Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic 0 3510 3655386 3567618 2026-09-16T09:44:31Z Қатысушы Апельсин 121973 3655386 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = Қазақ ханы | Қазақша есімі = Қасым хан | Шынайы есімі = | Суреті = Kasymkhan.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақ хандығы]]ның 4-ханы | Ту = Flag of the Kazakh Khanate.svg | Ту2 = | Басқара бастады = [[1511 жыл|1511]] | Басқаруын аяқтады = [[1521 жыл|1521]] | Ізашары = [[Бұрындық хан]] | Ізбасары = [[Мамаш хан]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1445 | Туған жері = Көшпелі өзбек хандығы | Қайтыс болған күні = 1518 немесе 1521 | Қайтыс болған жері = [[Сарайшық]] | Жерленді = [[Сарайшық]] | Діні = [[Ислам]], [[суннизм]] | Әкесі = [[Жәнібек хан]] | Анасы = Жаған-бегім Ханым | Жұбайы = Ханық сұлтан Ханым, Сұлтан Нігар Ханым | Балалары = [[Мамаш хан]], [[Хақназар хан]], [[Әбілқайыр сұлтан]] | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Қасым хан''' ([[1445 жыл|1445]]—[[1521 жыл|1521]]) — [[Қазақтар|қазақтың]] ұлы хандарының бірі, [[Қазақ хандығы]]ның негізін қалаушылардың бірі — [[Жәнібек хан]]ның ортаншы баласы және Шайбанидтер мемлекетінің ханы [[Мұхаммед Шайбани]] ханның бөлесі. Шешесі [[Жаған-бегім Ханым]] Шайбани әулетінің атақты ханы [[Мұхаммед Шайбани]]дің інісі [[Махмұд сұлтан]]ның шешесінің туған сіңілісі.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref> == Өмірбаяны == Қасым хан (1445 – 1521 жылдары) – Қазақ хандығының ханы ([[1511 жыл|1511]] – [[1521 жыл|1521]]), [[Жәнібек хан]]ның ұлы. Тарихта Қасым ханның есімі [[Қазақ хандығы]]ның күшеюі және нығаюымен тікелей байланысты. Жазба деректерде Қасым хан 15 ғасырдың [[1570 жыл|70 – 90]] жылдары Қазақ хандығының Сыр бойындағы қалалар мен өңірлер үшін жүргізген күрестерге белсене қатысады, басшылық етеді. Бұл кезде қазақ ханы [[Керей хан|Керей]]дің ұлы [[Бұрындық хан|Бұрындық]], қазақ әскерінің қолбасшысы Қасым хан болды. Осы кезеңдегі оқиғаларды баяндайтын деректер Қасым ханды «белгілі сұлтан және атақты баһадүр» деп атайды. Ширек ғасырға созылған Сыр бойы үшін күресте Қасым хан және [[Жәнібек хан]]ның басқа да ұлдары [[Сығанақ]], [[Сауран]], [[Отырар]], [[Сайрам]] түбінде бірнеше рет [[Мұхаммед Шайбани|Шайбани хан]] әскерін тас-талқан етіп жеңеді. 15 ғасырдың 90-жылдары жасалған бейбіт келісім бойынша Қазақ хандығына [[Сығанақ]] пен [[Сауран]] өтеді. Бұл қалаларда Жәнібек хан ұлдары билік жүргізеді. 15 ғасыр басында Мәуереннахрды бағындырып, үлкен күшке ие болған [[Мұхаммед Шайбани|Мұхаммед Шайбани хан]] [[1506 жыл|1506 – 1510]] жылдары үздіксіз төрт рет қазақтарға жорық ұйымдастырады. [[Бұрындық хан]] Шайбани ханның алғашқы үш жорығына тойтарыс ұйымдастыра алмайды. Оның беделі төмендейді. Ал жазба деректерде «бұл кезде Қасым хандық билікте болмаса да, оның беделі ханнан күшті болды» және «өзін дербес ұстау үшін [[Бұрындық хан]]нан алыста көшіп-қонып жүрді» делінеді. [[1510 жыл]]ы Шайбани ханның соңғы, төртінші жорығы Ұлытау өңіріндегі Қасым ханның ұлысына бағытталады. Қасым хан әскері Шайбани хан әскерін тас-талқан етеді де, жауды Сыр бойынан қуып шығады. Осы жеңістен соң, ешкім де Бұрындық хан туралы ойламай, Қасым хан билігін мойындайды. Бұрындық болса [[Самарқан]] жаққа кетуге мәжбүр болады. [[1511 жыл|1511 – 1513]] жылдары Қасым хан Шайбанилер ісімен айналысады. [[1512 жыл|1512 – 1513]] жылы ерте көктемде Қараталдағы Қасым ханға [[Сайрам]] қаласының әкімі Қаттабектен адам келіп, Қасым хан билігін алуын сұрайды. Қасым хан Қаттабектің ұсынысын қабыл алып, ол жаққа бір әмірін жібереді де, өзі [[Тараз]] жаққа бағыт ұстайды. Қаттабектің ұсынысымен Қасым хан [[Ташкент]]ке жорық жасайды. Бірақ жорық сәтсіз болып, Қасым хан Сайрам маңына қайта оралады. [[1513 жыл]]ы жазында Шу бойындағы Қасым хан Ордасына Әндіжаннан моғол ханы Сұлтан Сайд хан елшілікпен келеді. Оның мақсаты – Ташкенттегі Сүйініш ханға, жалпы Мәуереннахрдағы шайбанилар әулетіне қарсы бірігіп күрес ұйымдастыру еді. Қасым хан бұл ұсынысқа дипломатикалық жолмен жауап береді. Сұлтан Сайд хан мақсатына жетпесе де, Қасым ханның көрсеткен құрметіне өте риза боп қайтады. [[1517 жыл|1517 – 1521]] жылдары Қасым хан Қазақ хандығының батысында белсенді саясат жүргізеді. Ноғайлардың бір бөлігі қазақтарға қосылып, шекара [[Еділ]]ге дейін жетеді. Орыс деректері бойынша Қасым хан 1521 жылы қыста қайтыс болады. Денесі [[Сарайшық]]та жерленеді. Қасым хан тұсында қазақ атты әскерінің саны 300 мың, халқының саны 1 млн-ға жетеді. Шекара батыста – Еділге, оңтүстікте Ташкентке дейінгі жерлерді қамтыды. Қасым хан өз тұсында берік және адал хандардың бірі болды. == Ұрпақтары == Қасым ханның тарихта үш ұлының аты қалған. Олар: [[Момыш хан|Мамаш]], [[Хақназар хан]]дар және [[Әбілқайыр сұлтан]]. Мамаш хан [[Қазақ хандығы]]ның тарихындағы аласапыран кезеңде билік етіп, қақтығыс кезінде қаза тапқан. Ал Хақназар хан қазақ халқының тарихында ұлы билеуші ретінде қалғаны белгілі. Әбілқайыр сұлтан Әзірбайджан шахы Исмаилмен болған шайқаста [[1511 жыл]]ы қаза болған. Ал Қасымның немерелеріне келсек, [[Мамаш хан|Мамаш ханның]] ұрпақтары туралы белгісіз. Әбілқайырдың ұрпағы жоқ. [[Хақназар хан|Хақназардың]] үш ұлы бар олар: Мыңғатай, Дінмұхаммед (Тыным) және Бозғыл. Мыңғатай мен Бозғыл сұлтандар [[1579 жыл|1579 жылы]] [[Ташкент]] әміршісі [[Баба сұлтан|Баба сұлтанның]] қолынан қаза болды. Тыным сұлтан [[Ташкент]] уәлаятының әміршісі және [[Ұлы жүз|Ұлы жүздің]] ханы болған. Кейбір деректерде [[Тұрсын хан|Тұрсын Мұхаммед хан]] сол Дінмұхаммедтің ұрпағы деп айтылады. == Хандықты басқаруы == [[Бұрындық хан]] [[Самарқан]]ға кетуге мәжбүр болып, жат елде қаза болған соң, Қасым хан билікті өз қолына алды. 1511&nbsp;жылы Қасым хан билікке қол жеткізгеннен кейін, [[Қазақ хандығы]] Қасым хандығы деп атала бастады. Қасым хан тұсында Қазақ хандығы саяси ықпалын күшейтіп, ірі және қуатты хандыққа айналды. Қасым хандығының аумағы батыста [[Сырдария]]ның оңтүстік жағалауларына дейін, оңтүстік-батысында [[Түркістан]] қалаларына дейін, оңтүстік-шығысында [[Жетісу]]дың солтүстік бөлігінің таулары мен таулы бөктерлеріне дейін созылып жатты. Кейбір мәліметтер бойынша, Қасым хан тұсында Қазақ хандығының шекарасы солтүстік-шығыста Ұлытау қыраттары мен [[Балқаш]] өзенінің жағалауына дейін, ал солтүстік-батыста [[Жайық]] өзеніне дейін жететін. Қасым тұсында Қазақ хандығы халқының саны бір миллионнан асты. == Қасым хан жайында == [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан]] кезінде былай деп жазыпты: <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em; width:60%"> ''Қасым хан бүкіл қазақ халқын біріктіру арқылы үлкен әскери күшке ие болды. Қарауындағы халықтың бақытына орай, ол өзінің бейбітшіліксүйгіш саясатымен халықтың махаббатына бөленді. Осы бейбітшіліксүйгіштігімен Қасым хан халықтар арасында ерекше әйгілі болды.'' </blockquote> Қасым хан өлгеннен кейін, өзара қырқысулардың өрши түсуіне байланысты, Қазақ хандығы біраз әлсіреді, ал моғолдар мен қазақтардың арақатынасы өзгерді." == Қасым ханның қасқа жолы == «[[Қасым ханның қасқа жолы|Қасқа жол]]» — деп аталатын заң, қазақ арасында бұрыннан қалыптасқан әдет-ғұрып ережелері негізінде Қасым хан тұсында жасалған. Оның жасалуына себеп болған жағдайлар мыналар: *Қасым ханның билігі тұсында [[Керей хан|Керей]], [[Жәнібек хан|Жәнібек]] және [[Бұрындық хан|Бұрындық]] хандар кезіндегі қазақ қоғамы анағұрлым жоғары сатыға көтерілді; *Қазақ халқының этникалық территориясы толығымен біріктірілді; *Хандық билік этникалық территорияға толық тарап, рөлі артты; *Қазақ хандығының жаңа қалыптасқан жағдайына бұрынғы әдет-ғұрып заңы сай келмейді. Қазақ хандығының құрылуы мен нығаюы ішкі феодалдық қырқыстар мен аласапыранқылықты аяқтатты, үнемі ер өліп, өріс бұзылып отыратын тайпалық талас-тартыстарға тыйым салды. Ел ішінде бейбіт береке орнады. Мұның өзі көшпелі шаруалардың бұрыннан қалыптасқан дағдылы дәстүрге бай мал жайылыстарынан мерзім бойынша тиімді пайдалануын, кезінде өріс-қоныс, жайлау-қыстауларына көшіп-қонуын, бейбіт өмір өткізіп, өндіріспен шұғылдануын қамтамасыз етті. Сөйтіп, әлеуметтік өндіргіш күштерді өсірді. == Қосымша == Бізге белгілі, «''Қaсым ханның қасқа жолы''», «''Есім ханның ескі жолы''» және Тәуке ханның «''жеті жарғы|жеті жарғысы''» осы хан кеңесінің шешімі арқылы жарыққа шығып, елге таралған. [[Жәңгір хан]]ның ұлы Қасым «Қасым ханның қасқа жолын», «Есім ханның ескі жолын» өз дәуіріне сай етіп, сондағы ережелердің жеті түріне күрделі өзгеріс енгізгендіктен, ол өзгерістер «''Тәуке ханның Жеті жарғысы''» («''Жеті жарлығы''») аталып кеткен делінеді. *Бірінші жарлығы: «''Халықтың ханы, сұлтаны, пірі-әзіреті қастан өлтірілсе, олардың әрқайсысы үшін жеті кісінің құны мөлшерінде құн төленсін''». *Екінші жарлығы: «''Төрелер мен қожалардың жай қатардағы біреуі өлтірілсе, олардың әрқайсысына (ақсүйектің, пірдің тұқымы деп) екі кісінің құны төленуі тиіс''». *Үшінші жарлығы: «''Сырттан келген адам үйге кірерде мініп келген атын босағаға байлағандықтан біреуді теуіп өлтірсе «бүтін құн», үйдің жапсарына байлаған ат теуіп өлтірсе «жарты құн», ал үйдің артына байлаған ат теуіп өлтірсе тек «ат-тон» айып тартады''». *Төртінші жарлығы: «''Ата-анасын туған баласы ренжітіп, қарсы келіп қол жұмсаса, онда ол баланы ата-анасы өлтіремін десе де ерікті, сұраусыз болады''». *Бесінші жарлығы: «''Кәмелетке жеткен баласы туған ата-анасына тіл тигізіп сөккені үшін (қол тигізбесе) – қара сиырға немесе қара есекке теріс мінгізіп, мойнына құрым іліп, бүкіл ауылды айналдыру керек''». *Алтыншы жарлығы: «''Құда түсіп, құйрық-бауыр жегеннен соң – ақ баталы жесір басқаға кетсе, оған берілген қалың мал жесір иесіне түгел қайтарылып, оның үстіне қалыңсыз қыз немесе бір қыздың қалың малы төленсін'''». *Жетінші жарлығы: «''Ұрыдан айыр түйеге – нар, атқа – аруана, тайлаққа – атан, тайға – ат, қойға – тана төлетеді. Оның үстіне үш тоғыз айып төлейді''». ''Н. Өсерұлы «Жеті жарғы» Алматы «Жеті жарғы» [[1995]] жыл'' == Қасым хан жазба деректерде == [[Тегеран]]дағы [[Қажы Хусейн Малек]] кітапханасынан табылған қолжазбалардың бірі «[[Тарих-и Сафавие]]» (Сефевидтер әулетінің тарихы) деп аталады. Бұл қолжазбаның авторы – [[Исмаил Хусейни Мараши Табризи]]. Ол өз ортасына [[Мир Мулайим Бек]] деген атпен танылған. Сондай-ақ оның «Да‘ва» деген лақап аты да белгілі. Аталмыш қолжазба [[Сефевидтер әулеті]]нің (XVI-XVIII ғасыр) та­рихы мен осы әулеттің көршілес елдермен арадағы қарым-қатынасы туралы сыр шертеді. Бұл қолжазба – 372 парақтан тұратын қомақты еңбек. Беттер саны түгел емес, басында және соңында беттері түсіп қалған. Жазуы «наста‘лиқ» үлгісінде таңбаланған. Қолжазбаның алғашқы бөлімдерінде Сефевидтер әулетінің билікке келу тарихы мен билік құруы туралы әңгіме болады. Ал қолжазбаның соңғы бөлімінде осы әулеттің [[Орталық Азия]] хандарымен қарым-қатынасы, олардың бір-бірімен арадағы өзара дипломатиялық қатынасы әңгіме болады. «Тарих-и Сафавие» қолжазбасының авторы осы еңбекті жазу үшін бірнеше тарихи еңбекке («''Раузат ас-сафа''», «''Тарих-и алам арайи Аббаси''», «''[[Хабиб ас-Сийар (шығарма)|Хабиб ас-Сийар]]''») сүйенгендігін және сондай-ақ шығарманы жазу барысында ауызша жеткен деректер мен әңгімелерді пайдаланғандығын тілге тиек етеді. «''Тарих-и Сафавие''» қолжазбасының бірнеше жерінде Қасым ханның аты аталады. Шығарманың авторы Қасым ханды [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]]тың «ханы» кейде «патшасы» деп, бірнеше жерде атап көрсеткен. Аталмыш қолжазбадағы деректерге сүйенсек, Иран шахтары мен Орталық Азия хандарының арасындағы шиеленіске толы оқиғалар әңгіме болады. [[Қазақ хандығы]]на қатысты дерек Қасым ханның атымен тығыз байланысты. Автор Дешті Қыпшақ ханы Қасым хан мен [[Шахи бек]]тің арасындағы тартысты баяндайды. Шахи бек Бұқара ханы Абдолланың немере інісі болып табылады. Оқиға Иран шахы [[І Исмаил]]дің Дешті Қыпшақ ханы Қасым ханға хат жазуынан басталады. Ол Қасым ханға жолдаған хатында Шахи бектің өзінің атына арнайы теңге соқтырғанын хабарлап, оған қарсы әрекет қолданбаса, мәселенің бетін алу қиынға соғатынын ескертеді. Қасым хан Иран шахына жазған жауап хатында Шахи бектің атын өшіріп, оның орнына өзінің атын жаздыртып, теңге соқтыруға бұйрық бергендігін хабарлайды. Хаттардағы мәліметтерге қарап, Иран шахтарының Қасым ханмен қатты санасып, мәмілеге жүгініп отырғанын байқаймыз. Мұның барлығы Қасым ханның ресми хан көтерілгеніне дейін болған оқиғалар екендігін ескергеніміз абзал. Қасым ханның есімі таққа отырғанға дейін де танымал болғандығын және саяси сахнада беделі жоғары болғандығын осы қолжазбадағы деректер дәлелдеп береді. Осы уақытқа дейін бұл қолжазба туралы Ч. Стори «Персидская литература» каталогында атап көрсеткен, бірақ ол аталмыш қолжазба туралы атап қана өткен. Жалпы, «Тарих-и Сафавие» деген атпен сақталған қолжазбалар көп, бірақ солардың ішінде аталған нұсқа Орталық Азия елдерінің тарихын зерттеуде құнды дереккөз болып табылады. Қазақ тарихына қатысты қолжазбалардың бірі Тегерандағы Қажы Хусейн Малек атындағы ұлттық кітапханадан табылды. [[Мұхаммад Тахир Вахид Қазвини]] жинақтаған [[Аббас шах]]тың көрші елдердің патшалары мен хандарына жазған дипломатиялық хаттарының көшірмелері – «''Муншаат''» жинағында Иран шахтары мен өзбек хандығы арасында жазысқан хаттардың қазақ тарихын зерттеуге қосар үлесі орасан мол. Себебі сол кездегі өзбек хандарының Иран патшаларымен арадағы дипломатиялық хат алмасуларында [[Хорасан]], [[Самарқан]], [[Бұқара]], [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]] және [[Ташкент]] аймағында орын алған тарихи оқиғалар әңгіме болған. Дәлірек айтқанда, күш алып, қанатын кеңге жайып келе жатқан Қазақ хандығы туралы өзбек хандары Иран шахтарына жазған хаттарында баяндап отырған. Мысалы, Абдулмумин ханның Аббас шахқа жазған хатында «Дешті Қыпшақты мекендеген қазақтардың саны күннен-күнге артып, күшейіп келе жатыр, осы жайды ескеру керек» деп жазады.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> == Жерленуі == [[Мұхаммед Хайдар Дулати]]дың жазбаларына қарағанда, Қасым хан [[1518 жыл]]ы қайтыс болған. Ал [[Тахир Мұхаммед]] өзінің «Раузат-ат Тарихирин» атты еңбегінде Қасым ханның өлген уақыты 1521 жыл деп көрсетеді. [[Қадырғали Жалайыр]]дың сөзі бойынша, Қасым хан [[Сарайшық]] қаласында қаза болған. Тарихшы А.П. Чулошников Қасым ханның Сарайшықтағы мазарының 17 ғасыр басында кұламай аман тұрғанын жазады.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл. ISBN 9965-26-096-6</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.azattyq.org/content/kazakhstan_history_kasym_khan_manuscript_iran_malek_library/24178550 Қасым хан туралы жаңадан табылған дерек]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.testent.ru/load/ucheniku/istorija/asym_khan_t_synda_y_aza_khandy_y_asym_khanny_os_a_zholy_za_dary/21-1-0-923 Қасым ханның “Қосқа жолы"] {{Адамдардың тізбегі | ізашары = [[Бұрындық хан]] | ізбасары = [[Мамаш хан]] | мәтін = [[Қазақ хандары|Қазақ ханы]] | жылдары = [[1511 жыл|1511]] — [[1521 жыл|1521]] | bcolor = | color = }} {{Қазақ хандары}} [[Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары]] [[Санат:Төрелер]] sev1olejohbd9ypu9hchfq9uhk7ugkz 0 4608 3655439 3649896 2026-09-16T10:26:24Z Nurken 111493 3655439 wikitext text/x-wiki {{Dablink|«Тоқаев» сұранысы осы жерге бағыттайды; әкесі үшін [[Кемел Тоқаев]] мақаласын көріңіз}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = елбасы | Қазақша есімі = Қасым-Жомарт Тоқаев | Шынайы есімі = | Суреті = President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg | Атауы = Тоқаев, 2026 жыл | Титулы = [[Қазақстан]]ның [[Қазақстан президенттерінің тізімі|2]]-[[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] | Ту = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2 = Symbol of the President of Kazakhstan.png | Басқара бастады = 12 маусым 2019 жылдан бастап <br>({{м.а.}} 20 наурыз — 12 маусым 2019) | Басқаруын аяқтады = | Премьер = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{м.а.}})<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Вице-президент = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] (2026–) | Ізашары = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]нің төрағасы | Ту_2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 5 қаңтар 2022 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның төрағасы | Ту_3 = Emblem of Assembly of People of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 28 сәуір 2021 | Басқаруын аяқтады_3 = 1 шілде 2026 | Ізашары_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізбасары_3 = ''ассамблея таратылды'' | Титулы_4 = [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясының төрағасы | Ту_4 = Logo of the Amanat political party.svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 28 қаңтар | Басқаруын аяқтады_4 = 26 сәуір 2022<br>{{small|(1 наурыз 2022 жылға дейін ''Нұр Отан'' деп аталған)}} | Ізашары_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізбасары_4 = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] | Титулы_5 = [[ТМД мемлекет басшыларының кеңесі|ТМД мемлекет басшылары кеңесі]]нің 22-төрағасы | Ту_5 = Flag of the CIS.svg | Ту2_5 = Emblem of CIS.svg | Басқара бастады_5 = 1 қаңтар | Басқаруын аяқтады_5 = 31 желтоқсан 2022 | Ізашары_5 = [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] | Ізбасары_5 = [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенаты]]ның 4 және 6-[[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Төрағасы]] | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg | Басқара бастады_6 = 16 қазан 2013 | Басқаруын аяқтады_6 = 20 наурыз 2019 | Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_6 = [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] | Ізбасары_6 = [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] | Басқара бастады_7 = 11 қаңтар 2007 | Басқаруын аяқтады_7 = 15 сәуір 2011 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_7 = [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] | Ізбасары_7 = [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] | Титулы_8 = [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ бас хатшысы]]ның орынбасары | Ту_8 = Flag of the United Nations.svg | Ту2_8 = UN emblem blue.svg | Басқара бастады_8 = 11 наурыз 2011 | Басқаруын аяқтады_8 = 16 қазан 2013 | Ізашары_8 = [[Сергей Александрович Орджоникидзе|Сергей Орджоникидзе]] | Ізбасары_8 = [[Михаэль Мёллер]] | тақырыпша1_8 = Бас хатшысы | мәтін1_8 = [[Пан Ги Мун]] | Титулы_9 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Қазақстанның 3 және 5-Сыртқы істер министрі]] | Ту_9 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_9 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg | Басқара бастады_9 = 29 қаңтар 2002 | Басқаруын аяқтады_9 = 11 қаңтар 2007 | Президент_9 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_9 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br />[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] | Ізашары_9 = [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] | Ізбасары_9 = [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] | Басқара бастады_10 = 12 қазан 1994 | Басқаруын аяқтады_10 = 12 қазан 1999 | Президент_10 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_10 = [[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] | Ізашары_10 = [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] | Ізбасары_10 = [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] | Титулы_11 = [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстанның 4-Премьер-министрі]] | Ту_11 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_11 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg | Басқара бастады_11 = 12 қазан 1999 | Басқаруын аяқтады_11 = 28 қаңтар 2002 | Президент_11 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_11 = [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] | Ізбасары_11 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] | Туған күні = 17.05.1953 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Азаматтығы = {{байрақ|КСРО}} → {{байрақ|Қазақстан}} | Қызмет еткен жылдары = 2019 жылдан бері | Атағы = [[Сурет:Kazakhstan-Army-OF-10-01 (horizantal).svg|70px]] <br>[[Қазақстан Республикасының Президенті|Жоғарғы Бас Қолбасшы]] | Әскер түрі = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = [[ислам]] | Әкесі = [[Кемел Тоқаев]] | Анасы = Тұрар Шабарбаева | Туыстары = [[Дана Теміртайқызы Медеуова|Дана Медеуова]] (жиені) | Жұбайы = {{Marriage|[[Надежда Давыдовна Тоқаева|Надежда Тоқаева]]||2020|reason=divorced}} | Балалары = 1<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/politics/kazakhstan/1830100-stalo-izvestno-kakuu-familiu-nosit-syn-tokaeva/ |title= Стало известно, какую фамилию носит сын Токаева |lang= ru |work= nur.kz |date= 2019-12-03 |accessdate= 2024-10-18}}</ref><!--Манира Тоқаеваның бар болғанын еш ресми дереккөз растамаған.--> | Династия = [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы|Тоқаевтар отбасы]] | Партиясы = [[Партиясыз]] (1991–1999; 2022–)<br>[[Аманат (партия)|Аманат]] (1999–2022) | Білімі = {{Unbulleted list |[[Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты]] |[[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы]] }} | Ғылыми дәрежесі = {{Unbulleted list |[[Ғылым кандидаты|Тарих ғылымдарының кандидаты]] |Саясаттану ғылымдарының докторы }} | Қолтаңбасы = Tokayev signature.svg | Commons = Kassym-Jomart Tokayev | Марапаттары = {{Қатар |'''Қазақстандық марапаттары''' }} {{Қатар |{{Алтын Қыран ордені}} }} {{Қатар |{{Отан ордені}} |{{Назарбаев ордені}} |{{Парасат ордені}} |{{Астана медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 10 жыл}} |{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР Конституциясына 20 жыл}} |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}} }} {{Қатар |'''Шетелдік марапаттары''' }} {{Қатар |{{3 дәрежелі Кінәз Дана Ярослав ордені}} |{{I дәрежелі Серб туы ордені}} }} {{Қатар |{{Құрмет ордені (Ресей)}} |{{Достық ордені (Ресей)}} |{{Битараплык ордені}} |{{Достық ордені (Татарстан)}} }} {{Қатар |{{Достастық ордені}} }} | Сайты = [http://www.akorda.kz Президенттің ресми сайты] }} '''Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев''' ([[17 мамыр]] [[1953 жыл|1953]], [[Алматы]]) — [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|кеңестік]] және [[қазақстан]]дық саясаткер, дипломат, 2019 жылғы маусымнан бері қызметтегі [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстанның екінші Президенті]]. Оған қоса, Тоқаев — [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштері]]нің Жоғарғы Бас Қолбасшысы, 2022 жылдан бастап [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесі]]нің төрағасы. Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның төрағасы (2021–2026), [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясының төрағасы (2022), екі мерзім [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|төрағасы]] (2013–2019, 2007–2011), [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ Бас хатшысы]]ның орынбасары (2011–2013), екі мәрте [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстан Сыртқы істер министрі]] (2002–2007, 1994–1999) және бір кез [[Қазақстан премьер-министрі]] (1999–2002) қызметін атқарды. Елде тұрақтылық сақталды да, саяси өзгеріс орын алды және жаңа [[реформа]]лар жүрді, алайда оған қарамастан Тоқаевтың басшылығы шетелдік және жергілікті ақпарат көздерінен кейде [[Адам құқығы|адам құқық]]тарын бұзған және [[Авторитаризм|авторитарлық]] болып келеді деген сыни пікір көреді.<ref>{{Cite web|url= https://www.hrw.org/news/2021/11/25/eu-serious-about-human-rights-kazakhstan |title= Is EU serious about human rights in Kazakhstan? |lang= en |publisher= [[Human Rights Watch]] |author= Rittmann, Mihra және Dam, Philippe |date= 2021-11-25 |accessdate= 2024-02-10}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211229053854/https://www.hrw.org/news/2021/11/25/eu-serious-about-human-rights-kazakhstan }}</ref> 2022 жылғы [[Credit Suisse]] құпия деректерінің жариялғаны [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы|Тоқаевтар отбасы]]ның кем дегенде 1998 жылдан бері оффшорлық активтерінің күрделі желісін басқарып жатқанын белгілі қылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.occrp.org/en/suisse-secrets/the-offshore-secrets-of-kazakhstans-president-tokayev |title= The Offshore Secrets of Kazakhstan’s President Tokayev |lang= en |publisher= OCCRP |accessdate= 2024-02-10}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220220194907/https://www.occrp.org/en/suisse-secrets/the-offshore-secrets-of-kazakhstans-president-Tokayev }}</ref> == Ерте жылдары == Қасым-Жомарт Тоқаев 1953 жылғы 17 мамырда [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. Әкесі [[Кемел Тоқаев|Кемел Тоқайұлы Тоқаев]] (1923–1986) — [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, қазақ жазушысы. 20 жасында [[Киев]]ті азат ету кезінде бір рота автоматшылар командирі болатын. Соғыстан кейін тұңғыш қазақстандық [[Детективтік әдебиет|детектив жанрындағы]] жазушы ретінде қалыптасты. Ұзақ жылдар бойы [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің «Жаршысы» журналында редактор болды. Анасы Тұрар Шабарбаева (1931–2000) [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Алматы шет тілдері педагогикалық институты]]нда жұмыс істеген.<ref>{{cite web | url = https://sputniknews.kz/infographics/20190320/9633946/qasym-jomart-toqaev-qyzyqty-derekter.html | title = Қасым-Жомарт Тоқаевтың руы кім – президент туралы қызықты деректер |lang= kk | publisher = sputniknews.kz | date = 2019-03-20 | accessdate = 2022-11-01}}</ref> Отбасында бір ұл және екі қыз Қарлыға (1956) және Қарлығаш (1960).{{Citation needed}} Қасым-Жомарт Тоқаевтың атын ата-анасы Қасым Болтаев (Тоқаев) есімді ағасының құрметіне қойған. Қасым Қызыл әскер құрамында соғысқа аттанып, Ржев шайқасында қаза болды.<ref>{{Cite web|url= https://baq.kz/tokaev-68-akesi-esimin-agasynyn-kurmetine-koygan-zhirinovskiymen-bir-mektepte-okygan_251570/ |title= Тоқаев – 68. Әкесі есімін ағасының құрметіне қойған, Жириновскиймен бір мектепте оқыған |lang= kk |publisher= BAQ.kz |author= Төлеуов, Бек |date= 2021-05-17 |accessdate= 2024-02-10}}</ref> Соғыстан кейін Кемел Тоқаевқа [[Тың игеру]] бағдарламасына қосқан үлесі үшін медаль берілді. Балалық шағының бір бөлігін Қасым-Жомарт Тоқаев қазіргі [[Жетісу облысы]]ның [[Қаратал ауданы]]ндағы [[Кәлпе]] ауылында өткізеді.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/article/ulitsa-tokaeva-aul-detstva-novogo-prezidenta-1097/ | title = Улица Токаева. Аул детства нового Президента |lang= ru | publisher = tengrinews.kz | date = 2019-03-23 | accessdate = 2022-11-01}}</ref> 1970 жылы [[Алматы]] қаласындағы Ілияс Есенберлин атындағы №25 мектепті аяқтайды. Мектеп француз тілін тереңдетіп оқытады. 1975 жылы Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтын «Халықаралық қатынастар» мамандығы бойынша аяқтады. Сыртқы істер министрлігінің жолдамасымен [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]]ның [[Қытай|Қытай Халық Республикасы]]ндағы елшілігінде диплом алдындағы тағылымдамадан өтеді, кейін Кеңес Одағының [[Сингапур|Сингапур Республикасы]]ндағы елшілігіне жұмысқа жолданады. 1979 жылы КСРО Сыртқы істер министрлігінің аппаратына оралды. 1983–1984 жылдар аралығында Бейжің тілтану институтында тағылымдамадан өтті. 1984–1985 жылдар аралығында КСРО Сыртқы істер министрлігінде қызмет атқарып, кейіннен Кеңес Одағының Қытай Халық Республикасындағы елшілігіне жіберілді. Онда 1991 жылға дейін екінші хатшы, бірінші хатшы және кеңесші лауазымдарында қызмет атқарды. 1989 жылы КСРО Бас хатшысы [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачёв]] Қытайға жасаған сапары кезінде [[Дэн Сяопин]]мен болған келессөздерде аудармашы болды.<ref>{{Cite web|title=Биография Касым-Жомарта Токаева, избранного президентом Казахстана|url=https://www.kp.ru/daily/27473/4680423/|accessdate=2024 жылғы 9 наурыз}}</ref> 1992 жылы [[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы|Ресей Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясы]]н тәмамдады.<ref name="vedomosti">{{cite web | url = https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2019/03/20/796922-chto-izvestno-o-novom-prezidente | title = Что известно о новом президенте Казахстана Касыме-Жомарте Токаеве | publisher = vedomosti.ru | date = 2020-03-19 | accessdate= 2022-10-27}}</ref> 1998 жылы тарих ғылымдарының кандидаты ретінде «Қазақстанның сыртқы саясатындағы Азия-Тынық мұхит елдірі» тақырыбында кандидаттық диссертациясын қорғады. Ал 2001 жылы саяси ғылымдар докторы ретінде «Жаңа жаһандық тәртіп заманында Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады.<ref>{{Cite web|title=Токаев, Касым-Жомарт Кемелулы. Биография Президента Казахстана. Энциклопедия ТАСС|url=https://tass.ru/encyclopedia/person/tokaev-kasym-zhomart-kemeluly}}</ref> == Саяси қызметі == === Сыртқы істер министрінің орынбасары (1992–1994) === 1992 жылғы наурызда Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстан Сыртқы істер министрі]]нің орынбасары болып тағайындалды. 1993 жылы ол Қазақстан Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары ретінде қызмет атқарды. === Сыртқы істер министрі (1994–1999) === 1994 жылғы 13 қазанда Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Қазақстанның Сыртқы істер министрі]] болып тағайындалды. 1999 жылы наурыз-қазан аралығында Нұрлан Балғымбаев басқарған Үкіметте премьер-министрдің орынбасары. === Қазақстан премьер-министрі (1999–2002) === {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі}} [[Сурет:Vladimir Putin with Kasymzhomart Tokayev-1.jpg|нобай|солға|Премьер-министр Тоқаев (сол жақта) пен [[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Ресей премьер-министрі]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], 19 қаңтар 2000]] 1999 жылғы наурызда Тоқаев Қазақстан премьер-министрінің орынбасары болып тағайындалды. 1999 жылғы қазанда ол, [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің қолдауымен және Президент жарлығымен [[Қазақстан премьер-министрі]] болып сайланды. Премьерлігі тұсында елдің ЖІӨ өсімі 2001 жылы 13.5% өссе, инфляция 11.2% азайды.<ref>{{Cite web|url= https://www.zakon.kz/4968885-kak-premer-ministr-tokaev-vytaskival.html | title = Как премьер-министр Токаев вытаскивал экономику из кризиса |lang= ru | publisher = zakon.kz | date = 2019-05-07 | accessdate = 2022-11-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220122205925/https://www.zakon.kz/4968885-kak-premer-ministr-tokaev-vytaskival.html }}</ref> 2001 жылғы 20 қарашада Хабар тікелей эфирінде, Тоқаев президент Нұрсұлтан Назарбаевты егер өзі «интригант» деп атаған бірнеше мемлекеттік шенеунікті жұмыстан босатпаса, премьер-министр қызметінен кетемін деп мәлімдеме жасады. Аталған «кәсіби емес» шенеуніктер қатарында премьер орынбасары [[Ораз Әлиұлы Жандосов|Ораз Жандосов]], [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]], [[Павлодар облысы]]ның әкімі [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов|Ғалымжан Жақиянов]] және Қорғаныс министрінің орынбасары [[Жаннат Жұрғалиқызы Ертілесова|Жаннат Ертілесова]] болды. Оларды Тоқаев атқарушы билікті орталықсыздандырғысы келеді және [[демократизация]]ға кедергі жасап жатыр деген айыптар тақты.<ref>{{Cite web|url= https://ria.ru/20011120/18755.html | title = Премьер-министр Казахстана предлагает президенту страны освободить от должности ряд членов правительства, угрожая в противном случае уйти в отставку |lang= ru | publisher = РИА Новости | date = 2001-11-20 | accessdate = 2022-11-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220122220205/https://ria.ru/20011120/18755.html }}</ref> Тоқаевтың сөзінен кейін Назарбаев үкіметтің 6 мүшесін, соның ішінде Жандосов, Жақиянов және Ертілесованы қызметтерінен босатты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nytimes.com/2001/11/23/world/world-briefing-asia-kazakhstan-president-fires-reform-advocates.html |title= World Briefing {{!}} Asia: Kazakhstan: President Fires Reform Advocates |lang= en |publisher= [[The New York Times]] |author= Brauer, Birgit | date = 2001-11-23 | accessdate = 2022-11-01}} {{wayback|url= https://web.archive.org/web/20220122211355/https://www.nytimes.com/2001/11/23/world/world-briefing-asia-kazakhstan-president-fires-reform-advocates.html }}</ref> === Мемлекеттік хатшы (2002–2007) === [[Сурет:Official Visit Nursultan A. Nazarbayev (01911330) (49857796318).jpg|нобай|солға|Тоқаев (сол жақтан бірінші отырған) және [[Қазақстан президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] (үшінші), 9 қыркүйек 2004, [[Вена]], [[Аустрия]]]] Сыртқы істер министрі ретінде Тоқаев жаһандық ядролық қару-жарақты таратпау үдерісіне белсенді атсалысты. 1995 және 2005 жылдары ол [[Нью-Йорк]]тағы Ядролық қаруды таратпау туралы шартқа шолу конференцияларына қатысты. 1996 жылы ол Нью-Йоркта Ядролық сынақтарға жаппай тыйым салу туралы шартқа және 2005 жылы [[Семей]]де [[Орталық Азия ядросыз аймағы]] шартына қол қойды. Тоқаев [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]ның және [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]ның Сыртқы істер министрлері Кеңесінің төрағасы болып сайланған және [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы|Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясы]]ның 10 сессиясына қатысқан. === Сенат төрағасы (2007–2011) === [[Сурет:Secretary Kerry, Russian Foreign Minister Lavrov Meet with UN Special Envoy Brahimi (9757147883).jpg|нобай|оңға|Қасым-Жомарт Тоқаев, [[Сергей Викторович Лавров|Сергей Лавров]] пен [[Джон Керри]], 13 қыркүйек 2013]] 2007 жылғы қаңтарда Тоқаев [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы]] болып сайланды. 2008 жылы Сенат төрағасы ретінде, ол [[ЕҚЫҰ Парламенттік ассамблеясы]]ның вице-президенті болып сайланды. Ол бұл қызметте 15 сәуір 2011 жылға дейін болды. === БҰҰ Бас хатшысының орынбасары === [[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev.jpg|нобай|солға|Тоқаевтың [[БҰҰ Еуропалық экономикалық комиссиясы]] алдында сөз сөйлеуі, 1 қазан 2012]] 2011 жылғы наурызда Қасым-Жомарт Тоқаев [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ Бас хатшысы]]ның орынбасары, БҰҰ [[Женева]]дағы бөлімшесінің Бас директоры, сондай-ақ Қарусыздану жөніндегі конференцияда БҰҰ Бас хатшысының жеке өкілі болып тағайындалды. Сонымен қатар ол Қарусыздану жөніндегі конференцияның Бас хатшысы лауазымын атқарды. Тоқаевтың [[саясаттану]] ғылымдарының докторантурасы бар. Ол — тоғыз кітаптың және халықаралық қатынастар туралы біршама мақаланың авторы. Ресейлік биографиялық институт оған «2018 жылғы Жыл адамы» атағын берді. === Сенат төрағасы (2013–2019) === 2013 жылғы 16 қазанда ол [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Қазақстан Сенатының төрағасы]] болып қайта сайланды, Тоқаевтың кандидатурасына сенаторлар бір ауыздан дауыс берді.<ref>{{Cite web|url=https://forbes.kz//process/kasyimjomart_tokaev_edinoglasno_izbran_spikerom_senata_pk/|title=Касымжомарт Токаев единогласно избран спикером сената PК|lang=ru|publisher=[[Forbes]]|date=2013-10-16|accessdate=2024-02-11}}</ref> [[Қазақстандағы жер наразылық шаралары|2016 жылғы жер мәселесі жайлы наразылық шаралары]] кезінде Тоқаев елдегі жер мәселесін шешу сын көзімен қарау керек деді.<ref>{{Cite web|url=https://forbes.kz//process/resources/tokaev_stoit_kriticheski_podoyti_k_voprosu_ob_arende_zemli/|title=Токаев: Стоит критически подойти к вопросу об аренде земли|lang=ru|publisher=[[Forbes]]|date=2016-04-29|accessdate=2024-02-11}}</ref> == Президенттігі (2019–) == {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаевтың президенттігі}} {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаевтың жасаған халықаралық сапарларының тізімі}} 2019 жылғы 19 наурызда Қазақстан президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] өкілеттігін өз еркімен тоқтататынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/kaz/nazarbaev-otstavkaa-kett-.html |title= Назарбаев өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдады. Халыққа үндеуінің толық мәтіні |lang= kk |publisher= infomburo |date= 2019-03-19 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> Конституция бойынша бұл жағдайда Президент міндетін [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Сенат төрағасы]] атқарады.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitution |title= Қазақстан Республикасының Конституциясы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-02-13}}</ref> 20 наурызда Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан президенті міндетін атқарушысы ретінде ант қабылдады.<ref name="antberdi">{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20190612/toqaev-ulyqtau-10514471.html |title= Қазақстан тарихындағы екінші президент ант беріп, ресми түрде қызметіне кірісті |lang= kk |publisher= [[SPUTNIK]] |date= 2019-06-12 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> Инаугурациясының аяқталғаннан кейін [[Астана]] қаласының атауын Назарбаевтың құрметіне Нұр-Сұлтан болып өзгертуді ұсынды. Парламент сол күні қаланың жаңа атауын бекітті.<ref>{{Cite web|url= https://regnum.ru/news/2594661.html |title= Новый глава Казахстана предложил переименовать Астану в Нурсултан |lang= ru |publisher= регнум |date= 2019-03-21 |accessdate= 2024-02-13}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190321164437/https://regnum.ru/news/2594661.html |date= 2019-03-21}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/185935-elorda-endi-nur-sultan-dep-atalady |title= Елорда енді Нұр-Сұлтан деп аталады |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2019-03-21 |accessdate= 2024-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://khabar.kz/kk/syuzhetter/item/111284-asym-zhomart-to-aev-aza-stan-khal-yna-ant-berdi |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына ант берді |lang= kk |publisher= [[Хабар (телеарна)|Хабар]] |accessdate= 2024-02-13}}</ref> 23 сәуір күні Нұр Отан партиясы Қасым-Жомарт Тоқаевты кезектен тыс президент сайлауына үміткер ретінде ұсынды. Президент сайлауы сол жылғы 9 маусымда өтті. [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|Президент сайлауы]]нда жалпы дауыстың 70,96% жинады.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-world-press-freedom-day-tokayev/30589787.html |title= Тоқаев билігі кезіндегі баспасөз еркіндігінің ахуалы |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-05-03 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> 12 маусымда жаңа сайланған Президент ретінде ант беріп, ресми түрде қызметке кіріседі. Иннаугурация [[Астана|Нұр-Сұлтан]]ның [[Тәуелсіздік сарайы (Астана)|Тәуелсіздік сарайы]]нда өтті.<ref name="antberdi" /> 2021 жылғы сәуірден бастап [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның төрағасы, ал 2022 жылғы қаңтардан бастап [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]нің төрағасы болды. Осы уақытта Нұр Отан партиясының төрағасы ретінде сайланып, сәуір айында партиядан шығатынын мәлімдеді. Алғашқы кезеңде бірнеше әлеуметтік-экономикалық реформалар жасалды, соның қатарында мұғалімдердің еңбекақысын көтеру, әлеуметтік жағынан осал отбасылырының несиелерін кешіру, өлім жазасына тиым салу, жергілікті өзін өзі басқаруды күшейту, саяси партиялар мен сайлау туралы заңдарға өзгерістер енгізілді. [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|2022 жылғы қаңтарда Қазақстанда жаппай қарсылық митингтері]] өтті. Ақтау мен Жаңаөзен қалаларында жергілікті халық газдың екі есе өсуіне наразылық білдірді. Кейін минингті қолдау Қазақстанның басқа қалаларында да басталды. Асқар Мамин басқарған үкімет оставкаға жіберілді. Жаңа үкіметтің премьер-министрі ретінде Әлихан Смайылов тағайындалды. Қаңтар оқиғасынан кейін Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа өзгерістер және трансформация туралы хабарлады. Наурыз айында Қазақстан халқына жасаған жолдауында елдің саяси жүйесін модернизациялау мен демократизациялау мақсатында Конституцияға өзгерістер енгізуді ұсынды. Сәуір айында Конституцияға өзгерістер енгізу туралы жалпыхалықтық Референдум өткізуді ұсынды. [[Қазақстандағы референдум (2022)|Референдум]]ға қатысқан азаматтардың 77,18% өзгерістерді қолдады. 8 маусым күніаталған өзгерістер өз күшіне енді. Бұл өзгерістер супер президенттік басқару жүйесін мықты парламенті бар президенттік жүйеге өзгеруге ықпал етуі тиіс. 2022 жылғы 1 қыркүйекте Қазақстан халқына жолдауында алғашқы 5 жылдық президенттік мерзімінің 2024 жылы аяқталатынына қарамастан кезектен тыс президент сайлауын өткізу ұсынды. Сонымен қатар сайлаудан кейін президент өкілеттілік меозімін 5 жылдан 7 жылға ұзарту туралы және бір ғана мерзімге сайлану туралы ұсыныс енгізетінін хабарлады. 2 қыркүйек күні [[Жаңа Қазақстан]] деп аталатын депутаттық топ Конституцияда президент өкілеттігін сайлауға дейін өзгертіп, бір ғана мерзіммен шектеу туралы ұсыныс жасады. 13 қыркүйек күні Конституциялық кеңес ұсынылған өзгерістерді бекітті. 16 қыркүйек күні Қазақстан Парламенті Конституцияға өзгерістерді енгізу туралы заң қабылдады. 2022 жылғы 21 қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|кезектен тыс президент сайлауы]]н 2022 жылғы 22 қараша күніөткізу туралы жарлыққа қол қойды. 6 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев халықтық коалиция (құрамында [[Аманат (партия)|Аманат]], [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] және [[Қазақстан халық партиясы]] кіретін) атынан президенттік сайлауға үміткер ретінде ұсынылды. [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|20 қарашада өткен президент сайлауы]]нда 81,31% дауыс жинады. 26 қараша күні жаңа сайланған президент ретінде қызметке кірісті. === 2019 === [[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev and Vladimir Putin (2019-04-03) 05.jpg|нобай|оңға|Қасым-Жомарт Тоқаев (оң жақта) пен [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], 3 сәуір 2019]] 2019 жылғы маусымда болған, [[Арыс трагедиясы]] деп аталып кеткен [[Арыс]] қаласындағы жарылыс сериясынан кейін Тоқаев қылмыстық іс қозғап, [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер]] және [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлік]]теріне ықтимал жарылыстардың алдын алуын тапсырды да, кінәлілер жауапқа тартылады деп уәде берді.<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/203062-qasym-zhomart-toqaev-arystaghy-oqighagha-baylanysty-turkistan-oblysyna-barady |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Арыстағы оқиғаға байланысты Түркістан облысына барады |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2019-06-24 |accessdate= 2024-02-20}}</ref><ref name="evakuasya">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/astana_kazakhstan/astana_other_events/kasym-zhomart-tokaev-arys-kalasyndagy-evakuaciyalyk-punktke-bardy |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Арыс қаласындағы эвакуациялық пунктке барды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-06-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 25 маусымда ол қаланың эвакуациялық пунктіне барып, жергілікті халықпен кездесті.<ref name="evakuasya" /> Тоқаев өзінің президент ретіндегі халыққа арналған тұңғыш жолдауын 2019 жылғы 2 қыркүйекте берген. Жолдауында ол қоғамның және қауіпсіздіктің дамуына, жергілікті бизнестерді қолдауға және елдегі экономикалық дамудың орнауына біраз назар аударды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/addresses/addresses_of_president/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-02 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2019 жылғы қазанда [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер]] және [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер]] министрлерін қоспағанда, министрлікке әлеуетті үміткерлердің барлығы тағайындалмас бұрын [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Назарбаев]]тың мақұлдауын алуы қажет екені белгілі болды.<ref>{{Cite web|url= https://www.usnews.com/news/world/articles/2019-10-21/kazakhstans-nazarbayev-to-confirm-ministers-governors-decree |title= Kazakhstan's Nazarbayev to Confirm Ministers, Governors: Decree |lang= en |publisher= US News |date= 2019-10-21 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Сол жылғы [[Bek Air ұшақ апаты (2019)|Bek Air ұшақ апаты]]нан кейін Тоқаев 2019 жылғы 28 желтоқсанды [[Ұлттық аза тұту]] күні қылып жариялап, кінәлілердің барлығы заң бойынша жазаланады деп уәде берді.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/en/article/3598991 |title= President Tokayev declares December 28 a National Day of Mourning |lang= en |publisher= kazinform |date= 2019-12-27}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113924/https://www.inform.kz/en/president-Tokayev-declares-december-28-a-national-day-of-mourning_a3598991}}</ref> === 2020 === 2020 жылғы ақпанда орын алған [[Масанчи ауылындағы қақтығыс|Масанчи ауылындағы ұлтаралық қақтығыс]]тан кейін Тоқаев [[Қордай ауданы]] әкімін, [[Жамбыл облысы]] әкімінің орынбасарын және облыс пен аудан полиция басшыларын қызметінен босатты.<ref>{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/kk/2020-02-10/masanshy-okigasy-4-sheneunik-kyzmetinen-bosatylady/ |title=«Масаншы оқиғасы»: 4 шенеунік қызметінен босатылады |lang= kk |publisher= КУРСИВ |date= 2020-02-10 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> [[Қазақтар]] мен [[дүнгендер]] арасында болған ұлтаралық қақтығысты ол «екі қылмыстық топ» арасында болған қақтығыс әкеп соқты деді.<ref>{{Cite web|url= https://www.reuters.com/article/us-kazakhstan-president-violence-idUSKBN20O1SU |title= Kazakh President says smuggler gangs behind deadly ethnic clashes |lang= en |publisher= [[Reuters]] |author= Әуезов, Жолдас және Potter, Mark |date= 2020-03-01 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Informburo агенттігіне берген сұхбатында Тоқаев [[Мұхтар Еркінұлы Жәкішев|Мұхтар Жәкішев]]тің жағдайы жайлы сөйледі: «Бұл мәселе тек соттың құзыретіне жатады. Мен, әрине, Жәкішевтің денсаулығына байланысты шартты түрде мерзімінен бұрын босату туралы бірнеше рет өтініш жасағанын білемін. Сот отырысы 3 наурызда өтеді. Оның шешімін күтейік, оның әділ жасалатынына күмәнім жоқ».<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/interview/kasym-zhomart-tokaev-vse-nacionalnosti-prozhivayushchie-v-kazahstane-po-suti-yavlyayutsya-edinoy-naciey.html |title= Касым-Жомарт Токаев: Все национальности, проживающие в Казахстане, по сути являются единой нацией |lang= ru |publisher= informburo |date= 2020-02-29 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2020 жылғы 3 наурызда [[Семей]] қалалық соты Жәкішевті шартты түрде мерзімінен бұрын босату туралы өтінішті қанағаттандырды. Ол 2009 жылдан бері 14 жыл түрмеде отырған еді.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-semey-mukhtar-zhakishev-released-from-prison/30496687.html |title= Мұхтар Жәкішев бостандыққа шықты. Түрме алдындағы кездесу |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Ақаева, Хадиша |date= 2020-03-19 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2020 жылғы 2 мамырда Назарбаевтың қызы [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] Тоқаев жарлығымен [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]тан және [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Сенат төрағасы]] лауазымынан босатылған еді.<ref name="darigasenat">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-nazarbayeva-and-tokayev/30593732.html |title= Дариға Назарбаеваның орнынан кетуінің астары неде? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Панниер, Брюс |date= 2020-05-05 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Осы шешімнің себебі жайлы біраз теория пайда болған; біреулер оны Тоқаев саяси ықпалының көбеюімен байланыстырса, басқалар ол биліктегі элита арасындағы қақтығыстан шыққан дейді.<ref name="darigasenat" /><ref>{{Cite web|url= https://www.dw.com/ru/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82-%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BD%D1%8F%D0%BB-%D0%B4%D0%BE%D1%87%D1%8C-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D1%81-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0-%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B0-%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0/a-53309602 |title= Токаев указом снял дочь Назарбаева с поста спикера сената |lang= ru |publisher= [[Неміс толқыны]] |author= Гункель, Елена |date= 2020-05-02 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 1 қыркүйекте берген Халыққа жолдауында Тоқаев жоспарланған жеті реформа жайлы сөйледі. Оған қоса ол Қазақстанның әлеуметтік жүйесін оңтайландыру, өнімділікті арттыру және жасыл экономиканы құру, бизнес жағдайын теңестіру, білімге көбірек инвестиция салу және басқаруды қадағалау туралы айтты.<ref name="joldaw2020">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/addresses/addresses_of_president/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-2020-zhylgy-1-kyrkuiek |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. 2020 жылғы 1 қыркүйек |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-09-01 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> === 2021 === [[Сурет:Istanbul hosts 8th Summit of Cooperation Council of Turkic-Speaking States (2).jpg|нобай|оңға|[[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы|Түркі Мемлекеттер Ұйымы]]ның 8-саммиті, 12 қараша 2021, [[Ыстанбұл]]]] 2020 жылғы күзде Тоқаев [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2021)|2021 жылғы парламент сайлауы]] өтетін күнді бекітті. Президент сөзінше, «[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]] мен [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокуратура]] сайлаудың заңдылығын, ашықтығын және әділдігін сақтау үшін тұрақты бақылау жүргізіп отырады».<ref>{{Cite web|url= https://qazaqstan.tv/news/132613/ |title= Мәжіліс сайлауы 2021 жылғы қаңтарда өтеді — Президент Жарлығы |lang= kk |publisher= [[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] |date= 2020-10-21 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Сайлау күні Тоқаев [[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|үкімет]]тің заңға сәйкес қызметінен босатылатынын және [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] мен [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|кабинет мүшелері]]н тағайындау мәселесінде [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|жаңадан сайланған депутаттар]]мен және партия жетекшілерімен кеңесетінін айтты.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2021/01/president-Tokayev-casts-vote-at-kazakh-parliamentary-election/ |title= President Tokayev Casts Vote at Kazakh Parliamentary Election |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Сатыбалдина, Әсел |date= 2021-01-10 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Сайлау нәтижесінде биліктегі [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы қайта көпшілік партиясы болды да,<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31046031.html |title= "Қоғаммен санаспай жасақталды". Мәжілістің жаңа құрамына сарапшылар не дейді? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Мамашұлы, Асылхан |date= 2021-01-14 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] премьер-министр болып [[Екінші Асқар Мамин үкіметі|қайта сайланды]].<ref>{{Cite web|url= https://baq.kz/askar-mamin-prem-er-ministr-bolyp-kayta-saylandy_241896/ |title= Асқар Мамин Премьер-министр болып қайта сайланды |lang= kk |publisher= BAQ.kz |author= Құрмаш, Аягөз |date= 2021-01-15 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]ның (ЕҚЫҰ) сарапшылары «сайлау еш бәсекесіз өтті» және «[[Қазақстан саяси партиялары|саяси партия]]ның барлығы да биліктегі партияның жобаларын қолдай береді, сайлаушылардың таңдайтын еш саяси альтернативасы жоқ» деген.<ref>{{Cite web|url= https://thediplomat.com/2021/01/nur-otan-tops-kazakh-parliamentary-election-that-lacked-genuine-competition/ |title= Nur Otan Tops Kazakh Parliamentary Election That ‘Lacked Genuine Competition’ |lang= en |publisher= The Diplomat |author= Putz, Catherine |date= 2021-01-11 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2021 жылғы 28 сәуірде Назарбаев [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның (ҚХА) төрағасы қызметінен кетті. Оның ізбасары президент Тоқаев болды, оның төрағалыққа үміткерлігін ҚХА мүшелерінің көпшілігі қолдады. Тоқаев Назарбаевты «тарихи еңбегі» үшін Ассамблеяның Құрметті Төрағасы қылды.<ref>{{Cite web|url= https://assembly.kz/news/elbasy-kha-rmetti-t-ra-asy-boldy/ |title= Елбасы ҚХА құрметті төрағасы болды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның ресми сайты |date= 2021-04-28 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220823084324/https://assembly.kz/news/elbasy-kha-rmetti-t-ra-asy-boldy/ |date= 2022-08-23}}</ref> 2021 жылғы 23 қарашада Назарбаевтың баспасөз хатшысы [[Айдос Ыдырысұлы Үкібай|Айдос Үкібай]] Назарбаевтың [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] жетекшісі лауазымының Тоқаевқа беретінін жариялады. === 2022 === [[Сурет:Ilham Aliyev has met with President of the Republic of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev in Astana 01.jpg|нобай|солға|[[Әзербайжан президенті]] [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]] (сол жақта) және Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|2022 жылғы қаңтарда орын алған ірі наразылық шаралары]]нан кейін Тоқаев [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] мен [[Екінші Асқар Мамин үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатты.<ref>{{Cite web|url= https://khabar.kz/kk/news/sayasat/item/137774-askar-mamin-kyzmetinen-bosatyldy |title= Асқар Мамин қызметінен босатылды |lang= kk |publisher= [[Хабар (телеарна)|Хабар]] |date= 2022-01-05 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Бастапқыда наразылық акцияларының жұртшылықты тыныштандыруға тырысып, Тоқаев жаңа реформаларын жариялауды жоспарлаған<ref>{{Cite web|url= https://iz.ru/1274103/2022-01-07/tokaev-poobeshchal-predlozhit-plan-reform-na-fone-besporiadkov-v-kazakhstane |title= Токаев пообещал предложить план реформ на фоне беспорядков в Казахстане |lang= ru |publisher= Известия |author= Запара, Екатерина |date= 2022-01-07 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220120214836/https://iz.ru/1274103/2022-01-07/tokaev-poobeshchal-predlozhit-plan-reform-na-fone-besporiadkov-v-kazakhstane }}</ref> және сұйытылған табиғи газ, дизель отыны және бензин, сондай-ақ әлеуметтік маңызы бар өзге де тауарлар бағаларын бақылауды енгізген еді,<ref>{{Cite web|url= https://babel.ua/ru/news/74928-prezident-kazahstana-otpravil-pravitelstvo-v-otstavku-i-vvel-gosudarstvennoe-regulirovanie-cen-na-szhizhennyy-gaz-dizel-i-benzin |title= Президент Казахстана отправил правительство в отставку и ввел государственное регулирование цен на сжиженный газ, дизель и бензин |lang= ru |publisher= babel.ua |author= Кадакова, Екатерина |date= 2022-01-05 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220120214836/https://babel.ua/ru/news/74928-prezident-kazahstana-otpravil-pravitelstvo-v-otstavku-i-vvel-gosudarstvennoe-regulirovanie-cen-na-szhizhennyy-gaz-dizel-i-benzin }}</ref> алайда наразылық шараларының жалғаса бергенінен Тоқаев армияға наразылық білдірушілерге қарсы күш қолдануды және «ескертусіз оқ атуды» бұйырды.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31644186.html |title= Тоқаев ескертусіз оқ атуға бұйрық берді. Елдегі 7 қаңтардағы ахуал |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-01-07 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220107172154/https://www.azattyq.org/a/31644186.html |date= 2022-01-07}}</ref> 11 қаңтарда Тоқаев [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]ты премьер-министр қылып тағайындады.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/alihan-smayyilov-premer-ministr-kyizmetne-tagayyindaldyi-332116/ |title= Әлихан Смайылов премьер-министр қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2022-01-11 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2022 жылғы 16 наурызда Тоқаев конституциялық реформалардың бекітілуін және президент өкілеттіктерінің азаюын ұсынды. Оның сөзінше, елдің «суперпрезиденттік республика» жүйесінен «күші бар парламентті президенттік республикаға» көшкені жөн. 26 сәуірде ол [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясынан шықты. [[Қазақстандағы референдум (2022)|5 маусымда өткен референдум]] нәтижесінде президентке президенттігі кезінде партия құрамында болуына тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/kk/2022-04-19/prezidentti-andaj-kilettigi-zhojylady/ |title= Президенттің қандай өкілеттігі жойылады? |lang= kk |publisher= КУРСИВ |author= Әділбеков, Ақжігіт |date= 2022-04-19 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|2022 жылғы 20 қарашада өткен кезектен тыс президент сайлауы]]нда жалпы дауыстың 81,31% жинап, жеңіске жетті. 2022 жылғы 26 қарашада оның екінші ұлықтау рәсімі өтті. === 2023 === Тоқаев қызметке кіріскеннен кейін [[Қазақстандағы Сенат сайлауы (2023)|2023 жылғы қаңтарда Сенат сайлауы]]ның өтетінін жариялап, бұл сайлауды «саяси жаңғыру үдерісін жоспарлы түрде жалғастырудың» бір бөлігі ретінде көретінін атап өтті де, сайлау қорытындысы бойынша «сенаттың депутаттық корпусының бір бөлігі бәсекелестік және ашықтық қағидаттары негізінде жаңарады» деді.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/politics/1999041-toqaev-bugin-senat-deputattarynyn-sailauyn-tagaiyndau-turaly-zarlyqqa-qol-qoyamyn/ |title= Тоқаев: Бүгін сенат депутаттарының сайлауын тағайындау туралы жарлыққа қол қоямын |lang= kk |publisher= nur.kz |date= 2022-11-26 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Сайлау кезінде өз үміткерлігін жариялаған 130 кандидат<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-renewed-senate-and-disappointed-voters/32226949.html |title= "Сенаттың ішінара жаңарғаны елде өзгеріс болатынын білдірмейді" |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Тойкен, Сәния |date= 2023-01-17 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> арасынан жергілікті [[мәслихат]]тар 20-ын сенатор қылып сайлады (Конституция бойынша сенатқа әрбір облыс, республикалық маңызы бар қала мен астанадан екі депутаттан сайланады).<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32223094.html |title= Қазақстанда сенат сайлауы өтті. ОСК алдын ала нәтижесін жариялады |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-01-14 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Қалған 10 кандидатты президент ұсынады, олардың жартысы [[Қазақстан халқы ассамблеясы|халық ассамблеясы]]ның ұсынысы бойынша. 2023 жылғы 19 қаңтарда Тоқаев [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|7-шақырылған Мәжіліс]]ті ресми түрде тарату және кезектен тыс парламент сайлауын 2023 жылғы 19 наурызда өткізу туралы президент жарлығына қол қойды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/zhetinshi-saylangan-kazakstan-respublikasy-parlamentinin-mazhilisin-taratu-zhane-kazakstan-respublikasy-parlamenti-mazhilisi-deputattarynyn-kezekten-tys-saylauyn-tagayyndau-turaly-190195 |title= Жетінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісін тарату және Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі депутаттарының кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-19 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Бұл күн әдейі [[Наурыз мейрамы]] мен бұрынғы президент Нұрсұлтан Назарбаев отставкасының төрт жылдығына орай таңдалды деп есептеледі.<ref>{{Cite web|url= https://baigenews.kz/inostrannye-investory-vozvraschayutsya-v-kazahstan-amerikanskie-smi_146483/ |title= Иностранные инвесторы возвращаются в Казахстан - американские СМИ |lang= ru |publisher= Бәйге News |date= 2023-01-31 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Жарлыққа қол қойған кезінде Тоқаев Мәжіліс депутаттардың жұмыстарына жоғары баға беріп, олар «жоғары кәсібиліктің, азаматтардың алдындағы жауапкершіліктің және шынайы патриотизмнің» үлгісін көрсеткенін айтты.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/politics/2006044-qasym-zomart-toqaev-mazilis-deputattaryna-algys-bildirdi/? |title= Қасым-Жомарт Тоқаев мәжіліс депутаттарына алғыс білдірді |lang= kk |publisher= nur.kz |date= 2023-01-19 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Ол сондай-ақ кезектен тыс сайлау «Күшті Президент – ықпалды Парламент – есеп беретін Үкімет» формуласымен сәйкес келетін «мемлекеттік билік институттарын жаңғыртудың» соңғы кезеңі болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-parlament-mazhilisi-zhane-maslihat-deputattarynyn-kezekten-tys-saylauyn-tagayyndau-turaly-malimdemesi-1903558 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Парламент Мәжілісі және мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы мәлімдемесі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-19 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> 27 наурызда сайлау нәтижесі ресми түрде жарияланды да, ең көп мандатқа ие болған партияның [[Аманат (партия)|Аманат]] болғаны белгілі болды.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/news/sajlau-2023-en-kop-mandatka-amanat-partiyasy-ie-boldy |title= Сайлау-2023: Ең көп мандатқа AMANAT партиясы ие болды |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |author= Смаилова, Балжан |date= 2023-03-27 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Сайлаудан кейін көп ұзамай [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі]] де өз қызметін бастады.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32341396.html |title= Әлихан Смайылов премьер-министр болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-03-30 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> 15 ақпанда Тоқаев [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]тың көптеген артықшылықтарын, соның ішінде мемлекеттен өмір бойы қаржылай қолдау көру, халыққа үндеу жасау және шенеуніктерге кеңес беру құқықтарын жою туралы заңға қол қойды және оның жақын туыстарын заңды иммунитеттен айырды.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-nazarbaev-family-legal-immunity-stripped/32273034.html |title= Kazakh President Toqaev Signs Law On Stripping Nazarbaev Family Members Of Legal Immunity |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-01-15 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Көп ұзамай Назарбаев заң бойынша [[Елбасы]] құрметті атағынан да айырылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-nursultan-nazarbaev-what-other-privileges-does-the-ex-president-have/32708620.html |title= Назарбаевта не қалды? Экс-президенттің билігі мен байлығы |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Қайыртайұлы, Манас |date= 2023-12-01 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Тоқаев 9 мамырда [[Мәскеу]]де өткен [[Жеңіс күні]]не орай өткен парадқа қатысты.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/tokayev-to-attend-victory-day-celebrations-in-moscow-intervew-dimash-alzhanov/32402661.html |title= Зачем Токаев поехал на парад к Путину? Визит в развязавшую войну страну и возможные последствия |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Троценко, Петр |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Бұл [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] басталғаннан бергі екінші Жеңіс шеруі болды, бірақ 2022 жылғы парадтан айырмашылығы, бұл жолы Мәскеудегі парадқа бірнеше шетелдік көшбасшылар,<ref>{{Cite web|url= https://holod.media/2023/05/09/9-maia-bez-saluta-i-tankov/?amp |title= Без салюта, «Бессмертного полка» и танков |lang= ru |publisher= Холод |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> соның ішінде [[Армения премьер-министрі]] [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]], [[Беларусь президенті]] [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]], [[Қырғызстан президенті]] [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]], [[Тәжікстан президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]], [[Түрікменстан президенті]] [[Сердар Құрбанқұлыұлы Бердімұхамедов|Сердар Бердімұхамедов]] және [[Өзбекстан президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]] қатысты.<ref>{{Cite web|url= https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6459e5179a794738a3f69535 |title= На Красной площади начался парад Победы |lang= ru |publisher= [[РБК]] |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> 2023 жылғы маусымда [[Абай облысы]]нда [[Абай облысындағы өрт|найзағай нәтижесінде ірі өрт]] басталды. 11 маусымда Тоқаев облысқа ұшып келді де, сол күні елде [[Қазақстандағы ұлттық аза тұту күндері|жалпыұлттық аза тұту күні]]н жариялады.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-podpisal-ukaz-ob-obschenatsionalnom-traure-501776/ |title= Токаев подписал указ об общенациональном трауре |lang= ru |publisher= tengrinews.kz |date= 2023-06-11 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Сол күні кешке ол өрт сөндіру кезінде қаза тапқандардың барлығын [[Құрмет ордені]]мен марапаттады.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-posmertno-nagradil-pogibshih-pojare-oblasti-abay-501777/ |title= Токаев посмертно наградил погибших при пожаре в области Абай |lang= ru |publisher= tengrinews.kz |date= 2023-06-11 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Ауқымды өрт 13 шілде күні 13:00 де толығымен сөндірілді. 2023 жылғы 3 қарашада [[Астана]]да Тоқаев төрағалық еткен [[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы|Түркі Мемлекеттері Ұйымы]]ның 2023 жылғы саммиті өтті.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-turkic-organization-summit/32670230.html |title= Kazakh President Hosts Summit Of Organization Of Turkic States |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-11-03 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> === 2024 === 2024 жылғы наурызда, [[Атырау]]да айтқан Ұлттық Құрылтай алдындағы сөзінде Тоқаев [[Қазақстан елтаңбасы]] дизайнының өзгеретінін және жаңа дизайнның байқау арқылы таңдалатынын айтты.<ref name="eltanba">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32863052.html |title= Тоқаев Ұлттық құрылтайда елтаңба өзгеретінін жариялап, "қазақ тілін ешкімді мәжбүрлемей дамыту" жайлы айтты |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-03-15 |accessdate= 2024-03-15}}</ref> Елтаңбаның дизайны оның «[[Қазақ КСР елтаңбасы|Кеңес заманындағы елтаңба]]ға ұқсата» бергеннен және тым «эклектрикалық», «күрделі» болғанынан өзгертілетіні де айтылды. Тоқаев оған қоса діни киімді сынады да, оны «дәстүрлі құндылыққа жасалған ашық шабуыл» деді.<ref name="eltanba" /> 2024 жылғы маусымда Тоқаев сол жылғы күзде елдегі [[Қазақстандағы АЭС туралы референдум|атом электр станциясы]]ның құрылысы жайлы референдум өтетінін жариялады. Референдумның өтетін нақты күнін [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|үкімет]]тің өзі жариялайтын болады.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33011760.html |title= Тоқаев: АЭС бойынша референдум биыл күзде өтеді |date= 2024-06-27 |accessdate= 2024-06-27 |publisher=[[Азаттық радиосы]] |lang=kk}}</ref> === 2025 === 2025 жылғы 3 қаңтарда Тоқаев мемлекеттен қаржы алатын «Ана тілі» баспасына сұхбат берді. Ол кезде ол кезектен тыс президент сайлауының өте алатынын жоққа шығарды (оның президенттік мерзімі 2029 жылы аяқталмақ),<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/toqaev-talai-zhylga-arnalgan-auqymdy-zhosparlarym-bar/33262094.html |title= Тоқаев: Талай жылға арналған ауқымды жоспарларым бар |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> даулы болған уақыт белдеуінің ауысуын қолдады,<ref>{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/kogam/24496-prezidenttin-sukhbaty-shykty-uakyt-beldeui-zhaily-tokaev-ne-deidi/ |title= Президенттің сұхбаты шықты: уақыт белдеуі жайлы Тоқаев не дейді |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> [[Шерзат Болаттың өлімі]]не байланысты жағдайды өз назарына алғанын айтты, [[Қаңтар оқиғасы]] үшін кінәні белгісіз қылмыстық топтарға іліп,<ref name="talgar25">{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/news/24507-tokaev-talgar-tragediiasyna-katysty-pikir-bildirdi/ |title= Тоқаев Талғар трагедиясына қатысты пікір білдірді |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> оның орын алған себептер қатарына «[[Тоқаев-Назарбаев қос билігі|қосарланған билікті]]<nowiki></nowiki>» айтып кетті.<ref>{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/news/24500-kantar-turaly-alyp-kashpa-ngimeler-tolastamai-tur-tokaev-kandy-okiga-zhaily-ne-deidi/ |title= «Қаңтар» туралы алып қашпа әңгімелер толастамай тұр – Тоқаев қанды оқиға жайлы не дейді |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> === 2026 === 2026 жылғы 20 қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында Тоқаев екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына бірпалаталы [[Қазақстан Құрылтайы]]н орнатуды ұсынды. [[Қазақстан вице-президенті]] лауазымын қайта орнату және басқа да ұқсас өзгерістер [[Қазақстандағы конституциялық референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] шешілді.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Референдум ресми ақпаратша қолдау көрді де, жаңадан [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|Құрылтайдың сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда]] орын алды. Сайлауда басым дауысқа [[Әділет (партия)|Әділет]] конституциялық көпшілікті құрады. Оның тұңғыш сессиясы 2026 жылғы 28 тамызда өтті, оны Тоқаев ашты. Осы кезде ол [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі]]н отставкаға жіберді.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> Көп ұзамай реформа нәтижесінде қайта құрылған [[Қазақстан вице-президенті]] лауазымына Тоқаев [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]]ді тағайындады.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/et-karin-turaly-3174627 |title=Е.Т. Қарин туралы |language=kk |date=2026-08-31 |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate=2026-08-31}}</ref> Сол күні ол Бектеновті премьер-министр қылып [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|қайта тағайындады]]. Тұңғыш Құрылтайға билік партиясының тізімінен сайланған жаңа депутаттар қатарында Тоқаевтың жиені [[Дана Теміртайқызы Медеуова|Дана Медеуова]] болды. === Саяси реформалары === [[Сурет:Tokayev with officials, January 2021.jpg|нобай|оңға|Тоқаевтың үкімет мүшелері мен Мәжіліс депутаттарымен кездесуі, қаңтар 2021]] 2022 жылғы мамырда Тоқаев «Қазақстан Республикасында бейбіт жиналыстарды ұйымдастыру және өткізу тәртібі туралы»,<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/laws/memleket-basshysy-kazakstan-respublikasynda-beibit-zhinalystardy-uiymdastyru-zhane-otkizu-tartibi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-zanyna-ko |title= Мемлекет басшысы «Қазақстан Республикасында бейбіт жиналыстарды ұйымдастыру және өткізу тәртібі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-05-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> «Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы»,<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-respublikalyk-referendum-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-ozgerister-men-tolyktyru-engizu-turaly-kazakstan-kol-koydy-541259 |title= Мемлекет басшысы «Республикалық референдум туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-05-05 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> ««[[Қазақстан саяси партиялары|Саяси партиялар]] туралы» Қазақстан Республикасының Заңына өзгеріс пен толықтырулар енгізу туралы»,<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/laws/memleket-basshysy-sayasi-partiyalar-turaly-kazakstan-respublikasynyn-zanyna-ozgeris-pen-tolyktyrular-engizu-turaly-kazakstan-respublikasynyn |title= Мемлекет басшысы «Саяси партиялар туралы» Қазақстан Республикасының Заңына өзгеріс пен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-05-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы»<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-president-signed-the-bill-into-election-law/30633103.html |title= Президент Тоқаев саяси партиялар мен сайлау заңдарына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-05-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> және «Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер енгізу туралы» заңдарына қол қойды. Ол өзінің халыққа Жолдауында «заманауи мемлекет құру үшін Қазақстан [[көппартиялы жүйе]] құруы керек» деп, биліктегі [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы басқа партиялармен көбірек ынтымақтасуы керектігін айтты. ==== «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» идеясы ==== Тоқаев мемлекеттік саясатының маңызды элементтерінің бірі «''Халық үніне құлақ асатын мемлекет''» идеясын (кейде ''Естуші мемлекет'', не ''Тыңдаушы мемлекет'') ұсыну болды, онда мемлекеттік басқару «мемлекет үшін азамат емес, азамат үшін мемлекет» деген қағиданы ұстанатын болады. Тоқаев азаматтық қоғамды тыңдайтын мемлекет концепциясын ілгерілететін саяси реформалар жүргізуді жақтады.<ref name="joldaw2020" /> Сондай-ақ Тоқаев 2021 жылы ауылдық округтер, кенттер мен ауылдар әкімдерін тікелей сайлауды өткізуді ұсынды және ол жайлы заң жобасына 2020 жылы қол қойды.<ref>{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=33374726 |title= О мерах по реализации Послания Главы государства народу Казахстана от 1 сентября 2020 года «Казахстан в новой реальности: время действий» |lang= ru |publisher= online.zakon.kz |date= 2020-09-14 |accessdate= 2024-02-20}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/ru/article/3698565 |title= Выборы сельских акимов в Казахстане пройдут в 2021 году |lang= ru |publisher= inform.kz |author= Күзекбай, Ақбота |date= 2020-09-24}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113924/https://www.inform.kz/ru/vybory-sel-skih-akimov-v-kazahstane-proydut-v-2021-godu_a3698565 }}</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2021)|2021 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде тіркелген 5 партияның үшеуі ғана [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тегі мандатқа қол жеткізді. [[Қазақстанның 7-Парламенті|7-Парламент]]тің ашылу рәсімінде Тоқаев [[пайыздық тосқауыл]]дың 7% 5% түсірілгенін және [[Бәріне қарсымын]] таңдауының бюллетеньге қайта қойылғанын ұсынды.<ref>{{Cite web|url= https://www.interfax.ru/world/745248 |title= Токаев счел необходимым снизить барьер для прохождения в парламент |lang= ru |publisher= interfax.ru |date= 2021-01-15 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210315110235/https://www.interfax.ru/world/745248 |date= 2021-03-15}}</ref> Парламент Тоқаев ұсынған бұл конституциялық реформаларды қабылдады да, ол 2021 жылғы 25 мамырда күшке енді.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2021/05/new-law-on-elections-aims-to-engage-kazakh-citizens-in-political-institutions-experts-say/ |title= New Law on Elections Aims to Engage Kazakh Citizens in Political Institutions, Experts Say |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |date= 2021-05-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Ұлттық Құрылтайдың құрылуы ==== 2022 жылғы 14 маусымда Тоқаев Ұлттық Құрылтайды құру туралы заңға қолын қойды. Бұл орган Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің ізбасары болды.<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/315449-ulttyq-quryltay-ne-ushin-qurylghany-aytyldy |title= Ұлттық құрылтай не үшін құрылғаны айтылды |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |author= Бақберген, Ботакөз |date= 2022-06-15 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Өлім жазасы ==== 2019 жылғы желтоқсанда Тоқаев Қазақстанның {{iw|Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің екінші факультативтік хаттамасы|Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің екінші факультативтік хаттамасына|en|Second Optional Protocol to the International Covenant on Civil and Political Rights}} қол қоятынын айтты. Оның бұл сөзі Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің адам құқығы туралы талқысынан кейін айтылған еді. Осы жерден Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]]не елдегі [[өлім жазасы]]н жою шараларын белгілейтін Екінші факультативтік хаттамаға қосылу процесін бастау міндетін қойды.<ref name="iccpr">{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2020/09/kazakhstan-joins-second-optional-protocol-to-iccpr-aiming-at-abolishing-death-penalty/ |title= Kazakhstan Joins Second Optional Protocol to ICCPR Aiming at Abolishing Death Penalty |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Шаяхметова, Жанна |date= 2022-09-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.dw.com/en/kazakhstan-abolishes-death-penalty/a-56117176 |title= Kazakhstan abolishes death penalty |lang= en |publisher= [[Неміс толқыны]] |date= 2021-02-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымындағы өкілі [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] хаттамаға қол қойды.<ref name="iccpr" /> 2021 жылғы 2 қаңтарда Тоқаев өлім жазасын жойған заңнамаға қолын қойды.<ref>{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/article/details/54127?lang=kk |title= Қазақстан өлім жазасының күшін жоюға бағытталған Екінші Факультативтік хаттаманы ратификациялады |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]]нің ресми сайты |date= 2021-01-02 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> === Экономикалық реформалары === {{Толық мақала|Қазақстан экономикасы}} [[Сурет:Tokayev Kassym-Jomart (2023-03-30).jpg|нобай|солға|[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттарының алдында сөз сөйлеп жатқан Тоқаев, 2023 жылғы наурыз]] Тоқаев президент болған алғашқы айларда халықтың әлеуметтік осал топтарына түсетін жүктемені азайту мақсатында банктерге үкіметтік көмек көрсетуді тоқтатты және несиелерді кешіру жүйесін енгізді.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/30021698.html |title= Токаев подписал указ о списании части задолженности по кредитам для отдельных категорий граждан |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2019-06-26 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2020 жылы мұғалім, дәрігер мен әлеуметтік қызметкерлердің жалақылары өсті.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2020/05/Tokayev-chairs-third-meeting-of-national-council-of-public-trust-to-restructure-education-system/ |title= Tokayev Chairs Third Meeting of National Council of Public Trust to Restructure Education System |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Сатыбалдина, Әсел |date= 2020-05-27 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> [[COVID-19 пандемиясы]]ның себебінен шыққан жаһандық рецессия барысында Тоқаев үкіметке «барлық әлеуметтік міндеттемелерді» орындайтын дағдарысқа қарсы жоспар құруды тапсырды.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/30477222.html |title= Токаев после совещания с правительством заявил об «ухудшении экономической ситуации» |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-03-09 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Жауап ретінде арзан несие, салықтық жеңілдіктер, аудитті қысқарту және жұмыспен қамтуды ынталандыру арқылы жеке сектордың ауыртпалығын жеңілдетуге бағытталған бірқатар пакеттер ашылды.<ref>{{Cite web|url= https://eurasianet.org/kazakhstan-outlines-plan-to-shelter-economy-from-covid-19 |title= Kazakhstan outlines plan to shelter economy from COVID-19 |lang= en |publisher= eurasianet |author= Kumenov, Almaz |date= 2020-03-18 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Пандемия өршіген сайын тауарларға инфляция өсе бастады, бұл әсіресе Қазақстанның батысында әлеуметтік және еңбек наразылығының артуына әкелді.<ref>{{Cite web|url= https://thediplomat.com/2021/08/inflation-amid-the-covid-19-pandemic-fuels-labor-unrest-in-kazakhstan/ |title= Inflation Amid the COVID-19 Pandemic Fuels Labor Unrest in Kazakhstan |lang= en |publisher= The Diplomat |author= Қалмырзаева, Эльвира |date= 2021-08-31 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев бұған жауап ретінде үкімет пен орталық банкті тым «дәрменсіз» деп айыптап, оларды инфляция деңгейін төмендетуге шақырып, мемлекеттік бюджеттегі ақша массасының артық мөлшерін атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/novosti/tokaev-my-prinyali-reshenie-gosudarstvo-ne-dolzhno-pomogat-bankiram |title= Токаев: Мы приняли решение – государство не должно помогать банкирам |lang= ru |publisher= infomburo |author= Әбубәкірова, Тамара |date= 2021-09-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2021 жылғы қыркүйекте елдегі [[ең төмен жалақы]] 2018 жылдан бері тұңғыш рет өсірілді.<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/46448-minimalnaa-zarplata-v-kazahstane-s-1-anvara-2022-goda-vyrastet-do-60-tys-tenge.html |title= Минимальная зарплата в Казахстане с 1 января 2022 года вырастет до 60 тыс. тенге |lang= ru |publisher= vlast.kz |author= Вааль, Тамара |date= 2021-09-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== COVID-19 пандемиясы ==== {{Толық мақала|Қазақстандағы COVID-19 пандемиясы}} 2020 жылғы наурызда Қазақстанда [[COVID-19 пандемиясы|COVID-19 індеті]]нің таралуына байланысты Тоқаев 15 наурызда елде төтенше жағдай енгізді.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/kazakstan-respublikasynda-totenshe-zhagdaidy-engizu-turaly |title= Қазақстан Республикасында төтенше жағдайды енгізу туралы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-03-15}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200410203127/https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/kazakstan-respublikasynda-totenshe-zhagdaidy-engizu-turaly |date= 2020-04-10}}</ref> Тоқаев ұлттық телеарна арқылы сөйлеген сөзінде «Мемлекет жұмысының тұрақтылығын қамтамасыз ету шаралары туралы» арнайы жарлыққа қол қойғанын атап өтіп, құжаттар мемлекеттік органдар қызметінің тиімділігін арттыруға, билік вертикалын нығайтуға және барлық қажетті шешімдерді жедел қабылдауға мүмкіндік беретінін атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://baribar.kz/124978/qasym-zhomart-Tokayev-qazaqstan-halqyna-undeu-zhasady/ |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына үндеу жасады |lang= kk |publisher= Бәрі бар |date= 2020-03-16 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Вирустың таралуын тежеу үшін Тоқаев [[Наурыз мейрамы]]на арналған іс-шараларды да, [[Жеңіс күні]]не арналған әскери парадты да тоқтатуға бұйрық берді.<ref>{{Cite web|url= https://almaty.tv/kz/news/koronavirus/1344-nauryz-vpervye-v-kazakhstane-ne-budet-massovo-otmechatsya |title= Елімізде Наурыз мейрамы мен Жеңіс күні бұрынғыдай тойланбайтын болды |lang= kk |publisher= almaty.tv |author= Нысанбек, Салтанат; Өтеген, Нұрлан және Омар, Данияр |date= 2020-03-12 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> COVID-19 вакцинациясының жақтаушысы ретінде Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрлігі]] мен бүкіл [[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|үкімет]]тің вакцинаны енгізудің алғашқы айларындағы баяу қарқыны үшін сынға алды.<ref>{{Cite web|url= https://eurasianet.org/kazakhstan-officials-under-fire-over-vaccination-failures |title= Kazakhstan: Officials under fire over vaccination failures |lang= en |publisher= eurasianet |author= Kumenov, Almaz |date= 2021-04-21 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Вакцинаға деген қоғамның сенімін арттыру мақсатында Тоқаев 2021 жылғы сәуірде Қазақстанда шығарылған [[Спутник V|Спутник V COVID-19 вакцинасы]]ның дозасын алды, баспасөз хатшысының айтуынша, Тоқаев нәтижеде ешқандай жанама әсер сезінбеген.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-sputnik-v-vaktsinasyin-saldyirdyi-320960/ |title= Тоқаев "Спутник V" вакцинасын салдырды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2021-04-06 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Білім беру ==== 2019 жылғы сәуірде өткен мұғалімдер конференциясында Тоқаев төрт жыл ішінде Қазақстандағы мектеп мұғалімдерінің орташа жалақысы екі есеге өсетінін мәлімдеді. Сондай-ақ ол [[қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрлігі]]не аз қамтылған отбасылардағы және әлеуметтік жағдайы төмен аудандардағы мектептердегі балалардың академиялық алшақтығын жою үшін арнайы бағдарламалар әзірлеп, іске қосуды тапсырды да, әсіресе ауыл мен қала арасындағы білім берудегі теңсіздікті еңсеру қажеттігін атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2019/08/kazakh-president-to-increase-teachers-salaries-twofold-to-improve-national-education-quality/ |title= Kazakh President to increase teachers’ salaries twofold to improve national education quality |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Василенко, Диана |date= 2019-08-29 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Энергетика ==== {{Толық мақала|Қазақстан энергетикасы}} Тоқаев 2019 жылғы сәуірде атом электр стансасының Қазақстанда орнатылу қажеттігін білдіріп, ел 2030 жылға қарай электр энергиясының тапшылығына тап болады деп мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/astana_kazakhstan/working_trips/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-semei-kalasynyn-zhurtshylyk-okilderimen-kezdesti |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Семей қаласының жұртшылық өкілдерімен кездесті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-04-26 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2021 жылғы мамырда Тоқаев Төмен көміртекті даму тұжырымдамасын жариялады, бұл — 2035 жылға қарай елдің энергетикалық балансын дамыту арқылы Қазақстанның көмірге тәуелділігін азайтуды көздейтін жоба. ==== Экология ==== 2019 жылғы 17 маусымда Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі]]н құрды да, тұңғыш министрі қылып [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]]ты тағайындады.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/news/magzum-myrzagaliev-ministr-bolyp-tagajyndaldy |title= Мағзұм Мырзағалиев министр болып тағайындалды |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |date= 2019-06-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Министрлікке қоршаған ортаны қорғау, табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану, минералдық-шикізат базасын геология мен молықтыру, сондай-ақ қатты тұрмыстық қалдықтарды, су және сарқынды суларды тазарту, орман шаруашылығын қадағалау өкілеттігі берілді.<ref>{{Cite web|url= https://kapital.kz/naznacheniya/79094/v-kazakhstane-poyavitsya-ministerstvo-ekologii-geologii-i-prirodnykh-resursov.html |title= В Казахстане появится министерство экологии, геологии и природных ресурсов |lang= kk |publisher= Kapital.kz |date= 2019-06-17 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210604215609/https://kapital.kz/naznacheniya/79094/v-kazakhstane-poyavitsya-ministerstvo-ekologii-geologii-i-prirodnykh-resursov.html}}</ref> 2023 жылғы 4 қаңтарда министрлік ыдыратылды, орнына [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму]] мен [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар]] министрліктеріне бөлінді. Тоқаев [[Алматы]]ның ластанған ауасы жайлы алаңдайтынын айтқан.<ref name="energy">{{Cite web|url= https://www.samruk-energy.kz/en/press-center/company-news/23-news/665-perevod-almatinskoj-tets-2-na-gaz-korotko-o-samom-vazhnom |title= Transition of Almaty CHP-2 to gas. Most important points in brief. |lang= en |publisher= Самұрық-Energy |date= 2020-09-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Ол 2021 жылы үкіметке, қалалық әкімдікке және «Самұрық-Энерго» компаниясына стансадан шығатын зиянды шығарындыларды шектеу үшін «Алматы-2» ЖЭО-ны табиғи газға көшіру туралы түпкілікті шешімді орындауды тапсырды.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2021/05/kazakhstan-to-increase-share-of-renewable-energy-to-15-percent-by-2030/ |title= Kazakhstan to Increase Share of Renewable Energy to 15 Percent by 2030 |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Сатыбалдина, Әсел |date= 2021-05-27 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Алайда 2022 жылғы сараптар Алматы ауасының тазалығы жақсармай жатқанын дәлелдеді.<ref name="energy" /><ref>{{Cite web|url= https://exclusive.kz/__trashed/ |title= Алматинцам не стоит надеяться на улучшение воздуха |lang= ru |publisher= exclusive.kz |author= Ямпольская, Анна |date= 2022-12-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Денсаулық сақтау ==== {{Толық мақала|Қазақстандағы денсаулық сақтау жүйесі}} 2020 жылғы 7 шілдеде Тоқаев «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» жаңа кодекске және «Кейбір заңнамалық актілерге денсаулық сақтау мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заңға қол қойды, ол [[Қазақстандағы денсаулық сақтау жүйесі|медицина]] қызметкерлерінің заңи қорғауын күшейтті, азаматтың вакцинацияға қатысты құқықтарын қайта анықтады. Сондай-ақ, кодекс электронды темекіні тұтынуға шектеу қойып, снюс пен басқа да шегілмейтін темекі бұйымдарын әкелуге, өндіруге және таратуға тыйым салды, сондай-ақ темекі өнімдерін 21 жасқа толмаған тұлғаларға өткізгені үшін әкімшілік жауапкершілік енгізді.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2020/07/president-Tokayev-signs-new-public-health-code-to-provide-extra-legal-protection-for-kazakh-medical-workers/ |title= President Tokayev Signs New Public Health Code to Provide Extra Legal Protection For Kazakh Medical Workers |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Ерғалиева, Айдана |date= 2020-07-08 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> === Сыртқы саясаты === {{Толық мақала|Президент Қасым-Жомарт Тоқаев халықаралық сапарларының тізімі}} Тоқаев өзінен бұрынғы президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] бастаған сыртқы саясатты жалғастыратынына уәде берді. Бұл саясат шетел инвестицияларын тарту, көпвекторлы сыртқы саясат жүргізу және аймақтағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету шараларын қамтиды.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2019/03/new-kazakh-president-sworn-in-praises-predecessor-pledges-continuity/ |title= New Kazakh President sworn in, praises predecessor, pledges continuity |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Алтынсарина, Эля |date= 2019-03-20 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Биліктегі алғашқы айда ол 4 мемлекет басшысымен кездесті, оның екеуін ол шетелде көрсе, қалған екеуін [[Астана|Нұр-Сұлтан]]да қарсы алды. ==== Ресей ==== {{Тағы қараңыз|Қазақстан-Ресей қатынастары}} [[Сурет:Мацква.ру, репортаж с Парада Победы 2023 на Красной площади, фото 21.jpg|нобай|оңға|[[Жеңіс күні]]не арналған парад кезіндегі Тоқаев, [[Мәскеу]], 2023 жыл]] Саясаттанушы Рико Айзекстің пікірінше, Тоқаевтың [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Назарбаев]] орнын алу шешімі елдегі демократиялануға жол бермеу үшін жасалған. Айзекс ойынша елдің демократиялануы Назарбаевтың мұрасы мен елдің Ресеймен қарым-қатынасына нұқсан келтіретін еді.<ref>{{Cite web|url= https://core.ac.uk/download/pdf/305118582.pdf |title= Russia–Kazakhstan Relations and the Tokayev–Nazarbayev Tandem |lang= en |publisher= Russian Analytical Digest |author= Isaacs, Rico |date= 2020-03-06 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев қызметіне кіріскеніне кейін екі апта өткен соң, 2019 жылғы 4 сәуірде [[Мәскеу]]ге өзінің алғашқы шетелдік сапарымен барып, [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]мен кездесті.<ref>{{Cite web|url= https://www.ar.egemen.kz/article/187041-qasym-zhomart-toqaevtynh-reseyge-alghashqy-sapary-tabysty-otti |title= Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ресейге алғашқы сапары табысты өтті |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2019-04-04 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Сапар барысында Путин Тоқаевқа елде ұсынылып отырған атом электр станциясының құрылысына ресейлік көмек көрсетуді ұсынды.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-putin-offers-russian-nuclear-plant-help/29865177.html |title= Putin Offers Russian Help To Build Kazakh Nuclear Plant |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Pannier, Bruce |date= 2019-04-06 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2019 жылғы маусымда Тоқаев АЭС салу туралы шешімнің жергілікті халық қалауымен, «тіпті, қажет болса референдум арқылы» да, қабылданатынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.inform.kz/news/tokaev-aes-kurylysyna-katysty-tipti-kazhet-bolsa-referendum-otkizemiz_a3536537/ |title= Тоқаев АЭС құрылысына қатысты: Тіпті қажет болса референдум өткіземіз |lang= kk |publisher= kazinform |date= 2019-06-10 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2020 жылдың соңына қарай ресейлік депутаттар [[Вячеслав Алексеевич Никонов|Вячеслав Никонов]] пен [[Евгений Алексеевич Фёдоров|Евгений Фёдоров]] бүкіл Қазақстан жерін [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағының]] сыйлығы деді де, Ресей бұл жерді жалға берген деген тұжырым жасады.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/kazakhstanis-reaction-to-the-statements-of-russian-deputies-about-the-kazakh-territory/31002411.html |title= «Большой подарок». Высказывания российских депутатов о территории Казахстана вызвали возмущение |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Мамашұлы, Асылхан |date= 2020-12-15 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Бұл тұжырымдар [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі]] тарапынан реакция тудырды, министрлік «арандатушылық» тудыратын бұл шабуылдар салдарынан екі ел арасындағы қарым-қатынас бұзыла алатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/31014801.html |title= МИД Казахстана отреагировал на заявления депутатов Госдумы спустя 13 дней |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-12-23 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев [[Егемен Қазақстан]]ға берген сұхбатында «бірнеше шетел азаматының» екі ел арасындағы қатынастарды «нашарлағысы» келетінін айтқан және «Қазақстанға осы ірі жерді ешкім сыйлап бермеген» деген. [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]нен кейін Тоқаев Ресейдің [[Донецк Халық Республикасы|Донецк]] және [[Луганск Халық Республикасы|Луганск Халық Республикалары]] атты [[қуыршақ мемлекет]]терін мойындамайтынын айтқан. Оның сөзінше «біз [[Қытай Республикасы|Тайвань]]ды да, [[Косово]]ны да, [[Оңтүстік Осетия]]ны да, [[Абхазия Республикасы|Абхазия]]ны да мойындамаймыз. Бұл принципті Луганск пен Донецктің квазимемлеттік құрылымына да қолданамыз».<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31903143.html |title= Тоқаев Петербургтегі форумда: Қазақстан "ДХР" мен "ЛХР" аймақтарын мойындамайды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-06-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев сондай-ақ Қазақстанның Ресейге қарсы салынған Батыс елдер санкцияларын орындайтынын және бұл елдің «Ресей мен [[Беларусь]]ке қойылған шектеулерді сақтайтынын» атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-evade-sanctions-russia/31781750.html |title= Top Official Says Kazakhstan Won't Help Russia Evade Western Sanctions |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-04-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2023 жылғы 9 мамырда ол [[Мәскеу]]дегі [[Жеңіс күні]]не арналған парадқа қатысып, Ресей президенті Владимир Путинмен кездесті.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-9471 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Жеңіс күніне арналған әскери парадқа барды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> ==== Қытай ==== {{Тағы қараңыз|Қазақстан-Қытай қатынастары}} [[Сурет:Meeting of SCO leaders - 20190614 - 02.jpg|нобай|оңға|2019 жылғы [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]ның саммитіндегі Тоқаев]] Тоқаев 2019 жылғы қыркүйекте [[Қытай]]ға екі күндік мемлекеттік сапармен барды. Онда ол [[Бейжің]]де Төраға [[Си Цзиньпин]]мен кездесті, кездесу барысында екі көшбасшы да тұрақты жан-жақты стратегиялық серіктестік құруға келісті.<ref>{{Cite web|url= http://www.xinhuanet.com/english/2019-09/11/c_138384243_2.htm |title= China, Kazakhstan agree to forge permanent comprehensive strategic partnership |lang= en |publisher= Xinhua |author= huaxia |date= 2019-09-11}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210602220026/http://www.xinhuanet.com/english/2019-09/11/c_138384243_2.htm |date= 2021-06-02}}</ref> [[Бейжің университеті]]не сапары барысында ол өзінің бұрынғы тіл оқытушысы Лю Шициньмен, сондай-ақ бірнеше қазақстандық студентпен кездесті. Шицинь Тоқаевты [[қытай тілі]]н жетік меңгерген «көпшіл, белсенді, жылдам» және «ең жақсы студенттерінің бірі» деп сипаттады.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-so-svoim-uchitelem-v-pekine-378806/ |title= Токаев встретился со своим учителем в Пекине |lang= ru |publisher= tengrinews |date= 2019-09-11 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210602220307/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-so-svoim-uchitelem-v-pekine-378806/ |date= 2021-06-02}}</ref> ==== Посткеңестік кеңістік және Орталық Азия ==== {{Тағы қараңыз|Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|Армения-Қазақстан қатынастары|Әзербайжан-Қазақстан қатынастары|Қазақстан-Қырғызстан қатынастары|Қазақстан-Өзбекстан қатынастары}} [[Сурет:CSTO Summit 2022 01.jpg|нобай|оңға|2022 жылғы [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]]ның саммиті]] 2019 жылғы 14 сәуірде Тоқаев көршілес [[Өзбекстан]]ға жол алып, [[Өзбекстан президенті|президент]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]]пен келіссөздер жүргізді. Бұл «екінші президенттердің» тұңғыш кездесуі еді.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-president-visits-uzbekistan/29879701.html |title= Екінші президенттердің Ташкенттегі алғашқы кездесуі |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Қари, Қуанышбек |date= 2019-04-16 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 16–17 мамыр күндері Тоқаев 12-[[Астаналық экономикалық форум]]ға бірнеше мемлекет басшыларын, соның ішінде [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]] мен [[Мамука Гивиевич Бахтадзе|Мамука Бахтадзе]]ні шақырған. Саммиттің бастауында [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] болған.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_receptions/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-armeniya-prezidenti-armen-sarkisyanmen-kezdesti |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Армения Президенті Армен Саркисянмен кездесті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-05-16 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Ол сондай-ақ 29 мамырда [[Еуразиялық экономикалық одақ]] пен [[Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңес]] саммитіне [[Ресей]], [[Қырғызстан]], [[Беларусь]], [[Тәжікстан]], [[Армения]] және [[Молдова]] өңірлік басшыларын қабылдады. 2019 жылдың аяғында [[Қырғызстан]]ға сапары кезінде ол [[Бішкек]]тегі қырғыз жазушысы [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Шыңғыс Айтматов]]тың мұражай-үйінде болып, марқұм жазушының жұбайымен кездесіп, 1989 жылы [[Бейжің]]де Айтматовпен алғашқы кездесуін еске алды.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/en/article/3589472 |title= Kassym-Jomart Tokayev visited Chingiz Aitmatov House-Museum in Bishkek |lang= en |publisher= kazinform |author= Темірғалиева, Айғаным |date= 2019-11-27}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113923/https://www.inform.kz/en/kassym-jomart-Tokayev-visited-chingiz-aitmatov-house-museum-in-bishkek_a3589472 |date= 2022-03-17}}</ref> [[Екінші Таулы Қарабақ соғысы (2020)|Екінші Таулы Қарабақ соғысы]] орын алғанда Тоқаев [[Армения]]ның өз әскерилерін даулы аймақтан шығарғанын талап етті.<ref>{{Cite web|url= https://turkeygazette.com/kazakhstans-president-kassym-jomart-Tokayev-said-armenia-should-withdraw-from-nagorno-karabakh/ |title= Kazakhstan’s President Kassym-Jomart Tokayev said Armenia should withdraw from Nagorno-Karabakh |lang= en |publisher= turkeygazette.com |date= 2020-10-09}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211018182226/https://turkeygazette.com/kazakhstans-president-kassym-jomart-Tokayev-said-armenia-should-withdraw-from-nagorno-karabakh/ |date= 2021-10-18}}</ref> ==== Еуропа ==== {{Тағы қараңыз|Қазақстан-Еуропа Одағы қатынастары}} [[Сурет:Zelenskyi and Tokaev.jpg|нобай|солға|Тоқаев пен [[Украина президенті]] [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленський]], БҰҰ Бас ассамблеясы, [[Нью-Йорк]], 25 қыркүйек 2019]] Сыртқы істер министрі ретінде Тоқаев 2006 жылғы 3–4 қазанда [[Берлин]], Германияға сапар жасап, [[Еуропалық парламент]] Сыртқы істер комитетінің алдында сөз сөйледі. Сөйлеген сөзінде Тоқаев 2009 жылы [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]н (ЕҚЫҰ) жетектеуге Қазақстанның үміткерлігін ұсынды. Ол өз сөзінде [[Еуропа Одағы]], Қытай және [[Үндістан]] арасындағы энергия көздерін қамтамасыз ету жолындағы бәсекені талқылап, Қазақстан «мұнай өндіруді ұлғайтуға қабілетті өте аз елдердің бірі және осылайша Қазақстан жаһандық және еуропалық нарықтар үшін маңызды баламалы энергия жеткізушісі бола алады» деді. Ол, оған қоса [[Әзербайжан]] арқылы өтетін [[Транскапсийлік газ құбыры]]ның құрылуына қарсы шықты; бұл жобаның орындалуын [[Каспий теңізі]]мен шектесетін басқа елдердің қарсылығының ықтималдығына байланысты ЕО шенеуніктері қалаған еді.<ref name="lobjakas">{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/1071795.html |title= Kazakhstan: Foreign Minister Seeks EU Energy Links |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Lobjakas, Ahto |date= 2006-10-04 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200321144902/https://www.rferl.org/a/1071795.html |date= 2020-03-21}}</ref> [[Германия Сыртқы істер министрлігі|Германиялық Сыртқы істер кеңсесі]]нің өкілі Гернот Эрлер Қазақстанның 2009 жылы ЕҚЫҰ президенті болғанын қолдаса, португалиялық социалистік депутат Ана Гомес Тоқаевқа «Министр, сіз ЕҚЫҰ төрағалығына үміткерсіз. Дегенмен, ЕҚЫҰ сіздің өткен сайлауларыңыз шынайы сайлаудың халықаралық стандарттарына сай келмейтінін айтты. Біз еліңіздегі саяси оппозицияның жаншылып жатқанын естіп жатырмыз, тіпті діни топтардың жаншылып жатқанын да естиміз» деді. Тоқаев Қазақстандағы саяси оппозициялық күштер өздерінің әлсіз тұстарына байланысты «үкіметке қарсы тұра алмайтынын» айтқан да, қазақстандықтар [[демократия]] туралы «білім алуы» қажет, [олар үшін] бұл концепция шетелдік келеді. Тоқаев сөзінше үкімет [[діни толеранттық]]ты приоритет қылып көреді. Ол ЕҚЫҰ жасаған сайлау туралы есепті «техникалық қиыншылықтары болған» деген және «әділ жасалмағаны» үшін сынаған да, бәрін «өзара түсіністікке» шақырды. Ол одан әрі оның үкіметі «[[Орталық Азия]]да орналасқан ел ретінде өкіл ретінде үлкен үлес қоса алады» деп сенетінін айтты.<ref name="lobjakas" /> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Германияға жасайын деген мемлекеттік сапарының алдында Тоқаев [[Неміс толқыны]]на сұхбат берген еді. Ол жерде ол Германияны «Қазақстанның аса маңызды Еуропалық әріптесі» деп атады.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/en/article/3591394 |title= Kassym-Jomart Tokayev gives interview to Deutsche Welle |lang= en |publisher= inform.kz |date= 2006-10-04}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113926/https://www.inform.kz/en/kassym-jomart-Tokayev-gives-interview-to-deutsche-welle_a3591394 |date= 2022-03-17}}</ref> Сол сұхбатында ол [[Қырым аннексиясы|Ресей Федерациясының Қырымды аннексиялауы]]н басып алу деп есептемейтінін айтып, сонымен бірге «Ресей басшылығының даналығына сенетінін» айтты, осы үшін сынға алынды да, [[Украина Сыртқы істер министрлігі]] осы сөзі үшін Қазақстанға қарсы [[демарш]] жариялаған еді.<ref>{{Cite web|url= https://qazaqtimes.com/article/72659 |title= Украинадан Қазақстанға демарш: Ақорда Қырым аннексиясын неге мойындамайды? |lang= kk |publisher= qazaqtimes.com |author= Жұматай, Арай |date= 2019-12-05 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== АҚШ ==== {{Тағы қараңыз|АҚШ-Қазақстан қатынастары}} [[Сурет:Secretary Blinken Meets with Kazah President Tokayev in Astana (52717462009).jpg|нобай|оңға|Тоқаев (оң жақта) пен [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] [[Энтони Блинкен]], 28 ақпан 2023]] Тоқаев 2006 жылғы 25 қыркүйекте Уолдорф-Астория қонақүйінде [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] [[Кондолиза Райс]]пен және АҚШ Мемлекеттік хатшысының адам құқықтары жөніндегі көмекшісі Барри Лоуэнкронмен кездесті. [[Associated Press]] агенттігінің журналисі Энн Гиранның айтуынша, кейбір сарапшылардың пікірінше, Қазақстандағы саяси жағдайдың нашарлауына қарамастан, АҚШ Қазақстанмен қарым-қатынасын жақсартқысы келеді. Қазақстандық мұнай өндірісі айтарлықтай өседі деген болжамдар болған және Қазақстанды басқа Орталық Азия елдерімен салыстырғанда «тым авторитарлық, тым тұрақсыз, тым кедей емес» деп сипаттаған. Тоқаевпен кездесудің алдында Райс келіссөз барысында [[адам құқығы]], не [[энергетика]]ның «қайсы бірінші орынға келеді» деген сұраққа ол жауап беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://www.taiwannews.com.tw/en/news/228948 |title= Bush administration pursues ties to oil-rich Kazakhstan despite backslide on democracy |lang= en |publisher= Taiwan News |author= Gearan, Anne |date= 2006-09-26}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210604012709/https://www.taiwannews.com.tw/en/news/228948 |date= 2021-06-04}}</ref> Президент болғанынан кейін Тоқаев Қазақстанның стратегиялық одақтастарымен, соның ішінде Америка Құрама Штаттарымен, бар дипломатиялық қатынастарды жалғастыра берді. 2020 жылғы 2 ақпанда ол [[Астана|Нұр-Сұлтан]]да [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] [[Майк Помпео]]мен кездесті, келіссөздер барысында екі ел арасындағы қатынастарды жақсартудың және сауда, инвестиция, IT-технология, демократиялық құндылықтарды күшейтудің және терроризмге қарсы күрестің маңызы айтылды.<ref>{{Cite web|url= https://akipress.com/news:634027:President_Tokayev_holds_talks_with_U_S__Secretary_of_State_Michael_Pompeo/ |title= President Tokayev holds talks with U.S. Secretary of State Michael Pompeo |lang= en |publisher= akipress |date= 2020-02-03 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210602214345/https://akipress.com/news:634027:President_Tokayev_holds_talks_with_U_S__Secretary_of_State_Michael_Pompeo/ |date= 2021-06-02}}</ref> Кейбір аналитиктердің ойынша, Помпеоның Қазақстанға сапары Қытайдың елдегі ықпалына қарсы жасалған еді, өйткені Помпео бұдан бұрын [[Шыңжаңдағы қайта тәрбиелеу лагерлері|Шыңжаңдағы лагерьлер]]дің құрбаны болған этникалық [[Қытай қазақтары|қазақ]] отбасыларымен кездесіп, Тоқаевты этникалық [[ұйғырлар]] мен қазақтарды қудалауы үшін Қытайға қысым көрсетуге шақырды.<ref>{{Cite web|url= https://www.voanews.com/south-central-asia/pompeo-central-asia-seeks-counter-china |title= Pompeo, in Central Asia, Seeks to Counter China |lang= en |publisher= [[Америка дауысы]] |author= Imamova, Navbahor |date= 2020-02-03 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> == Саяси көзқарасы == Тоқаевты жергілікті және халықаралық биліктегі тәжірибесі бар «ұстамды [[Консерватизм|консерватор]]» деп сипаттайды.<ref>{{Cite web|url= https://www.polemics-magazine.com/int/kazakh-elections-eastern-front |title= Explaining the Results of the Kazakh Elections: Not so Quiet on the Eastern Front? |lang= en |publisher= Polemics Magazine |author= Krikorian, Lena |date= 2019-07-15 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828212031/https://www.polemics-magazine.com/int/kazakh-elections-eastern-front |date= 2021-08-28}}</ref> Сонда да [[The Wall Street Journal]]ға берген сұхбатында Тоқаев өзін «реформашы» қылып сипаттады да, саяси реформасыз экономикалық реформалар болмайды деген.<ref>{{Cite web|url= https://www.wsj.com/articles/kazakhstans-newly-elected-leader-calls-himself-a-reformer-11560452047 |title= Kazakhstan’s Newly Elected Leader Calls Himself a ‘Reformer’ |lang= en |publisher= Polemics [[The Wall Street Journal]] |author= Simmons, Ann M. |date= 2019-06-13 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220107012207/https://www.wsj.com/articles/kazakhstans-newly-elected-leader-calls-himself-a-reformer-11560452047 |date= 2022-01-07}}</ref> [[The Diplomat]] басылымының жазуынша, Тоқаевтың саяси капиталы Назарбаевтың қолдауынан асып түспеді, бұл оған бизнес-элитадан, мемлекеттік қызметшілерден және саяси институттардан қолдау мен сенім алуға мүмкіндік берді.<ref>{{Cite web|url= https://thediplomat.com/2020/03/democracy-the-Tokayev-way/ |title= Democracy, the Tokayev Way |lang= en |publisher= [[The Diplomat]] |author= Ниязбеков, Нұрсейіт |date= 2020-03-03 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220204120839/https://thediplomat.com/2020/03/democracy-the-Tokayev-way/ |date= 2022-01-07}}</ref> Осы себепті Тоқаев «Назарбаевтың саяси тумасы»<ref>{{Cite web|url= https://www.euractiv.com/section/central-asia/news/Tokayev-triumphs-in-kazakh-elections-amid-tensions/ |title= Tokayev triumphs in Kazakh elections amid tensions |lang= en |publisher= euractiv |author= Michalopoulos, Sarantis |date= 2019-06-10 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828201103/https://www.euractiv.com/section/central-asia/news/Tokayev-triumphs-in-kazakh-elections-amid-tensions/ |date= 2021-08-28}}</ref> деп сипатталды және оның қарсыластары мен сыншылары оны «жиһаз» ({{lang-ru|мебель}}) деп атады, бұл келемеждік терминді алғаш рет 2019 жылы қуғындағы қазақстандық кәсіпкер [[Мұхтар Қабылұлы Әблязов|Мұхтар Әблязов]] ойлап тапқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://newtimes.kz/vlast/88273-ne-zhelaete-pochistit-mebel-posle-starykh-khozyaev-chto-pishut-prezidentu-kazakhstana-v-ego-svezhesozdannom-akkaunte-instagram |title= «Не желаете почистить мебель после старых хозяев?»: Что пишут президенту Казахстана в его свежесозданном аккаунте Instagram |lang= ru |publisher= newtimes.kz |author= Мостовая, Екатерина |date= 2019-04-02 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828201103/https://newtimes.kz/vlast/88273-ne-zhelaete-pochistit-mebel-posle-starykh-khozyaev-chto-pishut-prezidentu-kazakhstana-v-ego-svezhesozdannom-akkaunte-instagram |date= 2021-08-28}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://belsat.eu/ru/news/duumvirat-ajsultangejt-protesty-i-liberalizatsiya-itogi-goda-prezidentstva-tokaeva/ |title= Дуумвират, Айсултангейт, протесты и либерализация. Итоги года президентства Токаева |lang= ru |publisher= belsat.eu |author= Винявский, Игорь |date= 2020-03-19 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828201054/https://belsat.eu/ru/news/duumvirat-ajsultangejt-protesty-i-liberalizatsiya-itogi-goda-prezidentstva-tokaeva/ |date= 2021-08-28}}</ref> === Сыбайлас жемқорлық === Тоқаев [[сыбайлас жемқорлық]]қа қатысты өзінің көзқарасын сипаттап, оны «ұлттық қауіпсіздікке тікелей залал» деп атады да, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестегі [[әкім]]дердің ірі жауапкершілігін айтып кетті.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_sittings/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaevtyn-toragalygymen-sybailas-zhemkorlykka-karsy-is-kimyl-maseleleri-zhoninde-kenes-otti |title= Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалығымен сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөнінде кеңес өтті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-05-20 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210604215609/https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_sittings/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaevtyn-toragalygymen-sybailas-zhemkorlykka-karsy-is-kimyl-maseleleri-zhoninde-kenes-otti |date= 2021-06-04}}</ref> 2019 жылғы 28 қарашада мекемедегі жоғары лауазымды тұлғалар сыбайлас жемқорлыққа кінәлі деп танылса, мүше болған министр мен әкімдерді отставкаға кетуге міндеттейтін заң жобасы бекітілді.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-podpisal-zakon-otvetstvennosti-ministrov-korruptsiyu-385185/ |title= Токаев подписал закон об ответственности министров за коррупцию подчиненных |lang= ru |publisher= tengrinews |date= 2019-11-28 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> === Орыс тілі === Президент ретінде Тоқаев қазақстандық жұртшылықты [[қазақ тілі]]н үйренуге шақырып, оны «әрбір қазақстандықтың міндеті» деп атады.<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/43213-ucit-kazahskij-azyk-prizval-kazahstancev-tokaev.html |title= Учить казахский язык призвал казахстанцев Токаев |lang= ru |publisher= vlast.kz |date= 2021-01-04 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Сонымен қатар, ол қазақ тілінің рөлін күшейту [[орыс тілі]]не нұқсан келтірмеу керек деп есептей отырып, бұл мәселені дұрыс қарастырмаған жағдайда «түзетілмейтін зардаптар» бола алатынын айтты да, [[Украина]]дағы ұлтаралық қақтығыстарды атап кетті.<ref>{{Cite web|url= https://eurasia.expert/tokaev-poyasnil-kak-sleduet-reshat-yazykovoy-vopros-v-kazakhstane/ |title= Токаев пояснил, как следует решать языковой вопрос в Казахстане |lang= ru |publisher= eurasiaexpert |date= 2020-06-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2023 жылғы 13 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] елдері арасындағы қатынаста орыс тілінің «ерекше рөлі» туралы айтқан.<ref name="oristili">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32642676.html |title= Тоқаев орыс тілін қолдау жөніндегі халықаралық ұйым жобасын мақұлдады |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-10-18 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> [[Ресей президенті]]нің баспасөз қызметінің мәліметінше Тоқаев «орыс тілін дамыту үшін халықаралық ұйым құрылуын ұсынды». Қазақстан президентінің ресми сайты бұл жайлы хабарлаған жоқ.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32070138.html |title= Путин "Тоқаев орыс тілін дамыту үшін халықаралық ұйым құруды ұсынды" дейді. Ақорда бұл жайлы хабарламады |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-06-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2023 жылғы 18 қазанда Тоқаев бұл халықаралық ұйым жобасын мақұлдады да, бұл шешімді «тарихи шешім» деді.<ref name="oristili" /> 2024 жылғы 20 қарашада [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] бұл ұйымның құрылуы жайлы шартты қолдап дауыс берді.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/33209190.html |title= Мәжіліс "орыс тілі жөніндегі ұйым құру туралы" шартты қолдап дауыс берді |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-11-20 |accessdate= 2024-11-23}}</ref> == Өз өмірі == {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы}} Қасым-Жомарт Тоқаев бұрын [[Надежда Давыдовна Тоқаева]]ға (1957 жылы туған) үйленген болатын, қазір олар ажырасқан. Олардың жалғыз ұлы — Тимур Кемел (туғанында Тоқаев; 1984 жылы туған), кәсіпкер. Тоқаев — [[Көптілділік|полиглот]], қазақша, орысша, ағылшынша, қытайша және французша сөйлейді<ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20200517/Poliglot-diplomat-prezident-Qasym-Zhomart-Toqaev-13989339.html |title= Полиглот, дипломат және президент: Қасым-Жомарт Тоқаев 67 жасқа толды |lang= kk |publisher= SPUTNIK |date= 2020-05-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> және Қазақстанның [[үстел теннисі]] федерациясының 13 жыл бойғы президенті болған.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/president/president |title= Қазақстан Республикасының Президенті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев өз туған күнін тойламайтынын айтқан. Бұл президент отбасында туған күн тойлау дәстүрінің болмауына байланысты қалыптасқан.<ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20210517/Tuan-knn-toylaandy-natpaydy-Toaev-68-zhasa-toldy-17069660.html |title= Туған күнін тойлағанды ұнатпайды: Тоқаев 68 жасқа толды |lang= kk |publisher= SPUTNIK |date= 2021-05-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Швейцариялық Public Eye ұйымының мәліметі бойынша, 2010 жылдары Тоқаевтың ұлы Тимур мұнай және металл өндіру саласында бизнеске ие болған.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/review-tokayevs-assets-and-kazakhstan-distancing-from-russia/32049040.html |title= «Подпольный бизнес» Токаева и «опасность втягивания Казахстана в войну» |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-09-24 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220924193849/https://rus.azattyq.org/a/review-tokayevs-assets-and-kazakhstan-distancing-from-russia/32049040.html |date= 2022-09-24}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда [[Алексей Анатольевич Навальный|Алексей Навальный]]дың командасы Ресейдің жылжымайтын мүлік тізіліміне зерттеу жүргізгенде Тоқаев туыстарының ресейлік мүлкі туралы деректердің Росреестрден жойылғанын анықтады.<ref>{{Cite web|url= https://www.svoboda.org/a/iz-rosreestra-ischezli-dannye-o-sotrudnikah-fsb-iz-dela-navaljnogo/31590668.html |title= Из Росреестра исчезли данные о сотрудниках ФСБ из "дела Навального" |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2021-12-02 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211206131551/https://www.svoboda.org/a/iz-rosreestra-ischezli-dannye-o-sotrudnikah-fsb-iz-dela-navaljnogo/31590668.html |date= 2021-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/31590800.html |title= Сведения об элитной недвижимости родных Токаева в Москве засекречены — команда Навального |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2021-12-02 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211205220706/https://rus.azattyq.org/a/31590800.html |date= 2021-12-05}}</ref> == Кітаптары == * «Организация Объединенных Наций: полвека служения миру» (1995), * «Внешняя политика Казахстана в условиях глобализации» (2000), * «Дипломатия Республики Казахстан» (2001) * «Слово об отце» (2005), * «Свет и тень» (2007), * «Он делает историю» (2010). == Марапаттары == {| class="wikitable sortable" |- ! Мемлекеті ! Жылы ! Марапаты ! Дереккөзі |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 1996 | [[Парасат ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://kazakhstan.news-city.info/docs/sistemsk/dok_oedyli.htm |title= Указ Президента Республики Казахстан от 9.12.1996}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20170201142605/http://kazakhstan.news-city.info/docs/sistemsk/dok_oedyli.htm |date= 2017-02-01}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 1998 | [[Астана медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2001 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|ТМД}} | 2003 | «Достық ағашы» медал (ПАА) | <ref>{{Cite web|url= http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org505/basic/text0128.htm |title= Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств-участников Содружества Независимых Государств от 14 ноября 2003 г. № 47 "О награждении медалью «Древо дружбы» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190325084616/http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org505/basic/text0128.htm |date= 2019-03-25}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2004 | [[Назарбаев ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://www.nomad.su/?a=19-200412160521 |title= Награды ко Дню независимости |lang= ru |publisher= nomad.su |date= 2004-12-14 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190327091441/http://nomad.su/?a=19-200412160521 |date= 2019-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Ресей}} | 2004 | [[Достық ордені (Ресей)|Достық ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://kremlin.ru/acts/bank/21743 |title= Указ Президента Российской Федерации от 12 декабря 2004 года № 1552 «О награждении орденом Дружбы граждан Республики Казахстан» |lang= ru |publisher= [[Ресей президенті]]нің ресми сайты |date= 2004-12-12}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190530193208/http://kremlin.ru/acts/bank/21743 |date= 2019-05-30}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2005 | [[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2006 | [[Қазақстан Республикасының парламентіне 10 жыл медалі|Қазақстан Парламентіне 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2008 | [[Астанаға 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|ТМД}} | 2007 | [[Достастық ордені]] (ПАА) | <ref>{{Cite web|url= http://www.zoneby.net/legal/n11docs/zk11766i.htm |title= Постановление Совета МПА СНГ 13.05.2007 №19 |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20120105073906/http://www.zoneby.net/legal/n11docs/zk11766i.htm |date= 2012-01-05}}</ref> |- | {{байрақ|Украина}} | 2008 | 3-дәрежелі [[Кінәз Ярослав Мудрый ордені]] | <ref>{{Cite web|url= https://www.president.gov.ua/documents/1542008-7193 |title= Указ Президента Украины от 25 февраля 2008 года № 154 «О награждении государственными наградами Украины граждан Республики Казахстан» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190327090142/https://www.president.gov.ua/documents/1542008-7193 |date= 2019-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2011 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|ТМД}} | 2011 | Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының грамотасы | <ref>{{Cite web|url= http://www.cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3154 |title= Протокольное решение Совета глав государств СНГ «О награждении Грамотой Содружества Независимых Государств» (Принято в г. Душанбе 3 сентября 2011 года) |lang= ru |date= 2011-09-03}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190414084324/http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3154 |date= 2019-04-14}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2014 | [[Отан ордені]] | |- | {{байрақ|Ресей}} | 2014 | «[[Ресей Федерация Кеңесі|Федерация Кеңесі]]. 20 жыл» медалі | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2015 | [[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2016 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Сербия}} | 2016 | 1-дәрежелі [[Серб туы ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://www.blic.rs/vesti/politika/nikolic-odlikovao-kazahstanskog-politicara/yfq48zr |title= Nikolić odlikovao kazahstanskog političara |lang= sr |publisher= [[Блиц (газет)|Блиц]] |date= 2016-12-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190325092538/https://www.blic.rs/vesti/politika/nikolic-odlikovao-kazahstanskog-politicara/yfq48zr |date= 2019-03-25}}</ref> |- | {{байрақ|ТМД}} | 2017 | «ТМД ПАА. 25 жыл» медалі | <ref>{{Cite web|url= http://old.iacis.ru/upload/iblock/b32/inform.pdf |title= Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств — участников Содружества Независимых Государств от 27 марта 2017 года № 17 "О награждении медалью «МПА СНГ. 25 лет» |lang= ru |date= 2017-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Ресей}} | 2017 | [[Құрмет ордені (Ресей)|Құрмет ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201703020004?index=0&rangeSize=1 |title= Указ Президента Российской Федерации от 1 марта 2017 года № 93 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190327092552/http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201703020004?index=0&rangeSize=1 |date= 2019-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2018 | [[Астанаға 20 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2019 | [[Алтын Қыран ордені|Қазақстан Президентіне арналған дәрежелі Алтын Қыран ордені]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2021 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Түрікменстан}} | 2021 | [[Түрікменстан Президенті «Битараплык» ордені]] | <ref>{{Cite web|url= https://turkmenportal.com/blog/40779/prezident-kazahstana-nagrazhden-ordenom-turkmenistana-bitaraplyk |title= Президент Казахстана награждён Орденом Туркменистана «Битараплык» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211025225547/https://turkmenportal.com/blog/40779/prezident-kazahstana-nagrazhden-ordenom-turkmenistana-bitaraplyk |date= 2021-10-25}}</ref> |- | {{flagicon image|Flag of Tatarstan.svg|border}} [[Татарстан]] | 2022 | «Дуслык» ордені | <ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tatarstana-nagradil-tokaeva-461691/ |title= Президент Татарстана наградил Токаева |lang=ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220211113311/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tatarstana-nagradil-tokaeva-461691/ |date= 2022-02-11}}</ref> |- | {{байрақ|Ресей}} | 2022 | [[Александр Невский ордені (Ресей)|Александр Невский ордені]] | Бас тартты<ref>{{Cite web|url= https://www.svoboda.org/a/prezident-kazahstana-otkazalsya-prinyatj-orden-za-sotrudnichestvo-s-rossiey/31903893.html |title= Пресс-служба президента Казахстана заявила о его отказе принять орден за сотрудничество с Россией |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-06-18 |accessdate= 2022-06-18}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220618081718/https://www.svoboda.org/a/prezident-kazahstana-otkazalsya-prinyatj-orden-za-sotrudnichestvo-s-rossiey/31903893.html |date= 2022-06-18}}</ref> |- | {{байрақ|Қырғызстан}} | 2022 | 1-дәрежелі [[Манас ордені]] | Бас тартты<ref>{{Cite web|url= https://knews.kg/2022/06/18/prezident-kazahstana-otkazalsya-ot-kyrgyzskogo-ordena-manas-tokaev-reshil-ne-prinimat-nagrady/ |title= Президент Казахстана отказался от кыргызского ордена «Манас». Токаев решил не принимать награды |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220727100146/https://knews.kg/2022/06/18/prezident-kazahstana-otkazalsya-ot-kyrgyzskogo-ordena-manas-tokaev-reshil-ne-prinimat-nagrady/ |date= 2022-07-27}}</ref> |- | {{байрақ|Түрікменстан}} | 2024 | «Мақтымқұлы Фрағидің 300 жылдығына» медалі | <ref>{{Cite web|url=https://www.parahat.info/edict/2934 |title=О награждении юбилейной медалью Туркменистана «Magtymguly Pyragynyň 300 ýyllygyna» Президента Республики Казахстан Токаева Касым-Жомарта Кемелевича |language=ru |work=parahat.info |date=2024-10-11 |accessdate=2025-02-12}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | | Нәзір Төреқұл атындағы медаль | |- | {{байрақ|Ресей}} | | А.М. Горчаковтың естелік медалі | |} == Құрметті атақтары == * Дүниежүзілік гуманитарлық және жаратылыстану ғылымдары академиясының толық мүшесі, [[Мюнхен қауіпсіздік конференциясы]]ның «Даналар кеңесінің» мүшесі * {{iw|Шэньчжэнь университеті|Шэньчжэнь университетінің|en|Shenzhen University}} құрметті профессоры (Қытай) * [[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы]]ның құрметті профессоры және құрметті докторы, сенімді кеңесінің мүшесі * Қазақстан Халықаралық қатынастар кеңесінің құрметті президенті * Женева Дипломатия және халықаралық қатынастар мектебінің құрметті деканы * [[Женева университеті]] «Академикус» грамотасының иегері * С.Н. Рерих атындағы естелік медалінің иегері. == Тағы қараңыз == * [[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі]] — 1999–2002 жылдары қызметте болған, Тоқаев басқарған Министрлер Кабинеті. == Дереккөздер == {{дереккөздер|3}} {{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}} {{ТМД елдерінің басшылары}} {{Қазақстан үкіметі басшылары}} {{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}} {{DEFAULTSORT:Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы}} [[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаев| Қасым-Жомарт]] [[Санат:Саясаттану ғылымының докторлары]] [[Санат:Қазақстан сыртқы істер министрлері]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік хатшылары]] [[Санат:КСРО дипломаттары]] [[Санат:БҰҰ лауазымды тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан дипломаттары]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты түлектері]] [[Санат:РФ СІМ Дипломатиялық академиясы түлектері]] [[Санат:Біріккен Ұлттар Ұйымының лауазымды адамдары]] [[Санат:ТМД грамотасының иегерлері]] [[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]] [[Санат:Қазақстан президенттері]] [[Санат:Қазақстан президенттігіне үміткерлер (2019)]] [[Санат:Қазақстан президенттігіне үміткерлер (2022)]] 482892g25rfilx8899o9xnojjelcfc9 0 6545 3655237 2015215 2026-09-16T07:07:49Z Жадыра Абибуллаевна 184705 Құттық мақаласы толықтырылып, дереккөздер қосылды. 3655237 wikitext text/x-wiki {{Уикилендіру қажет}} '''Құттық''' — қазақ халқының дәстүрлі салт-жоралғыларының бірі. Ол келін түскеннен кейін, құда-құдағиларды аттандырған соң орындалатын құттықтау және сый-сияпат жасау дәстүрімен байланысты. == Дәстүрдің орындалуы == Келін түсірген үй құда-құдағиларын аттандырғаннан кейін ауылдағы бойжеткендер келіп, үй иелеріне «құтты болсын» айтып, арнайы дәм әкелген. Олар өз кезегінде сый-сияпат алып, қыздарға лайықты бұйымдар мен әшекей заттарды «құттық» ретінде сұраған. Олардың қатарында сақина, сырға, білезік, кесе-аяқ, көрпе-жастық және басқа да заттар болған. Кейбір деректерде «құттық» алуға басқа ауылдардан да адамдар келгені айтылады. Алыстан келген адамдарға мал, бағалы бұйымдар, киім және басқа да сыйлықтар берілген. == Дәстүрдің атауы мен мәні == «Құттық» атауы «құтты болсын», «құт әкелсін» деген ізгі тілекпен байланысты. Дәстүрдің негізгі мазмұны жаңа түскен келін мен оның отбасына жақсы тілек білдіру және құттықтау, сондай-ақ келген адамдарға сый-сияпат жасауға негізделген. Зерттеулерде «құттық» дәстүрі қазақтың дәстүрлі мәдениетіндегі «құт» ұғымымен байланысты қарастырылады. == Дереккөздер == ''Дәстүрім – асыл қазынам''. — Алматы: Нұрлы әлем, 2018. — 116-б. ''Қазақ салт-дәстүрлері''. — Қазақстанның Ұлттық электронды кітапханасы. Әбдіраманова А. ''Дәстүрлі қазақ мәдениетіндегі «Құт» мәселесі'' // ''ҚазҰУ хабаршысы. Философия, мәдениеттану және саясаттану сериясы''. — 2021. — № 2 (76). Жұмабайұлы Е. «Дәстүр сөйлейді. "Құттық"» // Massaget.kz. — 2015.{{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] lwyiiguhboisurhlc4j4qqq5d5nb01w 4 6718 3655176 3645985 2026-09-16T02:11:21Z MediaWiki message delivery 28897 /* The Signpost: 16 September 2026 */ жаңа бөлім 3655176 wikitext text/x-wiki {{/Header}}<!-- Бұл жолды өшірмеңіз, АСТЫНА жазыңыз! және == Тақырып аты == қосып жазғанды ұмытпаңыз --> {{Жинақталған мазмұн|30|400}} == ''The Signpost'': 15 January 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/From the editors|Looking back, looking forward]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Traffic report|The most viewed articles of 2024]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In the media|Will you be targeted?]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Technology report|New Calculator template brings interactivity at last]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Essay|Meet the Canadian who holds the longest editing streak on Wikipedia]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Opinion|Reflections one score hence]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/News and notes|It's a new dawn, it's a new day, it's a new life for me... and I'm feeling free]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Serendipity|What we've left behind, and where we want to go next]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Op-ed|Elon Musk and the right on Wikipedia]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In focus|Twenty years of The Signpost: What did it take?]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Arbitration report|Analyzing commonalities of some contentious topics]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Humour|How to make friends on Wikipedia]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:57, 2025 ж. қаңтардың 15 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28061132 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 06:11, 2025 ж. қаңтардың 24 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Презентация «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» == Уважаемые участники, CEE Hub приглашет вас принять участие в первом мероприятии из серии специально для русскоязычного сообщества Викимедиа. Эта инициатива призвана объединить участников, энтузиастов и экспертов со всего региона CEE (Центральной и Восточной Европы), а также Центральной Азии для обмена опытом и сотрудничества в продвижении проектов Викимедиа. Эта серия открыта для всех русскоязычных участников Викимедиа, независимо от уровня опыта. * '''Даты:''' в течение 2025 года (подробное расписание будет опубликовано в ближайшее время) * '''Формат:''' через Zoom * '''Язык:''' английский или украинский с последующим переводом на русский. Участие может быть анонимным, и мы не планируем записывать вопросы. Зарегистрироваться на первое мероприятие, «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» Наталия Цвик, (до недавнего времени исполнительный директор Викимедия Польша) можно '''[[meta:Event:Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии? Наталия Цвик|здесь]]'''. 3 февраля, понедельник: 16:00 UTC / 17:00 CET / 18:00 EET / 21:00 UZT / 22:00 KGT От себя добавлю, что видела её презентацию на Украинской викиконференции, и это было интересно и полезно.--[[Қатысушы:Victoria|Victoria]] ([[Қатысушы талқылауы:Victoria|талқылау]]) 14:46, 2025 ж. қаңтардың 28 (+05) == Feminism and Folklore 2025 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a campaign on '''CampWiz''' tool. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]]. This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools'''] Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]''' ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05) == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Wiki Community, You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26503019 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:48, 2025 ж. ақпанның 3 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28198931 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 7 February 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Recent research|GPT-4 writes better edit summaries than human Wikipedians]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/News and notes|Let's talk!]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Opinion|Fathoms Below, but over the moon]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/In the media|Wikipedia is an extension of legacy media propaganda, says Elon Musk]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Community view|24th Wikipedia Day in New York City]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Arbitration report|Palestine-Israel articles 5 has closed]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Traffic report|A wild drive]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:59, 2025 ж. ақпанның 7 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28179470 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone! [[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]] We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''. This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba. '''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''. Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language & Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]]. We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:29, 2025 ж. ақпанның 22 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28217779 тізімін пайдаланып User:SSethi (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 27 February 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/News and notes|Administrator elections up for reapproval and 1bil GET snagged on Commons]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Serendipity|Guinea-Bissau Heritage from Commons to the World]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Technology report|Hear that? The wikis go silent twice a year]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/In the media|The end of the world]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Recent research|What's known about how readers navigate Wikipedia; Italian Wikipedia hardest to read]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Opinion|Sennecaster's RfA debriefing]] * Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Tips and tricks|One year after this article is posted, will every single article on Wikipedia have a short description?]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Community view|Open letter from French Wikipedians says "no" to intimidation of volunteer contributors]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Traffic report|Temporary scars, February stars]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Essay|The source, the whole source, and nothing but the source]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Obituary|Ümüt Çınar (Kmoksy) and Vinícius Medina Kern (Vmkern)]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:31, 2025 ж. ақпанның 27 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28313070 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 23:51, 2025 ж. наурыздың 7 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == An improved dashboard for the Content Translation tool == <div lang="en" dir="ltr"> {{Int:hello}} Wikipedians, Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device. With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below. [[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the "For you" and "...More" buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups ("Create new pages" and "Expand with new sections")-one for each activity.]] [[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]] We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''. Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. Thank you! On behalf of the Language and Product Localization team. </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 07:55, 2025 ж. наурыздың 13 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&oldid=28382282 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 22 March 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/From the editor|''Hanami'']] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/News and notes|Deeper look at takedowns targeting Wikipedia]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/In the media|The good, the bad, and the unusual]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Recent research|Explaining the disappointing history of Flagged Revisions; and what's the impact of ChatGPT on Wikipedia so far?]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Traffic report|All the world's a stage, we are merely players...]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Gallery|WikiPortraits rule!]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Essay|Unusual biographical images]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Obituary|Rest in peace]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:11, 2025 ж. наурыздың 22 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28391577 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon. Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 07:04, 2025 ж. сәуірдің 4 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 9 April 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Special report|Wikipedian and physician Ziyad al-Sufiani reportedly released from Saudi prison]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In focus|WMF to explore "common standards" for NPOV policies; implications for project autonomy remain unclear]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In the media|Indian judges demand removal of content critical of Asian News International]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News and notes|35,000 user accounts compromised, locked in attempted credential-stuffing attack]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Op-ed|How crawlers impact the operations of the Wikimedia projects]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Opinion|Crawlers, hogs and gorillas]] * Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Debriefing|Giraffer's RfA debriefing]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Obituary|RHaworth, TomCat4680 and PawełMM]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Traffic report|Heigh-Ho, Heigh-Ho, off to report we go...]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News from Diff|Strengthening Wikipedia’s neutral point of view]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Comix|Thirteen]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 23:25, 2025 ж. сәуірдің 9 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28494227 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! The most active contesters will receive prizes. If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest. <br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) </div> 21:11, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:Hide on Rosé@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:34, 2025 ж. сәуірдің 17 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Global bot approval request for KiranBOT == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> {{int:hello}}! I apologise for sending the message in English. {{int:please-translate}}. In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot. The discussion is available at [[:m:Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT|Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT]] on Meta.<br />Kindly note that the request will remain open for 14 days starting today. Thank you for your time. Best regards,<br />[[Қатысушы:Usernamekiran|Usernamekiran]] ([[Қатысушы талқылауы:Usernamekiran|талқылау]]) 14:17, 2025 ж. сәуірдің 19 (+05) <!-- Message manually sent by User:usernamekiran@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&oldid=28423712 --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> 20:03, 2025 ж. сәуірдің 28 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 тізімін пайдаланып User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 08:41, 2025 ж. сәуірдің 29 (+05)</div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 1 May 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report]] * News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view]] * Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:20, 2025 ж. Мамырдың 2 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28562138 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == CEE Meeting 2025 == === Nurtenge === Қайырлы таң/күн/кеш/түн, құрметті Қазақша Уикипедия қауымдастығы! Осы жылғы қыркүйек айында өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына қазақ тілді делегация ретінде өзімді ұсынамын. Өткен жылы да мен өзімді [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|ұсынған]] болатынмын. Өкінішке қарай, жеке себептерге байланысты менің қатысудан бас тартуыма тура келді. Осы жылы олай тағы да қайталамауға уәде беремін. Осыған дейін әртүрлі халықаралық уикиконференциялар мен кездесулерге қатысып көрген соң менің әжептәуір тәжірибем бар. Және де сол тәжірибемді осы CEE Meeting-ке алғашқы рет қатысу арқылы молайтқым келеді. Халықаралық тәжірибе алу мен жаңа уикимедиашылармен танысу уики-үлесіме жақсы жағынан әсер ететініне сенімдімін. — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 06:50, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05) #{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 09:12, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05) #{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:56, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:50, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:32, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:05, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қарсымын}}, жөні түзу мақаланы жоюға ұсынды. --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 22:35, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қарсымын}}, шыныменде өте күмәнді өңдеме болды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:06, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:59, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) #{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:17, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:45, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) # {{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:58, 2025 ж. мамырдың 17 (+05) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) #{{Қолдаймын}}, бұрынғы іс-шаралардан тәжірибесі бар қатысушы, қауымдастығымызды халықаралық деңгейде көрсете алатындай ағылшын тілін жақсы меңгерген [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:27, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) #{{Қолдаймын}} -- Іске сәт! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:29, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) #{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:04, 2025 ж. мамырдың 25 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) :{{@|Шешен Исмаил}} даусыңызға рақмет! Не үшін қарсы екеніңізді жазып өтсеңіз? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 10:00, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) # {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) === Muzaffar === Ассалаумағалайкум Қазақша Уикипедия қауымдастығы. Мен 2025 жыл қыркүйекте өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына баруға кандидат ретінде өзімді ұсынамын. Осы кезге дейін халықаралық конференциялар мен марафондардан көп тәжірибе жинадым. Әр айда белсенді 10 қатысушылар тізіміндемін. Халықаралық конференцияда қатысу келесі уикипедиядағы белсенділігімге оң нәтиже береді деген үміттемін. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 13:00, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05) #{{Қолдаймын}}. Менің ойымша Мұзаффар Уикипедия концепциясын жақсы түсінеді. Сонымен қатар, қазақ тіліндегі Уики қауымдастығының ішінде өзін өте белсенді көрсете білді --Алмас Мұстафа 12:40, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:51, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Alpasli|Alpasli]] ([[Қатысушы талқылауы:Alpasli|талқылау]]) 20:11, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:18, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) #{{Қолдаймын}} – Мен википедияға үлес қосқандардың барлығын бағалаймын. Мұзаффар өзбекше және қазақша Уикипедияларға да үлкен үлес қосуда. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:45, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:00, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:15, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) ##[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|Былтырғы себепте]] мені атап өтпеген сияқты сіз? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:02, 2025 ж. мамырдың 17 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:11, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) #{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Mahmud Abduvaliyev|Mahmud Abduvaliyev]] ([[Қатысушы талқылауы:Mahmud Abduvaliyev|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) #{{Қолдаймын}} -- Сәттілік! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:30, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) # {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) === Batyrbek === Қайырлы күн, әріптестер! Биыл Грекияның Салоники қаласында болатын [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Registration CEE Meeting 2025] конференциясына біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. Конференция тек ағылшын тілінде өтеді. Онда қатысушылар арасынан қауымдастыққа қатысты шешім шығаруға қатысатын адамдар болғаны жақсы деген ұсыныс бар. '''Соған байланысты өз үміткерлігімді ұсынамын'''. Көбіңіз білетіндей, Қазақ Уикипедиясында админ әрі бітікші қызметін атқарамын. Уикипедияға қатысты іс-шаралар ұйымдастыруда да тәжірибем бар. Жақында өткен [https://meta.wikimedia.org/wiki/Central_Asian_WikiCon_2025/Team/kk Орталық Азия WikiCon конференциясының ұйымдастырушылары қатарында болғам]. Бұған дейін 2017, 2018, 2022 жылдардағы CEE конференцияларына қатысқам. Биылғы жиында басқа уики-қауымдастықтарға өз қауымдастығымыз туралы айтып, жаңа идеялар әкелетін жоспарым бар. Қауымдастық атынан баратын болғандықтан, бастапқыда сіздердің дауысыңыз керек. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:54, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} – ұсынысыңыз орынды. [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:42, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 19:13, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:04, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} Batyrbek қазақ тіліндегі Уикипедияға үлес қосып жүрген көрнекті уикипедияшы. Бұл Википедияшы соңғы жылдары Қырғызстандағы бірнеше студенттермен тәжірибесімен бөліскен кәсіби википедияшылардың бірі. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:51, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) #{{Қолдаймын}} – --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:29, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Орел Карл|Орел Карл]] ([[Қатысушы талқылауы:Орел Карл|талқылау]]) 17:46, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:03, 2025 ж. мамырдың 17 (+05) #{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 14:26, 2025 ж. мамырдың 18 (+05) #{{Қолдаймын}}. Айтып жатқан жоспарларыңызды көрсетсеңіз --Алмас Мұстафа 13:03, 2025 ж. мамырдың 19 (+05) #{{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:23, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) #{{Қолдаймын}}, жақсы өкіліміз бола алатын қатысушы, Уикипедияда да, конференцияларда да тәжірибесі бар [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:31, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) #{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:33, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) #{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:06, 2025 ж. мамырдың 25 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) :@Mustafaalmas, шамамен [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3A%D0%91._%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%E2%80%93_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B осындай], бірақ әлдеқайда жаңартылған презентация жасамақпын, сондай-ақ конференция тақырыбына сай (problem solver) бейімдейтін жоспарым бар. @Джамбульский, пікіріңізге рахмет! Не үшін қарсы екеніңізді білсем деп едім. Мүмкін жақсарту керек бір нәрсе бар шығар. Айтып жіберсеңіз. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:34, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) # {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) === Nurken === Армысыңдар, әріптестерім! Жоғарыдағы үміткерлердей өзімді осы жылғы қыркүйектегі CEE Meeting 2025 конференциясына ұсынамын. Осы мамырдағы [https://meta.wikimedia.org/wiki/Youth_Conference_2025 CEE Жастар конференциясында] қазақтілді қоғамдастықтың өкілі болған да мен едім. Тәжірибесі бар, ағылшын тілін меңгерген, CEE қоғамының мүшелерін танитын қатысушы ретінде өзімді нашар емес үміткер деп көремін. Қазақша Уикипедияда администратор атағым да бар. Халықаралық әріптестікті одан әрі нығайтуға, жобамызға одан әрі үлес қосуға үнемі дайынмын. Болашақ жоспарлар қатарында Қазақша Уикипедияның әлеуметтік желілеріне назар аудару, мүмкін халықаралық edit-a-thon (өңдеу марафондарын) ұйымдастыру бар. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 05:16, 2025 ж. мамырдың 27 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 20:27, 2025 ж. мамырдың 27 (+05) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:58, 2025 ж. мамырдың 27 (+05) # {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 01:32, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) :@[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ұлы мәртебелім, бұл айтқандарыңыз тым қарапайым, ұлы мәртебеліңізге лайық емес. Сіз бұл мінберде өте үлкен миссия, өте үлкен мақсат туралы сыр шертуіңіз керек. :Мәңгі лаулап жану үшін ғаламда, :Үлкен бақыт табу үшін ғаламда, :Үлкен болып қалу үшін ғаламда, :Үлкен арман керек екен адамға :[[Мұхтар Шаханов]] :[[Қатысушы талқылауы:Arystanbek/Мұрағат/1#Үлесіңіз|Мында жазғанымды]] 4-5 жылдан кейін оқып шынымен мынаны мен жаздым ба деп ойланатын кездерім болады. Бір емес бірнеше рет 2 жылға кетіп қайта қайта орала беруімнің мәнісі де осында шығар, білмеймін. Сондықтан әлдеқайда ұлы мақсаттарды армандап қияли болып жазсаңыз менде сізге өз дауысымды беремін. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 06:13, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) # {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) ===Қорытынды=== Дауыс беру нәтижесінде: [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] және [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] көп дауыс жинап, конференцияға қатысуға лайықты деп табылды. Сәттілік тілейміз! --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 21:05, 2025 ж. маусымның 10 (+05) : {{@|Нұрлан Рахымжанов}}, бауырым, Nurtenge деген қатысушы керекті 75% дауыс жинай алмады ғой. 29% қарсы болды емеес пе... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 03:00, 2025 ж. маусымның 11 (+05) ::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] байқауымша бірнеше адам бірігіп ұйымдасқан түрде қарсы шығып отырған сияқтысыздар, немесе бір адам бірнеше тіркелгі жасап бір адам бірнеше рет дауыс беріп отырған сияқты. Ал мына қатысушы есіміңіз бірден бұғаттауға лайық деп санаймын. Біз мында қазақша орта қалыптастырамыз, мәңгүрттікке қарсы күресеміз, қазақ тілінің қолданыс аясын кеңейтеміз деп үлес қосып жүрміз ал сен сияқтылар кері кетіп прогеске қарсы шығып регреске кетіп барасыңдар. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 07:07, 2025 ж. маусымның 12 (+05) :::Ал менің байқауымша сен өте тәрбиесіз баласың! Біріншіден, жасы үлкен адамдарға ізет білдіріп жазғаның жөн. Екіншіден, менің жазғаным саған емес, басқа адамға арналған еді. Үшіншіден, менің осы сайттағы есіміме қатысты не шатағың бар? Мен сенің есімің туралы ештеңе айтып отырған жоқпын ғой. Мысалы, ол неге түрлі-түсті болып жазылған, бұл гомосексуализм бе? Неге латын әліпбиін пайдаландың, тыңшысың ба? Көрдің ба, ондай қарапайым дүниелерге қадала берме. Төртіншіден, өзің сияқты өз дауысымды еркін беріп отырмын, жоқ жерден қастандық іздей берме. Бесіншіден, менің зиянды деп санайтын өңдемелерімді атап шық, әйтпесе құр нақақа жала жапқаннан не пайда??? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 13:52, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::Несіне кектеніп, мазаң кетіп отыр? Жасың қай жерде жазылған еді? Оны қайдан білейік? Тап үлкен болсаң, жасыңа сай болсайшы! Өз қазағыңды көре алмай, әр жерде қарсылық білдіріп жүргенің аз ба? Не өзің үміткер болмайсың, не үміткерді қолдамайсың да! Уикипедияда бір де бір дұрыс белсенділігіңді көрмедім, тек талқылауға кіріп жұртқа әңгіме айтасың да жүресің. Сөзің мен ісіңді дұрыстамағанша саған ешқандай сыйластық жоқ! Ескертемін, бұлай жалғаса берсе аяусыз бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:19, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::: Енді қарасаш, Nurtenge деген бала [[Эрнест Төреханов|қазақтың дана жазушысын]] көре алмай, оны ешкіммен ақылдаспай жоюға ұсынды. Бұл нақұрыстың қылығы емес пе? Оған неге ешкім ештеңе демеді? Былтыр осы сияқты тағы біреше мәселе туындап еді, бірақ ол дұрыс жауап беруден қашқақтай бастады. Санасы аздау бір қатысушы екен. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 14:50, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::Сенің сол мақалаға қолыңның ұшы да тимеген ғой. Сақтап қалуға да тырыспағансың. Ол мақала әлі жойылмаған, тек жоюға ұсынылған. Сенің сол мақаланы реттеп, толықтырып, жаңартуға қарайтын уақытың болды ғой. ::::::Былай келісейік: мен мақаладан «жедел жойылсын» үлгісін және бұғаттауыңды алып тастаймын, бірақ сен ойыңды өзгерт — 10 күн ішінде сол мақаланы толықтыр, қосатын дерегіңді қос және қарсылық білдіруді тоқтат. Егер нәтиже болмаса, мақаланы да жоямын, сені де қайтадан бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:13, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::: Бауырым, сен өйтіп сөйлеме... Ондай талаптарыңды бас-аяғы бар мақаланы жоюға ұсынған адамға айт. Мынау кім, досың ба? Ертең ол Есенберлинді және Әуезовты жоюға ұсынса, тағы да лям-мим демей тыныш отырасың ба? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:25, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::::Мен саған тиімді жағын айтамын. ::::::::Жедел жоюға ұсынылған себептері міне: Энциклопедиялық маңызы жоқ, қысқа мақала, жетім мақала, мақала сапасы төмен. ::::::::Саған жақсы мақала болып көрінгенімен, бұл уикипедияның ережелеріне қайшы. Мақалада тек Еңбек жолы мен Шығармалары бар. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:35, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::::: Уикипедия не көп, ереже көп қой. Нақты қай ережеге қайшы? Сосын энциклопедиялық маңызы жоқ дегенді қалай түсінуге болады? Мысалы мен оны көріп тұрмын. Мақала көлемі туралы айтсаң да жақсы болады. Сапа жағынан нақты қай жері ұнамай тұр? Ашып айтсаш... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 16:16, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] [[Уикипедия:Маңыздылық]] осы бетті оқып шығыңыз, сосын қатысушы есіміңізді өзгертуге сұраныс жіберіңіз, түрлі түсті тек гомосексуализмнің симболы емес әр жерде тіпті табиғаттың өзінде бар, мысалы [[кемпірқосақ]]. Ал латынға келсек әлемнің көп бөлігі латынды қолданады, көп ел бір жазу түрін қолданса олардың арасындай қарым-қатынас жеңілдеп байланыс арады, кейбір елдер қырсығып латынға көшпей жатыр, мысалы біз, мына жазу орыстың жазуы, кейбір елдер өздерінің төл жазуын мәдени байлық ретінде бағалап керісінше сол өз жазуларын сақтап қалғысы келеді. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:23, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::::::: Ережені оқыдым делік. Бірақ мақала соның нақты қай тұсына қайшы? Және бір өтініш - кемпірқосақ туралы айта бермеш. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 20:09, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] айта берген жоқпын, бірінші рет айтып тұрмын. Сіз айтқан мақала маңызды болмағасын жойған болуы мүмкін. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:03, 2025 ж. маусымның 13 (+05) ::::::::::::: Мәңгүрт болсаң, жоя бер... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:54, 2025 ж. маусымның 13 (+05) ::::::: 1nter pares, көрдің ба, сен досыңды жақтаймын деп, өзің де өтірік сылтауларға қосылдың. Бұл мақала ешбір ережеге қайшы болып тұрған жоқ, сондықтан оны жоюға нақұрыс қана ұсынады. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:45, 2025 ж. маусымның 13 (+05) ::::::::Қатырасың... Мен саған мақаланы жоюға ұсынған кездегі себептерді жібердім, ал сен болсаң, әлі көпіріп отырсың. Басқа дұрыс мақалалармен салыстырып көр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:51, 2025 ж. маусымның 13 (+05) == ''The Signpost'': 14 May 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/News and notes|WMF to kick off new-CEO quest as Iskandar preps to move on — Supreme Court nixes gag of Wiki page for other India court row on ANI — code-heads give fix-up date for Charts in lieu of long-dead Graph gizmo]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In the media|Wikimedia Foundation sues over UK government decision that might require identity verification of editors worldwide]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Disinformation report|What does Jay-Z know about Wikipedia?]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In focus|On the hunt for sources: Swedish AfD discussions]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Technology report|WMF introduces unique but privacy-preserving browser cookie]] * Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Debriefing|Goldsztajn's RfA debriefing]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Obituary|Max Lum (User:ICOHBuzz)]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 2)]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Comix|Collection]] * From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/From the archives|Humor from the Archives]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:01, 2025 ж. Мамырдың 15 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28671646 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|талқылау]])</bdi> 03:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 20:26, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 08:07, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone, ''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)'' The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''. This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable. The three main features of this extension are: * '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki. * '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''. * '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions. '''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment. The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]]) If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout. Thank you! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|талқылау]]) 21:47, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)</bdi> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&oldid=28803829 тізімін пайдаланып User:Udehb-WMF@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Стратегия 2030 == Армысыздар! Бұл тақырыпта мақала бар ма? Қайдан көруге болады? [[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 02:13, 2025 ж. маусымның 10 (+05) :Армысыз! [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy Мына жерден] көрсеңіз болады. Қазақшасы бар сияқты еді, бірақ бұл жерде жоқ екен. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. маусымның 10 (+05) == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 04:00, 2025 ж. маусымның 14 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:44, 2025 ж. маусымның 17 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 24 June 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News and notes|Happy 7 millionth!]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/In the media|Playing professor pong with prosecutorial discretion]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Disinformation report|Pardon me, Mr. President, have you seen my socks?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Recent research|Wikipedia's political bias; "Ethical" LLMs accede to copyright owners' demands but ignore those of Wikipedians]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Traffic report|All Sinners, a future, all Saints, a past]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News from Diff|Call for candidates is now open: Wikimedia Foundation Board of Trustees]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Opinion|Russian Wiki-fork flails, failing readers and editors]] * Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Debriefing|EggRoll97's RfA² debriefing]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 3)]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Comix|Hamburgers]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:31, 2025 ж. маусымның 24 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28849846 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 01:56, 2025 ж. маусымның 28 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 тізімін пайдаланып User:Johan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 18 July 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News and notes|Is no WikiNews good WikiNews? — Election season returns!]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In the media|How bad (or good) is Wikipedia?]] * WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/WikiProject report|WikiProject Medicine reaches milestone of zero unreferenced articles]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In focus|Wikimania 2025: Connecting Wikimedians across the world for 20 years]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Recent research|Knowledge manipulation on Russia's Wikipedia fork; Marxist critique of Wikidata license; call to analyze power relations of Wikipedia]] * News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News from the WMF|Form 990 released for the Wikimedia Foundation’s fiscal year 2023-2024]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Discussion report|Six thousand noticeboard discussions in 2025 electrically winnowed down to a hundred]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Comix|Divorce]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Opinion|Women are somewhat under-represented on the English-language Wikipedia, and other observations from analysis]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 4): The Future Of Wikimedia and Conclusion]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Obituary|Pvmoutside, Atomicjohn, Rdmoore6, Jaknouse, Morven, Martin of Sheffield, MarnetteD, Herewhy, BabelStone]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Traffic report|God only knows]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Humour|New forum created for people who don't care about Wikipedia]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:53, 2025 ж. шілденің 18 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28903822 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 9 August 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/News and notes|Court order snips out part of Wikipedia article, editors debate whether to frame shreds or pulp them]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Discussion report|News from ANI, AN, RSN, BLPN, ELN, FTN, and NPOVN]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Disinformation report|The article in the most languages]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Community view|News from the Villages Pump]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/In the media|Disgrace, dive bars, deceased despots, and diverse dispatches]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Crossword|Accidental typography]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Comix|best-laid schemes o' wikis an' men]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Traffic report|I'm not the antichrist or the Superman]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:27, 2025 ж. тамыздың 9 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29085669 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> 02:36, 2025 ж. тамыздың 27 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 9 September 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/News and notes|Wikimedia Foundation loses a round in court]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/In the media|Congress probes, mayor whitewashed, AI stinks]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Disinformation report|A guide for Congress]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Recent research|Minority-language Wikipedias, and Wikidata for botanists]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Technology report|A new way to read Wikisource]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Traffic report|Check out some new ''Weapons'', weapon of choice]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Essay|The one question]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:08, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29233676 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Global discussion on Welcome messages == <div lang{{=}}"en" dir{{=}}"ltr">Sorry that this message is in English. {{int:please-translate}}. There is a request for comment at [[:m:Special:MyLanguage/Requests for comment/Welcoming policy]] on a proposal to forbid sending [[:m:welcome messages|welcome messages]] to users who have not made an edit, which is currently in practice at your wiki. Your comment on this matter would be appreciated.</div> [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:39, 2025 ж. қыркүйектің 13 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:DreamRimmer/MMS_list&oldid=29262336 тізімін пайдаланып User:DreamRimmer@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 2 October 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/News and notes|Larry Sanger returns with "Nine Theses on Wikipedia"; WMF publishes transparency report]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/In the media|Extraordinary eruption of "EVIL" explained]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Disinformation report|Emails from a paid editing client]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Discussion report|Sourcing, conduct, policy and LLMs: another 1,339 threads analyzed]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Community view|The pressing questions of the modern WWW, as seen from the Village Pump]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Recent research|Is Wikipedia a merchant of (non-)doubt for glyphosate?; eight projects awarded Wikimedia Research Fund grants]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Opinion|Some disputes aren't worth it]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Obituary|Michael Q. Schmidt]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Traffic report|Death, hear me call your name]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Comix|A grand spectacle]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:54, 2025 ж. қазанның 2 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29367448 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. қазанның 9 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 16:43, 2025 ж. қазанның 20 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 20 October 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/News and notes|Board shuffles, LLM blocks increase, IPs are going away]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Special report|The election that isn't]] * Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Interview|The BoT bump]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/In the media|An incident at WikiConference North America; WMF reports AI-related traffic drop and explains Wikipedia to US conservatives]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Traffic report|One click after another]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Humour|Wikipedia pay rates]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:45, 2025 ж. қазанның 21 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29377595 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Global bot approval request for SchlurcherBot == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> {{int:hello}}! {{#ifeq:{{CONTENTLANGUAGE}}|en||I apologize for sending this message in English. {{int:please-translate}}.}} In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot. The discussion is available at [[:m:Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot]] on Meta-Wiki. All Wikimedia community members are invited to participate. Thank you for your time. Best regards, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 03:10, 2025 ж. қазанның 22 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&oldid=29480590 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 19:12, 2025 ж. қазанның 30 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 тізімін пайдаланып User:MKaur (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 10 November 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/News and notes|Temporary accounts go live and WMF board member self-suspends]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Community view|Six Wikipedians' thoughts on Grokipedia, and the humanity of it all]] * Wikicup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Wikicup report|BeanieFan11, WikiCup victor of 2025, covers the results]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/In the media|Jimbo's book, an argument about genocide, and a train of shame]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Recent research|Taking stock of the 2024–2025 research grants]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Opinion|With Grokipedia, top-down control of knowledge is new again]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Obituary|Struway]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Traffic report|The documentaried, the disowned, the deceased, Diwali and the Dodgers]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Comix|Head of steam]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17:56, 2025 ж. қарашаның 10 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29568932 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 19:22, 2025 ж. қарашаның 20 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 1 December 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/News and notes|Election cycles come and go, and Wikimedia Foundation achieves record revenue in 2024–2025!]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/In the media|Wales walk-off, antisemitism, supernatural powers, feminism turmoil, saints, and sex]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Recent research|At least 80 million inconsistent facts on Wikipedia – can AI help find them?]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Disinformation report|Epstein email exchanges planned strategy, edits and reported progress]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Traffic report|It's a family affair]] * Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Book review|''The Seven Rules of Trust'']] * From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/From the archives|"I have been asked by Jeffrey Epstein ..."]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Humour|An interview with Wikipe-tan]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Opinion|AI finds errors in 90% of Wikipedia's best articles]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Serendipity|Highlights from the itWikiCon 2025]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Comix|Madness]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 05:16, 2025 ж. желтоқсанның 1 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 17 December 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Interview|Part 1: Bernadette Meehan]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/News and notes|We're gonna have a party!]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/In the media|The "bigg" bosses: Robertsky and the Pope]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Traffic report|Death and stranger things]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Gallery|A feast of holidays and carols]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Obituary|Michal Lewi (Iwelam) and Alan R. King (A R King)]] * Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Concept|List of xxtreme sports (redirected from Electrojousting)]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Comix|display: flex-inline;]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:05, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 15 January 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]] * WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:18, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29899914 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 02:01, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 29 January 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:31, 2026 ж. қаңтардың 29 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29988053 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 17 February 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:03, 2026 ж. ақпанның 17 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30039447 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 10 March 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is "Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes" cited in "List of tallest buildings in Chicago"?]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]] * WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|"It will never happen"]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:14, 2026 ж. наурыздың 10 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30121359 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 31 March 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]] * WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:08, 2026 ж. наурыздың 31 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30329870 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 21 April 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:50, 2026 ж. сәуірдің 21 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30434643 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 05:57, 2026 ж. сәуірдің 26 (+05) </bdi> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 04:28, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-30_Wikipedias&oldid=30466145 тізімін пайдаланып User:ABreault (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == CEE Meeting 2026 == {{жабық}} [[Клуж-Напока]]да ([[Румыния]]) өтпек [[meta:Wikimedia CEE Meeting 2026|Wikimedia CEE Meeting 2026]] (Орталық және Шығыс Еуропа Уикимедиясы) конференциясына қатысамын деген ұсыныстар: === Nurken 2026 === Кеш жарық, әріптестер! Биылғы CEE Meeting конференциясына өзімді ұсынбақпын. Уикипедиядағы «мансабым» бойы белсенділігім жалғаса берді. Қазақша Уикипедияда соңғы 365 күнде [https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken 6 100] өңдеме жасадым. Жалпы стастикасын алсақ, күніне 10.709 өңдеме жасап жүрмін. Осы жылғы 1 қаңтардан бері 45 мақала жаздым (Қазақша Уикипедияны ғана санасақ). Уикипедия сыртындағы да үлесімді алсақ. Жақында Қазақша Уикипедияның [https://www.instagram.com/wikimediakz/ Instagram-дағы аккаунтын] қайта бастадық, соның иллюстрацияларына, жаңғыру идеясына жауаптымын. Уикимедия Аустрия кеңсесінен камера сұрап алып, жақында ғана аяқталған Еуровидениеге қатысы бар түрлі фото жасап, оларды [[commons:Category:Images taken by Nurken/Eurovision 2026|Ортаққорға жүктедім]]. Уикидерек, басқа да жобаларға үлесімді қосып жүремін. Еуропадағы осы ағылшынтілді конференцияға баруға қабілеттімін: ағылшын тілін жақсы меңгергенмін, Еуропада тұрамын, белсенді қатысушымын, халықаралық қоғамдастықтан таныстарым бар, коммуникациядан жаман емеспін. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 03:31, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 08:15, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:56, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:22, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) # {{Қолдаймын}} Қос қолдап дауыс беремін. Әбден лайық қатысушы.[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 12:02, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:36, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} —-[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 18:36, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:22, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 20:28, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) === TheNomadEditor (Muzaffar Turgunov) === Кеш жарық, әріптестер! Биылғы CEE Meeting конференциясына өзімді ұсынбақшымын. Қазақша Уикипедияда 7800+ өңдеме жасадым. Жыл бойы белсенді қатысушымын. Уикипедияда [[Жоба:Уики-көктем_2026#Қатысушылар|Уики-көктем 2026]] байқауына 60+ мақала жаздым және [[meta:Wikipedia 25/Turkic Marathon/Participants|Turkic Marathon 2025]] байқауына 60 мақала жазып қатыстым. 2026 жылда Тіл комитеті ұйымдастырған 2 семинарда баяндамашы болдым. Ортаққорға суреттер жүктедім. Осы жылғы конференцияда Қазақша Уикипедиядағы медициналық мақалалар туралы презентация оқуға өтініш тапсырдым. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 18:38, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) #{{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:35, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:22, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:04, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:10, 2026 ж. мамырдың 21 (+05) # {{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 12:28, 2026 ж. мамырдың 21 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 14:16, 2026 ж. мамырдың 21 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 14:31, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 20:28, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 22:05, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] ([[Қатысушы талқылауы:Дауткулова Ақмарал|талқылау]]) 22:55, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) # {{Қолдаймын}} Мұзаффар жақсы дайындалып барады деп ойлаймын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 10:25, 2026 ж. мамырдың 23 (+05) {{жабық-соңы}} == ''The Signpost'': 22 May 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]] * Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:19, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30513885 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:14, 2026 ж. мамырдың 27 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 21 June 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/From the editors|Ways for beginners to support ''The Signpost'' community journalism]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/News and notes|Community Tech development team disbanded]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Disinformation report|PR for the people?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Recent research|Proposed tagging system for AI involvement; successful and unsuccessful AI tools for contributors]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In the media|Who won a 14th century battle and who won the 2026 Iran war?]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Community view|Putting the Wish into the Wishlist]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In focus|A global standard for Neutral Point of View]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/On the bright side|Flowers, blue helmets, reefs, pride, and Juneteenth]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Op-ed|Breathe, Don’t Panic, there is a different story about Wikimedia + AI futures]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Opinion|Wikimedia Foundation staff develop union and Wikimedia user community reacts]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Technology report|Community Tech team is disbanded, controversy erupts]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Traffic report|'Cause this is thriller, thriller night]] * WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/WikiConference report|Report of Volunteer Supporters Network Annual Meeting 2026]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Comix|Take your turn]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Humour|Group of banned T-shirt makers comes out of hiding to sell new Wikipedia-themed merchandise]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:21, 2026 ж. маусымның 21 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30604303 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|талқылауы]])</bdi> 22:11, 2026 ж. маусымның 23 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 18:29, 2026 ж. маусымның 25 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 13 July 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News and notes|An exclusive club]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/In the media|Battle for a soul - who won?]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Opinion|We need to innovate with Wikimedia decision-making]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Recent research|LLMs and NPOV, 20 years of user blocks, Esperanto and Volapük Wikipedias]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News from Diff|How to host Wikicurious in your own community]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Community view|CUNY Newmark Wikimedian-in-Residence Quarterly Brief – April to June 2026]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Special report|Wikipedia escapes Category 1 designation under the UK Online Safety Act - for now]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/On the bright side|Fatherhood, weather, and diplomacy]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Op-ed|A Layup Easy Proposal for Wikimedia at 25: Spend 25% of Donations on the Community]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Traffic report|The grass was greener, the light was brighter]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Comix|schnozzed]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:27, 2026 ж. шілденің 13 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30775662 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 17:24, 2026 ж. шілденің 24 (+05) </bdi> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 тізімін пайдаланып User:DreamRimmer@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Қазақстан ауылдарын суретке түсіруге арналған фотобайқау == Құрметті әріптестер!<br> Қазақстандағы ауылдар туралы мақалалардың басым бөлігінде иллюстрациялар мүлде жоқ немесе бұрын Panoramio не Flickr сайттарынан жүктелген сапасы төмен фотосуреттер ғана бар. Осы олқылықтың орнын толтыру мақсатында біз Қазақстанның ауылдық елді мекендерін суретке түсіруге арналған [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki%20Loves%20Villages%202026%20in%20Kazakhstan/kk фотобайқау] ұйымдастырдық. Бұл бастама алдымен пилоттық жоба ретінде жүзеге асырылып, кейін оны басқа елдерде де өткізуді көздеп отырмыз. Мысалы, мұндай байқауды Беларусьте өткізуге өтінім берілген. Байқауға белсенді қатысуларыңызға және ұсыныстарыңызды бөлісулеріңізге қуанышты боламыз! --[[Қатысушы:Sofiemama|Sofiemama]] ([[Қатысушы талқылауы:Sofiemama|талқылау]]) 15:03, 2026 ж. тамыздың 2 (+05) == ''The Signpost'': 2 August 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/In the media|Union drive, most prolific editor make headlines]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/News and notes|Foundation rejects voluntary recognition of union, proposed board eligibility rules sharply restrict candidates]] * WikiConference: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/WikiConference|"Kurier, Signpost, wikipress: You can be a Wikimedia journalist" - Wikimania presentation by User:Noé Recap]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/In focus|Is Larry Sanger the co-founder of Wikipedia?]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Arbitration report|Think, and not just about content]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/News from Diff|Meet the Wikimedians of the Year 2026!]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/On the bright side|The beautiful game]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Traffic report|Odyssey and Oyarzabal]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Comix|Well-spotted]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:17, 2026 ж. тамыздың 2 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30775662 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 24 August 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/News and notes|Union process progresses, unanswered questions about Littler Mendelson remain]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/In the media|Wikipedia editors save Sam Altman's life]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Recent research|Women in blue? Wikipedia's gender gap reverses in some areas]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Discussion report|Again and Again]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Traffic report|Look out, here comes the Spider-Man!]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Humour|Her tastes, her Wikimania, her upcoming tour... Baby Globe reveals everything]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/On the bright side|The great outdoors]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Opinion|Are we embarrassed yet?]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Special report|Paris Syndrome: Labor Strife, AI Anxiety, and a Leadership Test at Wikimania 2026]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Comix|WP:FAOWN]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:24, 2026 ж. тамыздың 24 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30889666 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 16 September 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/News and notes|The Balance of Power]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/In the media|Shocking photos may be changed on Wikipedia]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Disinformation report|Have UN Secretary-General candidates manipulated Wikipedia?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Recent research|Google's AI overviews may have reduced search engine referrals to English Wikipedia by 5%]] * WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/WikiConference report|The backwater symbiosis – reflections from Wiki Conference India 2026]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Traffic report|Heaven let your light shine down]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Serendipity|Wikipedia Family Mosh Pit]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Obituary|Passing of Gobonobo, community leader advocating for women and minorities]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/On the bright side|Fantasy video games, hopeful science fiction, and the change of seasons]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Comix|The Adventure of the Unknown Corpse]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:11, 2026 ж. қыркүйектің 16 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=31028446 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> cv6ygvg76t978cge75whh0allr9nje1 0 16530 3655201 3633908 2026-09-16T05:12:08Z Мағыпар 100137 үлгі 3655201 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Юрмала |шынайы атауы = {{lang-lv|Jūrmala}} |сурет = Jūrmala, Latvia - panoramio (45).jpg |сурет атауы = |жағдайы = Респубикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Jūrmala.svg |ту = Flag of Jurmala.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N |lat_deg = 56 |lat_min = 58 |lat_sec = 20 |lon_dir = E |lon_deg = 23 |lon_min = 47 |lon_sec = 49 |CoordScale = |CoordScale = |аймақ түрі = Латвия аймақтары{{!}}Аймақ |аймағы = Видземе |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = |құрылған уақыты = 1785 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1920 |жер аумағы = 100 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 49 305 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы = 502,5 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[латыштар]] 52,82 %, [[орыстар]] 32,65 %, [[беларустар]] 3,52 %, [[украиндар]] 2,49, [[поляктар]] 1,50 %, %, [[литвандар]] 0,83 %, басқалары 6,15 %<ref>{{cite web|author = |url = http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic2021.htm |title = Ethnic composition of Latvia 2021 |lang = |website = pop-stat.mashke.org |date = |accessdate = 2021-03-01 |deadlink = no}}</ref> |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 67 |пошта индексі = |пошта индекстері = LV-2008, LV-2010, LV-2011, LV-2015, LV-2016<ref>[http://www.pasts.lv/lv/uzzinas/Indeksu_gramata/novadi/Novadi_aprilis_2011.xls Латвия почта индекстері]{{ref-lv}}</ref> |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ATVK |сандық идентификаторы = 0130000<ref>{{cite web |url = http://www.csb.gov.lv/node/29893/list/0/0 |title = Латвияның әкімшілік бөлінуі және аймақтық бірліктері |archiveurl = https://web.archive.org/web/20101115115730/http://www.csb.gov.lv/node/29893/list/0/0 |archivedate = 2010-11-15 |lang = lv }} - 16 ақпан 2011</ref> |сайт = http://www.jurmala.lv |ортаққордағы санаты = Jūrmala |сайты = https://www.jurmala.lv/lv |сайт тілі = }} '''Юрмала''' ({{lang-lv|{{audio-nohelp|Lv-Jūrmala.ogg|Jūrmala}}}}) — [[Рига]]дан 25 км қашықтықта орналасқан Латвия мен Балтық жағалауындағы ең ірі курорттық қала. Юрмала халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 49 305 адамды құрады. Юрмала Латвияда халық саны бойынша бесінші қала.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jurmala-11439.html|title=Население Юрмала|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-22|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Бұл әйгілі курорттық қала Рига шығанағы бойымен 33 шақырымға созылып жатыр. Қала шығанақ пен Лиелупе өзенінің арасында орналасқан, ол шығанақпен параллель ағып, бұрылып, оған құйылады. Ең кең нүктесінде Юрмаланың ені үш шақырымға жетеді. Юрмала өзінің ерекше климатымен және көркем, таза табиғатымен, көптеген минералды және күкіртті бұлақтарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/yurmala-dostoprimechatelnosti|title=Юрмала - достопримечательности|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-22|lang=}}</ref> == Тарихы == Алғашқы жүзу орындары Дубултиде құрылды. Юрмаланың тағы бір ескі бөлігі — Слока, ол 1785 жылы елді мекен, ал 1878 жылы қала мәртебесін алды. Слока 1896 жылдан 1990 жылдарға дейін жұмыс істеген қағаз фабрикасының арқылы дамыды. ХІХ ғасырда Дубулт, және Юрмаланың қазіргі аумағындағы басқа балық аулайтын ауылдар шипажайға айналды. Кемери 1838 жылы балшық пен минералды бұлақтар ашылғаннан кейін Ресей империясының мемлекеттік шипажайына айналды. 1833 жылы Ригадан Лиелупеге дейін тұрақты паром желісі, ал 1843 жылы Рига-Дубулти теміржол желісі ашылды. Бұл 1848 жылы Дзинтари, Майори, Меллузи және Асариде жаңа шомылу орындарын ашуға мүмкіндік берді. 1877 жылы Рига-Тукумс теміржолы мен 1905 жылы Рига-Юрмала тас жолының ашылуымен бұл жерлерге бару қолжетімді болды. 1920 жылы 2 наурызда Латвия үкіметі курорттық ауылдардан Рига теңіз жағалауы (Rīgas Jurmala) қаласын құрды. 1946 жылдың басында Юрмала Ригаға жеке аудан ретінде қосылды, оған 1949 жылы Приедайн кірді. 1959 жылы 11 қарашада Латвия КСР Жоғарғы Кеңесі Риганың Юрмала ауданын, сондай-ақ Слока мен Кемериді қамтитын Юрмала қаласын құру туралы шешім қабылдады.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-jurmala|title=Юрмала|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-22|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар бар, олар негізінен курорт қызметтеріне қатысты (құрылыс материалдарын өндіруден бастап спорттық қайықтар мен басқа да жабдықтарды өндіруге дейін). Бүгінде Юрмаланың санаторийлері мен қонақ үйлері емдеудің, оңалтудың және сауықтырудың заманауи әдістерімен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/jurmala/|title=Юрмала|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-23|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Юрмала ақ құмды жағажайларымен, көркем қарағайлы ормандарымен және минералдарға бай термалды бұлақтарымен танымал. Қалада бірнеше көркемсурет галереялары, мұражайлар және музыкалық фестивальдердің мекені болып табылады. Юрмала — танымал туристік орын, әсіресе жаз айларында, мұнда келушілер велосипед тебу, жаяу серуендеу және су спорты сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шаралармен айналыса алады. Юрмаладағы ең көрікті жерлер: *'''Йомас көшесі''' — Юрмаладағы танымал жаяу жүргіншілер көшесі, онда көптеген кафелер, мейрамханалар және кәдесыйлар мен жергілікті өнімдерді сататын дүкендер орналасқан. *'''Дзинтари орман саябағы''' — жаяу жүру жолдары, пикник алаңдары және ойын алаңдары бар кең саябақ. Сондай-ақ, онда жаз бойы көптеген музыкалық фестивальдер өткізілетін ашық аспан астындағы концерт алаңы бар. *'''Юрмала жағажайы''' — мөлдір суы бар 26 шақырымдық құмды жағажай. *'''«Ливу» аквапаркі''' — Юрмаладағы танымал аквапарк, онда көптеген қызықты су аттракциондары, бассейндер және сауналар бар. Бұл балалы отбасылар немесе кез келген адам үшін өте қолайлы. *'''Дубулти лютеран шіркеуі''' — Юрмаланың Дубулти ауданында орналасқан 19 ғасырдағы ағаш шіркеу. *'''Кемери ұлттық саябағы''' — Юрмаланың шетінде орналасқан, көптеген жаяу және велосипед жолдары бар табиғи қорық. Саябақ минералды бұлақтарымен, батпақтарымен және ормандарымен танымал, сонымен қатар әртүрлі флора мен фаунаның мекені. *'''Юрмала ашық аспан астындағы мұражайы''' — Юрмаладағы дәстүрлі өмір салты туралы түсінік беретін тарих мұражайы.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-jurmala.htm|title=Карта Юрмалы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-23|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="125"> Beach in Jurmala.jpg|Юрмала жағажайы Līvu Akvaparks.jpg|"Ливу" аквопаркі Jūrmala 2.jpg|Йомас көшесі Kemeri Bog.jpg|Кемери ұлттық саябағы </gallery> [[Сурет:Pano20.jpg|нобай|орта|1200px|Юрмаладағы жағажайдың панорамалық көрінісі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] alq1undf3db1e1xxrex2i6vj5mco8h2 0 18922 3655074 3652704 2026-09-15T16:45:28Z Tulegenovsk 116049 Кішігірім өзгеріс халық санында 3655074 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Мемлекет |Қазақша атауы = Индонезия Республикасы |Шынайы атауы = Republik Indonesia |Септік = |Елтаңба = Coat of Arms of Indonesia Garuda Pancasila.svg |Байрақ = |Ұраны = Bhinneka Tunggal Ika |Әнұранның аты = Indonesia Raya |Аудио = | lat_dir = S | lat_deg = 2 | lat_min = 59 | lat_sec = 0 | lon_dir = E | lon_deg = 115| lon_min = 16| lon_sec = 0 | region = | CoordScale = 12000000 |Картада = Indonesia (orthographic projection).svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |Үкімет түрі = [[Президенттік республика]] |Құрылды = |Тәуелсіздік күні = [[17 тамыз]] [[1945 жыл]] (жарияланды)<br />[[27 желтоқсан]] [[1949 жыл]] (мойындалды) |Тәуелсіздігін алды = [[Нидерланд]]тан |Тілі = [[индонезия тілі]] |Мемлекеттік діні = |Астанасы = [[Джакарта]] |Ірі қалалары = Джакарта, [[Сурабая]], [[Бандунг]], [[Бекаси]], [[Медан]], [[Тангеранг]], [[Депок]], [[Семаранг]], [[Палембанг]], [[Макасар]], [[Тангеранг-Селатан]], [[Маланг]], [[Суракарта]] |Басшы қызметі = Президенті<br />Вице-президенті |Басшылары = [[Прабово Субиянто]]<br />[[Гибран Ракабуминг Рака]] |Жер аумағы = 1 904 569<ref>{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf|title=UN Statistics|publisher=United Nations|date=2005|accessdate=31 October 2007|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071031023924/http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf|archivedate=31 October 2007}}</ref> |Жер аумағы бойынша орны = 14 |Судың үлесі = |Этнохороним = |Жұрты = 261 115 456 |Халық саны бойынша орны = 4 |Сарап жылы = 2016 |Санақ бойынша халық саны = 237 641 326<ref name="imf2">{{cite web|url=http://sp2010.bps.go.id/|publisher=BPS|title=Jumlah dan Distribusi Penduduk|date=May 2010|accessdate=13 April 2018}}</ref> |Санақ жылы = 2010 |Халық тығыздығы = 138 |Тығыздық бойынша орны = 88 |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = 3,740 трлн.<ref name="imf19">{{cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/OEMDC/IDN|title=World Economic Outlook Database, April 2019|publisher=International Monetary Fund|website=IMF.org|access-date=26 February 2019}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 7 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = {{өсім}} 14,020 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 89 |ЖІӨ (номинал) = 1,100 трлн. |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 16 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 4,120 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 106 |АДИ = {{өсім}} 0,694<ref name="undp">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf|title=Human Development Indices and Indicators: 2018 Statistical update|publisher=United Nations Development Programme|date=15 September 2018|accessdate=15 September 2018|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180917071517/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf|archivedate=17 September 2018}}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2017 |АДИ бойынша орны = 116 |АДИ деңгейі = <span style="color:#fc0;">'''орташа'''</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Индонезия рупиясы]] |Интернет үйшігі = [[.id]] |ISO = |Телефон коды = 62 |Уақыт белдеулері = +7…+9 |Түсініктемелер = }} '''Индонезия''' ({{lang-id|Indonesia}}), ресми атауы — '''Индонезия Республикасы''' ({{lang-id|Republik Indonesia}}) — [[Малай архипелагы]]нда және [[Жаңа Гвинея]] аралының батыс жағында орналасқан [[Оңтүстік-шығыс Азия]]дағы [[мемлекет]]. 5 ірі және 30 кішігірім арал топтары (барлығы 17 508 арал) кіретін Малай архипелагы дүниежүзінің ең үлкен архипелагы болып табылады. Аталған [[архипелаг]] [[Үнді мұхиты|Үнді]] мен [[Тынық мұхиты|Тынық]] мұхиттарының түйіскен жерінде орналасқан, және Азия мен Аустралия құрлықтарының арасында көпір болуда. Ресми атауы: Индонезия Республикасы. Аумағы: 1,91 млн. шаршы шақырым. Астанасы: [[Джакарта]] (9,5 млн. адам), басқа ірі қалалары - [[Сурабая]], [[Бандуң]], [[Медан]], [[Семараң]]. Ресми тілі: индонезия тілі, сонымен қатар ағылшын тілі кеңінен таралған. Валютасы: индонезиялық рупия, 1 [[АҚШ доллары]] шамамен 14000 Индонезиялық рупия тұрады. Ұлттық мейрамы: 17 тамыз (тәуелсіздік жарияланған күн, 1945 ж.). == Географиясы == Индонезия аралдарының көпшілігі таулы-орманды келеді. Аралдардың көпшілігі [[сейсмика]]лық қауіпті зонаға жатады. Мұнда көптеген жер сілкіністері болып тұрады. Сонымен қатар ел экономикасы [[тайфун]], [[цунами]]ден де қатты зардап шегуде. Өте жиі жер сілкіністері әсіресе [[Суматра]], [[Ява]] аралдарында тіркеледі. == Халқы == Халық саны 288 млн. (қазіргі таңда 288<ref><nowiki>https://www.worldometers.info/ru/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0/%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/</nowiki></ref> млн. әлем халқының 3,51%) астам адам (әлемдегі 4-ші орын). Индонезияда 150 астам ұлттар мен этникалық топтар тұруда, соның ішінде [[явандық]]тар (45%), [[сунды]]лар (14%), [[мадур]]лықтар (7,5%), [[малай]]лықтар (7,5%); қытайлар (шамамен 5 млн. адам), [[Йемен]]нен және [[Үндістан]]нан келген адамдар. Өмір ұзақтығының орта шеңі: ер азаматтар – 71,8 жас, әйел азаматтар – 76,3 жас. == Діні == Индонезия дүниежүзіндегі ең үлкен мұсылман халқы бар мемлекеті болып есептеледі. Шамамен халықтың 87 пайызы ислам діннің суннит бағытын ұстануда, 9% - христиан діннің әр түрлі бағыттарын ұстануда, 2% - индуизм, қалғандары – буддизм, конфуцианизм және анимизм діндерінің ұстанушылары. == Индонезия өнері‎ == {{main|Индонезия өнері‎}} == Мемлекеттік құрылымы == Президенттік және унитарлық мемлекет. Президент мемлекет және үкімет басшысы болып есептеледі. 2004 жылдың 20 қазанынан бастап (2009 жылдың 8 шілдеде екінші мерзімге сайланды) Сусило Бамбанг Юдойоно Индонезия Президенті ретінде болуда және елдің қарулы күштерінің қолбасшысы міндетін атқаруда. Вице-президент Боэдино, «Демократтар Партиясының» өкілі. Елдің ең жоғарғы заңшығарушы өкілді органы ретінде екі палаталық Халықтың Консультациялық Ассамблеясы болып табылады (People’s Consultative Assembly). Аталған Ассамблея - Аймақтар Өкілдері Кеңесінен (Regional Representative Council) және Халықтың Өкілдер Кеңесінен (People’s Representative Council) тұрады. Бүкіл депутаттық құрылым (Аймақтар Өкілдері Кеңесі – 132 адам, Халықтың Өкілдер Кеңесі – 560 адам) тікелей парламенттік сайлау арқылы құрастырылады. Халықтың Консультациялық Ассамблеясының төрағасы - Тауфиг Киемас (2009ж. қазан айынан бастап). Ағымдағы заң шығару сұрақтарымен '''Халықтың Өкілдер Кеңесі''' айналысуда. 2009 жылдың 9 сәуірінде өткен жалпы парламенттік сайлаудың нәтижелеріне сәйкес аталған Кеңесте теқ қана 9 саяси партиялары көрсетілген: 1) Демократия Партиясы (Democratic Party - Partai Demokrat, PD) - сайлау барысында жинаған дауыс саны - 21,703,137, Кеңесте алған орын саны - 150; 2) Голкар Партиясы (Функционалдық топтардың партиясы) (Golkar, Party of the Functional Groups - Partai Golongan Karya, Golkar) - дауыс саны -15,037,757, орын саны - 107; 3) Индонезиялық күресетін демократиялық партиясы (Indonesian Democratic Party – Struggle - Partai Demokrasi Indonesia Perjuangan, PDI–P) - дауыс саны - 14,600,091, орын саны - 95; 4) Игілік пен әділеттік партиясы (Prosperous Justice Party - Partai Keadilan Sejahtera, PKS) - дауыс саны - 8,206,955, орын саны - 57; 5) Ұлттық мандат партиясы (National Mandate Party - Partai Amanat Nasional, PAN) - дауыс саны - 6,254,580, орын саны - 43; 6) Бірлік пен даму партиясы (United Development Party - Partai Persatuan Pembangunan, PPP) - дауыс саны - 5,533,214, орын саны - 37; 7) Ұлттық ояну партиясы (National Awakening Party - Partai Kebangkitan Bangsa, PKB) - дауыс саны - 5,146,122, орын саны - 27; 8) Геринда партиясы (Ұлы Индонезия қозғалысының партиясы) (Gerinda, Great Indonesia Movement Party - Partai Gerakan Indonesia Raya, Gerindra) - дауыс саны - 4,646,406, орын саны - 26; 9) Ханура партиясы (Адамдардың абырой партиясы) (Hanura, People's Conscience Party - Partai Hati Nurani Rakyat, Hanura) - дауыс саны - 3,922,870, орын саны - 18. Осы кеңестің Спикері – Марзуки Али (2009 жылдың желтоқсан айынан бастап). '''Аймақтар Өкілдері Кеңесі''' – мемлекет өкіметінің құрылымындағы арнайы орган. Аталған Кеңеске әрбір аймақ өз төрт өкілін партияляқ емес негізінде өтетін сайлауда тағайындайды. Аймақтар Өкілдері Кеңесінің айрықша құзыретіне орталық пен жергілікті басқарушы органдарының арасындағы қарым-қатынастары, әкімшілік құрылым, табиғи және экономикалық ресурстарын басқару, орталық пен аймақтар арасында қаржы-қаражатты бөлу мен қоса аймақтар автономиясына байланысты заң жобаларын әзірлеу сұрақтары кіреді. Спикері – Ирман Гусман (2009ж. қазан айынан бастап). 2009 жылдың 21 қазанда Индонезияның Президенті Сусило Бамбанг Юдойоно Үкіметтің жаңа Кабинет құрамын жария етті. Аталған құрамға сәйкес 34 министрлік портфельден тұратын Индонезия Үкіметі 70 пайызға жаңартылған. Жаңа Үкімет мүшелерінің көбісі Демократия Партиясының бастауымен құрылған Президенттік коалицияға кіреді. Аталмыш коалиция Халықтың Өкілдер Кеңесіне кіретін 560 орынның 423 ұстауда. == Экономикасы == Ауыл-шаруашылығы - Индонезия экономикасының басты саласы болып табылады. Мемлекет аумағының 25% өңдеуге жарамды. Елде жыл сайын 48 мың тонна кофе, 2 миллион тонна пальманың майын, 250 мың тонна шай жинауда. Сонымен қатар татымды, темекі, қантты қамыс, жүгері заттарымен қоса тропикалық жемістерді және көкөністерді үлкен көлемде жинауда. Ұлттық дамудың орташа мерзімді жоспарының басты салаларының бірі ретінде мұнай шығару көлемін үлкейту болып есептеледі. Оның елдегі барланған қорлары шамамен 6 млрд. баррель құрайды. Аталған қорлардың көбісі теңіз жағалауында орналасқан. Елдегі ең ірі мұнай кен орындары Дури мен Минас Орталық Суматра аралында ашылған. Басқа ірі кен орындарын жетілдіру мен мұнай шығару жұмыстары Ява аралының солтүстік-батыс жағалауында да жүргізілуде. Ява аралындағы тоқтатып қойылған Чепу мұнай кен орнын зерттеу барысында, онда шамамен 500 млн. баррель бар екендігі көрсетілді. Қазіргі таңда Индонезия территориясында жалпы қуаты 1 млн. баррель мұнайды өңдей алатын 8 мұнай өңдейтін зауыт жұмыс істеуде. Ұлттық мұнай компаниясы «Пертамина» 2012 жылға дейін әр жыл сайын мұнай шығару көлемін орташа шамамен 13-17 пайызға үлкейтуді жоспарлауда. Индонезия заттарын сатып алатын (импорттайтын) мемлекеттер - Қытай – 15,1 %, Еуропа Одағы (Германия, Франция, Ұлыбритания) – 14,4 %, Жапония – 12,2 %, АҚШ – 9,0 %, Сингапур – 7,4 %, Австралия – 5,3 %, Малайзия – 4,1 %, Оңтүстік Корея – 4,0 %, Тайвань – 2,8 % . Шетел инвестицияларының басты салалары химиялық және фармацевтикалық өндірістері, қағаз, тамақ және кен қазу өндірістері, сауда және құрылыс болып есептеледі. Шетел инвестицияларының қаражат бөлудегі басты аудандары әкімшілік округі Джакарта қаласы, Батыс және Шығыс Ява, Риау және Бантен провинциялары болып табылады. Шетел инвестицияны бөлетін басты мемлекеттер - Ұлыбритания, Тайвань, Сингапур, Жапония және Оңтүстік Корея. == Территориялық-әкімшілік құрылымы == Индонезия Республикасыда 34 провинциялар бар және 3 ерекше әкімшілік округтар бар – Джакарта, Джокьякарта, және Ачех қалаларына бөлінеді. == Тарихи шолу == Кейбір тарихшылардың пікірінше Индонезия архипелагының аралдарына көшіп қону жүрістері Азия метеригінің оңтүстік бөлігінен біздің заманымыздан бұрынғы XXV ғасырда басталған. Бірінші мемлекеттік құрылымдар біздің заманымыздағы II - V ғасырлар аралығында теңіз жағалау аудандарында пайда болған. Индонезияның теңізшілері мен саудагерлері сол кездегі Шығыста сауда бітістірушілердің басты топтарына кіретін. VII ғасырдың ортасында [[Сриуижая]] деген құатты Суматриялық империя пайда болды. VIII ғасырдың бірінші жартысында Ява аралының орталығында шиваист династиясы басқарған Матарам мемлекеті құрылды. XI ғасырдың ортасында Матарам мемлекеті Ява аралындадағы сауда қалаларын өз қол астына біріктірді. XI ғасырдан бастап Ява аралы Индонезияның экономикалық, мәдени және саяси орталығына айналды. Индонезияны Ява аралығының аясында біріктіру процессы барысында [[Мажапахит мемлекеті]]нің 1328-1364 жж. басшысы болып [[Гажа Мада]] басқарған. XIV ғасырда Индонезияға ислам дінінің енуі күшейе түсті ([[Үндістан]] мен [[Малакка]]дан). XVI ғасырда Мажапахит империясы бірнеше мұсылман мемлекеттеріне бөлініп кетті. XVII ғасырдың басында Нидерландияның Ост-Инд компаниясы Молук аралдарынан португалдықтарды ығыстырды. Компания Индонезия тауарларын, оның ішінде көбінесе татымды заттардың тасымалдауын қамтамасыз етіп отырды. XVIII ғасырда компанияның құлдырауы басталды. 1780-84 жылдары болған ағылшың-голланд соғысынан кейін аталмыш компания толығымен жойылды. Компания қарамағында болған дүние-мүлігі Голландия мемлекетіне ауысты. Ұлы Шығыс Азия (Taihoa senso) үшін болған соғыстың басты себебі Суматра аралындағы мұнай қорлары болған. 1941 жылдың желтоқсан айында жапон десанты (жапон-индонезия қос жалауымен) Ява аралына түсті. Батавия қаласының атауы қайтадан Джакарта деп ауыстырылды, және голландия әкімшілігі жойылып индонезия әкімшілігі құрылды. 1945 жылғы 17 тамызда Индонезия мемлекетінің тәуелсіздігі жарияланды, алайда Нидерландия оны теқ 1949 жылы ғана мойындады. Индонезияның Ұлттық партиясы лидерлерінің бірі болған елдің бірінші Президенті [[Сукарно]] (1945-1968жж. Президент болған) 1950 жылы Индонезяны унитарлық мемлекет деп жария етті. 1976 жылы Индонезия [[Шығыс Тимор]]ды (португалияның бұрынғы провинциясы) осы елге кіретін провинция деп жария етті. 2002 жылы Шығыс Тимор Индонезия құрамынан шығып тәуелсіздігін қайта алды. Елдегі экономикалық ахуалының нашарлауы 1998 жылы жаппай тәртіпсіздікке әкеліп, оның нәтижесінде генерал [[Сухарто]]ның (1968 – 1998жж. Президент болған) режимі құлады. 1970 жылдардағы ислам фундаменталистер ықпалдарының өсуі 70-ші жылдардың ортасында және XXI ғасырдың басында өкімет күштерімен ашық қақтығыстарға әкелді. == Қосымша ақпарат == Бұл мемлекет - дәл экватор бойында, маржан тасты қайырлар қоршаған бірнеше мың аралда орналасқан ел. Сол аралдардың ішіндегі ірілері - Ява, Суматра, Сулавеси; Калимантан деп аталатын аралдың бір бөлігі де Индонезияға қарайды. Мүлде шағын аралдар да бар - олар дакокос пальмасының бір шоқ тоғайы мен балықшылардың бірнеше лашығы ғана болады, ал кейбір аралдар елсіз. == Галерея == <center><gallery caption="Индонезия" widths="180px" heights="120px" perrow="3"> Museum Nasional Indonesia.jpg|Орталық Джакартадағы Индонезияның Ұлттық мұражайы Jakarta Skyline Part 2.jpg|Висма 46, Индонезияның ең биік кеңсе ғимараты, Джакарта зәулім ғимаратының ортасында орналасқан. Central Jakarta.JPG|Джалан Тамрин, Орталық Джакартадағы басты даңғыл Gambir Station Platform.jpg|Орталық Джакартадағы Гамбир станциясындағы пойыз BungKarno-indonoob.JPG|«Bung Karno» стадионы 100 000 көрерменді қабылдай алады Indonesia 2002 CIA map.png|Индонезия картасы Indonesia provinces english.png|Индонезия провинциялары Jalan malioboro - Jogjakarta.JPG|Малиоборо, Йогякарта қаласындағы ең әйгілі көше Image:transjogja.jpg|Транжогжа автобусы. Йогьякарта қаласындағы автобустың жылдам транзиттік жүйесі SOTO FOOD.jpg|Индонезия тағамдарының таңдауы, оның ішінде «Сото Аям» (тауық сорпасы), «сате керанг» (моллюскалық кебаб), «телор пинданг» (консервіленген жұмыртқа), «перкедел» (фритте) және «es teh manis» (тәтті мұзды шай) Indonesian Army infantryman participating in the GPOI.jpg|БҰҰ-ның жаһандық бітімгершілік операциясына қатысатын Индонезия армиясының жаяу әскері Panser side left.JPG|Пиндад Пансер «Аноа» 2008 жылы Үнді қорғанысы мен аэроғарыштық көрмесінде көрсетілген AURI B-25.jpg|1950 жылдардағы AURI B-25 Митчелл бомбалаушылары Jmnei.jpg|Явалық инженер голландиялық Буффалодағы қару-жарақ есіктерінің бірін жабуда, қаңтар 1942. ID_diesel_loco_CC_201-05_060327_4217_kta.jpg|GE U20C Индонезияда, #CC201-05 Diesel locomotive CC 203 22 at Gambir Station.jpg|GE U20C «Толық кеңдік кабинасы», Индонезия, #CC203-22 ID_diesel_loco_CC_204-06_060403_2512_mri.jpg|GE U20C толық компьютерлік басқару локомотиві, Индонезия, #CC204-06 [...] </gallery></center> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Навигациялық блок |тақырып = Индонезия |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Азия елдері |Оңтүстік-шығыс Азия елдері мен аумақтары |Малай архипелагындағы мемлекеттер |АСЕАН мүшелері |G20 |Ислам ынтымақтастық ұйымы |Шығыс Азия елдері саммиті }} [[Санат:Индонезия|*]] [[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]] sod3msxg5506mdu9z4wvwyu4cizyt67 0 19047 3655008 3540968 2026-09-15T14:48:30Z Serik Gallam 185697 3655008 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Мақтаарал ауданы |елтаңба = Coat of arms of Maktaaral.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 40 |lat_min = 46 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 68 |lon_min = 19 |lon_sec = |облысы = Түркістан облысы |аудан орталығы = [[Мырзакент]] |ауылдық округтер саны =9 |кенттік әкімдіктер саны =2 |қалалық әкімдіктер саны = |ауылдар саны = 68 |қалалар саны = |әкімі = Бақыт Насырханұлы Асанов |әкімдіктің мекенжайы = Мырзакент кенті, Жаштаев көшесі, №96 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 808<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V20UG005608 Мақтаарал ауданының жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі 2020-2021 жылдарға арналған жоспарын бекіту туралы]</ref> |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 129 113<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = [[қазақтар]] 71,21 %<br />[[тәжіктер]] 11,87 %<br />[[өзбектер]] 8,69 %<br />[[әзербайжандар]] 2,17 %<br /> [[орыстар]] 1,81 %<br /> [[парсылар]] 1,17 %<br /> [[түріктер]] 0,96 %<br /> [[татарлар]] 0,83 %<br /> басқалары 1,29 % (2022 ж.)<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-maktaaral?lang=kk Мақтаарал ауданының әкімдігі |карта = Maktaaral District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Мақтаарал ауданы''' — [[Түркістан облысы]]ның қиыр оңтүстік бөлігінде орналасқан әкімшілік-аумақтық бөлік. Жерінің аумағы 0,8 мың км² (облыс аумағының 0,7%-ы). Орталығы – [[Мырзакент]] кенті. == Тарихы == Бұрынғы [[Сырдария губерниясы]], Ташқазақ уезінің Иіржар болысы таратылып, соның негізінде [[1928 жыл|1928]] жылы 3 қыркүйекте Иіржар ауданы болып қайта құрылды. [[1930 жыл|1930]] жылдан Мақтаарал ауданы. [[1997 жыл|1997]] жылы 24 сәуірде мақталы үш аудан (Асықата, Жетісай, Мақтаарал) таратылып, олардың аумағында әкімшілік орталығы – [[Жетісай]] қаласы болатын Мақтаарал ауданы құрылды. [[2018 жыл|2018]] жылы 5 маусымда қайтадан Жетісай және Мақтаарал ауданы боп екіге бөлінді. == Географиялық орны, жер бедері == Мақтаарал ауданы [[Мырзашөл]] құмды жазығының солтүстігінде, [[Сырдария]] өзінінің сол жағалауында, абсолюттік биіктігі 150-250 м төбелі, ең биік 330 м бөгет тауы (40°36'32"N 68°37'20"E), белесті жазықта орналасқан. Батысында [[Жетісай ауданы]]мен, солтүстігінде [[Шардара бөгені]] арқылы [[Шардара ауданы]]мен, оңтүстігі мен шығысында [[Өзбекстан]]мен шектеседі. Ауданның жер қойнауынан минералды су, құрылыс материалдары барланған. <br> Климаты континенттік, қысы қысқа, біршама жұмсақ, жазы ыстық, аңызақты. Қаңтардың жылдық орташа температурасы -3-4°С, шілдеде 28-29°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 200-250 мм. [[Достық каналы|"Достық" (бұрынғы С.М.Киров атындағы) каналы]] – ауданның басты су көзі. Жер асты суының мол қоры бар. Ауданның жерінде эфемерлі өсімдіктер, жусан, баялыш, жантақ, қараған, жыңғыл, жиде өседі. Жануарлардан түлкі, саршұнақ, бауырымен жорғалаушылар кездеседі. Кезінде ақбөкендер болған. == Әкімшілік бөлінісі == Аудандағы 68 елді мекен 2 кенттік әкімдік пен 9 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Атакент кенттік әкімдігі]] ||16402 ||{{өсім}}19240 ||117,3 ||7937 ||{{өсім}}9531 ||120,1 ||8465 ||{{өсім}}9709 ||114,7 |- | [[Аязхан Қалыбеков ауылдық округі]] ||7600 ||{{өсім}}7923 ||104,3 ||3829 ||{{өсім}}4061 ||106,1 ||3771 ||{{өсім}}3862 ||102,4 |- | [[Бірлік ауылдық округі (Мақтаарал ауданы)|Бірлік ауылдық округі]] ||9576 ||{{құлдырау}}8868 ||92,6 ||4865 ||{{құлдырау}}4464 ||91,8 ||4711 ||{{құлдырау}}4404 ||93,5 |- | [[Достық ауылдық округі (Мақтаарал ауданы)|Достық ауылдық округі]] ||13325 ||{{өсім}}14903 ||111,8 ||6698 ||{{өсім}}7552 ||112,8 ||6627 ||{{өсім}}7351 ||110,9 |- | [[Еңбекші ауылдық округі (Түркістан облысы)|Еңбекші ауылдық округі]] ||5866 ||{{құлдырау}}5647 ||96,3 ||2986 ||{{құлдырау}}2944 ||98,6 ||2880 ||{{құлдырау}}2703 ||93,9 |- | [[Жамбыл ауылдық округі (Мақтаарал ауданы)|Жамбыл ауылдық округі]] ||9695 ||{{өсім}}10210 ||105,3 ||4864 ||{{өсім}}5191 ||106,7 ||4831 ||{{өсім}}5019 ||103,9 |- | [[Жаңажол ауылдық округі (Түркістан облысы)|Жаңажол ауылдық округі]] ||9597 ||{{құлдырау}}9184 ||95,7 ||4740 ||{{құлдырау}}4688 ||98,9 ||4857 ||{{құлдырау}}4496 ||92,6 |- | [[Жолдыбай Нұрлыбаев ауылдық округі]] ||6345 ||{{өсім}}6645 ||104,7 ||3190 ||{{өсім}}3381 ||106 ||3155 ||{{өсім}}3264 ||103,5 |- | [[Иіржар ауылдық округі]] ||10165 ||{{өсім}}10527 ||103,6 ||5126 ||{{өсім}}5304 ||103,5 ||5039 ||{{өсім}}5223 ||103,7 |- | [[Мақтаарал ауылдық округі]] ||15073 ||{{өсім}}16513 ||109,6 ||7472 ||{{өсім}}8312 ||111,2 ||7601 ||{{өсім}}8201 ||107,9 |- | [[Мырзакент кенттік әкімдігі]] ||13274 ||{{өсім}}16550 ||124,7 ||6449 ||{{өсім}}8362 ||129,7 ||6825 ||{{өсім}}8188 ||120 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ''' ||116918 ||{{өсім}}126210 ||107,9 ||58156 ||{{өсім}}63790 ||109,7 ||58762 ||{{өсім}}62420 ||106,2 |} == Халқы == Ауданда 60-тан астам ұлт бар. Қазақтар, тәжіктер, өзбектер, орыстар, тағы басқа ұлт өкілдері тұрады. Облыстағы халқы ең тығыз қоныстанған аудан. {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы,  КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 |- | 52586 || {{құлдырау}}35515 || {{өсім}}57363 || {{өсім}}65985 || {{өсім}}72114 || {{өсім}}236947 || {{құлдырау}}116918 || {{өсім}}126210 |} ==Әкімдері== * Жамантай Бейсенбаев (2015-2016) * Ғалым Исмаилов (2016-2018) * Жамантай Бейсенбаев (04.2018-07.2018) * Бақыт Асанов (07.2018 бастап) == Экономикасы == Ауыл шаруашылық өндірісінің негізгі бағыты - шитті мақта өндіру. Оның үлесіне ауданның ауыл шаруашылық жалпы өнімінің 70,8% тиесілі, егіс аумағының 80%-ын алып жатыр. Ірі кәсіпорындарына "НИМЭКС" жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің мақта өңдеу, "ЮТЕКС"-мақта тазарту зауыттары, "Ақ алтын", "Мақтаарал", "Мақташы", "Ынтымақ", "Мырзакент" ашық акционерлік қоғамдары, "Жұлдыз", "Жалын" шаруа қожалықтары, "Ақ май", "Жетісаймай" жауапкершілігі шектеулі серіктестіктері жатады. Олар аудан экономикасының дамуына тікелей үлес қосуда. Мақтаарал ауданы республикадағы шитті мақтаның 80%-ын береді. "Молчанов және К" спирт, шарап өндіруші кәсіпорын, "Мақтаарал тәжірибе стансасы", "Оңтүстік су шаруашылығы" мемлекеттік кәсіпорындары, 2 минералды су цехы, 1 бетон зауыты, Қазақ-Қытай жіп иіру-тоқыма кәсіпорындары сияқты 37 өнеркәсіп орындары жұмыс істейді. Өнеркәсіп өнімдерінін 83%-ы тоқыма және тігін өндірісі кәсіпорындарының үлесіне тиеді. Білім беру мекемелерінен "Сырдария" университеті, гуманитарлық-медициналық, гуманитарлық-экономикалық, агробизнес колледждері, 117 мектеп, 2 кәсіптік-техникалық мектеп, 1 оқу-өндірістік комбинат, 2 музыкалық, 2 спорт мектептері, 1 көмекші мектеп-интернат, 13 балалар бақшасы бар. Денсаулык сақтау мекемелерінен "Диагностикалық орталық", 6 аурухана, 31 отбасылық дәрігерлік емхана, 87 фельдшер-акушерлік пункт бар. 2001 жылдың 1 қарашасында Сырдария өзенінің үстінен халықтарға маңызы бар, ұзындығы 400 метрлік "Тәуелсіздік" көпірі және ұсақ 5 көпір пайдалануға берілді. Ауданның орталығы - Жетісай қаласынан Шымкентке дейінгі қашықтық - 232 км. ==Өнеркәсіп== Аудандағы 37 өнеркәсіп орындары 2007 жылдың 1-жарты жылдығында 4 млрд 267 млн. теңгенің өнімдері өндіріліп, орта мерзімдік даму жоспары 101,6% орындалды. Ал, заттай өнімге шағар болсақ, 2006 жылдың тиісті мерзімінің деңгейіне қарағанда мақта талшығы - 644 тоннаға, мақта майы-78 тоннаға аз өндірілді. Нақты көлем индексі өткен жылдың тиісті мерзімімен саластырғанда 79,4%-ті құрап отыр. Соңғы 3 жылда өнеркәсіп өнімдері көлеміндегі мақта тазалау зауыттарының үлес салмағы жылдан жылға бәсендеп 67% дейін, ал шағын кәсіпкерлердің үлесі керісінше ұлғайып 33% дейін жетті. ===Ауыл шаруашылығы=== 2007 жылдың 1-жарты жылдығының қорытындысы бойынша ауданда тұтас алғанда ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемі жоспардағы 4404,2 млн. теңгенің орнына ағымдағы бағамен есептегенде 4461,5 млн.теңгені құрады, бұл 2006 жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда 566,0 млн теңгеге артып отыр. Орта мерзімдік даму жоспары 101,3 пайызға орындалды. Нақты көлем индексі 2006 жылдың тиісті мерзімімен салыстырғанда 102,8 пайызды құрады. Аудан дихандары 139 мың гектар егістік жердің 122744 гектарына шитті мақта, 4834 гектарға дәнді дақылдар, 5092 гектарға бау-бақша өнімдері (көкөніс, бақша, картоп,) 860 гектарға жеміс-жидек, 566,2 гектарға жүзім, 5830 гектарға азықтық дақылдар егіп, бүгінгі таңға 1400 тонна бидай, 29000 тонна көкөніс, 37500 тонна бақша өнімдері өндіріліп алынды. Есепті кезеңде биылғы көктемгі дала жұмыстарына арзандатылған минералды тыңайтқыштар тікелей шаруа қожалықтарына жеткізіліп таратылды. Сондай-ақ, егілген дақылдардың құрылымына қарай жұмсалған жанар-жағар майға 616,6 млн. теңгенің көлемінде субсидия бөлініп отыр. Ауданда мал саны артып келеді ағымдағы жылдың 1 шілдесіндегі жағдай бойынша, ауданда заңды және жеке тұлғалардың иелігінде 89,1 мың. бас ірі қара мал, оның ішінде 33,4 мың бас сиыр, 203,3 мың. бас қой-ешкі, 9683 бас жылқы, 1435 бас түйе, 108,0 мың. бас құс бар. Өткен жылдың тиісті деңгейімен салыстырғанда ірі-қара мал 2312 басқа, қой-ешкі 29989 басқа, жылқы 463 басқа, түйе 3 басқа, құс 398 басқа өсті. ===Құрылыс=== Аталған мерзімде негізгі капиталға бағытталған инвестициялар 467,0 млн. теңгені құрады, бұл өткен жылдың тиісті мерзімімен салыстырғанда 823,1 млн. теңгеге кеміп отыр. Негізгі капиталға бағытталған инвестициялардың құрылымында 48,8 пайызды республикалық бюджет, 14,2 пайызды жергілікті бюджет, 37,0 пайызды кәсіпорындар мен ұйымдардың меншікті қаражаты, ал шетел инвестициясы қазірге тартылған жоқ. Ауданда тұрғын үй құрылысы бойынша 2007 жылдың 1-жарты жылдығында 139 жер учаскесі бөлініп, құрылыс жұмыстары жүргізілуде. 2007 жылдың 1-жарты жылдығында жалпы көлемі 9500 шаршы метр 104 тұрғын үй пайдалануға қабылданды. ===Көлік, байланыс, ауыз су=== Аудандағы 3 жолаушылар тасымалдау автокөлік кәсіпорындары мен 500-ден астам жеке тұлғалар жолаушыларға аудан ішіндегі бағыт және қалааралық бағыттар бойынша қызмет көрсетуде. Аудан кәсіпорындары арқылы 2007 жылдың 1-жарты жылдығында 5,3 мың тонна жүк тасымалданды. Өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда жүк тасымалы 2,4 мың тоннаға артып отыр. Жүк айналымы 996 мың тонна-км құрап отыр. Бұл өткен жылдың осы мерзімімен салыстырғанда 282 мың тонна-км артқан. Сондай-ақ жолаушы тасымалдау алдыңғы жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда 87 мың адамға, ал жолаушы айналымы 768 мың км/адамға артты. Аудандық телекоммуникация торабы 2007 жылдың 1-тоқсанында абоненттерге 151,5 млн.теңгенің қызметін көрсетті, телефон нүктелерінің саны 13986-ға жетті. Өткен жылдың тиісті мерзімімен салыстырғанда қызмет көрсету 14,5 млн. теңгеге, ал телефон нүктелердің саны 701-ге өскен. Ауданда ескі телефон станцияларын біртіндеп жаңа сандық станцияларға ауыстыру, телефон байланысының сапасын жақсарту жұмыстары жүргізілуде. Ауданның тұрғындарын сапалы ауыз сумен қамтамасыз етуге 2007-2010 жылдарға арналған “Таза су” бағдарламасына сәйкес аудан тұрғындарын сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету мақсатында жылда жергілікті бюджеттен 10,0 млн. теңге қаржы бөлініп тұрады. Бұл қаржыға елді мекендердегі ауыз су құдықтарының насостарын ауыстыру мен басқа да ағымдағы жөндеу жұмыстары жүргізіледі. ===Шағын кәсіпкерлік=== 2007 жылғы 1 шілдесіндегі жағдай бойынша кәсіпкерлік субъектілерінің саны 19299-5а жетті, оларда 76,3 мың адам жұмыспен қамтылған. Шағын бизнес өкілдері өндірген өнім көлемі 424,1 млн. теңге болды, бюджетке жалпы 140,7 млн. теңге салықтық төлемдер құйылды. Өткен жылдың тиісті мерзімімен салыстырғанда шағын кәсіпкерлік саласындағы субъектілер саны 261 бірлікке, өндірілген өнім көлемі 17,1 млн. теңгеге, салықтық төлемдер көлемі 2,1 млн. теңгеге артты. ===Бюджет=== Аудандық бюджеттің кіріс бөлігі 2007 жылдың 1-жарты жылдығында салық контингенті бойынша болжамдағы 836,9 млн. теңгенің орнына 848,2 млн. теңге яғни жоспар 98,2 пайызға орындалғанмен, өткен жылмен салыстырғанда 245,4 млн. теңгеге артық орындалды. Ал, жергілікті салық бойынша 496,2 млн. теңгенің орнына 505,1 млн. теңге (+8,9 млн. теңге) көлемінде салық пен міндетті төлемдер жиналды. Жоспар 101,8% пайызға артығымен орындалды. Былтырғы жылдың тиісті деңгейімен салыстырғанда 127,9 млн. теңге артық жиналды. Жергілікті бюджеттің шығыс бөлігі жоспардағы 3 млрд. 656 млн. теңгенің орнына 3 млрд. 635 млн теңгеге орындалды, яғни 99,4 пайызды құрайды. Негізінен қаржының қомақты мөлшері білім беру саласына (2859,3 млн) мен әлеуметтік саласына (164,6 млн) қаржыландыруға жоспарланған. ===Әлеуметтік сала=== Ауданда жұмыссыздар саны 1472-ден 1255-ке яғни 217 адамға азайды. Жұмыссыз азаматтардың саны барлық аумақтық әкімшілік бірлікте былтырғы деңгейден азайған. Ақылы қоғамдық жұмысқа болжамдағы 292 адамның орнына 330 адам жіберілген. Жұмысқа орналастыру бойынша жоспардағы 396 адамның орнына 613 адам жұмысқа орналастырылған, бұл жоспардағыдан 217 адамға артық. Ауданымызға 2006 жылдың 6 айында құрамында 702 адамы бар 265 [[оралман]] отбасы көшіп келсе, 2007 жылдың 1-жарты жылдығында құрамында 529 адам бар 232 отбасы көшіп келді. Ал 1991 жылдан осы күнге дейін ауданға алыс және жақын шетелдерден 10542 отбасы оның құрамында 35321 адам көшіп келді. ==Білім== Аудан мектептеріне 2007 жылға барлығы жергілікті бюджеттен 3873,9 млн. теңге, республикалық бюджеттен 448,6 млн. теңге қаржы бөлінген. Оның ішінде: мектептің материалдық техникалық базасын нығайтуға парта алуға, компьютерлер алуға, қашықтан оқыту құралдарына, мультимедиялық кабинетке, оқушылардың жазғы сауықтыру лагеріне сонымен қатар мектептердегі медициналық кабинеттерге дәрі-дәрмектер үшін қаржы қаралды. Биылғы жылғы өткізілген ұлтық бірыңғай тестілеудің нәтижесін өткен жылғымен салыстырғанда жоғары. Айтатын болсақ: 2005 жылы орташа балл 57,1 болған болса, 2006 жылы 59,1 балл, 2007 жылы 71,78 балл болды. ==Денсаулық== Ауданда 2007 жылдың 1-жарты жылдығында 44214 адам флюрографиялық және туберкулезге қарсы диагностикалық тексерулерден өткізіліп, ауруларын анықтап, емдеу шаралары көрілді. Әйелдердің туу көрсеткіші жылдан-жылға өсуде. Биылғы жылдың 1-жарты жылдығында 4123/15,3 абсолют нәресте өмірге келді. Табиғи өсуі 2006 жылдың 1-жарты жылдығында 13,8 болса, биыл 15,3 болды. ==Мәдениет, спорт== Аудан халқына мәдени қызмет көрсету бағытында 30 мәдениет үйлері мен клубтар және 36 кітапхана, жалпы 68 мәдени ошақтары жұмыс атқарады. 2007 жылы облыстық бюджет есебінен Атакент кентіндегі «Достық» мәдениет үйін 12,0 млн. теңгеге күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізу жоспарланған. Сонымен қатар аудандық бюджеттен мәдениет мекемелеріне күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізуге 5,2 млн. теңге қаржы бөлінді. Атап айтқанда, 1. Қазбек би ауылдық округіне қарасты мәдениет үйіне 2. Мақталы ауылдық округіне қарасты клубқа 3. Мырзакент кентіндегі мәдениет үйіне 4. Достық ауылдық округіне қарасты мәдениет үйіне 5. Қарақай ауылдық округіне қарасты мәдениет үйіне 6. Орталықтандырылған кітапхана жүйесіне Жалпы күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізуге 17,2 млн. теңге бөлініп отыр. Ауданда салауатты өмір салтын насихаттау, дене шынықтыру мен көпшілік спортты дамыту бағытында бүгінгі таңда аудан көлемінде 272 спорт нысандары, оның ішінде: 3 стадион, 69 спорт зал, 124 спорт алаңдары, 1 теннис корты, 57 бейімделген ғимараттар және 3 балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі жұмыс істейді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сыртқы сілтемелер== * [http://Malimetter.kz/maktaaral-audany/ Malimetter.kz Мақтаарал ауданы реферат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927174515/http://malimetter.kz/maktaaral-audany/ |date=2013-09-27 }} (қазақша) {{Түркістан облысы}} {{Мақтаарал ауданы елді мекендері}} {{уики}} [[Санат:Мақтаарал ауданы]] as662w09htp8rnkrbgox4q36b75mwxp 0 19802 3655302 3569147 2026-09-16T08:29:48Z Aktolkynsauyrbay 185217 3655302 wikitext text/x-wiki {{Химиялық элемент |атауы=Гелий |нөмірі=2 |символ=He |сол=Сутек |оң=Литий |ұсті=- |асты=[[Неон|Ne]] |тип=Инертті газдар |топ=18 |период=1 |блок=s |сыртқа түрі=түссіз |сурет= |атомдық масса=4,002602 |конфигурация=1s² |электрондық қабықшасы=2 |фаза=Газ |тығыздық=0,1786 |балқу температурасы=1.15 |қайнау температурасы=4.22 |К сыни межелі=5.19 |сыни межелі МПа=0,227 |меншікті қт=0,0138 |меншікті бт=0,0829 |удельная тё=20,786 |қб қысымы 1= |қб қысымы 10= |қб қысымы 100=1,23 |қб қысымы 1 k=1,67 |қб қысымы 10 k=2,48 |қб қысымы 100 k=4,21 |қаныққан бу=(по ITS-90) |кристаллдық құрылым=гексагональды |электроотртерістілік= |иондалу энергиясы 1=2372,3 |иондалу энергиясы 2=5250,5 |атом радиусы=31 |ковалентті радиус=32 |Ван-дер-Ваальс радиусы =140 |жылуөткізгіштік=0,1513 |дыбыс жылдамдығы=972 |номер CAS тіркелу нөмірі=7440-59-7 }} [[Сурет:Helium.svg|thumb|солға|100px|Гелий ''He'']] '''Гелий''' ([[Латын тілі|лат]]. ''helium''; '''He''') — элементтердің периодтық жүйесінің VІІІ тобындағы химиялық элемент; ат. н. 2, ат. м. 4,0026. Гелийді 1868 ж. [[француз]] астрономы Ж.Жансен мен ағылшын астрономы Дж.Н. Локьер [[күн]] сәулесінің спектрінен тапқан, 1895 ж. ағылшын химигі У.Рамзай радиоактивтік клевеит [[минерал]]ынан бөліп алған. Қалыпты жағдайда [[Гелий]] – бір [[атом]]ды түссіз, иіссіз, [[Инертті газдар|инертті газ]], қайнау t – 268,93°С, тығызд. 0,178 г/л. Сұйық Гелий кванттық сұйықтықтарға жатады, себебі оның атомдары макроскопиялық көлемде кванттық қасиет көрсетеді. Сұйық 4Не (бозе-сұйықтық) 2,17 К° температура мен 0,005 МПа қысымда фазалық өзгеріске ұшырап, Не І және Не ІІ сұйықтықтарына ыдырайды. Не ІІ – аса аққыш сұйықтық, өте жіңішке түтікшелерден ешқандай үйкеліссіз ағып өтеді. Оның мұндай қасиетін 1938 ж. П.Л. Капица ашқан. Не І қатты қайнаса, Не ІІ баяу қайнайды, бұл ерекшелік Не ІІ-нің өте жоғары жылу өткізгіштігімен байланысты. Сұйық 3Не (ферми-сұйықтық) абсолюттік нөл температура мен 3,4 МПа қысымда аса аққыштық қасиетке ие болады. Сұйық Гелий басқа сұйықтықтарға қарағанда қалыпты қысым мен 0°К температурада қатпайды, оның кристалдануы үшін өте жоғары (2,5 МПа астам) қысым қажет. Газ күйіндегі Гелий пластмассадан, [[шыны]]дан және кейбір металдардан жасалған қоршаулардан жеңіл өтіп кетеді. Гелийді табиғи газдар қоспасын арнаулы аппараттарда төмен температурада басқа газдардың барлығын сұйылтып барып алады. Газ күйіндегі Гелий металдарды жоғары температурада кесу, пісіру, балқыту процестерінде; жартылай өткізгіштер өндіруде, тағамдарды консервілеуде қолданылады. Сұйық Гелий ғылыми-зерттеу жұмыстарында төмен температурадағы процестер үшін салқындатқыш ретінде және өте төмен температураны өлшейтін термометрлерді толтыру үшін пайдаланылады.<ref>Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0</ref> 1868 жылдың 18 тамызы француз ғалымы Пьер Жансен, гунтур Үнді қаласында толық күн тұтану кезінде, бірінші рет күннің хромосферасын зерттеді. Жансенде спектроскопты [[Күн]] тәжінің спектрін тек тұтылғанда ғана емес, әдеттегі күндері де байқауға болатындай етіп баптай алды. Келесі күні Күн протуберанцтарының спектроскопиясы сутегі — көк, жасыл-көгілдір және қызыл сызықтармен қатар-Жансенмен және оны d натрий сызығына байқаған басқа астрономдармен алғаш қабылданған өте жарқын сары сызықты анықтады. Жансен бұл туралы дереу француз Ғылым Академиясына жазды. Кейіннен күн спектріндегі ашық-сары сызық натрий сызығымен сәйкес келмейді және бұрын белгілі химиялық элементтердің ешқайсысына тиесілі емес. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Менделеевтің периодтық кестесі}} {{wikify}} [[Санат:Химиялық элементтер]] [[Санат:Тағам қоспалары]] [[Санат:Бейметаллдар]] [[Санат:Гелий]] {{Chem-stub}} hyxop5derp65rl9jso7c6lgknbqylyv 3655372 3655302 2026-09-16T09:25:43Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] ([[User talk:Aktolkynsauyrbay|т]]) өңдемелерінен [[User:Amherst99|Amherst99]] соңғы нұсқасына қайтарды 3569147 wikitext text/x-wiki {{Химиялық элемент |атауы=Гелий |нөмірі=2 |символ=He |сол=Сутек |оң=Литий |ұсті=- |асты=[[Неон|Ne]] |тип=Инертті газдар |топ=18 |период=1 |блок=s |сыртқа түрі=түссіз |сурет= |атомдық масса=4,002602 |конфигурация=1s² |электрондық қабықшасы=2 |фаза=Газ |тығыздық=0,1786 |балқу температурасы=1.15 |қайнау температурасы=4.22 |К сыни межелі=5.19 |сыни межелі МПа=0,227 |меншікті қт=0,0138 |меншікті бт=0,0829 |удельная тё=20,786 |қб қысымы 1= |қб қысымы 10= |қб қысымы 100=1,23 |қб қысымы 1 k=1,67 |қб қысымы 10 k=2,48 |қб қысымы 100 k=4,21 |қаныққан бу=(по ITS-90) |кристаллдық құрылым=гексагональды |электроотртерістілік= |иондалу энергиясы 1=2372,3 |иондалу энергиясы 2=5250,5 |атом радиусы=31 |ковалентті радиус=32 |Ван-дер-Ваальс радиусы =140 |жылуөткізгіштік=0,1513 |дыбыс жылдамдығы=972 |номер CAS тіркелу нөмірі=7440-59-7 }} [[Сурет:Helium.svg|thumb|солға|100px|Гелий ''He'']] '''Гелий''' ([[Латын тілі|лат]]. ''helium''; '''He''') — элементтердің периодтық жүйесінің VІІІ тобындағы химиялық элемент; ат. н. 2, ат. м. 4,0026. Гелийді 1868 ж. [[француз]] астрономы Ж.Жансен мен ағылшын астрономы Дж.Н. Локьер [[күн]] сәулесінің спектрінен тапқан, 1895 ж. ағылшын химигі У.Рамзай радиоактивтік клевеит [[минерал]]ынан бөліп алған. Қалыпты жағдайда Гелий – бір [[атом]]ды түссіз, иіссіз, [[Инертті газдар|инертті газ]], қайнау t – 268,93°С, тығызд. 0,178 г/л. Сұйық Гелий кванттық сұйықтықтарға жатады, себебі оның атомдары макроскопиялық көлемде кванттық қасиет көрсетеді. Сұйық 4Не (бозе-сұйықтық) 2,17 К° температура мен 0,005 МПа қысымда фазалық өзгеріске ұшырап, Не І және Не ІІ сұйықтықтарына ыдырайды. Не ІІ – аса аққыш сұйықтық, өте жіңішке түтікшелерден ешқандай үйкеліссіз ағып өтеді. Оның мұндай қасиетін 1938 ж. П.Л. Капица ашқан. Не І қатты қайнаса, Не ІІ баяу қайнайды, бұл ерекшелік Не ІІ-нің өте жоғары жылу өткізгіштігімен байланысты. Сұйық 3Не (ферми-сұйықтық) абсолюттік нөл температура мен 3,4 МПа қысымда аса аққыштық қасиетке ие болады. Сұйық Гелий басқа сұйықтықтарға қарағанда қалыпты қысым мен 0°К температурада қатпайды, оның кристалдануы үшін өте жоғары (2,5 МПа астам) қысым қажет. Газ күйіндегі Гелий пластмассадан, [[шыны]]дан және кейбір металдардан жасалған қоршаулардан жеңіл өтіп кетеді. Гелийді табиғи газдар қоспасын арнаулы аппараттарда төмен температурада басқа газдардың барлығын сұйылтып барып алады. Газ күйіндегі Гелий металдарды жоғары температурада кесу, пісіру, балқыту процестерінде; жартылай өткізгіштер өндіруде, тағамдарды консервілеуде қолданылады. Сұйық Гелий ғылыми-зерттеу жұмыстарында төмен температурадағы процестер үшін салқындатқыш ретінде және өте төмен температураны өлшейтін термометрлерді толтыру үшін пайдаланылады.<ref>Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0</ref> 1868 жылдың 18 тамызы француз ғалымы Пьер Жансен, гунтур Үнді қаласында толық күн тұтану кезінде, бірінші рет күннің хромосферасын зерттеді. Жансенде спектроскопты [[Күн]] тәжінің спектрін тек тұтылғанда ғана емес, әдеттегі күндері де байқауға болатындай етіп баптай алды. Келесі күні Күн протуберанцтарының спектроскопиясы сутегі — көк, жасыл-көгілдір және қызыл сызықтармен қатар-Жансенмен және оны d натрий сызығына байқаған басқа астрономдармен алғаш қабылданған өте жарқын сары сызықты анықтады. Жансен бұл туралы дереу француз Ғылым Академиясына жазды. Кейіннен күн спектріндегі ашық-сары сызық натрий сызығымен сәйкес келмейді және бұрын белгілі химиялық элементтердің ешқайсысына тиесілі емес. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Менделеевтің периодтық кестесі}} {{wikify}} [[Санат:Химиялық элементтер]] [[Санат:Тағам қоспалары]] [[Санат:Бейметаллдар]] [[Санат:Гелий]] {{Chem-stub}} s1b3mn3ts1w9ozu56sglm3vp1x6ar6z 0 27615 3655177 3439175 2026-09-16T02:31:47Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3655177 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер |толық есімі = Ораз Қыйқымұлы Жандосов |шынайы есімі = |суреті = Dzhandosov_Uraz_Kikimovich.JPG |сурет тақырыбы = |туған күні = 20.02.1899 |туған жері = Любавинская, [[Верный уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]] |қайтыс болған күні = 02.03.1938 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |лақап аты = |бүркеніш аты = |мемлекет = {{байрақ|КСРО}} |қызмет еткен жылдары = |атағы = |әскер түрі = |басқарды = |әскери бөлімі = |шайқасы = [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]],<br>[[Азамат соғысы|Қазақстандағы азаматтық соғыс]] |марапаттары = {{Ленин ордені}} {{Қызыл Ту ордені}} |байланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = }} '''Ораз Қыйқымұлы Жандосов''' ([[20 ақпан]] [[1889 жыл]], [[Қаскелең]], [[Верный уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Түркістан генерал-губернаторлығы|Түркістан өлкесі]], [[Ресей империясы]] — [[2 наурыз]] [[1938 жыл]], [[Алматы]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері, Қазақстанда коммунизм құрушыларының бірі. Қазақ КСР халық ағарту комиссары. == Өмірбаяны == Ораз [[1889 жыл]]ы Любавинская станциясында, қазіргі [[Қаскелең|Қаскелең қаласында]] қарапайым [[шаруа]]лар отбасында дүниеге келген. [[Ұлы жүз]]дің [[Шапырашты]] руынан<ref>https://camonitor.kz/756-.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181120140043/https://camonitor.kz/756-.html |date=2018-11-20 }}</ref>. 1917 жылы "Садақ" газетімен бірлесе жұмыс істеді. Верный қаласында қазақ жастарының ағарту үйірмесін ұйымдастырады. [[1918 жыл]]ы [[Верный]] ерлер гимназиясын бітірген. Оқуын аяқтай сала ақтарға қарсы әскери іс-қимылдарға қатысқан. Сол жылы [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|коммунистік партия]] қатарына кірді. [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]] кеңестерінің І және ІІ сьездерінде делегат болған. === Отбасы === Әкесі – Қыйқым, шешесі – Дәрмен. Қыйқым Жандосовтың жанұясында 4 ұл дүниеге келген: Ораз, Оразтай, [[Оразәлі Кәкімұлы Жандосов|Оразәлі]], Мүсірәлі. Жұбайы – Жандосова Фатима Асқарқызы (1901-1973). [[1901 жыл]]ы [[Ташкент]] қаласында татар саудагерінің отбасында туған. Ташкент қыздар гимназиясында оқыған. 1920 жылы Ораз Жандосовқа тұрмысқа тиген. * ұлы – Жандосов Едіге Оразұлы (1922-1953). Өндірістік аварияда қаза тапқан. Жұбайы - Дәулетбаева Клара Фарраховна. ** немересі - Гүлнәр Едігеқызы (1951 жылы туған). ** немересі - Адехам Едігеұлы (1953 жылы туған). * ұлы – [[Санжар Оразұлы Жандосов|Жандосов Санжар Оразұлы]] (1930-1992). Алматы қалалық партия комитетінің хатшысы, Еңбек министрі, Қазақ КСР Мемлекеттік жоспар комитеті жанындағы [[Ғылыми-зерттеу институты|ҒЗИ]] директоры. Жұбайы – Жансүгірова Ильфа Ілиясқызы ([[Ілияс Жансүгіров]] пен [[Фатима Ғабитова]]ның қызы) ** немересі – Ажар Санжарқызы Жандосова (Еркін Қалиевтың жұбайы) – архитектор-урбанист, қоғам қайраткері. ** немересі – Дина Санжарқызы Жандосова-Алдабергенова – музыкант-бард. ** немересі – Жанар Санжарқызы Жандосова. ** немересі – Фатима Санжарқызы Жандосова. ** немересі – Кенен Санжарұлы Жандосов. *** Санжар Кененұлы Жандосов. * ұлы – Жандосов Али (Анри) Оразұлы (1935 - 2023). Тарихшы,1920-1930 жылдардағы Қазақстан тарихының маманы. Жұбайы – тарихшы-шығыстанушы Клавдия Антонқызы Пищулина. ** немересі – [[Ораз Әлиұлы Жандосов|Жандосов, Ораз Алиұлы]] (1961 жылы туған) – ҚР экс вице-премьері, экс қаржы министрі, [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық банкінің]] экс-төрағасы. ** немересі - Жандосова Зарина Алиқызы (1963 жылы туған) – ақын. ** немересі –Жандосова Лааль Алиқызы (1967 жылы туған) – суретші. === Атылуы === [[1937 жыл]]ы Ораз Жандосовты қызметінен босатып, партия қатарынан шығарды. [[13 қазан]] күні Жандосовты антикеңестік ұйымға қатысы бар деген айыппен тұтқындайды. [[1938 жыл]]ғы [[2 наурыз]]да [[КСРО Жоғарғы сотының әскери коллегиясы|КСРО Жоғарғы соты әскери коллегиясының]] үкімімен [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] [[Қылмыстық кодекс]]інің 58-2, 58-7, 58-8, 58-11 баптары бойынша айыпталып, жазаның ең ауыр түрі - ату жазасына кесілді. [[1957 жыл]]ғы [[8 маусым]]дағы КСРО Жоғарғы Соты әскери коллегиясының үкімімен ақталды. == Қызметі == === Азаматтық соғыс жылдары === * 1918-1919 жылдары Жетісу облыстық ұлттар істері жөніндегі бөлім басшысы. * 1919-1920 жылы [[мұсылман]] коммунистері бюросының төрағасы болды. * 1920 жылы 3-ші Түркістандық дивизияның саяси бөлімін басқарып, [[Жетісу|Жетісу облысы]] революциялық әскери комитетіне кірді. * 1920 жылдың қаңтарында Ақтөбеде өткен Қазақстандық кеңестік партияның 1-конференциясында Жетісу делегациясын басқарды. * Азаматтық соғыс жылдары Алаш әскерінің сарбаздарын Қызыл әскер қатарына шақыру жұмыстарымен айналысты. * Қытайға ауып кеткен қазақтарды қайтару ісін басқарған. * 1920 жылы [[Дмитрий Андреевич Фурманов|Фурмановтың]] тапсырмасымен [[Верный|Верный бекінісіндегі]] ереуілді басқан кезде уездердегі әскери бөлімшелерді басқарып отырды. * 1920-1922 жылдары Жетісу облыстық революциялық комитетінің төрағасы, облыстық атқару комитетінің төрағасы, ұлттар ісі жөніндегі меңгеруші болып қызмет етті. * 1920 жылғы қыркүйекте өткен 5-ші Түркістан компартиясының сьезінен бастап Түркістан республикасының коммунистік партия Орталық комитетінің мүшесі болып тұрақтанды. * Ораз Жандосов бастамасымен Түркістан өлкесінде [[Қосшы Одағы|“Қосшы” одағы]] құрылды. "Қосшы" одағының облыстық комитет төрағасы, кейін оның Орталық Комитет төрағасы болып қызмет атқарды. === Кеңестік билік орнаған соң === * 1923-1924 жылдары [[Мәскеу]]дегі Тимирязев атындағы ауыл шаруашылық академиясында оқыған. * 1924 жылдың қазанынан бастап 1925 жылдың сәуіріне дейін Ораз Жандосов Сырдария мен Жетісу губернияларында ауылдарды қайта құру жөніндегі экспедицияны басқарды. Экспедиция нәтижесінде кеңестік жүйе қазақ ауылдарына қарай бейімделуі керек деген шешім шығарылды. Әсіресе ауылдардағы мал шаруашылығы Республиканың негізгі ауыл шаруашалық саласы болып қалуы тиіс. Осының бәрін Коммунистік партияның 14-сьезінде, қазақ коммунистерінің 5-конференциясында сөз сөйлеп, делегат ретінде жеткізді. * Қазақ АКСР-іне Түркістан Республикасының қазақ аудандары қосылған соң, Қазақстан коммунистік партиясының үгіт-насихат бөлімін басқара бастады. Қазақстан коммунистік партиясының бюросына алғашында кандидат, кейін мүше болып сайланды. * [[1927 жыл]]ғы қарашадан [[1929 жыл]]ғы маусымға дейін [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Қазақ АКСР халық ағарту комиссары]] қызметін атқарды. Ораз Жандосовтың қатысуымен Қазақстандағы алғашқы жоғарғы оқу орындары ашылды. Мысалы, [[1928 жыл]]ы ашылған [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|қазақ педагогикалық институты]], [[1929 жыл]]ы ашылған [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|қазақ ауылшаруашылығы институты]]. * [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауылшаруашылығы институтының]] алғашқы директоры қызметіне кіріседі. * [[1931 жыл|1931]]-[[1932 жыл]]дары [[Қазақстан Республикасының ұлттық кітапханасы|Қазақстан мемлекеттік кітапханасының]] алғашқы директоры болды. * Одан бөлек, 1920-жылдардың екінші жартысы мен 1930-жылдардың басында: ** [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ Ұлттық университетінде]] сабақ берді. ** Республикалық [[Еңбекші Қазақ газеті|"Еңбекші қазақ"]] газетінің редакторы болып қызмет етті. ** Қазақстан өлкетану қоғамының басқарма төрағасы, ** Республикалық кітап палатасының меңгерушісі, ** [[Гидрометеорологиялық қызмет|Гидрометбюро]] төрағасы, ** Өлкелік ғылыми қызметкерлер бюросының төрағасы қызметтерін атқарды. * 1933 жылдың қаңтар айынан наурыз айына дейін Сарысу ауданының ашыққан халқын Талас аңғарына көшіру және орналастыру бойынша комиссияны басқарды. * [[1933 жыл]]ғы тамыздан 1934 жылдың желтоқсанына дейін [[Кеген ауданы|Кеген аудандық]] партия комитетінің хатшысы қызметінде жүрді. * [[1935 жыл]]ғы қаңтардан [[1937 жыл]]ғы маусымына дейін [[Алматы облысы|Алматы облыстық]] атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарды. * 1937 жылдың шілдесінен бастап тұтқындалғанға дейін Алматы облысы, Қаракемер ауылында рабфак (жұмысшыларды ЖОО-ға дайындау факультеті) басқарып отырды. === Қатысқан съездер мен сайланбалы қызметтері === 1920 жылғы қаңтар айында [[Ақтөбе]]де өткен Қазақстан коммунистік партиясының 1-конференциясында Жетісу делегациясын басқарды. 1925 жылы өткен Бүкілресейлік коммунистік партиясының ([[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]) 14-сьезінде делегат. 1925 жылы өткен Қазақ АКСР Кеңестерінің 5-съезінде делегат. 1927 жылы өткен Қазақ АКСР Кеңестерінің 7-съезінде делегат. [[1936 жыл]]ы өткен КСРО Кеңестерінің төтенше 8-съезінің, [[1937 жыл]]ы өткен Қазақстан коммунистік партиясы 1-съезінің және Бүкілресейлік коммунистік партиясы 2-ші және 6-ші съездерінің делегаты болды. Әртүрлі жылдары Түркістан АКСР Кеңестері Орталық атқару комитетінің, Бүкілресейлік Орталық атқару комитетінің ([[Бүкілресейлік орталық атқару комитеті|БОАК]]) , Қазақ Орталық атқару комитетінің (ҚазОАК) және КСРО Орталық атқару комитетінің ұлттар кеңесінің мүшесі болды. == Мұрасы == [[Алматы|Алматы қаласында]] және [[Алматы облысы|облысында]]: * Ірі магистральді көшеге Жандосов есімі берілген. * Жандосов-Гагарин көшелер қиылысында Ораз Жандосовтың ескерткіші орнатылған. * Жандосов көшесінің басында мемориалдық тақта орнатылған. * [[Қазақстан-Британ техникалық университеті]]нің артындағы скверде көрнекті қайраткерлер аллеясында Ораз Жандосовтың бюсті тұр. * №105 гимназия Ораз Жандосовтың есімімен аталады. * Алматы қаласынан 30 шақырым жерде [[Қарасай ауданы]]нда [[Жандосов ауылдық округі|Ораз Жандосов ауылы]] орналасқан. * Алматы облысы, [[Райымбек ауданы]], [[Нарынқол ауылдық округі|Нарынқол ауылында]] мектепке Ораз Жандосов есімі берілген. [[Шымкент|Шымкент қаласында]] №30 мектеп Ораз Жандосов атымен аталады. [[Жамбыл облысы]], [[Шу ауданы]], [[Шоқпар ауылдық округі|Шоқпар ауылындағы]] мектепке Ораз Жандосовтың аты берілген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан революционерлері]] [[Санат:Қазақ АКСР халық комиссарлары]] [[Санат:Қазақ АКСР Орталық Атқару комитетінің мүшелері]] jjpnnu1u008pjy5k701z6p25t9nxwxw 0 27778 3654987 3315426 2026-09-15T14:29:35Z Гульмира Айтқұл 178969 3654987 wikitext text/x-wiki '''Жер асты құрылыстары''' — [[жер]] астында орналасқан [[ғимарат]]тар. Оларға [[туннель]]дер, [[метрополитен]]дер, су және электр станциялары, қоймалар, тоңазытқыштар, резервуарлар, тұрмыс шаруашылық құбырлары, жер астындағы гараждар, жер асты кен орындары т.б. жатады. Жер асты құрылыстарының өлшемдері алуан түрлі және олардың орналасу тереңдігі жер қыртысының әр түрлі деңгейінде болады. Жер асты құрылыстары тау-кен өнеркәсібінде кең тараған. Тау-кен жер асты құрылыстарының биіктігі мен аралық ендері бірнеше ондаған метрге дейін жетеді. Жер асты құрылыстары ішінде қоймалар, тоңазытқыш ғимараттары ерекше орын алады. Мұндай ғимараттарды, әдетте, табиғи үңгірлерді, кені алынған кеніш-шахталарды пайдаланып салған тиімді. Қазіргі кезде жер астында ауыз су резервуарлары, мұнай өнімдерін және сұйылтылған газдарды сақтайтын қоймалар жиі салынады. Кейбір сақтау орындары мен резервуарлардың сыйымдылығы жүздеген мың м³-ге жетеді. Қала шарушылығының жер асты құрылыстарына: жауын-шашын, еріген және лас суларды ағызып әкететін ашық не жабық тәсілмен салған [[коллектор]]лар, [[газ]], [[жылу құбырлары]]н және [[кабель]]дер мен әр түрлі электр, телефон [[сым]]дарын жүргізетін туннельдер жатады. жер асты құрылыстары темір-бетоннан, металл құрылымдарынан жасалады. <ref>[[Қазақ энциклопедиясы]],3 том</ref> Жер асты құрылыстары - қазіргі көлік, тау-кен өндірісі және қалалық инженерлік инфрақұрылымның маңызды элементтерінің бірі. Жер асты кеңістігінің тиімді пайдалану жер үстіндегі аумақты үнемдеуге, көлік және инженерлік коммуникацияларды орналастыруға, сондай-ақ әртүрлі материалдар мен өнімдерді сақтауға мүмкіндік береді. ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Ғимараттар мен құрылыстар]] {{stub}} l439izlcz61f9bzxwys69m7s4htv035 0 27918 3655301 3646627 2026-09-16T08:28:20Z Aktolkynsauyrbay 185217 3655301 wikitext text/x-wiki {{мағына|Жұлдыз (айрық)}} '''Жұлдыз''', кейде '''тұрақты жұлдыз''' ([[астрономия]]дағы белгісі: ✱), — массасы ерекше ауыр, өзегіндегі [[Термоядролық реакциялар|термоядролық реакция]] арқылы айналасына тұрақты [[жарық]] шығаратын,<ref>{{cite web|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1162211|title=Звезда|author=Засов А. В.|publisher=Астронет |accessdate=2013-04-04|archiveurl=http://www.webcitation.org/6FehrzMWN|archivedate=2013-04-05}}</ref> плазмалық [[газ]] және [[плазма]] күйдегі аспан денесі. Жұлдыздарды арнаулы түрде [[Жұлдыз астрономиясы]] ғылымы зерттейді. [[Сурет:Starsinthesky.jpg|250px|thumb|[[Жетіқарақшы]] жұлдызы]][[Сурет:Artist's impression of supernova 1993J.jpg|thumb|right|250px|1993J [[ғаламатжұлдыз]]ы]] Әдетте қазақ тілінде жұлдыз сөзі көптеген мағынада қолданылады: барлық аспан денелерін (Күн, Ай, [[Марс]], [[Шолпан (ғаламшар)|Шолпан]], [[Комета|құйрықты жұлдыз]]дар т.б.) жай тілмен жұлдыз деп бірдей атай береді. Дегенмен, ғылыми арнаулы мағынада жұлдыз тек [[Күн (жұлдыз)|Күн]] секілді, [[сүмбіле]], [[темірқазық]], [[жетіқарақшы]], [[үркер]] секілді, [[қос жұлдыз]],<ref name="ReferenceA">{{кітап|авторы= Қадыкенов М.М. |тақырыбы= Қазақша-ағылшынша-орысша физика-техникалық сөздік |жыл= 2010 |баспасы= Қазақстан Республикасы Ұлттық ядролық орталығының Ядролық физика институты |isbn=9965-675-57-0 }}</ref> [[жұлдыздар шоғыры]],<ref name="ReferenceA"/> [[ғаламатжұлдыз]],<ref name="ReferenceA"/> секілді өзінен жарық шығаратын алып аспан денелеріне қаратылады. Астрономдар [[жұлдыздардың спектрлік жіктелуі|жұлдыздардың спектрін]], [[жұлдыздың жарқырауы|жарық шамасын]], кеңістіктегі қозғалысын өлшеу арқылы оның салмағын, жасын, құрамындағы металл мөлшерін және басқа да қасиеттерін таниды. Жұлдыздың жалпы сапасы оның өзгерісі мен кейінгі тағдырының маңызды көрсеткіші. Басқа қасиеттері, мысалы диаметрі, өз осьінде айналуы, қозғалысы мен температурасы қатарлылар оның тарихи өзгерісі барысында ұқсамайды. Жұлдыз температурасының жарық шамасына байланысты суреті әдетте [[Герцшпрунг — Рассел диаграммасы|"HR диаграммасы"]] деп аталады. Ол арқылы жұлдыздың жасы мен өзгеріс сатысы айқындалады. Жұлдыз негізгі уақытын өзегіндегі термоядролық реакция арқылы айналасына жарық шашуымен өткізеді. Өзегіндегі термоядролық реакция өзектің шетіне дейін жоғары [[энергия]] бөліп шығарады, сосын оны сыртқы әлемге радиация болып шашырайды. [[Сутегі]] мен [[гелий]]ден ауыр [[химиялық элементтер|элементтер]] термоядролық реакциядан пайда болады. Жұлдыздар негізінен сутегіні негіз еткен күйде пайда болады және [[гелий]] мен аз мөлшерде [[ауыр металдар|ауыр элементтер]]дің сығылуынан құралады. Өзегінде жеткілікті тығыздық болса, кейбір сутегі термоядролық реакция барысында тұрақты түрде гелийге айналады<ref>{{cite web | url= http://observe.arc.nasa.gov/nasa/space/stellardeath/stellardeath_intro.html | archiveurl= http://web.archive.org/web/20080210154901/http://observe.arc.nasa.gov/nasa/space/stellardeath/stellardeath_intro.html | archivedate= 2008-02-10 | title= Stellar Evolution & Death | publisher= NASA Observatorium | accessdate= 2006-06-08}}</ref> (мысалы, Күнде 4 атом сутегі 1 атом гелийге айналудан біз тұтынатын жылу мен жарық қалыптасады). Жұлдыздың ішіндегі артық энергия радиацияланып сыртқа шығып кетеді. Жұлдыз ішкі [[гравитация]] әсерінде өз салмағының жеміріп жібермеуіне (өз өзегіне бірақ құйылып, шөгіп кетпеуге де, айналасына шашырап тозып кетпеуге де) қол жеткізеді. Жұлдыздың өзегіндегі сутегі отыны таусылса салмағы күн салмағының 0,5 есесінен кем болмаса, онда ол өсіп [[Алып қызыл жұлдыз]]ға айналады.<ref name="late stages">{{cite web | last = Richmond | first = Michael | url = http://spiff.rit.edu/classes/phys230/lectures/planneb/planneb.html | title = Late stages of evolution for low-mass stars | publisher = Rochester Institute of Technology | accessdate = 2006-08-04 }}</ref> Кейбір жағдайда оның өзегінде тіпті де ауыр атомдар отынға айналып қайта жана бастауы мүмкін. Мұндай жұлдыздар ақыры ықшамдалып, ғарыштағы материялық денеге айналады, басқаларға қосылады, немесе жаңа элементтер пайда болу сатысына өтеді.<ref>{{cite web | url = http://observe.arc.nasa.gov/nasa/space/stellardeath/stellardeath_intro.html | title = Stellar Evolution & Death | publisher = NASA Observatorium | accessdate = 2006-06-08 }}</ref> Жұлдыздар ғарышқа біркелкі шашылған емес. Олардың көбі тартылыс күш әсерінде ұйысып екіден көп [[қос жұлдыз]]дарға біріксе, тіпті неше миллиард жұлдыздар топтасып алып [[жұлдыздар шоғыры]]дарға айналады. Екі жұлдыздың орбитасы оларды жақындатқанда олардағы өзгеріс тездейді.<ref name="iben">{{cite journal | last= Iben | first= Icko, Jr. | title=Single and binary star evolution | journal=Astrophysical Journal Supplement Series | date=1991 | volume=76 | pages=55–114}}</ref> Мысалы, [[Ақ ергежейлі]] жұлдыз өзінің серік жұлдызына жақындағанда оның газдарын өзіне сіміріп, [[Алып жұлдыз|жаңа жұлдыз]] болып жарқырайды. Жұлдыздар әлемі өте әр алуан. Кейбір жұлдыздар Күннен мың есе үлкен (көлемі бойынша) әрі жарығырақ болып келсе (алып жұлдыздар), ал кейбіреуінің мөлшері мен шығаратын [[жарық|жарығының]] [[энергия]]сы Күннен әлдеқайда аз болып (ергежейлі жұлдыздар) келеді. Жұлдыздардың жарқырауы да түрліше болады. Алтын Балық шоқжұлдызының S жұлдызы Күннен 400 мың есе артық жарқырайды. Күн өзінің барлық белгілері жағынан қатардағы жұлдыз болып саналады. Көптеген жұлдыздарды күн секілді ғаламшарлық жүйеден тұрады деп санауға толық негіз бар. Жұлдыздар өте алыс қашықтықта орналасқандықтан, олардың серіктері ең күшті телескоппен де көрінбейді. Оларды анықтау үшін зерттеудің нәзік әдістерің қолданып, бірнеше ондаған жылдар бойы ұқыпты бақылау мен күрделі есептеулер жүргізу қажет. Жұлдыз спектріне талдау жасау арқылы да жұлдыздың ғаламшар серігі бар-жоғы анықталады. == Этимологиясы == Қазақ тіліндегі ''жұлдыз'' сөзі прото-түркі ''*yulduŕ'' сөзінен шыққан. [[Әзербайжан тілі|Әзірбайжан]]ша ''ulduz'', [[Шағатай тілі|шағатай]]ша {{Rtl-lang|ar|یولدوز}}, [[Долған тілі|долған]]ша ''һулус'', [[Ғағауыз тілі|ғағауыз]]ша ''yıldız'', [[Қарашай-балқар тілі|қарашай-балқар]]ша ''жулдуз'', [[Башқұрт тілі|башқұрт]]ша ''йондоҙ'', [[Хакас тілі|хакас]]ша ''чылтыс'', [[Құмық тілі|құмық]]ша ''юлдуз'', [[Қырғыз тілі|қырғыз]]ша ''жылдыз'', [[Ноғай тілі|ноғай]]ша ''юлдыз'', [[Шор тілі|шор]]ша ''чылтыс'', [[Татар тілі|татар]]ша ''йолдыз'', [[Түрікмен тілі|түрікмен]]ше ''ýyldyz'', [[Тыва тілі|тыва]]ша ''сылдыс'', [[Ұйғыр тілі|ұйғыр]]ша {{Rtl-lang|ar|يۇلتۇز}}, [[Өзбек тілі|өзбек]]ше ''yulduz'', [[Саха тілі|саха]]ша ''сулус'' және басқа түркі жұлдыз атауларының когнаты болып табылады.<ref>{{Cite web|url=https://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?single=1&basename=%2fdata%2falt%2fturcet&text_number=++76&root=config|title=Starling Etymologic Base|author=S. Starostin|lang=en}}</ref> [[Латын тілі]]ндегі ''stella'' сөзі прото-италикше ''*stērolā'' сөзінен шыққан, ал ''astrum'' [[ежелгі грек тілі]]ндегі {{Polytonic|ἄστρον}} сөзінен алынған. {{Polytonic|Ἄστρον}} мен ''stella'' бір прото-үнді-еуропа ''*h₂stḗr'' сөзінен шыққан, демек екеуі де туыс сөз. == Күзету-өлшеу тарихы == [[Сурет:Nebra_Scheibe.jpg|thumb|right|200px|Аспан кестесі, б.з.д. XVII ғ.]] Адамзаттың жұлдыздарды күзетіп тұрмысқа пайдалану, діни рәсімдерді орындау тарихы арыдан бастау алады. Ежелгі мысырлықтар осында 5-6 мың жыл бұрын [[Сүмбіле]] жұлдызының шығыс көкжиектен көтерілуін негіз етіп, [[Ніл]] өзенінің тасуын мөлшерлеген және бір жылдың 365,25 күн болатынын дәл анықтаған. Қытайдың Шан патшалығы осыдан 4 мың жыл бұрын аспанды бақылайтын арнайы орда мансаптыларын тағайындап, егіс жұмыстарын уағында жүргізуге қол жеткізген. [[Сурет:PSM_V78_D326_Ptolemy.png|thumb|left|120px|[[Клавдий Птолемей|Птолемей]]]] Тұрақты жұлдыздар діни рәсімдер үшін де айырықша маңызға ие болды. Көптеген ежелгі ғалымдар ерте заманның өзінде-ақ адамдар жұлдызды аспанды [[шоқжұлдыз]]дарға бөлген.<ref>{{cite book | author=Forbes, George | title=History of Astronomy | publisher=Watts & Co. | location=London | year=1909 | format =Free e-book from Project Gutenberg | url=http://www.gutenberg.org/etext/8172 }}</ref> Ежелгі заман астрономы [[Клавдий Птолемей|Птолемей]]дің тіркеуі бойынша бүкіл аспанда 48 шоқжұлдыз болса, қазіргі кезде 88 шоқжұлдыз бар делінеді. Бұл шоқжұлдыздар [[күнтізбе]] жасауға тікелей ықпал етті. Қазіргі жер шарында ең кең қолданылатын, дәлдігі жоғары [[григориан күнтізбесі]] жерге ең жақын тұрақты жұлдыз — күнді негіз етіп жасалған.<ref>{{cite web | last = Tøndering | first = Claus | url = http://webexhibits.org/calendars/calendar-ancient.html | title = Other ancient calendars | publisher = WebExhibits | accessdate = 2006-12-10 }}</ref> Көп уақытқа дейін жұлдыздар орнынан қозғалмайды, еш өзгермейді, мәңгі солай бола береді, аспан шарына мәңгілік байланған деп есептеді. Сондықтан жұлдыздарды тұрақты жұлдыз деп атаған. Әсіресе [[Аристотель]]дің (б.з.б. IV ғасыр) идеясының ықпалында көптеген ғасырлар бойы жұлдызды аспан мәңгілік және өзгермейтін [[хрусталь]] [[сфера]] тәрізді, оның сыртында құдайлар өмір сүреді деп жорамалдауы негізгі ғарыш түсінігі болды. [[Сурет:Biruni_Iranian.jpg|thumb|left|120px| [[Әбу Райхан әл-Бируни]]]] Ең ежелгі дәлдігі жоғары, уақыты көрсетілген жұлдыз картасы б.з.д. 1534 ж. ежелгі [[Мысыр]]да жасалды.<ref>{{cite journal | last=von Spaeth | first=Ove | title=Dating the Oldest Egyptian Star Map | journal=Centaurus International Magazine of the History of Mathematics, Science and Technology | year=2000 | volume=42 | issue=3 | pages=159–179 | url=http://www.moses-egypt.net/star-map/senmut1-mapdate_en.asp | accessdate=2007-10-21 }}</ref> [[Мұсылман]] астрономдары анықтаған көптеген жұлдыз атаулары бүгінге дейін қолданылуда. Олар және көптеген жұлдыз өлшеу аспаптарын жасады. ХІ ғасырда [[Әбу Райхан әл-Бируни]] [[құс жолы]]н көптеген жұлдыздар мен тұмандықтардан құралған деп есептеп, 1019 жылғы [[Тұтылу|айдың тұтылуы]] кезінде біраз жұлдыздың ендік бұрышын өлшеді.<ref>{{cite web | last=Zahoor | first=A. | year=1997 | url=http://www.unhas.ac.id/~rhiza/saintis/biruni.html | title=Al-Biruni | publisher=Hasanuddin University | accessdate=2007-10-21 }}</ref> Осыдан 3 мың жыл бұрын Қытайдың Чжоугун деген қаласында бірінші астрономиялық обсерватория салынған. Ол өте қарапайым, онда телескоп болған жоқ. Жұлдыздарды қарапайым көзбен бақылаған. Қытайдың б.з.д. V ғасырдағы ғалымдары жұлдыздардың ауадан (газдан) құралатынын жазып қалдырған екен.<ref name="clark">Clark, D. H.; Stephenson, F. R., The Historical Supernovae, Supernovae: A survey of current research; Proceedings of the Advanced Study Institute, 355–370 бет, Dordrecht, D. Reidel Publishing Co, маусым 29, 1981, Cambridge, England, [http://adsabs.harvard.edu/abs/1982sscr.conf..355C] 2006-09-24</ref> [[Самарқан]] қаласындағы зерттеуші ғалымдар орта ғасырда мыңдаған жұлдыздың орнын дәл анықтаған. [[Ұлықбек]]тің кейін бір ғасырдан соң өмірге келген дат ғалымы [[Тихо Браге]] де обсерватория салып, жұлдыздар әлеміне бақылау жасаған.<ref name="he history">{{cite web | last = Drake | first = Stephen A. | date = 2006 | url = http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/headates/heahistory.html | title = A Brief History of High-Energy (X-ray & Gamma-Ray) Astronomy | publisher = NASA HEASARC | accessdate = 2006-08-24 }}</ref> [[Сурет:Giordano_Bruno.jpg|thumb|left|120px| [[Джордано Бруно]]]] 16-ғасырдың соңында [[Джордано Бруно]] «Жұлдыздар да Күн сияқты аспан денелері, олардың арасында ай секілді, жер секілділері де бар, және олар да бірін бірі айналып жүреді» деген пікір айтты. Жұлдыздарды алыстағы күн дейтін көзқарасты [[Ежелгі Грекия|ежелгі грек]] ойшылдарынан шексіздік туралы айтқан [[Анаксимандр]] мен [[атом]] теориясының негізін қалаушы [[Демокрит]], [[Рим]] философы [[Эпикур]] айтып өткен болатын.<ref>{{cite web | date = 2006 | url = http://www.eso.org/outreach/eduoff/edu-prog/catchastar/CAS2004/casreports-2004/rep-226/ | title = Exoplanets | publisher = ESO | accessdate = 2006-10-11 }}</ref> Теолог Ричард Бентли «Егер олар күн секілді жұлдыз болса, неге күн жүйесіне гравитация (тартылыс күш) түсірмейді?» - деп сұрақ қойған екен, оған [[бүкіл әлемдік тартылыс заңы]]н ашқан [[Ньютон]] «Әрбір тараптағы жұлдыздар тудырған тартылыс күші бір-бірін жойып, жоққа шығарады» - деп жауап берген екен.<ref>{{cite web | last = Hoskin | first = Michael | year=1998 | url = http://www.stsci.edu/stsci/meetings/lisa3/hoskinm.html | title = The Value of Archives in Writing the History of Astronomy | publisher = Space Telescope Science Institute | accessdate = 2006-08-24 }}</ref> [[Сурет:Tycho_Brahe.JPG|thumb|left|120px|[[Тихо Браге]]]] [[1596 жыл]]ы алғаш рет айнымалы жұлдыз (неміс астрономы [[Йоханнес Фабрициус]]), ал [[1650 жыл]]ы алғаш рет қос айнымалы жұлдыз (италиялық ғалым [[Джованни Риччоли]]) анықталды. Дания ғалымы [[Тихо Браге]] аспаннан бір жаңа (бұрын болмаған) тұрақты жұлдызды байқап, аспан ежелден осылай емес деген пікірге келген екен. Кейін ол жаңа жұлдыз [[ғаламатжұлдыз]] екені анықталды да, «Тихо ғаламатжұлдызы» деп аталады. [[Италия]] ғалымы [[Джеминиано Монтанари]] [[1667 жыл]]ы [[Алголь]]дағы жарық өзгерісін тіркеген. [[Эдмонд Галлей]] ежелгі грек Птолемей заманынан сол кезге дейінгі жұлдыздар орнының өзгерісі туралы зерттеу жасап, жұлдыз тұрақты деген көзқарасты өзгертті.<ref name="he history" /> [[Фридрих Вильгельм Бессел]] [[1838 жыл]]ы көру бұрышының айырмасына сүйеніп [[Аққу шоқжұлдызы]]ндағы 61 жұлдыздың арақашықтығын 11.4 жарық жыл етіп өлшеп, ғарыштың кеңдігі мен ғарыш денелері арасындағы алыс кеңістікті танытты. [[Сурет:William_Herschel01.jpg|thumb|left|120px|[[Уильям Гершель]] ]] [[Уильям Гершель]] тұрақты жұлдыздардың аспандағы жайласу орнын анықтауға талпынған тұңғыш ғалым. [[1780 жыл]]дары ол [[метрология]] арқылы 600 жаққа бірдей өлшеу жасап, сол арқылы көзге көрінетін жұлдыздардың санын анықтауға кірісті. Бұл арқылы ол жұлдыздар саны аспанның бір шетіне қарай көбейе түсетінін, бұл [[Құс жолы]]ның орталық өңірі екенін айқындады. Оның баласы [[Джон Гершель]] [[Оңтүстік жарты шар]]да әкесінің ғылыми тәжірибесін қайталап, ұқсас қорытынды шығарды.<ref>{{cite journal | last=Proctor | first=Richard A. | title=Are any of the nebulæ star-systems? | journal=Табиғат | year=1870 | pages=331–333 | url=http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/HistSciTech/HistSciTech-idx?type=div&did=HISTSCITECH.0012.0052.0005&isize=M | doi=10.1038/001331a0 | volume=1 }}</ref> Осы өлшеу, күзету барысында Уильям Гершель кейбір жұлдыздардың ұқсас бағытта қозғалып қана қоймай, өзара физикалық байланысы бар [[қосаржұлдыз]] екенін айқындады. [[1835 жыл|1835]] – [[1839 жыл|39]] жылдары орыс астрономы [[Василий Васильевич Струве|Василий Струве]], неміс астрономы [[Фридрих Вильгельм Бессел|Фридрих Бессель]] және ағылшын астрономы [[Томас Джеймс Хендерсон|Т.Хендерсон]] алғаш рет ең жақын үш жұлдызға дейінгі қашықтықты анықтады. Джозеф Фраунгофера және Анджело Секки Сүмбіле мен күнді салыстырып, жұлдыздарды жарығына қарай түрге бөлудің ғылыми жүйесін жасады.<ref>{{cite web | last = MacDonnell | first = Joseph | url = http://www.faculty.fairfield.edu/jmac/sj/scientists/secchi.htm | title = Angelo Secchi, S.J. (1818–1878) the Father of Astrophysics | publisher = Fairfield University | accessdate = 2006-10-02}}</ref> Дегемен қазіргі заманғы жұлдыздар жүйесін бөлу амалын Энни Кэннон 1900 жылы тапқан. [[Сурет:Friedrich_Wilhelm_Bessel.jpeg|thumb|left|120px|[[Фридрих Вильгельм Бессел]]]] ХІХ ғасырда [[Қосаржұлдыз]]ды күзетудің маңызы да еселеп артты. [[1834 жыл]]ы Ф.В.Бессель Сүмбіленің өзіндегі өзгерісті өлшеп, оның жасырын серігі бар екенін ашты. Эдвард Пикеринг [[1899 жыл]]ы периоды 104 күндік спектрлі қосаржұлдызды байқады. Астроном Струве және [[Шербёрн Уэсли Бёрнхем]] қатарлылар қосаржұлдыздар туралы материалдарды топтап, олардың орбитасы арқылы сапасын өлшеуге мүмкіндік алды. 19-ғасырдың 60-шы жылдары жұлдыздарды зерттеу үшін [[спектроскоп]], ал [[1880 жыл]]дан бастап [[фотография]] пайдаланыла бастады.<ref>{{cite book | first=Robert G. | last=Aitken | title=The Binary Stars | publisher=Dover Publications Inc. | location=New York | year=1964 }}</ref> Тұрақты жұлдыз зерттеуі XX ғасырда тез дамыды. [[Карл Шварцшильд]] көзбен көрінетін жұлдыз бен оның аппаратқа тартылған фотосын салыстырып, жұлдыздың түсі мен температурасын білуге жол ашты. 1921 фотоэлектрлі фотометр жұлдыздарды өлшеуге қолданыла бастады. Алғаш рет Альберт Майкельсон Гук телескопы арқылы жұлдыз диаметрін өлшеді.<ref>{{cite journal | author=Michelson, A. A.; Pease, F. G. | title=Measurement of the diameter of Alpha Orionis with the interferometer | journal=Astrophysical Journal | year=1921 | volume=53 | pages=249–259 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1921ApJ....53..249M | doi = 10.1086/142603 }}</ref> [[1913 жыл]]ы HR диаграммасы дамып, [[астрофизика]]ға жаңа мүмкіндік берді. 20-ғасырдың басында, әсіресе [[1920 жыл]]дан кейін, жұлдыз жөніндегі ғылыми көзқараста төңкеріс болды. Жұлдыз физикалық дене ретінде қарастырылып, оның құрылысы мен құрамындағы заттардың тепе-теңдік шарттары, энергия көздері зерттеле бастады. Ол арқылы ендігі жерде жұлдыздардың ішкі қасиеті мен құрылымы [[квант физикасы]] арқылы сәтті түсіндіріліп, жұлдыздар атомосферасының химиялық құрамы да айқындала бастады. Бұл төңкеріс, әрине [[атомдық физика]]ның жетістіктерімен тығыз байланысты еді. 20-ғасырдың орта шенінде [[ЭЕМ]]-ді қолдануға байланысты жұлдыздарды зерттеу мәселесі одан әрі тереңдей түсті.<ref name="new cosmos">{{cite book | author=Unsöld, Albrecht | title=The New Cosmos | publisher=Springer-Verlag | location=New York | year=1969 }}</ref> [[Ғаламатжұлдыз]]дарды айтпағанда, басқа жұлдыздарды Құс жолы галактикасы тәуелді жергілікті галактикалар жүйесінде күзетуге болады.<ref>e. g. {{cite journal | author=Battinelli, Paolo; Demers, Serge; Letarte, Bruno | title=Carbon Star Survey in the Local Group. V. The Outer Disk of M31 | journal=The Astronomical Journal | year=2003 | volume=125 | issue=3 | pages=1298–1308 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2003AJ....125.1298B | accessdate=2007-02-04 | doi = 10.1086/346274 }}</ref><ref>{{cite news | title=Millennium Star Atlas marks the completion of ESA's Hipparcos Mission | publisher=ESA | date=1997 | url=http://www.rssd.esa.int/index.php?project=HIPPARCOS&page=esa_msa | accessdate=2007-08-05 }}</ref> Дегенмен, бұл күндері тіпті жерден 100 млн жарық жылы қашықтықтағы [[Бикеш (шоқжұлдыз)|Бикеш]] галактикалар жүйесіндегі [[M 100 галактикасы]]ндағы жұлдыздарды да өлшеп-тексеруден өткізуге мүмкіндік туып отыр.<ref>{{cite web | author=Villard, Ray; Freedman, Wendy L. | date=1994 | url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1994/1994/49/text/ | title=Hubble Space Telescope Measures Precise Distance to the Most Remote Galaxy Yet | publisher=Hubble Site | accessdate = 2007-08-05 }}</ref><ref>{{cite news | title=Hubble Completes Eight-Year Effort to Measure Expanding Universe | publisher=Hubble Site | date=1999 | url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1999/19/text/ | accessdate=2007-08-02 }}</ref><ref>{{cite news | title=UBC Prof., alumnus discover most distant star clusters: a billion light-years away. | publisher=UBC Public Affairs | date=2007 | url=http://www.publicaffairs.ubc.ca/media/releases/2007/mr-07-001.html | accessdate=2007-08-02 }}</ref> == Жұлдыздардың аталуы == [[Сурет:Venice ast sm.jpg|thumb|right|200px|Астрология тақтайшасы]] Шоқжұлдыз ұғымы ежелгі [[Вавилон]] мәдениетінде қалыптасқан. Ежелгі заманның жұлдыз бақылаушылары біршама әйгілі жұлдыздарды табиғат мифологиясындағы белгілі бір оқиғалармен байланыстырып, олардан түрлі пішіндер елестеткен. [[Эклиптика]]ның төңірегіндегі 12 жұлдыз [[Астрология]]ның негізі болды. Кейбір арнайы тұрған ерекше жұлдыздар да арнаулы атауға ие болды, әсіресе оларға латынша және арабша атаулар берілді. [[Сурет:Planisphæri cœleste.jpg|thumb|left|300px|XVII ғ. жұлдыз картасы, Голландия]] Кейбір жұлдыздар туралы арнайы аңыздар құрастырылды.<ref name="mythology">{{cite web | last = Coleman | first = Leslie S | url = http://www.frostydrew.org/observatory/courses/myths/booklet.htm | title = Myths, Legends and Lore | publisher = Frosty Drew Observatory | accessdate = 2006-08-13 }}</ref> Мысалы, [[Алголь]] жыланшаш пері [[Медуза]]ға арналған. Ежелгі гректер ғаламшарларды айналушы жұлдыз (серуендеуші) деп танып, маңызды Құдайларының атын берді. Бұл планеталардың аты Меркурий, Венера, Марс, Юпитер және Сатурн.<ref name="mythology" /> Уран мен Нептун да грек-рим Құдайларының атында аталғанымен, олардың жарқырау шамасы әлсіз, ежелгі адамдар оларды байқай алмаған. Олар тек кейін байқалған, сондықтан аттары да кеш қойылды. Шамамен 1600 жылдарға дейін шоқжұлдыздардың аты, ауқымы, жұлдыздар аты әр өңірде өзгеше болып келді. 1603 жылы неміс астрономы Иоганн Байер грек әліппесі мен шоқжұлдыздар атын бірлестірген "Байер белгілемесі" Уранометрияны жасап, әр шоқжұлдыздағы әрбір жұлдызға ат берді. Кейін ағылшын астрономы Джон Флемстид сандық жүйе арқылы белгілеу амалын тауып, ол кейін "Флемстид белгілемесі" деп аталды. Бұдан басқа да жұлдыздарды белгілеу амалдары ойлап табылды. Ғылым әлемінде жұлдыздар мен басқа да аспан денелеріне ат беретін бірден-бір орган [[Халықаралық астрономиялық одақ]] ({{lang-en|International Astronomical Union}}).<ref name="naming">{{cite web | url = http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.309 | title = The Naming of Stars | publisher = National Maritime Museum | accessdate = 2006-08-13 }}</ref> Бірақ кейбір астрономиялық органдар алдамшылыққа барып, жұртқа жұлдыз атын сатумен айналысады. Дегенмен, олар (мысалы: “''International Star Registry''” қатарлылар) қандай амалмен жұлдыздар атын сатумен айналысса да, бұл атаулар ғылым жағынан мойындалмайды, оны ешкім де пайдаланбайды.<ref name="naming" /> Оның бәрі адам алдап ақша табудың бір амалы ғана. <ref>{{cite web | last = Adams | first = Cecil | date = 1998 | url = http://www.straightdope.com/classics/a3_385.html | title = Can you pay $35 to get a star named after you? | publisher = The Straight Dope | accessdate = 2006-08-13 }}</ref> == Жұлдыздар саны және жайыласуы== [[Сурет:Ngc6397 hst blue straggler.jpg|thumb|right|250px|Жұлдыз меруерті]] Астрономдар ғарыштағы жұлдыздар саны көп, мөлшері әрқилы деген. АҚШ астрономы [[Карл Саган]] өзінің «Триллионның триллионы» кітабында «Ғаламда триллион галактика бар. Әр галактикада триллион жұлдыз бар», — деген жорамал айтты. АҚШ астрономы [[Чарли Конрой]] қатарлылар галактикалар спектріне талдау жасағаннан кейінгі жорамалы бойынша ғаламда шамамен 3•10²³ жұлдыз бар деген болжам береді.<ref>{{cite journal | url=http://www.nature.com/nature/journal/vaop/ncurrent/full/nature09578.html | title=A substantial population of low-mass stars in luminous elliptical galaxies | author=Pieter G. van Dokkum & Charlie Conroy | journal=NATURE | year=2010 | doi=10.1038/nature09578}}</ref> Жұлдыздардың әлемге жайласуы біртегіс, біркелкі емес. Жұлдыздар ғарыштағы газдар мен тозаңдармен араласып, галактикаларда өмір сүреді. Құс жолы тәрізді өлшемді галактикада әдетте 100 млрд-таған тұрақты жұлдыз болады. Ғарыштағы күзетуге болатын жұлдыздардың саны да 100 млрд-тан асады.<ref>{{cite web | title=What is a galaxy? How many stars in a galaxy / the Universe? | publisher=Royal Greenwich Observatory | url=http://www.nmm.ac.uk/server/show/ConWebDoc.20495 | accessdate=2006-07-18 }}</ref> Кезінде жұлдыздар тек Галактикаларда ғана болады деп түсіндірілді,<ref>{{cite news | title=Hubble Finds Intergalactic Stars | publisher=Hubble News Desk | date= 1997 | url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1997/02/text/ | accessdate=2006-11-06 }}</ref> бірақ галактикалар арасында бос аймақта өз алдына жүрген жұлдыздар да жетерлік екен. Астрономдардың межелеуінше, ғарышта шамамен 700 Гай (7×10 ²²) жұлдыз бар.<ref>{{cite news | title=Astronomers count the stars | publisher=BBC News | date= 2003 | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3085885.stm | accessdate=2006-07-18 }}</ref> Жұлдыздар бірін-бірі толықтыратын екі бағытта зерттеледі. Жұлдыз астрономиясы жұлдыздардың қозғалысын, олардың галактика мен шоғырлардағы таралуын, әр түрлі статистикалық заңдылықтарын қарастырады. Ал [[астрофизика]]ның зерттейтіні – жұлдыздарда өтетін физикалық процестер, олардың сәулесі, құрылысы және [[эволюция]]сы. Жеке жұлдыздардан басқа, Қосарлы жұлдыздар жүйесінде екі, немесе одан да көп жұлдыздар өзара бір-біріне [[гравитация]]лық тартылыс күш туғызып, өзара орағытып айналуы да жиі кездеседі және олар [[Қосаржұлдыз]] деп аталады. Қосаржұлдыздар массаларының ортақ центрі маңында айналып, қосақталып орналасады. Сондай-ақ жұлдыздардың үштік және еселік жүйелері де кездеседі. Қосаржұлдыздың массасы олардың орбиталарын зерттеу арқылы тікелей анықталады. Мұның нәтижесінде жұлдыздардың массасы мен жарқырауының арасында статистикалық тәуелділік тізбегі болатыны айқындалды.<ref>{{cite book | first=Victor G. | last=Szebehely | coauthors=Curran, Richard B. | year=1985 | title=Stability of the Solar System and Its Minor Natural and Artificial Bodies | publisher=Springer | id=ISBN 90-277-2046-0 }}</ref> Дегенмен, олардың орбитасының тұрақты болса, қосаржұлдыздар ортақ жұлдыздық топ құраса, жұлдыздар саны өте көп болса, онда олар [[Үйіржұлдыз]] делінеді. Қосаржұлдыздар өзар байланысты бірнеше жұлдыздар болса, ал Үйіржұлдыздар бірнеше жүз жұлдыздан жүз мыңдаған жұлдыздардың шоғырлы одағы болуы да мүмкін. Қосарлы жұлдыз шоғыры жүйесі ұзақ уақыт бойғы гравитация әсерінде өзара бір-бірін шектеу күйіндегі жұлдыз тобы болып, ондай үйіржұлдыздар көбінесе алып О және В жұлдыздарынан құралады. Олардың 80% жұлдызы [[қосаржұлдыз]] болып келеді.<ref>{{cite press release |publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics |date=2006 | url=http://www.cfa.harvard.edu/press/pr0611.html |title=Most Milky Way Stars Are Single |accessdate=2006-07-16 }}</ref> Құс жолы жүйесіндегі жұлдыздардың көбі жеке жұлдыз болып келеді. Ұсақ ғарыш денелерінің байқау техникасына ілесіп байқалған жеке жұлдыздар көбейе түсті. Әлемнің 85% жұлдызы [[Қызыл ергежейлі]] болса, олардың 25%-ында [[серік жұлдыз]] бар. [[Сурет:NGC7293 (2004).jpg|thumb|right|250px|NGC 7293 (Бұранда тұмандығы), NASA ESA және C. R. O'Dell (Вандербильт университеті) суреті]] Күннен басқа жерге ең жақын жұлдыз [[Кентавр шоқжұлдызы]]ндағы [[Проксима]] жұлдызы болып, оның жерден арақашықтығы 39.9 триллион км (10 ¹² км), яғни 4.2 жарық жылы қашықтықта. Яғни, жарық Проксимадан шығып, 4.2 жылда әрең жер бетіне жете алады. Егер жер шарын айналып жүрген ғарыштық тасығыштың жылдамдығы 8 км/сек (сағатына 30,000 км) деп есептесек, ол 150,000 жылда әрең Проксимаға бара алады екен.<ref>3.99 × 10¹³ km / (3 × 10⁴ км/сағ × 24 × 365.25) = 1.5 × 10⁵ years.</ref> Қашықтықтың мұнша алыстығы әлемдегі жұлдыздар арасындағы үйреншікті жағдай деп есептеледі.<ref>{{cite journal | author=Holmberg, J.; Flynn, C. | title=The local density of matter mapped by Hipparcos | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=313 | issue=2 | year=2000 | pages=209–216 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2000MNRAS.313..209H | accessdate=2006-07-18 | doi = 10.1046/j.1365-8711.2000.02905.x }}</ref> [[Галактика]]лардың өзек өңірінде, немесе [[Шар тәрізді үйіржұлдыз]]дар ішінде жұлдыздардың арақашықтығы бұған қарағанда жақынырақ болуы мүмкін. Сол Шар тәрізді үйіржұлдыздарда және галактикалардың өзек өңірінде жұлдыздардың өзара соқтығысып қалуы жиі кездеседі. Ал, галактикалардың сыртқы [[қоралану]] өңірінде жұлдыздар бір-біріне өте алыс жайласқан. Онда галактикалар өзегіне салыстырғанда жұлдыздар арақашықтығы біршама кең болып, жұлдыздар соқтығысы сирек кездеседі. Бірақ Шар пішінді жұлдыз шоғыры жүйесі мен галактика өзегінде жұлдыздар соқтығысуы жиі кездесетін құбылыс.<ref name="DarkMatter">{{cite news | title=Astronomers: Star collisions are rampant, catastrophic | publisher=CNN News | date=2000 жыл 2 шілде| url=http://archives.cnn.com/2000/TECH/space/06/02/stellar.collisions/ | accessdate=2006-07-21 }}</ref> Жұлдыздар қақтығысынан [[Көк жұлдыз]]дар пайда болып, олардың айналасындағы [[Негізгі тізбек жұлдызы]]на салыстырғанда беткі температурасы өте жоғары болады.<ref>{{cite journal | first = J. C. | last= Lombardi, Jr. | coauthors= Warren, J. S.; Rasio, F. A.; Sills, A.; Warren, A. R. | title = Stellar Collisions and the Interior Structure of Blue Stragglers | journal=The Astrophysical Journal | year=2002 | volume=568 | pages=939–953 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2002ApJ...568..939L | doi = 10.1086/339060 }}</ref> == Параметрі және өлшем бірлігі == Жұлдыздардың негізгі сипаттамалары – олардың [[масса]]сы, [[радиус]]ы және [[жарқырау]]ы. Бұл шамалар, көбінесе [[Күннің массасы]], [[Күннің радиусы|радиусы]] және [[Күннің жарқырауы|жарқырауының]] үлестерімен салыстыра өлшенеді. Жұлдыздар параметрі көбінесе [[Өлшем бірліктерінің халықаралық жүйесі|СИ]] бірлігі арқылы өрнектеледі. Кейде [[CGS]] бірлігі де қолданылады. :{| |Күн массасы： |<math>\begin{smallmatrix}M_\odot = 1.9891 \times 10^{30}\end{smallmatrix}</math>килограмм<ref name="constants">{{cite journal | author = Sackmann, I.-J.; Boothroyd, A. I. | title=Our Sun. V. A Bright Young Sun Consistent with Helioseismology and Warm Temperatures on Ancient Earth and Mars | journal=The Astrophysical Journal | year=2003 | volume=583 | issue=2 | pages=1024–1039 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2003ApJ...583.1024S | doi=10.1086/345408 }}</ref> |- |Күн жарығы： |<math>\begin{smallmatrix}L_\odot = 3.827 \times 10^{26}\end{smallmatrix}</math> Ватт<ref name="constants" /> |- |Күн радиусы： |<math>\begin{smallmatrix}R_\odot = 6.960 \times 10^{8}\end{smallmatrix}</math>метр<ref>{{cite journal | author= Tripathy, S. C.; Antia, H. M. | title=Influence of surface layers on the seismic estimate of the solar radius | journal=Solar Physics | year=1999 | volume=186 | issue=1/2 | pages=1–11 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1999SoPh..186....1T | doi = 10.1023/A:1005116830445 }}</ref> |} Негізгі параметрлерден басқа эффективтік температура, спектрлік класс, абсолюттік жұлдыздық шама, түрлі-түстілік көрсеткіші тәрізді туынды параметрлер де қолданылады. Ең ұзын қашықтық, мысалы алып жұлдыздардың радиусы, немесе [[қосаржұлдыз]]дың ұзын жарты өсі көбінесе [[астрономиялық бірлік]]пен өлшенеді. Астрономиялық бірлік дегеніміз жер шары мен күннің арақашықтығы. Ол шамамен 150 млн км, немесе 93 млн ағылшын милі. == Қалыптасуы мен өзгеруі == [[Сурет:Witness the Birth of a Star.jpg|thumb|right|200px|Жұлдыз пайда болатын тығыздығы жоғары молекулярлық бұлт өңірі, NASA суреті]] Жұлдыздар жұлдызаралық материя кеңеюінің тығыздығы жоғары өңірлерінде пайда болған. Бірақ сондай өңірлердің тығыздығы жер бетіндегі адам жасаған [[вакуум]]дардың тығыздығынан төмен болады. Сондай тығыздығы жоғары өңір Молекулярлық бұлт деп аталып, ондағы негізгі элемент сутегі болса, гелий шамамен 23-28% болып келеді. Бұдан басқа өте аз мөлшерде түрлі ауыр элементтер болады. Оған [[Аңшы үлкен тұмандығы]]ндағы жұлдыздардың қалыптасуы жақсы мысал бола алады.<ref> {{cite journal | last=Woodward | first=P. R. | title=Theoretical models of star formation | journal=Annual review of astronomy and astrophysics | year=1978 | volume=16 | pages=555–584 | doi = 10.1146/annurev.aa.16.090178.003011 | unused_data=|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1978ARA&A..16..555W }}</ref> Үлкен массаға ие молекурлярлық бұлттан жұлдыз қалыптасқанда, ол сондағы тұмандық газдарды жарқыратып, сутегіні иондап, [[H II өңірі]]н қалыптастырады. Жұлдыздардың сиретілген газдардан, сондай-ақ өте тығыз газдардан (ақ ергежейлілер) құралған түрлері де болады. Жалтырауы периодты түрде өзгеріп отыратын жұлдыздар [[айнымалы жұлдыз]]дар деп аталады. [[Ғаламатжұлдыз|Жаңа жұлдыз]]дардың жалтырауы кенеттен өзгеретіндіктен, оларда әр түрлі құбылыстар жүретіндігі байқалады. Алғашқы бірнеше тәулікте кішкентай ергежейлі жұлдыз үлкейеді де, одан газ қабаты бөлініп шығып, кеңістікке тарала бастайды. Сонан соң ол қайта сығылады. Ал аса жаңа жұлдыздардың оталуы кезінде бұдан да үлкен өзгерістер болады. === Протожұлдыздың пайда болуы === {{main|Протожұлдыз}} [[Сурет:Herbig-Haro object HH32.jpg|thumb|right|200px| HH32 Хербиг–Аро нысаны]] Жұлдыздар ғаламатжұлдыздың (алып жұлдыздар жарылысы) [[импульс толқыны]] әсерінде, немесе екі галактиканың соғылысуы салдарынан молекулярлық бұлттың ішкі бөлігіндегі [[гравитация]]ның тұрақсыздығы пайда болады. Әдетте, молекулярлық бұлттың мәлім өңірінің тығыздығы [[Джинс тұрақсыздығы]] шамасына жетіп барғанда ол өзінің ішкі гравитациясының әсерінде жеміріле бастайды. Молекулярлық бұлт жемірілгенде, ұйысқан тозаңдар мен газдар күн массасының 50 есесіндей болған кішкентай бок добы секілді шар денеге айналады. Шар дене жалғасты күйреп, тығыздығы жалғасты артып, ауырлық нүктесі ауысып, барынша қыза бастайды. Алғашқы [[Протожұлдыз]] бұлтының ағысы белгілі бір тұрақты қозғалыс сипатын сақтаған кезде протожұлдыздың өзегі қалыптасады.<ref>{{cite web | last = Seligman | first = Courtney | url = http://courtneyseligman.com/text/stars/starevol2.htm | title = Slow Contraction of Protostellar Cloud | work=Self-published | accessdate = 2006-09-05 }}</ref> Бұл ''негізгі тізбек жұлдызының'' алғашқы сатысында протопланета дискасы болады, ауырлық күшінің тоғысуына кем дегенде 10-15 млн жыл керек. Алғашқы протожұлдыздардың массасы күн массасынан 2 есе кішілері ''Торпақ T'' жұлдызы секілділер болса, үлкендері [[Хербиг жұлдыздары]]на ұқсас жұлдыздарды құрайды. Бұл жаңа пайда болған жұлдыздар өз өсінде айналуынан екі полюсінен ағын бүркіп шығарып, Хербиг–Аро нысанын ({{lang-en|Herbig–Haro object}}) құрайды.<ref>{{cite conference | author=Bally, J.; Morse, J.; Reipurth, B. | year = 1996 | title=The Birth of Stars: Herbig-Haro Jets, Accretion and Proto-Planetary Disks | booktitle = Science with the Hubble Space Telescope - II. Proceedings of a workshop held in Paris, France, December 4–8, 1995 | editor = Piero Benvenuti, F.D. Macchetto, and Ethan J. Schreier | publisher = Space Telescope Science Institute | pages = 491 | url =http://adsabs.harvard.edu/abs/1996swhs.conf..491B | accessdate =2006-07-14 }}</ref> === Негізгі тізбек жұлдызы === {{main|Негізгі тізбек жұлдызы}} [[Сурет:HRDiagram.png|thumb|right|200px|HR (Герцшпрунг-Рассел) диаграммасы]] [[Герцшпрунг — Рассел диаграммасы|HR диаграммасы]]ндағы жұлдыздар жайласуы бейберекет емес, олар белгілі бір өңірлерге арнайы орналасқан. Әсіресе сол жақ үстіңгі бұрыштан оң жақ астыңғы бұрышқа дейінгі тар өңірге көп санды жұлдыздар шоғырлы түрде орналасқаны бірден көзге түседі. Күн де осы диагональді өңірге жайғасқан екен. Демек, осынау диагональ Негізгі тізбек ({{lang-en|Main sequence}}) деп аталады да, негізгі тізбектегі жұлдыздар [[Негізгі тізбек жұлдызы]] ({{lang-en|main-sequence stars}}), немесе [[Ергежейлі жұлдыз]] ({{lang-en|dwarf}}) деп аталады. Негізгі тізбек жұлдыздары өз ғұмырының [[сутегі]]лік жану сатысында болады. Ондағы сутегі отыны жанып таусылған соң гелийлік жану басталады да, ісініп [[Алып қызыл жұлдыз]]ға айналады. Күн жүйесіндегі күн дәл қазір сондай [[негізгі тізбек жұлдызы]]на жатады. Тұрақты жұлдыздардың бүкіл ғұмырының 90%-ында жоғары температура мен жоғары қысым арқылы өзегіндегі сутегіні гелий етіп біріктірумен болады және осы барыста мол энергия жасап шығарады. Негізгі тізбек жұлдыздары алғашқы сәттерден бастап, сутегінің салыстырмасы өзегінде арта береді де, нәтижесінде өзегінде термоядролық реакция ұлғайып, жұлдыздың температурасы біртіндеп жоғарылап, жарығы да арта береді.<ref>{{cite journal | author= Mengel, J. G.; Demarque, P.; Sweigart, A. V.; Gross, P. G. | title=Stellar evolution from the zero-age main sequence | journal=Astrophysical Journal Supplement Series | year=1979 | volume=40 | pages=733–791 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1979ApJS...40..733M | doi = 10.1086/190603 }}</ref> Күнді мысал етсек, шамамен 4.6 млрд жыл бұрын негізгі тізбек сатысына жеткен, содан бері оның жарығы 40% артқан.<ref name=sun_future /> Әрбір жұлдыз [[жұлдыз бораны]]н ({{lang-en|Stellar Wind}}) бүрку арқылы зарядты бөлшектерді ғарышқа шашумен болады. Көп санды жұлдыздардың осындай жолмен массасын кемітуі тым болымсыз болғандықтан есепке алынбайды. Күн жылына тек 10 −14 күн массасын жоғалтады,<ref>{{cite journal | author=Wood, B. E.; Müller, H.-R.; Zank, G. P.; Linsky, J. L. | title=Measured Mass-Loss Rates of Solar-like Stars as a Function of Age and Activity | journal=The Astrophysical Journal | year=2002 | volume=574 | pages=412–425 | url=http://www.journals.uchicago.edu/ApJ/journal/issues/ApJ/v574n1/55336/55336.text.html | doi = 10.1086/340797 | format= ^{[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&lr=&q=author%3A+intitle%3AMeasured+Mass-Loss+Rates+of+Solar-like+Stars+as+a+Function+of+Age+and+Activity&as_publication=The+Astrophysical+Journal&as_ylo=2002&as_yhi=2002&btnG=Search Scholar search]} }}</ref> осылайша ол бүкіл ғұмырында өз массасының әрең 0.01% пайызын ғана жоғалтады. Алып массаға ие жұлдыздарда жыл сайын жоғалтатын массасы 10−7 ден 10−5 %-ға жетеді. Бұл олардың өзгерісіне біршама әсер етеді.<ref>{{cite journal | last=de Loore | first=C. | coauthors=de Greve, J. P.; Lamers, H. J. G. L. M. | title=Evolution of massive stars with mass loss by stellar wind | journal=Astronomy and Astrophysics | year=1977 | volume=61 | issue=2 | pages=251–259 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1977A&A....61..251D }}</ref> Массасы күн массасының 50 есесіндей жұлдыз Негізгі тізбек сатысында өз массасының жартысына дейін жоғалтады.<ref>{{cite web | url = http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.727 | title = The evolution of stars between 50 and 100 times the mass of the Sun | publisher = Royal Greenwich Observatory | accessdate = 2006-09-07 }}</ref> Жұлдыздың негізгі тізбек белдеуіндегі уақыты олардағы отынның жану, ысрап болу жылдамдығына байланысты болады. Күннің жарқырауы мен массасына негізделіп, оның өмірінің 10 млрд жыл шамасында екенін мөлшерлейміз. Алып жұлдыздардың массасын құртатын жану тез, өмірі қысқа болады. Ұсақ жұлдыздардың өртену жылдамдығы ақырын, неше миллиард жылға жетеді және олардың соңғы мезгілі үздіксіз қызару, бозару болады. Ондай жұлдыздар қазіргі ғарыштық жастан (13.7 млрд жыл) көбірек өмір сүретіндіктен, ондай жұлдыздардың өлімі әлі туыла қойған жоқ. Массасынан басқа, гелийден ауыр элементтер жұлдыздар өзгерісі барысында маңызды рөл ойнайды. Астрономияда гелийден ауыр элементтер түгелдей металл деп аталады, олардың химиялық қоюлығы метал мөлшері делінеді. Метал мөлшері тұрақты жұлдыз жану жылдамдығына, магнитті өрістің қалыптасуына әсер етеді, жұлдыз боранының күшіне ықпал етеді.<ref>{{cite journal | author=Pizzolato, N.; Ventura, P.; D'Antona, F.; Maggio, A.; Micela, G.; Sciortino, S. | title=Subphotospheric convection and magnetic activity dependence on metallicity and age: Models and tests | journal=Astronomy & Astrophysics | year=2001 | volume=373 | pages=597–607 | url=http://www.edpsciences.org/articles/aa/abs/2001/26/aah2701/aah2701.html | doi=10.1051/0004-6361:20010626 }}</ref> Жұлдыз бораны күшіне әсер етеді.<ref>{{cite web | date = 2004 | url = http://www.star.ucl.ac.uk/groups/hotstar/research_massloss.html | title = Mass loss and Evolution | publisher = UCL Astrophysics Group | accessdate = 2006-08-26 }}</ref> Жұлдызды қалыптастыратын молекулярлық тұмандықтың құрамы ұқсамайтындықтан, қартайған, екінші жұлдыз әулетіндегі жұлдыздардың метал мөлшері жас бірінші жұлдыздар әулетіндегілерден төмен болады (дегенмен кәрі жұлдыздар өліп, атмосферасы молекулярлық тұмандықтарға шашылғанда, ол үздіксіз ауыр метал жасауға өтіп, ондағы метал мөлшері уақыт өтуімен көбейе береді). === Алып қызыл жұлдыз === {{main|Алып қызыл жұлдыз}} [[Сурет:Mira 1997.jpg|thumb|right|200px|1997 жылы Хаббл суретке түсірген Алып қызыл жұлдыз — Мира]] Массасы күн массасының 0.5 есесіндей жұлдыздың өзегіндегі термоядролық реакцияға қажетті отын (көбінесе сутегі мен гелий) таусылғанда сыртқы қабатындағы газы ұлғайып, және біртіндеп суып, ақырында [[Алып қызыл жұлдыз]]ға ({{lang-en|Red giant}}) айналады. Мысалы, 5 млрд жылдан кейін күн Алып қызыл жұлдызға айналады. Ол кезде күннің радиусы кезектегісінің 250 есесіндей (1 астрономиялық бірлік 150 млн км) болады. Бірақ ол кезде кезектегі массасының 30% жоғалтады екен.<ref name="sun_future">{{cite journal | author=Sackmann, I. J.; Boothroyd, A. I.; Kraemer, K. E. | title=Our Sun. III. Present and Future | pages=457 | journal=Astrophysical Journal | year=1993 | volume=418 | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1993ApJ...418..457S | doi = 10.1086/173407 }}</ref><ref name="sun_future_schroder">{{cite journal | first=K.-P. | last=Schröder | coauthors=Smith, Robert Connon | year=2008 | title=Distant future of the Sun and Earth revisited|doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume = 386 | pages = 155 }} Тағы қараңыз {{cite news | url=http://space.newscientist.com/article/dn13369-hope-dims-that-earth-will-survive-suns-death.html?feedId=online-news_rss20 | title=Hope dims that Earth will survive Sun's death | date=2008 | work=NewScientist.com news service | first=Jason | last=Palmer | accessdate=2008-03-24 }}</ref> 2,25 есе күн массасына ие Алып қызыл жұлдызда сутегінің термоядролық өзгерісі (бейнелеп айтқанда сутегінің жануы) өзегінің тысқарысындағы бірнеше қабатта қатар жүреді.<ref name="hinshaw">{{cite web | last = Hinshaw | first = Gary | date = 2006 | url = http://map.gsfc.nasa.gov/m_uni/uni_101stars.html | title = The Life and Death of Stars | publisher = NASA WMAP Mission | accessdate = 2006-09-01 }}</ref> Соңында өзегі қусырылып, Гелийдің термоядролық өзгерісіне (бейнелеп айтқанда гелийдің жануына) ауысады. Бұл кезде жұлдыздың радиусы біртіндеп қусырылып, бетіндегі температурасы жоғарылайды.<ref>{{cite journal | last = Iben | first = Icko, Jr. | title=Single and binary star evolution | journal=Astrophysical Journal Supplement Series | year=1991 | volume=76 | pages=55–114 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1998RPPh...61...77K | accessdate=2007-03-03 | doi=10.1086/191565 }}</ref> Тіпті де үлкен жұлдыздардың өзегіндегі өңірлерде сутегінің термоядролық өзгерісі мен гелийдің теромядролық өзгерісі қатар жүреді. Жұлдыз өзегіндегі сутегі таусылған соң, өзегіндегі термоядролық өзгеріс жоғары темпратурадағы көміртегі мен оттегіні негіз еткен газ қабаттарын да қамтиды, сосын Алып қызыл жұлдыз болу сатысына баяу енеді және оның өзгерісі үздіксіз жалғаса береді. === Массасы үлкен жұлдыздар === [[Сурет:Wolf rayet2.jpg|thumb|right|350px|Хаббл ғарыш телескопы түсірген M1-67 тұмандығы, орталығы [[Вольф-Райе жұлдызы]] WR 124]] Массасы күннен 10 есе үлкен тұрақты жұлдыздар сутегілік термоядролық реакция барысында [[Аса алып қызыл жұлдыз]]ға ({{lang-en|Red supergiant}}) айналады. Олардың өзегіндегі сутегі мен гелий секілді отындар жанып таусылғанда гелийден ауыр элементтер де жана бастайды.<ref>{{cite web | url = http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.299/ | title = What is a star? | publisher = Royal Greenwich Observatory | accessdate = 2006-09-07 }}</ref> Олардың өзегі қусырылып, жоғары температурасы мен жоғары қысым туады да көміртегінің термоядролық реакциясын (көміртегінің жануы) туғызады. Бұл барыс үздіксіз жалғасып, [[неон]]ның термоядролық рекциясына (неон жануы), [[оттегі]]нің термоядролық реакциясына (оттегінің жануына), [[кремний]]дің термоядролық реакциясына (кремнийдің жануына) ұласады. Жұлдыздың соңғы сәтіне жақындағанда термоядролық реакция бейне сарымсақ қабаты секілді жұлдыз ішінің әрбір қабатында толық жүріледі. Әр қабаттағы отын ұқсамайды. Термоядролық реакциядан [[темір]] жасалуымен тең соңғы сатыға жетіп үлгіреді. Өйткені темір ядросының басқа элементке қарағанда шектемесі ауыр болғандықтан, оның термоядролық реакциясы энергия бөлуге қарағанда, энергияны ысрап етуі асқынады (энергия жұмсалады). Сондай-ақ ол біршама жеңіл элементтермен бірігетіндіктен, оның термоядролық реакциясы жылу бөліп шығармайды.<ref name="hinshaw" /> Сондықтан біршама кәрі, массасы да үлкен жұлдыздардың өзегіне мол темір жиналады. Бұл жұлдыздардың ауыр элементтері оның айналуы арқылы жұлдыз бетіне тарқал [[Вольф-Райе жұлдызы|Вольф-Райе жұлдыздарын]] қалыптастырады, олар өз атмосфера қабатынан тығыздығы жоғары жұлдыз боранын айналасына бүркумен болады. === Гравитациялық коллапс=== {{main|Гравитациялық коллапс}} [[Сурет:Crab Nebula.jpg|thumb|right|200px|Шаян (Краб) тұмандығындағы [[ғаламатжұлдыз]] қалдығы]] Үлкендігі орташа жұлдыз өз дамуында сыртқы атмосфера қабаттары кеңейіп [[ғаламшар]] пішінді [[ғаламшарлық тұмандық]]қа ({{lang-en|Planetary nebula}}) айналады. Егер сыртқы қабатындағы газдар тарқаған соң қалған қалдықтың массасы күн массасының 1.4 есесінен төмен болса, ол кішірейіп үлкендігі жер шары көлеміндей ұсақ аспан денесіне айналады. Оны әдетте [[Ақ ергежейлі]] деп атаймыз.<ref>{{cite journal | author=Liebert, J. | title=White dwarf stars | journal=Annual review of astronomy and astrophysics | year=1980 | volume=18 | issue=2 | pages=363–398 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1980ARA&A..18..363L | doi = 10.1146/annurev.aa.18.090180.002051 }}</ref> Жұлдыздар негізінен [[плазма]]лық заттан құралғанымен, Ақ ергежейлі жұлдыздың ішіндегісі плазмалық зат емес. Өте ұзақ замандар өткен соң Ақ ергежейлі жұлдыз үздіксіз күңгірттеніп, [[Қара ергежейлі]] жұлдызға айналады. Үлкенірек жұлдыздардың термоядролық реакциясы үздіксіз жалғасып, өзегіндегі темір мөлшері белгілі бір деңгейге жеткенде (күн массасының 1.4 есесінен үлкен массаға ие болғанда) өз массасын ұстап тұра алмайды. Бұл кезде өзегіндегі шұғыл [[Гравитациялық коллапс]] электронды [[протон]]ның ішіне еңгізеді, Anti-β мен электронның ыдырауынан протондар, немесе ұсақ протондар толассыз пайда болады. Осындай шұғыл туған коллапстың әсерінде соққы толқындар айналаға тарап, жұлдыз жарылысынан ғаламатжұлдыз пайда болады. Құс жолы ішінде туған ондай жұлдыздар туралы тарихтар бойы көптеген деректер тіркелген, оларды бұрынғы адамдар бұрын болмаған "жаңа жұлдыз" туды деп түсінген.<ref name="supernova">{{cite web | date = 2006 | url = http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/objects/snrs/snrstext.html | title = Introduction to Supernova Remnants | publisher = Годдард ғарышқаұшу орталығы | accessdate = 2006-07-16 }}</ref> Жұлдыздың негізгі массасы жарылыстан айналасына тарқап ([[Шаян тұмандығы]] секілді) кеткен соң, қалған қалдық [[Нейтрон жұлдыз]]ы болып, немесе тіпті де үлкен масса жағдайында [[Қара құрдым]] болып қалыптасады (Қара құрдым болу үшін ғаламатжұлдыз қалдығы күн массасының 4 есесінен үлкен болуға тиіс).<ref>{{cite journal | author=Fryer, C. L. | title=Black-hole formation from stellar collapse | journal=Classical and Quantum Gravity | year=2003 | volume=20 | pages=S73–S80 | url=http://www.iop.org/EJ/abstract/0264-9381/20/10/309 | doi = 10.1088/0264-9381/20/10/309 }}</ref> Нейтрон жұлдыз ішіндегі материя негізінен нейтрон болып, ол өзегі өте тұрақсыз [[QCD материясы]]н да қамтиды. Қара құрдым өзегіндегі бұл материя туралы дерек күні бүгінге дейін анық емес. Ол әлі де зерттеуді талап етеді. Коллапстан өлген жұлдыздың сыртқы қабатынан айналасына таралған материялар (көбі ауыр элементтер) жаңа тұрақты жұлдыз қалыптасуына пайдалы материал болады. Бұл ауыр элементтер жартас секілді түрлі ғаламшарларды құрайды. Ғаламатжұлдыз бен алып жұлдыздың жұлдыз бораны айналасына бүріккен материя жұлдызаралық қатты заттарды қалыптастыратын негізгі себеп есептеледі.<ref name="supernova" /> == Жұлдыздардың қасиеттері == [[Сурет:Star_life_cycles_red_dwarf_en.svg|thumb|right|350px|КІші массадағы (солдағы) және үлкен массадағы (оңдағы) жұлдыздардың өзгеру эвалюциясы]] Жұлдыздың барлық ерекшелігін оның әу бастағы массасы белгілейді. Оның негізгі қасиеттері болған жарқырауы, үлкен-кішілігі, өзгерісі, жасы, тағдыры дегендер оның массасына байланысты болады. === Жасы === Көпшілік жұлдыздардың жасы 1 млрд-тан 10 млрд жыл арасында болады. Кейбір жұлдыздардың жасы [[Жойқын жарылыс|ғарыш жасы]]мен (13,7 млрд жыл) қарайлас. Қазірге дейінгі ең кәрі жұлдыз HE 1523-0901 болып, оның жасы 13,2 млрд жыл екен.<ref>{{cite news | author=Frebel, A.; Norris, J. E.; Christlieb, N.; Thom, C.; Beers, T. C.; Rhee, J | title=Nearby Star Is A Galactic Fossil | publisher=Science Daily | date=2007 | url=http://www.sciencedaily.com/releases/2007/05/070510151902.htm | accessdate=2007-05-10 }}</ref> Жұлдыз массасы қанша үлкен болса — оның жарқырау ғұмыры сонша қысқа болады. Өйткені массасы үлкен жұлдыздың өзегіндегі гравитация өте жоғары болады да, [[сутегі]]нің термоядролық реакциясы өте тез жүреді. Көптеген массасы үлкен жұлдыздардың орташа жасы 1 млн жыл көлемінде. Ал массасы оған қарағанда жеңіл жұлдыздар ([[Қызыл ергежейлі]]) өте ақырын жанатындықтан, ғұмыры миллиард жылға дейін барады.<ref>{{cite web | author = Naftilan, S. A.; Stetson, P. B. | date = 2006 | url =http://www.sciam.com/askexpert_question.cfm?articleID=000A6D41-76AA-1C72-9EB7809EC588F2D7&catID=3&topicID=2 | title =How do scientists determine the ages of stars? Is the technique really accurate enough to use it to verify the age of the universe? | publisher =Ғылыми Америка | accessdate = 2007-05-11 }}</ref><ref>{{cite journal | author=Laughlin, G.; Bodenheimer, P.; Adams, F. C. | title=The End of the Main Sequence | journal=The Astrophysical Journal | year=1997 | volume=482 | pages=420–432 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1997ApJ...482..420L | accessdate=2007-05-11 | doi = 10.1086/304125 }}</ref> === Химиялық құрамы === Жұлдыздар [[спектр]]ін зерттеу арқылы олардың атмосферасының химиялық құрамы анықталады. Күн тәрізді жұлдыздар да жер бетіндегі заттарды құрайтын химиялық элементтерден тұрады. Массасы бойынша есептегенде, жұлдыз қалыптасқан кездегі салыстырмада сутегі 70%, ал гелий 28% ұстайды және аздап басқа ауыр элементтер болады. Темір өте қарапайым элемент болған соң, әсіресе оның [[спектр сызығы]]н ажырату оңай болғандықтан, жұлдыздардың химиялық құрамындағы темір секілді элементтерге талдау жасау арқылы оның жасын мөлшерлеуге болады.<ref>{{cite web | date = 2006 | url = http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2006/pr-34-06.html | title = A "Genetic Study" of the Galaxy | publisher = ESO | accessdate = 2006-10-10 }}</ref> Ауыр элемент құрамының болу-болмауы оның ғаламшар серігінің болу-болмауын да мөлшерлеуге жәрдем береді.<ref>{{cite journal | author= Fischer, D. A.; Valenti, J. | title=The Planet-Metallicity Correlation | journal=The Astrophysical Journal | year=2005 | volume=622 | issue=2 | pages=1102–1117 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2005ApJ...622.1102F | doi = 10.1086/428383 }}</ref> Өлшенген жұлдыздар арасында, темір құрамы ең аз жұлдыз ергежейлі HE1327-2326 жұлдызы болып, темір құрамы күннің екі жүз мыңынан біріндей ғана.<ref>{{cite web | date = 2005 | url = http://www.sciencedaily.com/releases/2005/04/050417162354.htm | title = Signatures Of The First Stars | publisher = ScienceDaily | accessdate = 2006-10-10 }}</ref> Темір құрамы өте жоғары жұлдыз [[Арыстан (шоқжұлдыз)|Арыстан шоқжұлдызы]]ндағы μ (Leo μ) жұлдызы болып, темір құрамы күннен бір есеге жуық артық. Ал, айналатын ғаламшары бар [[Геркулес (шоқжұлдыз)|Геркулес шоқжұлдызы]] 14 жұлдызының темір құрамы күннің 3 есесіндей.<ref>{{cite journal | last=Feltzing | first=S. | coauthors=Gonzalez, G. | title=The nature of super-metal-rich stars: Detailed abundance analysis of 8 super-metal-rich star candidates | journal=Astronomy & Astrophysics | year=2000 | volume=367 | pages=253–265 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2001A&A...367..253F | accessdate=2007-11-27 | doi=10.1051/0004-6361:20000477 }}</ref> Кейбір жұлдыздардың химиялық элементтері басқаларынан өзгеше. Олардың спектрінен [[хром]] және [[сирек жер элементтері]] көбірек байқалады.<ref>{{cite book | first=David F. | last=Gray | year=1992 | title=The Observation and Analysis of Stellar Photospheres | publisher=Cambridge University Press | id=ISBN 0-521-40868-7 }}</ref> === Диаметрі === [[Сурет:Comparison of planets and stars (sheet by sheet) (Jan 2015 update).png|thumb|right|400px|Жұлдыздардың салыстырмасы. Алдыңғы реттегі ең үлкен нысан келесі реттегі ең кішісі ретінде басталады. [[Меркурий]]ден басталады, алғашқы қатардағы ең үлкені [[Жер]] шары, сосын салыстырма жалғаса береді, ең соңғы [[Аса жойқын жұлдыз]] UY Scuti]] Жер шары тым алыста болғандықтан, күнді айтпағанда басқа барлық жұлдыздар аспанда тек бір жарық нүкте болып қана көрінеді, жер атмосферасының әсерінде жылтылдап тұрады. Күннен басқа диаметрі ең үлкен көрінетін жұлдыз Алтын балық R жұлдызы (R Doradus) болып, оның диаметрі 0.057 бұрыштық секунд.<ref>{{cite news | title=The Biggest Star in the Sky | publisher=ESO | date= 1997 | url=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-1997/pr-05-97.html | accessdate=2006-07-10 }}</ref> Біздің жұлдызды түсінуіміздің көбі теорияны моделдеу мен ұқсатуға негізделген. Жұлдыз туралы теория болса жұлдыздың спектрі мен диаметрін өлшеп талдау жасауға негізделген. Күннен басқа, диаметрі алғаш есептелген жұлдыз [[Бетельгейзе]] болып, Альберт Майкельсон оны 1921 жылы Вильсон тауындағы обсерваторияда Гук телескопын пайдаланып өлшеген болатын. Өлшеу нәтижесі бойынша ол күн диаметрінің 450 есесіндей екен Жердегі телескоптарға аспандағы жұлдыздар өте кішкене көрінеді де, олардың диаметрін шамалау мүмкін болмайды. Сондықтан жұлдыз диаметрін өлшеу үшін [[интерферометр]] телескоптар қолданылады. Жұлдыз диаметрін өлшеудің тағы бір амалы жұлдыз тұтылуы (күн тұтылуы, ай тұтылуы секілділер). Бұл амал көбінесе ай тұтылған кездегі жұлдыздан жеткен әлсіз жарық пен қайта ай жарығы түскен кездегі жарықтың өзгерісіне сүйеніп, жұлдыздардың диаметрін өлшейді.<ref>{{cite journal | author=Ragland, S.; Chandrasekhar, T.; Ashok, N. M. | title=Angular Diameter of Carbon Star Tx-Piscium from Lunar Occultation Observations in the Near Infrared | journal=Journal of Astrophysics and Astronomy | year=1995 | volume=16 | pages=332 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1995JApAS..16..332R | accessdate=2007-07-05 }}</ref> Жұлдыздың өлшемі туралы айтсақ, диаметрі 20-40 км аралығындағы салмағы өте ауыр, бірақ көлемі кішкене [[Нейтрон жұлдыз]]дар бар. Сондай-ақ Аңшы шоқжұлдызындағы (Орион) Бетельгейзе жойқын жұлдызының (Betelgeuse Supergiant star) диаметрі күн диаметрінің 650 есесіндей үлкен, яғни 900 млн км. Бірақ оның тығыздығы күннен әлденеше есе төмен.<ref>{{cite web | last = Davis | first = Kate | date = 2000 | url = http://www.aavso.org/vstar/vsots/1200.shtml | title = Variable Star of the Month—December, 2000: Alpha Orionis | publisher = AAVSO | accessdate = 2006-08-13 }}</ref> === Қозғалысы және арақашықтықты есептеу === [[Сурет:The radial velocity method (artist's impression).jpg|thumb|right|350px|Жұлдыздың радиалды жылдамдығын есептеу]] Жұлдыздардың күнге салыстырмалы қозғалысы сол жұлдыздың жасы мен келіп шығуы туралы, сондай-ақ айналасындағы галактикалардың құрылымы мен өзгерісі туралы пайдалы ақпарат береді. Бір жұлдыздың қозғалысы радиалды жылдамдығын және [[аспан]]ды кесіп өтудің [[импульс моменті]]н қамтиды. [[радиалды жылдамдық]] жұлдыздың күнге салыстырмалы жақындау, не алыстауына қаратылса, ал импульс моменті оның өз бетінше қозғалысына қаратылады. Радиалды жылдамдық жұлдыз спектріндегі [[Доплер құбылысы|Доплер ауысымы]]н өлшеу арқылы анықталады, оның бірлігі км/сек. Жұлдыздың өз бетінше қозғалуынан туған импульс моментін тауып шығу нәзік [[астроесептеу]]лер арқылы орындалады, оның бірлігі миллионнан бір доғалық секунд (МП/жыл). Жұлдыздардың көріну парқын өлшеу арқылы нақты жылдамдықты есептеуге болады. Егер жұлдыздың жылдамдығы жоғары болса, ол сөзсіз күнге біршама жақын болғаны.<ref>{{cite web | date = 1999 | url = http://www.rssd.esa.int/hipparcos/properm.html | title = Hipparcos: High Proper Motion Stars | publisher = ESA | accessdate = 2006-10-10 }}</ref> Екі жылдамдық та өлшенген жағдайда оның күн жүйесі кеңістігіне салыстырмалы қозғалысын есептеп шығаруға болады. Жақын маңдағы жұлдыздарда бірінші әулет жұлдыздарының жылдамдығы екінші әулет жұлдыздарынан төменірек болады. Кейінгілері жазыққа бейім эллиптис орбитада айлналады.<ref>{{cite journal | last = Johnson | first = Hugh M. | title=The Kinematics and Evolution of Population I Stars | journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific | year=1957 | volume=69 | issue=406 | pages=54 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1957PASP...69...54J | doi=10.1086/127012 }}</ref> Белгілі бір жұлдызды есептеу арқылы қасындағы одақтас, не қосар жұлдызының жылдамдығын да есептеп шығуға болады. Олар ортақ молекулялрық тұмандықтан келіп шыққан жағдайда, қозғалыстарында белгілі бір ортақтық ерекшеліктер болады.<ref>{{cite journal | author = Elmegreen, B.; Efremov, Y. N. | title=The Formation of Star Clusters | journal=American Scientist | year=1999 | volume=86 | issue=3 | pages=264 | url=http://www.americanscientist.org/template/AssetDetail/assetid/15714/page/1 | accessdate=2006-08-23 | doi=10.1511/1998.3.264 }}</ref> Жұлдыздарға дейінгі қашықтықты анықтаудың негізгі әдісі — Жердің Күн төңірегінде айналуын негізге ала отырып, жұлдыздардың көрінерлік орын ауыстыруын өлшеу. Сол ауытқу ([[параллакс]]) бойынша жұлдызға дейінгі қашықтық есептеліп шығарылады. Әр түрлі спектрлік кластағы жұлдыздардың орташа абсолюттік жұлдыздық шамасын анықтай отырып және оны сол кластағы жекелеген жұлдыздардың көрінерлік жұлдыздық шамасымен салыстыра отырып, жұлдыздарға дейінгі қашықтықты анықтауға болады. Жұлдыздың өз осінен айналуы оның спектрлері бойынша зерттеледі. Айналу кезінде жұлдыз дискісінің бір шеті бізден алыстайды, ал екінші шеті сондай жылдамдықпен бізге қарай жақындайды. Сондықтан, [[Доплер құбылысы|Доплер принципі]] бойынша жұлдыздың айналу жылдамдығын анықтауға болады. Температурасы жоғары (экватор аймағында) жұлдыздар 100 – 200 км/с және одан да артық [[жылдамдық]]пен, ал температурасы салқындау жұлдыздар одан кем, яғни секундына бірнеше км жылдамдықпен айналады === Электромагнит өрісі === [[Сурет:Suaur.jpg|thumb|left|200px|Орташа Зеемана-Доплер арқылы құрылған [[Арбакеш шоқжұлдызы]] (Auriga) SU бетіндегі электромагнит өрісі]] Жұлдыздың [[электрмагниттік өріс]]і оның ішкі бөлігіндегі [[конвекция]]лы [[цикл]] (қарама-қарсы айналыс) қалыптасқан өңірде пайда болады. Жұлдызды құраған [[Электрөткізгіштік|электрөткізгіштігі]] бар плазма бейне мотор секілді жұлдыздың электромагнит өрісін пайда қылады. Электромагнит өрісінің күші жұлдыз массасы мен құрамының өзгерісіне қатысты өзгеріп отырады. Бетіндегі электромагнит өрісі әрекеті жұлдыздың өз өсінде айналу жылдамдығына да қатысты болады. Бетіндегі қозғалыстар [[жұлдыз дағы]]н пайда қылады. Жұлдыз дағы өңірі қалыпты өңірге қарағанда электромагнит өрісі біршама күшті, темпратурасы төмен өңір есептеледі. [[Жұлдыз шудасы]] электромагнит өрісі күшейген [[Күн тәжі|жұлдыз тәжі]] өңіріндегі белсенділіктен басталады. Жұлдыз жалыны болса электромагнит өрісіндегі қозғалыста бүркілген энергетикалық бөлшектер жарылысынан туылады.<ref>{{cite web | last=Brainerd | first=Jerome James | date= 2005 | url=http://www.astrophysicsspectator.com/topics/observation/XRayCorona.html | title=X-rays from Stellar Coronas | publisher=The Astrophysics Spectator | accessdate= 2007-06-21 }}</ref> Электромагнит өрісінің әсерінде, жоғары жылдамдықта өз өсінде айналатын жас жұлдыздың беткі қозғалыстары көп болады. Электромагнит өрісі жұлдыз дауылын өршітеді. Ал жұлдыз қартайған сайын қозғалысы баяулап, ондағы электромагнит өрісі туғызған құбылыстар салыстырмалы әлсірей түседі. Сондықтан, күн секілді жасы егде жұлдыздың өз өсінде айналу жылдамдығы баяулады, беткі қозғалыстар да біршама аз. Өз өсіндегі айналысы ақырындаған жұлдыздың бетіндегі электромагнит өрісі туғызған белсенді қозғалыстар біртіндеп [[период]]ты тұрақты қозғалысқа ауысады. Кейде тіпті ұзақ заман еш белсенділік болмайды.<ref>{{cite web | last = Berdyugina | first = Svetlana V. | year=2005 | url =http://solarphysics.livingreviews.org/Articles/lrsp-2005-8/ | title =Starspots: A Key to the Stellar Dynamo | publisher =Living Reviews | accessdate = 2007-06-21 }}</ref> Мысалы, [[Маундер минималы]]нда ({{lang-en|Maunder Minimum}}) күн шамамен 70 жыл бойы еш қара дақсыз қозғалған екен. {{Фотоқатар|NOAA 875.ogv|NOAA 875 Flare.ogv|е1=280|е2=280|мәтін='''1. Күн дағы қозғалысы'''<br />'''2. Күн шудасы'''|color=#BBBBDD}} === Салмағы === [[Сурет:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|thumb|right|300px|G түріндегі жерге ең жақын жұлдыз – Күн. Күн — [[негізгі тізбек жұлдызы]]ның бірі, ол өзегіндегі термоядролық реакциядан энергия жасап нұр шашады, онда сутегі [[атом]]ы [[гелий]] атомына айналады. Оның өзегінде секундына 620 миллион тонна сутегі реакцияға түседі. NASA суреті]] Жұлдыздардың массасы және жарқырауы бір-бірімен белгілі бір тәуелділік арқылы байланысады. Жұлдыздың ішкі қойнауын тікелей бақылап көру мүмкін емес. Сондықтан жұлдыз, оның массасы, радиусы және жарқырауы шын мәніндегі жұлдызға сәйкес етіп жасалған теориялық жұлдыз моделін құру арқылы зерттеледі. Теория жүзінде жұлдыз механикалық және жылулық тепе-теңдікте болатын әрі ұзақ уақыт бойы ұлғаймайтын және сығылмайтын газдан тұратын шар деп қарастырылады. Әдеттегі жұлдыздың температурасы оның беткі қабатында бірнеше мың градусқа, ал центрінде ондаған миллион градусқа жетеді. Жұлдыз энергиясының негізгі көзі – термоядролық реакциялар. Мұнда жеңіл ядролардан неғұрлым ауыр ядролар пайда болады. Көп жағдайда [[сутегі]] [[гелий]]ге айналады. Жұлдыздардың табиғаты мен құрылысы дүние жүзінің көптеген обсерваториялары мен астрономиялық мекемелерінде, ал Қазақстанда [[Астрофизика институты]]нда зерттеледі.<ref name=source1>Балалар энциклопедиясы</ref> [[Сурет:Ngc1999.jpg|thumb|right|200px|Рефлексті тұмандық NGC 1999 әдетте Аңшы жоқжұлдызы V380 жағынан жарқырайды. Оның массасы күннің 3,5 есесіндей. NASA суреті]] Карина шоқжұлдызының ({{lang-en|Carina}}) ''η'' жұлдызы белгілі болған массасы ең үлкен жұлдыздың бірі есептеледі.<ref>{{cite journal | first = Nathan | last = Smith | year = 1998 | url = http://www.astrosociety.org/pubs/mercury/9804/eta.html | title = The Behemoth Eta Carinae: A Repeat Offender | publisher = Astronomical Society of the Pacific | journal=Mercury Magazine | volume=27 | pages=20 | accessdate = 2006-08-13 }}</ref> Ол күн массасының 100–150 есесіндей үлкен. Бірақ оның ғұмыры тым қысқа, ең ары болғанда бірнеше миллион жыл ғана. [[Аркес үйіржұлдызы]] ({{lang-en|Arches cluster}}) туралы зерттеулер бойынша, әлемде күннің 150 есесіндей басқа да алып жұлдыздар бар, бірақ әлі нақтыланбады.<ref>{{cite news | title=NASA's Hubble Weighs in on the Heaviest Stars in the Galaxy | publisher=NASA News | date= 2005 | url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2005/mar/HQ_05071_HST_galaxy.html | accessdate=2006-08-04 }}</ref> Не үшін 150 есе болуды соңғы шек ету керек, бұл анық емес. Тек Эддингтон жарқырау шамасы бұл мәселеге белгілі бір жауап береді: жұлдыз өз беткі қабатына атқылай алатын жарығының ең жоғары шегі осы болуға тиіс. [[Жойқын жарылыс]]тан кейін ең алғаш пайда болған жұлдыздар күннен 300 есеге дейін ауыр болған.<ref>{{cite news | title=Ferreting Out The First Stars | publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics | date= 2005 | url=http://cfa-www.harvard.edu/press/pr0531.html | accessdate=2006-09-05 }}</ref> Олардың құрамында [[литий]]ден ауыр элемент болмағандықтан, ондай жұлдыздар таусылды. Бұл түрдегі жұлдыздар қазір тек теория жүзінде ғана расталады. [[Алтынбалық шоқжұлдызы]] ({{lang-en|Doradus}}) AB A-ның серігі Алтын балық AB C жұлдызының ауырлығы [[Юпитер]]дің 93 есесіндей. Ол қазірге дейінгі белгілі өте кішкентай жұлдыз есептелсе де, оның өзегінде термоядролық реакция жүріп жатыр.<ref>{{cite news | title=Weighing the Smallest Stars | publisher=ESO | date= 2005 | url=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-02-05.html | accessdate=2006-08-13 }}</ref> Темір құрамы күнмен бірдей жұлдыздың ары қарай термоядролық реакция жасауына аз дегенде Юпитерден 75 есе үлкен болуға тиіс.<ref>{{cite web | first = Alan | last = Boss | date = 2001 | url = http://www.carnegieinstitution.org/News4-3,2001.html | title = Are They Planets or What? | publisher = Carnegie Institution of Washington | accessdate = 2006-06-08 }}</ref><ref name="minimum">{{cite web | last = Shiga | first = David | date = 2006 | url = http://www.newscientistspace.com/article/dn9771-mass-cutoff-between-stars-and-brown-dwarfs-revealed.html | title = Mass cut-off between stars and brown dwarfs revealed | publisher = New Scientist | accessdate = 2006-08-23 }}</ref> Темір құрамы өте аз болған жағдайда, қазіргі күңгірт жұлдыздарды зерттеу арқылы ең кіші жұлдыздың массасы күннің 8,3 есесіндей, Юпитер массасының 87 есесіндей болатыны белгілі болды.<ref name="minimum" /><ref>{{cite news | title=Hubble glimpses faintest stars | publisher=BBC | date= 2006 | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/5260008.stm | accessdate=2006-08-22 }}</ref> Одан да кіші жұлдыздар жұлдыз бен газ шары болу арасында болып, оларды әдетте [[Қоңыр ергежейлі]] жұлдыз деп атайды. Жұлдыздың радиусы мен салмағы арқылы оның бетіндегі гравитацияны «Тартылыс күші» белгілеуге болады. Әдетте алып жұлдыздар бетіндегі гравитация [[негізгі тізбек жұлдызы]]на қарағанда біршама төмен болады. Ал Ақ ергежейлі жұлдыздар бетіндегі гравитация біршама жоғары болып келеді. Гравитация жұлдыздан шығатын жарыққа да әсер етеді, гравитация жоғары болған сайын оның спектрінде айқын өзгешелік байқалады.<ref name="new cosmos" /> Жұлдыз массасының шегі бар. Егер бір жұлдыздың массасы 0.07 күн массасынан төмен болса, онда ол жұлдыз болу "салауатынан" айырылады. Егер өте кішкене жұлдыздың темпратурасы онда сутегіің термоядролық реакциясын туғыза алмаса, онда ол Қоңыр ергежейліге айналады. === Өз өсінде айналуы === [[Сурет:Lightsmall-optimised.gif|thumb|left|200px|Импульс әсерінің қалыптасуы: импульсты жұлдыз [[пульсар]]дың электромагнитті радиациясын бейнелеп көрсеткен флаш сурет]] Жұлдыздың өз өсінде айналуын [[спектрометрия]]лық құрылым арқылы өлшеуге болады, немесе жұлдыз дағының жылжуымен де шамалауға болады. Жас жұлдыздар өз өсінде тез айналады, экваторында жылдамдық 100 км/сек-ке дейін жетеді. Мысалы, В түрдегі [[Ахернар]] жұлдызының экваторындағы жылдамдық 225 км/сек -тан асады. Сондықтан оның экваторының радиусы екі полюсіне қарағанда 50% үлкен. Мұндай жылдамдық Ахернарды бөлшектеп тынатын 300 км/сек жылдамдықтан сәл кішкене ғана болып тұр.<ref>{{cite news | title=Flattest Star Ever Seen | publisher=ESO | date= 2003 | url=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2003/pr-14-03.html | accessdate=2006-10-03 }}</ref> Салыстырма үшін айтсақ, күн 25 – 35 күндік периодта өз өсін бір рет айналып шығады. Экваторындағы жылдамдық бар болғаны 1.994 км/сек қана. Жұлдыздың электромагнит өрісі мен жұлдыз дауылы негізгі тізбектегі жұлдыздың өз өсінде айналу жылдамдығын ақырындатады, өзгерісіне де ықпал етеді.<ref>{{cite web | last = Fitzpatrick | first = Richard | date = 2006 | url = http://farside.ph.utexas.edu/teaching/plasma/lectures/lectures.html | title = Introduction to Plasma Physics: A graduate course | publisher = The University of Texas at Austin | accessdate = 2006-10-04 }}</ref> Тығыз жұлдыздар тығыз материяны пайда қылады, өз өсінде тез айналады. Төмен жылдамдық [[импульс моменті]]н тұрақты сақтайды. Егер жұлдыздың көлемінде өзгеріс болса, ол міндетті түрде жылдамдығына әсер етеді. Көп санды импульс моментін сыртқа қарай созылған жұлдыз бораны мен жұлдыз шудасы әлсіретеді.<ref>{{cite journal | last = Villata | first = Massimo | title=Angular momentum loss by a stellar wind and rotational velocities of white dwarfs | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | year=1992 | volume=257 | issue=3 | pages=450–454 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1992MNRAS.257..450V }}</ref> [[Нейтрон жұлдыз]]ының бір түрі болған [[Пульсар]]дың өз өсінде айналуы өте тез болады, [[Теңіз шаяны тұмандығы]] өзегіндегі пульсар секундына 30 рет айналады.<ref>{{cite news | title=A History of the Crab Nebula | publisher=ESO | date= 1996 | url=http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/1996/22/astrofile/ | accessdate=2006-10-03 }}</ref> Ол төңірегіне үздіксіз [[импульс]] жіберетіндіктен [[Импульс жұлдызы]] деп те аталады. Бірақ олардың жылдамдығында ақырындау болдады, оның айналу жылдамдығы [[радиация]] тарату барысында үздіксіз әлсірей береді. {{Фотоқатар|Chandra-crab.jpg|Millisecond pulsar and accretion disk - NASA animation (hi-res).ogv|е1=250|е2=250|е3=250|мәтін='''1. Теңіз шаяны тұмандығындағы [[Пульсар]] рентгендік көрінетін жарық суреті'''<br />'''2. Жақын жұлдызды сорып алған [[Пульсар]]дың ұқсатылған көркем анимациясы'''|color=#BBBBDD}} === Температурасы === Негізгі тізбектегі жұлдыздардың беткі температурасы өзегінде жасалатын энергияға және оның радиусына байланысты болады. Оны рең индексі арқылы мөлшерлеуге болады.<ref name='astronomynotes'>{{cite web |url=http://www.astronomynotes.com/starprop/s5.htm |title=Properties of Stars: Color and Temperature |accessdate=2007-10-09 |last=Strobel |first=Nick |date=2007 |work=Astronomy Notes |publisher=Primis/McGraw-Hill, Inc. |archiveurl=http://web.archive.org/web/20070626090138/http://www.astronomynotes.com/starprop/s5.htm |archivedate=2007-06-26 }}</ref> Жұлдызды идеалдастырылған қара шар деп есептеп, оның өзегінда жасалатын энергия оның беткі қабатына жеткенде қанша болатыны арқылы есептеу теориялық есептеу болып, ол әдетте "өнімді температура" деп аталады. Бірақ, өнімді температура тек бір көрсеткіш қана. Өйткені жұлдыз температурасы өзегінен бетіне жеткенше үздіксіз әлсірейтін бірнеше сатылардан өтеді.<ref>{{cite web | first=Courtney | last=Seligman | work=Self-published | url=http://cseligman.com/text/stars/heatflowreview.htm | title =Review of Heat Flow Inside Stars | accessdate = 2007-07-05 }}</ref><ref name="aps_mss" /> Ал өзегінде миллион К ге жетеді.<ref name="aps_mss" /> Жұлдыздың термпературасы ондағы түрлі элементтердің [[иондану]] салыстырмасын туғызады. Жұлдыздың беткі температурасы, жұлдыз көрінуінің абсолюттік шамасы қатарлылар жұлдыздарды түрге бөлуге негіз болады.<ref name="new cosmos" /> Үлкен массаға ие негізгі тізбек жұлдызының беткі температурасы 50,000 K-ге жетеді. Ал, Күн секілді біршама кіші жұлдыздың беткі температурасы бірнеше мың К. Алып қызыл жұлдыздың беткі температурасы 3,600 K болғанымен, бірақ оның жарқырайтын аумағы үлкен болған соң жерден жарық болып көрінеді.<ref name=zeilik>{{cite book | last=Zeilik | first=Michael A. | coauthors=Gregory, Stephan A. | title=Introductory Astronomy & Astrophysics | edition=4th ed. | year=1998 | publisher=Saunders College Publishing | isbn=0030062284 | pages=321 }}</ref> === Cәулеленуі (радиация) === [[Сурет:Ecliptic path.jpg|thumb|right|350px|Күн, Жер және оны қоршаған жұлдыздардың жердегілерге көрінуі]] Жұлдызда пайда болған энергия термоядролық реакцияның нәтижесі болып, ол [[электромагнит]]тік [[сәулелену]] (''радиация'') және [[бөлшек]]тер сәулеленуы арқылы [[әлем]]ге тарайды.<ref name="Roach 2003">{{cite news | last=Roach | first=John | title=Astrophysicist Recognized for Discovery of Solar Wind | publisher=National Geographic News | date= 2003 | url=http://news.nationalgeographic.com/news/2003/08/0827_030827_kyotoprizeparker.html | accessdate=2006-06-13 }}</ref> Бөлшектік сәулелену (олар жұлдыздың сыртқы қабатындағы еркін [[протон]]дар, [[α бөлшек]]тер, [[β бөлшек]]тер болып газды ағындарға ілеседі) жұлдыз бораны болып таралады.<ref name="Roach 2003"/> Әрине, жұлдыз боранында тағы жұлдыз өзегінен келетін [[нейтрино]]лар да болады. Өзегінде пайда болған энергия жұлдызды қалай жарқыратады? Мәлім [[элемент]]тің екі және одан да көп атомдары өзара бірігіп, одан да ауыр элементті пайда қылғанда, [[γ-сәуле]]лер мен [[фотон]]дар термоядролық реакция арқылы сыртқа атылады. Бұл энергия беткі қабатына жеткенде көрінетін сәуле секілді формадағы [[электромагниттік энергия]]ға айналады. Жұлдыздың реңі көрінетін сәуленің толқындық жиілік мәнімен өлшенеді.<ref name="The Colour of Stars">{{cite web | url = http://outreach.atnf.csiro.au/education/senior/astrophysics/photometry_colour.html | title = The Colour of Stars | publisher = Australian Telescope Outreach and Education | accessdate = 2006-08-13 }}</ref> Ол жұлдыз сыртқы қабатындағы температурамен тіке байланысты болады.<ref name="The Colour of Stars"/> Жұлдыз әдетте көрінетін сәуледен басқа көрінбейтін электромагниттік сәулеленуден де тұрады. Шынтуайтында, электромагниттік сәулелену жұлдыздың бүкіл [[электромагниттік спектр]]ін — ұзын толқынды [[инфрақызыл сәуле]]сі мен [[радиотолқын]]дарды және қысқа толқынды [[ультракүлгін сәуле]]сін, [[рентген сəулесі]]н және [[γ-сәулесі]]н жауып тұрады. Жұлдыздың электромагнитті сәулеленуі, мейлі көрінетін, көрінбейтіні болсын, тегіс назар аударуға тұралық. Жұлдыздың спектрі арқылы астрономдар жұлдыз бетінің температурасын, беттік тартылыс күшін (гравитация), металл мөлшері мен өз өсінде айналу жылдамдығын өлшей алады. Егер жұлдыздың қашықтығын білсек, [[параллаксті өлшеу]] арқылы жұлдыздың жарқырау шамасын есептеп шығара аламыз. Массасы, радиусы, беткі гравитациясы, өз өсінде айналу периоды дегендер жұлдыз моделін тануға көмектеседі (Қосаржұлдыздарда болса жұлдыз массасы бірден есептеледі<ref>{{cite news | title=Astronomers Measure Mass of a Single Star—First Since the Sun | publisher=Hubble News Desk | date= 2004 | url=http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2004/24/text/ | accessdate=2006-05-24 }}</ref>). Ауырлық күші микролинз технологиясы арқылы жұлдыз массасын тіке өлшеуге болады. Бұл шамаларды білу арқылы астроном ары қарай аталған жұлдыздың жас шамасын да айқындай алады.<ref>{{cite journal | author= Garnett, D. R.; Kobulnicky, H. A. | title=Distance Dependence in the Solar Neighborhood Age-Metallicity Relation | url= https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2000-04-01_532_2/page/1192 | journal=The Astrophysical Journal | year=2000 | volume=532 | pages=1192–1196 | doi = 10.1086/308617 }}</ref> === Жарқырауы === [[Сурет:Neutron star cross section.svg|thumb|right|300px|[[Нейтрон жұлдыз]]дың ішкі келбеті]] Астрономия саласында, жарқырау дегеніміз аспан денесінің мәлім уақыт бірлігінде сәулеленген жарығы мен басқа да энергиялар шашырауының бірбүтін жиынтығы. Жұлдыздың жарқырауы жұлдыз радиусына және беткі темпратурасына байланысты болады. Бірақ, көптеген жұлдыздардың сәулелену ағыны біртегіс болмайды. Тез айналатын [[Вега жұлдызы]]н алсақ, одан сәулеленген энергия ағыны [[экватор]]ында ең көп болады екен.<ref>{{cite news | author=Staff | date= 2006 | title=Rapidly Spinning Star Vega has Cool Dark Equator | publisher=National Optical Astronomy Observatory | url=http://www.noao.edu/outreach/press/pr06/pr0603.html | accessdate=2007-11-18 }}</ref> Жұлдыз бетіндегі жұлдыз дағы дегеніміз сәулеленген энергия мен температура орташа сәулеленген аймақтан төмен өңір есептеледі. Шағын, Күн секілді ергежейлі жұлдыздардың бетінде дақтардан басқа өзгеше құбылыстар сирек болады. Алып жұлдыздардағы жұлдыз дағы үлкен және анығырақ болады.<ref name="Michelson Starspots">{{cite journal | author= Michelson, A. A.; Pease, F. G. | title=Starspots: A Key to the Stellar Dynamo | journal=Living Reviews in Solar Physics | publisher=Max Planck Society | year=2005 | url=http://www.livingreviews.org/lrsp-2005-8 }}</ref> Олардың жиек өңірінде айқын күңгірттену құбылысы болады, яғни жарығы жұлдыз табақшасының орталық өңірінен айналасына дейін біртіндеп әлсіреумен болады.<ref>{{cite journal | author=Manduca, A.; Bell, R. A.; Gustafsson, B. | title=Limb darkening coefficients for late-type giant model atmospheres | journal=Astronomy and Astrophysics | year=1977 | volume=61 | issue=6 | pages=809–813 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1977A&A....61..809M }}</ref> Қызыл ергежейлі [[флэшжұлдыз]] (Әйдікжұлдыз), мысалы [[Кит UV жұлдызы]]нда жұлдыз дағы біршама айқын байқалады.<ref>{{cite journal | author= Chugainov, P. F. | title=On the Cause of Periodic Light Variations of Some Red Dwarf Stars | journal=Information Bulletin on Variable Stars | year=1971 | volume=520 | pages=1–3 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1977A&A....61..809M }}</ref> === Жұлдыз шамасы (Магнитудасы) === {{main|Көрнеулік жұлдыз шамасы|Мүлделік жұлдыз шамасы}} Жұлдыздың көрнеулік жарқырауы көрнеулік жұлдыз шамасы арқылы өлшенеді. Бұл жарқырау жұлдыз жарығының шынайы шамасына, жер шарынан қашықтығына, жер шары ауа қабатынан өткендегі өзгеру жағдайына байланысты болады. Ішкі және мүлделік жұлдыз шамасы жұлдыздың жерден 10 парсек (32,6 жарық жылы) қашықтықта көрінген жұлдыз шамасы болып, ол тек жұлдыздың өзіндегі жарқырау шамасына байланысты болады. {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=6 | '''Жұлдыз шамасынан жарығырақ жұлдыздар саны''' |--- class='bright' | Көрнеу жұлдыз шамасы|| Жұлдыз саны<ref>{{cite web | url = http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html | archiveurl = http://web.archive.org/web/20080206074842/http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html | archivedate = 2008-02-06 | title = Magnitude | publisher = National Solar Observatory—Sacramento Peak | accessdate = 2006-08-23 }}</ref> |--- class='shadow' |- style="text-align: center;" ||0 ||4 |- style="text-align: center;" ||1 ||15 |- style="text-align: center;" ||2 ||48 |- style="text-align: center;" ||3 ||171 |- style="text-align: center;" ||4 ||513 |- style="text-align: center;" ||5 ||1,602 |- style="text-align: center;" ||6 ||4,800 |- style="text-align: center;" ||7 ||14,000 |} Көрнеулік жұлдыз шамасы мен Мүлделік жұлдыз шамасының өзгерісі логарифм формасында болады: жұлдыз шамасындағы бір бірлік өзгеріс 265 есе (100-дің 5-дәрежелі мәні (Rms) шамамен 2,512-ге тең) жарқырау өзгешелігін тудырады.<ref name="luminosity">{{cite web | url = http://outreach.atnf.csiro.au/education/senior/astrophysics/photometry_luminosity.html | title = Luminosity of Stars | publisher = Australian Telescope Outreach and Education | accessdate = 2006-08-13 }}</ref> Демек, бірінші жұлдыз шамасы (+1.00) екінші жұлдыз шамасының 2,5 есесіндей жарқыраса, ал, алтыншының (+6.00) 100 есесіндей жарқырайды. Демек, таза ауада көзі ең өткір адамдар көре алатын жұлдыз шамасы алтыншы шамадағы жұлдыз (+6.00) есептеледі. Жұлдыз дәрежесін білдітертін сан қанша кіші болса, жұлдыз сонша жарық болады және керісі керісінше. Ең жарық жұлдыздың жұлдыз шамасы теріс (0 ден кіші) болады. Екі жұлдыз арасындағы жарқырау айырмасын (ΔL) есептеу үшін күңгіртінің жұлдыз шамасынан жарығырағының жұлдыз шамасын азайтып, 2,512 негізгі санын шыққан айырма дәрежесіне еселесе жеткілікті. Яғни: :<math> \Delta{m} = m_\mathrm{x} - m_\mathrm{p} </math> :<math>2,512^{\Delta{m}} = \Delta{L}</math> (жарқырау айырмасы) Жарқырауы және жерден алыстығына салыстырмалы түрде айтқанда, Мүлделік жұлдыз шамасы (М) мен Көрнеулік жұлдыз шамасы (m) жеке жұлдыз үшін бірдей шамада болмайды. Мысалы, Сүмбіленің Көрнеулік жұлдыз шамасы −1.44 болса, оның Мүлделік жұлдыз шамасы +1.41 ге тең. Күннің Көрнеулік жұлдыз шамасы −26,7; ал оның Мүлделік жұлдыз шамасы +4,83 ғана. Сүмбіле жер бетінен қарағандағы ең жарық жұлдыз болып, мүлделік жарқырауы күннің 23 есесіндей. Ал, аспандағы екінші жарық жұлдыз [[Канопус]] (Мүлделік жұлдыз шамасы -5,33) күннен 14,000 есе жарық. Канопус Сүмбілеге қарағанда әлдеқайда жарық, бірақ жерден қарағанда Сүмбіле әлдеқайда жарық көрінеді. Себебі Сүмбіле бар болғаны жерге 8,6 жарық жылы қашықтықта ғана. Ал, Канопус біршама ұзақта, ол жер шарына 310 жарық жылы қашықтыққа орналасқан. [[2006 жыл]]ы Мүлделік жұлдыз шамасы ең жоғары жұлдыз LBV 1806-20, оның жарығы −14.2 шамада болып, күннен 5 000 000 есе жарық.<ref>{{cite web | author = Hoover, Aaron | date = 2004 | url = http://www.napa.ufl.edu/2004news/bigbrightstar.htm | title = Star may be biggest, brightest yet observed | publisher = HubbleSite | accessdate = 2006-06-08 }}</ref> Бізге белгілі жарқырауы ең нашар (күңгірт) жұлдыз NGC 6397 үйіржұлдызындағы бір жұлдыз болып, бұл қызыл ергежейлі жұлдыздың мүлделік жұлдыз шамасы +26 болса, ал ең өшкін Ақ ергежейлі жұлдыздың мүлделік жұлдыз шамасы +28 ғана. Бұл жұлдыздың қараңғылығы сондай, оның жарқындығы жерден қарағандағы ай бетінде жағылған бір тал май шамдай ғана.<ref>{{cite web | date = 2006 | url = http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2006/37/image/a | title = Faintest Stars in Globular Cluster NGC 6397 | publisher = HubbleSite | accessdate = 2006-06-08 }}</ref> === Жұлдыз түрлері === {{Main|Жұлдыздардың спектрлік жіктелуі}} {| class="wikitable" style="float: right; text-align: center; margin-left: 1em;" |+ ''Ұқсамаған жұлдыз түрінің<br />беткі температура диапазоны''<ref>{{cite web | last = Smith | first = Gene | date = 1999 | url = http://casswww.ucsd.edu/public/tutorial/Stars.html | title = Stellar Spectra | publisher = University of California, San Diego | accessdate = 2006-10-12 }}</ref> ! Санаты ! Температура ! Мысал |-style="background: {{star-color|O}}" | O | 33,000 K -ден жоғары | [[Зета кемесі]] |-style="background: {{star-color|B}}" | B | 10,500–30,000 K | [[Ригель (жұлдыз)|Ригель]] |-style="background: {{star-color|A}}" | A | 7,500–10,000 K | [[Альтаир]] |-style="background: {{star-color|F}}" | F | 6,000–7,200 K | [[Процион|Procyon A]] |-style="background: {{star-color|G}}" | G | 5,500–6,000 K | [[Күн (жұлдыз)|Күн]] |-style="background: {{star-color|K}}" | K | 4,000–5,250 K | [[Үндіс ε жұлдызы]] |-style="background: {{star-color|M}}" | M | 2,600–3,850 K | [[Проксима Центавр]] |} Кезекте қолданылатын жұлдыздарды түрге бөлу жүйесі ХХ ғасырдың басында пайда болған. Ол кезде сутегінің [[спектр сызығы]]на негізделіп, А дан Q дейінгі санатқа ажыратқан.<ref>{{cite journal | last=Fowler | first=A. | title=The Draper Catalogue of Stellar Spectra | journal=Ұлы табиғат, a Weekly Illustrated Journal of Science | year=1891–2 | volume=45 | pages=427–8 }}</ref> Ол кезде температураның спектр сызығына өте әсер ететіні беймәлім еді. Ал температураны негіз етіп санатқа жіктеу қазіргі түрге бөлу амалы есептеледі.<ref name=carlos>{{cite book | first=Carlos | last=Jaschek | coauthors=Jaschek, Mercedes | year=1990 | title=The Classification of Stars | publisher=Cambridge University Press | isbn=0521389968 }}</ref> Жұлдыз спектріндегі ұқсамастықтарға негізделіп, ұқсамаған әріптермен өзара ажыратылады. О түрі ең ыстық жұлдыз болса, М түріндегі жұлдыз ерекше суық болып, [[молекула]] жұлдыз атмосферасында пайда болады. Температураның жоғарысынан төменіне дейін жұлдыздар O, B, A, F, G, K және M түрлеріне бөлінеді. Түрлі сирек [[спектр]]лерге негізделіп, арнайы бөлулер де болады. Ең көп кездесетін ерекше түр – L және T болып, оларға ең суық кішкентай жұлдыздар мен [[Қоңыр ергежейлі]] жұлдыздар тән. Әрбір әріп тағы да сан бойынша 0 -ден 9 -ға дейін тармақталып, температураның кемуі 10 деңгейге бөлінеді. Бірақ бұл жүйе ғаламат ыстық шекте бұзылады: әлі күнге О0 және О1 түріндегі жұлдыз айқындалмады.<ref name="spectrum">{{cite web | first=Alan M | last=MacRobert | url =http://www.skyandtelescope.com/howto/basics/3305876.html | title = The Spectral Types of Stars | publisher = Sky and Telescope | accessdate = 2006-07-19 }}</ref> Тағы бір тұрғыдан, жұлдыз спектріндегі жарқырау әсеріне орай түрлерге бөлінеді. Бұл оның көлемі мен сыртқы гравитациясына байланысты. Олар диапазоны 0 ден ([[Аса алып жұлдыз]] ) және ІІІ ([[Алып жұлдыз]]) -ден V (Ергежейліні ерткен негізгі тізбек жұлдызы) және VII (Ақ ергежейлі) дейінгі жұлдыздар. Көптеген жұлдыздар негізгі тізбекке тән. Бұл Мүлделік жұлдыз шамасы мен HR диаграмма торындағы тар және ұзын өңір болып, сутегі реакциясы жалғасып жатқан жұлдыздарды қамтиды. Біздің күн болса [[Негізгі тізбек жұлдызы]] өңірдегі орташа деңгейдегі, ғарышта жиі кездесетін үлкендіктегі, темпратурасы қалыпты G2V түріндегі сарғыш ергежейлі жұлдыз есептеледі. Күн ерекше өзгеше жұлдыз емес, тек ол бізге өте жақын болғандықтан және ол туралы ақпаратымыз біршама молырақ болғандықтан басқа жұлдыздарды сол күннің қасиетімен салыстырып тануға қолданамыз. Ұсақ әріптермен белгіленетін қосымша қасиеттер жұлдыз спектрінің арнайы ерекшелігін білдіру үшін қолданылады. Мәселен, "е" атқыланған спектр сызығы барлығын, "m" металдар дәрежесінің жоғарылығы туғызған өзгешеліктер, “var” болса спектр сызығының жиі өзгеріп тұруын білдіреді. Ақ ергежейлінің өз арнайы түрлері болады және D әрібінде таңбаланады. Бұл түрдегі жұлдыздар спектр сызығындағы ерекшеліктеріне сай DA, DB, DC, DO, DZ және DQ санаттарына түрлендіріліп, оның температура көрсеткіштерінің сандық мәні қосылады.<ref>{{cite web | url = http://www.physics.uq.edu.au/people/ross/ph3080/whitey.htm | title = White Dwarf (wd) Stars | publisher = White Dwarf Research Corporation | accessdate = 2006-07-19 }}</ref> === Айнымалы жұлдыз === [[Айнымалы жұлдыз]] — ішкі-сыртқы әсерге сай жарқырау периодында және басқа қасиеттерінде өзгеріс туған жұлдыз. Ішкі себептік өзгерістен негізінен үш түрлі жұлдыз тобы қалыптасады. Жұлдыз өзгерісі мезгілінде кейбір жұлдыздар кеңейіп-тарайып өзгеру барысын бастан кешіреді. Кеңею-тараю түріндегі өзгергіш жұлдыз уақытқа сай өз радиусы мен жарқырауын өзгертіп отырады. Жұлдыздың үлкендігіне сай кеңею, немесе тараю периоды бірнеше минуттан неше жылдарға дейін созылуы мүмкін. Мұндай жұлдыздарға [[Цефеид]] жұлдыздары мен цефеид жұлдыздары секілділер және ұзақ периодтық [[Мирида]] жұлдыздары кіреді.<ref name="variables">{{cite web | url = http://www.aavso.org/vstar/types.shtml | title = Types of Variable Stars | publisher = AAVSO | accessdate = 2006-07-20 }}</ref> Тез айнымалы жұлдыздар — нұрлануы, немесе массасының атқылануы себепті жарқырауы кенет еселенетін жұлдыздар.<ref name="variables" /> Бұл түрдегілерге [[протожұлдыз]]дар, [[Волф — Райе жұлдызы]] және жарқын жұлдыздар тән болып, олардың бәрі тегіс алып жұлдыздар және аса алып жұлдыздар болып келеді. Ұлы өзгерістен және жарылыстан туындаған өзгергіш жұлдыз ғаламат өзгеріске түседі. Бұл түрдегілерге [[жаңа жұлдыз]]дар, немесе Ia түріндегі Ғаламатжұлдыздар тән. Ақ ергежейлі өз серігінен сутегі сімірсе, массасының шұғыл артуынан теромядролық реакция қозады<ref>{{cite web | date = 2004 | url = http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/science/know_l2/cataclysmic_variables.html | title = Cataclysmic Variables | publisher = NASA Годдард ғарышқаұшу орталығы accessdate = 2006-06-08 }}</ref> Кейбір жаңа жұлдыздар үздіксіз қопарылысқа ұшырап, орта амплитудалы периодтағы жарылыстарды бастан кешіреді.<ref name="variables" /> Жұлдыздар сыртқы себептен де өз жарқырауын өзгертуі мүмкін, мысалы [[қосаржұлдыз]]дар. Кейбір ерекше жағдайда, жұлдыздардың айналуы да жұлдыз дағы өзгерісінен жарқырау өзгерісін туғызуы мүмкін.<ref name="variables" /> Айнымалы қосаржұлдыздардың бірі, мысалы [[Алголь]] болып, ол 2,87 күн периодында жарқырауы 2,3 ден 3,5 дейін өзгеріп үлгіреді. === Құрылымы === [[Сурет:Sun parts big.jpg|thumb|left|350px|Күн тақілетті жұлдыздардың құрылымы, NASA суреті]] Тұрақтылық сақтаған жұлдыздардың ішкі бөлігіндегі [[гидростатик]] ағысы тепе-тең болады: ұсақ күштер арасындағы қайшылық бүтіндік теңгерімін бұлжытпай, компенсациялап отырады. Тепе-теңдіктің негізі ішке қарай бағытталған бүкіл әлемдік тартылыс күші ([[гравитация]]) және сыртқа бағытталған қысым күш [[градиент]]і ортасында қалыптасып, жұлдызды тұрақты ұстайды. Қысым градиенті — жұлдыз плазмалық затының температура айырмашылығынан қалыптасады: жұлдыздың ішкі бөлігіндегі температура сыртқы бөлігінен жоғары болатыны анық. Негізгі тізбек жұлдызының, немесе алып жұлдыздардың өзегіндегі температура 107 К ден жоғары болады. Мұндай температура негізгі тізбек жұлдызын жұлдыз ішілік [[термоядролық реакция]]ға алып барып қана қалмай, жұлдыздың [[Гравитациялық коллапс|коллапс]]ын тосуға қажет энергия да бөліп шығарады.<ref name="hansen">{{cite book | author=Hansen, Carl J. | coauthors= Kawaler, Steven D.; Trimble, Virginia | title=Stellar Interiors | publisher=Springer | year=2004 | ISBN=0387200894}}</ref><ref name="Schwarzschild">{{cite book | first=Martin | last=Schwarzschild | title=Structure and Evolution of the Stars | publisher=Princeton University Press | year=1958 | id=ISBN 0-691-08044-5}}</ref> Жұлдыз ішінде атом ядросы бөлшектенсе, пайда болған энергия гамма（γ) сәулесіндік нұрлану күйінде айнала шашырайды. Бұл фотондар мен айналасындағы жұлдыздық плазмалар өзара реакцияланып, ядроның энергиясын асырып барады. Негізгі тізбек жұлдызында [[сутегі]] [[гелий]]ге айналып, өзегіндегі гелий біртіндеп көбейіп кетеді. Соңында өзегінде гелий негізгі құрамға айналған соң, ядродан энергия шығару тоқтайды. Әдетте күн массасының 0.4 есесінен үлкен жұлдыздардағы реакция гелийлі өзекті орап тұрушы сутегі қабатында аталған қабатты сыртқа жылжыту күйінде жалғасады.<ref>{{cite web | url = http://aether.lbl.gov/www/tour/elements/stellar/stellar_a.html | title = Formation of the High Mass Elements | publisher = Smoot Group | accessdate = 2006-07-11 }}</ref> Гидростатик тепе-теңдіктен басқа, тұрақты жұлдыздың ішкі бөлігінде жылу тепе-теңдігі сақталады. Ішінен сыртына үздіксіз жылу градиенті ағып, қабаттар температурасының бірдей болуы сақталады. Радиация қабаты — жұлдыз ішкі бөлігіндегі радиация толық және өнімді тарқалатын өңір болып, бұл өңірдің [[плазма]]сы пертурбацияға түспей, массаға әсер етер қозғалыс туғызбайды. Олай болмағанда, плазма тұрақсыз болып, [[конвекция]] ағысы туылады да, біртекті қозғалатын қабат пайда болады. Мұндай жағдай мәлім өңірде жоғары қарқынды қозғалыстар жиілегенде, мысалы ядролық өңір мен сыртқы қабат өте жұқа қабатпен жақындасқанда пайда болады.<ref name="Schwarzschild" /> [[Сурет:Star types.svg|thumb|right|250px|Салмағы түрліше жұлдыздардың радиация аймағы және конвекциясы]] Негізгі тізбек өңіріндегі жұлдыздардың сыртқы қабатында конвекция болу-болмауы оның массасына байланысты. Күн массасынан неше есе алып жұлдыздарда ішкі бөлікке дейін жеткен конвекция болады және олардың радиация қабаты оның сыртқы жағында болады. Кішкентай жұлдыздарда, мысалы күн секілді жұлдыздарда жағдай басқаша болады. Олардың конвекциясы сыртқы бөлігіне орналасады.<ref name="imagine">{{cite web | date = 2006 | url = http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/science/know_l2/stars.html | title = What is a Star? | publisher = NASA | accessdate = 2006-07-11 }}</ref> Күн массасының 0,4 есесінен кіші [[Қызыл ергежейлі жұлдыз]]дарда бүкілдей біртұтастанған [[конвекция]] болады да, гелий ядросының жиналып қалуына жол берілмейді.<ref name="late stages" /> Әрине, көп санды жұлдыздардың конвекциясы жұлдыз қартаюына ілесіп өзгеріп отырады.<ref name="Schwarzschild" /> Жұлдыздың көзбен көрінетін бөлігі [[фотосфера]] делінеді. Ол жұлдыз плазмасы жарқырап, фотон арқылы энергия жеткізетін қабат есептеледі. МҰнда, ядродан шығатын энергия әлемге тарайтын фотонға айналады да, температурасы біршама төмен өңірлер [[жұлдыз дағы]] болып көрінеді. Жұлдыз дағы фотосферада болатын құбылыс есептеледі. фотосфера қабатының сыртындағысы [[жұлдыз атмосфера]]сы. Күн секілді [[Негізгі тізбек жұлдызы]]нда ең төменгі атмосфера қабаты [[хромосфера]] болып, [[спикула]] және [[жұлдыз алаулауы]] осында туылады. Хромосфера сыртдағысы өтпелі қабат болып, 100км қашықтыққа жетпейтін өңірде термпература шұғыл көтерілген болады. Оның сыртында [[Жұлдыз тәжі]] болып, ол жоғары температураға ие плазмалық заттан құралады және сыртқа қарай жүздеген миллион километр созылып жатады.<ref>{{cite press release | publisher=ESO | date=2001 | title=The Glory of a Nearby Star: Optical Light from a Hot Stellar Corona Detected with the VLT | url=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2001/pr-17-01.html | accessdate=2006-07-10 }}</ref> Жұлдыз тәжі жұлдыздың сыртқы қабатындағы конвенция өңірімен<ref name="imagine" /> байланысты. Жұлдыз тәжінің температурасы жоғары болғанымен бірақ жарығы әлсіз болады. Мысалы Күн тәжісі тек күн толық тұтылған кезде ғана біршама айқын көрінеді. Жұлдыз тәжінен шыққан жұлдыз бораны жоғары температураға ие плазмалық бөлшектердің сыртақ жаппай кеңейіп, жұлдызара материяға ұшырауынан туылады. Күн туралы айтар болсақ, [[Күн бораны]] ықпалына ұшыраған аумақтағы шар пішінді кеңістік әдетте [[гелиосфера]] деп аталады.<ref>{{cite journal | author=Burlaga, L. F.; Ness, N. F.; Acuña, M. H.; Lepping, R. P.; Connerney, J. E. P.; Stone, E. C.; McDonald, F. B. | title=Crossing the Termination Shock into the Heliosheath: Magnetic Fields | url=https://archive.org/details/sim_science_2005-09-23_309_5743/page/2027 | journal=Science | year=2005 | volume=309 | issue=5743 | pages=2027–2029 | doi= 10.1126/science.1117542 | pmid= }}</ref> === Термоядролық реакция жолдары === [[Сурет:Proton proton cycle.png|thumb|right|400px|Протон-протондық айналыс реакциясы]] {{Multiple image|direction=vertical|align=right|image1=Fusion in the Sun.svg|image2=CNO Cycle.svg|width=200|caption1=Протон-протондық айналыс реакциясы|caption2=Көміртегі-азот-оттегі айналысы реакциясы}} Жұлдыздар жұлдыз ядросының құрамына сай, жұлдыздың массасы мен ішкі құрылымына сай өзегінде әртүрлі термоядролық реакциялар жасайды. Атомдар біріккеннен кейінгі таза салмағы ядроның өз жалпы салмағынан кішірек болады, өйткені материяның энергияға айналуы заңы бойынша — ''E'' = ''mc''² — қалған салмақтағы материя тең шамадағы электромагнитті энергияға айналады. Термоядролық реакция температура өзгерісіне өте сезгір болып, өзектегі температураның сәл өзгерісінің өзі реакция жылдамдығына үлкен әсер етеді. [[Негізгі тізбек жұлдыздары]]ның ядролық температурасы массасы ең кішкентай М жұлдыздарындағы 4 млн [[кельвин]]нен массасы ауыр О жұлдыздарындағы 40 млн кельвинге дейін жетеді.<ref name="aps_mss">{{cite web | date = 2005 | url = http://www.astrophysicsspectator.com/topics/stars/MainSequence.html | title = Main Sequence Stars | publisher = The Astrophysics Spectator | accessdate = 2006-10-10 }}</ref> Ядросы 10 млн кельвинге дейін қызған Күннің өзегінде сутегі гелийге [[протон - протондық айналыс реакциясы|протон — протондық айналысы]] ({{lang-en|Proton–proton chain reaction}}) формасындағы реакцияға түседі:<ref name="synthesis">{{cite journal | author = Wallerstein, G.; Iben Jr., I.; Parker, P.; Boesgaard, A. M.; Hale, G. M.; Champagne, A. E.; Barnes, C. A.; KM-dppeler, F.; Smith, V. V.; Hoffman, R. D.; Timmes, F. X.; Sneden, C.; Boyd, R. N.; Meyer, B. S.; Lambert, D. L. | title=Synthesis of the elements in stars: forty years of progress | journal=Reviews of Modern Physics | year=1999 | volume=69 | issue=4 | pages=995–1084 | url=http://www.cococubed.com/papers/wallerstein97.pdf | format=pdf | accessdate=2006-08-04 | doi=10.1103/RevModPhys.69.995 }}</ref> :4[[Сутегі-1|¹H]] → 2[[Дейтерий|²H]] + 2[[Позитрон|e⁺]] + 2[[Нейтрино|ν_e]] (4,0 M[[Электроволт|eV]] + 1,0 MeV) :2¹H + 2²H → 2[[Гелий-3|³He]] + 2[[Фотон|γ]] (5,5 MeV) :2³He → [[Гелий-4|⁴He]] + 2¹H (12,9 MeV) Бұл реакция нәтижесінде: :4¹H → ⁴He + 2e⁺ + 2γ + 2ν_e (26,7 MeV) Бұл жердегі e⁺ [[позитрон]], γ [[гамма]]лық сәулеленген [[фотон]], νe [[нейтрино]], H және He [[сутегі]] мен [[гелий]]дің [[изотоп]]тары. Бұл реакция нәтижесінде бөлінген энергияның шамасы миллиондаған электрон-вольтқа жеткенімен, жалпы энергия мүмкіндігі үшін өте аз мөлшер есептеледі. Әр реткі реакция шығынын қамту үшін барлық қажетті энергия үздіксіз өндіріліп, [[жұлдыз радиациясы]] болып таралып жатады. {| class="wikitable" style="float:left;margin-right:20px;" |+ Жұлдыз реакциясы үшін қажетті минимал масса: |- !элемент ![[Күн массасы|күн<br />массасы]] |- | Сутегі ||style="text-align: center;"| 0.01 |- | Гелий ||style="text-align: center;"| 0.4 |- | Көміртегі ||style="text-align: center;"| 4 |- | Неон ||style="text-align: center;"| 8 |} Массасы бұдан ауыр жұлдыздарда [[катализатор]]ы көміртегі болған [[Көміртегі]]-[[Азот]]-[[Оттегі]] айналысы формасындағы реакция арқылы гелийді бөліп шығарады.<ref name="synthesis" /> Массасы 0,5-тен 10 күн массасына дейінгі жұлдыздардың өзегіндегі температура өзгерісі 100 млн кельвинге жеткенде гелий [[бериллий]]ді дәнекер еткен күйде [[үштік алфа барысы]] ({{lang-en|triple-alpha process}}) арқылы көміртегіге айналады:<ref name="synthesis" /> :⁴He + ⁴He + 92 keV → [[Бериллий|^8*Be]] :⁴He + ^8*Be + 67 keV → ^12*C :^12*C → [[Көміртегі-12|¹²C]] + γ + 7.4 MeV Жалпы реакция барысы: :3⁴He → ¹²C + γ + 7.2 MeV Алып массаға ие жұлдыздардағы ядролық қысымда [[неон]] жану және оттегі жану барысында [[ауыр элемент]]тер пайда болады. Жұлдыздағы термоядролық реакцияның соңғы сатысы [[кремний]] жану барысы болып, нәтижесінде тұрақты изотоп – темір-56 жасалады. Бұдан соң [[Эндотермикалық реакция|эндотермикалық үрдісі]] ({{lang-en|Endothermic process}}) арқылы реакция жалғасып, ол жаңа элемент жасай алмайды да, [[гравитациялық сығылу]] нәтижесінде қалған энергиясын шығарады. Төмендегі мысалда, массасы Күннен 20 есе жұлдыздың термоядролық реакцияның орындалып біту уақыты көрсетілген. Ол негізгі тізбектегі О жұлдызы, радиусы күннің 8 есесіндей, жарқырауы күннің 62 000 есесіндей.<ref>{{cite journal | author= Woosley, S. E.; Heger, A.; Weaver, T. A. | title=The evolution and explosion of massive stars | journal=Reviews of Modern Physics | year=2002 | volume=74 | issue=4 | pages=1015–1071 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2002RvMP...74.1015W | doi = 10.1103/RevModPhys.74.1015 }}</ref> {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto;" !valign="bottom"| жанушы<br />отын !valign="bottom"| температура<br />（млн. K） !valign="bottom"| тығыздығы<br />(kg/cm³) !valign="bottom"| жану уақыты<br />（жыл бірлігі） |- |align="center"| Сутегі |align="center"| 37 |align="center"| 0.0045 |align="center"| 8.1млн. |- |align="center"| Гелий |align="center"| 188 |align="center"| 0.97 |align="center"| 1.2 млн. |- |align="center"| Көміртегі |align="center"| 870 |align="center"| 170 |align="center"| 976 |- |align="center"| Неон |align="center"| 1,570 |align="center"| 3,100 |align="center"| 0.6 |- |align="center"| Оттегі |align="center"| 1,980 |align="center"| 5,550 |align="center"| 1.25 |- |align="center"| Күкірт / Кремний |align="center"| 3,340 |align="center"| 33,400 |align="center"| 0.0315<ref>11.5 күн 0.0315 жылға тең.</ref> |} == Жұлдыздардың каталогтары == {{Main|Жұлдыздар каталогы}} Жұлдыздар каталогы — белгілі бір біртекті сипаттамалары ([[Аспан координаттар жүйесі|координаттары]], [[жұлдыздық шама]]лар, [[Жұлдыздардың спектрлік жіктелуі|спектрлік кластар]], т.б.) көрсетілген жұлдыздардың тізімі. Алғашқы каталогтар біздің заманымызға дейін пайда бола бастаған. Кез келген жұлдыздар каталогында әрбір жұлдызға белгілі бір нөмір беріледі. Кейбір каталогтар жұлдыздардың тек бір түрін ғана қамтиды, мысалы [[айнымалы жұлдыз]]дардың каталогы, қосаржұлдыздар мен еселік жұлдыздардың каталогы. == Ең әйгілі жұлдыздар == {| class="standard" |- style="font-size: 80%" ! № ! Таңбалануы ! Атауы ! [[Шоқжұлдыз]] ! Көрнеу магнитудасы ! Жерден қашықтығы ([[жарық жылы]]) ! Сипаттамасы |- |style="text-align: center"| 1 |style="text-align: center"| [[Сурет:Sun symbol.svg|25px]] |style="text-align: center"| [[Күн (жұлдыз)|Күн]] |style="text-align: center"| Құс жолы |style="text-align: center"| −26,72 |style="text-align: center"| 8,32 ± 0,16 св. мин | [[Күн жүйесі]]ндегі орталық жұлдыз, [[жер шары]] қатарлы [[ғаламшар]]лар оны тынымсыз айналып жүреді. |- |style="text-align: center"| 2 |style="text-align: center"| Центавр α^С |style="text-align: center"| Проксима Центавр |style="text-align: center"| Центавр шоқжұлдызы |style="text-align: center"| +11,09 |style="text-align: center"| 4,225 | Күнге жақын жұлдыз. |- |style="text-align: center"| 3 |style="text-align: center"| Үлкен арлан α |style="text-align: center"| [[Сүмбіле]] |style="text-align: center"| Үлкен арлан шоқжұлдызы |style="text-align: center"| −1,43 |style="text-align: center"| 8,58 | Күнді айтпағанда жерден қарағандағы ең жарық жұлдыз. |- |style="text-align: center"| 4 |style="text-align: center"| Кіші аю α |style="text-align: center"| [[Жетіқарақшы]] |style="text-align: center"| [[Кіші Аю (шоқжұлдыз)]] |style="text-align: center"| +1,97 |style="text-align: center"| 431,4 | Солтүстіктен көрінетін жетектеуіш жұлдыз. |- |style="text-align: center"| 5 |style="text-align: center"| Кеме η |style="text-align: center"| — |style="text-align: center"| Кеме шоқжұлдызы (Carina) |style="text-align: center"| +6,21 |style="text-align: center"| 7000—8000 | Гипергигант. Ондағы ең жарық жұлдыз күннен 5 млн есе жарық. |- |style="text-align: center"| 6 |style="text-align: center"| Сарышаян α |style="text-align: center"| [[Антарес]] |style="text-align: center"| [[Сарышаян (шоқжұлдыз)]] |style="text-align: center"| +1,06 |style="text-align: center"| 604 | Жерге жақын аса жарық және алып жұлдыз. Үлкен телескоппен қарағанда нүкте емес, диск болып көрінеді.<ref>''А. Остапенко.'' [http://nauka.relis.ru/35/0210/35210066.htm Снова на берегах «Молочной реки»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080506101352/http://nauka.relis.ru/35/0210/35210066.htm |date=2008-05-06 }} // Наука и жизнь. — 2002. — № 10. ISSN 0028-1263</ref> |- |style="text-align: center"| 7 |style="text-align: center"| HIP 87937 |style="text-align: center"| Барнард жұлдызы |style="text-align: center"| Жыланшы шоқжұлдызы (Ophiuchus) |style="text-align: center"| +9,53 |style="text-align: center"| 5,963 | Өз өсінде айналуы ең тез жұлдыз есептеледі. |- |style="text-align: center"| 8 |style="text-align: center"| PSR B1919+21 |style="text-align: center"| — |style="text-align: center"| Түлкі шоқжұлдызы |style="text-align: center"| ? |style="text-align: center"| 2283,12 | Алғаш ашылған [[пульсар]] жұлдызы. (1967 жылы) |} == Адамзат үшін ең маңызды жұлдыз – Күн == {{main|Күн (жұлдыз)}} Күн жерге ең жақын жұлдыз есептеледі, және ол жер энергиясының негізгі қайнар көзі болып табылады. Күн [[Жер]]ге жақын болғандықтан және оның жарығы нұрлы болғандықтан [[күндіз]] басқа жұлдыздар көрінбейді. Тек түнгі ашық аспаннан ғана самсыған жұлдыздарды байқауға болады. == Карта == <imagemap> Image:Local_Group.svg|frame|center|[[Жергілікті топжұлдыз]] (Әріптерге аялдап, сарыларын түртіп көріңіз) circle 167 27 20 [[Секстант B]] circle 120 36 23 [[Секстант A]] circle 318 239 20 [[Құс жолы]] circle 289 197 16 [[Арыстан шоқжұлдызы I (Ергежейлі галактика)]] circle 334 201 15 [[Canes Ергежейлі]] rect 303 185 318 215 [[Арыстан шоқжұлдызы II (Егрежейлі галактика)]] circle 357 289 28 [[NGC 6822]] circle 288 323 24 [[Финикс ергежейлі]] circle 248 391 35 [[Тукан ергежейлі]] circle 363 416 20 [[Арлан-Lundmark-Melotte]] circle 363 383 17 [[Кит ергежейлі]] circle 369 346 11 [[IC 1613]] rect 381 335 393 357 [[SagDIG]] rect 393 335 406 356 [[Суқұйғыш ергежейлі]] circle 417 304 17 [[Үшбұрыш галактикасы]] circle 417 254 15 [[NGC 185]] rect 432 237 447 260 [[NGC 147]] circle 461 229 17 [[IC 10]] poly 440 282 455 260 511 259 493 285 [[Андромеда галактикасы]] poly 450 264 434 265 431 280 442 280 [[Мессье 110|M110]] circle 295 110 20 [[Арыстан A]] circle 84 128 20 [[NGC 3109]] circle 109 149 14 [[Antlia ергежейлі]] circle 412 332 12 [[LGS 3]] circle 460 361 21 [[Пегас ергежейлі Сұр галактика|Пегас ергежейлі]] circle 394 272 14 [[Андромеда II]] rect 427 279 438 294 [[Андромеда III]] rect 438 282 450 294 [[Андромеда I]] desc bottom-left </imagemap> == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Әдебиет == * H.H. Voigt: ''Abriß der Astronomie''. 4. überarb. Aufl. ISBN 3-411-03148-4 * H. Scheffler, Hans Elsässer: ''Physik der Sterne und der Sonne''. 2. überarb. Aufl. ISBN 3-411-14172-7 * Rudolf, A. Weigert: ''Stellar structure and evolution''. 2nd corr. ed., ISBN 3-540-50211-4 (englisch) {{en}} * N. Langer: ''Leben und Sterben der Sterne''. Originalausgabe, Becksche Reihe, München 1995, ISBN 3-406-39720-4 * D. Prialnik: ''An Introduction to the Theory of Stellar Structure and Evolution''. Cambridge University Press 2000, ISBN 0-521-65065-8 (hardback), ISBN 0-521-65937-X (paperback) {{en}} * Pickover, Cliff (2001). The Stars of Heaven. Oxford University Press. ISBN 0-19-514874-6. {{en}} * Gribbin, John, Mary Gribbin (2001). Stardust: Supernovae and Life—The Cosmic Connection. Yale University Press. ISBN 0-300-09097-8. {{en}} * Hawking, Stephen (1988). A Brief History in Time. Bantam Books. ISBN 0-553-17521-1. {{en}} == Сыртқы сілтемелер == {{commons|Category:Stars|Жұлдыз}} * [http://science.howstuffworks.com/star1.htm How Stars Work] at HowStuffWorks * [http://www.nasa.gov/worldbook/star_worldbook.html Star, World Book @ NASA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050508094147/http://www.nasa.gov/worldbook/star_worldbook.html |date=2005-05-08 }} * [http://simbad.u-strasbg.fr/sim-fid.pl Query star by identifier, coordinates or reference code]. Centre de Données astronomiques de Strasbourg * [http://www.assa.org.au/sig/variables/classifications.asp How To Decipher Classification Codes]. Astronomical Society of South Australia * [http://www.astronet.ru/db/map/ Карта звёздного неба] * {{cite web | last=Kaler | first=James | title=Portraits of Stars and their Constellations | publisher=University of Illinois | url=http://stars.astro.illinois.edu/sow/sow.html | accessdate=2010-08-20 }} * {{cite web | title=Query star by identifier, coordinates or reference code | work=SIMBAD | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg | url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-fid | accessdate=2010-08-20 }} * {{cite web | title=How To Decipher Classification Codes | publisher=Astronomical Society of South Australia | url=http://www.assa.org.au/sig/variables/classifications.asp | accessdate=2010-08-20 }} * {{cite web | display-authors=1 | last1=Prialnick | first1=Dina | last2=Wood | first2=Kenneth | last3=Bjorkman | first3=Jon | last4=Whitney | first4=Barbara | last5=Wolff | first5=Michael | last6=Gray | first6=David | last7=Mihalas | first7=Dimitri | title=Stars: Stellar Atmospheres, Structure, & Evolution | date=2001 | publisher=University of St. Andrews | url=http://www-star.st-and.ac.uk/~kw25/teaching/stars/stars.html | accessdate=2010-08-20 }} {{таңдаулы мақала}} {{Жұлдыздар}} [[Санат:Астрономиялық нысандар]] [[Санат:Жұлдыз астрономиясы]] [[Санат:Астрофизика]] [[Санат:Жұлдыздар]] ctzpaouegrld2mi363e70xktflwzk7w 3655373 3655301 2026-09-16T09:25:45Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] ([[User talk:Aktolkynsauyrbay|т]]) өңдемелерінен [[User:~2026-46266-86|~2026-46266-86]] соңғы нұсқасына қайтарды 3646627 wikitext text/x-wiki {{мағына|Жұлдыз (айрық)}} '''Жұлдыз''', кейде '''тұрақты жұлдыз''' ([[астрономия]]дағы белгісі: ✱), — массасы ерекше ауыр, өзегіндегі [[Термоядролық реакциялар|термоядролық реакция]] арқылы айналасына тұрақты [[жарық]] шығаратын,<ref>{{cite web|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1162211|title=Звезда|author=Засов А. В.|publisher=Астронет |accessdate=2013-04-04|archiveurl=http://www.webcitation.org/6FehrzMWN|archivedate=2013-04-05}}</ref> плазмалық [[газ]] және [[плазма]] күйдегі аспан денесі. Жұлдыздарды арнаулы түрде [[Жұлдыз астрономиясы]] ғылымы зерттейді. [[Сурет:Starsinthesky.jpg|250px|thumb|[[Жетіқарақшы]] жұлдызы]][[Сурет:Artist's impression of supernova 1993J.jpg|thumb|right|250px|1993J [[ғаламатжұлдыз]]ы]] Әдетте қазақ тілінде жұлдыз сөзі көптеген мағынада қолданылады: барлық аспан денелерін (Күн, Ай, [[Марс]], [[Шолпан (ғаламшар)|Шолпан]], [[Комета|құйрықты жұлдыз]]дар т.б.) жай тілмен жұлдыз деп бірдей атай береді. Дегенмен, ғылыми арнаулы мағынада жұлдыз тек [[Күн (жұлдыз)|Күн]] секілді, [[сүмбіле]], [[темірқазық]], [[жетіқарақшы]], [[үркер]] секілді, [[қос жұлдыз]],<ref name="ReferenceA">{{кітап|авторы= Қадыкенов М.М. |тақырыбы= Қазақша-ағылшынша-орысша физика-техникалық сөздік |жыл= 2010 |баспасы= Қазақстан Республикасы Ұлттық ядролық орталығының Ядролық физика институты |isbn=9965-675-57-0 }}</ref> [[жұлдыздар шоғыры]],<ref name="ReferenceA"/> [[ғаламатжұлдыз]],<ref name="ReferenceA"/> секілді өзінен жарық шығаратын алып аспан денелеріне қаратылады. Астрономдар [[жұлдыздардың спектрлік жіктелуі|жұлдыздардың спектрін]], [[жұлдыздың жарқырауы|жарық шамасын]], кеңістіктегі қозғалысын өлшеу арқылы оның салмағын, жасын, құрамындағы металл мөлшерін және басқа да қасиеттерін таниды. Жұлдыздың жалпы сапасы оның өзгерісі мен кейінгі тағдырының маңызды көрсеткіші. Басқа қасиеттері, мысалы диаметрі, өз осьінде айналуы, қозғалысы мен температурасы қатарлылар оның тарихи өзгерісі барысында ұқсамайды. Жұлдыз температурасының жарық шамасына байланысты суреті әдетте [[Герцшпрунг — Рассел диаграммасы|"HR диаграммасы"]] деп аталады. Ол арқылы жұлдыздың жасы мен өзгеріс сатысы айқындалады. Жұлдыз негізгі уақытын өзегіндегі термоядролық реакция арқылы айналасына жарық шашуымен өткізеді. Өзегіндегі термоядролық реакция өзектің шетіне дейін жоғары [[энергия]] бөліп шығарады, сосын оны сыртқы әлемге радиация болып шашырайды. [[Сутегі]] мен [[гелий]]ден ауыр [[химиялық элементтер|элементтер]] термоядролық реакциядан пайда болады. Жұлдыздар негізінен сутегіні негіз еткен күйде пайда болады және гелий мен аз мөлшерде [[ауыр металдар|ауыр элементтер]]дің сығылуынан құралады. Өзегінде жеткілікті тығыздық болса, кейбір сутегі термоядролық реакция барысында тұрақты түрде гелийге айналады<ref>{{cite web | url= http://observe.arc.nasa.gov/nasa/space/stellardeath/stellardeath_intro.html | archiveurl= http://web.archive.org/web/20080210154901/http://observe.arc.nasa.gov/nasa/space/stellardeath/stellardeath_intro.html | archivedate= 2008-02-10 | title= Stellar Evolution & Death | publisher= NASA Observatorium | accessdate= 2006-06-08}}</ref> (мысалы, Күнде 4 атом сутегі 1 атом гелийге айналудан біз тұтынатын жылу мен жарық қалыптасады). Жұлдыздың ішіндегі артық энергия радиацияланып сыртқа шығып кетеді. Жұлдыз ішкі [[гравитация]] әсерінде өз салмағының жеміріп жібермеуіне (өз өзегіне бірақ құйылып, шөгіп кетпеуге де, айналасына шашырап тозып кетпеуге де) қол жеткізеді. Жұлдыздың өзегіндегі сутегі отыны таусылса салмағы күн салмағының 0,5 есесінен кем болмаса, онда ол өсіп [[Алып қызыл жұлдыз]]ға айналады.<ref name="late stages">{{cite web | last = Richmond | first = Michael | url = http://spiff.rit.edu/classes/phys230/lectures/planneb/planneb.html | title = Late stages of evolution for low-mass stars | publisher = Rochester Institute of Technology | accessdate = 2006-08-04 }}</ref> Кейбір жағдайда оның өзегінде тіпті де ауыр атомдар отынға айналып қайта жана бастауы мүмкін. Мұндай жұлдыздар ақыры ықшамдалып, ғарыштағы материялық денеге айналады, басқаларға қосылады, немесе жаңа элементтер пайда болу сатысына өтеді.<ref>{{cite web | url = http://observe.arc.nasa.gov/nasa/space/stellardeath/stellardeath_intro.html | title = Stellar Evolution & Death | publisher = NASA Observatorium | accessdate = 2006-06-08 }}</ref> Жұлдыздар ғарышқа біркелкі шашылған емес. Олардың көбі тартылыс күш әсерінде ұйысып екіден көп [[қос жұлдыз]]дарға біріксе, тіпті неше миллиард жұлдыздар топтасып алып [[жұлдыздар шоғыры]]дарға айналады. Екі жұлдыздың орбитасы оларды жақындатқанда олардағы өзгеріс тездейді.<ref name="iben">{{cite journal | last= Iben | first= Icko, Jr. | title=Single and binary star evolution | journal=Astrophysical Journal Supplement Series | date=1991 | volume=76 | pages=55–114}}</ref> Мысалы, [[Ақ ергежейлі]] жұлдыз өзінің серік жұлдызына жақындағанда оның газдарын өзіне сіміріп, [[Алып жұлдыз|жаңа жұлдыз]] болып жарқырайды. Жұлдыздар әлемі өте әр алуан. Кейбір жұлдыздар Күннен мың есе үлкен (көлемі бойынша) әрі жарығырақ болып келсе (алып жұлдыздар), ал кейбіреуінің мөлшері мен шығаратын [[жарық|жарығының]] [[энергия]]сы Күннен әлдеқайда аз болып (ергежейлі жұлдыздар) келеді. Жұлдыздардың жарқырауы да түрліше болады. Алтын Балық шоқжұлдызының S жұлдызы Күннен 400 мың есе артық жарқырайды. Күн өзінің барлық белгілері жағынан қатардағы жұлдыз болып саналады. Көптеген жұлдыздарды күн секілді ғаламшарлық жүйеден тұрады деп санауға толық негіз бар. Жұлдыздар өте алыс қашықтықта орналасқандықтан, олардың серіктері ең күшті телескоппен де көрінбейді. Оларды анықтау үшін зерттеудің нәзік әдістерің қолданып, бірнеше ондаған жылдар бойы ұқыпты бақылау мен күрделі есептеулер жүргізу қажет. Жұлдыз спектріне талдау жасау арқылы да жұлдыздың ғаламшар серігі бар-жоғы анықталады. == Этимологиясы == Қазақ тіліндегі ''жұлдыз'' сөзі прото-түркі ''*yulduŕ'' сөзінен шыққан. [[Әзербайжан тілі|Әзірбайжан]]ша ''ulduz'', [[Шағатай тілі|шағатай]]ша {{Rtl-lang|ar|یولدوز}}, [[Долған тілі|долған]]ша ''һулус'', [[Ғағауыз тілі|ғағауыз]]ша ''yıldız'', [[Қарашай-балқар тілі|қарашай-балқар]]ша ''жулдуз'', [[Башқұрт тілі|башқұрт]]ша ''йондоҙ'', [[Хакас тілі|хакас]]ша ''чылтыс'', [[Құмық тілі|құмық]]ша ''юлдуз'', [[Қырғыз тілі|қырғыз]]ша ''жылдыз'', [[Ноғай тілі|ноғай]]ша ''юлдыз'', [[Шор тілі|шор]]ша ''чылтыс'', [[Татар тілі|татар]]ша ''йолдыз'', [[Түрікмен тілі|түрікмен]]ше ''ýyldyz'', [[Тыва тілі|тыва]]ша ''сылдыс'', [[Ұйғыр тілі|ұйғыр]]ша {{Rtl-lang|ar|يۇلتۇز}}, [[Өзбек тілі|өзбек]]ше ''yulduz'', [[Саха тілі|саха]]ша ''сулус'' және басқа түркі жұлдыз атауларының когнаты болып табылады.<ref>{{Cite web|url=https://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?single=1&basename=%2fdata%2falt%2fturcet&text_number=++76&root=config|title=Starling Etymologic Base|author=S. Starostin|lang=en}}</ref> [[Латын тілі]]ндегі ''stella'' сөзі прото-италикше ''*stērolā'' сөзінен шыққан, ал ''astrum'' [[ежелгі грек тілі]]ндегі {{Polytonic|ἄστρον}} сөзінен алынған. {{Polytonic|Ἄστρον}} мен ''stella'' бір прото-үнді-еуропа ''*h₂stḗr'' сөзінен шыққан, демек екеуі де туыс сөз. == Күзету-өлшеу тарихы == [[Сурет:Nebra_Scheibe.jpg|thumb|right|200px|Аспан кестесі, б.з.д. XVII ғ.]] Адамзаттың жұлдыздарды күзетіп тұрмысқа пайдалану, діни рәсімдерді орындау тарихы арыдан бастау алады. Ежелгі мысырлықтар осында 5-6 мың жыл бұрын [[Сүмбіле]] жұлдызының шығыс көкжиектен көтерілуін негіз етіп, [[Ніл]] өзенінің тасуын мөлшерлеген және бір жылдың 365,25 күн болатынын дәл анықтаған. Қытайдың Шан патшалығы осыдан 4 мың жыл бұрын аспанды бақылайтын арнайы орда мансаптыларын тағайындап, егіс жұмыстарын уағында жүргізуге қол жеткізген. [[Сурет:PSM_V78_D326_Ptolemy.png|thumb|left|120px|[[Клавдий Птолемей|Птолемей]]]] Тұрақты жұлдыздар діни рәсімдер үшін де айырықша маңызға ие болды. Көптеген ежелгі ғалымдар ерте заманның өзінде-ақ адамдар жұлдызды аспанды [[шоқжұлдыз]]дарға бөлген.<ref>{{cite book | author=Forbes, George | title=History of Astronomy | publisher=Watts & Co. | location=London | year=1909 | format =Free e-book from Project Gutenberg | url=http://www.gutenberg.org/etext/8172 }}</ref> Ежелгі заман астрономы [[Клавдий Птолемей|Птолемей]]дің тіркеуі бойынша бүкіл аспанда 48 шоқжұлдыз болса, қазіргі кезде 88 шоқжұлдыз бар делінеді. Бұл шоқжұлдыздар [[күнтізбе]] жасауға тікелей ықпал етті. Қазіргі жер шарында ең кең қолданылатын, дәлдігі жоғары [[григориан күнтізбесі]] жерге ең жақын тұрақты жұлдыз — күнді негіз етіп жасалған.<ref>{{cite web | last = Tøndering | first = Claus | url = http://webexhibits.org/calendars/calendar-ancient.html | title = Other ancient calendars | publisher = WebExhibits | accessdate = 2006-12-10 }}</ref> Көп уақытқа дейін жұлдыздар орнынан қозғалмайды, еш өзгермейді, мәңгі солай бола береді, аспан шарына мәңгілік байланған деп есептеді. Сондықтан жұлдыздарды тұрақты жұлдыз деп атаған. Әсіресе [[Аристотель]]дің (б.з.б. IV ғасыр) идеясының ықпалында көптеген ғасырлар бойы жұлдызды аспан мәңгілік және өзгермейтін [[хрусталь]] [[сфера]] тәрізді, оның сыртында құдайлар өмір сүреді деп жорамалдауы негізгі ғарыш түсінігі болды. [[Сурет:Biruni_Iranian.jpg|thumb|left|120px| [[Әбу Райхан әл-Бируни]]]] Ең ежелгі дәлдігі жоғары, уақыты көрсетілген жұлдыз картасы б.з.д. 1534 ж. ежелгі [[Мысыр]]да жасалды.<ref>{{cite journal | last=von Spaeth | first=Ove | title=Dating the Oldest Egyptian Star Map | journal=Centaurus International Magazine of the History of Mathematics, Science and Technology | year=2000 | volume=42 | issue=3 | pages=159–179 | url=http://www.moses-egypt.net/star-map/senmut1-mapdate_en.asp | accessdate=2007-10-21 }}</ref> [[Мұсылман]] астрономдары анықтаған көптеген жұлдыз атаулары бүгінге дейін қолданылуда. Олар және көптеген жұлдыз өлшеу аспаптарын жасады. ХІ ғасырда [[Әбу Райхан әл-Бируни]] [[құс жолы]]н көптеген жұлдыздар мен тұмандықтардан құралған деп есептеп, 1019 жылғы [[Тұтылу|айдың тұтылуы]] кезінде біраз жұлдыздың ендік бұрышын өлшеді.<ref>{{cite web | last=Zahoor | first=A. | year=1997 | url=http://www.unhas.ac.id/~rhiza/saintis/biruni.html | title=Al-Biruni | publisher=Hasanuddin University | accessdate=2007-10-21 }}</ref> Осыдан 3 мың жыл бұрын Қытайдың Чжоугун деген қаласында бірінші астрономиялық обсерватория салынған. Ол өте қарапайым, онда телескоп болған жоқ. Жұлдыздарды қарапайым көзбен бақылаған. Қытайдың б.з.д. V ғасырдағы ғалымдары жұлдыздардың ауадан (газдан) құралатынын жазып қалдырған екен.<ref name="clark">Clark, D. H.; Stephenson, F. R., The Historical Supernovae, Supernovae: A survey of current research; Proceedings of the Advanced Study Institute, 355–370 бет, Dordrecht, D. Reidel Publishing Co, маусым 29, 1981, Cambridge, England, [http://adsabs.harvard.edu/abs/1982sscr.conf..355C] 2006-09-24</ref> [[Самарқан]] қаласындағы зерттеуші ғалымдар орта ғасырда мыңдаған жұлдыздың орнын дәл анықтаған. [[Ұлықбек]]тің кейін бір ғасырдан соң өмірге келген дат ғалымы [[Тихо Браге]] де обсерватория салып, жұлдыздар әлеміне бақылау жасаған.<ref name="he history">{{cite web | last = Drake | first = Stephen A. | date = 2006 | url = http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/headates/heahistory.html | title = A Brief History of High-Energy (X-ray & Gamma-Ray) Astronomy | publisher = NASA HEASARC | accessdate = 2006-08-24 }}</ref> [[Сурет:Giordano_Bruno.jpg|thumb|left|120px| [[Джордано Бруно]]]] 16-ғасырдың соңында [[Джордано Бруно]] «Жұлдыздар да Күн сияқты аспан денелері, олардың арасында ай секілді, жер секілділері де бар, және олар да бірін бірі айналып жүреді» деген пікір айтты. Жұлдыздарды алыстағы күн дейтін көзқарасты [[Ежелгі Грекия|ежелгі грек]] ойшылдарынан шексіздік туралы айтқан [[Анаксимандр]] мен [[атом]] теориясының негізін қалаушы [[Демокрит]], [[Рим]] философы [[Эпикур]] айтып өткен болатын.<ref>{{cite web | date = 2006 | url = http://www.eso.org/outreach/eduoff/edu-prog/catchastar/CAS2004/casreports-2004/rep-226/ | title = Exoplanets | publisher = ESO | accessdate = 2006-10-11 }}</ref> Теолог Ричард Бентли «Егер олар күн секілді жұлдыз болса, неге күн жүйесіне гравитация (тартылыс күш) түсірмейді?» - деп сұрақ қойған екен, оған [[бүкіл әлемдік тартылыс заңы]]н ашқан [[Ньютон]] «Әрбір тараптағы жұлдыздар тудырған тартылыс күші бір-бірін жойып, жоққа шығарады» - деп жауап берген екен.<ref>{{cite web | last = Hoskin | first = Michael | year=1998 | url = http://www.stsci.edu/stsci/meetings/lisa3/hoskinm.html | title = The Value of Archives in Writing the History of Astronomy | publisher = Space Telescope Science Institute | accessdate = 2006-08-24 }}</ref> [[Сурет:Tycho_Brahe.JPG|thumb|left|120px|[[Тихо Браге]]]] [[1596 жыл]]ы алғаш рет айнымалы жұлдыз (неміс астрономы [[Йоханнес Фабрициус]]), ал [[1650 жыл]]ы алғаш рет қос айнымалы жұлдыз (италиялық ғалым [[Джованни Риччоли]]) анықталды. Дания ғалымы [[Тихо Браге]] аспаннан бір жаңа (бұрын болмаған) тұрақты жұлдызды байқап, аспан ежелден осылай емес деген пікірге келген екен. Кейін ол жаңа жұлдыз [[ғаламатжұлдыз]] екені анықталды да, «Тихо ғаламатжұлдызы» деп аталады. [[Италия]] ғалымы [[Джеминиано Монтанари]] [[1667 жыл]]ы [[Алголь]]дағы жарық өзгерісін тіркеген. [[Эдмонд Галлей]] ежелгі грек Птолемей заманынан сол кезге дейінгі жұлдыздар орнының өзгерісі туралы зерттеу жасап, жұлдыз тұрақты деген көзқарасты өзгертті.<ref name="he history" /> [[Фридрих Вильгельм Бессел]] [[1838 жыл]]ы көру бұрышының айырмасына сүйеніп [[Аққу шоқжұлдызы]]ндағы 61 жұлдыздың арақашықтығын 11.4 жарық жыл етіп өлшеп, ғарыштың кеңдігі мен ғарыш денелері арасындағы алыс кеңістікті танытты. [[Сурет:William_Herschel01.jpg|thumb|left|120px|[[Уильям Гершель]] ]] [[Уильям Гершель]] тұрақты жұлдыздардың аспандағы жайласу орнын анықтауға талпынған тұңғыш ғалым. [[1780 жыл]]дары ол [[метрология]] арқылы 600 жаққа бірдей өлшеу жасап, сол арқылы көзге көрінетін жұлдыздардың санын анықтауға кірісті. Бұл арқылы ол жұлдыздар саны аспанның бір шетіне қарай көбейе түсетінін, бұл [[Құс жолы]]ның орталық өңірі екенін айқындады. Оның баласы [[Джон Гершель]] [[Оңтүстік жарты шар]]да әкесінің ғылыми тәжірибесін қайталап, ұқсас қорытынды шығарды.<ref>{{cite journal | last=Proctor | first=Richard A. | title=Are any of the nebulæ star-systems? | journal=Табиғат | year=1870 | pages=331–333 | url=http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/HistSciTech/HistSciTech-idx?type=div&did=HISTSCITECH.0012.0052.0005&isize=M | doi=10.1038/001331a0 | volume=1 }}</ref> Осы өлшеу, күзету барысында Уильям Гершель кейбір жұлдыздардың ұқсас бағытта қозғалып қана қоймай, өзара физикалық байланысы бар [[қосаржұлдыз]] екенін айқындады. [[1835 жыл|1835]] – [[1839 жыл|39]] жылдары орыс астрономы [[Василий Васильевич Струве|Василий Струве]], неміс астрономы [[Фридрих Вильгельм Бессел|Фридрих Бессель]] және ағылшын астрономы [[Томас Джеймс Хендерсон|Т.Хендерсон]] алғаш рет ең жақын үш жұлдызға дейінгі қашықтықты анықтады. Джозеф Фраунгофера және Анджело Секки Сүмбіле мен күнді салыстырып, жұлдыздарды жарығына қарай түрге бөлудің ғылыми жүйесін жасады.<ref>{{cite web | last = MacDonnell | first = Joseph | url = http://www.faculty.fairfield.edu/jmac/sj/scientists/secchi.htm | title = Angelo Secchi, S.J. (1818–1878) the Father of Astrophysics | publisher = Fairfield University | accessdate = 2006-10-02}}</ref> Дегемен қазіргі заманғы жұлдыздар жүйесін бөлу амалын Энни Кэннон 1900 жылы тапқан. [[Сурет:Friedrich_Wilhelm_Bessel.jpeg|thumb|left|120px|[[Фридрих Вильгельм Бессел]]]] ХІХ ғасырда [[Қосаржұлдыз]]ды күзетудің маңызы да еселеп артты. [[1834 жыл]]ы Ф.В.Бессель Сүмбіленің өзіндегі өзгерісті өлшеп, оның жасырын серігі бар екенін ашты. Эдвард Пикеринг [[1899 жыл]]ы периоды 104 күндік спектрлі қосаржұлдызды байқады. Астроном Струве және [[Шербёрн Уэсли Бёрнхем]] қатарлылар қосаржұлдыздар туралы материалдарды топтап, олардың орбитасы арқылы сапасын өлшеуге мүмкіндік алды. 19-ғасырдың 60-шы жылдары жұлдыздарды зерттеу үшін [[спектроскоп]], ал [[1880 жыл]]дан бастап [[фотография]] пайдаланыла бастады.<ref>{{cite book | first=Robert G. | last=Aitken | title=The Binary Stars | publisher=Dover Publications Inc. | location=New York | year=1964 }}</ref> Тұрақты жұлдыз зерттеуі XX ғасырда тез дамыды. [[Карл Шварцшильд]] көзбен көрінетін жұлдыз бен оның аппаратқа тартылған фотосын салыстырып, жұлдыздың түсі мен температурасын білуге жол ашты. 1921 фотоэлектрлі фотометр жұлдыздарды өлшеуге қолданыла бастады. Алғаш рет Альберт Майкельсон Гук телескопы арқылы жұлдыз диаметрін өлшеді.<ref>{{cite journal | author=Michelson, A. A.; Pease, F. G. | title=Measurement of the diameter of Alpha Orionis with the interferometer | journal=Astrophysical Journal | year=1921 | volume=53 | pages=249–259 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1921ApJ....53..249M | doi = 10.1086/142603 }}</ref> [[1913 жыл]]ы HR диаграммасы дамып, [[астрофизика]]ға жаңа мүмкіндік берді. 20-ғасырдың басында, әсіресе [[1920 жыл]]дан кейін, жұлдыз жөніндегі ғылыми көзқараста төңкеріс болды. Жұлдыз физикалық дене ретінде қарастырылып, оның құрылысы мен құрамындағы заттардың тепе-теңдік шарттары, энергия көздері зерттеле бастады. Ол арқылы ендігі жерде жұлдыздардың ішкі қасиеті мен құрылымы [[квант физикасы]] арқылы сәтті түсіндіріліп, жұлдыздар атомосферасының химиялық құрамы да айқындала бастады. Бұл төңкеріс, әрине [[атомдық физика]]ның жетістіктерімен тығыз байланысты еді. 20-ғасырдың орта шенінде [[ЭЕМ]]-ді қолдануға байланысты жұлдыздарды зерттеу мәселесі одан әрі тереңдей түсті.<ref name="new cosmos">{{cite book | author=Unsöld, Albrecht | title=The New Cosmos | publisher=Springer-Verlag | location=New York | year=1969 }}</ref> [[Ғаламатжұлдыз]]дарды айтпағанда, басқа жұлдыздарды Құс жолы галактикасы тәуелді жергілікті галактикалар жүйесінде күзетуге болады.<ref>e. g. {{cite journal | author=Battinelli, Paolo; Demers, Serge; Letarte, Bruno | title=Carbon Star Survey in the Local Group. V. The Outer Disk of M31 | journal=The Astronomical Journal | year=2003 | volume=125 | issue=3 | pages=1298–1308 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2003AJ....125.1298B | accessdate=2007-02-04 | doi = 10.1086/346274 }}</ref><ref>{{cite news | title=Millennium Star Atlas marks the completion of ESA's Hipparcos Mission | publisher=ESA | date=1997 | url=http://www.rssd.esa.int/index.php?project=HIPPARCOS&page=esa_msa | accessdate=2007-08-05 }}</ref> Дегенмен, бұл күндері тіпті жерден 100 млн жарық жылы қашықтықтағы [[Бикеш (шоқжұлдыз)|Бикеш]] галактикалар жүйесіндегі [[M 100 галактикасы]]ндағы жұлдыздарды да өлшеп-тексеруден өткізуге мүмкіндік туып отыр.<ref>{{cite web | author=Villard, Ray; Freedman, Wendy L. | date=1994 | url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1994/1994/49/text/ | title=Hubble Space Telescope Measures Precise Distance to the Most Remote Galaxy Yet | publisher=Hubble Site | accessdate = 2007-08-05 }}</ref><ref>{{cite news | title=Hubble Completes Eight-Year Effort to Measure Expanding Universe | publisher=Hubble Site | date=1999 | url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1999/19/text/ | accessdate=2007-08-02 }}</ref><ref>{{cite news | title=UBC Prof., alumnus discover most distant star clusters: a billion light-years away. | publisher=UBC Public Affairs | date=2007 | url=http://www.publicaffairs.ubc.ca/media/releases/2007/mr-07-001.html | accessdate=2007-08-02 }}</ref> == Жұлдыздардың аталуы == [[Сурет:Venice ast sm.jpg|thumb|right|200px|Астрология тақтайшасы]] Шоқжұлдыз ұғымы ежелгі [[Вавилон]] мәдениетінде қалыптасқан. Ежелгі заманның жұлдыз бақылаушылары біршама әйгілі жұлдыздарды табиғат мифологиясындағы белгілі бір оқиғалармен байланыстырып, олардан түрлі пішіндер елестеткен. [[Эклиптика]]ның төңірегіндегі 12 жұлдыз [[Астрология]]ның негізі болды. Кейбір арнайы тұрған ерекше жұлдыздар да арнаулы атауға ие болды, әсіресе оларға латынша және арабша атаулар берілді. [[Сурет:Planisphæri cœleste.jpg|thumb|left|300px|XVII ғ. жұлдыз картасы, Голландия]] Кейбір жұлдыздар туралы арнайы аңыздар құрастырылды.<ref name="mythology">{{cite web | last = Coleman | first = Leslie S | url = http://www.frostydrew.org/observatory/courses/myths/booklet.htm | title = Myths, Legends and Lore | publisher = Frosty Drew Observatory | accessdate = 2006-08-13 }}</ref> Мысалы, [[Алголь]] жыланшаш пері [[Медуза]]ға арналған. Ежелгі гректер ғаламшарларды айналушы жұлдыз (серуендеуші) деп танып, маңызды Құдайларының атын берді. Бұл планеталардың аты Меркурий, Венера, Марс, Юпитер және Сатурн.<ref name="mythology" /> Уран мен Нептун да грек-рим Құдайларының атында аталғанымен, олардың жарқырау шамасы әлсіз, ежелгі адамдар оларды байқай алмаған. Олар тек кейін байқалған, сондықтан аттары да кеш қойылды. Шамамен 1600 жылдарға дейін шоқжұлдыздардың аты, ауқымы, жұлдыздар аты әр өңірде өзгеше болып келді. 1603 жылы неміс астрономы Иоганн Байер грек әліппесі мен шоқжұлдыздар атын бірлестірген "Байер белгілемесі" Уранометрияны жасап, әр шоқжұлдыздағы әрбір жұлдызға ат берді. Кейін ағылшын астрономы Джон Флемстид сандық жүйе арқылы белгілеу амалын тауып, ол кейін "Флемстид белгілемесі" деп аталды. Бұдан басқа да жұлдыздарды белгілеу амалдары ойлап табылды. Ғылым әлемінде жұлдыздар мен басқа да аспан денелеріне ат беретін бірден-бір орган [[Халықаралық астрономиялық одақ]] ({{lang-en|International Astronomical Union}}).<ref name="naming">{{cite web | url = http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.309 | title = The Naming of Stars | publisher = National Maritime Museum | accessdate = 2006-08-13 }}</ref> Бірақ кейбір астрономиялық органдар алдамшылыққа барып, жұртқа жұлдыз атын сатумен айналысады. Дегенмен, олар (мысалы: “''International Star Registry''” қатарлылар) қандай амалмен жұлдыздар атын сатумен айналысса да, бұл атаулар ғылым жағынан мойындалмайды, оны ешкім де пайдаланбайды.<ref name="naming" /> Оның бәрі адам алдап ақша табудың бір амалы ғана. <ref>{{cite web | last = Adams | first = Cecil | date = 1998 | url = http://www.straightdope.com/classics/a3_385.html | title = Can you pay $35 to get a star named after you? | publisher = The Straight Dope | accessdate = 2006-08-13 }}</ref> == Жұлдыздар саны және жайыласуы== [[Сурет:Ngc6397 hst blue straggler.jpg|thumb|right|250px|Жұлдыз меруерті]] Астрономдар ғарыштағы жұлдыздар саны көп, мөлшері әрқилы деген. АҚШ астрономы [[Карл Саган]] өзінің «Триллионның триллионы» кітабында «Ғаламда триллион галактика бар. Әр галактикада триллион жұлдыз бар», — деген жорамал айтты. АҚШ астрономы [[Чарли Конрой]] қатарлылар галактикалар спектріне талдау жасағаннан кейінгі жорамалы бойынша ғаламда шамамен 3•10²³ жұлдыз бар деген болжам береді.<ref>{{cite journal | url=http://www.nature.com/nature/journal/vaop/ncurrent/full/nature09578.html | title=A substantial population of low-mass stars in luminous elliptical galaxies | author=Pieter G. van Dokkum & Charlie Conroy | journal=NATURE | year=2010 | doi=10.1038/nature09578}}</ref> Жұлдыздардың әлемге жайласуы біртегіс, біркелкі емес. Жұлдыздар ғарыштағы газдар мен тозаңдармен араласып, галактикаларда өмір сүреді. Құс жолы тәрізді өлшемді галактикада әдетте 100 млрд-таған тұрақты жұлдыз болады. Ғарыштағы күзетуге болатын жұлдыздардың саны да 100 млрд-тан асады.<ref>{{cite web | title=What is a galaxy? How many stars in a galaxy / the Universe? | publisher=Royal Greenwich Observatory | url=http://www.nmm.ac.uk/server/show/ConWebDoc.20495 | accessdate=2006-07-18 }}</ref> Кезінде жұлдыздар тек Галактикаларда ғана болады деп түсіндірілді,<ref>{{cite news | title=Hubble Finds Intergalactic Stars | publisher=Hubble News Desk | date= 1997 | url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1997/02/text/ | accessdate=2006-11-06 }}</ref> бірақ галактикалар арасында бос аймақта өз алдына жүрген жұлдыздар да жетерлік екен. Астрономдардың межелеуінше, ғарышта шамамен 700 Гай (7×10 ²²) жұлдыз бар.<ref>{{cite news | title=Astronomers count the stars | publisher=BBC News | date= 2003 | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3085885.stm | accessdate=2006-07-18 }}</ref> Жұлдыздар бірін-бірі толықтыратын екі бағытта зерттеледі. Жұлдыз астрономиясы жұлдыздардың қозғалысын, олардың галактика мен шоғырлардағы таралуын, әр түрлі статистикалық заңдылықтарын қарастырады. Ал [[астрофизика]]ның зерттейтіні – жұлдыздарда өтетін физикалық процестер, олардың сәулесі, құрылысы және [[эволюция]]сы. Жеке жұлдыздардан басқа, Қосарлы жұлдыздар жүйесінде екі, немесе одан да көп жұлдыздар өзара бір-біріне [[гравитация]]лық тартылыс күш туғызып, өзара орағытып айналуы да жиі кездеседі және олар [[Қосаржұлдыз]] деп аталады. Қосаржұлдыздар массаларының ортақ центрі маңында айналып, қосақталып орналасады. Сондай-ақ жұлдыздардың үштік және еселік жүйелері де кездеседі. Қосаржұлдыздың массасы олардың орбиталарын зерттеу арқылы тікелей анықталады. Мұның нәтижесінде жұлдыздардың массасы мен жарқырауының арасында статистикалық тәуелділік тізбегі болатыны айқындалды.<ref>{{cite book | first=Victor G. | last=Szebehely | coauthors=Curran, Richard B. | year=1985 | title=Stability of the Solar System and Its Minor Natural and Artificial Bodies | publisher=Springer | id=ISBN 90-277-2046-0 }}</ref> Дегенмен, олардың орбитасының тұрақты болса, қосаржұлдыздар ортақ жұлдыздық топ құраса, жұлдыздар саны өте көп болса, онда олар [[Үйіржұлдыз]] делінеді. Қосаржұлдыздар өзар байланысты бірнеше жұлдыздар болса, ал Үйіржұлдыздар бірнеше жүз жұлдыздан жүз мыңдаған жұлдыздардың шоғырлы одағы болуы да мүмкін. Қосарлы жұлдыз шоғыры жүйесі ұзақ уақыт бойғы гравитация әсерінде өзара бір-бірін шектеу күйіндегі жұлдыз тобы болып, ондай үйіржұлдыздар көбінесе алып О және В жұлдыздарынан құралады. Олардың 80% жұлдызы [[қосаржұлдыз]] болып келеді.<ref>{{cite press release |publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics |date=2006 | url=http://www.cfa.harvard.edu/press/pr0611.html |title=Most Milky Way Stars Are Single |accessdate=2006-07-16 }}</ref> Құс жолы жүйесіндегі жұлдыздардың көбі жеке жұлдыз болып келеді. Ұсақ ғарыш денелерінің байқау техникасына ілесіп байқалған жеке жұлдыздар көбейе түсті. Әлемнің 85% жұлдызы [[Қызыл ергежейлі]] болса, олардың 25%-ында [[серік жұлдыз]] бар. [[Сурет:NGC7293 (2004).jpg|thumb|right|250px|NGC 7293 (Бұранда тұмандығы), NASA ESA және C. R. O'Dell (Вандербильт университеті) суреті]] Күннен басқа жерге ең жақын жұлдыз [[Кентавр шоқжұлдызы]]ндағы [[Проксима]] жұлдызы болып, оның жерден арақашықтығы 39.9 триллион км (10 ¹² км), яғни 4.2 жарық жылы қашықтықта. Яғни, жарық Проксимадан шығып, 4.2 жылда әрең жер бетіне жете алады. Егер жер шарын айналып жүрген ғарыштық тасығыштың жылдамдығы 8 км/сек (сағатына 30,000 км) деп есептесек, ол 150,000 жылда әрең Проксимаға бара алады екен.<ref>3.99 × 10¹³ km / (3 × 10⁴ км/сағ × 24 × 365.25) = 1.5 × 10⁵ years.</ref> Қашықтықтың мұнша алыстығы әлемдегі жұлдыздар арасындағы үйреншікті жағдай деп есептеледі.<ref>{{cite journal | author=Holmberg, J.; Flynn, C. | title=The local density of matter mapped by Hipparcos | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=313 | issue=2 | year=2000 | pages=209–216 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2000MNRAS.313..209H | accessdate=2006-07-18 | doi = 10.1046/j.1365-8711.2000.02905.x }}</ref> [[Галактика]]лардың өзек өңірінде, немесе [[Шар тәрізді үйіржұлдыз]]дар ішінде жұлдыздардың арақашықтығы бұған қарағанда жақынырақ болуы мүмкін. Сол Шар тәрізді үйіржұлдыздарда және галактикалардың өзек өңірінде жұлдыздардың өзара соқтығысып қалуы жиі кездеседі. Ал, галактикалардың сыртқы [[қоралану]] өңірінде жұлдыздар бір-біріне өте алыс жайласқан. Онда галактикалар өзегіне салыстырғанда жұлдыздар арақашықтығы біршама кең болып, жұлдыздар соқтығысы сирек кездеседі. Бірақ Шар пішінді жұлдыз шоғыры жүйесі мен галактика өзегінде жұлдыздар соқтығысуы жиі кездесетін құбылыс.<ref name="DarkMatter">{{cite news | title=Astronomers: Star collisions are rampant, catastrophic | publisher=CNN News | date=2000 жыл 2 шілде| url=http://archives.cnn.com/2000/TECH/space/06/02/stellar.collisions/ | accessdate=2006-07-21 }}</ref> Жұлдыздар қақтығысынан [[Көк жұлдыз]]дар пайда болып, олардың айналасындағы [[Негізгі тізбек жұлдызы]]на салыстырғанда беткі температурасы өте жоғары болады.<ref>{{cite journal | first = J. C. | last= Lombardi, Jr. | coauthors= Warren, J. S.; Rasio, F. A.; Sills, A.; Warren, A. R. | title = Stellar Collisions and the Interior Structure of Blue Stragglers | journal=The Astrophysical Journal | year=2002 | volume=568 | pages=939–953 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2002ApJ...568..939L | doi = 10.1086/339060 }}</ref> == Параметрі және өлшем бірлігі == Жұлдыздардың негізгі сипаттамалары – олардың [[масса]]сы, [[радиус]]ы және [[жарқырау]]ы. Бұл шамалар, көбінесе [[Күннің массасы]], [[Күннің радиусы|радиусы]] және [[Күннің жарқырауы|жарқырауының]] үлестерімен салыстыра өлшенеді. Жұлдыздар параметрі көбінесе [[Өлшем бірліктерінің халықаралық жүйесі|СИ]] бірлігі арқылы өрнектеледі. Кейде [[CGS]] бірлігі де қолданылады. :{| |Күн массасы： |<math>\begin{smallmatrix}M_\odot = 1.9891 \times 10^{30}\end{smallmatrix}</math>килограмм<ref name="constants">{{cite journal | author = Sackmann, I.-J.; Boothroyd, A. I. | title=Our Sun. V. A Bright Young Sun Consistent with Helioseismology and Warm Temperatures on Ancient Earth and Mars | journal=The Astrophysical Journal | year=2003 | volume=583 | issue=2 | pages=1024–1039 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2003ApJ...583.1024S | doi=10.1086/345408 }}</ref> |- |Күн жарығы： |<math>\begin{smallmatrix}L_\odot = 3.827 \times 10^{26}\end{smallmatrix}</math> Ватт<ref name="constants" /> |- |Күн радиусы： |<math>\begin{smallmatrix}R_\odot = 6.960 \times 10^{8}\end{smallmatrix}</math>метр<ref>{{cite journal | author= Tripathy, S. C.; Antia, H. M. | title=Influence of surface layers on the seismic estimate of the solar radius | journal=Solar Physics | year=1999 | volume=186 | issue=1/2 | pages=1–11 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1999SoPh..186....1T | doi = 10.1023/A:1005116830445 }}</ref> |} Негізгі параметрлерден басқа эффективтік температура, спектрлік класс, абсолюттік жұлдыздық шама, түрлі-түстілік көрсеткіші тәрізді туынды параметрлер де қолданылады. Ең ұзын қашықтық, мысалы алып жұлдыздардың радиусы, немесе [[қосаржұлдыз]]дың ұзын жарты өсі көбінесе [[астрономиялық бірлік]]пен өлшенеді. Астрономиялық бірлік дегеніміз жер шары мен күннің арақашықтығы. Ол шамамен 150 млн км, немесе 93 млн ағылшын милі. == Қалыптасуы мен өзгеруі == [[Сурет:Witness the Birth of a Star.jpg|thumb|right|200px|Жұлдыз пайда болатын тығыздығы жоғары молекулярлық бұлт өңірі, NASA суреті]] Жұлдыздар жұлдызаралық материя кеңеюінің тығыздығы жоғары өңірлерінде пайда болған. Бірақ сондай өңірлердің тығыздығы жер бетіндегі адам жасаған [[вакуум]]дардың тығыздығынан төмен болады. Сондай тығыздығы жоғары өңір Молекулярлық бұлт деп аталып, ондағы негізгі элемент сутегі болса, гелий шамамен 23-28% болып келеді. Бұдан басқа өте аз мөлшерде түрлі ауыр элементтер болады. Оған [[Аңшы үлкен тұмандығы]]ндағы жұлдыздардың қалыптасуы жақсы мысал бола алады.<ref> {{cite journal | last=Woodward | first=P. R. | title=Theoretical models of star formation | journal=Annual review of astronomy and astrophysics | year=1978 | volume=16 | pages=555–584 | doi = 10.1146/annurev.aa.16.090178.003011 | unused_data=|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1978ARA&A..16..555W }}</ref> Үлкен массаға ие молекурлярлық бұлттан жұлдыз қалыптасқанда, ол сондағы тұмандық газдарды жарқыратып, сутегіні иондап, [[H II өңірі]]н қалыптастырады. Жұлдыздардың сиретілген газдардан, сондай-ақ өте тығыз газдардан (ақ ергежейлілер) құралған түрлері де болады. Жалтырауы периодты түрде өзгеріп отыратын жұлдыздар [[айнымалы жұлдыз]]дар деп аталады. [[Ғаламатжұлдыз|Жаңа жұлдыз]]дардың жалтырауы кенеттен өзгеретіндіктен, оларда әр түрлі құбылыстар жүретіндігі байқалады. Алғашқы бірнеше тәулікте кішкентай ергежейлі жұлдыз үлкейеді де, одан газ қабаты бөлініп шығып, кеңістікке тарала бастайды. Сонан соң ол қайта сығылады. Ал аса жаңа жұлдыздардың оталуы кезінде бұдан да үлкен өзгерістер болады. === Протожұлдыздың пайда болуы === {{main|Протожұлдыз}} [[Сурет:Herbig-Haro object HH32.jpg|thumb|right|200px| HH32 Хербиг–Аро нысаны]] Жұлдыздар ғаламатжұлдыздың (алып жұлдыздар жарылысы) [[импульс толқыны]] әсерінде, немесе екі галактиканың соғылысуы салдарынан молекулярлық бұлттың ішкі бөлігіндегі [[гравитация]]ның тұрақсыздығы пайда болады. Әдетте, молекулярлық бұлттың мәлім өңірінің тығыздығы [[Джинс тұрақсыздығы]] шамасына жетіп барғанда ол өзінің ішкі гравитациясының әсерінде жеміріле бастайды. Молекулярлық бұлт жемірілгенде, ұйысқан тозаңдар мен газдар күн массасының 50 есесіндей болған кішкентай бок добы секілді шар денеге айналады. Шар дене жалғасты күйреп, тығыздығы жалғасты артып, ауырлық нүктесі ауысып, барынша қыза бастайды. Алғашқы [[Протожұлдыз]] бұлтының ағысы белгілі бір тұрақты қозғалыс сипатын сақтаған кезде протожұлдыздың өзегі қалыптасады.<ref>{{cite web | last = Seligman | first = Courtney | url = http://courtneyseligman.com/text/stars/starevol2.htm | title = Slow Contraction of Protostellar Cloud | work=Self-published | accessdate = 2006-09-05 }}</ref> Бұл ''негізгі тізбек жұлдызының'' алғашқы сатысында протопланета дискасы болады, ауырлық күшінің тоғысуына кем дегенде 10-15 млн жыл керек. Алғашқы протожұлдыздардың массасы күн массасынан 2 есе кішілері ''Торпақ T'' жұлдызы секілділер болса, үлкендері [[Хербиг жұлдыздары]]на ұқсас жұлдыздарды құрайды. Бұл жаңа пайда болған жұлдыздар өз өсінде айналуынан екі полюсінен ағын бүркіп шығарып, Хербиг–Аро нысанын ({{lang-en|Herbig–Haro object}}) құрайды.<ref>{{cite conference | author=Bally, J.; Morse, J.; Reipurth, B. | year = 1996 | title=The Birth of Stars: Herbig-Haro Jets, Accretion and Proto-Planetary Disks | booktitle = Science with the Hubble Space Telescope - II. Proceedings of a workshop held in Paris, France, December 4–8, 1995 | editor = Piero Benvenuti, F.D. Macchetto, and Ethan J. Schreier | publisher = Space Telescope Science Institute | pages = 491 | url =http://adsabs.harvard.edu/abs/1996swhs.conf..491B | accessdate =2006-07-14 }}</ref> === Негізгі тізбек жұлдызы === {{main|Негізгі тізбек жұлдызы}} [[Сурет:HRDiagram.png|thumb|right|200px|HR (Герцшпрунг-Рассел) диаграммасы]] [[Герцшпрунг — Рассел диаграммасы|HR диаграммасы]]ндағы жұлдыздар жайласуы бейберекет емес, олар белгілі бір өңірлерге арнайы орналасқан. Әсіресе сол жақ үстіңгі бұрыштан оң жақ астыңғы бұрышқа дейінгі тар өңірге көп санды жұлдыздар шоғырлы түрде орналасқаны бірден көзге түседі. Күн де осы диагональді өңірге жайғасқан екен. Демек, осынау диагональ Негізгі тізбек ({{lang-en|Main sequence}}) деп аталады да, негізгі тізбектегі жұлдыздар [[Негізгі тізбек жұлдызы]] ({{lang-en|main-sequence stars}}), немесе [[Ергежейлі жұлдыз]] ({{lang-en|dwarf}}) деп аталады. Негізгі тізбек жұлдыздары өз ғұмырының [[сутегі]]лік жану сатысында болады. Ондағы сутегі отыны жанып таусылған соң гелийлік жану басталады да, ісініп [[Алып қызыл жұлдыз]]ға айналады. Күн жүйесіндегі күн дәл қазір сондай [[негізгі тізбек жұлдызы]]на жатады. Тұрақты жұлдыздардың бүкіл ғұмырының 90%-ында жоғары температура мен жоғары қысым арқылы өзегіндегі сутегіні гелий етіп біріктірумен болады және осы барыста мол энергия жасап шығарады. Негізгі тізбек жұлдыздары алғашқы сәттерден бастап, сутегінің салыстырмасы өзегінде арта береді де, нәтижесінде өзегінде термоядролық реакция ұлғайып, жұлдыздың температурасы біртіндеп жоғарылап, жарығы да арта береді.<ref>{{cite journal | author= Mengel, J. G.; Demarque, P.; Sweigart, A. V.; Gross, P. G. | title=Stellar evolution from the zero-age main sequence | journal=Astrophysical Journal Supplement Series | year=1979 | volume=40 | pages=733–791 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1979ApJS...40..733M | doi = 10.1086/190603 }}</ref> Күнді мысал етсек, шамамен 4.6 млрд жыл бұрын негізгі тізбек сатысына жеткен, содан бері оның жарығы 40% артқан.<ref name=sun_future /> Әрбір жұлдыз [[жұлдыз бораны]]н ({{lang-en|Stellar Wind}}) бүрку арқылы зарядты бөлшектерді ғарышқа шашумен болады. Көп санды жұлдыздардың осындай жолмен массасын кемітуі тым болымсыз болғандықтан есепке алынбайды. Күн жылына тек 10 −14 күн массасын жоғалтады,<ref>{{cite journal | author=Wood, B. E.; Müller, H.-R.; Zank, G. P.; Linsky, J. L. | title=Measured Mass-Loss Rates of Solar-like Stars as a Function of Age and Activity | journal=The Astrophysical Journal | year=2002 | volume=574 | pages=412–425 | url=http://www.journals.uchicago.edu/ApJ/journal/issues/ApJ/v574n1/55336/55336.text.html | doi = 10.1086/340797 | format= ^{[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&lr=&q=author%3A+intitle%3AMeasured+Mass-Loss+Rates+of+Solar-like+Stars+as+a+Function+of+Age+and+Activity&as_publication=The+Astrophysical+Journal&as_ylo=2002&as_yhi=2002&btnG=Search Scholar search]} }}</ref> осылайша ол бүкіл ғұмырында өз массасының әрең 0.01% пайызын ғана жоғалтады. Алып массаға ие жұлдыздарда жыл сайын жоғалтатын массасы 10−7 ден 10−5 %-ға жетеді. Бұл олардың өзгерісіне біршама әсер етеді.<ref>{{cite journal | last=de Loore | first=C. | coauthors=de Greve, J. P.; Lamers, H. J. G. L. M. | title=Evolution of massive stars with mass loss by stellar wind | journal=Astronomy and Astrophysics | year=1977 | volume=61 | issue=2 | pages=251–259 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1977A&A....61..251D }}</ref> Массасы күн массасының 50 есесіндей жұлдыз Негізгі тізбек сатысында өз массасының жартысына дейін жоғалтады.<ref>{{cite web | url = http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.727 | title = The evolution of stars between 50 and 100 times the mass of the Sun | publisher = Royal Greenwich Observatory | accessdate = 2006-09-07 }}</ref> Жұлдыздың негізгі тізбек белдеуіндегі уақыты олардағы отынның жану, ысрап болу жылдамдығына байланысты болады. Күннің жарқырауы мен массасына негізделіп, оның өмірінің 10 млрд жыл шамасында екенін мөлшерлейміз. Алып жұлдыздардың массасын құртатын жану тез, өмірі қысқа болады. Ұсақ жұлдыздардың өртену жылдамдығы ақырын, неше миллиард жылға жетеді және олардың соңғы мезгілі үздіксіз қызару, бозару болады. Ондай жұлдыздар қазіргі ғарыштық жастан (13.7 млрд жыл) көбірек өмір сүретіндіктен, ондай жұлдыздардың өлімі әлі туыла қойған жоқ. Массасынан басқа, гелийден ауыр элементтер жұлдыздар өзгерісі барысында маңызды рөл ойнайды. Астрономияда гелийден ауыр элементтер түгелдей металл деп аталады, олардың химиялық қоюлығы метал мөлшері делінеді. Метал мөлшері тұрақты жұлдыз жану жылдамдығына, магнитті өрістің қалыптасуына әсер етеді, жұлдыз боранының күшіне ықпал етеді.<ref>{{cite journal | author=Pizzolato, N.; Ventura, P.; D'Antona, F.; Maggio, A.; Micela, G.; Sciortino, S. | title=Subphotospheric convection and magnetic activity dependence on metallicity and age: Models and tests | journal=Astronomy & Astrophysics | year=2001 | volume=373 | pages=597–607 | url=http://www.edpsciences.org/articles/aa/abs/2001/26/aah2701/aah2701.html | doi=10.1051/0004-6361:20010626 }}</ref> Жұлдыз бораны күшіне әсер етеді.<ref>{{cite web | date = 2004 | url = http://www.star.ucl.ac.uk/groups/hotstar/research_massloss.html | title = Mass loss and Evolution | publisher = UCL Astrophysics Group | accessdate = 2006-08-26 }}</ref> Жұлдызды қалыптастыратын молекулярлық тұмандықтың құрамы ұқсамайтындықтан, қартайған, екінші жұлдыз әулетіндегі жұлдыздардың метал мөлшері жас бірінші жұлдыздар әулетіндегілерден төмен болады (дегенмен кәрі жұлдыздар өліп, атмосферасы молекулярлық тұмандықтарға шашылғанда, ол үздіксіз ауыр метал жасауға өтіп, ондағы метал мөлшері уақыт өтуімен көбейе береді). === Алып қызыл жұлдыз === {{main|Алып қызыл жұлдыз}} [[Сурет:Mira 1997.jpg|thumb|right|200px|1997 жылы Хаббл суретке түсірген Алып қызыл жұлдыз — Мира]] Массасы күн массасының 0.5 есесіндей жұлдыздың өзегіндегі термоядролық реакцияға қажетті отын (көбінесе сутегі мен гелий) таусылғанда сыртқы қабатындағы газы ұлғайып, және біртіндеп суып, ақырында [[Алып қызыл жұлдыз]]ға ({{lang-en|Red giant}}) айналады. Мысалы, 5 млрд жылдан кейін күн Алып қызыл жұлдызға айналады. Ол кезде күннің радиусы кезектегісінің 250 есесіндей (1 астрономиялық бірлік 150 млн км) болады. Бірақ ол кезде кезектегі массасының 30% жоғалтады екен.<ref name="sun_future">{{cite journal | author=Sackmann, I. J.; Boothroyd, A. I.; Kraemer, K. E. | title=Our Sun. III. Present and Future | pages=457 | journal=Astrophysical Journal | year=1993 | volume=418 | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1993ApJ...418..457S | doi = 10.1086/173407 }}</ref><ref name="sun_future_schroder">{{cite journal | first=K.-P. | last=Schröder | coauthors=Smith, Robert Connon | year=2008 | title=Distant future of the Sun and Earth revisited|doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume = 386 | pages = 155 }} Тағы қараңыз {{cite news | url=http://space.newscientist.com/article/dn13369-hope-dims-that-earth-will-survive-suns-death.html?feedId=online-news_rss20 | title=Hope dims that Earth will survive Sun's death | date=2008 | work=NewScientist.com news service | first=Jason | last=Palmer | accessdate=2008-03-24 }}</ref> 2,25 есе күн массасына ие Алып қызыл жұлдызда сутегінің термоядролық өзгерісі (бейнелеп айтқанда сутегінің жануы) өзегінің тысқарысындағы бірнеше қабатта қатар жүреді.<ref name="hinshaw">{{cite web | last = Hinshaw | first = Gary | date = 2006 | url = http://map.gsfc.nasa.gov/m_uni/uni_101stars.html | title = The Life and Death of Stars | publisher = NASA WMAP Mission | accessdate = 2006-09-01 }}</ref> Соңында өзегі қусырылып, Гелийдің термоядролық өзгерісіне (бейнелеп айтқанда гелийдің жануына) ауысады. Бұл кезде жұлдыздың радиусы біртіндеп қусырылып, бетіндегі температурасы жоғарылайды.<ref>{{cite journal | last = Iben | first = Icko, Jr. | title=Single and binary star evolution | journal=Astrophysical Journal Supplement Series | year=1991 | volume=76 | pages=55–114 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1998RPPh...61...77K | accessdate=2007-03-03 | doi=10.1086/191565 }}</ref> Тіпті де үлкен жұлдыздардың өзегіндегі өңірлерде сутегінің термоядролық өзгерісі мен гелийдің теромядролық өзгерісі қатар жүреді. Жұлдыз өзегіндегі сутегі таусылған соң, өзегіндегі термоядролық өзгеріс жоғары темпратурадағы көміртегі мен оттегіні негіз еткен газ қабаттарын да қамтиды, сосын Алып қызыл жұлдыз болу сатысына баяу енеді және оның өзгерісі үздіксіз жалғаса береді. === Массасы үлкен жұлдыздар === [[Сурет:Wolf rayet2.jpg|thumb|right|350px|Хаббл ғарыш телескопы түсірген M1-67 тұмандығы, орталығы [[Вольф-Райе жұлдызы]] WR 124]] Массасы күннен 10 есе үлкен тұрақты жұлдыздар сутегілік термоядролық реакция барысында [[Аса алып қызыл жұлдыз]]ға ({{lang-en|Red supergiant}}) айналады. Олардың өзегіндегі сутегі мен гелий секілді отындар жанып таусылғанда гелийден ауыр элементтер де жана бастайды.<ref>{{cite web | url = http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.299/ | title = What is a star? | publisher = Royal Greenwich Observatory | accessdate = 2006-09-07 }}</ref> Олардың өзегі қусырылып, жоғары температурасы мен жоғары қысым туады да көміртегінің термоядролық реакциясын (көміртегінің жануы) туғызады. Бұл барыс үздіксіз жалғасып, [[неон]]ның термоядролық рекциясына (неон жануы), [[оттегі]]нің термоядролық реакциясына (оттегінің жануына), [[кремний]]дің термоядролық реакциясына (кремнийдің жануына) ұласады. Жұлдыздың соңғы сәтіне жақындағанда термоядролық реакция бейне сарымсақ қабаты секілді жұлдыз ішінің әрбір қабатында толық жүріледі. Әр қабаттағы отын ұқсамайды. Термоядролық реакциядан [[темір]] жасалуымен тең соңғы сатыға жетіп үлгіреді. Өйткені темір ядросының басқа элементке қарағанда шектемесі ауыр болғандықтан, оның термоядролық реакциясы энергия бөлуге қарағанда, энергияны ысрап етуі асқынады (энергия жұмсалады). Сондай-ақ ол біршама жеңіл элементтермен бірігетіндіктен, оның термоядролық реакциясы жылу бөліп шығармайды.<ref name="hinshaw" /> Сондықтан біршама кәрі, массасы да үлкен жұлдыздардың өзегіне мол темір жиналады. Бұл жұлдыздардың ауыр элементтері оның айналуы арқылы жұлдыз бетіне тарқал [[Вольф-Райе жұлдызы|Вольф-Райе жұлдыздарын]] қалыптастырады, олар өз атмосфера қабатынан тығыздығы жоғары жұлдыз боранын айналасына бүркумен болады. === Гравитациялық коллапс=== {{main|Гравитациялық коллапс}} [[Сурет:Crab Nebula.jpg|thumb|right|200px|Шаян (Краб) тұмандығындағы [[ғаламатжұлдыз]] қалдығы]] Үлкендігі орташа жұлдыз өз дамуында сыртқы атмосфера қабаттары кеңейіп [[ғаламшар]] пішінді [[ғаламшарлық тұмандық]]қа ({{lang-en|Planetary nebula}}) айналады. Егер сыртқы қабатындағы газдар тарқаған соң қалған қалдықтың массасы күн массасының 1.4 есесінен төмен болса, ол кішірейіп үлкендігі жер шары көлеміндей ұсақ аспан денесіне айналады. Оны әдетте [[Ақ ергежейлі]] деп атаймыз.<ref>{{cite journal | author=Liebert, J. | title=White dwarf stars | journal=Annual review of astronomy and astrophysics | year=1980 | volume=18 | issue=2 | pages=363–398 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1980ARA&A..18..363L | doi = 10.1146/annurev.aa.18.090180.002051 }}</ref> Жұлдыздар негізінен [[плазма]]лық заттан құралғанымен, Ақ ергежейлі жұлдыздың ішіндегісі плазмалық зат емес. Өте ұзақ замандар өткен соң Ақ ергежейлі жұлдыз үздіксіз күңгірттеніп, [[Қара ергежейлі]] жұлдызға айналады. Үлкенірек жұлдыздардың термоядролық реакциясы үздіксіз жалғасып, өзегіндегі темір мөлшері белгілі бір деңгейге жеткенде (күн массасының 1.4 есесінен үлкен массаға ие болғанда) өз массасын ұстап тұра алмайды. Бұл кезде өзегіндегі шұғыл [[Гравитациялық коллапс]] электронды [[протон]]ның ішіне еңгізеді, Anti-β мен электронның ыдырауынан протондар, немесе ұсақ протондар толассыз пайда болады. Осындай шұғыл туған коллапстың әсерінде соққы толқындар айналаға тарап, жұлдыз жарылысынан ғаламатжұлдыз пайда болады. Құс жолы ішінде туған ондай жұлдыздар туралы тарихтар бойы көптеген деректер тіркелген, оларды бұрынғы адамдар бұрын болмаған "жаңа жұлдыз" туды деп түсінген.<ref name="supernova">{{cite web | date = 2006 | url = http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/objects/snrs/snrstext.html | title = Introduction to Supernova Remnants | publisher = Годдард ғарышқаұшу орталығы | accessdate = 2006-07-16 }}</ref> Жұлдыздың негізгі массасы жарылыстан айналасына тарқап ([[Шаян тұмандығы]] секілді) кеткен соң, қалған қалдық [[Нейтрон жұлдыз]]ы болып, немесе тіпті де үлкен масса жағдайында [[Қара құрдым]] болып қалыптасады (Қара құрдым болу үшін ғаламатжұлдыз қалдығы күн массасының 4 есесінен үлкен болуға тиіс).<ref>{{cite journal | author=Fryer, C. L. | title=Black-hole formation from stellar collapse | journal=Classical and Quantum Gravity | year=2003 | volume=20 | pages=S73–S80 | url=http://www.iop.org/EJ/abstract/0264-9381/20/10/309 | doi = 10.1088/0264-9381/20/10/309 }}</ref> Нейтрон жұлдыз ішіндегі материя негізінен нейтрон болып, ол өзегі өте тұрақсыз [[QCD материясы]]н да қамтиды. Қара құрдым өзегіндегі бұл материя туралы дерек күні бүгінге дейін анық емес. Ол әлі де зерттеуді талап етеді. Коллапстан өлген жұлдыздың сыртқы қабатынан айналасына таралған материялар (көбі ауыр элементтер) жаңа тұрақты жұлдыз қалыптасуына пайдалы материал болады. Бұл ауыр элементтер жартас секілді түрлі ғаламшарларды құрайды. Ғаламатжұлдыз бен алып жұлдыздың жұлдыз бораны айналасына бүріккен материя жұлдызаралық қатты заттарды қалыптастыратын негізгі себеп есептеледі.<ref name="supernova" /> == Жұлдыздардың қасиеттері == [[Сурет:Star_life_cycles_red_dwarf_en.svg|thumb|right|350px|КІші массадағы (солдағы) және үлкен массадағы (оңдағы) жұлдыздардың өзгеру эвалюциясы]] Жұлдыздың барлық ерекшелігін оның әу бастағы массасы белгілейді. Оның негізгі қасиеттері болған жарқырауы, үлкен-кішілігі, өзгерісі, жасы, тағдыры дегендер оның массасына байланысты болады. === Жасы === Көпшілік жұлдыздардың жасы 1 млрд-тан 10 млрд жыл арасында болады. Кейбір жұлдыздардың жасы [[Жойқын жарылыс|ғарыш жасы]]мен (13,7 млрд жыл) қарайлас. Қазірге дейінгі ең кәрі жұлдыз HE 1523-0901 болып, оның жасы 13,2 млрд жыл екен.<ref>{{cite news | author=Frebel, A.; Norris, J. E.; Christlieb, N.; Thom, C.; Beers, T. C.; Rhee, J | title=Nearby Star Is A Galactic Fossil | publisher=Science Daily | date=2007 | url=http://www.sciencedaily.com/releases/2007/05/070510151902.htm | accessdate=2007-05-10 }}</ref> Жұлдыз массасы қанша үлкен болса — оның жарқырау ғұмыры сонша қысқа болады. Өйткені массасы үлкен жұлдыздың өзегіндегі гравитация өте жоғары болады да, [[сутегі]]нің термоядролық реакциясы өте тез жүреді. Көптеген массасы үлкен жұлдыздардың орташа жасы 1 млн жыл көлемінде. Ал массасы оған қарағанда жеңіл жұлдыздар ([[Қызыл ергежейлі]]) өте ақырын жанатындықтан, ғұмыры миллиард жылға дейін барады.<ref>{{cite web | author = Naftilan, S. A.; Stetson, P. B. | date = 2006 | url =http://www.sciam.com/askexpert_question.cfm?articleID=000A6D41-76AA-1C72-9EB7809EC588F2D7&catID=3&topicID=2 | title =How do scientists determine the ages of stars? Is the technique really accurate enough to use it to verify the age of the universe? | publisher =Ғылыми Америка | accessdate = 2007-05-11 }}</ref><ref>{{cite journal | author=Laughlin, G.; Bodenheimer, P.; Adams, F. C. | title=The End of the Main Sequence | journal=The Astrophysical Journal | year=1997 | volume=482 | pages=420–432 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1997ApJ...482..420L | accessdate=2007-05-11 | doi = 10.1086/304125 }}</ref> === Химиялық құрамы === Жұлдыздар [[спектр]]ін зерттеу арқылы олардың атмосферасының химиялық құрамы анықталады. Күн тәрізді жұлдыздар да жер бетіндегі заттарды құрайтын химиялық элементтерден тұрады. Массасы бойынша есептегенде, жұлдыз қалыптасқан кездегі салыстырмада сутегі 70%, ал гелий 28% ұстайды және аздап басқа ауыр элементтер болады. Темір өте қарапайым элемент болған соң, әсіресе оның [[спектр сызығы]]н ажырату оңай болғандықтан, жұлдыздардың химиялық құрамындағы темір секілді элементтерге талдау жасау арқылы оның жасын мөлшерлеуге болады.<ref>{{cite web | date = 2006 | url = http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2006/pr-34-06.html | title = A "Genetic Study" of the Galaxy | publisher = ESO | accessdate = 2006-10-10 }}</ref> Ауыр элемент құрамының болу-болмауы оның ғаламшар серігінің болу-болмауын да мөлшерлеуге жәрдем береді.<ref>{{cite journal | author= Fischer, D. A.; Valenti, J. | title=The Planet-Metallicity Correlation | journal=The Astrophysical Journal | year=2005 | volume=622 | issue=2 | pages=1102–1117 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2005ApJ...622.1102F | doi = 10.1086/428383 }}</ref> Өлшенген жұлдыздар арасында, темір құрамы ең аз жұлдыз ергежейлі HE1327-2326 жұлдызы болып, темір құрамы күннің екі жүз мыңынан біріндей ғана.<ref>{{cite web | date = 2005 | url = http://www.sciencedaily.com/releases/2005/04/050417162354.htm | title = Signatures Of The First Stars | publisher = ScienceDaily | accessdate = 2006-10-10 }}</ref> Темір құрамы өте жоғары жұлдыз [[Арыстан (шоқжұлдыз)|Арыстан шоқжұлдызы]]ндағы μ (Leo μ) жұлдызы болып, темір құрамы күннен бір есеге жуық артық. Ал, айналатын ғаламшары бар [[Геркулес (шоқжұлдыз)|Геркулес шоқжұлдызы]] 14 жұлдызының темір құрамы күннің 3 есесіндей.<ref>{{cite journal | last=Feltzing | first=S. | coauthors=Gonzalez, G. | title=The nature of super-metal-rich stars: Detailed abundance analysis of 8 super-metal-rich star candidates | journal=Astronomy & Astrophysics | year=2000 | volume=367 | pages=253–265 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2001A&A...367..253F | accessdate=2007-11-27 | doi=10.1051/0004-6361:20000477 }}</ref> Кейбір жұлдыздардың химиялық элементтері басқаларынан өзгеше. Олардың спектрінен [[хром]] және [[сирек жер элементтері]] көбірек байқалады.<ref>{{cite book | first=David F. | last=Gray | year=1992 | title=The Observation and Analysis of Stellar Photospheres | publisher=Cambridge University Press | id=ISBN 0-521-40868-7 }}</ref> === Диаметрі === [[Сурет:Comparison of planets and stars (sheet by sheet) (Jan 2015 update).png|thumb|right|400px|Жұлдыздардың салыстырмасы. Алдыңғы реттегі ең үлкен нысан келесі реттегі ең кішісі ретінде басталады. [[Меркурий]]ден басталады, алғашқы қатардағы ең үлкені [[Жер]] шары, сосын салыстырма жалғаса береді, ең соңғы [[Аса жойқын жұлдыз]] UY Scuti]] Жер шары тым алыста болғандықтан, күнді айтпағанда басқа барлық жұлдыздар аспанда тек бір жарық нүкте болып қана көрінеді, жер атмосферасының әсерінде жылтылдап тұрады. Күннен басқа диаметрі ең үлкен көрінетін жұлдыз Алтын балық R жұлдызы (R Doradus) болып, оның диаметрі 0.057 бұрыштық секунд.<ref>{{cite news | title=The Biggest Star in the Sky | publisher=ESO | date= 1997 | url=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-1997/pr-05-97.html | accessdate=2006-07-10 }}</ref> Біздің жұлдызды түсінуіміздің көбі теорияны моделдеу мен ұқсатуға негізделген. Жұлдыз туралы теория болса жұлдыздың спектрі мен диаметрін өлшеп талдау жасауға негізделген. Күннен басқа, диаметрі алғаш есептелген жұлдыз [[Бетельгейзе]] болып, Альберт Майкельсон оны 1921 жылы Вильсон тауындағы обсерваторияда Гук телескопын пайдаланып өлшеген болатын. Өлшеу нәтижесі бойынша ол күн диаметрінің 450 есесіндей екен Жердегі телескоптарға аспандағы жұлдыздар өте кішкене көрінеді де, олардың диаметрін шамалау мүмкін болмайды. Сондықтан жұлдыз диаметрін өлшеу үшін [[интерферометр]] телескоптар қолданылады. Жұлдыз диаметрін өлшеудің тағы бір амалы жұлдыз тұтылуы (күн тұтылуы, ай тұтылуы секілділер). Бұл амал көбінесе ай тұтылған кездегі жұлдыздан жеткен әлсіз жарық пен қайта ай жарығы түскен кездегі жарықтың өзгерісіне сүйеніп, жұлдыздардың диаметрін өлшейді.<ref>{{cite journal | author=Ragland, S.; Chandrasekhar, T.; Ashok, N. M. | title=Angular Diameter of Carbon Star Tx-Piscium from Lunar Occultation Observations in the Near Infrared | journal=Journal of Astrophysics and Astronomy | year=1995 | volume=16 | pages=332 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1995JApAS..16..332R | accessdate=2007-07-05 }}</ref> Жұлдыздың өлшемі туралы айтсақ, диаметрі 20-40 км аралығындағы салмағы өте ауыр, бірақ көлемі кішкене [[Нейтрон жұлдыз]]дар бар. Сондай-ақ Аңшы шоқжұлдызындағы (Орион) Бетельгейзе жойқын жұлдызының (Betelgeuse Supergiant star) диаметрі күн диаметрінің 650 есесіндей үлкен, яғни 900 млн км. Бірақ оның тығыздығы күннен әлденеше есе төмен.<ref>{{cite web | last = Davis | first = Kate | date = 2000 | url = http://www.aavso.org/vstar/vsots/1200.shtml | title = Variable Star of the Month—December, 2000: Alpha Orionis | publisher = AAVSO | accessdate = 2006-08-13 }}</ref> === Қозғалысы және арақашықтықты есептеу === [[Сурет:The radial velocity method (artist's impression).jpg|thumb|right|350px|Жұлдыздың радиалды жылдамдығын есептеу]] Жұлдыздардың күнге салыстырмалы қозғалысы сол жұлдыздың жасы мен келіп шығуы туралы, сондай-ақ айналасындағы галактикалардың құрылымы мен өзгерісі туралы пайдалы ақпарат береді. Бір жұлдыздың қозғалысы радиалды жылдамдығын және [[аспан]]ды кесіп өтудің [[импульс моменті]]н қамтиды. [[радиалды жылдамдық]] жұлдыздың күнге салыстырмалы жақындау, не алыстауына қаратылса, ал импульс моменті оның өз бетінше қозғалысына қаратылады. Радиалды жылдамдық жұлдыз спектріндегі [[Доплер құбылысы|Доплер ауысымы]]н өлшеу арқылы анықталады, оның бірлігі км/сек. Жұлдыздың өз бетінше қозғалуынан туған импульс моментін тауып шығу нәзік [[астроесептеу]]лер арқылы орындалады, оның бірлігі миллионнан бір доғалық секунд (МП/жыл). Жұлдыздардың көріну парқын өлшеу арқылы нақты жылдамдықты есептеуге болады. Егер жұлдыздың жылдамдығы жоғары болса, ол сөзсіз күнге біршама жақын болғаны.<ref>{{cite web | date = 1999 | url = http://www.rssd.esa.int/hipparcos/properm.html | title = Hipparcos: High Proper Motion Stars | publisher = ESA | accessdate = 2006-10-10 }}</ref> Екі жылдамдық та өлшенген жағдайда оның күн жүйесі кеңістігіне салыстырмалы қозғалысын есептеп шығаруға болады. Жақын маңдағы жұлдыздарда бірінші әулет жұлдыздарының жылдамдығы екінші әулет жұлдыздарынан төменірек болады. Кейінгілері жазыққа бейім эллиптис орбитада айлналады.<ref>{{cite journal | last = Johnson | first = Hugh M. | title=The Kinematics and Evolution of Population I Stars | journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific | year=1957 | volume=69 | issue=406 | pages=54 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1957PASP...69...54J | doi=10.1086/127012 }}</ref> Белгілі бір жұлдызды есептеу арқылы қасындағы одақтас, не қосар жұлдызының жылдамдығын да есептеп шығуға болады. Олар ортақ молекулялрық тұмандықтан келіп шыққан жағдайда, қозғалыстарында белгілі бір ортақтық ерекшеліктер болады.<ref>{{cite journal | author = Elmegreen, B.; Efremov, Y. N. | title=The Formation of Star Clusters | journal=American Scientist | year=1999 | volume=86 | issue=3 | pages=264 | url=http://www.americanscientist.org/template/AssetDetail/assetid/15714/page/1 | accessdate=2006-08-23 | doi=10.1511/1998.3.264 }}</ref> Жұлдыздарға дейінгі қашықтықты анықтаудың негізгі әдісі — Жердің Күн төңірегінде айналуын негізге ала отырып, жұлдыздардың көрінерлік орын ауыстыруын өлшеу. Сол ауытқу ([[параллакс]]) бойынша жұлдызға дейінгі қашықтық есептеліп шығарылады. Әр түрлі спектрлік кластағы жұлдыздардың орташа абсолюттік жұлдыздық шамасын анықтай отырып және оны сол кластағы жекелеген жұлдыздардың көрінерлік жұлдыздық шамасымен салыстыра отырып, жұлдыздарға дейінгі қашықтықты анықтауға болады. Жұлдыздың өз осінен айналуы оның спектрлері бойынша зерттеледі. Айналу кезінде жұлдыз дискісінің бір шеті бізден алыстайды, ал екінші шеті сондай жылдамдықпен бізге қарай жақындайды. Сондықтан, [[Доплер құбылысы|Доплер принципі]] бойынша жұлдыздың айналу жылдамдығын анықтауға болады. Температурасы жоғары (экватор аймағында) жұлдыздар 100 – 200 км/с және одан да артық [[жылдамдық]]пен, ал температурасы салқындау жұлдыздар одан кем, яғни секундына бірнеше км жылдамдықпен айналады === Электромагнит өрісі === [[Сурет:Suaur.jpg|thumb|left|200px|Орташа Зеемана-Доплер арқылы құрылған [[Арбакеш шоқжұлдызы]] (Auriga) SU бетіндегі электромагнит өрісі]] Жұлдыздың [[электрмагниттік өріс]]і оның ішкі бөлігіндегі [[конвекция]]лы [[цикл]] (қарама-қарсы айналыс) қалыптасқан өңірде пайда болады. Жұлдызды құраған [[Электрөткізгіштік|электрөткізгіштігі]] бар плазма бейне мотор секілді жұлдыздың электромагнит өрісін пайда қылады. Электромагнит өрісінің күші жұлдыз массасы мен құрамының өзгерісіне қатысты өзгеріп отырады. Бетіндегі электромагнит өрісі әрекеті жұлдыздың өз өсінде айналу жылдамдығына да қатысты болады. Бетіндегі қозғалыстар [[жұлдыз дағы]]н пайда қылады. Жұлдыз дағы өңірі қалыпты өңірге қарағанда электромагнит өрісі біршама күшті, темпратурасы төмен өңір есептеледі. [[Жұлдыз шудасы]] электромагнит өрісі күшейген [[Күн тәжі|жұлдыз тәжі]] өңіріндегі белсенділіктен басталады. Жұлдыз жалыны болса электромагнит өрісіндегі қозғалыста бүркілген энергетикалық бөлшектер жарылысынан туылады.<ref>{{cite web | last=Brainerd | first=Jerome James | date= 2005 | url=http://www.astrophysicsspectator.com/topics/observation/XRayCorona.html | title=X-rays from Stellar Coronas | publisher=The Astrophysics Spectator | accessdate= 2007-06-21 }}</ref> Электромагнит өрісінің әсерінде, жоғары жылдамдықта өз өсінде айналатын жас жұлдыздың беткі қозғалыстары көп болады. Электромагнит өрісі жұлдыз дауылын өршітеді. Ал жұлдыз қартайған сайын қозғалысы баяулап, ондағы электромагнит өрісі туғызған құбылыстар салыстырмалы әлсірей түседі. Сондықтан, күн секілді жасы егде жұлдыздың өз өсінде айналу жылдамдығы баяулады, беткі қозғалыстар да біршама аз. Өз өсіндегі айналысы ақырындаған жұлдыздың бетіндегі электромагнит өрісі туғызған белсенді қозғалыстар біртіндеп [[период]]ты тұрақты қозғалысқа ауысады. Кейде тіпті ұзақ заман еш белсенділік болмайды.<ref>{{cite web | last = Berdyugina | first = Svetlana V. | year=2005 | url =http://solarphysics.livingreviews.org/Articles/lrsp-2005-8/ | title =Starspots: A Key to the Stellar Dynamo | publisher =Living Reviews | accessdate = 2007-06-21 }}</ref> Мысалы, [[Маундер минималы]]нда ({{lang-en|Maunder Minimum}}) күн шамамен 70 жыл бойы еш қара дақсыз қозғалған екен. {{Фотоқатар|NOAA 875.ogv|NOAA 875 Flare.ogv|е1=280|е2=280|мәтін='''1. Күн дағы қозғалысы'''<br />'''2. Күн шудасы'''|color=#BBBBDD}} === Салмағы === [[Сурет:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|thumb|right|300px|G түріндегі жерге ең жақын жұлдыз – Күн. Күн — [[негізгі тізбек жұлдызы]]ның бірі, ол өзегіндегі термоядролық реакциядан энергия жасап нұр шашады, онда сутегі [[атом]]ы [[гелий]] атомына айналады. Оның өзегінде секундына 620 миллион тонна сутегі реакцияға түседі. NASA суреті]] Жұлдыздардың массасы және жарқырауы бір-бірімен белгілі бір тәуелділік арқылы байланысады. Жұлдыздың ішкі қойнауын тікелей бақылап көру мүмкін емес. Сондықтан жұлдыз, оның массасы, радиусы және жарқырауы шын мәніндегі жұлдызға сәйкес етіп жасалған теориялық жұлдыз моделін құру арқылы зерттеледі. Теория жүзінде жұлдыз механикалық және жылулық тепе-теңдікте болатын әрі ұзақ уақыт бойы ұлғаймайтын және сығылмайтын газдан тұратын шар деп қарастырылады. Әдеттегі жұлдыздың температурасы оның беткі қабатында бірнеше мың градусқа, ал центрінде ондаған миллион градусқа жетеді. Жұлдыз энергиясының негізгі көзі – термоядролық реакциялар. Мұнда жеңіл ядролардан неғұрлым ауыр ядролар пайда болады. Көп жағдайда [[сутегі]] [[гелий]]ге айналады. Жұлдыздардың табиғаты мен құрылысы дүние жүзінің көптеген обсерваториялары мен астрономиялық мекемелерінде, ал Қазақстанда [[Астрофизика институты]]нда зерттеледі.<ref name=source1>Балалар энциклопедиясы</ref> [[Сурет:Ngc1999.jpg|thumb|right|200px|Рефлексті тұмандық NGC 1999 әдетте Аңшы жоқжұлдызы V380 жағынан жарқырайды. Оның массасы күннің 3,5 есесіндей. NASA суреті]] Карина шоқжұлдызының ({{lang-en|Carina}}) ''η'' жұлдызы белгілі болған массасы ең үлкен жұлдыздың бірі есептеледі.<ref>{{cite journal | first = Nathan | last = Smith | year = 1998 | url = http://www.astrosociety.org/pubs/mercury/9804/eta.html | title = The Behemoth Eta Carinae: A Repeat Offender | publisher = Astronomical Society of the Pacific | journal=Mercury Magazine | volume=27 | pages=20 | accessdate = 2006-08-13 }}</ref> Ол күн массасының 100–150 есесіндей үлкен. Бірақ оның ғұмыры тым қысқа, ең ары болғанда бірнеше миллион жыл ғана. [[Аркес үйіржұлдызы]] ({{lang-en|Arches cluster}}) туралы зерттеулер бойынша, әлемде күннің 150 есесіндей басқа да алып жұлдыздар бар, бірақ әлі нақтыланбады.<ref>{{cite news | title=NASA's Hubble Weighs in on the Heaviest Stars in the Galaxy | publisher=NASA News | date= 2005 | url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2005/mar/HQ_05071_HST_galaxy.html | accessdate=2006-08-04 }}</ref> Не үшін 150 есе болуды соңғы шек ету керек, бұл анық емес. Тек Эддингтон жарқырау шамасы бұл мәселеге белгілі бір жауап береді: жұлдыз өз беткі қабатына атқылай алатын жарығының ең жоғары шегі осы болуға тиіс. [[Жойқын жарылыс]]тан кейін ең алғаш пайда болған жұлдыздар күннен 300 есеге дейін ауыр болған.<ref>{{cite news | title=Ferreting Out The First Stars | publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics | date= 2005 | url=http://cfa-www.harvard.edu/press/pr0531.html | accessdate=2006-09-05 }}</ref> Олардың құрамында [[литий]]ден ауыр элемент болмағандықтан, ондай жұлдыздар таусылды. Бұл түрдегі жұлдыздар қазір тек теория жүзінде ғана расталады. [[Алтынбалық шоқжұлдызы]] ({{lang-en|Doradus}}) AB A-ның серігі Алтын балық AB C жұлдызының ауырлығы [[Юпитер]]дің 93 есесіндей. Ол қазірге дейінгі белгілі өте кішкентай жұлдыз есептелсе де, оның өзегінде термоядролық реакция жүріп жатыр.<ref>{{cite news | title=Weighing the Smallest Stars | publisher=ESO | date= 2005 | url=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-02-05.html | accessdate=2006-08-13 }}</ref> Темір құрамы күнмен бірдей жұлдыздың ары қарай термоядролық реакция жасауына аз дегенде Юпитерден 75 есе үлкен болуға тиіс.<ref>{{cite web | first = Alan | last = Boss | date = 2001 | url = http://www.carnegieinstitution.org/News4-3,2001.html | title = Are They Planets or What? | publisher = Carnegie Institution of Washington | accessdate = 2006-06-08 }}</ref><ref name="minimum">{{cite web | last = Shiga | first = David | date = 2006 | url = http://www.newscientistspace.com/article/dn9771-mass-cutoff-between-stars-and-brown-dwarfs-revealed.html | title = Mass cut-off between stars and brown dwarfs revealed | publisher = New Scientist | accessdate = 2006-08-23 }}</ref> Темір құрамы өте аз болған жағдайда, қазіргі күңгірт жұлдыздарды зерттеу арқылы ең кіші жұлдыздың массасы күннің 8,3 есесіндей, Юпитер массасының 87 есесіндей болатыны белгілі болды.<ref name="minimum" /><ref>{{cite news | title=Hubble glimpses faintest stars | publisher=BBC | date= 2006 | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/5260008.stm | accessdate=2006-08-22 }}</ref> Одан да кіші жұлдыздар жұлдыз бен газ шары болу арасында болып, оларды әдетте [[Қоңыр ергежейлі]] жұлдыз деп атайды. Жұлдыздың радиусы мен салмағы арқылы оның бетіндегі гравитацияны «Тартылыс күші» белгілеуге болады. Әдетте алып жұлдыздар бетіндегі гравитация [[негізгі тізбек жұлдызы]]на қарағанда біршама төмен болады. Ал Ақ ергежейлі жұлдыздар бетіндегі гравитация біршама жоғары болып келеді. Гравитация жұлдыздан шығатын жарыққа да әсер етеді, гравитация жоғары болған сайын оның спектрінде айқын өзгешелік байқалады.<ref name="new cosmos" /> Жұлдыз массасының шегі бар. Егер бір жұлдыздың массасы 0.07 күн массасынан төмен болса, онда ол жұлдыз болу "салауатынан" айырылады. Егер өте кішкене жұлдыздың темпратурасы онда сутегіің термоядролық реакциясын туғыза алмаса, онда ол Қоңыр ергежейліге айналады. === Өз өсінде айналуы === [[Сурет:Lightsmall-optimised.gif|thumb|left|200px|Импульс әсерінің қалыптасуы: импульсты жұлдыз [[пульсар]]дың электромагнитті радиациясын бейнелеп көрсеткен флаш сурет]] Жұлдыздың өз өсінде айналуын [[спектрометрия]]лық құрылым арқылы өлшеуге болады, немесе жұлдыз дағының жылжуымен де шамалауға болады. Жас жұлдыздар өз өсінде тез айналады, экваторында жылдамдық 100 км/сек-ке дейін жетеді. Мысалы, В түрдегі [[Ахернар]] жұлдызының экваторындағы жылдамдық 225 км/сек -тан асады. Сондықтан оның экваторының радиусы екі полюсіне қарағанда 50% үлкен. Мұндай жылдамдық Ахернарды бөлшектеп тынатын 300 км/сек жылдамдықтан сәл кішкене ғана болып тұр.<ref>{{cite news | title=Flattest Star Ever Seen | publisher=ESO | date= 2003 | url=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2003/pr-14-03.html | accessdate=2006-10-03 }}</ref> Салыстырма үшін айтсақ, күн 25 – 35 күндік периодта өз өсін бір рет айналып шығады. Экваторындағы жылдамдық бар болғаны 1.994 км/сек қана. Жұлдыздың электромагнит өрісі мен жұлдыз дауылы негізгі тізбектегі жұлдыздың өз өсінде айналу жылдамдығын ақырындатады, өзгерісіне де ықпал етеді.<ref>{{cite web | last = Fitzpatrick | first = Richard | date = 2006 | url = http://farside.ph.utexas.edu/teaching/plasma/lectures/lectures.html | title = Introduction to Plasma Physics: A graduate course | publisher = The University of Texas at Austin | accessdate = 2006-10-04 }}</ref> Тығыз жұлдыздар тығыз материяны пайда қылады, өз өсінде тез айналады. Төмен жылдамдық [[импульс моменті]]н тұрақты сақтайды. Егер жұлдыздың көлемінде өзгеріс болса, ол міндетті түрде жылдамдығына әсер етеді. Көп санды импульс моментін сыртқа қарай созылған жұлдыз бораны мен жұлдыз шудасы әлсіретеді.<ref>{{cite journal | last = Villata | first = Massimo | title=Angular momentum loss by a stellar wind and rotational velocities of white dwarfs | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | year=1992 | volume=257 | issue=3 | pages=450–454 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1992MNRAS.257..450V }}</ref> [[Нейтрон жұлдыз]]ының бір түрі болған [[Пульсар]]дың өз өсінде айналуы өте тез болады, [[Теңіз шаяны тұмандығы]] өзегіндегі пульсар секундына 30 рет айналады.<ref>{{cite news | title=A History of the Crab Nebula | publisher=ESO | date= 1996 | url=http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/1996/22/astrofile/ | accessdate=2006-10-03 }}</ref> Ол төңірегіне үздіксіз [[импульс]] жіберетіндіктен [[Импульс жұлдызы]] деп те аталады. Бірақ олардың жылдамдығында ақырындау болдады, оның айналу жылдамдығы [[радиация]] тарату барысында үздіксіз әлсірей береді. {{Фотоқатар|Chandra-crab.jpg|Millisecond pulsar and accretion disk - NASA animation (hi-res).ogv|е1=250|е2=250|е3=250|мәтін='''1. Теңіз шаяны тұмандығындағы [[Пульсар]] рентгендік көрінетін жарық суреті'''<br />'''2. Жақын жұлдызды сорып алған [[Пульсар]]дың ұқсатылған көркем анимациясы'''|color=#BBBBDD}} === Температурасы === Негізгі тізбектегі жұлдыздардың беткі температурасы өзегінде жасалатын энергияға және оның радиусына байланысты болады. Оны рең индексі арқылы мөлшерлеуге болады.<ref name='astronomynotes'>{{cite web |url=http://www.astronomynotes.com/starprop/s5.htm |title=Properties of Stars: Color and Temperature |accessdate=2007-10-09 |last=Strobel |first=Nick |date=2007 |work=Astronomy Notes |publisher=Primis/McGraw-Hill, Inc. |archiveurl=http://web.archive.org/web/20070626090138/http://www.astronomynotes.com/starprop/s5.htm |archivedate=2007-06-26 }}</ref> Жұлдызды идеалдастырылған қара шар деп есептеп, оның өзегінда жасалатын энергия оның беткі қабатына жеткенде қанша болатыны арқылы есептеу теориялық есептеу болып, ол әдетте "өнімді температура" деп аталады. Бірақ, өнімді температура тек бір көрсеткіш қана. Өйткені жұлдыз температурасы өзегінен бетіне жеткенше үздіксіз әлсірейтін бірнеше сатылардан өтеді.<ref>{{cite web | first=Courtney | last=Seligman | work=Self-published | url=http://cseligman.com/text/stars/heatflowreview.htm | title =Review of Heat Flow Inside Stars | accessdate = 2007-07-05 }}</ref><ref name="aps_mss" /> Ал өзегінде миллион К ге жетеді.<ref name="aps_mss" /> Жұлдыздың термпературасы ондағы түрлі элементтердің [[иондану]] салыстырмасын туғызады. Жұлдыздың беткі температурасы, жұлдыз көрінуінің абсолюттік шамасы қатарлылар жұлдыздарды түрге бөлуге негіз болады.<ref name="new cosmos" /> Үлкен массаға ие негізгі тізбек жұлдызының беткі температурасы 50,000 K-ге жетеді. Ал, Күн секілді біршама кіші жұлдыздың беткі температурасы бірнеше мың К. Алып қызыл жұлдыздың беткі температурасы 3,600 K болғанымен, бірақ оның жарқырайтын аумағы үлкен болған соң жерден жарық болып көрінеді.<ref name=zeilik>{{cite book | last=Zeilik | first=Michael A. | coauthors=Gregory, Stephan A. | title=Introductory Astronomy & Astrophysics | edition=4th ed. | year=1998 | publisher=Saunders College Publishing | isbn=0030062284 | pages=321 }}</ref> === Cәулеленуі (радиация) === [[Сурет:Ecliptic path.jpg|thumb|right|350px|Күн, Жер және оны қоршаған жұлдыздардың жердегілерге көрінуі]] Жұлдызда пайда болған энергия термоядролық реакцияның нәтижесі болып, ол [[электромагнит]]тік [[сәулелену]] (''радиация'') және [[бөлшек]]тер сәулеленуы арқылы [[әлем]]ге тарайды.<ref name="Roach 2003">{{cite news | last=Roach | first=John | title=Astrophysicist Recognized for Discovery of Solar Wind | publisher=National Geographic News | date= 2003 | url=http://news.nationalgeographic.com/news/2003/08/0827_030827_kyotoprizeparker.html | accessdate=2006-06-13 }}</ref> Бөлшектік сәулелену (олар жұлдыздың сыртқы қабатындағы еркін [[протон]]дар, [[α бөлшек]]тер, [[β бөлшек]]тер болып газды ағындарға ілеседі) жұлдыз бораны болып таралады.<ref name="Roach 2003"/> Әрине, жұлдыз боранында тағы жұлдыз өзегінен келетін [[нейтрино]]лар да болады. Өзегінде пайда болған энергия жұлдызды қалай жарқыратады? Мәлім [[элемент]]тің екі және одан да көп атомдары өзара бірігіп, одан да ауыр элементті пайда қылғанда, [[γ-сәуле]]лер мен [[фотон]]дар термоядролық реакция арқылы сыртқа атылады. Бұл энергия беткі қабатына жеткенде көрінетін сәуле секілді формадағы [[электромагниттік энергия]]ға айналады. Жұлдыздың реңі көрінетін сәуленің толқындық жиілік мәнімен өлшенеді.<ref name="The Colour of Stars">{{cite web | url = http://outreach.atnf.csiro.au/education/senior/astrophysics/photometry_colour.html | title = The Colour of Stars | publisher = Australian Telescope Outreach and Education | accessdate = 2006-08-13 }}</ref> Ол жұлдыз сыртқы қабатындағы температурамен тіке байланысты болады.<ref name="The Colour of Stars"/> Жұлдыз әдетте көрінетін сәуледен басқа көрінбейтін электромагниттік сәулеленуден де тұрады. Шынтуайтында, электромагниттік сәулелену жұлдыздың бүкіл [[электромагниттік спектр]]ін — ұзын толқынды [[инфрақызыл сәуле]]сі мен [[радиотолқын]]дарды және қысқа толқынды [[ультракүлгін сәуле]]сін, [[рентген сəулесі]]н және [[γ-сәулесі]]н жауып тұрады. Жұлдыздың электромагнитті сәулеленуі, мейлі көрінетін, көрінбейтіні болсын, тегіс назар аударуға тұралық. Жұлдыздың спектрі арқылы астрономдар жұлдыз бетінің температурасын, беттік тартылыс күшін (гравитация), металл мөлшері мен өз өсінде айналу жылдамдығын өлшей алады. Егер жұлдыздың қашықтығын білсек, [[параллаксті өлшеу]] арқылы жұлдыздың жарқырау шамасын есептеп шығара аламыз. Массасы, радиусы, беткі гравитациясы, өз өсінде айналу периоды дегендер жұлдыз моделін тануға көмектеседі (Қосаржұлдыздарда болса жұлдыз массасы бірден есептеледі<ref>{{cite news | title=Astronomers Measure Mass of a Single Star—First Since the Sun | publisher=Hubble News Desk | date= 2004 | url=http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2004/24/text/ | accessdate=2006-05-24 }}</ref>). Ауырлық күші микролинз технологиясы арқылы жұлдыз массасын тіке өлшеуге болады. Бұл шамаларды білу арқылы астроном ары қарай аталған жұлдыздың жас шамасын да айқындай алады.<ref>{{cite journal | author= Garnett, D. R.; Kobulnicky, H. A. | title=Distance Dependence in the Solar Neighborhood Age-Metallicity Relation | url= https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2000-04-01_532_2/page/1192 | journal=The Astrophysical Journal | year=2000 | volume=532 | pages=1192–1196 | doi = 10.1086/308617 }}</ref> === Жарқырауы === [[Сурет:Neutron star cross section.svg|thumb|right|300px|[[Нейтрон жұлдыз]]дың ішкі келбеті]] Астрономия саласында, жарқырау дегеніміз аспан денесінің мәлім уақыт бірлігінде сәулеленген жарығы мен басқа да энергиялар шашырауының бірбүтін жиынтығы. Жұлдыздың жарқырауы жұлдыз радиусына және беткі темпратурасына байланысты болады. Бірақ, көптеген жұлдыздардың сәулелену ағыны біртегіс болмайды. Тез айналатын [[Вега жұлдызы]]н алсақ, одан сәулеленген энергия ағыны [[экватор]]ында ең көп болады екен.<ref>{{cite news | author=Staff | date= 2006 | title=Rapidly Spinning Star Vega has Cool Dark Equator | publisher=National Optical Astronomy Observatory | url=http://www.noao.edu/outreach/press/pr06/pr0603.html | accessdate=2007-11-18 }}</ref> Жұлдыз бетіндегі жұлдыз дағы дегеніміз сәулеленген энергия мен температура орташа сәулеленген аймақтан төмен өңір есептеледі. Шағын, Күн секілді ергежейлі жұлдыздардың бетінде дақтардан басқа өзгеше құбылыстар сирек болады. Алып жұлдыздардағы жұлдыз дағы үлкен және анығырақ болады.<ref name="Michelson Starspots">{{cite journal | author= Michelson, A. A.; Pease, F. G. | title=Starspots: A Key to the Stellar Dynamo | journal=Living Reviews in Solar Physics | publisher=Max Planck Society | year=2005 | url=http://www.livingreviews.org/lrsp-2005-8 }}</ref> Олардың жиек өңірінде айқын күңгірттену құбылысы болады, яғни жарығы жұлдыз табақшасының орталық өңірінен айналасына дейін біртіндеп әлсіреумен болады.<ref>{{cite journal | author=Manduca, A.; Bell, R. A.; Gustafsson, B. | title=Limb darkening coefficients for late-type giant model atmospheres | journal=Astronomy and Astrophysics | year=1977 | volume=61 | issue=6 | pages=809–813 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1977A&A....61..809M }}</ref> Қызыл ергежейлі [[флэшжұлдыз]] (Әйдікжұлдыз), мысалы [[Кит UV жұлдызы]]нда жұлдыз дағы біршама айқын байқалады.<ref>{{cite journal | author= Chugainov, P. F. | title=On the Cause of Periodic Light Variations of Some Red Dwarf Stars | journal=Information Bulletin on Variable Stars | year=1971 | volume=520 | pages=1–3 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1977A&A....61..809M }}</ref> === Жұлдыз шамасы (Магнитудасы) === {{main|Көрнеулік жұлдыз шамасы|Мүлделік жұлдыз шамасы}} Жұлдыздың көрнеулік жарқырауы көрнеулік жұлдыз шамасы арқылы өлшенеді. Бұл жарқырау жұлдыз жарығының шынайы шамасына, жер шарынан қашықтығына, жер шары ауа қабатынан өткендегі өзгеру жағдайына байланысты болады. Ішкі және мүлделік жұлдыз шамасы жұлдыздың жерден 10 парсек (32,6 жарық жылы) қашықтықта көрінген жұлдыз шамасы болып, ол тек жұлдыздың өзіндегі жарқырау шамасына байланысты болады. {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=6 | '''Жұлдыз шамасынан жарығырақ жұлдыздар саны''' |--- class='bright' | Көрнеу жұлдыз шамасы|| Жұлдыз саны<ref>{{cite web | url = http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html | archiveurl = http://web.archive.org/web/20080206074842/http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html | archivedate = 2008-02-06 | title = Magnitude | publisher = National Solar Observatory—Sacramento Peak | accessdate = 2006-08-23 }}</ref> |--- class='shadow' |- style="text-align: center;" ||0 ||4 |- style="text-align: center;" ||1 ||15 |- style="text-align: center;" ||2 ||48 |- style="text-align: center;" ||3 ||171 |- style="text-align: center;" ||4 ||513 |- style="text-align: center;" ||5 ||1,602 |- style="text-align: center;" ||6 ||4,800 |- style="text-align: center;" ||7 ||14,000 |} Көрнеулік жұлдыз шамасы мен Мүлделік жұлдыз шамасының өзгерісі логарифм формасында болады: жұлдыз шамасындағы бір бірлік өзгеріс 265 есе (100-дің 5-дәрежелі мәні (Rms) шамамен 2,512-ге тең) жарқырау өзгешелігін тудырады.<ref name="luminosity">{{cite web | url = http://outreach.atnf.csiro.au/education/senior/astrophysics/photometry_luminosity.html | title = Luminosity of Stars | publisher = Australian Telescope Outreach and Education | accessdate = 2006-08-13 }}</ref> Демек, бірінші жұлдыз шамасы (+1.00) екінші жұлдыз шамасының 2,5 есесіндей жарқыраса, ал, алтыншының (+6.00) 100 есесіндей жарқырайды. Демек, таза ауада көзі ең өткір адамдар көре алатын жұлдыз шамасы алтыншы шамадағы жұлдыз (+6.00) есептеледі. Жұлдыз дәрежесін білдітертін сан қанша кіші болса, жұлдыз сонша жарық болады және керісі керісінше. Ең жарық жұлдыздың жұлдыз шамасы теріс (0 ден кіші) болады. Екі жұлдыз арасындағы жарқырау айырмасын (ΔL) есептеу үшін күңгіртінің жұлдыз шамасынан жарығырағының жұлдыз шамасын азайтып, 2,512 негізгі санын шыққан айырма дәрежесіне еселесе жеткілікті. Яғни: :<math> \Delta{m} = m_\mathrm{x} - m_\mathrm{p} </math> :<math>2,512^{\Delta{m}} = \Delta{L}</math> (жарқырау айырмасы) Жарқырауы және жерден алыстығына салыстырмалы түрде айтқанда, Мүлделік жұлдыз шамасы (М) мен Көрнеулік жұлдыз шамасы (m) жеке жұлдыз үшін бірдей шамада болмайды. Мысалы, Сүмбіленің Көрнеулік жұлдыз шамасы −1.44 болса, оның Мүлделік жұлдыз шамасы +1.41 ге тең. Күннің Көрнеулік жұлдыз шамасы −26,7; ал оның Мүлделік жұлдыз шамасы +4,83 ғана. Сүмбіле жер бетінен қарағандағы ең жарық жұлдыз болып, мүлделік жарқырауы күннің 23 есесіндей. Ал, аспандағы екінші жарық жұлдыз [[Канопус]] (Мүлделік жұлдыз шамасы -5,33) күннен 14,000 есе жарық. Канопус Сүмбілеге қарағанда әлдеқайда жарық, бірақ жерден қарағанда Сүмбіле әлдеқайда жарық көрінеді. Себебі Сүмбіле бар болғаны жерге 8,6 жарық жылы қашықтықта ғана. Ал, Канопус біршама ұзақта, ол жер шарына 310 жарық жылы қашықтыққа орналасқан. [[2006 жыл]]ы Мүлделік жұлдыз шамасы ең жоғары жұлдыз LBV 1806-20, оның жарығы −14.2 шамада болып, күннен 5 000 000 есе жарық.<ref>{{cite web | author = Hoover, Aaron | date = 2004 | url = http://www.napa.ufl.edu/2004news/bigbrightstar.htm | title = Star may be biggest, brightest yet observed | publisher = HubbleSite | accessdate = 2006-06-08 }}</ref> Бізге белгілі жарқырауы ең нашар (күңгірт) жұлдыз NGC 6397 үйіржұлдызындағы бір жұлдыз болып, бұл қызыл ергежейлі жұлдыздың мүлделік жұлдыз шамасы +26 болса, ал ең өшкін Ақ ергежейлі жұлдыздың мүлделік жұлдыз шамасы +28 ғана. Бұл жұлдыздың қараңғылығы сондай, оның жарқындығы жерден қарағандағы ай бетінде жағылған бір тал май шамдай ғана.<ref>{{cite web | date = 2006 | url = http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2006/37/image/a | title = Faintest Stars in Globular Cluster NGC 6397 | publisher = HubbleSite | accessdate = 2006-06-08 }}</ref> === Жұлдыз түрлері === {{Main|Жұлдыздардың спектрлік жіктелуі}} {| class="wikitable" style="float: right; text-align: center; margin-left: 1em;" |+ ''Ұқсамаған жұлдыз түрінің<br />беткі температура диапазоны''<ref>{{cite web | last = Smith | first = Gene | date = 1999 | url = http://casswww.ucsd.edu/public/tutorial/Stars.html | title = Stellar Spectra | publisher = University of California, San Diego | accessdate = 2006-10-12 }}</ref> ! Санаты ! Температура ! Мысал |-style="background: {{star-color|O}}" | O | 33,000 K -ден жоғары | [[Зета кемесі]] |-style="background: {{star-color|B}}" | B | 10,500–30,000 K | [[Ригель (жұлдыз)|Ригель]] |-style="background: {{star-color|A}}" | A | 7,500–10,000 K | [[Альтаир]] |-style="background: {{star-color|F}}" | F | 6,000–7,200 K | [[Процион|Procyon A]] |-style="background: {{star-color|G}}" | G | 5,500–6,000 K | [[Күн (жұлдыз)|Күн]] |-style="background: {{star-color|K}}" | K | 4,000–5,250 K | [[Үндіс ε жұлдызы]] |-style="background: {{star-color|M}}" | M | 2,600–3,850 K | [[Проксима Центавр]] |} Кезекте қолданылатын жұлдыздарды түрге бөлу жүйесі ХХ ғасырдың басында пайда болған. Ол кезде сутегінің [[спектр сызығы]]на негізделіп, А дан Q дейінгі санатқа ажыратқан.<ref>{{cite journal | last=Fowler | first=A. | title=The Draper Catalogue of Stellar Spectra | journal=Ұлы табиғат, a Weekly Illustrated Journal of Science | year=1891–2 | volume=45 | pages=427–8 }}</ref> Ол кезде температураның спектр сызығына өте әсер ететіні беймәлім еді. Ал температураны негіз етіп санатқа жіктеу қазіргі түрге бөлу амалы есептеледі.<ref name=carlos>{{cite book | first=Carlos | last=Jaschek | coauthors=Jaschek, Mercedes | year=1990 | title=The Classification of Stars | publisher=Cambridge University Press | isbn=0521389968 }}</ref> Жұлдыз спектріндегі ұқсамастықтарға негізделіп, ұқсамаған әріптермен өзара ажыратылады. О түрі ең ыстық жұлдыз болса, М түріндегі жұлдыз ерекше суық болып, [[молекула]] жұлдыз атмосферасында пайда болады. Температураның жоғарысынан төменіне дейін жұлдыздар O, B, A, F, G, K және M түрлеріне бөлінеді. Түрлі сирек [[спектр]]лерге негізделіп, арнайы бөлулер де болады. Ең көп кездесетін ерекше түр – L және T болып, оларға ең суық кішкентай жұлдыздар мен [[Қоңыр ергежейлі]] жұлдыздар тән. Әрбір әріп тағы да сан бойынша 0 -ден 9 -ға дейін тармақталып, температураның кемуі 10 деңгейге бөлінеді. Бірақ бұл жүйе ғаламат ыстық шекте бұзылады: әлі күнге О0 және О1 түріндегі жұлдыз айқындалмады.<ref name="spectrum">{{cite web | first=Alan M | last=MacRobert | url =http://www.skyandtelescope.com/howto/basics/3305876.html | title = The Spectral Types of Stars | publisher = Sky and Telescope | accessdate = 2006-07-19 }}</ref> Тағы бір тұрғыдан, жұлдыз спектріндегі жарқырау әсеріне орай түрлерге бөлінеді. Бұл оның көлемі мен сыртқы гравитациясына байланысты. Олар диапазоны 0 ден ([[Аса алып жұлдыз]] ) және ІІІ ([[Алып жұлдыз]]) -ден V (Ергежейліні ерткен негізгі тізбек жұлдызы) және VII (Ақ ергежейлі) дейінгі жұлдыздар. Көптеген жұлдыздар негізгі тізбекке тән. Бұл Мүлделік жұлдыз шамасы мен HR диаграмма торындағы тар және ұзын өңір болып, сутегі реакциясы жалғасып жатқан жұлдыздарды қамтиды. Біздің күн болса [[Негізгі тізбек жұлдызы]] өңірдегі орташа деңгейдегі, ғарышта жиі кездесетін үлкендіктегі, темпратурасы қалыпты G2V түріндегі сарғыш ергежейлі жұлдыз есептеледі. Күн ерекше өзгеше жұлдыз емес, тек ол бізге өте жақын болғандықтан және ол туралы ақпаратымыз біршама молырақ болғандықтан басқа жұлдыздарды сол күннің қасиетімен салыстырып тануға қолданамыз. Ұсақ әріптермен белгіленетін қосымша қасиеттер жұлдыз спектрінің арнайы ерекшелігін білдіру үшін қолданылады. Мәселен, "е" атқыланған спектр сызығы барлығын, "m" металдар дәрежесінің жоғарылығы туғызған өзгешеліктер, “var” болса спектр сызығының жиі өзгеріп тұруын білдіреді. Ақ ергежейлінің өз арнайы түрлері болады және D әрібінде таңбаланады. Бұл түрдегі жұлдыздар спектр сызығындағы ерекшеліктеріне сай DA, DB, DC, DO, DZ және DQ санаттарына түрлендіріліп, оның температура көрсеткіштерінің сандық мәні қосылады.<ref>{{cite web | url = http://www.physics.uq.edu.au/people/ross/ph3080/whitey.htm | title = White Dwarf (wd) Stars | publisher = White Dwarf Research Corporation | accessdate = 2006-07-19 }}</ref> === Айнымалы жұлдыз === [[Айнымалы жұлдыз]] — ішкі-сыртқы әсерге сай жарқырау периодында және басқа қасиеттерінде өзгеріс туған жұлдыз. Ішкі себептік өзгерістен негізінен үш түрлі жұлдыз тобы қалыптасады. Жұлдыз өзгерісі мезгілінде кейбір жұлдыздар кеңейіп-тарайып өзгеру барысын бастан кешіреді. Кеңею-тараю түріндегі өзгергіш жұлдыз уақытқа сай өз радиусы мен жарқырауын өзгертіп отырады. Жұлдыздың үлкендігіне сай кеңею, немесе тараю периоды бірнеше минуттан неше жылдарға дейін созылуы мүмкін. Мұндай жұлдыздарға [[Цефеид]] жұлдыздары мен цефеид жұлдыздары секілділер және ұзақ периодтық [[Мирида]] жұлдыздары кіреді.<ref name="variables">{{cite web | url = http://www.aavso.org/vstar/types.shtml | title = Types of Variable Stars | publisher = AAVSO | accessdate = 2006-07-20 }}</ref> Тез айнымалы жұлдыздар — нұрлануы, немесе массасының атқылануы себепті жарқырауы кенет еселенетін жұлдыздар.<ref name="variables" /> Бұл түрдегілерге [[протожұлдыз]]дар, [[Волф — Райе жұлдызы]] және жарқын жұлдыздар тән болып, олардың бәрі тегіс алып жұлдыздар және аса алып жұлдыздар болып келеді. Ұлы өзгерістен және жарылыстан туындаған өзгергіш жұлдыз ғаламат өзгеріске түседі. Бұл түрдегілерге [[жаңа жұлдыз]]дар, немесе Ia түріндегі Ғаламатжұлдыздар тән. Ақ ергежейлі өз серігінен сутегі сімірсе, массасының шұғыл артуынан теромядролық реакция қозады<ref>{{cite web | date = 2004 | url = http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/science/know_l2/cataclysmic_variables.html | title = Cataclysmic Variables | publisher = NASA Годдард ғарышқаұшу орталығы accessdate = 2006-06-08 }}</ref> Кейбір жаңа жұлдыздар үздіксіз қопарылысқа ұшырап, орта амплитудалы периодтағы жарылыстарды бастан кешіреді.<ref name="variables" /> Жұлдыздар сыртқы себептен де өз жарқырауын өзгертуі мүмкін, мысалы [[қосаржұлдыз]]дар. Кейбір ерекше жағдайда, жұлдыздардың айналуы да жұлдыз дағы өзгерісінен жарқырау өзгерісін туғызуы мүмкін.<ref name="variables" /> Айнымалы қосаржұлдыздардың бірі, мысалы [[Алголь]] болып, ол 2,87 күн периодында жарқырауы 2,3 ден 3,5 дейін өзгеріп үлгіреді. === Құрылымы === [[Сурет:Sun parts big.jpg|thumb|left|350px|Күн тақілетті жұлдыздардың құрылымы, NASA суреті]] Тұрақтылық сақтаған жұлдыздардың ішкі бөлігіндегі [[гидростатик]] ағысы тепе-тең болады: ұсақ күштер арасындағы қайшылық бүтіндік теңгерімін бұлжытпай, компенсациялап отырады. Тепе-теңдіктің негізі ішке қарай бағытталған бүкіл әлемдік тартылыс күші ([[гравитация]]) және сыртқа бағытталған қысым күш [[градиент]]і ортасында қалыптасып, жұлдызды тұрақты ұстайды. Қысым градиенті — жұлдыз плазмалық затының температура айырмашылығынан қалыптасады: жұлдыздың ішкі бөлігіндегі температура сыртқы бөлігінен жоғары болатыны анық. Негізгі тізбек жұлдызының, немесе алып жұлдыздардың өзегіндегі температура 107 К ден жоғары болады. Мұндай температура негізгі тізбек жұлдызын жұлдыз ішілік [[термоядролық реакция]]ға алып барып қана қалмай, жұлдыздың [[Гравитациялық коллапс|коллапс]]ын тосуға қажет энергия да бөліп шығарады.<ref name="hansen">{{cite book | author=Hansen, Carl J. | coauthors= Kawaler, Steven D.; Trimble, Virginia | title=Stellar Interiors | publisher=Springer | year=2004 | ISBN=0387200894}}</ref><ref name="Schwarzschild">{{cite book | first=Martin | last=Schwarzschild | title=Structure and Evolution of the Stars | publisher=Princeton University Press | year=1958 | id=ISBN 0-691-08044-5}}</ref> Жұлдыз ішінде атом ядросы бөлшектенсе, пайда болған энергия гамма（γ) сәулесіндік нұрлану күйінде айнала шашырайды. Бұл фотондар мен айналасындағы жұлдыздық плазмалар өзара реакцияланып, ядроның энергиясын асырып барады. Негізгі тізбек жұлдызында [[сутегі]] [[гелий]]ге айналып, өзегіндегі гелий біртіндеп көбейіп кетеді. Соңында өзегінде гелий негізгі құрамға айналған соң, ядродан энергия шығару тоқтайды. Әдетте күн массасының 0.4 есесінен үлкен жұлдыздардағы реакция гелийлі өзекті орап тұрушы сутегі қабатында аталған қабатты сыртқа жылжыту күйінде жалғасады.<ref>{{cite web | url = http://aether.lbl.gov/www/tour/elements/stellar/stellar_a.html | title = Formation of the High Mass Elements | publisher = Smoot Group | accessdate = 2006-07-11 }}</ref> Гидростатик тепе-теңдіктен басқа, тұрақты жұлдыздың ішкі бөлігінде жылу тепе-теңдігі сақталады. Ішінен сыртына үздіксіз жылу градиенті ағып, қабаттар температурасының бірдей болуы сақталады. Радиация қабаты — жұлдыз ішкі бөлігіндегі радиация толық және өнімді тарқалатын өңір болып, бұл өңірдің [[плазма]]сы пертурбацияға түспей, массаға әсер етер қозғалыс туғызбайды. Олай болмағанда, плазма тұрақсыз болып, [[конвекция]] ағысы туылады да, біртекті қозғалатын қабат пайда болады. Мұндай жағдай мәлім өңірде жоғары қарқынды қозғалыстар жиілегенде, мысалы ядролық өңір мен сыртқы қабат өте жұқа қабатпен жақындасқанда пайда болады.<ref name="Schwarzschild" /> [[Сурет:Star types.svg|thumb|right|250px|Салмағы түрліше жұлдыздардың радиация аймағы және конвекциясы]] Негізгі тізбек өңіріндегі жұлдыздардың сыртқы қабатында конвекция болу-болмауы оның массасына байланысты. Күн массасынан неше есе алып жұлдыздарда ішкі бөлікке дейін жеткен конвекция болады және олардың радиация қабаты оның сыртқы жағында болады. Кішкентай жұлдыздарда, мысалы күн секілді жұлдыздарда жағдай басқаша болады. Олардың конвекциясы сыртқы бөлігіне орналасады.<ref name="imagine">{{cite web | date = 2006 | url = http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/science/know_l2/stars.html | title = What is a Star? | publisher = NASA | accessdate = 2006-07-11 }}</ref> Күн массасының 0,4 есесінен кіші [[Қызыл ергежейлі жұлдыз]]дарда бүкілдей біртұтастанған [[конвекция]] болады да, гелий ядросының жиналып қалуына жол берілмейді.<ref name="late stages" /> Әрине, көп санды жұлдыздардың конвекциясы жұлдыз қартаюына ілесіп өзгеріп отырады.<ref name="Schwarzschild" /> Жұлдыздың көзбен көрінетін бөлігі [[фотосфера]] делінеді. Ол жұлдыз плазмасы жарқырап, фотон арқылы энергия жеткізетін қабат есептеледі. МҰнда, ядродан шығатын энергия әлемге тарайтын фотонға айналады да, температурасы біршама төмен өңірлер [[жұлдыз дағы]] болып көрінеді. Жұлдыз дағы фотосферада болатын құбылыс есептеледі. фотосфера қабатының сыртындағысы [[жұлдыз атмосфера]]сы. Күн секілді [[Негізгі тізбек жұлдызы]]нда ең төменгі атмосфера қабаты [[хромосфера]] болып, [[спикула]] және [[жұлдыз алаулауы]] осында туылады. Хромосфера сыртдағысы өтпелі қабат болып, 100км қашықтыққа жетпейтін өңірде термпература шұғыл көтерілген болады. Оның сыртында [[Жұлдыз тәжі]] болып, ол жоғары температураға ие плазмалық заттан құралады және сыртқа қарай жүздеген миллион километр созылып жатады.<ref>{{cite press release | publisher=ESO | date=2001 | title=The Glory of a Nearby Star: Optical Light from a Hot Stellar Corona Detected with the VLT | url=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2001/pr-17-01.html | accessdate=2006-07-10 }}</ref> Жұлдыз тәжі жұлдыздың сыртқы қабатындағы конвенция өңірімен<ref name="imagine" /> байланысты. Жұлдыз тәжінің температурасы жоғары болғанымен бірақ жарығы әлсіз болады. Мысалы Күн тәжісі тек күн толық тұтылған кезде ғана біршама айқын көрінеді. Жұлдыз тәжінен шыққан жұлдыз бораны жоғары температураға ие плазмалық бөлшектердің сыртақ жаппай кеңейіп, жұлдызара материяға ұшырауынан туылады. Күн туралы айтар болсақ, [[Күн бораны]] ықпалына ұшыраған аумақтағы шар пішінді кеңістік әдетте [[гелиосфера]] деп аталады.<ref>{{cite journal | author=Burlaga, L. F.; Ness, N. F.; Acuña, M. H.; Lepping, R. P.; Connerney, J. E. P.; Stone, E. C.; McDonald, F. B. | title=Crossing the Termination Shock into the Heliosheath: Magnetic Fields | url=https://archive.org/details/sim_science_2005-09-23_309_5743/page/2027 | journal=Science | year=2005 | volume=309 | issue=5743 | pages=2027–2029 | doi= 10.1126/science.1117542 | pmid= }}</ref> === Термоядролық реакция жолдары === [[Сурет:Proton proton cycle.png|thumb|right|400px|Протон-протондық айналыс реакциясы]] {{Multiple image|direction=vertical|align=right|image1=Fusion in the Sun.svg|image2=CNO Cycle.svg|width=200|caption1=Протон-протондық айналыс реакциясы|caption2=Көміртегі-азот-оттегі айналысы реакциясы}} Жұлдыздар жұлдыз ядросының құрамына сай, жұлдыздың массасы мен ішкі құрылымына сай өзегінде әртүрлі термоядролық реакциялар жасайды. Атомдар біріккеннен кейінгі таза салмағы ядроның өз жалпы салмағынан кішірек болады, өйткені материяның энергияға айналуы заңы бойынша — ''E'' = ''mc''² — қалған салмақтағы материя тең шамадағы электромагнитті энергияға айналады. Термоядролық реакция температура өзгерісіне өте сезгір болып, өзектегі температураның сәл өзгерісінің өзі реакция жылдамдығына үлкен әсер етеді. [[Негізгі тізбек жұлдыздары]]ның ядролық температурасы массасы ең кішкентай М жұлдыздарындағы 4 млн [[кельвин]]нен массасы ауыр О жұлдыздарындағы 40 млн кельвинге дейін жетеді.<ref name="aps_mss">{{cite web | date = 2005 | url = http://www.astrophysicsspectator.com/topics/stars/MainSequence.html | title = Main Sequence Stars | publisher = The Astrophysics Spectator | accessdate = 2006-10-10 }}</ref> Ядросы 10 млн кельвинге дейін қызған Күннің өзегінде сутегі гелийге [[протон - протондық айналыс реакциясы|протон — протондық айналысы]] ({{lang-en|Proton–proton chain reaction}}) формасындағы реакцияға түседі:<ref name="synthesis">{{cite journal | author = Wallerstein, G.; Iben Jr., I.; Parker, P.; Boesgaard, A. M.; Hale, G. M.; Champagne, A. E.; Barnes, C. A.; KM-dppeler, F.; Smith, V. V.; Hoffman, R. D.; Timmes, F. X.; Sneden, C.; Boyd, R. N.; Meyer, B. S.; Lambert, D. L. | title=Synthesis of the elements in stars: forty years of progress | journal=Reviews of Modern Physics | year=1999 | volume=69 | issue=4 | pages=995–1084 | url=http://www.cococubed.com/papers/wallerstein97.pdf | format=pdf | accessdate=2006-08-04 | doi=10.1103/RevModPhys.69.995 }}</ref> :4[[Сутегі-1|¹H]] → 2[[Дейтерий|²H]] + 2[[Позитрон|e⁺]] + 2[[Нейтрино|ν_e]] (4,0 M[[Электроволт|eV]] + 1,0 MeV) :2¹H + 2²H → 2[[Гелий-3|³He]] + 2[[Фотон|γ]] (5,5 MeV) :2³He → [[Гелий-4|⁴He]] + 2¹H (12,9 MeV) Бұл реакция нәтижесінде: :4¹H → ⁴He + 2e⁺ + 2γ + 2ν_e (26,7 MeV) Бұл жердегі e⁺ [[позитрон]], γ [[гамма]]лық сәулеленген [[фотон]], νe [[нейтрино]], H және He [[сутегі]] мен [[гелий]]дің [[изотоп]]тары. Бұл реакция нәтижесінде бөлінген энергияның шамасы миллиондаған электрон-вольтқа жеткенімен, жалпы энергия мүмкіндігі үшін өте аз мөлшер есептеледі. Әр реткі реакция шығынын қамту үшін барлық қажетті энергия үздіксіз өндіріліп, [[жұлдыз радиациясы]] болып таралып жатады. {| class="wikitable" style="float:left;margin-right:20px;" |+ Жұлдыз реакциясы үшін қажетті минимал масса: |- !элемент ![[Күн массасы|күн<br />массасы]] |- | Сутегі ||style="text-align: center;"| 0.01 |- | Гелий ||style="text-align: center;"| 0.4 |- | Көміртегі ||style="text-align: center;"| 4 |- | Неон ||style="text-align: center;"| 8 |} Массасы бұдан ауыр жұлдыздарда [[катализатор]]ы көміртегі болған [[Көміртегі]]-[[Азот]]-[[Оттегі]] айналысы формасындағы реакция арқылы гелийді бөліп шығарады.<ref name="synthesis" /> Массасы 0,5-тен 10 күн массасына дейінгі жұлдыздардың өзегіндегі температура өзгерісі 100 млн кельвинге жеткенде гелий [[бериллий]]ді дәнекер еткен күйде [[үштік алфа барысы]] ({{lang-en|triple-alpha process}}) арқылы көміртегіге айналады:<ref name="synthesis" /> :⁴He + ⁴He + 92 keV → [[Бериллий|^8*Be]] :⁴He + ^8*Be + 67 keV → ^12*C :^12*C → [[Көміртегі-12|¹²C]] + γ + 7.4 MeV Жалпы реакция барысы: :3⁴He → ¹²C + γ + 7.2 MeV Алып массаға ие жұлдыздардағы ядролық қысымда [[неон]] жану және оттегі жану барысында [[ауыр элемент]]тер пайда болады. Жұлдыздағы термоядролық реакцияның соңғы сатысы [[кремний]] жану барысы болып, нәтижесінде тұрақты изотоп – темір-56 жасалады. Бұдан соң [[Эндотермикалық реакция|эндотермикалық үрдісі]] ({{lang-en|Endothermic process}}) арқылы реакция жалғасып, ол жаңа элемент жасай алмайды да, [[гравитациялық сығылу]] нәтижесінде қалған энергиясын шығарады. Төмендегі мысалда, массасы Күннен 20 есе жұлдыздың термоядролық реакцияның орындалып біту уақыты көрсетілген. Ол негізгі тізбектегі О жұлдызы, радиусы күннің 8 есесіндей, жарқырауы күннің 62 000 есесіндей.<ref>{{cite journal | author= Woosley, S. E.; Heger, A.; Weaver, T. A. | title=The evolution and explosion of massive stars | journal=Reviews of Modern Physics | year=2002 | volume=74 | issue=4 | pages=1015–1071 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2002RvMP...74.1015W | doi = 10.1103/RevModPhys.74.1015 }}</ref> {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto;" !valign="bottom"| жанушы<br />отын !valign="bottom"| температура<br />（млн. K） !valign="bottom"| тығыздығы<br />(kg/cm³) !valign="bottom"| жану уақыты<br />（жыл бірлігі） |- |align="center"| Сутегі |align="center"| 37 |align="center"| 0.0045 |align="center"| 8.1млн. |- |align="center"| Гелий |align="center"| 188 |align="center"| 0.97 |align="center"| 1.2 млн. |- |align="center"| Көміртегі |align="center"| 870 |align="center"| 170 |align="center"| 976 |- |align="center"| Неон |align="center"| 1,570 |align="center"| 3,100 |align="center"| 0.6 |- |align="center"| Оттегі |align="center"| 1,980 |align="center"| 5,550 |align="center"| 1.25 |- |align="center"| Күкірт / Кремний |align="center"| 3,340 |align="center"| 33,400 |align="center"| 0.0315<ref>11.5 күн 0.0315 жылға тең.</ref> |} == Жұлдыздардың каталогтары == {{Main|Жұлдыздар каталогы}} Жұлдыздар каталогы — белгілі бір біртекті сипаттамалары ([[Аспан координаттар жүйесі|координаттары]], [[жұлдыздық шама]]лар, [[Жұлдыздардың спектрлік жіктелуі|спектрлік кластар]], т.б.) көрсетілген жұлдыздардың тізімі. Алғашқы каталогтар біздің заманымызға дейін пайда бола бастаған. Кез келген жұлдыздар каталогында әрбір жұлдызға белгілі бір нөмір беріледі. Кейбір каталогтар жұлдыздардың тек бір түрін ғана қамтиды, мысалы [[айнымалы жұлдыз]]дардың каталогы, қосаржұлдыздар мен еселік жұлдыздардың каталогы. == Ең әйгілі жұлдыздар == {| class="standard" |- style="font-size: 80%" ! № ! Таңбалануы ! Атауы ! [[Шоқжұлдыз]] ! Көрнеу магнитудасы ! Жерден қашықтығы ([[жарық жылы]]) ! Сипаттамасы |- |style="text-align: center"| 1 |style="text-align: center"| [[Сурет:Sun symbol.svg|25px]] |style="text-align: center"| [[Күн (жұлдыз)|Күн]] |style="text-align: center"| Құс жолы |style="text-align: center"| −26,72 |style="text-align: center"| 8,32 ± 0,16 св. мин | [[Күн жүйесі]]ндегі орталық жұлдыз, [[жер шары]] қатарлы [[ғаламшар]]лар оны тынымсыз айналып жүреді. |- |style="text-align: center"| 2 |style="text-align: center"| Центавр α^С |style="text-align: center"| Проксима Центавр |style="text-align: center"| Центавр шоқжұлдызы |style="text-align: center"| +11,09 |style="text-align: center"| 4,225 | Күнге жақын жұлдыз. |- |style="text-align: center"| 3 |style="text-align: center"| Үлкен арлан α |style="text-align: center"| [[Сүмбіле]] |style="text-align: center"| Үлкен арлан шоқжұлдызы |style="text-align: center"| −1,43 |style="text-align: center"| 8,58 | Күнді айтпағанда жерден қарағандағы ең жарық жұлдыз. |- |style="text-align: center"| 4 |style="text-align: center"| Кіші аю α |style="text-align: center"| [[Жетіқарақшы]] |style="text-align: center"| [[Кіші Аю (шоқжұлдыз)]] |style="text-align: center"| +1,97 |style="text-align: center"| 431,4 | Солтүстіктен көрінетін жетектеуіш жұлдыз. |- |style="text-align: center"| 5 |style="text-align: center"| Кеме η |style="text-align: center"| — |style="text-align: center"| Кеме шоқжұлдызы (Carina) |style="text-align: center"| +6,21 |style="text-align: center"| 7000—8000 | Гипергигант. Ондағы ең жарық жұлдыз күннен 5 млн есе жарық. |- |style="text-align: center"| 6 |style="text-align: center"| Сарышаян α |style="text-align: center"| [[Антарес]] |style="text-align: center"| [[Сарышаян (шоқжұлдыз)]] |style="text-align: center"| +1,06 |style="text-align: center"| 604 | Жерге жақын аса жарық және алып жұлдыз. Үлкен телескоппен қарағанда нүкте емес, диск болып көрінеді.<ref>''А. Остапенко.'' [http://nauka.relis.ru/35/0210/35210066.htm Снова на берегах «Молочной реки»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080506101352/http://nauka.relis.ru/35/0210/35210066.htm |date=2008-05-06 }} // Наука и жизнь. — 2002. — № 10. ISSN 0028-1263</ref> |- |style="text-align: center"| 7 |style="text-align: center"| HIP 87937 |style="text-align: center"| Барнард жұлдызы |style="text-align: center"| Жыланшы шоқжұлдызы (Ophiuchus) |style="text-align: center"| +9,53 |style="text-align: center"| 5,963 | Өз өсінде айналуы ең тез жұлдыз есептеледі. |- |style="text-align: center"| 8 |style="text-align: center"| PSR B1919+21 |style="text-align: center"| — |style="text-align: center"| Түлкі шоқжұлдызы |style="text-align: center"| ? |style="text-align: center"| 2283,12 | Алғаш ашылған [[пульсар]] жұлдызы. (1967 жылы) |} == Адамзат үшін ең маңызды жұлдыз – Күн == {{main|Күн (жұлдыз)}} Күн жерге ең жақын жұлдыз есептеледі, және ол жер энергиясының негізгі қайнар көзі болып табылады. Күн [[Жер]]ге жақын болғандықтан және оның жарығы нұрлы болғандықтан [[күндіз]] басқа жұлдыздар көрінбейді. Тек түнгі ашық аспаннан ғана самсыған жұлдыздарды байқауға болады. == Карта == <imagemap> Image:Local_Group.svg|frame|center|[[Жергілікті топжұлдыз]] (Әріптерге аялдап, сарыларын түртіп көріңіз) circle 167 27 20 [[Секстант B]] circle 120 36 23 [[Секстант A]] circle 318 239 20 [[Құс жолы]] circle 289 197 16 [[Арыстан шоқжұлдызы I (Ергежейлі галактика)]] circle 334 201 15 [[Canes Ергежейлі]] rect 303 185 318 215 [[Арыстан шоқжұлдызы II (Егрежейлі галактика)]] circle 357 289 28 [[NGC 6822]] circle 288 323 24 [[Финикс ергежейлі]] circle 248 391 35 [[Тукан ергежейлі]] circle 363 416 20 [[Арлан-Lundmark-Melotte]] circle 363 383 17 [[Кит ергежейлі]] circle 369 346 11 [[IC 1613]] rect 381 335 393 357 [[SagDIG]] rect 393 335 406 356 [[Суқұйғыш ергежейлі]] circle 417 304 17 [[Үшбұрыш галактикасы]] circle 417 254 15 [[NGC 185]] rect 432 237 447 260 [[NGC 147]] circle 461 229 17 [[IC 10]] poly 440 282 455 260 511 259 493 285 [[Андромеда галактикасы]] poly 450 264 434 265 431 280 442 280 [[Мессье 110|M110]] circle 295 110 20 [[Арыстан A]] circle 84 128 20 [[NGC 3109]] circle 109 149 14 [[Antlia ергежейлі]] circle 412 332 12 [[LGS 3]] circle 460 361 21 [[Пегас ергежейлі Сұр галактика|Пегас ергежейлі]] circle 394 272 14 [[Андромеда II]] rect 427 279 438 294 [[Андромеда III]] rect 438 282 450 294 [[Андромеда I]] desc bottom-left </imagemap> == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Әдебиет == * H.H. Voigt: ''Abriß der Astronomie''. 4. überarb. Aufl. ISBN 3-411-03148-4 * H. Scheffler, Hans Elsässer: ''Physik der Sterne und der Sonne''. 2. überarb. Aufl. ISBN 3-411-14172-7 * Rudolf, A. Weigert: ''Stellar structure and evolution''. 2nd corr. ed., ISBN 3-540-50211-4 (englisch) {{en}} * N. Langer: ''Leben und Sterben der Sterne''. Originalausgabe, Becksche Reihe, München 1995, ISBN 3-406-39720-4 * D. Prialnik: ''An Introduction to the Theory of Stellar Structure and Evolution''. Cambridge University Press 2000, ISBN 0-521-65065-8 (hardback), ISBN 0-521-65937-X (paperback) {{en}} * Pickover, Cliff (2001). The Stars of Heaven. Oxford University Press. ISBN 0-19-514874-6. {{en}} * Gribbin, John, Mary Gribbin (2001). Stardust: Supernovae and Life—The Cosmic Connection. Yale University Press. ISBN 0-300-09097-8. {{en}} * Hawking, Stephen (1988). A Brief History in Time. Bantam Books. ISBN 0-553-17521-1. {{en}} == Сыртқы сілтемелер == {{commons|Category:Stars|Жұлдыз}} * [http://science.howstuffworks.com/star1.htm How Stars Work] at HowStuffWorks * [http://www.nasa.gov/worldbook/star_worldbook.html Star, World Book @ NASA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050508094147/http://www.nasa.gov/worldbook/star_worldbook.html |date=2005-05-08 }} * [http://simbad.u-strasbg.fr/sim-fid.pl Query star by identifier, coordinates or reference code]. Centre de Données astronomiques de Strasbourg * [http://www.assa.org.au/sig/variables/classifications.asp How To Decipher Classification Codes]. Astronomical Society of South Australia * [http://www.astronet.ru/db/map/ Карта звёздного неба] * {{cite web | last=Kaler | first=James | title=Portraits of Stars and their Constellations | publisher=University of Illinois | url=http://stars.astro.illinois.edu/sow/sow.html | accessdate=2010-08-20 }} * {{cite web | title=Query star by identifier, coordinates or reference code | work=SIMBAD | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg | url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-fid | accessdate=2010-08-20 }} * {{cite web | title=How To Decipher Classification Codes | publisher=Astronomical Society of South Australia | url=http://www.assa.org.au/sig/variables/classifications.asp | accessdate=2010-08-20 }} * {{cite web | display-authors=1 | last1=Prialnick | first1=Dina | last2=Wood | first2=Kenneth | last3=Bjorkman | first3=Jon | last4=Whitney | first4=Barbara | last5=Wolff | first5=Michael | last6=Gray | first6=David | last7=Mihalas | first7=Dimitri | title=Stars: Stellar Atmospheres, Structure, & Evolution | date=2001 | publisher=University of St. Andrews | url=http://www-star.st-and.ac.uk/~kw25/teaching/stars/stars.html | accessdate=2010-08-20 }} {{таңдаулы мақала}} {{Жұлдыздар}} [[Санат:Астрономиялық нысандар]] [[Санат:Жұлдыз астрономиясы]] [[Санат:Астрофизика]] [[Санат:Жұлдыздар]] 696ziww5f1xx8w66oa525a8mvegkqn5 0 29954 3655169 3597397 2026-09-15T19:14:12Z Yessentaikyzy 160245 Мәлімет толықтырылды 3655169 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті |Қысқартылған аты = |Эмблемасы = |Сурет = |Шынайы аты = |Халықаралық атауы = Korkyt Ata University |Бұрынғы атауы = |Ұраны = |Құрылған жылы = 1937 |Жабылған жылы = |Қайта құрылған = |Қайта құрылған жылы = 1998 |Түрі = Коммерциялық емес акционерлік қоғам |Бюджет = |Басшы лауазымы =Басқарма төрағасы-ректор |Басшысы =[[Наурызбай Сейтқалиұлы Байқадамов]] |Президенті = |Ғылыми жетекшісі = |Ректоры = |Студенттер = |Шетел студенттері = |Мамандар = |Бакалавриат = 9358+ |Магистратура = 711 |Аспирантура = |Докторантура = 51 |Ғылым докторы =27 |Профессоры = |Оқытушылар = |Орналасқан жері = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Қызылорда]] |Метро бекеті = |Кампус = |Мекенжайы = [[Қызылорда]] қаласы, Әйтеке би көшесі, 29А |Сайты = {{URL|korkyt.edu.kz}} |Марапаттары = |lat_dir = N|lat_deg = 44.8436|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 65.5042|lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 2000 |edu_region = KZ }} '''Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті''' — Қазақстанның [[Қызылорда]] қаласындағы жоғары оқу орны. 1937 жылы құрылған. Университеттегі 6 [[факультет|институт]], 24 [[кафедра]]да [[жаратылыстану|педагогикалық]], [[гуманитарлық]], әлеуметтік, жаратылыстану ғылымдары, өнер, бизнес және басқару, құқық,техника және технология, ауыл шаруашылығы, қызмет көрсету бағыттары аясында бакалавриаттың 66, магистратураның 34, докторантураның 13 білім беру бағдарламасы (БББ) бойынша мамандар даярланады.Университетте 550-ге жуық профессор-оқытушы 10 мыңнан астам білім алушыға дәріс жүргізеді. Сондай-ақ, 5 ғылыми орталық пен әскери кафедра, өндіріс орындарында кафедралардың 95 филиалы бар..Университетте білім алушылардың ғылыми-зерттеу іс-шараларына жүйелі қатысуына, рухани, мәдени, спорттық белсенділігін арттыруға ықпал ететін жастар ұйымдары жұмыс істейді.Ғылыми кітапхананың OPEN SPASE кеңістігі, 24/7 форматындағы "МегаПро" бағдарламасы қызмет етеді, сыртқы электронды ресурстарды пайдалануға мүмкіндігі мол. Университеттің 9 оқу ғимараты бар. Түркия,[[Канада]], [[Оңтүстік Корея|Корея Республикасы]], [[Түркия|Ресей, Польша, Бельгия, т.б. шетелдік]] оқу орындары және жетекші ғылыми орталықтарымен байланыс орнатылған. Университет: Quacquarelli Symonds World University Rankings (QS WUR) – 2024 ғаламдық рейтингісінде 1201-1400 орындар аралығында;  UI GreenMetric World University Rankings – университеттердің Дүниежүзілік рейтингінде 1015 орында; QS EECA ТОП-300, QS Asia ТОП-551-600,QS Asia University Rankings – 2024 рейтингінде ТОП 601-650 қатарында. == Тарихы == 1937 жылы Қиыр Шығыстағы Корей педагогикалық институтының Қызылордаға қоныс аударуы негізінде Қызылорда педагогикалық институты ашылды. 1952 жылы наурыз айында Қызылорда педагогикалық институтына Н.В. Гогольдің есімі берілді. 1992 жылы 21 сәуірде Н.В. Гоголь атындағы Қызылорда педагогикалық институты Қорқыт Ата атындағы Қызылорда педагогикалық институты болып қайта аталды. 1996 жылы 7 мамырда Қорқыт Ата атындағы Қызылорда педагогикалық институты Қорқыт Ата атындағы Қызылорда гуманитарлық университеті болып қайта құрылды. 1976 жылы 13 шілдеде Қызылордада Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтының филиалы ашылды. 1990 жылы 15 қарашада аталған филиал Қызылорда агроөнеркәсіп өндірісі инженерлері институты болып қайта құрылды. 1992 жылы 12 ақпанда Қызылорда агроөнеркәсіп өндірісі инженерлері институтына атақты күрішші, екі мәрте Социалистік Еңбек Ері Ыбырай Жақаевтың есімі берілді. 1996 жылы 7 мамырда Ы.Жақаев атындағы Қызылорда агроөнеркәсіп өндірісі инженерлері институты Ы.Жакаев атындағы Қызылорда политехникалық институты болып қайта құрылды. 1998 жылдың 24 наурызында Қорқыт Ата атындағы Қызылорда гуманитарлық университеті мен Ыбырай Жақаев атындағы Қызылорда политехникалық институты біріктіріліп, "Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті" республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны болып қайта ұйымдастырылды. 2012 жылы 28 сәуірде «Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті» республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны «Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорны ретінде қайта ұйымдастырылды. 2020 жылы 1 шілдеде «Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорны «Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті» коммерциялық емес акционерлік қоғам ретінде қайта құрылды.<ref>[https://korkyt.edu.kz/page/13 Университет]</ref> == Университет басшылары == Боробов Андрей Афанасьевич, 1937-1938 жж. Ривкин Соломон Ильич, 1938-1948 жж. Айтжанов Айдарбек, 1948 ж. (наурыз-тамыз) Тоқмұрзин Орал,1948-1951 жж. Коргулин Әбдірахман, 1951-1952 жж. Жаманбаев Қадыр,1952-1954 жж. Ермеков Әділ,1954-1963 жж. Өсербаев Базарбек, 1963-1970 жж. Камардинов Оралхан, 1970-1987 жж. Айтмұхамбетов Абай Ахметғалиұлы, 1987-1991 жж. Досманбетов Бақберген Сәрсенұлы, 1991-1995 жж. Әбдірәсілов Болатбек Серікбайұлы,1996-1998 жж. Бишімбаев Уәлихан Қозыкеұлы, 1976-1996 жж. Бисенов Қылышбай Алдабергенұлы,1996-2007 жж. Момынбаев Байзақ Көпірбайұлы, 2007-2011 жж. Бисенов Қылышбай Алдабергенұлы, 2011-2019 жж. Кәрімова Бейбіткүл Сәрсемханқызы, 2020-2025 жж. Байқадамов Наурызбай Сейтқалиұлы 2026 жылдан қазірге дейін.<ref>https://pedagog-kz.kz/ru/news/senator-nauryzbay-baykadamov-naznachen-rektorom-universiteta-imeni-korkyt-ata</ref> == Мұражайлар == Университет жанында 4 мұражай: Университет тарихы мұражайы (мекен-жайы:Ы. Жақаев көш.,11); Археология және этнография орталығының көрме залы (Әйтеке би көш.,29-А); Спорт даңқы мұражайы (А. Иманов көш.,60); Су шаруашылығы музейі (Назарбаев даңғылы, 15) бар. 9 тақырыптық блок бар.<ref>“Қазақ Энциклопедиясы”</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан университеттері]] [[Санат:Қызылорда оқу орындары]] [[Санат:1937 жылы құрылған оқу орындары]] eugsddali9s2oaf7afxfjx6j97ignxl 0 31622 3655069 3638755 2026-09-15T16:30:28Z Tulegenovsk 116049 Тарихы 3655069 wikitext text/x-wiki {{Грамматикасы тексерілсін}} {{Оқиға | атауы = Торғай көтерілісі | сурет = Амангелді Үдербайұлы Иманов.jpg | сурет атауы = [[Амангелді Иманов]] – Торғай көтерілісінің басшысы | сурет ені = | ана тілі = | қазақша атауы = Торғай қазақтарының ұлт-азаттық қозғалысы | дата = [[1916]] жыл | уақыт = | ұзақтық = [[1916]] жылдың [[шілде]]-[[қараша]] айлары | орын = [[Торғай уезі]], [[Қостанай облысы]], [[Қазақстан]] | координат = | сондай-ақ белгілі = 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс (Торғай) | түрі = Ұлт-азаттық қозғалыс | тақырып = Ұлттық тәуелсіздік, отарлық езгіге қарсы қарсылық | себебі = [[II Николай|Ресей патшасының]] [[отарлау саясаты|“маусым жарлығы”]], жерден шеттетілу, әлеуметтік қысым | мақсат = Қазақ халқын тыл жұмысына жіберуге қарсылық, ұлттық намыс пен бостандықты қорғау | тілші = | қаражат = Халықтан жиналған құрал-жабдықтар мен ат-көлік | басшы = [[Амангелді Иманов]], [[Әбдіғапар Жанбосынұлы]] | ұйымдастырған = Торғай қазақтары | түсірген = Патша үкіметі | қатысушылар = Торғай облысының қазақтары, көтерілісшілер саны — 50 000 шамасында. Сарбаздар: Әбдіғапар - 6000, Карбоз бастаған - 1500, Оспан хан - 3000 | нәтижесі = Көтеріліс қатыгездікпен басып-жаншылды, басшылар ұсталды не қаза тапты | шығын1 = Мыңдаған қазақ жазаланды, елге репрессия жүргізілді | шығын2 = Патша әскері тарапынан да шығындар болды | өлім = +10 000 қазақ | жарақаттанғандар = нақты мәлімет жоқ | жоғалғандар = белгісіз | мүліктік шығын = Жанған ауылдар, тартып алынған мал-мүлік | жерлеу = | сауал = | тергеу = | коронер = | тұтқындалғандар = Көтеріліс басшылары мен қатысушылары | күдіктілер = | айыпталушылар = | сотталғандар = Көтеріліске қатысқандардың көбі | шығын = | шешім = Патша үкіметі көтерілісті басып, жаппай жазалау шараларын қолданды | айып = | үкім = | сот = Әскери дала соттары | марапат = | түсірілім = | сайт = | алдыңғы = | кейінгі = [[Алаш қозғалысы]] }} '''Торғай көтерілісі''' — 1916 жылы басталған [[Ресей]] патшалығының 25 маусымдағы "бұратана халықтарды тыл жұмыстарына алу" туралы жарлығына қарсы бағытталған ұлт-азаттық қозғалыс. Аталған жарлыққа сәйкес 19 бен 43 жас аралығындағы қазақ ер-азаматтары майданның қара жұмыстарына (траншея қазу, жол салу, т.б.) алынуға тиіс еді. Бұл халық арасында зор наразылық туғызып, қарулы көтерілістерге ұласты. == Тарихы == Көтерілістің сардарбасы (бас қолбасшысы) болып [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов|Амангелді Иманов]] сайланды, ал саяси-рухани жағынан басшылық еткендердің бірі және Торғай қазақтарының ханы болып [[Әбдіғаппар Жанбосынұлы|Әбдіғапар Жанбосынұлы]] жарияланды. Сондай-ақ қозғалысқа [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин|Әліби Жангелдин]] де белсене қатысты. Көтеріліске түрткі болған негізгі себеп [[1916 жыл|1916]] жылы шыққан [[II Николай|Ресей патшасының]] [[отарлау саясаты|“маусым жарлығы”]] болды. 1916 жылдың 22 қазанында 15 мың көтерілісші [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов|Амангелді Имановтың]] басшылығымен [[Торғай (Қостанай облысы)|Торғай]] қаласын қоршауға алды. Оған генерал-лейтенант А.Д. Лаврентьевтің 9 мың жазалаушы тобы жіберілді. Көтерілісшілердің негізгі бөлігі Амангелдінің штабы орналасқан [[Батпаққара жазығы]] мен [[Аққұм (құм, Ақтөбе облысы)|Аққұм құмының]] маңына шоғырланып, партизандық күрес әдісіне көшті. 1916 жылдың қараша айынан бастап 1917 жылдың ақпанына дейін Амангелдінің серігі, әйгілі мерген [[Кейкі Көкембайұлы|Кейкі батыр]] бастаған жасақ ерекше ерлікпен көзге түсті. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ресей империясы көтерілістері]] [[Санат:1916 жылғы қақтығыстар]] [[Санат:Көтерілістер]] 9nt98t1lmta6iq8te2zeqidk09u4au9 0 43986 3654962 3083042 2026-09-15T13:54:13Z Орел Карл 81620 /* Географиялық орны */ 3654962 wikitext text/x-wiki {{Тау |Түрі = Тау сілемі |Атауы = Абыралы таулары |Шынайы атауы = |Сурет = |Сурет өлшемі = |Сурет атауы = |lat_dir =N |lat_deg =49|lat_min =13|lat_sec =50 |lon_dir =E |lon_deg =77|lon_min =20|lon_sec =33 |region = |CoordScale = |Орналасуы = {{KAZ}}, [[Қарағанды облысы]] [[Қарқаралы ауданы]] мен [[Абай облысы]] [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]] |Тау жүйесі = [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]] |Пайда болған кезеңі = [[Девон кезеңі|Девон]], [[Силур кезеңі|силур]] |Аумағы = |Ұзындығы = 20 |Ені = 6-10 |Ең биік шыңы = |Биіктігі = 1111-1300 |Карта = |Позициялық карта 1 = Қазақстан Қарағанды облысы |ПозКарта 1 ені = |crosses180 = |Позициялық карта 2 = Қазақстан Абай облысы |ПозКарта 2 ені = |Ортаққордағы санаты = }} '''Абыралы таулары''' – [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]]ның шығыс бөлігіндегі тау. == Этимологиясы == == Географиялық орны == [[Қарағанды облысы]] [[Қарқаралы ауданы]] мен [[Абай облысы]] [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]] аумағында орналасқан. == Жер бедері == Солтүстіктен оңтүстікке қарай қосарлана созылып жатыр. Батысындағы Жақсы (Үлкен) Абыралы тауларының ұзындығы 20 км, ені 10 км, биіктігі 1300 м. Шығысындағы Жаман (Кіші) Абыралы тауларының ұзындығы 20 км, ені 6 км, биіктігі 1111 м. Екі тауды Қарасу өзенінің аңғары бөлген. == Геологиялық құрылымы == Абыралы таулары негізінен [[Девон кезеңі|девон]] мен [[Силур кезеңі|силур]] жыныстарынан тұрады. == Климаты == Климаты тым континенттік. Қаңтар айындағы орташа температура -15^°С, шілдеде 19^°С. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 350 мм. Суға тапшы. == Өсімдігі == Беткейлерінің қиыршық тасты қоңыр топырағында қараған, тобылғы, сұлыбас, қызғылт селеу, қылқан боз, бетеге, жусан т.б. өсімдіктер өседі. Беткейлері мал жайылымы ретінде пайдаланылады.<ref>Қазақ ұлттық энциклопедиясы</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сарыарқа]] [[Санат:Абай ауданы (Абай облысы) таулары]] [[Санат:Қарқаралы ауданы таулары]] 10drsl429bdifx0x5z1w3k2i0dyspp8 3654967 3654962 2026-09-15T14:01:42Z Орел Карл 81620 /* Этимологиясы */ 3654967 wikitext text/x-wiki {{Тау |Түрі = Тау сілемі |Атауы = Абыралы таулары |Шынайы атауы = |Сурет = |Сурет өлшемі = |Сурет атауы = |lat_dir =N |lat_deg =49|lat_min =13|lat_sec =50 |lon_dir =E |lon_deg =77|lon_min =20|lon_sec =33 |region = |CoordScale = |Орналасуы = {{KAZ}}, [[Қарағанды облысы]] [[Қарқаралы ауданы]] мен [[Абай облысы]] [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]] |Тау жүйесі = [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]] |Пайда болған кезеңі = [[Девон кезеңі|Девон]], [[Силур кезеңі|силур]] |Аумағы = |Ұзындығы = 20 |Ені = 6-10 |Ең биік шыңы = |Биіктігі = 1111-1300 |Карта = |Позициялық карта 1 = Қазақстан Қарағанды облысы |ПозКарта 1 ені = |crosses180 = |Позициялық карта 2 = Қазақстан Абай облысы |ПозКарта 2 ені = |Ортаққордағы санаты = }} '''Абыралы таулары''' – [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]]ның шығыс бөлігіндегі тау. == Этимологиясы == Таудың атауы жоңғар шапқыншылығы кезінде қаза тапқан қос батырдың есімдерін біріктіру арқылы аталған. Бірнеше күнге созылған шайқастан қажыған екі жақ жекпе-жек арқылы ұрыстың нәтижесін шешуді ұйғарды. Қазақтардан Әлі есімді батыр шықса, қалмақтардан Әбір есімді батыр оған қарсы тұрды. Жекпе-жекте қазақтың батыры Әлі қаза табады. Оны Әбір сұр жебемен атып өлтіреді. Өзегін намыс өртеген батырдың қарындасы Гауһар ерттеулі тұрған атқа міне салып, қалмақ батырын соңынан қуып жетіп, басын қылышпен шауып түсірген. Батырларынан айырылған екі жақ әскерлерін кері бұрып, шайқасты кейінге қалдырып қайтады. Екі батырдың сүйегін биік таудың баурайына жерлейді. Сөйтіп, сол таудың аты қос батырдың атымен Әбірәлі, кейінірек «Абыралы» болып аталып кетеді. == Географиялық орны == [[Қарағанды облысы]] [[Қарқаралы ауданы]] мен [[Абай облысы]] [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]] аумағында орналасқан. == Жер бедері == Солтүстіктен оңтүстікке қарай қосарлана созылып жатыр. Батысындағы Жақсы (Үлкен) Абыралы тауларының ұзындығы 20 км, ені 10 км, биіктігі 1300 м. Шығысындағы Жаман (Кіші) Абыралы тауларының ұзындығы 20 км, ені 6 км, биіктігі 1111 м. Екі тауды Қарасу өзенінің аңғары бөлген. == Геологиялық құрылымы == Абыралы таулары негізінен [[Девон кезеңі|девон]] мен [[Силур кезеңі|силур]] жыныстарынан тұрады. == Климаты == Климаты тым континенттік. Қаңтар айындағы орташа температура -15^°С, шілдеде 19^°С. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 350 мм. Суға тапшы. == Өсімдігі == Беткейлерінің қиыршық тасты қоңыр топырағында қараған, тобылғы, сұлыбас, қызғылт селеу, қылқан боз, бетеге, жусан т.б. өсімдіктер өседі. Беткейлері мал жайылымы ретінде пайдаланылады.<ref>Қазақ ұлттық энциклопедиясы</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сарыарқа]] [[Санат:Абай ауданы (Абай облысы) таулары]] [[Санат:Қарқаралы ауданы таулары]] lh1fu0k4tt6pklulbx10nw0nnschn76 3654968 3654967 2026-09-15T14:02:03Z Орел Карл 81620 /* Этимологиясы */ 3654968 wikitext text/x-wiki {{Тау |Түрі = Тау сілемі |Атауы = Абыралы таулары |Шынайы атауы = |Сурет = |Сурет өлшемі = |Сурет атауы = |lat_dir =N |lat_deg =49|lat_min =13|lat_sec =50 |lon_dir =E |lon_deg =77|lon_min =20|lon_sec =33 |region = |CoordScale = |Орналасуы = {{KAZ}}, [[Қарағанды облысы]] [[Қарқаралы ауданы]] мен [[Абай облысы]] [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]] |Тау жүйесі = [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]] |Пайда болған кезеңі = [[Девон кезеңі|Девон]], [[Силур кезеңі|силур]] |Аумағы = |Ұзындығы = 20 |Ені = 6-10 |Ең биік шыңы = |Биіктігі = 1111-1300 |Карта = |Позициялық карта 1 = Қазақстан Қарағанды облысы |ПозКарта 1 ені = |crosses180 = |Позициялық карта 2 = Қазақстан Абай облысы |ПозКарта 2 ені = |Ортаққордағы санаты = }} '''Абыралы таулары''' – [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]]ның шығыс бөлігіндегі тау. == Этимологиясы == Таудың атауы жоңғар шапқыншылығы кезінде қаза тапқан қос батырдың есімдерін біріктіру арқылы аталған. Бірнеше күнге созылған шайқастан қажыған екі жақ жекпе-жек арқылы ұрыстың нәтижесін шешуді ұйғарды. Қазақтардан Әлі есімді батыр шықса, қалмақтардан Әбір есімді батыр оған қарсы тұрды. Жекпе-жекте қазақтың батыры Әлі қаза табады. Оны Әбір сұр жебемен атып өлтіреді. Өзегін намыс өртеген батырдың қарындасы Гауһар ерттеулі тұрған атқа міне салып, қалмақ батырын соңынан қуып жетіп, басын қылышпен шауып түсірген. Батырларынан айырылған екі жақ әскерлерін кері бұрып, шайқасты кейінге қалдырып қайтады. Екі батырдың сүйегін биік таудың баурайына жерлейді. Сөйтіп, сол таудың аты қос батырдың атымен ''Әбірәлі'', кейінірек «'''Абыралы'''» болып аталып кетеді. == Географиялық орны == [[Қарағанды облысы]] [[Қарқаралы ауданы]] мен [[Абай облысы]] [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]] аумағында орналасқан. == Жер бедері == Солтүстіктен оңтүстікке қарай қосарлана созылып жатыр. Батысындағы Жақсы (Үлкен) Абыралы тауларының ұзындығы 20 км, ені 10 км, биіктігі 1300 м. Шығысындағы Жаман (Кіші) Абыралы тауларының ұзындығы 20 км, ені 6 км, биіктігі 1111 м. Екі тауды Қарасу өзенінің аңғары бөлген. == Геологиялық құрылымы == Абыралы таулары негізінен [[Девон кезеңі|девон]] мен [[Силур кезеңі|силур]] жыныстарынан тұрады. == Климаты == Климаты тым континенттік. Қаңтар айындағы орташа температура -15^°С, шілдеде 19^°С. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 350 мм. Суға тапшы. == Өсімдігі == Беткейлерінің қиыршық тасты қоңыр топырағында қараған, тобылғы, сұлыбас, қызғылт селеу, қылқан боз, бетеге, жусан т.б. өсімдіктер өседі. Беткейлері мал жайылымы ретінде пайдаланылады.<ref>Қазақ ұлттық энциклопедиясы</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сарыарқа]] [[Санат:Абай ауданы (Абай облысы) таулары]] [[Санат:Қарқаралы ауданы таулары]] 4tucg4902g8g4kclmo1o9gxcu44clwn 3654969 3654968 2026-09-15T14:09:50Z Орел Карл 81620 /* Этимологиясы */ 3654969 wikitext text/x-wiki {{Тау |Түрі = Тау сілемі |Атауы = Абыралы таулары |Шынайы атауы = |Сурет = |Сурет өлшемі = |Сурет атауы = |lat_dir =N |lat_deg =49|lat_min =13|lat_sec =50 |lon_dir =E |lon_deg =77|lon_min =20|lon_sec =33 |region = |CoordScale = |Орналасуы = {{KAZ}}, [[Қарағанды облысы]] [[Қарқаралы ауданы]] мен [[Абай облысы]] [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]] |Тау жүйесі = [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]] |Пайда болған кезеңі = [[Девон кезеңі|Девон]], [[Силур кезеңі|силур]] |Аумағы = |Ұзындығы = 20 |Ені = 6-10 |Ең биік шыңы = |Биіктігі = 1111-1300 |Карта = |Позициялық карта 1 = Қазақстан Қарағанды облысы |ПозКарта 1 ені = |crosses180 = |Позициялық карта 2 = Қазақстан Абай облысы |ПозКарта 2 ені = |Ортаққордағы санаты = }} '''Абыралы таулары''' – [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]]ның шығыс бөлігіндегі тау. == Этимологиясы == Таудың атауы жоңғар шапқыншылығы кезінде қаза тапқан қос батырдың есімдерін біріктіру арқылы аталған. Бірнеше күнге созылған шайқастан қажыған екі жақ жекпе-жек арқылы ұрыстың нәтижесін шешуді ұйғарды. Қазақтардан Әлі есімді батыр шықса, қалмақтардан Әбір есімді батыр оған қарсы тұрды. Жекпе-жекте қазақтың батыры Әлі қаза табады. Оны Әбір сұр жебемен атып өлтіреді. Өзегін намыс өртеген батырдың қарындасы Гауһар ерттеулі тұрған атқа міне салып, қалмақ батырын соңынан қуып жетіп, басын қылышпен шауып түсірген. Батырларынан айырылған екі жақ әскерлерін кері бұрып, шайқасты кейінге қалдырып қайтады. Екі батырдың сүйегін биік таудың баурайына жерлейді. Сөйтіп, сол таудың аты қос батырдың атымен ''Әбірәлі'', кейінірек «'''Абыралы'''» болып аталып кетеді<ref>{{cite web |url=https://olketanu.pushkinlibrary.kz/kz/a-tar/9-uncategorised/2839-abyraly.html|title=Абыралы|publisher=Шығыс Қазақстан өлкетануы |access-date=2026-09-15 |url-status=live }}</ref>. == Географиялық орны == [[Қарағанды облысы]] [[Қарқаралы ауданы]] мен [[Абай облысы]] [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]] аумағында орналасқан. == Жер бедері == Солтүстіктен оңтүстікке қарай қосарлана созылып жатыр. Батысындағы Жақсы (Үлкен) Абыралы тауларының ұзындығы 20 км, ені 10 км, биіктігі 1300 м. Шығысындағы Жаман (Кіші) Абыралы тауларының ұзындығы 20 км, ені 6 км, биіктігі 1111 м. Екі тауды Қарасу өзенінің аңғары бөлген. == Геологиялық құрылымы == Абыралы таулары негізінен [[Девон кезеңі|девон]] мен [[Силур кезеңі|силур]] жыныстарынан тұрады. == Климаты == Климаты тым континенттік. Қаңтар айындағы орташа температура -15^°С, шілдеде 19^°С. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 350 мм. Суға тапшы. == Өсімдігі == Беткейлерінің қиыршық тасты қоңыр топырағында қараған, тобылғы, сұлыбас, қызғылт селеу, қылқан боз, бетеге, жусан т.б. өсімдіктер өседі. Беткейлері мал жайылымы ретінде пайдаланылады.<ref>Қазақ ұлттық энциклопедиясы</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сарыарқа]] [[Санат:Абай ауданы (Абай облысы) таулары]] [[Санат:Қарқаралы ауданы таулары]] o9x05h0jxrajgjs8s4v4u4dirj3tnai 0 45487 3655418 3605774 2026-09-16T10:01:32Z Гульмира Айтқұл 178969 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 3655418 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Fireplace.svg|thumb|right|200px|A - салқын ауа<br />B - жылы ауа<br />C - мұржа газдар]] [[Сурет:2010Камин.JPG|thumb|left|200px|Камин]] '''Камин''' ({{lang-la|camіnus – пеш, ошақ}}) — # Үй ішіндегі пештің бір түрі. [[Мұржа]]сы тік, от жағатын жері кең, ашық болады. Бұрын, негізінен, [[үй]] жылытуға арнап салынса, қазір Камин ошағы сәндік үшін де тұрғызылады. Бөлме, негізінен, ашық жалын лебінен жылынады. Камин кейде тамақ пісіру үшін де пайдаланылады;<ref>{{cite web|url=https://stonehead-almaty.kz/articles/materialy-i-pravila-otdelki-kamina-s-uchyotom-pozharnoj-bezopasnosti/|title=Пожаробезопасность отделки возле камина: требования и типичные ошибки|author=Алдаберген Данияр /|date=18 тамыз 2025|work=|publisher=stonehead-almaty.kz|accessdate=2025-08-25|lang=ru}}</ref> # Бөлмені жылытуға арналған электр немесе [[газ]]ды аспап ([[электркамин]], [[газды камин]]).<ref name="source1">Қазақ тілі терминдер сөздігі I том</ref> ==Электр камин== [[Сурет:Open fireplace with icon.jpg|thumb|right|200px|Ашық Камин]] [[Инфрақызыл сәуле|Инфрақызыл (жылулық) сәуле]] есебінен жылу шығаратын [[құрал]]. Басқа жылу көздерінен мұның ерекшелігі — қыздыру элементінің температурасы жоғары (6,50—900о) және сәулелік энергия жылу ағынын объектіге қарай, шоғырлайтын шағылдырғышы бар. Электр каминдер инфрақызыл сәуле шығарумен қатар табиғи [[конвекция]] арқылы да жылу бере алады, бірақ жалпы жылу алмасудағы оның үлесі сәулелік қызудай кем. Электр каминдерді жылу [[изоляция]]сы жеткіліксіз үйлерде (мысалы, саяжай типті үйлерде), сондай-ақ ашық және жартылай ашық үйлерде (террасада, күркеле, балкондарда т, б.) белгілі бір жерді жылытуға пайдаланады. Алғашқы электр камині Англияда 1972 жылы пайда болды. Бұл оқиға ғасырлар бойы ағаш жанып тұрған классикалық камин болған пештің британдық консервативті көзқарасын түбегейлі өзгертті.<ref>[https://kaminline.ru/anons/plyusi-elektricheskogo-kamina.htm Электрлік каминнің артықшылығы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191102155707/https://kaminline.ru/anons/plyusi-elektricheskogo-kamina.htm |date=2019-11-02 }}</ref> [[Сурет:Kamin-izrazets.jpg|thumb|left|200px|Камин]] Электр каминдердің столға және еденге қоятын, қабырғаға ілетін, әмбебап, тасымал-данатын және тұрақты қыздырғыштары біреу, екеу және үшеу болатын түрлері бар. Оның жайып жатқан ағашты немесе көмірлі, жалындаған отты, будақтаған түтінді ишара жасайтын қондырғылары бар түрлері де шығарылады. Осы заманғы электр каминдердің көпшілігі тұрғын бөлменің [[интерьер]]інде сәндік роль атқарады — олардың кітапқа немесе гүлге арналған сөрелері ('''«Уют» электр камині'''), құрастырмалы барлары ('''«Свердловск» баркамині''') мен кішкене шкафтары бар түрлері де шығарылады. [[Кернеу]] 127 немесе 220 В болғанда электр каминдердің (конструкңиясына тәуелді) жалпы белгіленген қуаты 0,5—2 кВт-қа тең болады. Электр каминдерде жылу көзі ретінде түтік тәрізді электрлі қыздырғыш элементтер (жабық қыздырғыштар) немесе электр кедергісі жоғары қорытпалардан жасалған сым спиральдары (ашық қыздырғыштар) қолданылады. Керамикалық цилиндр немесе конус бетіндегі винттік өзекке тартылған сым спиральды қыздырғыштың конструкциясы өте қарапайым. Бірақ, мұндай қыздырғыштардан өрт шығу қаупі бар. Ашық сымды қыздырғыштың бір түріне бетінде ұсақ винтті өзегі бар спираль орнына түзу сым және тығыздан [[оксидті сым]] ораған (сымның бетіндегі оксидті қабық оралған сымды қысқа тұйықталудан қорғайды) керамикалық ұзын стерженьдер жатады. Қалыңдығы 1 — 2 мм [[кварц шыны]]дай жасалған түтікке орналасқан нихром сым спиралінен тұратын түтікті электр қыздыргыш элементтер берік болады. [[Кварц]] шыны жылу сәулесін жақсы өткізеді, оның қыздырғыштығы жоғары және әбден қызған спиральмен жанасқанда балқымайды. Түтікті [[электр қыздырғыш]] элементтердің спиралы күйіп кеткен жағдайда ол кварц түтіктің ішінде қалады. Бұл оның аса маңызды артықшылығы болып табылады. Жылуды бағыттау үшін электр каминге шағылдырғыш орнатылады, оның тиімділігі қандай материалдан жасалғандығына, шағылдырғыш беттің сапасына және оның форматта байланысты болады. Беті жылтыратылған металдардың ([[алюминий]] немесе [[болат]]) шағылдырғыш қасиеті жоғары. Мысалы, жақсы жылтыратылған алюминий өзіне түскен жылу сәулелерінің 90%-ін шағылдырады, әдетте, мұндай шағылдырғыш беттің температурасы 100—200^о С-тан аспайды. Көптеген электр каминдердің әрбір қыздырғыш элементінің өз шағылдырғышы болады, бірақ каминнің массасы мен көлемін азайту мақсатында кейде бірнеше элемент үшін ортақ шағылдырғыш орнатылады. Ең жиі тараған тасымалданатын электр каминдер (мысалы, «Кварц — 2М») еденге де, столға да қойыла береді. Әдетте, олардың қуаты 2 кВт-тан аспайды. Каминдердің көпшілігінде шағылдырғыштың қызған бетін басқа затқа тиюден сақтайтын қорғауыш корпус болады. Корпустың жоғарғы және төменгі қабырғаларында шағылдырғышты салқындататын ау аның конвективтік ағыны үшін желдеткіш саңылаулар да жасалады. Токқа қосылған электр каминді бақылаусыз қалдыруға, сондай-ақ оның жанына тез тұтанғыш заттарды орналастыруға, сағаттап артық үздіксіз қыздыруға болмайды. Ауасы дымқыл үйлерді жылыту үшін түтікті қыздырғыш элементтері және [[герметика]]лық қосылыстары бар электр каминдерді пайдаланған жөн. Каминді жөндеген кезде қосқыш электр сымның штепселін розеткадан шығарып, [[электр желісі]]нен ажырату керек, тек осыдан кейін каминді қарап шығып, ұсақ ақауларын жөндеуге болады, күрделі жөндеуді тұрмыстық қызмет көрсету шеберханаларында мамандар жүргізеді.<ref>Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред., 1990 ISBN 5-89800-008-9</ref> ==Тағы қараңыз== *[[Пеш]] *[[От]] ==Дереккөздер</span>== <references/> {{wikify}} [[Санат:Интерьер]] {{stub}} 6kk18n4y8tjonqo3aw5xv5ys9symz5g 0 47072 3655089 3600283 2026-09-15T16:58:26Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655089 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Шотландия |Шынайы атауы = {{lang-en|Scotland}}, {{lang-sco|Scotland}} |Септік = Шотландия |Елтаңба = Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg |Байрақ = Flag of Scotland.svg |Ұраны = In My Defens God Me Defend |Әнұранның аты = Шотландия гүлі |Аудио = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Картада = |карта тақырыбы = |Картада2 = |Үкімет түрі = [[Парламенттік монархия]] |Құрылды = 843 б.з. |Тәуелсіздік күні = |Тәуелсіздігін алды = |Тілдері = [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[Шотланд (кельттік) тілі|гэльттік]] және [[Шотланд (германдық) тілі|скотс]] тілдері |Мемлекеттік діні = |Астанасы = [[Эдинбург]] |Ірі қалалары = [[Глазго]], [[Абердин]], [[Данди]] |Басшы қызметі = [[Британ монархиясы|Монархы]]<br>[[Шотландия бірінші министрі|Бірінші Министр]] |Басшылары = [[III Чарльз]]<br>[[Хамза Юсаф]] |Жер аумағы = 78,722<ref name="short">{{cite web |url=https://www.gov.scot/Resource/Doc/923/0010669.pdf |title=Scotland in short |publisher=gov.scot |date=2003-02-17 |accessdate=2015-12-06 |format=pdf |lang=en}}</ref> |Жер аумағы бойынша орны = |Судың үлесі = 3 |Этнохороним = шотландиялық, шотландиялықтар |Жұрты = 5,439,842 |Халық саны бойынша орны = |Сарап жылы = 2022 |Санақ бойынша халық саны = 5,439,842 <ref>https://www.scotlandscensus.gov.uk/2022-results/scotland-s-census-2022-quality-assurance-reports/quality-assurance-report-unrounded-population-estimates-and-ethnic-group-national-identity-language-and-religion-topic-data/</ref> |Санақ жылы = 2022 |Халық тығыздығы = 70 |Тығыздық бойынша орны = |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = |ЖІӨ (АҚТ) орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = |ЖІӨ (номинал) = |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = |АДИ = |АДИ жылдық есебі = |АДИ бойынша орны = |АДИ деңгейі = |Әуе компаниясы = |Валютасы = |Интернет үйшігі = <!-- |Интернет үйшіктері = --> |ISO = |Телефон коды = 44 |Уақыт белдеуі = [[UTC±0:00]] }} '''Шотландия''' ({{lang-en|Scotland}}, {{lang-sco|Scotland}}, {{lang-gd|Alba}}) — [[Ұлыбритания]]ның құрамындағы ел, әкімшілік аймақ. XVII ғасырдың ортасына дейін тәуелсіз мемлекет болды. Ұлыбритания аралының солтүстік бөлігінен және оған жанасып жатқан ұсақ аралдардан, сондай-ақ [[Гебрид аралдары|Гебрид]], Оркней және Шотланд аралдарынан құралады. Жер аумағы 78800кm². Халқы 6 млн-нан астам, негізінен шотландықтар. Әкімшілік-аумақтық жағынан 12 облыстан және 186 аралдан тұрады. Әкімшілік орталығы — [[Эдинбург]] қаласы. Мемлекеттік тілі — [[ағылшын тілі]]. ==Тарихы== Шотландия жерін біздің заманымыздан бұрынғы I ғасырда [[Кельттер|кельт]] тайпалары қоныстана бастады. Никтлер де Шотландияның ежелгі тұрғындары болып саналады. Біздің заманымыздың бас кезінде алғашқы мемлекет құрылымдар пайда болды. Шотландияға бірнеше рет [[Рим империясы|римдіктер]] шабуыл жасады, бірақ жергілікті халық тарапынан табанды қарсылыққа ұшырады. V–VI ғасырларда Шотландияны [[Ирландия]]дан келген скоттар (“Шотландия”, Scotland – скоттар елі осы атаудан шыққан) қоныстанды. Оған қоса Британиядағы [[англ-сакс басқыншылығы]] (5 – 6 ғасырлар) кезінде [[бриттер]]дің дені Шотландияға ығыстырылды. Шотландия королдігі - тәуелсіз мемлекет болып 854-жылдан 1707-жылға дейін созылды. XI ғасырдың 2-жартысында Шотландия Англиядағы норман басқыншыларының шабуылына ұшырады. Шотланд королі Малькольм ІІІ (1058 – 1093) норман үстемдігін мойындауға мәжбүр болды. Бірақ шетелдіктерге қарсы Шотландия халқы бірнеше рет көтеріліске шықты (1130, 1131, 1161, 1175 жылдары). 1306 жылы Шотландияда Роберт Брюстің (1306 – 1329) басшылығымен кезекті көтеріліс басталды. Көтерілісшілер 1314 жылы 24 маусымда Баннокберн маңында болған шайқаста Эдуард ІІ бастаған ағылшын әскерін күл-талқан етті. 1323 жылғы көктемде Англия Шотландиямен бітім жасасып, I Робертті Шотландия королі деп таныды. 1328 жылғы қыркүйекте Нортхемптонда жасалған келісім бойынша Англия Шотландияның тәуелсіздігін мойындауға мәжбүр болды. XIII ғасырдың соңы мен XIV ғасырдың басында шотланд парламенті құрылды. Бірте-бірте шотланд халқы қалыптасты. Бірақ XIV ғасырдың аяғында Шотландия соғыстарда Англиядан жеңіліп, қайтадан тәуелді елге айналды. XVI ғасырда Оңтүстік Шотландияда [[Капитализм|капиталистік]] қатынастар пайда болды, ал Солтүстік Шотландияда (таулы аймақтарында) ұзақ уақыт рулық қатынастар сақталды. XVI ғасырдың ортасында Шотландияда пресвитериандық түрдегі кальвинистік [[реформация]] өріс алып, жаңа парламент кальвинизмді мемлекеттік дін деп жариялады. Жоғарғы шіркеулік билік жергілікті синодтар мен шотландық бас [[ассамблея]]ның қолына шоғырланды. Ағылшын тағына Стюарттардың шотландық әулетінің бекуіне байланысты (1603) Шотландия жеке уния құрып, Англиямен бірікті. Абсолютті үкімет билікке келіп, Шотланд парламентінің құқығына шек қойылды. 1609 жылы [[епископ]]тардың билігі күшейтілді. 1637 жылғы шілдеде Шотландияда Англияға қарсы көтеріліс басталды. Өкімет билігі іс жүзінде Мемлекеттік комитет қолына көшті. Король [[Карл І]] көтерілісті қарулы күшпен басуға тырысты. Шотландиялықтардың корольға қарсы соғысы [[Ағылшын революциясы]]ның (XVII ғасыр) басталуына түрткі болды. Революцияның алғашқы кезеңінде шотланд пресвитериан – ковенанторлары корольға қарсы ұзақ парламентпен одақ жасасты. Шотландия азамат соғысының ошағына айналды. Дегенмен, революцияның тереңдей түсуінен қорыққан дворяндық жоғарғы топтар 1647 жылы ағылшын королі Карл І-мен құпия келісім жасады. Англия жеріне кірген шотландиялықтар армиясы Престон маңында О.Кромвель басқарған әскерлерден күйрей жеңіліп (1648 жылғы 17–19 тамыз), түгелімен ағылшындарға берілді. 1650 жылғы 22 шілдеде Кромвель армиясы Шотландия жеріне басып кірді. 1651 жылы Вустер маңындағы шайқаста шотланд армиясы толық жеңілді. 1654 жылғы 12 сәуірде Шотландия Англиямен ресми түрде бірікті. 1707 жылғы уния бойынша Шотландия Англияға қосылып, шотланд парламенті жойылды. XVIII-XIX ғасырлардағы өнеркәсіп төңкерісі нәтижесінде Шотландияда жоғары дамыған өнеркәсіп пайда болып, тоқыма өндірісі тез дамыды. Жаңадан кен-металлургия және кеме жасау өнеркәсібі құрылды. [[Сурет:Glasgow City Chambers, Glasgow.jpg|thumb|Глазго]] Оңтүстік Шотландия Ұлыбританияның өнеркәсіпті аудандарының біріне айналды. XIX ғасырдың бірінші жартысында елде жұмысшылар қозғалысы күшейді. Кәсіподақ ұйымдары (тред-юниондар) құрыла бастады. XIX ғасырдың 60-жылдарынан бастап Шотландияның саяси өмірінде [[Либерализм|Либералдық]] партия жетекшілік рөл атқарды. [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|1-дүниежүзілік соғысы]] және онан кейінгі кезеңде елде халықтың тұрмысы нашарлап, жаппай ереуілдер жиі болып тұрды. [[Екінші Дүниежүзілік соғыс|2-дүниежүзілік соғыс]] кезінде Шотландияның халық бұқарасы [[Фашизм|фашистік]] басқыншыларға қарсы күреске белсене қатысты. Соғыстан кейін Шотландияда ұлттық мәселелер шиеленісіп, ұзаққа созылған келіссөздер нәтижесінде 1999 жылғы Шотландия парламенті қайта құрылды. Статистикаға сәйкес, қызыл шашты адамдарды көбінесе Шотландияның оңтүстік-шығысында көруге болады, онда бүкіл әлемдегі отты адамдардың 40% -ы шоғырланған. Бұл аймақ тұрғындарының бұл ерекшелігі кездейсоқ емес. Бұл бұлтты ауа-райына байланысты күн сәулесінің тұрақты түрде жетіспеуімен байланысты. Бірақ қызыл шаштар шаштың түсі әртүрлі адамдарға қарағанда D дәрумені көбірек болатынына сене алады.<ref>[https://visa4uk.ru/blog-o-velikobritanii/fakty-o-shotlandii/ Шотландия туралы ТОП 10 ең қызықты фактілер.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926182309/https://visa4uk.ru/blog-o-velikobritanii/fakty-o-shotlandii/ |date=2019-09-26 }}</ref> == Əкімшілік бөлінуі == {{main|Шотландия округтері}} Тарихи жолмен Шотландияның әкімшілік-құқықтық бөлімі графтық, облыс, округ, приходтар, мормэрлер мен өзге де әкімшілік бірліктерді қамтиды. Осы тарихи облыстардың атаулары бұрынғыдай кейде географиялық анықтамаларда әлі күнге дейін қолданылады. 1996 жылы Ұлыбритания Парламентінің шешімі бойынша Шотландия 32 округке (муниципалитетке) (ағыл. Council area) бөлінген, оның муниципалдық кеңестері барлық жергілікті қызметтердің жұмысына жауапты. Аудандық кеңестер (ағыл. Community council) муниципалитеттерді ұсынатын бейресми ұйымдар болып табылады. Шотландия Парламенті тұрғысынан 73 сайлау округ және 8 аймақ бар. Ал Британ Парламенті тұрғысынан 59 сайлау округтері бар. Өрт сөндірушілер мен полиция қызметтері 1975 жылы енгізілген Шотландияның бөлінуіне негізделген. Жедел жәрдем мен поштаның Шотландия аудандарына бөлуінде өз жолдары бұрыннан бері бар. Шотландиядағы қаланың мәртебесі арнайы патент граматасымен (ағыл. letters patent) құпталады. Шотландияда небəрі 6 қала бар: Абердин, Данди, Эдинбург, Глазго, Стерлинг және жақында Инвернесс. [[File:EdinburghFromCastle.jpg|thumb|Эдинбург]] ==Өнеркәсібі== Шотландия Ұлыбританиядағы [[көмір]]-[[металлургия]]лық аудандардың бірі. Көмір, [[мұнай]], [[гранит]], [[уран]], [[алюминий]], боксит өндіріледі. Қара және түсті металлургия, тоқыма, [[авиация]], [[энергетика]], автомобиль жасау, сыра қайнату, [[полиграфия]] өнеркәсіп орындары, [[Верфь|кеме жасау верфтері]] бар. Басты өнеркәсіп орт-тары [[Глазго]], [[Эдинбург]], [[Абердин]] қалалары. Мал шаруашылығы (сауын сиыр, шошқа) мен үй құстарын өсіру өркендеген. <ref>Азимов А., История Англии. От ледникового периода до Великой хартии вольностей, М., 2004.</ref> <ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том</ref> == Тағы қараңыз == *[[Шотландиядағы тәуелсіздік референдумы (2014)]] ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Құрама Патшалық}} [[Санат:Шотландия]] [[Санат:Ағылшын тілді елдер мен аумақтар]] [[Санат:Ұлыбритания аймақтары]] {{stub}} k00rn3sgkojf0qdbwk9to455qg2yfme 0 47226 3654904 3552312 2026-09-15T12:03:15Z Гульмира Айтқұл 178969 3654904 wikitext text/x-wiki {{wikify}} [[Сурет:Кесонна плита.svg|thumb]]'''Ірі панельді құралымдар''' — [[үй|үйлер]] мен [[ғимарат|ғимараттардың]] мөлшері ірі [[панель]] (плита) түрінде дайындалған құрама бөліктері. Панельдің салмағы [[кран|крандардың]] жүк көтеру күшіне қарай 1,5 – 7,5 т шамасында болады. Үйдің негізгі бөліктері ([[қабырға|қабырғасы]], жабыны, аралық қабырғасы) панельден құрастырылады. Қабырғалық панельдің биіктігі әдетте үйдің бір не екі қабатының биіктігіндей болады. Панельдер арнаулы зауыттарда дайындалады. І. п. қ. күрделі құрылыста, тұрғын және [[өндірістік]] үйлерді салуда, т.б. қолданылады. І. п. қ-дың негізгі ерекшелігі – оларды зауытта жаппай дайындаудың мүмкіндігі, сапасының жоғарылығы, құрылыс алаңында шапшаң құрастыру, орнату жұмыстары мен одан кейінгі сылақ жұмыстарына уақыттың аз жұмсалатындығы. Сондықтан І. п. қ. ең озық әрі индустриялық құралымға жатады. Құрылым тәжірибесінде [[темір-бетон|темір-бетоннан]] қабат-қабат және тұтас етіп жасалған І. п. қ. кеңірек тараған. Каркасты (қаңқалы) панельді үйлердің көтергіш элементі – темір-бетоннан құрастырылған каркас. Ал қабырғалық панельдер сол каркасқа бекітіледі. Әдетте қабырғалық панельге өзінің салмағынан басқа [[жүк]] (күш) түспейді. Сондықтан олар үйдің қоршаулық элементінің қызметін атқарады. Каркасты панельді үйдің биіктігіне (қабат санына) шек қойылмайды. Каркассыз ірі панельді үйлер түгелдей ірі панельден құрастырылады. Бұл жағдайда панельдер көтергіш элементтің де, қоршаулық элементтің де қызметін атқарады. Қазіргі кезде ірі қалалардағы көп қабатты үйлер негізінен І. п. қ-ды пайдалана отырып салынған.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 9 том</ref> Ірі панельді құрылымдар - тұрғын үй құрылысының индустрияландыру кезеңінде кеңінен қолданылған тиімді құрылыс жүйелерінің бірі. Оның негізгі ерекшелігі - құрылыс элементтерін зауыт жағдайында алдын ала дайындап, құрылыс алаңында механикаландырылған тәсілмен құрастыру. Ірі панельді технология құрылыс мерзімін қысқартуға, еңбек шығындарын азайтуға және көпқабатты тұрғын үйлерді жаппай салуғы мүмкіндік береді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} 0u41k0ko4bum6zeanpe8m5q29wvlxti 3654906 3654904 2026-09-15T12:29:32Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Гульмира Айтқұл|Гульмира Айтқұл]] ([[User talk:Гульмира Айтқұл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3552312 wikitext text/x-wiki {{wikify}} [[Сурет:Кесонна плита.svg|thumb]]'''Ірі панельді құралымдар''' — [[үй|үйлер]] мен [[ғимарат|ғимараттардың]] мөлшері ірі [[панель]] (плита) түрінде дайындалған құрама бөліктері. Панельдің салмағы [[кран|крандардың]] жүк көтеру күшіне қарай 1,5 – 7,5 т шамасында болады. Үйдің негізгі бөліктері ([[қабырға|қабырғасы]], жабыны, аралық қабырғасы) панельден құрастырылады. Қабырғалық панельдің биіктігі әдетте үйдің бір не екі қабатының биіктігіндей болады. Панельдер арнаулы зауыттарда дайындалады. І. п. қ. күрделі құрылыста, тұрғын және [[өндірістік]] үйлерді салуда, т.б. қолданылады. І. п. қ-дың негізгі ерекшелігі – оларды зауытта жаппай дайындаудың мүмкіндігі, сапасының жоғарылығы, құрылыс алаңында шапшаң құрастыру, орнату жұмыстары мен одан кейінгі сылақ жұмыстарына уақыттың аз жұмсалатындығы. Сондықтан І. п. қ. ең озық әрі индустриялық құралымға жатады. Құрылым тәжірибесінде [[темір-бетон|темір-бетоннан]] қабат-қабат және тұтас етіп жасалған І. п. қ. кеңірек тараған. Каркасты (қаңқалы) панельді үйлердің көтергіш элементі – темір-бетоннан құрастырылған каркас. Ал қабырғалық панельдер сол каркасқа бекітіледі. Әдетте қабырғалық панельге өзінің салмағынан басқа [[жүк]] (күш) түспейді. Сондықтан олар үйдің қоршаулық элементінің қызметін атқарады. Каркасты панельді үйдің биіктігіне (қабат санына) шек қойылмайды. Каркассыз ірі панельді үйлер түгелдей ірі панельден құрастырылады. Бұл жағдайда панельдер көтергіш элементтің де, қоршаулық элементтің де қызметін атқарады. Қазіргі кезде ірі қалалардағы көп қабатты үйлер негізінен І. п. қ-ды пайдалана отырып салынған.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 9 том</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} bo8o2ncu8ea9ifj96t4p9rdtsj8scpb 0 48510 3655092 3557669 2026-09-15T17:02:30Z ~2026-49986-71 185700 /* */ Байлар-Жандар ру шеіжресінің жеке сайттары болғандықтан енгізіп жатырмын 3655092 wikitext text/x-wiki '''Байлар-Жандар''' — [[қазақ]] халқының құрамындағы [[ру]]. [[Шежіре]] деректері бойынша, [[Орта жүз]]дің [[Қоңырат]] [[тайпа]]сының Көктіңұлының (Тәңірберген) үш баласы болған, олар (Абатқұл, Жабатқұл, Қара). [[Абатқұл]]дан Байыс, Боғыз, Тайыс, ал [[Боғыз]]дан Байдербіс пен Жандербіс тарайды. Сайты https://baylar-zhandar.kz/ [[Байлар]]дан - [[Көшік]][[Көбек]], [[Құланшы]], [[Елбақ-Қойбақ]]. [[Жандар]]дан - [[Сырымбет (ру)|Сырымбет]], [[Қарабала]], [[Шора пальцы]], [[Жолдербіс]], [[Мама-Сүйіндік]], [[Қазаяқты]], [[Байжігіт]], [[Баймұрат]]. «Жандарлар» Евразия құрлығында, [[Түркі]] халықтарының құрамында көптеп кесдеседі. «Жандарлар» тіл үндестігіне байланысты, әр халықта әр қалай аталады. Мысалға: [[Жандар]], [[Яндар]], [[Чандар]], [[Шандар]], Түркия мемлекеті Анадолы да [[Жандароғұллары]] деген атпен белгілі. Жандароғұллары Түркия (Осман ) империясын құруда маңызды рөл атқарған тайпалардың бірі, (Исфандиярогуллары деп те айтылады). Солтүстік Кавказ, Дағестан республикасында Құмық халқының құрамында 40-мыңдай [[Джандар]] тайпасының өкілдері Каякент,Кайтағ аудандарында тұрады. Қарақалпақ халқының құамындағы Жандарлар, [[Жанлар]] деген атпен белгілі. Ресей, Башқұрт халқының құрамында [[Байлар-Жандар]] тайпасының, Байлар руы жасайды. “Жандар” тайпасы қытай деректемелерінде [[Янтор]], [[Янто]] деген атпен белгілі. [[Қытай]] деректерінен алынған мәліметтерге сүйенсек [[Қыпшақ]] мемлекетінің негізін қалаушы қуатты екі [[Сир (Сыр)]] мен [[Янтор(Жандар)]] тайпалары болған. Атақты Шынғысханның анда дос дала баты,гурхан Жамуха осы жандар тайпасының өкілі болған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;</ref> == Тұлғалар == * [[Мұсабек батыр]] * [[Күлен би]] * [[Қанай би]] * [[Сапақ Көктіңұлы]] * [[Мырзагелді Кемел]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] {{stub}} c44j27bvalqu6llgwdr70sw74ct1fzp 3655206 3655092 2026-09-16T05:15:23Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-49986-71|~2026-49986-71]] ([[User talk:~2026-49986-71|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3033184 wikitext text/x-wiki '''Байлар-Жандар''' — [[қазақ]] халқының құрамындағы [[ру]]. [[Шежіре]] деректері бойынша, [[Орта жүз]]дің [[Қоңырат]] [[тайпа]]сының Көктіңұлының (Тәңірберген) үш баласы болған, олар (Абатқұл, Жабатқұл, Қара). [[Абатқұл]]дан Байыс, Боғыз, Тайыс, ал [[Боғыз]]дан Байдербіс пен Жандербіс тарайды. [[Байлар]]дан - [[Көшік]][[Көбек]], [[Құланшы]], [[Елбақ-Қойбақ]]. [[Жандар]]дан - [[Сырымбет (ру)|Сырымбет]], [[Қарабала]], [[Шора пальцы]], [[Жолдербіс]], [[Мама-Сүйіндік]], [[Қазаяқты]], [[Байжігіт]], [[Баймұрат]]. «Жандарлар» Евразия құрлығында, [[Түркі]] халықтарының құрамында көптеп кесдеседі. «Жандарлар» тіл үндестігіне байланысты, әр халықта әр қалай аталады. Мысалға: [[Жандар]], [[Яндар]], [[Чандар]], [[Шандар]], Түркия мемлекеті Анадолы да [[Жандароғұллары]] деген атпен белгілі. Жандароғұллары Түркия (Осман ) империясын құруда маңызды рөл атқарған тайпалардың бірі, (Исфандиярогуллары деп те айтылады). Солтүстік Кавказ, Дағестан республикасында Құмық халқының құрамында 40-мыңдай [[Джандар]] тайпасының өкілдері Каякент,Кайтағ аудандарында тұрады. Қарақалпақ халқының құамындағы Жандарлар, [[Жанлар]] деген атпен белгілі. Ресей, Башқұрт халқының құрамында [[Байлар-Жандар]] тайпасының, Байлар руы жасайды. “Жандар” тайпасы қытай деректемелерінде [[Янтор]], [[Янто]] деген атпен белгілі. [[Қытай]] деректерінен алынған мәліметтерге сүйенсек [[Қыпшақ]] мемлекетінің негізін қалаушы қуатты екі [[Сир (Сыр)]] мен [[Янтор(Жандар)]] тайпалары болған. Атақты Шынғысханның анда дос дала баты,гурхан Жамуха осы жандар тайпасының өкілі болған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;</ref> == Тұлғалар == * [[Мұсабек батыр]] * [[Күлен би]] * [[Қанай би]] * [[Сапақ Көктіңұлы]] * [[Мырзагелді Кемел]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] {{stub}} l2uhrxqlpj2gm0io3pg8ozip711f65a 0 49520 3655295 3647065 2026-09-16T08:18:39Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3655295 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Пеле |толық аты = Эдсон Арантис ду Насименту |лақап аты = ''Футбол королі'' |сурет = Pele_-_World_Economic_Forum_Annual_Meeting_Davos_2006.jpg |сурет ені = 290px |атауы = |туған күні = 23.10.1940 |туған жері = [[Трес-Корасойнс]], [[Минас-Жерайс]], [[Бразилия]] |қайтыс болған күні = 29.12.2022 |қайтыс болған жері = [[Морумби (Сан-Паулу)|Морумби]], [[Сан-Паулу]], [[Бразилия]] |азаматтығы = {{байрақ|Бразилия}} |бойы = 174 см |салмағы = 73 кг |позиция = [[шабуылшы]] |қазіргі клуб = ''футбол карьерасын аяқтады'' |жастар клубы = {{футбол карьерасы|1955–1956|{{ту|Бразилия}} Нороэсте|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |1956—1974|{{ту|Бразилия}} [[Сантос (футбол клубы)|Сантос]]|496 (504) |1975—1977|{{ту|АҚШ}} [[Нью-Йорк Ғарыш (1970—1985)|Нью-Йорк Ғарыш]]|64 (37) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1957—1971|{{футбол|Бразилия}}|92 (77)}} }} [[Сурет:Pelé Mar del Plata 1965.PNG|200px|нобай|оңға|Пеле (1965)]] '''Едсон Арантес до Насименто''' ({{lang-pt|Edson Arantes do Nascimento}}; [[21 қазан]] немесе [[23 қазан]]<ref>Паспортында 21 қазан деп тұрғанымен спортшы 23 қазанда туылдым дейді</ref><ref>[http://www.championat.ru/football/news-632248.html Тейшера: благодарим Пеле за все выигранные трофеи]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.sports.ru/photogallery/73736990.html Вечно молодой]</ref> [[1940 жыл]], [[Трес-Корасойнс]], [[Минас-Жерайс]] — [[29 желтоқсан]] [[2022 жыл]]), немесе '''Пеле''' ({{lang-pt|Pelé}}) — әйгілі бразилиялық футболшы, XX ғасырдың үздік футболшысы, үш дүркін әлем чемпионы (1958, 1962, 1970). Пеле Халықаралық олимпиада комитетiнің ұйғарымы бойынша XX ғасырдың спортшысы деп мойындалды.<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/bestbest.html |title=The Best of The Best |publisher=Rsssf.com |date=19 маусым 2009 |accessdate=12 маусым 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/iffhs-century.html#world |title=IFFHS' Century Elections |publisher=Rsssf.com |date=30 қаңтар 2000 |accessdate=12 маусым 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html#ff-poc |title=The Best x Players of the Century/All-Time |publisher=Rsssf.com |date=5 ақпан 2001 |accessdate=12 маусым 2010}}</ref><ref>[http://newsvote.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/5051768.stm Pele tops World Cup legends poll] BBC News. Retrieved 12 маусым 2010</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/spanish/deportes/newsid_7081000/7081524.stm Pelé "es el mejor"] BBC News. Retrieved 1 мамыр 2011</ref><ref>[http://es.fifa.com/classicfootball/news/newsid=510053.html Acerca de ... Pelé] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728144846/http://es.fifa.com/classicfootball/news/newsid%3D510053.html |date=2011-07-28 }} FIFA.com. Retrieved 1 мамыр 2011</ref><ref>[http://www.goal.com/en-gb/news/2931/go-global/2010/10/22/2178640/over-50-per-cent-of-goalcom-uk-readers-believe-brazilian Over 50 per cent of Goal.com UK readers believe Brazilian legend Pele was a greater player than Diego Maradona] Goal.com. Retrieved 1 мамыр 2011</ref><ref>[http://cuarta.cl/diario/2003/10/05/05.13.4a.DEP.PELE.html Beckenbauer: "Pelé es el mejor del mundo"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429082300/http://cuarta.cl/diario/2003/10/05/05.13.4a.DEP.PELE.html |date=2011-04-29 }} La Cuarta Deportiva. Retrieved 1 мамыр 2011</ref><ref>[http://www.englandfootballonline.com/TeamHons/HonsWldSocPlyrsCent.html World Soccer Players of the Century] ''England Football Online'' Retrieved 1 мамыр 2011</ref><ref>[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-1190865/THE-LIST-The-greatest-players-history-football-Nos-10-1.html THE LIST: The greatest players in the history of football] Daily Mail. Retrieved 1 мамыр 2011</ref> "[[Сантос (футбол клубы)|Сантос]]" және [[Нью-Йорк Ғарыш|"Нью-Йорк Ғарыш]]" клубтарында ойнаған. [[Бразилия Ұлттық футбол құрамасы|Бразилия құрамасында]] 92 матч өткізіп 77 гол соққан. Әлем чемпионатын ойыншы ретінде ұтқан рекордшы — үш титулға қол жеткізген. Төрт рет әлем чемпионатын қатысқан. 1970 жылғы әлем чемпионатының үздік ойыншысы. [[Футболдан 1958 жылғы әлем біріншілігі|1958 жылғы әлем чемпионатының]] ең үздік жас футболшысы. Оңтүстік Америкадағы Жыл футболшысы (1973). Екі рет әлем чемпионаттарының символдық құрамалары мүшесі болды. == Футболшылық ғұмыры == === Клубтық мансабы === Пеле кәсіпқой карьерасын 1956 жылы "[[Сантос (футбол клубы)|Сантоста]]" бастады. Қыркүйек айында "[[Коринтианс|Коринтиансқа]]" қарсы ойында алаңға шықты да, гол соқты. Сантос сапында ойнаған 18 маусымда (1956-74) 11 рет Сан-Паулу чемпионы атанып, осынша рет турнирдің үздік мергені атанды. Және де екі рет Құрлықаралық кубок иегері атанды. 1975 жылы АҚШ-тың "Нью-Йорк Космос" клубымен шарт жасасты. Оның АҚШ-қа баруы үлкен сенсация болды. Пеленің баруымен ол жақта да футбол кәдімгідей №1 спорт түріне айнала бастады. Екі жылдан соң футболмен мүлде қоштасты. Қоштасу матчында "Сантос" пен "Нью-Йорк Космос" командалары кездесіп, Пеле екі жақта бір-бір таймнан ойнады. === Ұлттық құрамада === Бразилия құрамасы сапындағы тұңғыш ойынын 1957 жылы өткізді. [[Футболдан 1958 жылғы әлем біріншілігі|1958 жылғы әлем чемпионатында]] Пеле алты доптың авторы атанды, тұңғыш голын 1/8 финалда [[Уэльс Ұлттық футбол құрамасы|Уэльстің]] қапасына енгізді. Ал жартылай финалда [[Франция Ұлттық футбол құрамасы|Францияның]] қақпасына хет-трикті бір-ақ тоғытты. Финалда [[Швеция Ұлттық футбол құрамасы|Швецияға]] екі доп енгізіп, әлем чемпионы атанды. [[Футболдан 1962 жылғы әлем біріншілігі|1962 жылғы турнирде]] бір ғана матчта ойнап, жарақатының кесірінен қалған матчтарға қатыса алмады, соған қарамастан әлем чемпионы атанды. [[Футболдан 1966 жылғы әлем біріншілігі|1966 жылғы әлем чемпионатында]] да осылай болды, жарақатынан толық айыға алмады да, онысы құраманың ойынына да әсер етіп, Бразилия топтық турнирден оза алмады. [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970 жылғы чемпионатта]] Пеле барынша жарқырады. Бразилия үшінші рет чемпион атанды. Пеле бұл турнирде төрт гол соқты (соның біреуін финалда [[Италия Ұлттық футбол құрамасы|Италияға]]). 1971 жылы Пеле құрамадағы карьерасын аяқтады. ==Футболдан кейінгі өмірі== *1995 жылы Бразилия спорт министрі боп тағайындалды. *2000 жылы Пеле ЮНЕСКО өкілі атанды. *2006-2008 жылдары «Сантостың» бапкерлер штабында жұмыс істеді. ==Жеке өмірі== 1966 жылы Пеле Роземери дос Рейс Шолбиге үйленді. Екеуінің үш перзенті болды:Келли Кристину (1967), Эдсона (1970) и Женнифер (1978). 1982 жылы екеуі ажырасты. 1994 жылы Пеле екінші рет Ассирия Лемос Сейшасқа үйленді. Олардың Жошуа және Селесте атты егіз балалары болды. Бірақ 2008 жылы тағы ажырасты. 2016 жылы 75 жасында үшінші рет жапон ұлтының өкілі Марсия Сибели Аокиге үйленді. ==Жетістіктері== ===Клубтық=== {{flagicon|Brazil}} [[Сантос (футбол клубы)|Сантос]] *Бразилия чемпионы (6): *Бразилия кубогы (5): 1961, 1962, 1963, 1964, 1965 *Робертан кубогы: 1968 *Паулиста Лигасының жеңімпазы (10): 1958, 1960, 1961, 1962, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1973 *Рио—Сан-Паулу турнирінің жеңімпазы (4): 1959, 1963, 1964, 1966 *Либертадорес (2): 1962, 1963 *Континентаралық кубок (2): 1962, 1963 *Континентаралық суперкубок: 1968 {{flagicon|USA}} [[Нью-Йорк Ғарыш|Нью-Йорк Космос]] *САФЛ чемпионы: 1977 ===Ұлттық құрама=== {{Байрақ|Бразилия}} *Әлем чемпионы(3): 1958, 1962, 1970 *Төрт әлем чемпионатының қатысушысы (4): 1958, 1962, 1966, 1970 *Рока кубогы: 1957, 1963 ===Жеке жетістіктері=== *Әлемнің үш дүркін чемпионы атанған жалғыз футболшы: 1958, 1962, 1970 *Төрт бірдей әлем чемпионатында ойнаған үш футболшының бірі: 1958—1970. *1969 жылы 19 қарашада карьерасындағы 1000-шы голын соқты. *Бразилия құрамасының үздік мергені: 77 гол *Оңтүстік Америкадағы жыл футболшысы: 1973 *ФИФА-100 тізімінде бар *ХОК сараптамасы бойынша ғасыр спортшысы: 1999 *ФИФА версиясы бойынша жүзжылдықтағы үздік футболшы ==Фильмография== *Жеңіске деген құлшыныс *Бұл Пеле *[[Пеле: Аңыздың пайда болуы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.grazer-oleg.narod.ru/sudamericana/Players/Pele.htm "Большой футбольная энциклопедия" жинағындағы Пеле жайлы мақала] * [http://www.futebol80.com.br/links/artilheiros/pele.htm Бразилия сапындағы Пеленің голдары] * [http://people.ufpr.br/~mmsabino/sstatistics/pele.html Пеленің голдары жайлы толық статистика] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001031122/http://people.ufpr.br/~mmsabino/sstatistics/pele.html |date=2011-10-01 }} [[Санат:Бразилия футболшылары]] [[Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Сантос ФК ойыншылары]] [[Санат:Нью-Йорк Ғарыш (1970—1985) ФК ойыншылары]] [[Санат:Футболдан әлем чемпиондары]] [[Санат:Британ империясы орденінің рыцар-командорлары]] 00gz7ox2i24t6er65b6py0pajqjye7w 10 54370 3655205 3613124 2026-09-16T05:15:08Z ShadZ01 56180 3655205 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="citation" {{#if: {{{ref|}}} | id="{{anchorencode:CITEREF{{{ref}}}{{{жыл|}}}}}" }}>{{#if: {{{авторы|}}} | ''{{{авторы}}}''&nbsp; }}{{#if: {{{сілтеме|}}} | {{#switch: {{{url-status|}}} | dead | unfit = {{#if: {{{archive-url|}}} | [{{{archive-url}}} {{{тақырыбы}}}] | [{{{сілтеме}}} {{{тақырыбы}}}]<span class="bad-url" style="color:#d33;">(қолжетімсіз сілтеме)</span> }} | #default = [{{{сілтеме}}} {{{тақырыбы}}}] }} | {{{тақырыбы}}} }}{{#if: {{{lang|}}}{{{language|}}}{{{тілі|}}} | {{#ifexist: Үлгі:ref-{{{тілі|{{{lang|{{{language}}} }}} }}} | {{ref-{{{тілі|{{{lang| {{{language}}} }}} }}} }} | ({{{тілі| {{{lang| {{{language}}} }}} }}}) }} }}{{#if: {{{жауапты|}}} |<nowiki> / </nowiki>{{{жауапты}}} }}{{#if: {{{шынайы атауы|}}} | <nowiki> = </nowiki>{{{шынайы атауы}}} }}{{#if: {{{баспа авторы|}}} | <nowiki> // </nowiki>''{{{баспа авторы}}}'' {{{басылым}}} | {{#if: {{{басылым|}}} | <nowiki> // </nowiki>''{{{басылым}}}'' }} }}{{#if: {{{түрі|}}} | <nowiki> : </nowiki>{{{түрі}}}. | . }}{{#switch: {{ #if: {{{орны|}}} | 1 }}{{ #if: {{{баспасы|}}} | 2 }}{{ #if: {{{жыл|}}} | 3 }} | 123 = <nowiki> — </nowiki>{{#switch:{{{орны}}} | Алм.|Аст.|М.|СПб.|Б. о.={{{{{орны|}}}}}} | {{{орны}}} }}: {{{баспасы}}}, {{{жыл}}}. | 12 = <nowiki> — </nowiki>{{#switch:{{{орны}}} | Алм.|Аст.|М.|СПб.|Б. о.={{{{{орны|}}}}}} | {{{орны}}} }}: {{{баспасы}}}. | 13 = <nowiki> — </nowiki>{{#switch:{{{орны}}} | Алм.|Аст.|М.|СПб.|Б. о.={{{{{орны|}}}}}} | {{{орны}}} }} — {{{жыл}}} ж.. | 23 = <nowiki> — </nowiki>{{{баспасы}}}, {{{жыл}}} ж.. | 1 = <nowiki> — </nowiki>{{#switch:{{{орны}}} | Алм.|Аст.|М.|СПб.|Б. о.={{{{{орны|}}}}}} | {{{орны}}} }} | 2 = <nowiki> — </nowiki>{{{баспасы}}}. | 3 = <nowiki> — </nowiki>{{{жыл}}} ж.. }}{{#if: {{{шығуы|}}} | <nowiki> — Шығ.</nowiki>&nbsp;{{{шығуы}}}. }}{{#if: {{{volume|}}} | <nowiki> — Vol.</nowiki>&nbsp;{{{volume}}}. }}{{#if: {{{томы|}}} | <nowiki> — Т.</nowiki>&nbsp;{{{томы}}}. }}{{#if: {{{нөмірі|}}} | <nowiki> — №</nowiki>&nbsp;{{{нөмірі}}}. }}{{#if: {{{беттері|}}} | <nowiki> — б.</nowiki>&nbsp;{{{беттері}}}. }}{{#if: {{{pages|}}} | <nowiki> — P.</nowiki>&nbsp;{{{pages}}}. }}{{#if: {{{isbn|}}}{{{ISBN|}}} | <nowiki> — </nowiki>ISBN {{{isbn|{{{ISBN}}}}}}. }}{{#if: {{{issn|}}}{{{ISSN|}}} | <nowiki> — </nowiki>[[ISSN]] {{ISSN search link|{{{issn|{{{ISSN}}}}}}}}. }}{{#if: {{{DOI|}}}{{{doi|}}} | <nowiki> — </nowiki>{{DOI|{{{DOI|{{{doi}}}}}}}} }}{{#if: {{{archive-url|}}} | {{#switch: {{{url-status|}}} | dead | unfit = &nbsp;Мұрағатталған [{{{archive-url}}} түпнұсқасынан]{{#if: {{{archive-date|}}} |&nbsp;{{{archive-date}}} ж. }} | #default = &nbsp;[{{{archive-url}}} Мұрағатталған]{{#if: {{{archive-date|}}} |&nbsp;{{{archive-date}}} ж. }} }} }}{{#if: {{{название|}}}{{{заглавие|}}} | <div style="background:#ff8080; color:#000; padding:2px 5px; margin-top:5px; font-size:90%;">Бұл үлгі ескірген параметрді қолдануда. Түзетіп, «тақырыбы» параметріне ауыстырыңыз.</div> }}</span></includeonly><noinclude> {{doc}} [[bg:Шаблон:Cite journal]] [[de:Vorlage:Cite journal]] [[en:Template:Cite journal]] [[es:Plantilla:Cita revista]] [[hu:Sablon:Cite journal]] [[it:Template:Cite journal]] [[nl:Sjabloon:Cite journal]] [[sl:Predloga:Navedi revijo]] [[sv:Mall:Tidskriftsref]] </noinclude> a0m3qqpop6k1dbqvs91p3exc4plhe5a 3655208 3655205 2026-09-16T05:23:09Z ShadZ01 56180 3655208 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="citation" {{#if: {{{ref|}}} | id="{{anchorencode:CITEREF{{{ref}}}{{{жыл|}}}}}" }}>{{#if: {{{авторы|}}} | ''{{{авторы}}}''&nbsp; }}{{#if: {{{сілтеме|}}} | {{#switch: {{{url-status|}}} | dead | unfit = {{#if: {{{archive-url|}}} | [{{{archive-url}}} {{{тақырыбы}}}] | [{{{сілтеме}}} {{{тақырыбы}}}]<span class="bad-url" style="color:#d33;">(қолжетімсіз сілтеме)</span> }} | #default = [{{{сілтеме}}} {{{тақырыбы}}}] }} | {{{тақырыбы}}} }}{{#if: {{{lang|}}}{{{language|}}}{{{тілі|}}} | {{#ifexist: Үлгі:ref-{{{тілі|{{{lang|{{{language}}} }}} }}} | {{ref-{{{тілі|{{{lang| {{{language}}} }}} }}} }} | ({{{тілі| {{{lang| {{{language}}} }}} }}}) }} }}{{#if: {{{жауапты|}}} | <nowiki> / </nowiki>{{{жауапты}}} }}{{#if: {{{шынайы атауы|}}} | <nowiki> = </nowiki>{{{шынайы атауы}}} }}{{#if: {{{баспа авторы|}}} | <nowiki> // </nowiki>''{{{баспа авторы}}}'' {{{басылым}}} | {{#if: {{{басылым|}}} | <nowiki> // </nowiki>''{{{басылым}}}'' }} }}{{#if: {{{түрі|}}} | <nowiki> : </nowiki>{{{түрі}}}. | . }}{{#switch: {{ #if: {{{орны|}}} | 1 }}{{ #if: {{{баспасы|}}} | 2 }}{{ #if: {{{жыл|}}} | 3 }} | 123 = <nowiki> — </nowiki>{{#switch:{{{орны}}} | Алм.|Аст.|М.|СПб.|Б. о.={{{{{орны|}}}}}} | {{{орны}}} }}: {{{баспасы}}}, {{{жыл}}} | 12 = <nowiki> — </nowiki>{{#switch:{{{орны}}} | Алм.|Аст.|М.|СПб.|Б. о.={{{{{орны|}}}}}} | {{{орны}}} }}: {{{баспасы}}}. | 13 = <nowiki> — </nowiki>{{#switch:{{{орны}}} | Алм.|Аст.|М.|СПб.|Б. о.={{{{{орны|}}}}}} | {{{орны}}} }} — {{{жыл}}} | 23 = <nowiki> — </nowiki>{{{баспасы}}}, {{{жыл}}} | 1 = <nowiki> — </nowiki>{{#switch:{{{орны}}} | Алм.|Аст.|М.|СПб.|Б. о.={{{{{орны|}}}}}} | {{{орны}}} }} | 2 = <nowiki> — </nowiki>{{{баспасы}}}. | 3 = <nowiki> — </nowiki>{{{жыл}}} }}{{#if: {{{ай|}}} | {{#if: {{{күні|}}} | &nbsp;{{{күні}}} {{{ай}}} | &nbsp;{{{ай}}} }} }}{{#if: {{{жыл|}}}{{{ай|}}} | &nbsp;ж.. }}{{#if: {{{шығуы|}}} | <nowiki> — Шығ.</nowiki>&nbsp;{{{шығуы}}}. }}{{#if: {{{volume|}}} | <nowiki> — Vol.</nowiki>&nbsp;{{{volume}}}. }}{{#if: {{{томы|}}} | <nowiki> — Т.</nowiki>&nbsp;{{{томы}}}. }}{{#if: {{{нөмірі|}}} | <nowiki> — №</nowiki>&nbsp;{{{нөмірі}}}. }}{{#if: {{{беттері|}}} | <nowiki> — б.</nowiki>&nbsp;{{{беттері}}}. }}{{#if: {{{pages|}}} | <nowiki> — P.</nowiki>&nbsp;{{{pages}}}. }}{{#if: {{{isbn|}}}{{{ISBN|}}} | <nowiki> — </nowiki>ISBN {{{isbn|{{{ISBN}}}}}}. }}{{#if: {{{issn|}}}{{{ISSN|}}} | <nowiki> — </nowiki>[[ISSN]] {{ISSN search link|{{{issn|{{{ISSN}}}}}}}}. }}{{#if: {{{DOI|}}}{{{doi|}}} | <nowiki> — </nowiki>{{DOI|{{{DOI|{{{doi}}}}}}}} }}{{#if: {{{zbl|}}}{{{Zbl|}}} | <nowiki> — </nowiki>{{Zbl|{{{zbl|{{{Zbl}}}}}}}} }}{{#if: {{{bibcode|}}} | <nowiki> — </nowiki>{{bibcode|{{{bibcode|}}}}} }}{{#if: {{{arxiv|}}}{{{arXiv|}}} | <nowiki> — </nowiki>{{arxiv|{{{arxiv|{{{arXiv}}}}}}}} }}{{#if: {{{pmid|}}}{{{PMID|}}} | <nowiki> — </nowiki>PMID {{{pmid|{{{PMID}}}}}}. }}{{#if: {{{jstor|}}}{{{JSTOR|}}} | <nowiki> — </nowiki>{{JSTOR|{{{jstor|{{{JSTOR}}}}}}}} }}{{#if: {{{archive-url|}}} | {{#switch: {{{url-status|}}} | dead | unfit = &nbsp;Мұрағатталған [{{{archive-url}}} түпнұсқасынан]{{#if: {{{archive-date|}}} |&nbsp;{{{archive-date}}} ж. }} | #default = &nbsp;[{{{archive-url}}} Мұрағатталған]{{#if: {{{archive-date|}}} |&nbsp;{{{archive-date}}} ж. }} }} }}{{#if: {{{название|}}}{{{заглавие|}}} | <div style="background:#ff8080; color:#000; padding:2px 5px; margin-top:5px; font-size:90%;">Бұл үлгі ескірген параметрді қолдануда. Түзетіп, «тақырыбы» параметріне ауыстырыңыз.</div> }}</span></includeonly><noinclude> {{doc}} [[bg:Шаблон:Cite journal]] [[de:Vorlage:Cite journal]] [[en:Template:Cite journal]] [[es:Plantilla:Cita revista]] [[hu:Sablon:Cite journal]] [[it:Template:Cite journal]] [[nl:Sjabloon:Cite journal]] [[sl:Predloga:Navedi revijo]] [[sv:Mall:Tidskriftsref]] </noinclude> leufsh6ova5zztt7b554quw2j3k41sz 3655214 3655208 2026-09-16T05:35:31Z ShadZ01 56180 3655214 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="citation" {{#if: {{{ref|}}} | id="{{anchorencode:CITEREF{{{ref}}}{{{жыл|}}}}}" }}>{{#if: {{{авторы|}}} | ''{{{авторы}}}''&nbsp; }}{{#if: {{{сілтеме|}}} | {{#switch: {{{url-status|}}} | dead | unfit = {{#if: {{{archive-url|}}} | [{{{archive-url}}} {{{тақырыбы}}}] | [{{{сілтеме}}} {{{тақырыбы}}}]<span class="bad-url" style="color:#d33;">(қолжетімсіз сілтеме)</span> }} | #default = [{{{сілтеме}}} {{{тақырыбы}}}] }} | {{{тақырыбы}}} }}{{#if: {{{lang|}}}{{{language|}}}{{{тілі|}}} | {{#ifexist: Үлгі:ref-{{{тілі|{{{lang|{{{language}}} }}} }}} | {{ref-{{{тілі|{{{lang| {{{language}}} }}} }}} }} | ({{{тілі| {{{lang| {{{language}}} }}} }}}) }} }}{{#if: {{{жауапты|}}} | <nowiki> / </nowiki>{{{жауапты}}} }}{{#if: {{{шынайы атауы|}}} | <nowiki> = </nowiki>{{{шынайы атауы}}} }}{{#if: {{{баспа авторы|}}} | <nowiki> // </nowiki>''{{{баспа авторы}}}'' {{{басылым}}} | {{#if: {{{басылым|}}} | <nowiki> // </nowiki>'{{{басылым}}}' }} }}{{#if: {{{түрі|}}} | <nowiki> : </nowiki>{{{түрі}}}. | . }}{{#switch: {{ #if: {{{орны|}}} | 1 }}{{ #if: {{{баспасы|}}} | 2 }}{{ #if: {{{жыл|}}} | 3 }} | 123 = <nowiki> — </nowiki>{{#switch:{{{орны}}} | Алм.|Аст.|М.|СПб.|Б. о.={{{{{орны|}}}}}} | {{{орны}}} }}: {{{баспасы}}}, {{{жыл}}} | 12 = <nowiki> — </nowiki>{{#switch:{{{орны}}} | Алм.|Аст.|М.|СПб.|Б. о.={{{{{орны|}}}}}} | {{{орны}}} }}: {{{баспасы}}}. | 13 = <nowiki> — </nowiki>{{#switch:{{{орны}}} | Алм.|Аст.|М.|СПб.|Б. о.={{{{{орны|}}}}}} | {{{орны}}} }} — {{{жыл}}} | 23 = <nowiki> — </nowiki>{{{баспасы}}}, {{{жыл}}} | 1 = <nowiki> — </nowiki>{{#switch:{{{орны}}} | Алм.|Аст.|М.|СПб.|Б. о.={{{{{орны|}}}}}} | {{{орны}}} }} | 2 = <nowiki> — </nowiki>{{{баспасы}}}. | 3 = <nowiki> — </nowiki>{{{жыл}}} }}{{#if: {{{ай|}}} | {{#if: {{{күні|}}} | &nbsp;{{{күні}}} {{{ай}}} | &nbsp;{{{ай}}} }} }}{{#if: {{{жыл|}}} | &nbsp;{{#iferror: {{#time: j F Y | {{{жыл}}}-{{{ай|1}}}-{{{күні|1}}} | kk }} | {{{жыл}}}{{#if: {{{ай|}}} |&nbsp;{{{ай}}} }}{{#if: {{{күні|}}} |&nbsp;{{{күні}}} }} }} ж.. }} }}{{#if: {{{шығуы|}}} | <nowiki> — Шығ.</nowiki>&nbsp;{{{шығуы}}}. }}{{#if: {{{volume|}}} | <nowiki> — Vol.</nowiki>&nbsp;{{{volume}}}. }}{{#if: {{{томы|}}} | <nowiki> — Т.</nowiki>&nbsp;{{{томы}}}. }}{{#if: {{{нөмірі|}}} | <nowiki> — №</nowiki>&nbsp;{{{нөмірі}}}. }}{{#if: {{{беттері|}}} | <nowiki> — б.</nowiki>&nbsp;{{{беттері}}}. }}{{#if: {{{pages|}}} | <nowiki> — P.</nowiki>&nbsp;{{{pages}}}. }}{{#if: {{{isbn|}}}{{{ISBN|}}} | <nowiki> — </nowiki>ISBN {{{isbn|{{{ISBN}}}}}}. }}{{#if: {{{issn|}}}{{{ISSN|}}} | <nowiki> — </nowiki>[[ISSN]] {{ISSN search link|{{{issn|{{{ISSN}}}}}}}}. }}{{#if: {{{DOI|}}}{{{doi|}}} | <nowiki> — </nowiki>{{DOI|{{{DOI|{{{doi}}}}}}}} }}{{#if: {{{zbl|}}}{{{Zbl|}}} | <nowiki> — </nowiki>{{Zbl|{{{zbl|{{{Zbl}}}}}}}} }}{{#if: {{{bibcode|}}} | <nowiki> — </nowiki>{{bibcode|{{{bibcode|}}}}} }}{{#if: {{{arxiv|}}}{{{arXiv|}}} | <nowiki> — </nowiki>{{arxiv|{{{arxiv|{{{arXiv}}}}}}}} }}{{#if: {{{pmid|}}}{{{PMID|}}} | <nowiki> — </nowiki>PMID {{{pmid|{{{PMID}}}}}}. }}{{#if: {{{jstor|}}}{{{JSTOR|}}} | <nowiki> — </nowiki>{{JSTOR|{{{jstor|{{{JSTOR}}}}}}}} }}{{#if: {{{archive-url|}}} | {{#switch: {{{url-status|}}} | dead | unfit = &nbsp;Мұрағатталған [{{{archive-url}}} түпнұсқасынан]{{#if: {{{archive-date|}}} |&nbsp;{{{archive-date}}} ж. }} | #default = &nbsp;[{{{archive-url}}} Мұрағатталған]{{#if: {{{archive-date|}}} |&nbsp;{{{archive-date}}} ж. }} }} }}{{#if: {{{название|}}}{{{заглавие|}}} | <div style="background:#ff8080; color:#000; padding:2px 5px; margin-top:5px; font-size:90%;">Бұл үлгі ескірген параметрді қолдануда. Түзетіп, «тақырыбы» параметріне ауыстырыңыз.</div> }}</span></includeonly><noinclude> {{doc}} [[bg:Шаблон:Cite journal]] [[de:Vorlage:Cite journal]] [[en:Template:Cite journal]] [[es:Plantilla:Cita revista]] [[hu:Sablon:Cite journal]] [[it:Template:Cite journal]] [[nl:Sjabloon:Cite journal]] [[sl:Predloga:Navedi revijo]] [[sv:Mall:Tidskriftsref]] </noinclude> 0hmmcgeqqgpc07l54yv07qhewxizx31 3655217 3655214 2026-09-16T05:37:40Z ShadZ01 56180 3655217 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="citation" {{#if: {{{ref|}}} | id="{{anchorencode:CITEREF{{{ref}}}{{{жыл|}}}}}" }}>{{#if: {{{авторы|}}} | ''{{{авторы}}}''&nbsp; }}{{#if: {{{сілтеме|}}} | {{#switch: {{{url-status|}}} | dead | unfit = {{#if: {{{archive-url|}}} | [{{{archive-url}}} {{{тақырыбы}}}] | [{{{сілтеме}}} {{{тақырыбы}}}]<span class="bad-url" style="color:#d33;">(қолжетімсіз сілтеме)</span> }} | #default = [{{{сілтеме}}} {{{тақырыбы}}}] }} | {{{тақырыбы}}} }}{{#if: {{{lang|}}}{{{language|}}}{{{тілі|}}} | {{#ifexist: Үлгі:ref-{{{тілі|{{{lang|{{{language}}} }}} }}} | {{ref-{{{тілі|{{{lang| {{{language}}} }}} }}} }} | ({{{тілі| {{{lang| {{{language}}} }}} }}}) }} }}{{#if: {{{жауапты|}}} | <nowiki> / </nowiki>{{{жауапты}}} }}{{#if: {{{шынайы атауы|}}} | <nowiki> = </nowiki>{{{шынайы атауы}}} }}{{#if: {{{баспа авторы|}}} | <nowiki> // </nowiki>''{{{баспа авторы}}}'' {{{басылым}}} | {{#if: {{{басылым|}}} | <nowiki> // </nowiki>''{{{басылым}}}'' }} }}{{#if: {{{түрі|}}} | <nowiki> : </nowiki>{{{түрі}}}. | . }}{{#switch: {{ #if: {{{орны|}}} | 1 }}{{ #if: {{{баспасы|}}} | 2 }}{{ #if: {{{жыл|}}} | 3 }} | 123 = <nowiki> — </nowiki>{{#switch:{{{орны}}} | Алм.|Аст.|М.|СПб.|Б. о.={{{{{орны|}}}}}} | {{{орны}}} }}: {{{баспасы}}}, {{{жыл}}} | 12 = <nowiki> — </nowiki>{{#switch:{{{орны}}} | Алм.|Аст.|М.|СПб.|Б. о.={{{{{орны|}}}}}} | {{{орны}}} }}: {{{баспасы}}}. | 13 = <nowiki> — </nowiki>{{#switch:{{{орны}}} | Алм.|Аст.|М.|СПб.|Б. о.={{{{{орны|}}}}}} | {{{орны}}} }} — {{{жыл}}} | 23 = <nowiki> — </nowiki>{{{баспасы}}}, {{{жыл}}} | 1 = <nowiki> — </nowiki>{{#switch:{{{орны}}} | Алм.|Аст.|М.|СПб.|Б. о.={{{{{орны|}}}}}} | {{{орны}}} }} | 2 = <nowiki> — </nowiki>{{{баспасы}}}. | 3 = <nowiki> — </nowiki>{{{жыл}}} }}{{#if: {{{ай|}}} | {{#if: {{{күні|}}} | &nbsp;{{{күні}}} {{{ай}}} | &nbsp;{{{ай}}} }} }}{{#if: {{{жыл|}}} | &nbsp;{{#iferror: {{#time: j F Y | {{{жыл}}}-{{{ай|1}}}-{{{күні|1}}} | kk }} | {{{жыл}}}{{#if: {{{ай|}}} |&nbsp;{{{ай}}} }}{{#if: {{{күні|}}} |&nbsp;{{{күні}}} }} }} ж.. }} }}{{#if: {{{шығуы|}}} | <nowiki> — Шығ.</nowiki>&nbsp;{{{шығуы}}}. }}{{#if: {{{volume|}}} | <nowiki> — Vol.</nowiki>&nbsp;{{{volume}}}. }}{{#if: {{{томы|}}} | <nowiki> — Т.</nowiki>&nbsp;{{{томы}}}. }}{{#if: {{{нөмірі|}}} | <nowiki> — №</nowiki>&nbsp;{{{нөмірі}}}. }}{{#if: {{{беттері|}}} | <nowiki> — б.</nowiki>&nbsp;{{{беттері}}}. }}{{#if: {{{pages|}}} | <nowiki> — P.</nowiki>&nbsp;{{{pages}}}. }}{{#if: {{{isbn|}}}{{{ISBN|}}} | <nowiki> — </nowiki>ISBN {{{isbn|{{{ISBN}}}}}}. }}{{#if: {{{issn|}}}{{{ISSN|}}} | <nowiki> — </nowiki>[[ISSN]] {{ISSN search link|{{{issn|{{{ISSN}}}}}}}}. }}{{#if: {{{DOI|}}}{{{doi|}}} | <nowiki> — </nowiki>{{DOI|{{{DOI|{{{doi}}}}}}}} }}{{#if: {{{zbl|}}}{{{Zbl|}}} | <nowiki> — </nowiki>{{Zbl|{{{zbl|{{{Zbl}}}}}}}} }}{{#if: {{{bibcode|}}} | <nowiki> — </nowiki>{{bibcode|{{{bibcode|}}}}} }}{{#if: {{{arxiv|}}}{{{arXiv|}}} | <nowiki> — </nowiki>{{arxiv|{{{arxiv|{{{arXiv}}}}}}}} }}{{#if: {{{pmid|}}}{{{PMID|}}} | <nowiki> — </nowiki>PMID {{{pmid|{{{PMID}}}}}}. }}{{#if: {{{jstor|}}}{{{JSTOR|}}} | <nowiki> — </nowiki>{{JSTOR|{{{jstor|{{{JSTOR}}}}}}}} }}{{#if: {{{archive-url|}}} | {{#switch: {{{url-status|}}} | dead | unfit = &nbsp;Мұрағатталған [{{{archive-url}}} түпнұсқасынан]{{#if: {{{archive-date|}}} |&nbsp;{{{archive-date}}} ж. }} | #default = &nbsp;[{{{archive-url}}} Мұрағатталған]{{#if: {{{archive-date|}}} |&nbsp;{{{archive-date}}} ж. }} }} }}{{#if: {{{название|}}}{{{заглавие|}}} | <div style="background:#ff8080; color:#000; padding:2px 5px; margin-top:5px; font-size:90%;">Бұл үлгі ескірген параметрді қолдануда. Түзетіп, «тақырыбы» параметріне ауыстырыңыз.</div> }}</span></includeonly><noinclude> {{doc}} [[bg:Шаблон:Cite journal]] [[de:Vorlage:Cite journal]] [[en:Template:Cite journal]] [[es:Plantilla:Cita revista]] [[hu:Sablon:Cite journal]] [[it:Template:Cite journal]] [[nl:Sjabloon:Cite journal]] [[sl:Predloga:Navedi revijo]] [[sv:Mall:Tidskriftsref]] </noinclude> a4k6xnhfq0eh7jd59ookpk6aujc1ysa 3655218 3655217 2026-09-16T05:43:28Z ShadZ01 56180 3655218 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="citation" {{#if: {{{ref|}}} | id="{{anchorencode:CITEREF{{{ref}}}{{{жыл|}}}}}" }}>{{#if: {{{авторы|}}} | ''{{{авторы}}}''&nbsp; }}{{#if: {{{сілтеме|}}} | {{#switch: {{{url-status|}}} | dead | unfit = {{#if: {{{archive-url|}}} | [{{{archive-url}}} {{{тақырыбы}}}] | [{{{сілтеме}}} {{{тақырыбы}}}]<span class="bad-url" style="color:#d33;">(қолжетімсіз сілтеме)</span> }} | #default = [{{{сілтеме}}} {{{тақырыбы}}}] }} | {{{тақырыбы}}} }}{{#if: {{{lang|}}}{{{language|}}}{{{тілі|}}} | {{#ifexist: Үлгі:ref-{{{тілі|{{{lang|{{{language}}} }}} }}} | {{ref-{{{тілі|{{{lang| {{{language}}} }}} }}} }} | ({{{тілі| {{{lang| {{{language}}} }}} }}}) }} }}{{#if: {{{жауапты|}}} | <nowiki> / </nowiki>{{{жауапты}}} }}{{#if: {{{шынайы атауы|}}} | <nowiki> = </nowiki>{{{шынайы атауы}}} }}{{#if: {{{баспа авторы|}}} | <nowiki> // </nowiki>''{{{баспа авторы}}}'' {{{басылым}}} | {{#if: {{{басылым|}}} | <nowiki> // </nowiki>''{{{басылым}}}'' }} }}{{#if: {{{түрі|}}} | <nowiki> : </nowiki>{{{түрі}}}. | . }}{{#switch: {{ #if: {{{орны|}}} | 1 }}{{ #if: {{{баспасы|}}} | 2 }} | 12 = <nowiki> — </nowiki>{{#switch:{{{орны}}} | Алм.|Аст.|М.|СПб.|Б. о.={{{{{орны|}}}}}} | {{{орны}}} }}: {{{баспасы}}} | 1 = <nowiki> — </nowiki>{{#switch:{{{орны}}} | Алм.|Аст.|М.|СПб.|Б. о.={{{{{орны|}}}}}} | {{{орны}}} }} | 2 = <nowiki> — </nowiki>{{{баспасы}}} }}{{#if: {{{жыл|}}} | ,&nbsp;{{#iferror: {{#time: j F Y | {{{жыл}}}-{{#if:{{{ай|}}}|{{#ifexpr:{{{ай}}}<10|0{{{ай}}}|{{{ай}}} }}|01}}-{{#if:{{{күні|}}}|{{#ifexpr:{{{күні}}}<10|0{{{күні}}}|{{{күні}}} }}|01}} | kk }} | {{{жыл}}}{{#if: {{{ай|}}} |&nbsp;{{{ай}}} }}{{#if: {{{күні|}}} |&nbsp;{{{күні}}} }} }}. }}{{#if: {{{шығуы|}}} | <nowiki> — Шығ.</nowiki>&nbsp;{{{шығуы}}}. }}{{#if: {{{volume|}}} | <nowiki> — Vol.</nowiki>&nbsp;{{{volume}}}. }}{{#if: {{{томы|}}} | <nowiki> — Т.</nowiki>&nbsp;{{{томы}}}. }}{{#if: {{{нөмірі|}}} | <nowiki> — №</nowiki>&nbsp;{{{нөмірі}}}. }}{{#if: {{{беттері|}}} | <nowiki> — б.</nowiki>&nbsp;{{{беттері}}}. }}{{#if: {{{pages|}}} | <nowiki> — P.</nowiki>&nbsp;{{{pages}}}. }}{{#if: {{{isbn|}}}{{{ISBN|}}} | <nowiki> — </nowiki>ISBN {{{isbn|{{{ISBN}}}}}}. }}{{#if: {{{issn|}}}{{{ISSN|}}} | <nowiki> — </nowiki>[[ISSN]] {{ISSN search link|{{{issn|{{{ISSN}}}}}}}}. }}{{#if: {{{DOI|}}}{{{doi|}}} | <nowiki> — </nowiki>{{DOI|{{{DOI|{{{doi}}}}}}}} }}{{#if: {{{zbl|}}}{{{Zbl|}}} | <nowiki> — </nowiki>{{Zbl|{{{zbl|{{{Zbl}}}}}}}} }}{{#if: {{{bibcode|}}} | <nowiki> — </nowiki>{{bibcode|{{{bibcode|}}}}} }}{{#if: {{{arxiv|}}}{{{arXiv|}}} | <nowiki> — </nowiki>{{arxiv|{{{arxiv|{{{arXiv}}}}}}}} }}{{#if: {{{pmid|}}}{{{PMID|}}} | <nowiki> — </nowiki>PMID {{{pmid|{{{PMID}}}}}}. }}{{#if: {{{jstor|}}}{{{JSTOR|}}} | <nowiki> — </nowiki>{{JSTOR|{{{jstor|{{{JSTOR}}}}}}}} }}{{#if: {{{archive-url|}}} | {{#switch: {{{url-status|}}} | dead | unfit = &nbsp;Мұрағатталған [{{{archive-url}}} түпнұсқасынан]{{#if: {{{archive-date|}}} |&nbsp;{{{archive-date}}} ж. }} | #default = &nbsp;[{{{archive-url}}} Мұрағатталған]{{#if: {{{archive-date|}}} |&nbsp;{{{archive-date}}} ж. }} }} }}{{#if: {{{название|}}}{{{заглавие|}}} | <div style="background:#ff8080; color:#000; padding:2px 5px; margin-top:5px; font-size:90%;">Бұл үлгі ескірген параметрді қолдануда. Түзетіп, «тақырыбы» параметріне ауыстырыңыз.</div> }}</span></includeonly><noinclude> {{doc}} [[bg:Шаблон:Cite journal]] [[de:Vorlage:Cite journal]] [[en:Template:Cite journal]] [[es:Plantilla:Cita revista]] [[hu:Sablon:Cite journal]] [[it:Template:Cite journal]] [[nl:Sjabloon:Cite journal]] [[sl:Predloga:Navedi revijo]] [[sv:Mall:Tidskriftsref]] </noinclude> q7j2la7iy4iuja9li5o0xmnpodtkwxg 0 54535 3655416 3654898 2026-09-16T10:00:17Z Гульмира Айтқұл 178969 3655416 wikitext text/x-wiki '''Пушкин көшесі''' – [[Тараз қаласы]]ның көне де негізгі көшелерінің бірі. Орыс көшесі деп аталып, [[Түйте]] каналымен қосарласа солтүстік-батыс бағытқа қарай созылып жатты. ==Сипаттамасы== [[Квартал]]дары тура, әрі кең болып келетін көшенің бойында бір қабатты шағын тұрғын үйлер, мекемелер мен сауда орындары салынды. 19 ғасырдың 90-жылдарында, 20 ғасырдың басында бой көтерген [[архитектура]]лық [[ескерткіш]]тер, мысалы, банкі үйі (№33, 1902) қиратылды. Кейінгі [[классицизм]] (үйдің бет алдын [[симметрия]]лық бөлу, терезелерінің аркалы болып келуі, т.б.) дәстүрінде салынған үй кірпіштерді сан түрлі құбылтып қалаудан тұрған еді. Оның орнына қазір шыны мен бетоннан салынған банкінің биік үйі бой көтеріп тұр. Пушкин көшесі - Тараз қаласындағы тарихи көшелердің бірі. Көше атауы орыс әдебиетінің көрнекті өкілі, ұлы ақын Александр Сергеевич Пушкиннің есімімен байланысты. Пушкин көшесінің тарихы Тараздың XIX ғасырдағы қалалық даму кезеңімен сабақтас. Тарихаи деректерде қазіргі Пушкин көшесінің аумағы бұрын "Русская улица" деп аталғаны көрсетіледі. ==Үйлері== Пушкин көшесін бойлап [[Герцен]] көшесі мен Абай көшесінің аралығында 19-ғасыр соңы мен 20-ғасыр ортасында тұрғызылған үйлер (№№9, 13, 18, 19, 20, 21, 23) сақталынып қалған. №9 тұрғын үй болып саналса, №18 үй – дәріхана; №20 үй – «Букинист» дүкені, ғ23, 25 үйлер – Г әрпі түрінде бір-бірімен жалғасып, сауда залдарын құрайды; №30 үй – балалар бақшасы, №31 үй – балалар [[аурухана]]сы; 20 ғ. 20 – 50 жылы салынған №160 үйде мәдени-ағарту училищесі орналасқан.<ref>Тараз энциклопедиясы</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тараз көшелері]] {{stub}} l2xf9dy1elft0eetyk1a5kp1z4h80no 0 64110 3655146 3652173 2026-09-15T17:55:13Z Casserium 68287 3655146 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = 010000, [[Астана]], Мәңгілік Ел даңғылы, 6 (Үкімет үйі) |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Басшысы |басшылықтың есімі2 = [[Асқар Серікжанұлы Жәкенов|Асқар Жәкенов]] |басшылықтың лауазымы2 = Басшының бірінші орынбасары |жоғарыда тұрған мекеме = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://primeminister.kz/ |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Үкіметінің аппараты''' (2023 жылдың 2 қаңтарына дейін '''Қазақстан Премьер-Министрінің Кеңсесі''') — орталық және жергілікті атқарушы органдардың қызметін үйлестіруші мемлекеттік орган. == Қызметі == * [[Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі]] мен Үкіметінің қызметін ақпараттық талдамалық,ұйымдық-құқықтық, құжаттамалық және өзге де қамтамасыз ету; * мемлекеттік құпияларды қорғау саласындағы бірыңғай мемлекеттік саясатты іске асыру және мемлекеттік құпияларды қорғау және ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметін үйлестіру; * мемлекеттік құпияларды қорғау және ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі құқықтық, әкімшілік, техникалық және өзге де шараларды әзірлеу, олардың іске асырылуын және сақталуын бақылау; * мемлекеттік органдарды ақпараттық-телекоммуникациялық қамтамасыз етудің бірыңғай жүйесін, оның ішінде ақпараттық дерекқор құру жөніндегі жұмыстарды үйлестіру; [[Үкімет]] пен Премьер-Министрдің кесімдерін дайындау және атқару процесінде мемлекеттік органдардың қызметін үйлестіру; Мемлекет басшысының кесімдері мен Үкіметке берілген тапсырмаларының, Үкімет пен Премьер-Министр шешімдерінің, Премьер-Министр, оның орынбасарлары, Кеңсе Басшысы және оның орынбасарлары тапсырмаларының орындалу мерзімін бақылау; * Премьер-Министр,оның орынбасарлары және Кеңсе Басшысы үшін олар тиісті құжаттарға қол қою не оларды келісу туралы шешім қабылдауы кезінде оның нәтижелері бойынша қорытындының ақпараттық-ұстанымдық сипаты болатын Үкімет пен Премьер-Министрдің шешімдері жобаларының қаржы-экономикалық, құқықтық және өзге де аспектілеріне сараптама жасау.<br /> == Құрылымы == ; Басшылық Үкімет Аппаратының басшысын Премьер-Министрдің ұсынуы бойынша [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] қызметке тағайындайды және қызметтен босатады.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P020000993_ Қазақстан Республикасының Үкіметі Аппаратының мәселелерi]</ref> 2007—2019 жылдары Үкімет қаулысымен тағайындалып келді. * [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] — Үкімет Аппаратының басшысы: [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] * Үкімет Аппараты басшысының бірінші орынбасары: Асқар Жәкенов * Үкімет Аппараты басшысының орынбасары: Саян Құттыбаев * Үкімет Аппараты басшысының орынбасары: Айжан Шайназарова * Үкімет Аппараты басшысының орынбасары: Аян Мағзұмов * Үкіметтің [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайдағы]] өкілі: Ермек Аманшаев<ref>[https://primeminister.kz/government/offices?q=management Үкімет аппараты басшылығы]</ref> * Премьер-Министр Протоколының бастығы: Расул Тынысбаев * Премьер-Министрдің баспасөз хатшысы: Диляра Аленова * Премьер-Министрдің кеңесшілері ; Құрылымдық бөлімшелер * Премьер-Министрдің Хатшылығы * Үкіметтің Баспасөз қызметі * Талдау бөлімі * Заң бөлімі * Өңірлік даму және бақылау бөлімі * Индустриялық және инфрақұрылымдық даму бөлімі * Жасанды интеллект және цифрлық трансформация бөлімі * Экономикалық бөлім * Әлеуметтік даму бөлімі * Кадр жұмысы бөлімі * Қорғаныс және құқықтық тәртіп бөлімі * Мемлекеттік құпияларды қорғау бөлімі * Қаржы бөлімі * Бақылау және құжаттамалық қамтамасыз ету бөлімі * Азаматтардың өтініштерімен жұмыс бөлімі<ref>[https://primeminister.kz/government/offices?q=structure Үкімет аппаратының құрылымы]</ref> === Қарамағындағы ұйымдар === * «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік фельдъегерлік қызметі» республикалық мемлекеттік мекемесі == Тарихы == 1990 жылы 20 қарашада Министрлер Кеңесінің аппараты Президент аппаратына қосылды. 1991 жылдан бастап Президент пен Министрлер Кабинетiнiң аппараты деп атала бастады. 1994 жылы 13 сәуірде одан Министрлер Кабинетiнiң Іс басқармасы бөлінді. 1995 жылдың басында ол Министрлер Кабинетiнiң аппараты, конституциялық реформадан кейін күзден бастап Үкімет аппараты деп атала бастады. 1997 жылы 4 наурызда Президент Жарлығымен Үкімет аппараты Премьер-Министр Кеңсесі болып қайта құрылды.<ref>1 "Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының жүйесін реформалау жөніндегі кезекті шаралар туралы" Қазақстан Республикасы Президентінің 1997 ж. 4 наурыздағы № 3377 Жарлығы (ҚР ПҮАЖ, 1997, №10, 69-бап).</ref> 2023 жылы 2 қаңтарда Президент Жарлығымен Премьер-Министр Кеңсесі Үкімет аппараты болып өзгертілді. == Басшылары == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № ! Суреті ! Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Басқарған уақыты ! [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] |- | colspan="5"| '''Министрлер Кабинетiнiң іс басқармасы (1994–1995)''' | rowspan="2" | [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]<br>{{Small|(1991–1994)}} |- | rowspan="2" | 1 || rowspan="2" | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || rowspan="2" | [[Сыздық Жұматайұлы Әбішев|Сыздық Әбішев]]<br>{{small|(1936—1998)}} || rowspan="2" | маусым 1994 || rowspan="2" | наурыз 1995 |- | rowspan="9" |[[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]<br>{{Small|(1994–1997)}} |- | colspan="5"| '''Министрлер Кабинетiнiң аппараты (1995)''' |- | 1 || [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|99px]] || [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} || наурыз 1995 || қыркүйек 1995 |- | colspan="5"| '''Үкімет аппараты (1995–1997)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Ержан Әбілқайырұлы Өтембаев|Ержан Өтембаев]]<br>{{small|(1955—2018)}} || қазан 1995 || мамыр 1996 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Степан Иванович Шуткин|Степан Шуткин]]<br>{{small|(1937 туған)}} || мамыр 1996 || қазан 1996 |- | 3 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Тірек Қамзаұлы Бегахметов|Тірек Бегахметов]]<br>{{small|(1955 туған)}} || қаңтар 1997 || наурыз 1997 |- | colspan="5"| '''Премьер-министрдің кеңсесі (1997–2023)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Тірек Қамзаұлы Бегахметов|Тірек Бегахметов]]<br>{{small|(1955 туған)}} || наурыз 1997 || қазан 1997 |- | 2 || [[Сурет:Baimenov Alikhan.jpg|99px]] || [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]]<br>{{small|(1959 туған)}} || қазан 1997 || тамыз 1998 | rowspan="2" | [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]]<br>{{Small|(1997–1999)}} |- | 3 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Алтай Абылайұлы Тілеубердин|Алтай Тілеубердин]]<br>{{small|(1949 туған)}} || 2 қыркүйек 1998 || қазан 1999 |- | 4 || [[Сурет:Kanat Saudabayev 2010 (cropped).jpg|99px]] || [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]]<br>{{small|(1946 туған)}} || 13 қазан 1999 || 13 желтоқсан 2000 | rowspan="2" | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{Small|(1999–2002)}} |- | rowspan="3" | 5 || rowspan="3" | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || rowspan="3" | [[Алтай Абылайұлы Тілеубердин|Алтай Тілеубердин]]<br>{{small|(1949 туған)}} || rowspan="3" | 13 желтоқсан 2000 || rowspan="3" | 10 қаңтар 2007 |- | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{Small|(2002–2003)}} |- | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]<br>{{Small|(2003–2007)}} |- | 6 || [[Сурет:Yerbol Orynbayev 2008 (cropped).jpg|99px]] || [[Ербол Тұрмаханұлы Орынбаев|Ербол Орынбаев]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 11 қаңтар 2007 || 29 қазан 2007 | rowspan="4" |[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>{{Small|(2007–2012)}} |- | 7 || [[Сурет:Bakytzhan Sagintayev (2018-11-01).jpg|99px]] || [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 11 желтоқсан 2007 || 30 қыркүйек 2008 |- | 8 || [[Сурет:Gabidulla Abdrakhimov.jpg|99px]] || [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Ғабидолла Әбдірахымов]]<br>{{small|(1975 туған)}} || 13 қазан 2008 || 2 ақпан 2012 |- | rowspan="4" | 9 || rowspan="4" | [[Сурет:Erlan Qoşanov (2023-06-30).jpg|99px]] || rowspan="4" | [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]<br>{{small|(1962 туған)}} || rowspan="4" | 2 ақпан 2012 || rowspan="4" | 14 наурыз 2017 |- | [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]<br>{{Small|(2012–2014)}} |- | [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>{{Small|(2014–2016)}} |- | rowspan="2" | [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>{{Small|(2016–2019)}} |- | 10 || [[Сурет:Nurlan Aldabergenov.png|99px]] || [[Нұрлан Шәдібекұлы Алдабергенов|Нұрлан Алдабергенов]]<br>{{small|(1962 туған)}} || 27 наурыз 2017 || 1 наурыз 2019 |- | 11 || [[Сурет:Darhan Kaletaev (2018).jpg|99px]] || [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]]<br>{{small|(1972 туған)}} || 1 наурыз 2019 || 25 наурыз 2019 | rowspan="2" | [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>{{Small|(2019–2022)}} |- | rowspan="2" | 12 || rowspan="2" | [[Сурет:Ғалымжан Қойшыбаев (38141) (cropped).jpg|99px]] || rowspan="2" | [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]]<br>{{small|(1968 туған)}} || rowspan="2" | 26 наурыз 2019 || rowspan="2" | 4 қаңтар 2023 |- | rowspan="3" | [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>{{Small|(2022–2024)}} |- | colspan="5"| '''Үкімет аппараты (2023–)''' |- | rowspan="2" | 1 || rowspan="2" | [[Сурет:Ғалымжан Қойшыбаев (38141) (cropped).jpg|99px]] || rowspan="2" | [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]]<br>{{small|(1968 туған)}} || rowspan="2" | 4 қаңтар 2023 || rowspan="2" | — |- | [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]<br>{{small|(2024–)}} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан үкіметі]] os0xesex6cvayf0mzj6nwxij137elzm 0 82318 3655178 3560165 2026-09-16T02:31:49Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3655178 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Ораз Әлиұлы Жандосов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау агенттігінің төрағасы | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 16 маусым 2003 | Басқаруын аяқтады = 8 шілде 2004 | Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер = [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] | Ізашары = [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев|Ерболат Досаев]] | Ізбасары = [[Әлиақпар Болатұлы Мәтишев|Әлиақпар Мәтішев]] | Титулы_2 = Президент көмекшісі | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 8 қаңтар | Басқаруын аяқтады_2 = 16 маусым 2003 | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев|Мәжит Есенбаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 20 желтоқсан 2000 | Басқаруын аяқтады_3 = 21 қараша 2001 | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Ержан Әбілқайырұлы Өтембаев|Ержан Өтембаев]] | Ізбасары_3 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] | Басқара бастады_4 = қаңтар | Басқаруын аяқтады_4 = қазан 1999 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_4 = [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = [[Ержан Әбілқайырұлы Өтембаев|Ержан Өтембаев]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = қаңтар | Басқаруын аяқтады_5 = қазан 1999 | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_5 = [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] | Ізашары_5 = [[Сауат Мұхаметбайұлы Мыңбаев|Сауат Мыңбаев]] | Ізбасары_5 = [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев|Мәжит Есенбаев]] | Титулы_6 = [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің бірінші орынбасары]] | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = ақпан 1998 | Басқаруын аяқтады_6 = қаңтар 1999 | Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_6 = [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] | Ізашары_6 = [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] | Ізбасары_6 = [[Александр Сергеевич Павлов|Александр Павлов]] | Титулы_7 = [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық банк]] төрағасы | Ту_7 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_7 = National_Bank_of_Kazakhstan_logo.svg | Басқара бастады_7 = 10 қаңтар 1996 | Басқаруын аяқтады_7 = 20 ақпан 1998 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_7 = [[Дәулет Хамитұлы Сембаев|Дәулет Сембаев]] | Ізбасары_7 = [[Қадіржан Қабдошұлы Дәмитов|Қадіржан Дәмитов]] | Туған күні = 26.10.1961 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] (2002-2005) | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Ораз Әлиұлы Жандосов''' ([[26 қазан]] [[1961 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық экономист, кәсіпкер, мемлекет және қоғам қайраткері. Ұлы жүздің [[Шапырашты]] руынан.<ref>https://camonitor.kz/756-.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181120140043/https://camonitor.kz/756-.html |date=2018-11-20 }}</ref> Қазақ КСР халық ағарту комиссары [[Ораз Қыйқымұлы Жандосов]]тың немересі. == Білімі == 1983 жылы М.Ломоносов атындағы [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]н, 1987 ж. осы оқу орнының аспирантурасын бітірген. == Еңбек жолы == * Қазақ КСР Ғылым академиясы Экономика институтының ғылыми қызметкері (1987-1991) * ҚР Президенті жанындағы Жоғары экономикалық кеңестің кеңесшісі, бөлім меңгерушісі (1991-1993) * ҚР Экономика министрінің бірінші орынбасары — Шетел инвестициялары жөніндегі ұлттық агенттік төрағасы (1993-1996) * ҚР Ұлттық Банкі төрағасы (1996-1998) * ҚР Премьер-Министрінің бірінші орынбасары — Инвестиция жөніндегі мемлекеттік комитеттің төрағасы (1998-1999) * ҚР Премьер-Министрінің орынбасары — Қаржы министрі (1999) * [[KEGOC|«KEGOC» ААҚ]] президенті (1999-2000) * ҚР Премьер-министрінің орынбасары (2000-2001) * ҚР Президентінің көмекшісі (2003)<ref>Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3</ref> * ҚР Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау жөніндегі агенттігінің төрағасы (2003-2004) == Қоғамдық қызметі == * [[Қазақстанның демократиялық таңдауы|«ҚДТ»]] қозғалысының саяси кеңесінің мүшесі (2001-2002) * [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол»]] партиясының тең төрағасы (2002-2005) * [[Азат (партия)|«Нағыз Ақ жол»]] партиясының тең төрағасы (2005-2008)<ref>[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=30202994 Жандосов Ораз Алиевич]</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің төрағалары]] [[Санат:Алматыда туғандар]] [[Санат:Қазақстан қаржы министрлері]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары]] kutbziyh16ik56vt2ngqlkii2793mh9 0 101512 3655239 3384992 2026-09-16T07:10:19Z PushkinVko 184261 3655239 wikitext text/x-wiki '''Құсанбаев Серік Сәдуакасұлы''' ([[1963]] жылы туған, әйгілі айтыскер ақын, жыршы, әнші-термеші, журналист, Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері, Қазақстан Жазушылар және Журналистер одағының мүшесі, Зайсан ауданының Құрметті азаматы. [[File:Kusanbaev S.jpg|thumb|Журналист, айтыскер ақын]] [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Зайсан қала]]) - [[айтыс]] ақыны.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> [[Уақ]] тайпасынан шыққан.<ref>{{кітап |авторы = Дәйкенов Темірболат |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = |шынайы атауы = Уақ шежіресі |сілтеме = |уикитека = |жауапты = Омаров Асан, Смайылов Ермұханбет |басылым = 2 |орны = Астана |баспасы = Фолиант |жыл = 2021 |томы = |беттері = |барлық беті = 992 |сериясы = |isbn = 978-601-338-848-9 |тиражы = 1000 }}</ref> == Өмірбаяны == 1963 жылдың 24 қыркүйегінде Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан қаласында дүниеге келген. 1980 жылы Мұхтар Әуезов атындағы орта мектепті бітірген. 1982-84 жылдары Қырым түбегіндегі Қара теңіз флотында әскери борышын өтеген. Білімі жоғары, Семейдің Шәкәрім атындағы педагогикалық институтын (қазіргі Shakarim University) тәмамдаған. 1988 жылдан ақындық өнермен айналысқан. == Шығармашылық жолы == Халықаралық, республикалық және аймақтық дәрежелерде өткізілген ірі-ірі жыр сайыстарының 15 дүркін бас жүлдегері. "Байғыз», «Жырлаумен өткен 20 жыл», «Көкдауыл», «Дүбірге толы дүние», «Байбура ашуы» атты кітаптардың авторы. Туындылары республикалық, облыстық баспасөз беттерінде жарық көріп тұрады. Серіктің айтыс сахнасында көтерген ұлттық сарындағы өзекті мәселелері республикалық басылымдарда жарияланып, айтыс көрермендері мен республика жұртшылығынан, елімізге танымал Т.Кәкішев, С.Қирабаев, Р.Нұрғалиев, М.Жолдасбеков, С.Негимов, Т.Жұртбаев, Қ.Мырзалиев, А.Сейдімбеков, М.Сәрсекеев, М.Жаманбалинов сынды ғалымдар мен жазушы-қаламгерлер тарапынан жоғары бағасын ала білген. Өз өнерін Түркия, Қытай, Өзбекстан, Ресей елдерінде паш етіп, барлық сапарлардан абыройлы оралған. Серік Сәдуақасұлы ұзақ жылдар Павлодар облысында тұрды. 2004 жылы туған өлкесіне оралған ақын, қазіргі таңда жас ақындарға ұстаздық етумен айналысады. С.Аманжолов атындағы ШҚУ жанынан «Семсер» ақындар мектебін ашып, жас ақындарды тәрбиелеуде. 2007 жылдың сәуір айынан бастап облыстық «Дидар» газетінің (қазіргі «Altai-News» медиа-орталығы» Шығыс Қазақстан облыстық «Didar» газеті) арнайы тілшісі. == Марапаттары == Айтыс саласындағы орасан еңбегі мен шығармашылық жетістіктері үшін Серік Құсанбаев 1995 жылы ҚР Министрлер кабинетінің, 2000 жылы ҚР Президентінің, 2007 жылы Мәдениет министрлігінің мақтау грамоталарымен марапатталған. 2019 жылы Петропавл қаласында өткен республикалық ақындар айтысында бас жүлдені иеленді. «Айтыстың ақтаңгері», «Қазақстанның құрметті журналисі», «Павлодар облысына сіңірген еңбегі үшін» атақтарының иегері. == Шығармалары == * Құсанбаев, С. Жырлаумен өткен 20 жыл [Мәтін] : эссе-баян, айтыстар / С. Құсанбаев. - Алматы : Қазығұрт, 2011. - 360 б. * Құсанбаев, С. Байғыз [Мәтін] : өлеңдер, айтыстар / С. Құсанбаев. - Павлодар : ЭКО, 2001. - 224 б. ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} [[Санат:Тұлғалар]] 37cwb2liru2tlrkcy78xw03rcv4dvk6 3655240 3655239 2026-09-16T07:10:45Z PushkinVko 184261 «[[Санат:Айтыскер ақын|Айтыскер ақын]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3655240 wikitext text/x-wiki '''Құсанбаев Серік Сәдуакасұлы''' ([[1963]] жылы туған, әйгілі айтыскер ақын, жыршы, әнші-термеші, журналист, Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері, Қазақстан Жазушылар және Журналистер одағының мүшесі, Зайсан ауданының Құрметті азаматы. [[File:Kusanbaev S.jpg|thumb|Журналист, айтыскер ақын]] [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Зайсан қала]]) - [[айтыс]] ақыны.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> [[Уақ]] тайпасынан шыққан.<ref>{{кітап |авторы = Дәйкенов Темірболат |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = |шынайы атауы = Уақ шежіресі |сілтеме = |уикитека = |жауапты = Омаров Асан, Смайылов Ермұханбет |басылым = 2 |орны = Астана |баспасы = Фолиант |жыл = 2021 |томы = |беттері = |барлық беті = 992 |сериясы = |isbn = 978-601-338-848-9 |тиражы = 1000 }}</ref> == Өмірбаяны == 1963 жылдың 24 қыркүйегінде Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан қаласында дүниеге келген. 1980 жылы Мұхтар Әуезов атындағы орта мектепті бітірген. 1982-84 жылдары Қырым түбегіндегі Қара теңіз флотында әскери борышын өтеген. Білімі жоғары, Семейдің Шәкәрім атындағы педагогикалық институтын (қазіргі Shakarim University) тәмамдаған. 1988 жылдан ақындық өнермен айналысқан. == Шығармашылық жолы == Халықаралық, республикалық және аймақтық дәрежелерде өткізілген ірі-ірі жыр сайыстарының 15 дүркін бас жүлдегері. "Байғыз», «Жырлаумен өткен 20 жыл», «Көкдауыл», «Дүбірге толы дүние», «Байбура ашуы» атты кітаптардың авторы. Туындылары республикалық, облыстық баспасөз беттерінде жарық көріп тұрады. Серіктің айтыс сахнасында көтерген ұлттық сарындағы өзекті мәселелері республикалық басылымдарда жарияланып, айтыс көрермендері мен республика жұртшылығынан, елімізге танымал Т.Кәкішев, С.Қирабаев, Р.Нұрғалиев, М.Жолдасбеков, С.Негимов, Т.Жұртбаев, Қ.Мырзалиев, А.Сейдімбеков, М.Сәрсекеев, М.Жаманбалинов сынды ғалымдар мен жазушы-қаламгерлер тарапынан жоғары бағасын ала білген. Өз өнерін Түркия, Қытай, Өзбекстан, Ресей елдерінде паш етіп, барлық сапарлардан абыройлы оралған. Серік Сәдуақасұлы ұзақ жылдар Павлодар облысында тұрды. 2004 жылы туған өлкесіне оралған ақын, қазіргі таңда жас ақындарға ұстаздық етумен айналысады. С.Аманжолов атындағы ШҚУ жанынан «Семсер» ақындар мектебін ашып, жас ақындарды тәрбиелеуде. 2007 жылдың сәуір айынан бастап облыстық «Дидар» газетінің (қазіргі «Altai-News» медиа-орталығы» Шығыс Қазақстан облыстық «Didar» газеті) арнайы тілшісі. == Марапаттары == Айтыс саласындағы орасан еңбегі мен шығармашылық жетістіктері үшін Серік Құсанбаев 1995 жылы ҚР Министрлер кабинетінің, 2000 жылы ҚР Президентінің, 2007 жылы Мәдениет министрлігінің мақтау грамоталарымен марапатталған. 2019 жылы Петропавл қаласында өткен республикалық ақындар айтысында бас жүлдені иеленді. «Айтыстың ақтаңгері», «Қазақстанның құрметті журналисі», «Павлодар облысына сіңірген еңбегі үшін» атақтарының иегері. == Шығармалары == * Құсанбаев, С. Жырлаумен өткен 20 жыл [Мәтін] : эссе-баян, айтыстар / С. Құсанбаев. - Алматы : Қазығұрт, 2011. - 360 б. * Құсанбаев, С. Байғыз [Мәтін] : өлеңдер, айтыстар / С. Құсанбаев. - Павлодар : ЭКО, 2001. - 224 б. ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Айтыскер ақын]] p8xdkkgiayd7w6oe4svzjlr97dhq78b 3655435 3655240 2026-09-16T10:08:42Z PushkinVko 184261 дереккөз қостым 3655435 wikitext text/x-wiki '''Құсанбаев Серік Сәдуакасұлы''' ([[1963]] жылы туған, әйгілі айтыскер ақын, жыршы, әнші-термеші, журналист, Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері, Қазақстан Жазушылар және Журналистер одағының мүшесі, Зайсан ауданының Құрметті азаматы. [[File:Kusanbaev S.jpg|thumb|Журналист, айтыскер ақын]] [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Зайсан қала]]) - [[айтыс]] ақыны.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> [[Уақ]] тайпасынан шыққан.<ref>{{кітап |авторы = Дәйкенов Темірболат |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = |шынайы атауы = Уақ шежіресі |сілтеме = |уикитека = |жауапты = Омаров Асан, Смайылов Ермұханбет |басылым = 2 |орны = Астана |баспасы = Фолиант |жыл = 2021 |томы = |беттері = |барлық беті = 992 |сериясы = |isbn = 978-601-338-848-9 |тиражы = 1000 }}</ref> == Өмірбаяны == 1963 жылдың 24 қыркүйегінде Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан қаласында дүниеге келген. 1980 жылы Мұхтар Әуезов атындағы орта мектепті бітірген. 1982-84 жылдары Қырым түбегіндегі Қара теңіз флотында әскери борышын өтеген. Білімі жоғары, Семейдің Шәкәрім атындағы педагогикалық институтын (қазіргі Shakarim University) тәмамдаған. 1988 жылдан ақындық өнермен айналысқан. == Шығармашылық жолы == Халықаралық, республикалық және аймақтық дәрежелерде өткізілген ірі-ірі жыр сайыстарының 15 дүркін бас жүлдегері. "Байғыз», «Жырлаумен өткен 20 жыл», «Көкдауыл», «Дүбірге толы дүние», «Байбура ашуы» атты кітаптардың авторы. Туындылары республикалық, облыстық баспасөз беттерінде жарық көріп тұрады. Серіктің айтыс сахнасында көтерген ұлттық сарындағы өзекті мәселелері республикалық басылымдарда жарияланып, айтыс көрермендері мен республика жұртшылығынан, елімізге танымал Т.Кәкішев, С.Қирабаев, Р.Нұрғалиев, М.Жолдасбеков, С.Негимов, Т.Жұртбаев, Қ.Мырзалиев, А.Сейдімбеков, М.Сәрсекеев, М.Жаманбалинов сынды ғалымдар мен жазушы-қаламгерлер тарапынан жоғары бағасын ала білген. Өз өнерін Түркия, Қытай, Өзбекстан, Ресей елдерінде паш етіп, барлық сапарлардан абыройлы оралған. Серік Сәдуақасұлы ұзақ жылдар Павлодар облысында тұрды. 2004 жылы туған өлкесіне оралған ақын, қазіргі таңда жас ақындарға ұстаздық етумен айналысады. С.Аманжолов атындағы ШҚУ жанынан «Семсер» ақындар мектебін ашып, жас ақындарды тәрбиелеуде. 2007 жылдың сәуір айынан бастап облыстық «Дидар» газетінің (қазіргі «Altai-News» медиа-орталығы» Шығыс Қазақстан облыстық «Didar» газеті) арнайы тілшісі.<ref>{{citeweb|url=https://esimder.pushkinlibrary.kz/kz/pisateli-i-poetykz/1777-.html|title= Құсанбаев С.|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Марапаттары == Айтыс саласындағы орасан еңбегі мен шығармашылық жетістіктері үшін Серік Құсанбаев 1995 жылы ҚР Министрлер кабинетінің, 2000 жылы ҚР Президентінің, 2007 жылы Мәдениет министрлігінің мақтау грамоталарымен марапатталған. 2019 жылы Петропавл қаласында өткен республикалық ақындар айтысында бас жүлдені иеленді. «Айтыстың ақтаңгері», «Қазақстанның құрметті журналисі», «Павлодар облысына сіңірген еңбегі үшін» атақтарының иегері. == Шығармалары == * Құсанбаев, С. Жырлаумен өткен 20 жыл [Мәтін] : эссе-баян, айтыстар / С. Құсанбаев. - Алматы : Қазығұрт, 2011. - 360 б. * Құсанбаев, С. Байғыз [Мәтін] : өлеңдер, айтыстар / С. Құсанбаев. - Павлодар : ЭКО, 2001. - 224 б. ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Айтыскер ақын]] mfs8see9cliz9wl5y2mniyr3tsnqt4f 0 118308 3655150 3650649 2026-09-15T17:59:36Z Casserium 68287 3655150 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Ерлан Нысанбаев (54390) (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Нысанбаев, 2024 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті = | Басқара бастады = 5 қыркүйек 2023 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Ізашары = [[Зүлфия Болатқызы Сүлейменова|Зүлфия Сүлейменова]] | Ізбасары = [[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров|Әлібек Қуантыров]] | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрі]]нің орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 29 шілде 2019 | Басқаруын аяқтады_2 = 21 мамыр 2021 | Премьер_2 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | тақырыпша2_2 = Министрі | мәтін2_2 = [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]]нің орынбасары | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = 13 тамыз 2014 | Басқаруын аяқтады_3 = 29 шілде 2019 | Премьер_3 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | тақырыпша2_3 = Министрі | мәтін2_3 = [[Асылжан Сарыбайұлы Мамытбеков|Асылжан Мамытбеков]]<br>[[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]]<br>[[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]]<br>[[Сапархан Кесікбайұлы Омаров|Сапархан Омаров]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Қоршаған ортаны қорғау министрі]]нің орынбасары | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = ақпан 2013 | Басқаруын аяқтады_4 = тамыз 2014 | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | тақырыпша2_4 = Министрі | мәтін2_4 = [[Нұрлан Жамбылұлы Қаппаров|Нұрлан Қаппаров]] | Титулы_5 = [[Астана қалалық мәслихаты]]ның депутаты | Ту_5 = Flag of Astana, Kazakhstan (latin).svg | Ту2_5 = Emblem of Astana (latin).svg | Басқара бастады_5 = 2007 | Басқаруын аяқтады_5 = 2009 | тақырыпша2_5 = [[Астана әкімі|Әкімі]] | мәтін2_5 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] | Туған күні = 11.8.1961 | Туған жері = [[Қырғызсай|Подгорное]], {{туғанжері|Ұйғыр ауданы|Ұйғыр ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Лейла Төлегенова<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31152435&pos=1;-16#pos=1;-16|title=Нысанбаев Ерлан Нуралиевич (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-09-06}}</ref><ref name="kimeken">Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2</ref> | Балалары = 3<ref name="zakonkz" /> | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = [[Қазақ ауыл шаруашылығы институты]] (1983)<br>[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] (2008) | Мамандығы = орман шаруашылығының инженері (1983)<br>қаржыгер (2008) | Ғылыми дәрежесі = Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Атағы = запастағы [[аға лейтенант]]<ref name="zakonkz" /> | Қызмет еткен жылдары = ? | Құрамында болды = ? | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар|{{Құрмет ордені}}|{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}|{{Астанаға 10 жыл медалі}}}} }} '''Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев'''<ref name="forestnews">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/forest/press/news/details/613628?lang=kk|title=Ерлан Нысанбаев ҚР Экология және табиғи ресурстар министрі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрлігі]] Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің ресми сайты|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-06}}</ref> (кей дереккөзде '''Нұрәлиұлы'''<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/persons_directory/nysanbaev-erlan-n-rali-ly/|title=Нысанбаев Ерлан Нұрәлиұлы|lang=kk|publisher=BAQ.kz|accessdate=2023-09-06}}</ref><ref name="majilis">{{Cite web|url=https://parlam.kz/kk/mazhilis/news-details/id50479/1/1|title=Мәжіліс Экология және табиғи ресурстар министрінің кандидатурасына келісім берді|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Парламенті Мәжілісі]]нің ресми сайты|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-06}}</ref> немесе '''Нұралыұлы'''<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/nysanbaev|title=Экология және табиғи ресурстар министрі|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-09-06}}</ref>; [[11 тамыз]] [[1961 жыл]], [[Ұйғыр ауданы]], [[Алматы облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты және 2023–2026 жылдары<ref name="forestnews" /> [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]]. 2026 жылдан бастап Премьер-министрдің штаттан тыс кеңесшісі. == Жастық шағы және білімі == Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев [[1961 жыл]]ғы [[11 тамыз]]да, [[Алматы облысы]]ның [[Ұйғыр ауданы]]ндағы [[Қырғызсай|Подгорное]] ауылында дүниеге келген. Ерлан Нысанбаев 1983 жылы [[Қазақ ауыл шаруашылығы институты]]нда орман шаруашылығының инженері мамандығы бойынша және 2008 жылы Абай атындағы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде қаржыгер мамандығы бойынша білім алған. == Мансабы == === Саясатқа дейінгі мансабы (1983–2009) === 1983–2009 жылдары аралығында Ерлан Нысанбаев түрлі компанияларда маман және директор сынды қызметтерінде болған: * 1983 жылдан [[Ұйғыр ауданы]] орман шаруашылығының шебері. * 1984 жылдан Ұйғыр аудандық комсомол комитетінің нұсқаушысы. * 1986 жылдан ұйымдастыру бөлімі меңгерушінісінің орынбасары. * 1989 жылдан Алматы облыстық комсомол комитеті ұйымдастыру бөлімінің нұсқаушысы. * 1990 жылдан ауыл шаруашылығы бөлімінің сектор меңгерушісінің орынбасары. * 1991 жылдан «КРАМДС-Агро» ғылыми-өндірістік фирмасының бас маманы. * 1992 жылдан «Ақжол-ИМПЭКС» сыртқы сауда фирмасының директоры. * 1994 жылдан «Нысана» шаруа қожалығының төрағасы. * 1996 жылдан «Сельхозэнерго» АӨБ бастығы. * 2000 жылдан [[Атырау облысы]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Атырау облысы|әкімі]]нің аппараты «ШБ» КМҚК әкімшілік-шаруашылық қызметі департаментінің бастығы. * 2002 жылдан «Лейер» ЖІЖ директоры. * 2003 жылдан «Автоцентр ЖШС директоры. * 2005 жылдан «Жасылқұрылыс» ҚКК директоры. * 2006 жылдан 2009 жылға дейін «Астана-Жасылқұрылыс» АҚ бас директоры. === Саяси мансабы (2009–2023) === 2009 жылғы шілдеден тамызына дейін Ерлан Нысанбаев [[Қарағанды облысы]]ның [[Бұқар жырау ауданы]] [[Тұзды ауылдық округі]]нің әкімі қызметінде болды. 2009 жылғы тамыздан 2013 жылғы қаңтарға дейін Ерлан Нысанбаев [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрлігі]] Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің төрағасы болған. Сол жылғы ақпанда ол [[Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Қоршаған ортаны қорғау вице-министрі]] лауазымына тағайындалған болатын. Бұл қызметін ол 2014 жылға дейін жалғастырды.<ref name="zakonkz" /> 2014 жылғы 13 тамыздан 2019 жылғы 29 шілдеге дейін ол [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]]нің орынбасары қызметінде болды. Орынбасарлығы аяқталған күні ол [[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрі]] [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]]тің орынбасары қызметіне тағайындалды. Бұл лауазымдағы жұмысы 2021 жылғы 21 мамырда аяқталды. 2021 жылғы мамырдан 2023 жылғы наурызға дейін Нысанбаев [[Сәкен Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті]] Басқарма төрағасының стратегиялық даму және халықаралық байланыстар жөніндегі орынбасары лауазымының иесі болған. Бұл қызметі аяқталғанынан кейін, 2023 жылғы 5 қыркүйекке дейін ол [[Астана әкімі]]нің кеңесшісі болды.<ref name="zakonkz" /> === Экология министрі (2023 бері) === [[Сурет:Нысанбаевтың кандидатурасын талқылау барысы (44965).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттарының Нысанбаевтың [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]] кандидатурасына келісім беруі. Оң жақтан сол жаққа: Мәжіліс аппаратының басшысы [[Ренат Құрметжанұлы Айтаев|Ренат Айтаев]], Ерлан Нысанбаев, жазушы [[Ермек Әмірханұлы Аманшаев|Ермек Аманшаев]], депутат [[Еділ Терекбайұлы Жаңбыршин|Еділ Жаңбыршин]] және [[Қазақстан Мәжілісі төрағаларының тізімі|Мәжіліс төрағасы]]ның орынбасары [[Альберт Павлович Рау|Альберт Рау]] және басқалары]] 2023 жылғы 5 қыркүйекте [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрі]] болып тағайындалды.<ref name="premyer" /><ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/en-nysanbaevty-tagayyndau-turaly-58134|title=Е.Н. Нысанбаевты тағайындау туралы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-06}}</ref> Бұған дейін, 4 қыркүйек күні, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|депутаттары]] оның сол лауазымға кандидаттығына келісім берген еді.<ref name="majilis" /> 2024 жылғы 6 ақпандағы [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Әлихан Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін Ерлан Нысанбаев Экология және табиғи ресурстар министрі болып қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.astanatv.kz/kz/news/104221/ |title= Ерлан Нысанбаев Экология және табиғи ресурстар министрі болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= Astana TV |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-06}}</ref> 2026 жылғы 3 қыркүйектегі [[екінші Олжас Бектенов үкіметі]]нің құрылуы кезінде Нысанбаев лауазымынан босатылды. 2026 жылғы 15 қыркүйекте ол Премьер-министрдің штаттан тыс кеңесшісі болып тағайындалды.<ref>[https://egemen.kz/news/erlan-nysanbaev-zhana-qyzmetke-tagayyndaldy Ерлан Нысанбаев жаңа қызметке тағайындалды]</ref> == Ғылыми еңбектері == Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «[[Астана]] қаласын көгалдандырудың экологиялық-ағаш өсіру проблемалары».<ref name="kimeken" /> == Марапаттары және атақтары == Ерлан Нысанбаевтың марапаттар тізімі:<ref name="zakonkz" /> * [[Құрмет ордені]]; * [[Ерен еңбегі үшін медалі]] (2007); * [[Астанаға 10 жыл медалі]] (2008). Нысанбаевтың әскери атағы — запастағы аға лейтенант.<ref name="zakonkz" /> == Жеке өмірі == Ерлан Нысанбаевтың әкесі — Нысанбаев Нұрәлі Еркебұланұлы және анасы — Нысанбаева Арзангүл. Ерлан Төлегенова Ләйлә Жұмажанқызына (1963 жылы туған) үйленген. Екі ұлы, Ердан (1984 жылы туған), Ерлан Райымұлы (2003 жылы туған) Нұрәлиндер және бір қызы Анар Нұрәлина (1985 жылы туған) бар.<ref name="kimeken" /> Ерлан Нысанбаев [[Қазақ тілі|қазақ]] және [[Орыс тілі|орыс]] тілдерін меңгерген.<ref name="zakonkz" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Нысанбаев, Ерлан Нұрәліұлы}} [[Санат:Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан аға лейтенанттары]] [[Санат:Қазақстан экология министрлері]] fjy16wcjpuca97lgr64xjtbr7u5z0w3 3 122375 3655443 3633061 2026-09-16T10:31:57Z Balaburgem 11720 /* Бирма боксы федерациясы мақаласына қатысты. */ жаңа бөлім 3655443 wikitext text/x-wiki {{Мұрағат|қыркүйек 2011 — қаңтар 2015|қаңтар 2015 — 2016 қаңтар|қаңтар 2016 — қаңтар 2017|қаңтар 2017 — сәуір 2019|маусым 2019 — желтоқсан 2020|ақпан 2021 — қаңтар 2022|ақпан 2022 — қаңтар 2023|қаңтар 2023 — сәуір 2024}} {{астынан}} == Жою №1 == Қайырлы күн. Мына қажетсіз айрық бетті <s>Мұқыр ауылдық округі</s> жою керек болып тұр. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 05:29, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05) :Алматы облысындағысының атауы шынымен Мұқыры ма? [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:34, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05) ::Иә, шынымен Мұқыры. Орысшасы ''Мукры''. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:51, 2024 ж. сәуірдің 29 (+05) :Жетісу облысында мұндай ауыл бар ғой [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 16:51, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05) == Павел Архипович Загребельный‎ == Павел Архипович Загребельный‎ мақаласынан не үшін «КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері» деген санатты алып тастадың? Себебін айта кетсең, келесіде қоймас үшін. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:38, 2024 ж. мамырдың 1 (+05) : Түсіндім, кешірерсің, автоматты шығатын болып тұр ғой.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:41, 2024 ж. мамырдың 1 (+05) ::Кеш жарық {{@|Мағыпар}}! Сонымен қатар {{tl|туғанжері}}, {{tl|қайтысболғанжері}} деген үлгілерді қолдансаңыз, автоматты түрде туған/қайтыс болған жерлердің санаты пайда болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:58, 2024 ж. мамырдың 1 (+05) == Үлгі:Азаматтық қақтығыс == Қайырлы күн, ''[[Үлгі:Азаматтық қақтығыс|Азаматтық қақтығыс]]'' үлгісін дұрыстап жібересіз ба? ''Себеп'' деген істемей тұр. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 15:30, 2024 ж. мамырдың 7 (+05) :Сосын, ''Нәтиже'' дегенде алғашқы сөйлемде * белгісі істемейді, мысалы [[Қазақстандағы жер наразылығы (2016)]] мақаласында көрсеңіз болады. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 15:41, 2024 ж. мамырдың 7 (+05) :Иә, енді істейді. Бірақ "жұлдызшаны" білмедім. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 17:29, 2024 ж. мамырдың 7 (+05) ::{{@|Casserium}}''*'' барлық үлгілерде солай дұрыс көрсетпейді, метауикиден болу керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 01:15, 2024 ж. мамырдың 8 (+05) :::Иә солай шығар онда -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 01:27, 2024 ж. мамырдың 8 (+05) == Албан тілі мақалам жоққа шығарылды. == Менің жақында істегем мақаламда қате кеткен болар, мақаланың қате кеткен жері бар ма? Болмаса жоққа шығарудың себе не? [[Қатысушы:Nafpeg|Nafpeg]] ([[Қатысушы талқылауы:Nafpeg|талқылау]]) 17:21, 2024 ж. мамырдың 8 (+05) :Себебі, сіз аудару функция арқылы мақаланы аяғына дейін өңдеген жоқсыз. Тыныс белгілер, дереккөздер арасында интервал қалып қойған, сонымен қатар дайын үлгіні пайдаланбай отырсыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:46, 2024 ж. мамырдың 9 (+05) == Мақалада қате бар == Қайырлы күн, [[Egov.Press|мына мақалада]] суретті жойып жіберген екен. Қырғызша нұсқасындағыдай түзеп жіберсеңіз керемет болар еді. [[Арнайы:Үлесі/37.99.97.162|37.99.97.162]] 17:42, 2024 ж. мамырдың 11 (+05) : Қайырлы күн! Суретті түзеп қойдым;-[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:52, 2024 ж. мамырдың 11 (+05) == Қате == Қайырлы кеш. Біраздан бері [[Үлгі:Елді мекен-Қазақстан]] дұрыс істемей тұр. Атырау облысының барлық елді мекендерінде '''<imagemap>: 2 жолдағы кескін жарамсыз, әрбір жол мынаның біреуінен басталу қажет:''' деген жазу шығады. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 23:06, 2024 ж. мамырдың 15 (+05) ::{{@|Casserium}}, үлгі қате емес. Позкарта үлгісіне қосымша үлгі жасалды. Түзетілді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:39, 2024 ж. мамырдың 16 (+05) :::Көп рақмет -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 22:52, 2024 ж. мамырдың 16 (+05) == Жеңіл атлетші == Сәлеметсізбе! Жеңіл атлетші‎ үлгісі дүрыс істемей жатыр. ең төменгі жағында ақпаратты көрсетпейді (10 000м ден бастап). мүмкін шаблон тым созылғандықтан шығар? қалай түзетуге болады? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 22:54, 2024 ж. мамырдың 18 (+05) :{{@|TalgatSnow}}Қайырлы күн, уақыт болғанда тексерістен өткіземін. Ұзақ үлгі екен, асықпай қарау керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 16:56, 2024 ж. мамырдың 19 (+05) ::Ok [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 21:56, 2024 ж. мамырдың 19 (+05) == Мақалаларды жою == Қайырлы кеш, мына мақалаларды жоюға ұсынамын. * <s>Атбасар түсті металдар тресі (Атбасцветмет)</s> * <s>ХVІІІ ғасырдың екінші жартысы – ХІХ ғасырдың басында Ертістің оң жағалауына көшу.</s> * <s>Қорғанысқа және басқаруға жұмсалатын шығыстар</s> * <s>Гринвуд Джеймс</s> * <s>Зат мөлшері. Авогадро саны. Молярлық масса</s> * <s>Ең кіші шекті өлшем</s> * <s>Ең үлкен шекті өлшем</s> * ''Есенжол Қаниұлы Әлиаров'' * <s>Шіркеулік славянизмдер</s> * ''Байзақ ауданының ескерткіштері'' * <s>Иоганни Густав Ренат</s> * <s>Әбілқайыр Мұқамбет Ғази Баһадур хан</s> * <s>Әуе-десанттық күштер күні</s> * <s>Өздігінен даму</s> * <s>Сесиль Джон Родс</s> [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 02:25, 2024 ж. мамырдың 20 (+05) :Қалғандары не себеппен жойылмады? [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 04:37, 2024 ж. мамырдың 21 (+05) == Үш мақала жою == Мыналарды жоюға ұсынамын: * <s>Өзіндік маркетинг</s> * ''Өзін-өзі өлтіру‎'' * <s>Мен</s> --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 14:38, 2024 ж. мамырдың 24 (+05) == Өзін-өзі өлтіру‎ == Бұл мақаланы неге жоймадыңыз? --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 13:30, 2024 ж. мамырдың 26 (+05) :{{@|Жанна Ж}} Керек мақала, әлде дубликаты бар ма? Ретке келтіру керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:43, 2024 ж. мамырдың 26 (+05) :: Ол сізге не үшін керек? Оны қашан ретке келтіресіз? Менің ойымша, бұл мақала қажет емес. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 07:18, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) :::{{@|Жанна Ж}}, маған керек деп жазбадым, сосын мен ретке келтіремін деген жоқпын. Мақала маңызды, сіз жой деп талқыға салмай мұндай керек мақалалар жойыла бермейді. Сіздің талқылау бетіңізге қалдырып кеткен жұмысты жасасаңыз дұрыс болар еді, уақытыңыз бен ынтаңыз бар сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:54, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) :::: Бірақ мен айтқан ''Өзіндік маркетинг'' және ''Мен'' мақалаларын жойдыңыз ғой. Оларды талқыға салған жоқсыз. Ендеше мына мақаланы да жойыңыз. Оның тіпті '''Суицидтік ой''' деген дубликаты да бар. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:56, 2024 ж. мамырдың 28 (+05) :{{@|Жанна Ж}} Себебі басқа тілмен байланыспаған, сондықтан маңыздылығы төмен болғандықтан, жойылды. Ендеше жойыңыз деп бұйрық бере алмайсыз, мұнда өз еркімен. Қай нұқасының атауы ресми түрде дұрыс, соны қалдыру керек. Сізге айтылған жұмысты орындау қолыңыздан келмейтін сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:30, 2024 ж. мамырдың 30 (+05) : Мен сізді түсінбей отырмын: сапасы жоғары ''Өзіндік маркетинг'', ''Өздігінен даму'' және ''Мен'' мақалаларын сіз оңай жойып, сапасы төмен ''Өзін-өзі өлтіру''‎ мақаласын белгісіз бір себеппен қалдырып отырсыз, оның тіпті дубликаты да бар. Бұл екіжүзділік пе? --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:26, 2024 ж. мамырдың 30 (+05) : Жалпы сіз маңыздылықтың басқа тілдерге қатысы жоқ екенін білмейді екенсіз. Бірақ бұған соншама қадалып қалсаңыз, мысалы, ''Мен'' мақаласының 27 интеруики сілтемесі бар екенін біліп жүріңіз. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:32, 2024 ж. мамырдың 30 (+05) ::{{@|Жанна Ж}}Жақсы, сізге айтылған жұмысты білмейді екенсіз. Жасай алмайды екенсіз, бірақ маған сын айтып, білгіш болып, екіжүзділік танытып отырсыз. Немесе өтірікші екенсіз. 134 мақаланы тексерістен өткізіп, жоюға болатын мақалаларға үлгі қалдырып кетсеңіз. Ақыры сондай нәрсенің сарапшысына қатты ұқсайсыз. Іске сәт. Уақыт пен энергияны маған құртпаңыз, өмір онсызда қысқа. Пайдалы нәрсеге жұмсаңыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:09, 2024 ж. мамырдың 31 (+05) ::: Әңгімені басқа жаққа бұрудың шебері екенсіз! Екіжүзділік дегеніміз екі бірдей тақырыпты қарама-қарсы тәсілдермен шешу. Мысалы, мен айтқан '''Өзіндік маркетинг''' мақаласын сіз тез-ақ жоя салдыңыз, бірақ мен айтқан ''Өзін-өзі өлтіру''‎ мақаласын сіз «жой деп талқыға салмай мұндай керек мақалалар жойыла бермейді» деген сылтаумен қалдырдыңыз. Яғни мұнда екіжүзділік таныттыңыз!!! --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 10:38, 2024 ж. мамырдың 31 (+05) :{{@|Жанна Ж}}Егер басқа сұрақтарыңыз бен артық әңгімеңіз бітсе, құр босқа менің мазамды алмаңыз. Сау болыңыз, іске сәт --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 01:00, 2024 ж. маусымның 1 (+05) :: Екіжүзді болып танылмас үшін жаңағы үш мақаланы жойғандай [[Өзін-өзі өлтіру]] мақаласын да жойыңыз! --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 10:06, 2024 ж. маусымның 1 (+05) :::Ол мақаланы не себеппен жою керек? '''Біріншіден''', бұл бетке көп бет сілтеніп тұр. '''Екіншіден''', энциклопедиялық маңызы сіз айтқандай жоқ емес айтарлықтай маңызы бар ([[wikidata:Q10737|141 тілде жазылған]]). '''Үшіншіден''', мақаланы жоюға [[Талқылау:Өзін-өзі өлтіру#Жедел жоюға ұсынысы|қарсылықтар бар]]. Нақты аргументтер ұсынсаңыз. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 10:44, 2024 ж. маусымның 1 (+05) :::: Бірақ ол '''Өздігінен даму''' және '''Мен''' мақалаларын жойды ғой. Олардың сапасы шамамен бірдей, оларға да көп тілде сілтеме қойылған. Бұл кедергі болған жоқ қой. Сонда бұны да жойсын, әлде алдыңғы мақалаларды қайтара ма? --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:44, 2024 ж. маусымның 1 (+05) :::::Тағы айтам '''нақты аргументтер''' келтірсеңіз. Өздігінен даму бетіне [[Арнайы:Мында сілтегендер/Өздігінен даму|еш бет сілтеніп тұрған жоқ]], ал Мен бетіне [[Арнайы:Мында сілтегендер/Мен|2 бет қана сілтеніп тұр]]. Сонымен қатар, бұл мақалалар көлемі аз және сапасы жағынан өте нашар жазылған. Өтіп кеткен нәрсені қайта қозғаудың қажеті жоқ. Осымен бұл тақырып жабылсын. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 03:00, 2024 ж. маусымның 2 (+05) == Күндерек == Сәлеметсізбе! неліктен басты беттегі күндерек жаңартылмайды? кейбір күндері мүлдем бос тұр [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 19:10, 2024 ж. мамырдың 26 (+05) :{{@|TalgatSnow}} Кеш жарық, себебі ешкім жасамаған, жасалғандардың өзі ескі ақпарат сияқты. Егер ынтаңыз болса жасауға болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:47, 2024 ж. мамырдың 26 (+05) ::жазсам қосқан ақпарат басты бетте көрстілмейді. Бетті жаңалау батырмасы істемейді [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 10:28, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) :::{{@|TalgatSnow}} қайырлы күн! Сіз тек ақпаратты «26 мамыр» сияқты деген бетке қосып жатқанға ұқсайсыз. Басты беттегі күндеректі өңдеу үшін «Уикипедия:Бүгін/26 мамыр» дегенді өңдеу қажет -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 13:10, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) ::::Ок [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 13:23, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) == [[Әйелдердің қоғамдағы орны]] == Kasymov, сізге не болды??? Бұл мақалаға енгізіп жүрген түзетулерімді неге жойып жүрсіз? Бір жерден қатені таптыңыз ба? --[[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 22:49, 2024 ж. мамырдың 30 (+05) :{{@|Амантаева Дарига}} Ешнәрсе болған жоқ) Сіз мақалаға тікелей қатысы '''жоқ''' сөздерге сілтеме қойып жатыр екенсіз. Олай дұрыс емес, ''Әйелдердің қоғамдағы орны'' мақаласында ''генерал'', ''қазақ әйелдері'' (жоқ мақала, әрі ондай мақала болмайды да) сөздерге сілтенген соң кері қайтардым. Сіз қойған санатты қойдым --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:04, 2024 ж. мамырдың 31 (+05) :: Салт-дәстүр, қоғам, дала сөздерінің бұл мақалаға қатысы жоқ деп неге санайсыз? Тарихымызда болған төрт әйгілі әйелдің есіміне сілтеме қосу қалайша бұл мақалаға қатысты емес болады? Қайтарыңыз ол сілтемелерді... --[[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 22:26, 2024 ж. мамырдың 31 (+05) :::Есімдерді сілтеймін, бірақ сал-дәстүр сияқты сөздер мақалаға тікелей қатысы жоқ --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 01:02, 2024 ж. маусымның 1 (+05) == Аралтұз == Қайырлы күн, ''Аралтұз'' мақаласын жойып, <s>Аралтұз комбинаты</s> мақаласын ''Аралтұз'' бетіне жылжытсаңыз. Себебі ол бұрын басталған және мен оны толықтырдым. Сосын ''Арал теңізі мәселелері жөніндегі мемлекетаралық кеңес'', ''Арал теңізі мәселелері жөніндегі мемлекетаралық келісім'' мақалаларын жоя салсаңыз. Арал теңізі мәселелері жөніндегі келісім дубликаты. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 15:58, 2024 ж. мамырдың 31 (+05) == Сайт == Қайырлы кеш. [[Үлгі:Компания|Мына үлгінің кодына]] сайтқа қойылатын ''URL'' үлгісін қоса қоясыз ба. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:18, 2024 ж. маусымның 1 (+05) :{{@|Casserium}}, өңдеуге болады. Болғаннан кейін, жаза салыңыз. Қайтадан жабамын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 02:46, 2024 ж. маусымның 2 (+05) ::Рақмет, қостым. Жаба берсеңіз болады -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 01:52, 2024 ж. маусымның 4 (+05) :::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]], Енді [[Үлгі:Мемлекеттік орган|мына]] үлгіні уақытша аша тұрасыз ба. Өткендегі себеппен -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:18, 2024 ж. маусымның 6 (+05) :::Қайырлы күн, сіздер осы [[Үлгі:Компания]] үлгісінде логотиптен бөлек '''сурет''' бөлімін қоса аласыздар ма, яғни компания логотипі сосын астында мысалға штаб-пәтерінің суреті тұрады. Мәселен, орыс уикипедиясындағы [https://ru.m.wikipedia.org/wiki/Apple Apple] мақаласынан қарасаңыздар болады. Солай істелсе, жақсы болар еді. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 14:24, 2024 ж. маусымның 6 (+05) ::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]], екі үлгіні қайта аша қойыңызшы онда. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 19:47, 2024 ж. маусымның 7 (+05) :{{@|Casserium}}, {{@|Тұран}} дайын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:53, 2024 ж. маусымның 10 (+05) == [[Әйелдің отбасындағы орны]] == Сіз антифеминистсіз бе? Бұл мақаланы неге жойдыңыз? Өте жақсы жазылған мақала еді ғой. [[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 19:04, 2024 ж. маусымның 3 (+05) :Иә ''сексистпін''!! Мақаланың маңыздылығы төмен, мәселе әйел, ер болсын! Энциклопедиялық мақалаға қандай қатысы бар??? Неге жойдыңыз деудің орнына, ойыңызға келгенін ойланбай жазуға бола ма?!. Ескерту, бір-бірімізді танитын құрбы емеспіз, этика пен шекараны ұстаңыз! --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:50, 2024 ж. маусымның 4 (+05) :Админ дұрыс айтады. Сексист болу ең ауыр күнәлардың бірі болып саналады. Ол Ібіліс шайтанның ісі ғой [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 13:36, 2025 ж. шілденің 4 (+05) == Медиа Уики == <s>Қайырлы кеш. Уикипедияда [https://translatewiki.net/wiki/MediaWiki:Tooltip-n-portal/kk-cyrl Translatewiki] сайтында аударылып қойған [[МедиаУики:Tooltip-n-portal]] [[МедиаУики:Articleexists]] бар. Соны жою мүмкін бе екен?</s> -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 19:46, 2024 ж. маусымның 7 (+05) == Procter & Gamble == ''Проктер мен Гэмбл'' мақаласын '''Procter & Gamble''' деп жылжытып бересіз бе? Себебі бұл компанияның ресми атауы. Сосын, <s>Проктер және Гэмбл</s>, ''Проктер мен Гэмбл'' жоя салу керек, ешкім олай іздемейді. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 01:24, 2024 ж. маусымның 9 (+05) :{{@|Тұран}} Дайын, есік атауға мақалалар сільеніп тұр --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:55, 2024 ж. маусымның 10 (+05) ::Рақмет, оны өзім жөндей саламын. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 10:23, 2024 ж. маусымның 11 (+05) ::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] енді <s>Проктер мен Гэмбл</s> жоя салыңыз. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 11:08, 2024 ж. маусымның 11 (+05) == Жақсы мақалалардағы хаос == Сәлеметсіз бе, Kasymov мырза! Жақсы мақалаларда бүртүрлі жағдай. [[Қымыз]] мақаласы жақсы мақалалар қатарында болса да, ол таңдаулы мақала белгсіне ие. [[Биология]] мақаласында белгі мүлдем жоқ. Бұл ситуацияны түзейсіз бе [[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]] ([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылау]]) 00:35, 2024 ж. маусымның 13 (+05) :{{@|Рахман999}}Кеш жарық, шешімді қателеспесем Амангелді мен Нұрлан мырзалар шешкен. Солардан нақты жауап алып, түзетпесе. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 02:05, 2024 ж. маусымның 14 (+05) ::Солардан сұрап көрейім бе? [[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]] ([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылау]]) 02:08, 2024 ж. маусымның 14 (+05) :Иә --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 02:09, 2024 ж. маусымның 14 (+05) == Вандализм == ‎Мықтыбек Оразтайұлы деген қатысушы менің [[Футболдан 2024 жылғы Еуропа чемпионаты (финал)]] мақаламды жойып, жылжытудың орнына көшіріп басқа атпен бастады [[Футболдан 2024 жылғы Еуропа біріншілігі (финал)]]. өзгенің еңбегін өзіңе жатқызу админге сай келмейтін нәрсе. бұған дейін менің рұқсатымсыз жеке бетімді бастап өндеген [[Қатысушы:TalgatSnow]]. сан үшін мақалаларды бастап бітірмейді:[[Футболдан Литва чемпионаты 2023]], [[Футболдан Украина кубогы 2021/22]]. мақала санатаулары дұрыс емес. әрекет етуіңізді сұраймын @[[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]], @[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]], @[[Қатысушы:Салиха|Салиха]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 16:13, 2024 ж. шілденің 17 (+05) :{{@|TalgatSnow}}Қалпына келді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:46, 2024 ж. шілденің 18 (+05) ::@[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] біреудің мақаласын жойып дәл сол мәтінді өз атыңызбен жариялағыңыз шындық па? @[[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] осылай шағымданып жатыр екен, бұл тіпті бір жарым жыл бұрынғы талқыалу, енді телеграмдағы топта шағымданып жатыр. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:10, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) :::Бұл бетті де [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]]. Егер мен бұл бетке редирект жасамағанымда - [[2026 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]] жағдай дәл осындай болар еді. Ол жәй ғана атауын өзгертпейді, бірақ мәтінді авторлығын көрсетпестен көшіріп алады [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 02:04, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) == Мақаланың көрінуі == Қайырлы күн! [[Айбар Қайнарұлы Олжаев]] мақаласы неге гуглдан іздесе шықпайды? Тек уикидің ішінен іздегенде ғана шығады екен. Жауабыңызға алдын ала рақмет. [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 12:41, 2024 ж. шілденің 22 (+05) :{{@|Daniyal.aidarov5}} кеш жарық, меніңше біршама уақыт керек сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:54, 2024 ж. шілденің 22 (+05) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:07, 2024 ж. шілденің 26 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Мақаладағы қате == Қайырлы күн, [[Egov.Press|мына мақалада]] Instagram-парақшасы қате сілтемеге жолдайды екен. Сілтемені алып тастасаңыз жақсы болар еді. [[Арнайы:Үлесі/37.99.45.88|37.99.45.88]] 18:49, 2024 ж. шілденің 27 (+05) :Түзетілді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 19:38, 2024 ж. шілденің 29 (+05) == [[Жоба:Инкубатор/Astana Vision]] == Қайырлы күн Мен өңдеуге жіберген мақаланы тексере аласыз ба? Қарау кезегінде әлі көп мақалалар бар екенін түсінемін және осы мақалаға ерекше назар аударғаным үшін кешірім сұраймын. Алдын ала көп рахмет! [[Қатысушы:Nomini Meo|Nomini Meo]] ([[Қатысушы талқылауы:Nomini Meo|талқылау]]) 13:48, 2024 ж. тамыздың 9 (+05) == Мақаланы жою == Какого хуя менің қазақша мақалаларымды жоясыз ? Мен оларды орысша мақаладан өз қолыммен аударып, толықтай өзім өңдеп жарияласам, өшіріп тастағансыз. Какого хуя ? Қазақ тіліне деген құрметсіздік пе ?[[Қатысушы:Balgymbek Has Been|Balgymbek Has Been]] ([[Қатысушы талқылауы:Balgymbek Has Been|талқылау]]) 07:37, 2024 ж. тамыздың 14 (+05) :{{@|Balgymbek Has Been}} Мақалаңызда '''қ**тақта''' ақпарат жоқ екен, саған ескерткенмін! Мақаласымақты артынан құл сияқты тегін кім өңдеп толықтыру керек?? Дым ақпарат жоқ, өтірік аудару функциясы арқылы топаста жасай алады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:57, 2024 ж. тамыздың 16 (+05) == "Бергамаск Сиютасы" мақаласы жойылды. == Сәлеметсіз бе! Менің "Бергамаск Сиютасы" атты мақалам тамыздың 4, сағат 21:00-де жойылды. Не себеппен жойылғанын айтып береңізші, мен қателерін түзетіп қайта жазып көрейін. Деректер ағылшын тілді мақала нұсқасынан алынды өйткені қазақ тілінде Бергамаск Сиютасы туралы мәлеметтер жоқ. [[Қатысушы:Nafpeg|Бекзат Азатұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Nafpeg|талқылау]]) 22:18, 2024 ж. тамыздың 17 (+05) : {{@|Nafpeg}}Сіз мақала емес, жоба бастапсыз, атауы өзгеріп, тексерістен өтпей тұр: ''Бергамаск сюитасы'' --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 19:45, 2024 ж. тамыздың 19 (+05) == Шақырым — километрдің қазақшасы == Қайырлы күн! Мен кей елді мекендердегі орысша сөздерді қазақшалап жатсам, оларды неге қайтадан орыс нұсқасына келтіріп жүрсіз? --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 13:35, 2024 ж. тамыздың 20 (+05) Мысалы, мынау жерде [[Ақшоқы (Солтүстік Қазақстан облысы)]]. :{{@|Kyzyljar muzei}}Ресми түрде қалай? шақырым деген сөзге дереккөздер көрсетсеңіз. Халықаралық сөзді аударған дұрыс па? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:16, 2024 ж. тамыздың 22 (+05) :: Ойбай, сіз жаңалықтарды қай тілде көресіз, оқисыз?! [https://egemen.kz/article/371013-kolik-infraqurylymyn-damytugha-568-mlrd-tenhge-bolinedi Мынау кешегі жаңалықта] басты газетте шыққан ақпарат — километр емес. --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 07:03, 2024 ж. тамыздың 28 (+05) :::{{@|Kyzyljar muzei}} Осы туралы телеграмм тобына қосылып, сонда талқылаңыз. Егер шақырым деген 100 пайыз сенімді болсаңыз СІЗ барлық мақала өзгерте аласыз ба???? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:44, 2024 ж. тамыздың 28 (+05) :::: Бұл талқылайтын дүние емес. Бұны бәрі біледі, сізден басқа. --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 09:03, 2024 ж. тамыздың 30 (+05) :{{@|Kyzyljar muzei}} Сізден 100 пайыз дәлел болмағандықтан '''км''' қалады. ''Бұны бәрі біледі'', 20 млн халықтан немесе осында белсенді 250 қатысушыдан сұрадыңыз ба? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:21, 2024 ж. тамыздың 30 (+05) :: Сіз теледидардан референдум сияқты сөздерді естіп, шақырым деген сөзді қалай елемей қалғансыз? --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 12:18, 2024 ж. қыркүйектің 1 (+05) == Түркістан облысы бауырлас қалалары == неге алынып тасталды? [[Қатысушы:Nurbol9393|Nurbol9393]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurbol9393|талқылау]]) 18:53, 2024 ж. тамыздың 20 (+05) == Үлгі-инфобокс керек еді == Қайырлы күн! Тарихи нысандар мен ескерткіштер бойынша енгізілген беттерді өңдеп, жаңа материалдар енгізбекші едім, соған үлгі-инфобокс жасап бере аласыз ба? (мен жасауды білмеймін). Жасау барысында үлгіде - атауы/суреті/орналасқан жері/ескерткіш түрі/кезеңі/авторы/нысан мәртебесі деген тұстар көрсетілсе. Мысалы, [[Тәнеке батыр мазары]]. Алдын ала рахмет! Салиха 16:39, 2024 ж. тамыздың 21 (+05) :{{@|Салиха}} Кеш жарық, мысалға көрсетіп жіберсеңіз (үлгіні) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:17, 2024 ж. тамыздың 22 (+05) :Қайырлы күн! Мысалы, :{{Тарихи нысан : | атауы = Тәнеке батыр мазары : | Суреті = : | сурет атауы = : | орналасуы = Жетісу облысы, Ақсу ауданы : | жасалу кезеңі = ХІХ ғасыр : | сәулетші = : | мүсінші = : | нысанның түрі = қала құрылысы және сәулет : | нысан мәртебесі = киелі нысан :}} : қосарыңыз болса қосуға болады. Салиха 11:06, 2024 ж. тамыздың 23 (+05) :Жақсы --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:59, 2024 ж. тамыздың 24 (+05) == “Мұса пайғамбар” мақалаға енгізілген өзгерістерді қайтару == Bekzat Alibek есімді қолданушы жазған мәтін Уикипедияның стильдік талаптарына сәйкес келмейді. Мысалы, бүкіл мәтін тек жеке және исламдық тұрғыдан сипатталған. ("Ғ.С", стиль, анықтама) [[Қатысушы:Jondjas|Jondjas]] ([[Қатысушы талқылауы:Jondjas|талқылау]]) 09:24, 2024 ж. тамыздың 25 (+05) :{{@|Jondjas}} Ол жағы дұрыс, бірақ сіз неге '''Киелі кітапқа''' сілтеп тұрсыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:40, 2024 ж. тамыздың 26 (+05) == Мақалаларды жою == Ассалаумағалейкүм! [[Назар]] мен [[Абыл Өтембетұлы]] мақалаларын жоюға ұсынамын. Біріншісі түсініксіз, екіншісі қайталанған. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:47, 2024 ж. тамыздың 25 (+05) == Үлгі-инфобокс туралы == Қайырлы таң, Айдын! Тарихи нысанға үлгі-инфобокс жасауға мысал ретінде [[Қызыл таң маталар үйі]] бетін көріңізші, жаңа ғана жаздым. Салиха 11:30, 2024 ж. тамыздың 31 (+05) :Жақсы, уақыт тығыз болғандықтан, уикипедияға көңіл бөле алмай жатырмын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:15, 2024 ж. қыркүйектің 2 (+05) == Жою №2 == Кеш жарық! ''Асыл Тұрсынбекұлы Шубай''‎ және ''Әйел тілі'' мақалаларын жоюды ұсынамын. --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 00:33, 2024 ж. қыркүйектің 5 (+05) :Жойылды, {{@|І Хәріполла}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 14:35, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05) == Мақалада қате бар == Қайырлы күн. [[Egov.Press|Мына мақаладағы]] Instagram сілтемесі дұрыс емес екен. Түзеп жіберсеңіз. egov.kz орнына egovpress болуы керек. [[Арнайы:Үлесі/37.99.44.42|37.99.44.42]] 09:58, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05) : Инстапарашаңызды түзеп қойдым. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 10:24, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05) == Қ.К. Тоқаев туралы == Тоқаевтың Тимурдан басқа тағы Манира (1987 ж.т.) деген қызы бар екен ғой. Оны неге ешкім жазбайды ? Рақмет [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 11:06, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05) == Аналды секс == Сәлем, ''бұл мақаланы'' жою керек! Масқара емес пе? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 21:31, 2024 ж. қыркүйектің 11 (+05) :Кеш жарық, енді ол масқара болғанда көп тілде жазылған, бар нәрсені қайтіп жоямыз. Басқа админдерден сұрап көріңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:56, 2024 ж. қыркүйектің 12 (+05) == Қазақстанның темір жол бекеттері == Жалпы фотосуреттер қосқанда түсірген жылы міндетті түрде болу керек деп ойлаймын. Себебі қай жылы түсірілгенін оқырман білу керек. Екіншіден сол суретті, мысалы вокзалдардың дизайны өзгерсе, қайта жіберсең сурет бар деп қабылдамайды, егер жылы болмаса. Мен 10 жылдан бері Фотопланета энциклопедиясына суреттер жіберіп жүрмін, бәрінде де түсірген күнін, айын сұрайды. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:54, 2024 ж. қыркүйектің 13 (+05) :{{@|Мағыпар}}Кеш жарық, суреттің атауы ұзақ сияқты. Сипаттамасы бөлімінде бәрін жазып көрсетуге болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:21, 2024 ж. қыркүйектің 14 (+05) ::Жақсы, келесілерін қысқартармын. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:40, 2024 ж. қыркүйектің 15 (+05) == Үлгілер == == Үлгілер == Ассалаумағалейкум! [[АФК чемпиондар лигасы элитасы|АФК чемпиондар лигасы]] мен [[КОНКАКАФ чемпиондары кубогы|КОНКАКАФ чемпиондар лигасы]]ның атауы өзгеріпті. Үлгілерді қайтеміз? Атауын өзгертеміз бе? --[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 12:27, 2024 ж. қыркүйектің 16 (+05) :Кеш жарық! Навигациялық үлгілерді ма, егер сол болса иә. Әрі ескі атаудағы үлгіні жою керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 20:01, 2024 ж. қыркүйектің 16 (+05) == Жою №3 == Қайырлы кеш. Мақала атауларын бір үлгіге келтіру үшін мына сілтеме беттерді жою керек болып тұр: * ''КИМЭП'' * Үлгі:Кәрім Мәсімовтың министрлер кабинеті (2016 жыл 6 мамыр) -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:40, 2024 ж. қыркүйектің 30 (+05) :{{@|Casserium}}Екіншісін не үшін жою керек? Атын өзгерту керек, тарихы сақталады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:45, 2024 ж. қазанның 1 (+05) ::Ол дубликат болып тұрған үлгі. Ішіндегі мазмұны [[Үлгі:Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті]] осы үлгімен біріктірілген. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 22:57, 2024 ж. қазанның 1 (+05) == Санат == Кеш жарық! "Қазақ билері" санатында [[Би (өнер)]] мен [[Би (тұлға)]] аралас екен. Бұл санатты [[Би (өнер)]]-ге қалдырып, қазақ тұлғаларын "Қазақ би-шешендері" санатына көшірсек қайтеді? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:19, 2024 ж. қазанның 2 (+05) * Санаттар дұрысталды, мәселе шешілді. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:39, 2024 ж. қазанның 3 (+05) == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:10, 2024 ж. қазанның 7 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Біріктіруге немесе жоюға ұсынылған мақалалар тізімі == Біріктіруге немесе жоюға ұсынылған мақалалар тізімі: 1.0 – ''Қазақстандағы хандық биліктің жойылуы'' (жақсысы) 1.1 – <s>Қазақ хандығындағы биліктің жойылуы</s> 1.0 – Саңырақ Тоқтыбайұлы батыр (жақсысы) 1.1 – Саңырық Тоқтыбайұлы 1.2 – Саңырақ батыр Тоқтыбайұлы 1.0 – Хангелді Сырымбетұлы 1.1 – Ханкелді батыр 1.0 – олбарыс би 1.1 – Жолбарыс Жылқайдарұлы 1.0 – Әлмерек абыз 1.1 – Әлмерек Жаншықұлы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:03, 2024 ж. қазанның 9 (+05) == Translation request == Hello, Kasymov. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]]/[[:ru:Родрик, Дэни]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Oirattas|Oirattas]] ([[Қатысушы талқылауы:Oirattas|талқылау]]) 16:14, 2024 ж. қазанның 14 (+05) == Координаттар == Ассалаумағалейкум! Қала туралы мақала жазғанда картадан географиялық орнын көрсетпей жатыр ғой. [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 13:50, 2024 ж. қазанның 28 (+05) : Уағалейкум салам! Бұл кемшілік кейбір үлгілердің әлі жазылмағанына байланысты болып отыр. Мысалы, мен екі жаңа үлгіні жүктеп қойдым, енді [[Кайенна]] мен [[Уагадугу]] қалалары картада көрсетіліп тұр. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 17:25, 2024 ж. қазанның 28 (+05) ::{{@|Мықтыбек Оразтайұлы}} қай мақала? Позкартасы жасалмаған болу керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:14, 2024 ж. қазанның 29 (+05) :::[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>}, [[Сан-Томе (қала)|Сан-Томе]], [[Сент-Джорджес]] мақалаларында тұр. Кей қалалардікі әдемі боп шығады, ал кейбіреуде олай емес--[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 00:39, 2024 ж. қазанның 30 (+05) :жақсы --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 20:04, 2024 ж. қазанның 31 (+05) : Иә, мәселе Позкартада болып тұр. Мен тағы Сальвадор және Эритреяны қостым, әрі қарай іліп әкетсеңдер жақсы болар ед... --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:26, 2024 ж. қазанның 31 (+05) ::Иә, жасап жатырмын--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:27, 2024 ж. қазанның 31 (+05) :{{@|Мықтыбек Оразтайұлы}} Елді мекен үлгісін толық толтыру керек. Ауданы, халқы, телефоны сияқты мәліметтер жоқ қой және дұрыс толтыру керек, ел деген параметрге ешқандай сілтеме немесе туды қоюға болмайды --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:27, 2024 ж. қазанның 31 (+05) ::[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>}, ел деген параметрге тек елдің атын жазып жатырмын, еш сілтемесіз, үлгісіз--[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 01:15, 2024 ж. қарашаның 1 (+05) == Неге жойдың? == ''Махмет Құлмағамбетов'' деген танымал саясаткер туралы мақаланы не пиғылмен жойғансың? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 21:53, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) :{{@|Елмұрат Х}} жедел жоюға ұсыныпты, содан соң жойылды. '''Пиғылға келсек ата жауым болу керек''' --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:00, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) :: Ата жауың болатындай саған бірдеңке істеп қойған ба? [[File:Face-smile-big.svg|23px]] Негізі әйгілі тұлға, сақтап қалуға болатын еді. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 22:05, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) :{{@|Елмұрат Х}} Қалпына келтірілді, жедел жоюға ұсынған қатысушыдан сұрап көріңіз. Мүмкін дубликат мақала ма екен? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:11, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) :Мақала тым қысқа, екіншіден қайталанған. Сондықтан жедел жоюға ұсынылған. Міне жақсысы: [[Махмет Ибатоллаұлы Құлмағамбетов]]. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:15, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) ::{{@|Елмұрат Х}} мақаланы жоюға ұсынған себебім көрсетілген, бір тұлға туралы екі мақала бола алмайды, "Махмет Ибатоллаұлы Құлмағамбетов" мақаласы бірінші басталған, сондықтан сол қалуға құқылы деп ойлаймын. Жалпы бұл тұлғаның маңыздылығы күмән тудырады. Қосатын ақпаратыңызды осы мақалаға қосуды сұраймын.--[[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:37, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) ::: Алғашқыда жоюға себеп ретінде дубликат деп көрсетілмеген еді. Дубликат болса, жояйық әрине. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 22:57, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) == Үлгі == Ассалаумағалейкүм. <nowiki>{{Договор}}</nowiki> үлгісі жарамсыз сияқты, дұрыстап бересіз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:34, 2024 ж. қарашаның 27 (+05) : Уағалейкум салам! Үлгі жарамды, бірақ орысша қалып қойған сөзді қазақшаға ауыстыру керек, сонда бәрі жақсы шығады. Мен қазір осы үлгіні мақалаға қосамын. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 09:57, 2024 ж. қарашаның 28 (+05) ::Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 10:45, 2024 ж. қарашаның 28 (+05) == Неге жойылды? == Сурет:Maska--kazahstan-shou1.jpeg осы суретті "Маска" мақаласына кірістіріп қоям деп жүктеп қойсам жойып тастапсыз. Адамның еңбегін еш етуді білесіз, ә. Толықтырамын оны әлі!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 23:39, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) :{{@|Madi Dos}}Екеуі де жойылады, себебі авторы мен қайнаркөзі көрсетілмеген. дайын суретті жүктеу қандай еңбек? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:42, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) ::Білем, оны көрсету керек екендігін. Менің енгізген бұрынғы суреттерімде дереккөздер бар. Кейінірек енгіземін, оның үстіне бұл еркін сурет емес. Тек осы Қазуикиде ғана орналасатын сурет, сосын адамның жасаған ісін құнсыздандырмаңыз. Админ болсаңыз, өзіңізге админсіз.Дайын суреті де енгізілмеген қаншама мақала бар. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 23:48, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) :::Қалпына келтіремін, бірақ авторы мен дереккөзін көрсете кетсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:54, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) == Координат модулін жаңарту == Module:Coordinates модуліне көптеген жаңартулар енгізілді, соларды қазақша нұсқасына енгізіп, координаттардың мақаладағы орналасуын дұрыстау керек. Модульді соңғы рет сіз өңдепсіз, жаңартып жіберуіңізді сұраймын. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 22:45, 2024 ж. желтоқсанның 22 (+05) <s>:Дайын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:41, 2024 ж. желтоқсанның 23 (+05)</s> Нақтылау керек :Мысалы: [[Екібастұз]] немесе кез келген қала жайлы мақаланы ашқанда, коориднаттар инфобокспен бірге жабысып тұрады. Соны түзесеңіз. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 23:38, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::{{@|Murat Karibay}}Ол үлгіден емес, уикипедияның интерфейсі жаңарғаннан болып тұр. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:09, 2024 ж. желтоқсанның 27 (+05) == Кедергі == Саламатсыз ба, мазалағыныма кешірім сұраймын. Мен қазақша Википедияға өз үлесімді қосқым келеді, алайда шегіндіруші 1nter pares деген адам менің әрбір өңдеуімді себепсіз жойып жатыр. Мен одан неге өңдеулерімді жойғаның сұрадым, бірақ нақты жауап ала алмадым. Осы жайында шара қолдансаңыз. Алдын ала рақмет [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:33, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Айдаушы мақала == Француз және үнді соғысы деген жойылған мақаланы айдаушы бет ретінде қалпына келтіру үшін сыртқы сілтемелерді қалай қолдансам болады және оған рұқсатым бар ма [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:43, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:56, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05) == Үлгі == Кеш жарық! Осы үлгінің басқасы бар ма? (Үлгі:Апат). Көрсетілімі нашарлау, не қолдануға болады орнына? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:08, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05) :Бсақасын біле алмадым, мүмкін дубликат жасай бермей, осы үлгіні жаңарту керек шығар --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:11, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05) == Администратор құқығынан айыру == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:31, 2025 ж. қаңтардың 23 (+05) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 11:23, 2025 ж. қаңтардың 26 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 тізімін пайдаланып User:Doc James@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Байланыс == Kasymov мырза сізбен қалай байланысқа шықсақ болады, мақала өңдеуге қатысты кейбір сұрақтар бар еді? [[Қатысушы:Nirvana 0099|Nirvana 0099]] ([[Қатысушы талқылауы:Nirvana 0099|талқылау]]) 11:21, 2025 ж. ақпанның 5 (+05) == Бітікші сайлауы == Қайырлы таң! [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 07:34, 2025 ж. ақпанның 19 (+05) == Господин Касымов == Господин Касымов, как с вами связаться? У нас есть вопросы по редактированию статьи [[Қатысушы:1lockeny|1lockeny]] ([[Қатысушы талқылауы:1lockeny|талқылау]]) 19:54, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) == Assistance with Template Updates on Kazakh Wikipedia == Hello Kasymov, I hope you're doing well. I recently made a request on the Kazakh Wikipedia village pump regarding updating certain country data templates to align with standard formatting. Since this impacts multiple pages, I’d appreciate your input or assistance in addressing it. You can find my request here: [[Уикипедия:Форум#Replacing "Country data" templates with "Үлгі:Байрақ".]] Please let me know if you need any clarification. Thank you for your time and consideration! Best regards. [[Қатысушы:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[Қатысушы талқылауы:OperationSakura6144|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. наурыздың 26 (+05) == Sorting files in categories == Hi! I hope you can help me a bit. [[Үлгі:Non-free media]] seems to put files in [[:Category:Тегін мақалалар]] and according to Google Translate it means free files. It should say something like "All non-free files" like [[:en:Template:Non-free media]]. Also [[Үлгі:Free media]] should put files in "All free files" like [[:en:Template:Free media]]. Can you help fix? Finally there seems to be a lot of redundant categories in [[:Санат:Уикипедия:Суреттер]]. Can you delete those that are not needed? If you want to rename the categories wit files without machine-readable source, author etc. you need to use Translatewiki. You can see more at [[:m:File_metadata_cleanup_drive/How_to_fix_metadata#Finding_images_without_an_information_template]]. [[Қатысушы:MGA73|MGA73]] ([[Қатысушы талқылауы:MGA73|талқылау]]) 23:23, 2025 ж. сәуірдің 11 (+05) == Бетті жою == Қайырлы күн, Қасымов мырза. ''Қатысушы:Austrian Cat/зертхана/Осман империясы'' бетімді жоюыңыздың себебі не? [[Қатысушы:Austrian Cat|Austrian Cat]] ([[Қатысушы талқылауы:Austrian Cat|талқылау]]) 09:55, 2025 ж. сәуірдің 25 (+05) :қалпына келтірдім, бірақ ондай мақала бар ғой. Бұрынғы автордың еңбегін жоққа шығарып, зертханаңыздан көшіре салу болмайды --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:54, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) ::неге? Қазақша Уикипедияда мақалалардың көбісі безендіру, яғни эстетика, дереккөздер мен сілтемелердің болуы тараптарынан біраз ақсап, және жалпы сапа критерийлерін қанағаттандырмайды деп айтуға болады. Әсіресе ол басқа тілдік бөлімдермен салыстырғанда байқалады. Егер де біздегі мақаланы ағылшын бөлімінде қолданылған сілтемелер мен деректерге негізделіп, оны бейімдеп һәм безендіріп, қайтадан жазғаннан не залал? Бір түсіндіріп жіберсеңіз [[File:Face-grin.svg|25px]] [[Қатысушы:Austrian Cat|Austrian Cat]] ([[Қатысушы талқылауы:Austrian Cat|талқылау]]) 23:15, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) :::соны неге мақаланың өзің безендіріп, толықтырып жаңартпасқа --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:22, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) ::::әзірше жазылу үрдісінде, зертханамда мәтін толық дайын болған соң, мақаланың өзіне бір-ақ өңдеме арқылы көшіре салам деген ой болған негізі. Себебі қазуикидегі кейбір үлгілер, мысалға [[Үлгі:Sfn]] жеке өзіме қазірше шамалы түсініксіз болып тұр (себебі орыс Уикипедиясында бұл үлгіні қолдану үшін, [[Үлгі:Cite book]] дегеннің "| ref =" қатарында автор есімін енгізіп, дәл соны ''sfn'' үлгісіне қоясың). Жазып аяқтаған соң, бұл үлгі дұрыс жұмыс істеп, барлық ақпарат толық екеніне көзім жеткенде жария етемін (деп ойлағанмын). Ондайға тыйым салынған ба? [[Қатысушы:Austrian Cat|Austrian Cat]] ([[Қатысушы талқылауы:Austrian Cat|талқылау]]) 23:32, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) :Сапаға көмектесер еді, түсінгенім көп өңделген уикипедия тереңдігі көп болады екен --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:46, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) Балам, ''Абсурдизм'' деген мақаланы неге жойдың? Қайтара салшы... --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 23:37, 2025 ж. Мамырдың 2 (+05) :Қалпына келді, {{@|І Хәріполла}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:38, 2025 ж. Мамырдың 9 (+05) Сәлем, [[Хасанкейф]] және [[Ойжұмбақ]] мақалаларын неге жойғансың? Қалпыларына келтіргенің дұрыс болады. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 22:05, 2025 ж. Мамырдың 7 (+05) :Кеш жарық! {{@|Елмұрат Х}} Ол қатысушы тоқтамай мақалалар жазған екен, барлық мақаласын жойғанмын. Қалпына келтірмеймін, себебі біреудің шала жұмысын админдер артынан неге ретке келтіріп отыру керек? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:38, 2025 ж. Мамырдың 9 (+05) :: Сәлем! Жалпы ондай жерде «тексерілмеген мақала» деген үлгіні қолданған жөн. Басқа қатысушылардың еңбегін елейтін болсақ, әрине. Немесе «бастама» деген үлгі де бар және оған қатысты көптеген нақтылау белгілерін қолдануға болады, егер мақалалар санын күрт азаюын қаламасақ. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 23:57, 2025 ж. Мамырдың 11 (+05) :{{@|Еститін Азамат}} кеш жарық! Онсызда сондай үлгі қойылады, бірақ оның мазмұнын, сапасын, грамматикасын кім тексереді. Біреудің артын кім тегін тексеріп, көзді қызартып, қиналып отыру керек. Ынтасы мен жауапкершілігі жоғары адам жазатын нәрсені жазады, жай шетелге барып қайту үшін жасамайды. Шындық солай --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:49, 2025 ж. Мамырдың 13 (+05) :: Қызықсың. Сені мұнда біреу мәжбүрлеп жатыр ма? --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:00, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) :Бірнеше қатысушы ғана тексеріп, уақытын бөліп, сапасыз дүниемен күресіп жүр. Соның ішінен Сені байқамадым. Сондықтан уақытты маған құрта бермей, жақсы мақалалар дамытуға үлес қоссаң немесе қате, жетіспейтін үлгілерлі толықтырса жақсы болар еді. Егер оларды түзетіп тексеріске салсаң, жоюға болмайды. Осыны әсіресе оқушылар мен студенттер көп пайдаланады. Мазмұны копи паст жасалған нәрседен қазуикипедияның сапасына күмәнмен қарайтын болады. Айдаладағы біреудің мақаласына басты ауыртудың қажеті шамалы. Болмаса телеграм топқа жаз, осы мәселені шулатып жүргенімізге біраз болды. Бірақ көбісі робот сияқты, қыстырмайды, бір рет қана өңделген, аударылған, конвейер мақалаларын минут сайын жазып отырады. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:58, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) :: Әлгі [[Абсурдизм]] мақаласын алайықшы — оны өзің жойдың, өзің қалпына келтірдің. Жалпы оны жоятындай ештеңе көріп жатқан жоқпын, әжептәуір мақала. Орфографиялық қателер бар әрине, бірақ ол енді басқа әңгіме. Мүмкін, жойғанда сен оны оқымаған да шығарсың? Солай болып көрінеді. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 17:36, 2025 ж. мамырдың 18 (+05) :Ол да мүмкін, себебі жоймай қарап шыққанымда түзететін заттары көп болды. Сондықтан 2-3 минут аралықта жасалған мақалалардың сапасына күмн тудырдым. Сондықтан соған ұқсас дүниелерді қарамай жойғаным бар. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:09, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) :: Сөйтіп жүріп сапалы мақалаларды құртып жүрсің. Басқа қатысушылар Қазақ уикипедиясындағы мақалалар санын арттырып жатқанда, сен осындай керағар әрекетпен айналысып, не пайда таппақшысың? --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 23:17, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) :{{@|Еститін Азамат}} сені және басқа да ұқсас '''фейк''' аккаунтарды бұғаттау жайлы талқылап жатыр. Соған қарағанда шынымен 4-5 аккаунт бір адамға тиесілі болу керек. Сен мені қадалағанша басқа шаруалармен айналыссай, істейтін тірлігін, жұмысын жоқ па? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:58, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) :: Мұнда фейк жұмыспен айналысқанды сені ғана көріп тұрмын. Жарайды, сен мылжи бермей, қатесіз жазуды үйреніп алсаш. Әртүрлі фейк тапсырмаларды «қадалағамай». --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 08:09, 2025 ж. мамырдың 23 (+05) :::Бұл даудың қажеті жоқ, бір-біріміздің уақытымызды алып нестейміз? :::Әркім барынша жұмыстанып жатыр, арасында қателерде болады, мінсіз адам жоқ) :::@[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]], сізге ұсыныс, басқа қатысушылардың әрекеттерін «қадағаламай» өзіңіз де мақала жазып бастаңыз. Мүмкін сіздікі ең үздігі болып шығар? :::Осы талқылау былай (агрессивті түрде) жалғаса берсе шынымен де бұғаттау шараларын еңгізуге тура келеді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 08:25, 2025 ж. мамырдың 23 (+05) :::: Артық кетсем, кешірерсіз. Жалпы бейтарап болуға тырысқанмын... --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 09:18, 2025 ж. мамырдың 23 (+05) :{{@|Еститін Азамат}} не деген екі жүзділік пен жасанды жауап. Бейтарап дей ма... деп Сен, не пайда таппақшысың деген жауаптар ше? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 13:33, 2025 ж. мамырдың 24 (+05) *{{@|Еститін Азамат}} Айтқаным келді. Құрметті админдер осы және осыған ұқсас '''ФЕЙК-ПРОВОКАТОР''' аккаунттың бәрін бұғаттап жою керек. ''Мира бел, Джамбул, осы аккаунт, Хәриполла'' деген аккаунт бір адамның артында. Кім екенін де сезіп тұрмын. {{@|Batyrbek.kz}}, {{@|Нұрлан Рахымжанов}} шара қолдансаңыздар. '''Ң''' әрпіне әдейі қате жіберіп, айтқан жауабынан байқадым. Өзінің жұмысы мен жеке өмірі жоқ па? Дені дұрыс емес-ау (осындай сөздер жазуға тура келіп тұр). Егер сіздер әрекет қылмасаңыздар өзім ретке келтіремін --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 13:28, 2025 ж. мамырдың 24 (+05) *:Еститін Азамат деген қатысушыны 6 айға блоктадым. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:29, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:25, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) :дауыс берілді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:01, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) == Техникалық мәселе == Ұлы мәртебелім, мен жоқ кезде қандай техникалық мәселе туындады? Мүмкін кейбіреуін шеше алармын. Талқылау легінне жазайын десем жаза алмай қалыппын, бұл менде ғана ма білейін деп едім. Әзірге себебін таба алмай жатырмын. Санатта неге мақалалар қазақ алфавитімен ретттелмейді деген сұраққа әлі жауап тапқам жоқ, мен жоқта анау үш нұсқа деген пәле жоғалыпты, қуанып қалдым. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:51, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) :Арыстанбек, үш нұсқаны алдырттық қой әйтүп-бүйтіп. Талқылау легін барлық уики бойынша аламыз деп жатыр еді. Сол алып тастаған болар. Санаттар туралы сұрап көрейін. Осы бет иесінен кешірім өтінем, оның атынан жауап беріп отырғаным үшін. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:52, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) ::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] Талқылау легі деген керемет дүние еді, жақсы дүниені неге құртқанды жақсы көреді екен. Фейсбуктың да алғашқы кездегі дизайны мен талқылау құрылымы өте әдемі еді, қазір быт-шыт бірдеңе болып кетткен. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:18, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) == [[Бауыржан]] == Why are you removing the name I added? [[Қатысушы:Altenmann|Altenmann]] ([[Қатысушы талқылауы:Altenmann|талқылау]]) 00:25, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Үлгі == Қайырлы кеш! Апат және Оқиға үлгілерін ретке келтіре аласыз ба? Нашарлау екен. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:56, 2025 ж. маусымның 1 (+05) :Кеш жарық! Қазір өңдей алмаймын, кейінірек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:57, 2025 ж. маусымның 1 (+05) ::Қайырлы түн. Осыны ұмытып кетпеңізші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:05, 2025 ж. маусымның 18 (+05) == Жеке кеңістігімдегі мақалалар == Қайырлы күн.Неліктен менің жеке кеңістігімдегі мақалаларды түсіндірместен өшірдіңіз? Мен негізгі мақала кеңістігін толтырмау үшін бос уақытымда жұмыс істейтін жаңа мақалалар жасадым. (Қатысушы:Programman/Kickstarter, т.д.). Барлық жойылған мақалаларды қалпына келтіруді сұраймын. [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 15:46, 2025 ж. маусымның 11 (+05) :Кеш жарық! Ол жерде ешқандай мақалалар көріп тұрған жоқпын. Бәрі бос бет қой? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 01:05, 2025 ж. маусымның 13 (+05) ::Иә, әзірге бос беттер болды, онда мен мәтінді біртіндеп қосуды жоспарладым. Осы беттердің барлығын қайта жасауым керек пе, әлде оларды қалпына келтіре аласыз ба? [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 13:40, 2025 ж. маусымның 13 (+05) :::асықпай, біртіңдеп жазған дұрыс-ау. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:24, 2025 ж. маусымның 14 (+05) == Мыстангер жайлы ақпаратты мақұлдау == Сәлем! Мыстангер жайлы бетті қазақшаға аударып, ақпарат қосып едім. Соны мақұлдап, жариялап жіберсеңіздер. [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 14:19, 2025 ж. маусымның 13 (+05) :Жалпы, қарап жіберетін біреу-міреу бар ма екен мұнда?)) [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:47, 2025 ж. маусымның 16 (+05) :Сілтемесін беріңіз. Қарап берейін. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:42, 2025 ж. маусымның 17 (+05) ::{{@|Aweworthy}} кеш жарық! Басқа да белсенді қатысушылар мен админдерден көмек сұрасаңыз болады--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:57, 2025 ж. маусымның 17 (+05) ::Қайырлы күн! https://en.wikipedia.org/wiki/The_Witcher осының қазақшасын бастап берсеңіз)) [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 15:26, 2025 ж. маусымның 25 (+05) ::Өтініш жасағаныма 9 айдың жүзі болып қалыпты... ::https://en.wikipedia.org/wiki/The_Witcher [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:44, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) :[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] сіз көмектесе аласыз ба? [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:46, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::Сізге бетті бастап беру керек пе? Әрі қарай өзіңіз толықтырасыз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:51, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) :::Дәл солай. Жаңа материал бастауға әлі құқығым жеткіліксіз, сондықтан тек өңдей аламын. [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:56, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::::Бастадым, өңдей беріңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:08, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) == Жою == Сәлеметсіз бе! <s>Асқар Алтынбекұлы Күлібаев</s> осы мақаланы жоюыңызды сұраймын [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 03:48, 2025 ж. маусымның 15 (+05) :дайын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 13:45, 2025 ж. маусымның 15 (+05) == Біріктіру == Сәлеметсіз бе! [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжіліс төрағасының орынбасарлары]] мен оның ағылшынша нұсқасын (Deputy Chairman of the Mäjilis) біріктіріп, барлық мақалаларда қолдана берсек қалай жалпы ? Егер рұқсат болса, біріктіруіңізді сұраймын. Рақмет [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 03:19, 2025 ж. маусымның 16 (+05) :жақсы, өзіңіз жұрыс деп шешсеңіз, жылжыта беріңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:56, 2025 ж. маусымның 17 (+05) == Бетті уақытша жартылай қорғау == Сәлеметсізбе, менің жаңа мақаламда вандализмнің алдын алу үшін уақытша қорғауыңызды сұраймын. Мерзімі - 1 ай. Мақала аты: [[Яковлев Як-42]] және [[Zhezkazgan Air]] [[Жетісу Әуекомпаниясы]] [[Эрдэнэт қаласы]] 1 айға жартылай қорғау қылдырып беріңіз [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 10:45, 2025 ж. шілденің 4 (+05) == Мағынасыз мақала == Кеш жарық, [[PewDiePie T-Series-ге қарсы]] деген мақаланы жоюға ұсынамын. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 20:39, 2025 ж. шілденің 4 (+05) :Кеш жарық! Неге, мазмұнын оқымадым. Басқа тілдерде бар екен, себебін жаза кетсеңіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:23, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::Енді адам деген мазмұнын білу үшін мәтінді оқымай ма?? Қарапайым нәрсе ғой, жоя салыңыз. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 17:24, 2025 ж. шілденің 6 (+05) :::Не себепті жою керек? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:34, 2025 ж. шілденің 6 (+05) ::::Ол қазақ болмысына, әдетіне жат шетелдердің еріккен күйбең тіршілігін сипаттайтын еш маңыздылығы жоқ мақала ғой. Анық көрініп тұр ғой, мағынасы жоқ екені. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 19:03, 2025 ж. шілденің 6 (+05) :::::Мақала басты бетте тұрған жоқ. Тек басқа тілдерден аударып жазылған. 18 тілде жазылған екен. 17 тілде жазылғандарын жойсаңыз, қазақ тілінде де жоямын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:08, 2025 ж. шілденің 6 (+05) ::::::Түсінбедім, сонда басқа тілдерде санасыз, мағынасыз мақалалар болса, бізде де қала бере ма? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 19:46, 2025 ж. шілденің 6 (+05) :::::::{{@|Елмұрат Х}} қайырлы кеш! Қандай да бір мақаланы жойылуға лайықты деп санасаңыз, онда сол мақалаға «[[Үлгі:Жедел жойылсын|Жедел жойылсын]]» үлгісін қойып, себебін жаза кетіңіз. Ары қарай жойылу туралы сол мақаланың талқылау бетінде жүруі қажет. Қандай да бір қатысушының талқылау бетіне жеке келіп, "мақаланы жоя салыңыз" деген болмайды -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 20:10, 2025 ж. шілденің 6 (+05) :::Елмұрат этика ұстаңыз. Көшеде, базарда жүрген жоқсыз, мен СЕНІ танымаймын. Арақашықтықты сақтаңыз! Қарапайым болса, нақты себебін көрсет, жоя сал, ала сал демей [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 01:52, 2025 ж. шілденің 8 (+05) == Мақала жойу == Сәлеметсіз бе. Сіз [[Kazakhstan Airlines]] мақаласын жойыңызшы. Мен оның орнына жаңа мақаласын жасамақпын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 11:50, 2025 ж. шілденің 5 (+05) :Кеш жарық! Сол мақаланы уикипедияға сәйкес толықтырыңыз. Жоя алмаймын [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:24, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::Неге сіз мен мақалалардың атын толықтай жазып қойсам қысқа қылдырып өзгертіп тастайсыз? Қысқа жазған біртүрлі ғой толық жазып қойу керек қой Ан-30 емес Антонов Ан-30 деп қойу керекқой [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 06:40, 2025 ж. шілденің 6 (+05) :::енді қайта толықтырып қойыңыз [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 06:42, 2025 ж. шілденің 6 (+05) ::::[[Жезқазған әуежайы]] деген мақаланы неге қайта қалпына келтіріңіз? Мен инфобокс және қосымша ақпараттар қосытымғой. Дереккөздердіде қосып қойғам [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:42, 2025 ж. шілденің 6 (+05) == беттің атын өзгертпей туралы == сәлеметсізбе, мен мақалалардың бетін тотықтап жазып қойсам сіз неге атын ауыстыра бересіз. Ан-30 жан Антонов Ан-30 деп өзгертсем қысқа сына ауыстырып жібере бересіз, бұл қандай себептермен??? [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 11:42, 2025 ж. шілденің 7 (+05) :кеш жары! Орыс тілінде қысқа нұсқадағы атауын маған ыңғайлы көрінді, яғни оқырман іздегенге оңай болады. Бірақ та қалған админдер дұрыс деп шешкен екен, сіздің қайта жылжытқан нұсқаңыз қалатын болды. Ескерту мақала атауларын ойланбай, талқыға салмай жатып жылжытпауды өтінемін. Рахмет [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 01:54, 2025 ж. шілденің 8 (+05) ::жауап бергеніңіз үшін рахмет [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 08:52, 2025 ж. шілденің 8 (+05) == ПозКарта == сәлемктсізбе. Айта аласыз ба қалай ПозКарта жасау керегін [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 13:47, 2025 ж. шілденің 8 (+05) == ескі өңдемеге қайтармау == Сәлеметсіз, [[Үржар (ауыл)]] деген бетті ескі өңдемесіне қайтармауды сұраймын. [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 20:24, 2025 ж. шілденің 9 (+05) == Growth features - Mentorship and Community updates == Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:28, 2025 ж. шілденің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Әсел Құрманбаева == Сәлеметсіз бе! Әсел Құрманбаеваға уикипедия мақаласын жазсам қалай болады ? Әлде ол орынсыз ба ? [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 12:33, 2025 ж. шілденің 28 (+05) :Кеш жарық! кешірерсіз кім екенін білмедім) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:10, 2025 ж. шілденің 28 (+05) ::Нұрсұлтан Назарбаевтың екінші әйелі 😉 жай ғаламторда оның өмірбаяны, жеке өмірі, отбасы, байлығы жазылған, соның бәрін қолданып уикипедия мақаласын арнасам ба деп едім [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 21:14, 2025 ж. шілденің 28 (+05) :::өз еркіңіз, маңызды болып көрінер. қазаққа біреудің өмірі мен өсек қызық болу керек) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:20, 2025 ж. шілденің 28 (+05) ::::Жақсы 😅 [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 21:30, 2025 ж. шілденің 28 (+05) == Бет жою == Сәлеметсіз бе сіз меннің ''Бозанбай өзені'' деген мақаламды Бозанбай (өзен) деп жылжытыңыз. Ал ''Бозанбай өзені'' деп қалған мақаланы жойып бере аласызба [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 17:45, 2025 ж. шілденің 29 (+05) :Түсінбедім? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:09, 2025 ж. шілденің 31 (+05) ::Іздемеге жазсам (Гуглдың) Бозанбай өзені деп шығады соны бассам ол бет [[Бозанбай (өзен)]]іне айдатылған Kasymov деп тұр. жойылған бетті жойып бере аласызба [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 01:18, 2025 ж. тамыздың 2 (+05) :::Ол онсызда жойылған [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:35, 2025 ж. тамыздың 3 (+05) == Бет жою == <s>Нарын</s> бетін жойып беріңізші. Түпнұсқа бетін ''Нарын (айрық)'' дегенге айдағанмын. Мен бұл сөздің орнына ''Нарын (қала)''ның өзгертетін деп тұрмын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 06:44, 2025 ж. тамыздың 4 (+05) :Рахмет [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 17:07, 2025 ж. тамыздың 13 (+05) == Стивенсон Роберт Льюис == Сәлеметсізбе, мына мақаланы қалпына келтіре аласыз ба, өте әйгілі жазушы ғой? --[[Арнайы:Үлесі/2.133.132.177|2.133.132.177]] 14:21, 2025 ж. тамыздың 21 (+05) :Касымов мырза, неге жауап бермейсіз? Басқа жүз шақты тілде бар мақала қазақ тілінде де болу керек қой!! --[[Арнайы:Үлесі/2.133.132.177|2.133.132.177]] 17:06, 2025 ж. тамыздың 24 (+05) == Саддам Хусейн == Hello. There is something wrong with the childhood photo of Saddam Hussein in the [[Саддам Хусейн]] article. His date of birth is 1937, but in the photo, supposedly from 1940, he looks no older than one year old. Either the year is incorrect, or the child is not Saddam Hussein. The same issue was raised back in 2012 on the Wikimedia Commons discussion page for this photo, but there was no response. https://commons.wikimedia.org/wiki/File_talk:Saddam_in_childhood.jpg If the discrepancies cannot be identified, then this photo should be removed from the article. Yours sincerely, [[Арнайы:Үлесі/78.174.55.43|78.174.55.43]] 07:11, 2025 ж. тамыздың 30 (+05) == Тілдер vs. Infobox Language үлгілері == Сәлеметсіз бе. Тілдерге қатысты мақалаларды реттеуге үлес қосықым келді, және әдеттегідей басқа сапалы мақалалардың үлгісі бойынша жазуға тырысамын, мысалы [[Қазақ тілі]]. Бұл мақалада Үлгі:Тілдер үлгісі қолданылған. Кейбір беттерде қазақшаға аударылған Үлгі:Infobox Language тұр. Қайсысын қолданған дұрыс? "Тілдер" үлгісін ұстануға тырысып тұрмын, бірақ оны да пішімдеу тұрғыдан сәл өңдеу керек. [[Қатысушы:Aisford|Aisford]] ([[Қатысушы талқылауы:Aisford|талқылау]]) 19:55, 2025 ж. қыркүйектің 5 (+05) :кеш жарық! Тілдер үлгісін қолданған дұрыс. Егер үлгі қате болса, үлгіні толықтықтырып, әрлер қатесін түзетуге болады. Үлгіні жасай алатын шығарсыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:13, 2025 ж. қыркүйектің 7 (+05) == Execution of Saddam Hussein == Good afternoon! Would you be so kind to translate [[en:Execution of Saddam Hussein|this article]] into Kazakh language?! --[[Қатысушы:Edrilizer|Edrilizer]] ([[Қатысушы талқылауы:Edrilizer|талқылау]]) 01:48, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05) == Жазған мақаламды тексеріп, Wikidata тізіміне қосу == Ассалаумағалейкум ''Kasymov'' мырза, мен кеше [[Майлысу]] атты мақала жазған едім, соны тексеріп, Wikidata элементіне қосуыңызды сұраймын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 22:58, 2025 ж. қыркүйектің 21 (+05) == Ту үлгісін жасау == Кеш жарық! {{ту|Тайвань}} үлгісінің екінші нұсқасы бар ма екен? Олимпиада және спорт жарыстарына спортшылар басқа байрақпен шығады. Спорт жарыстарында да басқа ту көрсетіледі. Бізде сол тудың нұсқасын жасауға болар ма еді? Екінші өтініш, '''спорт жарысы''' үлгісінде атауы дегенді жасыл түспен белгілемесек бола ма? Сұр түсті қалдырсақ немесе шрифт жасыл фонда ақ болуы керек сияқты?. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 18:56, 2025 ж. қыркүйектің 22 (+05) == Тәулік суреті == Тәулік суретін бот ортаққордан импортайтындай жасап қойсақ қалай? Сен басқа пайдалырақ жұмыстарға көңіл бөле аласың. Бұндай қайталанатын шаршататын жұмыстарды ботқа тапсырған дұрыс. Бот күн сайын бір бетті сосын ай сайын бір бетті импорттап отырады. Келісесің бе? <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:54, 2025 ж. қыркүйектің 28 (+05) :@[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]] Әрине соны баяғыдан атйып жүргенмін, бұрындары солай болатын. Жасап қоя салыңыз) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:30, 2025 ж. қазанның 1 (+05) ::Скрипт істеп тұр ма тексеру үшін сен бастаған осы айдың POTD үлгілерін жоямын. Түсіністікпен қарайды деп ойлаймын <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:39, 2025 ж. қазанның 1 (+05) ::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|менің ботыма]], мерзімі шектеусіз уикиаралық импорттаушы тобына қосып бергенің керек болып тұр. Уикиаралық импорттау құқығын алудағы мақсат: Commons-тан Potd үлгілерін күнделікті импорттау <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:55, 2025 ж. қазанның 1 (+05) :::Ондай құқығым жоқ деп тұр. :( Нұрлан ағадан сұрап көрші. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 14:26, 2025 ж. қазанның 2 (+05) ::Тәулік суретіне қатысты үлгілерге ештеңе жасмай тұра тұруыңды сұраймын. Сынақ ойдағыдай болды, енді бот өзі үлгілерді бастай береді. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:33, 2025 ж. қазанның 4 (+05) :::Тамаша! Ортаққордан жүктейді ма? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 18:11, 2025 ж. қазанның 5 (+05) ::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] иә <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:23, 2025 ж. қазанның 6 (+05) :::::суреттің сипаттамасы жасанды интелеккт арқылы қазақша бірден жазылатындай жасауға бола ма екен негізі? Не сурет екенін көрсететіндей? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 16:47, 2025 ж. қазанның 23 (+05) ::::::@[[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] көп нәрсені жасауға болады, бірақ оның бәріне уақыт керек қой. Көбіміз уақытты дұрыс бағаламаймыз. Уақыты келсе жасаймын, басымдықтарға, маңыздылықтарға бірінші көңіл бөлемін. Уикипедияға жасанды интеллект тікелей қосып қоямын ба деген ой да келген. Ең маңызды істер тұрғанда бұндағы істерім өзінің сәтті уақытын күте тұрады, мүмкін ондай сәтті уақыты мүлдем келмейтін де шығар, себебі Уикипедиядағы істерімнің маңыздылығы 1/10, 1/20, 1/40 геометриялық прогрессиямен маңыздылығы төмендеп барады. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:39, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] айлық үлгілерін өзің жазып жүр екенсің ботқа ай сайынғы үлгіні де жазып отыруға тапсырма беріп қойғанмын. Егер бет бар болса бот елемейді сондықтан боттың не жасағысы келгенін көре алмаймыз. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:41, 2025 ж. қарашаның 22 (+05) :жақсы, бастысы Бот санат пен интеруикиді қоюды ұмытпасың) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:21, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) ::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] интеруикиді өзіміз қоятын сиқтымыз. Бот қоя алмайды деп ойлай бер. Бізге де жұмыс қалсын ))) <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:46, 2025 ж. қарашаның 24 (+05) == Крем == Добрый день! Поясните причину [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Сары_май_кремі&diff=prev&oldid=3508291вашей отмены], пожалуйста. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 19:13, 2025 ж. қазанның 5 (+05) :Кеш жарық! Стақан сияқты сөздерге мақалаға тікелей қатысы болмағандықтан, кері қайтардым [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:57, 2025 ж. қазанның 7 (+05) == Me editing my user page == For some reason, every time I add links to my user page on different Wikipedia language editons on my user page '[[User:PK2]]' in Kazakh, the following warning comes up: 'This action has been automatically identified as harmful, and therefore disallowed. If you believe your action was constructive, please inform an administrator of what you were trying to do. A brief description of the abuse rule which your action matched is: Қатысушы жеке бетіне мақала жазу'. [[Қатысушы:PK2|PK2]] ([[Қатысушы талқылауы:PK2|талқылау]]) 04:27, 2025 ж. қазанның 27 (+05) == Өңдеу қателігі == Асхат Советханұлы Жұмабеков бетінде мақала өңдегенде қателік шықты. Не істесем болады? Администраторға хабарлассын деген @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 21:19, 2025 ж. қазанның 30 (+05) :Кеш жарық! Түсінбедім [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:26, 2025 ж. қазанның 31 (+05) == Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:30, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Қызыл ту ордені мақаласына бағыттайтын беттер қателігі == Сәлеметсіз бе! ҚҰРМЕТТІ @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]! Қызыл ту ордені бетіне бағыттайтын келесі беттер: ''Еңбек Қызыл Ту'' Бұл беттерді тез арада жобға ұсынамын, себебі Еңбек Қызыл Ту ордені - өз алдына басқа марапат. [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 08:43, 2025 ж. қарашаның 20 (+05) <s>:Жақсы</s> Біраз мақалаларға сілтеніп тұр, әзірше жойылмайды. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:56, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) == Уикижобалар == Саламатсыз ба қазір қандай уикижобалар бар [[Қатысушы:Galumzhan|Galumzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Galumzhan|талқылау]]) 15:15, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05) == Администраторды сайлау == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:58, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == Райымбек батыр мақаласын қорғау жөнінде == Қайырлы күн, мырза! [[Райымбек батыр]] мақаласын уикилендірдім. Дереккөздерге сілтеме жасадым. Мақаланың қазіргі нұсқасын қорғауға алуларыңызды сұраймын. Трайбалистік сипаттағы вандализмнің (тұлғаларды негізсіз мадақтау және артық эпитеттер мен метафорларды қолдануы) алдын алу үшін. Алдын ала рақмет! [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 13:10, 2026 ж. қаңтардың 8 (+05) :Кеш жарық! жартылай қорғадым [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:13, 2026 ж. қаңтардың 10 (+05) ::Кеш жарық! ::Енді көріп отырмын, рақмет! [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 20:13, 2026 ж. қаңтардың 27 (+05) == '''Уикипедия 25''' == Уикипединың [[Уикипедия: 25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойын]] тойлауға шақырамыз [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:33, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05) == Қазақстан Республикасындағы педагогикалық практика == Сәлеметсіз бе, менің мақаламды жойып тастапсыз. Себептерін айтсаңыз жақсы болар еді [[Қатысушы:Мақалалар жинағы|Мақалалар жинағы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мақалалар жинағы|талқылау]]) 11:45, 2026 ж. қаңтардың 13 (+05) :@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]Жауап бересіз бе? Басқаларға комментарий жазып жатырсыз, маған да мақаланың өшірілуі туралы жазған жоқсыз [[Қатысушы:Мақалалар жинағы|Мақалалар жинағы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мақалалар жинағы|талқылау]]) 08:53, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05) ::Энциклопедиялық мақалаға келмейді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:32, 2026 ж. қаңтардың 21 (+05) == Орфографиялық қате == Сәлеметсіз бе. Неге менің [[Сәрсенбі]] бетіне жасаған өңдемемді қайтарып тастадыңыз? Қазақ тілінің орфографиялық ережесіне сәйкес бастауыш пен баяндауыш арасына [[дефис]] (-) емес ұзын сызық (—, [[сызықша]]) қолданылады. Мысалы, "Алма — жеміс". Сондықтан өзгеріс әдейі жасалды. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:23, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :[[Бристоль]] бетіне жасаған өңдемемді де қайтарып тастапсыз. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:26, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) ::Бірінші мақала сол қалпында тұр. Екіншісінде орынсыз сілтеме қойылған. ** өзені деп сілтенбейді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 20:30, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :::Сәлеметсіз бе. Сонда "<nowiki>[[Эйвон өзені]]</nowiki>" емес "<nowiki>[[Эйвон]]</nowiki> өзені", яғни тек [[жалқы есім]]ді сілтемеге алу керек пе? Дереккөз көрсете аласыз ба? [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 15:05, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05) ::::Кеш жарық! Осындай аттас басқа заттар аталмаса ешқандай өзені, көлі деген керек емес. Болып жатса *** (өзен) деген дұрыс болады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:08, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05) == Одиссейді жою == Сәлем, мына мақаланы неғып жойдың? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 00:08, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05) :сәлем! Ол қатысушының біраз өңдемелері кері қайтарылды. Бастаған мақалалары әлі тексерісен өткізілмеген. Қалпына келтірдім. Соны әрлеп, санаттарын қойып, мазмұнын тексеріп жіберсең жақсы болар еді. Жалпы сол қатысушының барлық бастаған мақаласын тексерістен өткізіп жіберсең, қазуикиге қосқан үлкен үлес болар еді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:26, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05) == Айлық үлгілер == Тәулік суретінің айлық үлгілерін ай сайын айдың соңында 26-күні басталатын етіп қойдым. Енді өзің бастамай тек бақылап жүрсең жеткілікті болар. Бірдеңе дұрыс болмай жатса айтасың ғой. Уақытым болса дұрыстауға тырысамын. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:12, 2026 ж. қаңтардың 31 (+05) :Рахмет бірақ қате болып жатыр. Қазақша емес, басқа тілге сілтенбеген екен [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:29, 2026 ж. ақпанның 1 (+05) == Бетті жою == Сәлеметсіз бе. Мен жасаған [[Лимбург (Бельгия)]] бетін жоюыңыздың себебі не? [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 13:18, 2026 ж. ақпанның 1 (+05) :Қайырлы күн! Қателесіп кеткен шығар, [[Лимбург (Бельгия)|мақалаңыз]] қалпына келтірілді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:30, 2026 ж. ақпанның 1 (+05) :Жоқ, қателескен жоқпын. Қысқа мақалалар онсыз да толып жатыр. Неге оны толықтырып жазбасқа? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:31, 2026 ж. ақпанның 1 (+05) ::Негізі осындай бас-аяғы жоқ мақалаларда бастамаған дұрыс.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:09, 2026 ж. ақпанның 2 (+05) :::Белгі қойып кетсеңіздер, неше күннен кейін жойылады. Әдетте жаңа жазылған мақалаға кемінде бір апта беру қажет. Егер жазылған күннен бастап толықтырылмаса бірден жойылуы тиіс. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:57, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) == Навигациялық үлгіні жою себебі түсіндірілмеген == Үлгі:FIFA Futsal World Cup 2024 деген үлгіні неге жойдыңыз? Қатесі болса, ескерту жасау мәдениеті бар ма? Жою тарихына да еш белгі, дерек қалдырмаған екенсіз? Қатесі болса жөндесіп жіберіңіз немесе ескертіп кеңес беріп кетсеңіз орынды болар еді. Тағы ескерту айтамын өзіңізге, бұл әкеңізден қалған мұра емес. Ескертіп, мәтінмен түсіндіріңіз шешіміңізді. Бірден жойылатын мақалалардың параметрлері болады. Бірақ бұл үлгіде дөрекі қате жоқ, өңдеуге және жетілдіруге болатын. Жауабыңызды толыққанды жазып, түсіндірірмесін беріңіз. Үлгіні қалпына келтіремін. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:11, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) :себебі басқа тілден ондай нав. үлгі таба алмадым. Әрі ол жерде құрамалар ғана көрсетілген. Меніңше сол жарысқа қатысты мақалалар болы керек шығар (финал, іріктеу, тағы сол сияқты) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:55, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::Басқа тілде дәл осындай навигация үлгісі болмауы мүмкін. Қолдан жасалған яғни код мәселесі болмаған нәрсеге басқа уики үлгі болуы да мүмкін. Бірақ тақырып жаңадан ұарқын алып келе жатқан мәселеге арналғандықтан, біздің жағдайда футзал спорт түрі, онда оларда жоқ болуына таңғалмауымыз керек. Бізде бар екен. Әлем чемпионатына қатысқан және белгілі орын алған құрамалардың навигациялық кестесі жаңадан құрастырыла береді. Айып етпеңіз, бірақ бұл аргументіңізді қабылдай алмаймын. Керісінше, сол навигациялық кестеге ұсыныстарыңыз бен санаттарын және басқа үлгілерді кіріктіруге кеңес берсеңіз? Одан кейін, менің жасаған және басқа адам жасаған болсын талқыламай, пікір алмаспай жоймауыңызды сұраймын. Ережеге сәйкес егер ескерту айтылған уақыттан екі апта ішінде мақала жақсы жаңына қарай өзгермесе бірден жою қажет. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:08, 2026 ж. ақпанның 12 (+05) == Жедел жойылсын == Қайырлы түн. [[Америка Құрама Штаттарының 250 жылдығы|Мына]] мақаланың жойылуын қолдайсыз ба әлде қарсысыз ба? Талқылау бетінде өз пікіріңізді жазып кетсеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:29, 2026 ж. ақпанның 12 (+05) == Олимпиада ойындары туралы үлгі == Қасымов, Олимпиада туралы үлгіні түзеткен едім. Олимпиадалық ойын деген қазақша сөз жоқ. Сіз неге өзгерісті шегірттіңіз? Әлде қате жазуды қолдайсыз ба? Егер сауатыңыз жетпесе, талқылауға сұранбайсыз ба? [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 21:33, 2026 ж. ақпанның 22 (+05) :'''Олимпиа ойындары''' дегенді естімедім? сіз солай өзгертіпсіз. -''лық'' деген шылауды енді байқадым, алып тастадым. Қалпына келді :Футзал үлгісінде ешқандай санат жоқ сосын неге ағылшынша? Тексеру үлгісі тұра берсін, басқа біреулер ерінбей біреудің жүмысын аяқтап шығар. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 01:25, 2026 ж. ақпанның 24 (+05) == Администратор құқығынан айыру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:50, 2026 ж. ақпанның 23 (+05) == Панорама бостандығы == Қайырлы кеш, 1886 жылғы мешіттің бейнесін рұқсат сұрамай салу ешқандай мәселеге әкелмейдіғой? Және егер мен ғимарат иесінің немесе директорының рұқсатымен файлды, сондай-ақ Creative Commons Attribution 4.0 International лицензиясына келісетінін көрсететін қолтаңба мен мөрді тіркесем, 70 жасқа толмаған ғимараттардың фотосуреттерін жариялай аламын ба, себебі сәулетшілер мен жобалау фирмасының атаулары оларға белгісіз және ғимараттың қасбетінің қарапайым фотосуретін жариялау қиын процесс. Шетелдік модераторлар менің жұмысымды жоя ма? [[Қатысушы:Almatoswiki|Almatoswiki]] ([[Қатысушы талқылауы:Almatoswiki|талқылау]]) 19:55, 2026 ж. наурыздың 13 (+05) :Қайырлы күн! Сіздің сұрағыңызға нақты жауап бере алмадым. Өзіңіз түсірген сурет болса ешқандай мәселесіз жүктеуге болады. Сырттай болса авторлық құқық пен қайнаркөзін көрсету керек сияқты. Бұл мәселені Арыстанбек немесе Батырбек мырзалардан сұрап көріңіз. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 14:13, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) == Жоққа шығару == {{жабық}} @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Саламатсыз ба! Атырау облысын мақаласын неге жоққа шығардыңыз мені мен қатені түзетіп едім [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:41, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :Гектар неге үлкен әріппен, сөйлемнің ортасында тұрған сөз емес па? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 15:43, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] нүктеден кейін үлкен әріппен жазылуы керек. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:46, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::қай жерде нүкте, сөйлемнің ортасы ғой. Сәл асықпай қараңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 15:47, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::2 млн. Деп тұр мақалада сосын мен Гектар деп үлкен әріппен жазып жібердім дұрыстап қараңызшы нүкте тұр. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:59, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::Сізге енді грамматиканы оқытып отырайық енді? ''млн.'' қысқартылған сөз, онда ''2000 ж.'' деп жазсақ артынан үлкен әріп жазыла ма? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 16:01, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] жоқ [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:06, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] 2000 ж. дегенге не қатысы бар? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:12, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::::::Саған мысал ретінде айтып отыр [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:17, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] негізі 2 млн. Гектар деп басталуы дұрыс. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:31, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) {{жабық-соңы}} == Жоққа шығару == қайырлы күн! Неге өңдемелерімді жоққа шығарып жатырсыз? "Алфавит бойынша ..." деп басталған тақырыптағы санаттар [[:Санат:Алфавит бойынша санаттар]] санатына қосылмай ма? Сосын [[:Санат:Шатқалдар]] санаты өз-өзіне қосылуы керек пе? Шатқал аңғардың бір түрі емес пе? -- [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 12:12, 2026 ж. наурыздың 18 (+05) :Қалпына келтірдім, мен қателесіп керісінше ойлап қалдым. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:43, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) == Бетті жою == {{жабық}} @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] неге @[[Қатысушы:AdilBot|AdilBot]] деген бетті жойдыңыз? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. наурыздың 25 (+05) :Себебі сізде бот мәртебесе жоқ. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:20, 2026 ж. наурыздың 25 (+05) ::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Өз аккаунтымда AutoWikiBrowser ді қолдануға бола ма? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:24, 2026 ж. наурыздың 25 (+05) :::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] бот жүргізбей @[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] осы аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат беріңізші. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:00, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) ::::Кеш жарық! Сізде әлі тәжірибе аз, қателессеңіз біз артынан түзетіп әлек боламыз. Әзірше жоқ [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:08, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Бот жүргізбеймін ғой тек өзімнің аккаунтыма AutoWikiBrowser ге жұмыс жасауға рұқсат беріңіз деп айттым [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:11, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) ::::::Ол жартылай автомат, сіз қателессеңіз, біз сияқты админдер артынан түзету үшін уақыт пен күшті құртамыз. Егер шынымен де жаны ашар болсаңыз, мақаладарды әрлеп, толықтырып, сапасын жақсартуға болады. Талай админ мен қатысушы солай жұмыс жасап жатыр. Сіз әлі тіпті үлгіні дұрыс қолдана алмайсыз, ''актриса'' деген үлгіні қойдыңыз ба? Болмаса, соны жасаңыз. Сау бол! [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:17, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Басқа қатысушылар да AutoWikiBrowser пайдаланып жүр ғой тәжірибе аз болса да. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:21, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) ::::::::Басқа админдерден сұраңыз, менің жауабым жоқ. Қандай қатысушылар? тізімін көрсетіп берсеңіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:24, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :::::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Zscout370 осы қатысушы егер қателеспесем. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:31, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) ::::::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] рұқсат бересіз бе өтініш [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:13, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :::::::::::Берілмейді. Тіпті оны менде айттым, саған тәжірибе жинау керек. Талқылау аяқталды. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:15, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) {{жабық-соңы}} == Айдос Ғалымов туралы мақала == Сәлеметсіз бе! Инкубаторға Айдос Ғалымов туралы толық мақала енгіздім. Тексеріп, негізгі бетке көшіруге көмектесесіз бе? Рақмет! [[Қатысушы:QazPaluan|QazPaluan]] ([[Қатысушы талқылауы:QazPaluan|талқылау]]) 23:25, 2026 ж. сәуірдің 2 (+05) == Жедел жою туралы == ''Анна Александровна Немченко'' мақаласы орыс уикида жоқ, бірақ ағылшын уикипедиясында бар. Маңыздылығы онша төмен емес. //- [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 12:06, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) :Қазуики оқырмандарына қандай маңыздылығы бар екен? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:22, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) == Мақаламдағы қателік == @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] кеш жарық! [[Дженнифер Лоуренс]] менің мақалам еді ол мақалада қателіктер бар ма? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 18:24, 2026 ж. сәуірдің 9 (+05) :Кристиан Бекйл, Крис Эванс сияқты мақалаларды қарап көріңіз. Әрине ол жерде мәліметтер ескірген, мысал ретінде көруге болады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:49, 2026 ж. сәуірдің 9 (+05) == үлгі == Сәлеметсіз бе! Мына 3 үлгіні өңдеу үшін аша аласыз ба: Үлгі:Кино, Үлгі:Тұлға және Үлгі:Кинематограф [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 22:15, 2026 ж. сәуірдің 13 (+05) :Дайын [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:20, 2026 ж. сәуірдің 13 (+05) == Шегіндіру == @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] кеш жарық! Өңдемені шегіндіру үшін рұқсаты керек пе? Жалпы айтып жатқаным. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:53, 2026 ж. сәуірдің 17 (+05) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == CEE MEETING 2026 == Кеш жарық. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80#TheNomadEditor_(Muzaffar_Turgunov) CEE MEETING 2026] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 19:07, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) == Алтын Орда дәуіріндегі тұрақжайлар == Елде Алтын Орданың мұрасын жаңғырту үдерісі қарқыынды дамып жатқанда, сен оған қатысты мақалаларды жойып жатқаның қалай болды??? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 23:52, 2026 ж. мамырдың 26 (+05) :Қандай мақаланы жойдым? @[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]]. Тізімін көрсетіп бер, қалпына келтірейін, әлде басқа админ болуы да мүмкін [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:17, 2026 ж. мамырдың 27 (+05) :: [[Алтын Орда дәуіріндегі тұрақжайлар]] --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 21:38, 2026 ж. мамырдың 29 (+05) :::''І Хәріполла'' мырза жоюға ұсыныпты, дубликат деп. Өте қырағы екенсің) ''Алтын Орда тарихы, Қазақстан тарихын'' осылай жаңартып, толықтырып жіберсең жақсы болар еді. Өңдеу санын 100 асыруға үлкен мүмкіндік бар [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:28, 2026 ж. мамырдың 30 (+05) :::: Басқа қатысушының өңдемелер санында не шатағың бар??? Бұл бір. Екіншіден, мақала аттары ұқсас болса, жоя бересің ба, бұл қайдан шыққан ереже? Жалпы тарихи кезеңге бір мақала арналса, сол заманның тұрақжайлар тізімі туралы тағы бір мақала болса, бір жерің тарыла ма? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 23:39, 2026 ж. маусымның 1 (+05) :::::кішкене этиканы ұсиауды өтінемін. Бірінші жазған сұрақтарға сәл назар аударсаң. Сен, қалай болды деп, ауыз екі стильде жазуды доғару керек. Тағы осылай қайталанса, дөрекілік үшін бұғаттауға кетеді. Жазу мәнерің тура алдында бір шатақ кісінің стиліне ұқсайды. Жауабымды түсінбедің, І Хәріполла деген қатысушы дубликат деп ЖЖ ұсыныпты, содан жойылды. Сенің маған аяқ асты қызығушылық танытқанынан, жасаған өңдеулерге назар аудардым. Енді неге басқа мақалаларды ретке келтірмеске, мысалы сол Алтын Орда [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:11, 2026 ж. маусымның 3 (+05) ::::::Ойыбай, енді „Сен“ деген сөзден қорықсаң, онда саған ештеңе де жазбай-ақ қояйын. Нәзік жандарға тиісетін адам емеспін. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 00:36, 2026 ж. маусымның 7 (+05) :::::::Аман бол, тағы бір біртүрлі адамдар. Базардан келесіздер өзі? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:11, 2026 ж. маусымның 7 (+05) == Мақалаларды рұқсатсыз жою == Неліктен менің жоба мақалаларымды қайтадан жойдыңыз? [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 01:30, 2026 ж. маусымның 24 (+05) :Мақалаларды қалпына келтіріңіз! [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 01:33, 2026 ж. маусымның 24 (+05) ::'''Қандай мақала!''' @[[Қатысушы:Programman|Programman]] [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:08, 2026 ж. маусымның 26 (+05) :::Меннің жеке кеңістігімдегі парақшаларды неге кетіре бересіз?! [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 23:59, 2026 ж. маусымның 26 (+05) ::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 23:59, 2026 ж. маусымның 26 (+05) :::::@[[Қатысушы:Programman|Programman]] күні мен уақытын, таба алмадым. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 20:48, 2026 ж. маусымның 28 (+05) ::::::21/06/2026 02:29 [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 01:15, 2026 ж. маусымның 29 (+05) :::::::Қалпына келді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:48, 2026 ж. шілденің 1 (+05) == Администраторды сайлау == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау|мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:19, 2026 ж. шілденің 3 (+05) == Уикикпедия талаптарына сай қалай мақала жазамыз == Сәлеметсіз бе, Kasymov! Мен қазақша Уикипедияға мақала жазып жүрген жаңа қатысушымын. Сізден бір мәселеге қатысты кеңес сұрағым келеді. Мен дайындап жатқан мақала Уикипедия талаптарына толық сәйкес болуы үшін қандай тұстарын жақсартуым керек екенін айтып, бағыт-бағдар бере аласыз ба? Уақытыңыз болса, пікіріңіз бен кеңестеріңізді қуана қабылдаймын. Алдын ала көп рақмет! [[Қатысушы:Мадикино|Мадикино]] ([[Қатысушы талқылауы:Мадикино|талқылау]]) 19:09, 2026 ж. шілденің 14 (+05) :Сәлеметсіз бе! Өзіңіз қызыққан тақырыптарды бастауға болады, мысал ретінде таңдаулы немесе жақсы мақалаларды оқып қарасаңыз болады. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 17:50, 2026 ж. шілденің 17 (+05) == Жоюға ұсыныс== Ассалаумағалейкүм! <s>Атырау облысындағы жоғалған отбасы</s> деген мақала жай ғана жаңалық қой. Оны жояйықшы№һ. --[[Қатысушы:Nurislam 93|Nurislam 93]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurislam 93|талқылау]]) 07:51, 2026 ж. шілденің 20 (+05) *Негізі энциклопедиялық мақала емес...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:11, 2026 ж. шілденің 20 (+05) :Жақсы == Бирма боксы федерациясы мақаласына қатысты. == Қайырлы күн. [[Республикалық Бирма боксы федерациясы]] осы мақаланы тексеріп беріңізші. Алдын ала рахмет айтамын. Balaburgem 15:31, 2026 ж. қыркүйектің 16 (+05) 2azkeysb524zya87kxvzbnl7fs9xdzj 0 131012 3654971 3090448 2026-09-15T14:13:39Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3654971 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Абердин |шынайы атауы = {{lang-en|Aberdeen}} <br />{{lang-sco|Aiberdeen}} <br /> |сурет = [[Сурет:Aberdeen montage.jpg|300px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Aberdeen-arms.png |ту = City Flag of Aberdeen.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 150 |ту ені = 150 |lat_dir = N |lat_deg = 57|lat_min = 09|lat_sec = |lon_dir = W |lon_deg = 02|lon_min = 06|lon_sec = |CoordAddon = type:city(202370)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi =300 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Абердин-Сити |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Басшы |басшысы = Барни Крокетт |құрылған уақыты = 1175 жылы |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 65,1 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = ағылшын |тұрғыны = {{өсім}} 213 810 |санақ жылы = 2016 |тығыздығы = 3284 |шоғырлануы = {{өсім}} 229 840 адам (2016) |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = ±0:00 |DST = |телефон коды = +44 1224 |пошта индексі = AB10-AB12, AB13, AB15-AB25 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Aberdeen |сайты = [http://www.aberdeencity.gov.uk aberdeencity.gov.uk] |сайт тілі = en |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = }} '''Абердин''' (Aberdeen), [[Шотландия]]ның шығысындағы қала; Солтүстік теңізіндегі сауда порты. Халық саны 212 125 адам (2001). Абердин қаласы тарихи Абердин графтығымен аттас орталығы бар, Абердиншир территориясымен қоршалған анклавты, өзін-өзі басқаратын аймақ. [[Ди]] және [[Дон]] өзендерінің сағасында орналасқан Абердин солтүстік Шотландиядағы басты порттардың бірі болып саналады. 12 ғасырдан бастап, Шотланд корольдігінің орталығы, 12-14 ғ.-да шотланд корольдігінің резиденциясы болған. Қала тұрғындары Шотландияның тәуелсіздігі үшін болған соғыста I Роберт Брюсті қолдады. Біраз уақыт ол I Эдуардтың резиденциясы болды. 1970 жылдардан бастап Абердин мұнай өндіру өнеркәсібі мен оған байланысты салалар мен қызметтердің өрістеуі арқасында британдық басты орталықтың бірі ретінде қарқынды дамыды.<ref>Encyclopedia Britannica ISBN 978-5-17-038532-4</ref> [[File:Aberdeen Market Cross.jpg|left|thumb|upright|Aberdeen [[Mercat Cross]]]] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Шотландия қалалары]] {{stub}} p0xuwdea2lxggy650siig76rw4upt6q 3654972 3654971 2026-09-15T14:14:24Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3654972 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Абердин |шынайы атауы = {{lang-en|Aberdeen}} <br />{{lang-sco|Aiberdeen}} <br /> |сурет = [[Сурет:Aberdeen montage.jpg|300px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Coat of arms of Aberdeen.svg |ту = City Flag of Aberdeen.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 150 |ту ені = 150 |lat_dir = N |lat_deg = 57|lat_min = 09|lat_sec = |lon_dir = W |lon_deg = 02|lon_min = 06|lon_sec = |CoordAddon = type:city(202370)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi =300 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Абердин-Сити |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Басшы |басшысы = Барни Крокетт |құрылған уақыты = 1175 жылы |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 65,1 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = ағылшын |тұрғыны = {{өсім}} 213 810 |санақ жылы = 2016 |тығыздығы = 3284 |шоғырлануы = {{өсім}} 229 840 адам (2016) |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = ±0:00 |DST = |телефон коды = +44 1224 |пошта индексі = AB10-AB12, AB13, AB15-AB25 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Aberdeen |сайты = [http://www.aberdeencity.gov.uk aberdeencity.gov.uk] |сайт тілі = en |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = }} '''Абердин''' (Aberdeen), [[Шотландия]]ның шығысындағы қала; Солтүстік теңізіндегі сауда порты. Халық саны 212 125 адам (2001). Абердин қаласы тарихи Абердин графтығымен аттас орталығы бар, Абердиншир территориясымен қоршалған анклавты, өзін-өзі басқаратын аймақ. [[Ди]] және [[Дон]] өзендерінің сағасында орналасқан Абердин солтүстік Шотландиядағы басты порттардың бірі болып саналады. 12 ғасырдан бастап, Шотланд корольдігінің орталығы, 12-14 ғ.-да шотланд корольдігінің резиденциясы болған. Қала тұрғындары Шотландияның тәуелсіздігі үшін болған соғыста I Роберт Брюсті қолдады. Біраз уақыт ол I Эдуардтың резиденциясы болды. 1970 жылдардан бастап Абердин мұнай өндіру өнеркәсібі мен оған байланысты салалар мен қызметтердің өрістеуі арқасында британдық басты орталықтың бірі ретінде қарқынды дамыды.<ref>Encyclopedia Britannica ISBN 978-5-17-038532-4</ref> [[File:Aberdeen Market Cross.jpg|left|thumb|upright|Aberdeen [[Mercat Cross]]]] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Шотландия қалалары]] {{stub}} lxe5ffw84tw0zo7gdus9u1q5vfbidh3 3654974 3654972 2026-09-15T14:18:25Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3654974 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Абердин |шынайы атауы = {{lang-en|Aberdeen}} <br />{{lang-sco|Aiberdeen}} <br /> |сурет = [[Сурет:Aberdeen montage.jpg|300px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Coat of arms of Aberdeen.svg |ту = City Flag of Aberdeen.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 150 |ту ені = 150 |lat_dir = N |lat_deg = 57|lat_min = 09|lat_sec = |lon_dir = W |lon_deg = 02|lon_min = 06|lon_sec = |CoordAddon = type:city(202370)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi =300 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Абердин-Сити |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Басшы |басшысы = Барни Крокетт |құрылған уақыты = 1175 жылы |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 65,1 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = ағылшын |тұрғыны = 231 780 |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 1249 |шоғырлануы = {{өсім}} 229 840 адам (2016) |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = ±0:00 |DST = |телефон коды = +44 1224 |пошта индексі = AB10-AB12, AB13, AB15-AB25 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Aberdeen |сайты = [http://www.aberdeencity.gov.uk aberdeencity.gov.uk] |сайт тілі = en |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = }} '''Абердин''' (Aberdeen), [[Шотландия]]ның шығысындағы қала; Солтүстік теңізіндегі сауда порты. Халық саны 212 125 адам (2001). Абердин қаласы тарихи Абердин графтығымен аттас орталығы бар, Абердиншир территориясымен қоршалған анклавты, өзін-өзі басқаратын аймақ. [[Ди]] және [[Дон]] өзендерінің сағасында орналасқан Абердин солтүстік Шотландиядағы басты порттардың бірі болып саналады. 12 ғасырдан бастап, Шотланд корольдігінің орталығы, 12-14 ғ.-да шотланд корольдігінің резиденциясы болған. Қала тұрғындары Шотландияның тәуелсіздігі үшін болған соғыста I Роберт Брюсті қолдады. Біраз уақыт ол I Эдуардтың резиденциясы болды. 1970 жылдардан бастап Абердин мұнай өндіру өнеркәсібі мен оған байланысты салалар мен қызметтердің өрістеуі арқасында британдық басты орталықтың бірі ретінде қарқынды дамыды.<ref>Encyclopedia Britannica ISBN 978-5-17-038532-4</ref> [[File:Aberdeen Market Cross.jpg|left|thumb|upright|Aberdeen [[Mercat Cross]]]] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Шотландия қалалары]] {{stub}} it6q02sib0wzdzhrsypwvtymiuaaqdl 3655045 3654974 2026-09-15T15:32:07Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655045 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Абердин |шынайы атауы = {{lang-en|Aberdeen}}<br /> {{lang-sco|Aiberdeen}}, {{lang-gd|Obar Dheathain}} |сурет = Aberdeen montage.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Coat of arms of Aberdeen.svg |ту = City Flag of Aberdeen.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 150 |ту ені = 150 |lat_dir = N |lat_deg = 57|lat_min = 09|lat_sec = |lon_dir = W |lon_deg = 02|lon_min = 06|lon_sec = |CoordAddon = type:city(202370)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi =300 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Абердин-Сити |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Басшы |басшысы = Барни Крокетт |құрылған уақыты = 1175 жылы |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 65,1 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = ағылшын |тұрғыны = 231 780 |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 1249 |шоғырлануы = {{өсім}} 229 840 адам (2016) |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = ±0:00 |DST = |телефон коды = +44 1224 |пошта индексі = AB10-AB12, AB13, AB15-AB25 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Aberdeen |сайты = [http://www.aberdeencity.gov.uk aberdeencity.gov.uk] |сайт тілі = en |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = }} '''Абердин''' (Aberdeen), [[Шотландия]]ның шығысындағы қала; Солтүстік теңізіндегі сауда порты. Халық саны 212 125 адам (2001). Абердин қаласы тарихи Абердин графтығымен аттас орталығы бар, Абердиншир территориясымен қоршалған анклавты, өзін-өзі басқаратын аймақ. [[Ди]] және [[Дон]] өзендерінің сағасында орналасқан Абердин солтүстік Шотландиядағы басты порттардың бірі болып саналады. 12 ғасырдан бастап, Шотланд корольдігінің орталығы, 12-14 ғ.-да шотланд корольдігінің резиденциясы болған. Қала тұрғындары Шотландияның тәуелсіздігі үшін болған соғыста I Роберт Брюсті қолдады. Біраз уақыт ол I Эдуардтың резиденциясы болды. 1970 жылдардан бастап Абердин мұнай өндіру өнеркәсібі мен оған байланысты салалар мен қызметтердің өрістеуі арқасында британдық басты орталықтың бірі ретінде қарқынды дамыды.<ref>Encyclopedia Britannica ISBN 978-5-17-038532-4</ref> [[File:Aberdeen Market Cross.jpg|left|thumb|upright|Aberdeen [[Mercat Cross]]]] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Шотландия қалалары]] {{stub}} 8nn1s5hq4hg6j3zcah418v3wux872t9 3655046 3655045 2026-09-15T15:32:32Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655046 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Абердин |шынайы атауы = {{lang-en|Aberdeen}}<br /> {{lang-sco|Aiberdeen}}, {{lang-gd|Obar Dheathain}} |сурет = Aberdeen montage.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Coat of arms of Aberdeen.svg |ту = City Flag of Aberdeen.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 150 |ту ені = 150 |lat_dir = N |lat_deg = 57|lat_min = 09|lat_sec = |lon_dir = W |lon_deg = 02|lon_min = 06|lon_sec = |CoordAddon = type:city(202370)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi =300 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Абердин-Сити |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Басшы |басшысы = Барни Крокетт |құрылған уақыты = 1175 жылы |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 65,1 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = ағылшын |тұрғыны = 231 780 |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 1249 |шоғырлануы = {{өсім}} 229 840 адам (2016) |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = ±0:00 |DST = |телефон коды = +44 1224 |пошта индексі = AB10-AB12, AB13, AB15-AB25 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Aberdeen |сайты = [http://www.aberdeencity.gov.uk aberdeencity.gov.uk] |сайт тілі = en |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = }} '''Абердин''' ({{lang-en|Aberdeen}}, {{lang-sco|Aiberdeen}}, {{lang-gd|Obar Dheathain}}), [[Шотландия]]ның шығысындағы қала; Солтүстік теңізіндегі сауда порты. Халық саны 212 125 адам (2001). Абердин қаласы тарихи Абердин графтығымен аттас орталығы бар, Абердиншир территориясымен қоршалған анклавты, өзін-өзі басқаратын аймақ. [[Ди]] және [[Дон]] өзендерінің сағасында орналасқан Абердин солтүстік Шотландиядағы басты порттардың бірі болып саналады. 12 ғасырдан бастап, Шотланд корольдігінің орталығы, 12-14 ғ.-да шотланд корольдігінің резиденциясы болған. Қала тұрғындары Шотландияның тәуелсіздігі үшін болған соғыста I Роберт Брюсті қолдады. Біраз уақыт ол I Эдуардтың резиденциясы болды. 1970 жылдардан бастап Абердин мұнай өндіру өнеркәсібі мен оған байланысты салалар мен қызметтердің өрістеуі арқасында британдық басты орталықтың бірі ретінде қарқынды дамыды.<ref>Encyclopedia Britannica ISBN 978-5-17-038532-4</ref> [[File:Aberdeen Market Cross.jpg|left|thumb|upright|Aberdeen [[Mercat Cross]]]] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Шотландия қалалары]] {{stub}} 3j7igj8x7nqcxb3r9ac37le6stauevt 3655047 3655046 2026-09-15T15:32:48Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655047 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Абердин |шынайы атауы = {{lang-en|Aberdeen}}<br /> {{lang-sco|Aiberdeen}}, {{lang-gd|Obar Dheathain}} |сурет = Aberdeen montage.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Coat of arms of Aberdeen.svg |ту = City Flag of Aberdeen.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 150 |ту ені = 150 |lat_dir = N |lat_deg = 57|lat_min = 09|lat_sec = |lon_dir = W |lon_deg = 02|lon_min = 06|lon_sec = |CoordAddon = type:city(202370)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi =300 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Абердин-Сити |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Басшы |басшысы = Барни Крокетт |құрылған уақыты = 1175 жылы |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 65,1 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = ағылшын |тұрғыны = 231 780 |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 1249 |шоғырлануы = {{өсім}} 229 840 адам (2016) |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = ±0:00 |DST = |телефон коды = +44 1224 |пошта индексі = AB10-AB12, AB13, AB15-AB25 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Aberdeen |сайты = [http://www.aberdeencity.gov.uk aberdeencity.gov.uk] |сайт тілі = en |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = }} '''Абердин''' ({{lang-en|Aberdeen}}, {{lang-sco|Aiberdeen}}, {{lang-gd|Obar Dheathain}}) — [[Шотландия]]ның шығысындағы қала; Солтүстік теңізіндегі сауда порты. Халық саны 212 125 адам (2001). Абердин қаласы тарихи Абердин графтығымен аттас орталығы бар, Абердиншир территориясымен қоршалған анклавты, өзін-өзі басқаратын аймақ. [[Ди]] және [[Дон]] өзендерінің сағасында орналасқан Абердин солтүстік Шотландиядағы басты порттардың бірі болып саналады. 12 ғасырдан бастап, Шотланд корольдігінің орталығы, 12-14 ғ.-да шотланд корольдігінің резиденциясы болған. Қала тұрғындары Шотландияның тәуелсіздігі үшін болған соғыста I Роберт Брюсті қолдады. Біраз уақыт ол I Эдуардтың резиденциясы болды. 1970 жылдардан бастап Абердин мұнай өндіру өнеркәсібі мен оған байланысты салалар мен қызметтердің өрістеуі арқасында британдық басты орталықтың бірі ретінде қарқынды дамыды.<ref>Encyclopedia Britannica ISBN 978-5-17-038532-4</ref> [[File:Aberdeen Market Cross.jpg|left|thumb|upright|Aberdeen [[Mercat Cross]]]] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Шотландия қалалары]] {{stub}} 61zmu40oalwh2jb1h2fiwdb7acyjkgi 0 148595 3655171 3327565 2026-09-15T20:47:23Z Εὐθυμένης 21909 3655171 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Jean Béraud.jpg|thumb|right|180px|Жан Беро]] '''Жан Беро''' ({{lang-fr|Jean Béraud}}; 31 желтоқсан 1848 (12 қаңтар 1849), [[Санкт-Петербург]] – 4 қазан 1935, [[Париж]]) — Париж өмірін (соның ішінде түнгі көрінісін) және париждік кеңестік қоғамын, әрі евангелдік сюжеттізаманауи қалыптағы картиналары арқылы әр алуан жанрлық жұмыстарымен танымал болған француз салондық суретшісы. == Өмірі == ==Шығармашылығы== [[Сурет:Béraud - La pâtisserie Gloppe, 1889.jpg|thumb|Кондитерская Gloppe на Елисейских Полях (1889)]] [[Сурет:Jean Beraud Simon the Pharisee.jpg|thumb|Магдалина в доме Симона фарисея (1891)<br />''[[Музей Орсе]], Париж'']] == Салондық суретшілер қатарында == [[Сурет:Jean Béraud Symphony in Red and Gold.jpg|thumb|170px|right|Симфония красного и золота (1895).<br /><SMALL>''Частное собрание''</SMALL>]] == Беро сыны == [[Сурет:Lasset die Kindlein (Uhde).jpg|thumb|180px|right|''[[Уде, Фриц фон|Фриц Уде]]''. «Пустите детей приходить ко Мне» ({{lang-de|Lasset die Kindlein}}, ''ср.'' Мк.:10,14). 1883]] [[Сурет:Jean Béraud Armand Sylvestre.jpg|thumb|180px|right|Арман Сильвестр (1894).<br />[[:fr:Musée des Augustins|Музей августинцев]], [[Тулуза]]]] == Жұмыстарының галереясы == <gallery> Сурет:BERAUD Jean,1900 - Après l'Office à l'Eglise de la Ste-Trinité.jpg|У церкви Святой Троицы (до 1900).<br />''[[Карнавале|Музей Карнавале]]'', Париж. Сурет:Jean Béraud A Windy Day on the Pont des Arts.jpg|Ветреный день на Мосту Искусств (1880–1881).<br />''[[Метрополитен-музей|Музей Метрополитен]]'', [[Нью-Йорк]] Сурет:Jean Béraud After the Misdeed.jpg|После ошибки (1885-90).<br />''[[Лондонская Национальная галерея|Национальная галерея]]'', [[Лондон]] Сурет:Jean Béraud - L'Attente.jpg|Ожидание.<br />''[[Музей Орсе]], Париж. <!--Файл:Jean Béraud The Magdalen at the House of the Pharisees.jpg|Магдалина в доме Симона фарисея (1891, без оклада).<br /><SMALL>''[[Музей Орсе]], Париж.</SMALL>--> </gallery> == Әлемдегі экспозициялық мұражайларда == == Париж көшелері..... == <gallery> Сурет:Jean Béraud La Sortie Du Bourgeois.jpg|Выезд буржуа (1889). Сурет:LyceeCondorcet.jpg|Выход из [[:fr:Lycée Condorcet|Лицея Кондорсе]]. Сурет:Jean Béraud Boulevard des capucines.jpg|Бульвар Капуцинов. Сурет:Jean Béraud La Modiste Sur Les Champs Elysees.jpg|[[Модистка]] на [[Елисейские Поля|Елисейских Полях]]. </gallery> <!-- Сурет:Jean Béraud Sortant De La Madeleine, Paris.jpg|Выход из храма Магдалины, Париж.<br /><SMALL>''Частное собрание''</SMALL> Сурет:Jean Béraud Le Boulevard St. Denis, Paris.jpg|Бульвар Сан-Дени.<br /><SMALL>''Частное собрание''</SMALL> Сурет:Jean Béraud Parisienne Au Rond-Point Des Champs-Elysees.jpg|Парижанка на Круглой площади Елисейских Полей.<br /><SMALL>''Частное собрание''</SMALL> Сурет:Jean Béraud Jeune femme traversant le boulevard.jpg|Барышня, переходящая бульвар.<br /><SMALL>''Частное собрание''</SMALL> Сурет:Jean Beraud, Parisienne place de la Concorde.jpg|Парижанка на Площади Согласия (1890).<br /><SMALL>''Частное собрание''</SMALL> Сурет:Jean Béraud La Rue de la Paix.jpg|Улица Мира.<br /><SMALL>''Частное собрание''</SMALL> --> == .... оның кафесі... == <gallery> Сурет:Jean Béraud Au Café.jpg|В кафе. Сурет:Jean Béraud Au Bistro.jpg|В бистро. Сурет:Jean Béraud Le Cafe de Paris.jpg|Парижское кафе. Сурет:Jean Béraud La Lettre.jpg|Письмо (1908). </gallery> == ... және театрлар == <gallery> Сурет:Jean Béraud Les Grands Boulevards Le Theatre Des Varietes.jpg|У входа в театр Варьете. Сурет:Jean Béraud Representation at the Theatre des Varietes.jpg|Сценка в театре Варьете (1888).<br />''[[Музей декоративного искусства (Париж)]]'' Сурет:Jean Béraud Personnages.jpg|Персонажи. Сурет:Jean Béraud almy and Léa.jpg|Валми и Леа (1885–1895). </gallery> == Портреттер == <gallery> Сурет:Jean Béraud Portrait D'un Homme Elegant.jpg|Портрет элегантного мужчины. Сурет:Jean Béraud La Pierrette.jpg|Пьеретта. Сурет:Jean Béraud L'escrimeuse.jpg|Оруженосица. Сурет:Jean Béraud Une escrimeuse.jpg|Оруженосица (вариант). </gallery> == Париж өмірінің сахнасы == <gallery> Сурет:Jean Béraud Le Mont-de-Piété.jpg|Ломбард.<!--<br />({{lang-fr|«Mont-de-Piété»}})--> Сурет:Jean Béraud Women Skating.jpg|Женщины, катающиеся на коньках. Сурет:Jean Béraud Envole d'un Biplan Type Wright.jpg|Полёт биплана [[Братья Райт|братьев Райт]]. </gallery> == Библиография == {{commonscat|Jean Béraud}} * {{кітап |авторы = Ревальд, Джон|тақырыбы= История импрессионизма |орны = Москва |баспа = |жыл = 1994|isbn=}} * {{кітап |авторы = Вера Калмыкова, Виктор Темкин|тақырыбы= История мировой живописи. XIX век. Ориентализм и Салон. |серия= История мировой живописи| часть = Том 23 |орны = |баспа = Белый город |жыл = 2009|isbn= 978-5-7793-1658-3|allpages= 128}} * {{ref-de}} {{кітап |авторы = Günter Meissner, K.G. Saur Verlag|тақырыбы= Allgemeines Künstlerlexikon: die bildenden Künstler aller Zeiten und Völker (AKL) |орны = Munich |баспа = Walter de Gruyter|жыл = 1983|url=http://books.google.de/books?id=q-ikR5havLgC|isbn=9782598227400}} * {{ref-fr}} {{кітап |авторы = Balteau, J., M. Barroux, and M. Prévost, eds. |тақырыбы= Dictionnaire de biographie française |орны = Paris |баспа = Letouzey et Ané |жыл = 1933}} * {{ref-fr}} {{кітап |авторы = Bénézit, Emmanuel, ed. |тақырыбы= Dictionnaire critique et documentaire des Peintres, Sculpteurs, Dessinateurs et Graveurs. |орны = Paris |баспа = Librairie Gründ |жыл = 1976 Первое издание в 1911—1923. |isbn = 3-7647-0444-6}} * {{ref-de}} {{кітап |авторы = Ursula Bode, Villa Hèugel e.V., Kulturstiftung Ruhr, Ute Kleinmann, Jèurgen Schultze |тақырыбы= Paris, Belle Epoque, 1880–1914 |орны = Recklinghausen |баспа = Bongers |жыл = 1994 |isbn = 3-7647-0444-6}} <!-- * Patrick Offenstadt, ''The Belle Epoque : A Dream of Times Gone by Jean Béraud'', Taschen — Wildenstein Institute, Paris, 1999. --> * {{ref-de}} {{кітап |авторы = Thieme, Ulrich and Felix Becker, editors |бөлімі = |тақырыбы = Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart. |оригинал = |сілтеме = |жауапты = |басылым = Reprint of 1907 edition |орны = Leipzig |баспа = Veb E.A. Seemann Verlag |жыл = 1980—1986 |томы = |pages = |allpages = |серия = |isbn = |тираж = }} * {{ref-fr}} {{кітап |авторы = Offenstadt, P. |бөлімі = |тақырыбы = Jean Béraud (1849—1935), La Belle Epoque, une époque rêvée; catalogue raisonné |оригинал = |сілтеме = |жауапты = |басылым = |орны = Köln |баспа = Taschen Verlag |жыл = 1999 |томы = |pages = |allpages = |серия = |isbn = 3-8228-6513-3 |тираж = }} * {{ref-de}} {{кітап |авторы = Vollmer, Hans |тақырыбы= Allgemeines Lexikon des bildenden Künstler des XX. Jahrhunderts |орны = Leipzig |баспа = E. A. Seemann |жыл = 1953–1962 |томы = 6}} == Интернет-қорлар == *{{cite web|url=http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=310|title=''Artist Information for Jean Béraud''|publisher=Art Renewal Center Museum&trade;|lang=en|accessdate=2010-06-19}} *{{cite web|url=http://www.artcyclopedia.com/masterscans/l135.html|title=''Jean Béraud Masterscans''|publisher=Artcyclopedia|lang=en|accessdate=2010-06-19}} * [http://cgfa.acropolisinc.com/b/b-5.htm#beraud Архив CGFA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117183336/http://cgfa.acropolisinc.com/b/b-5.htm#beraud |date=2010-01-17 }} * [http://www.the-athenaeum.org/art/by_artist.php?Artist_ID=1360 The Athenaeum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150115111547/http://www.the-athenaeum.org/art/by_artist.php?Artist_ID=1360 |date=2015-01-15 }} *{{cite web|url=http://arts-graphiques.louvre.fr/fo/visite?srv=mtr&quicksearchinput=BERAUD+JEAN&radiobutton=oeuvre|title=''Jean Béraud. École française''|publisher=Musée du Louvre. Inventaire du Département des Arts graphiques|lang=fr|accessdate=2010-06-19}} *{{cite web|url=http://www.musee-orsay.fr/en/collections/index-of-works/resultat-collection.html?no_cache=1&S=0&zsz=1&zs_r_2_z=3&zs_r_2_w=beraud%2C%20jean&zs_ah=oeuvre&zs_rf=mos_a&zs_mf=20&zs_sf=0&zs_send_x=1&zs_liste_only=1|title=''Jean Béraud''|publisher=Musée d’Orsay: Collections catalogue|lang=en|accessdate=2010-06-19}} * [http://www.augustins.org/en/collections/bdd/fiche.asp?num=RO+1044 Jean Beraud at Musée des Augustins, Toulouse, France]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.histoire-image.org/site/rech/resultat.php?mot=&auteur=BERAUD&auteur_id=245 Jean Beraud in Réunion des Musées Nationaux, France] *{{cite web|url=http://www.musee-beaux-arts-nice.org/francais/collections/beraud.html|title=''Jean Béraud''|publisher=Les collections du Musée des Beaux-Arts de Nice|lang=fr|accessdate=2010-06-19}} * [http://nationalgallery.org.uk/artists/jean-beraud Jean Beraud at the National Gallery, London, UK] *{{cite web|url=http://www.vlaamsekunstcollectie.be/collection.aspx?p=0848cab7-2776-4648-9003-25957707491a&query=kunstenaar_sort=B%c3%a9raud,%20Jean|title=''Jean Béraud''|publisher=Vlaamse Kunstcollectie. Museum voor Schone Kunsten Gent|lang=nl|accessdate=2010-06-19}} * [http://www.metmuseum.org/works_of_art/collection_database/all/listview.aspx?page=1&sort=4&sortdir=desc&keyword=%22Jean%20Beraud%22&fp=1&dd1=0&dd2=0&lSort=4&vw=1 Jean Beraud at the Metropolitan Museum of Art, New York City] * [http://art.thewalters.org/viewartist.aspx?id=3025#results Jean Beraud at the The Walters Art Museum, Maryland, USA]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.allposters.com/-st/Jean-Beraud-Posters_c22558_.htm Постеры с картин Жана Беро] [[Санат:1849 жылы туғандар]] [[Санат:1935 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Франция суретшілері]] [[Санат:Импрессионизм]] 4vgaw7bm74ttx4cmtg83fsmk4y2kzsi 0 155360 3654954 3592568 2026-09-15T13:35:29Z Elekes Andor 185694 File:Fred Astaire.png 3654954 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Фред Астер |шынайы есімі = Fred Astaire |сурет = Fred Astaire.png |сурет ені = 250px |сурет атауы = Фред Астер 1941 жылы |туған кездегі есімі = Фредерик Аустерлиц |туған күні = 10.5.1899 |туған жері = {{туғанжері|Омаха|Омахада}}, [[Небраска]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = 22.6.1987 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Лос Анжелес|Лос Анжелесте}}, [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |білімі = Alviene Master School of the Theatre and Academy of Cultural Arts |мамандығы = {{актер|АҚШ|XX ғасыр}}, {{әнші|АҚШ|XX ғасыр}}, [[биші]], [[Хореография|хореограф]] |азаматтығы = {{Байрақ|АҚШ}} |белсенді жылдары = 1904—1981 |бағыты = мюзикл, комедия |киностудия = RKO Pictures, MGM |жұбайы = Филлис Поттер (1933–1954)<br> Робин Смит (1980–1987) |серігі = Джинджер Роджерс (шығармашылық серіктесі) |ата-анасы = Фредерик Аустерлиц, Джоанна Аустерлиц |туыстары = Адель Астер (әпкесі) |отбасы = 2 баласы |марапаттары = [[Құрметті Оскар сыйлығы|«Оскар»]] (1950)<br> «[[Алтын глобус]]» (1951, 1961, 1975)<br> [[BAFTA]] (1975)<br>«[[Эмми]]» (1959, 1961, 1978)<br> «[[Грэмми]]» (1989) |imdb_id = 0000001 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Fred Astaire }} '''Фред Астер''' ({{lang-en|Fred Astaire}}; туған кездегі есімі — '''Фредерик Аустерлиц''', {{lang-en|Frederick Austerlitz}}; {{Туғанкүні|10|5|1899}}, [[Омаха]], [[Небраска]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] — {{Қайтысболғанкүні|22|6|1987}}, [[Лос Анжелес]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — америкалық [[биші]], [[актёр]], [[әнші]], [[музыкант]], [[Хореография|хореограф]] және теледуман бағдарламасын жүргізуші. Оның театр, кино және телевизия саласындағы шығармашылық жолы 76 жылға ұласты. Астер барлық уақыттың «ең ұлы эстрадалық бишісі» болып саналады.<ref>{{Britannica|39648}}</ref> Ол киноөнерге қосқан үлесі үшін құрметті «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығымен, сондай-ақ [[BAFTA]], «[[Грэмми]]», үш «[[Эмми]]» және екі «[[Алтын глобус]]» сыйлықтармен марапатталған. Оның есімі 1960 жылы Голливудтың «[[Голливуд Даңқ аллеясы|Даңқ аллеясы]]на», 1972 жылы Америка театр даңқы залына, ал 1989 жылы Телевизия даңқы залына енгізілді. 1999 жылы [[Америка кино институты]] «[[AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік кино жұлдызы|100 жыл... 100 жұлдыз]]» тізімінде Астерді классикалық Голливуд киносының ең ұлы ер азамат жұлдыздарының арасында бесінші орынға қойды.<ref>{{Cite web|url=http://www.afi.com/100Years/stars.aspx|title=AFI's 100 Years...100 Stars|publisher=www.afi.com|access-date=2019-02-03|archive-date=2013-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130113043532/http://www.afi.com/100years/stars.aspx|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Құрметті Оскар сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Сесиль Б. Де Милль сыйлығының иегерлері]] [[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]] [[Санат:Эмми сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Grammy Lifetime Achievement Award иегерлері]] [[Санат:АҚШ телевизия актерлері]] [[Санат:АҚШ бишілері]] [[Санат:АҚШ хореографтары]] [[Санат:Голливуд Даңқ аллеясы]] caei3i5c1u5b1w4tckakom8vy2sy9zg 0 156550 3655155 3529687 2026-09-15T18:01:00Z Casserium 68287 /* */ 3655155 wikitext text/x-wiki {{Телеарналар | атауы = Jibek Joly | логотипі = Jibek joly.jpg | логоатауы = | ені = 230px | ел = {{байрақ|Қазақстан}} | хабар тарату аумағы = | хабар тарату уақыты = тәулік бойы | тілдері = [[қазақ тілі|қазақша]], [[орыс тілі|орысша]] | орталық = [[Астана]], Ақмешіт көшесі, 3 | формат = 16:9 | тематика = ақпараттық, ойын-сауық | хабар таратуын бастады = [[1 қыркүйек]] [[2022 жыл]] | хабар таратуын аяқтады = | жабылу себебі = | алмастырады = | алмасқан арна = | алмастырылды = | лицензия = | аудитория = | үлес = | үлес-күн = | үлес-қайнар = | негізін салушы = | иесі = [[Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені|ҚР Президентінің телерадиокешені]] | басшы қызметі = Басқарушы директоры | басшылары = | бұрынғы атаулары = | туыстас арналар = {{ту|Қазақстан}} Silk Way <br>{{ту|Қазақстан}} Silk Way Cinema <br>{{ту|Қазақстан}} Silk Way Prime | арна дауысы = | жүйелік серігі = | слоган = | сайт = https://jjtv.kz/ }} {{мағына|Жібек жолы (айрық)}} '''«Jibek Joly»''' — [[Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені]] құрылымына кіретін телеарна. 2022 жылдың 1 қыркүйегінен бастап қазақ және орыс тілдерінде хабар тарата бастады. Ел ішінде Silk Way арнасының отбасылық ойын-сауық нұсқасы ретінде көрсетіледі.<ref>[https://jjtv.kz/kk/about-channel Біз жайлы. Jibek Joly]</ref> ==Тарихы== 2002 жылдың 25 қазанында арна «Хабар» агенттігі құрамында «CaspioNet» атауымен хабар тарата бастады. 2012 жылдың 1 қыркүйегінде арна атауы «Kazakh TV» болып өзгертілді. 2012 жылдың 25 қазаны – он жылдық мерейтойы күнінен бастап арна Астанадағы жаңа «Қазмедиа орталығы» медиа орталығынан HDTV стандартында, 16:9 форматымен құрылды. 2017 жылдың 16 қарашасынан бастап Kazakh TV қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде көптілді хабар таратуға көшті. 2018 жылдың 1 мамырынан бастап, төртінші – қырғыз тілінде хабар таратыла бастады. 2018 жылдың 28 қарашасында арна өзбек тілінде хабар тарата бастады. 2022 жылдың 1 сәуірінде телеарна «Қазақстан Республикасы Президентінің Телерадиокешені» КЕАҚ құрылымына енді. 2022 жылғы 1 қыркүйек, сағат 00:00 – QazaqTV арнасы ребрендинг жасап, атауын Jibek Joly (ішкі хабар тарату) және Silk Way (шетелге хабар тарату) етіп өзгертті. 2023 жылдың 1 қыркүйегінен бастап телеарна «Қазақстан Республикасы Президентінің Телерадиокешені» ШЖҚ РМК құрылымына енді.<ref>[https://ptrk.qr-pib.kz/p/25213 Jibek Joly / Silk Way АРНАСЫ]</ref> == Логотиптері == <gallery> Сурет:CaspioNet TV.png|link=|2002-2012 жылдардағы CaspioNet арнасының логотипі Сурет:Kazakhtv-logo.jpg|link=|2012-2016 жылдардағы Kazakh TV арнасының логотипі Kazakhtv 2018.png|link=|2016-2020 жылдардағы Kazakh TV арнасының логотипі Сурет:Qazaq TV.jpg|link=|2020-2022 жылдардағы Qazaq TV арнасының логотипі Jibek joly.jpg|2022 жылғы Jibek Joly арнасының логотипі Silkwaytv.jpg|2022 жылғы Silk Way арнасының логотипі </gallery> == Жүргізушілері == * Әнуар Карбозов (Қысқа-Нұсқа/Жаңа уақыт/Мәжіліс. Live/Таза қала) * Айгүл Әбілқали (Жаңа уақыт/Мәжіліс. Live) * Айгүл Мүкей (Коротко о главном/Новое время) * Ульяна Әшімова (Новое время) * Жандәурен Мәди (Мархабат!) * Наргиз Ибрагим (Мархабат!) * Ләйлә Сұлтанқызы (Төрлетіңіз/Ана болғым келеді) * Тәуекел Мүсілім (Төрлетіңіз) * Қарақат Әбілдина (Жақсы адамдарым) * Қыдырәлі Болманов (Жақсы адамдарым) * Тілеген Әбішев (Еркін сұхбат) * Нұрлан Байжігітұлы (Жұма Нұрлан имаммен) * Құралай Анарбекова (Орел & Решка. Казахи) * Ғани Әжікенов (Орел & Решка. Казахи) * Нұрлан Қоянбаев (Түнгі студия) * Дәулет Бижанов (Жұлдызбысың?) * Ринат Сафаргулов (Жұлдызбысың?) * Назерке Бұрхан (Таза қала) * Майя Бекбаева (Наша история) == Басшылары == # Андрей Козлов # Светлана Федорова # Айгүл Жұмабаева (2006-2012) # Юлия Валиахметова (2012) # Аниса Бердина (2012-2014) # Андрей Тараков (2014-2018) # Сандуғаш Рақымжанова (2018-2019) # Майя Бекбаева (2019-2022) # Константин Харламов (2022-2023) # Еркежан Күнтуған (2023 жылдан бастап) == Бағдарламалары == * ЖАҢА УАҚЫТ * НОВОЕ ВРЕМЯ * Қысқа-Нұсқа * Коротко о главном * Мәжіліс. Live * Мархабат! * Еркін сұхбат * Жақсы адамдарым * Төрлетіңіз * Ана болғым келеді * Жұма Нұрлан имаммен * Орел & Решка. Казахи * Жұлдызбысың? * [[Түнгі Студия|Түнгі студия]] * Таза қала * Наша история * JJ music<ref>[https://jjtv.kz/kk/schedule Jibek Joly Телебағдарлама]</ref> == «Silk Way» арнасы == {{Телеарналар | атауы = Silk Way | логотипі = Silkwaytv.jpg | логоатауы = | ені = 230px | ел = {{байрақ|Қазақстан}} | хабар тарату аумағы = | хабар тарату уақыты = тәулік бойы | тілдері = [[қазақ тілі|қазақша]], [[орыс тілі|орысша]], [[ағылшын тілі|ағылшынша]], [[қырғыз тілі|қырғызша]], [[өзбек тілі|өзбекше]], [[түрік тілі|түрікше]] | орталық = [[Астана]], Ақмешіт көшесі, 3 | формат = 16:9 | тематика = ақпараттық-танымдық | хабар таратуын бастады = [[25 қазан]] [[2002 жыл]] | хабар таратуын аяқтады = | жабылу себебі = | алмастырады = | алмасқан арна = | алмастырылды = | лицензия = | аудитория = | үлес = | үлес-күн = | үлес-қайнар = | негізін салушы = [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігі]] | иесі = [[Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені|ҚР Президентінің телерадиокешені]] | басшы қызметі = Басқарушы директоры | басшылары = Еркежан Күнтуған | бұрынғы атаулары = '''CaspioNet''' (2002-2012) <br>'''Kazakh TV''' (2012-2020)<br>'''Qazaq TV''' (2020-2022) <br>'''Jibek Joly World''' (01.09-30.11.2022) | туыстас арналар = {{ту|Қазақстан}} Jibek Joly <br>{{ту|Қазақстан}} Silk Way Cinema <br>{{ту|Қазақстан}} Silk Way Prime | арна дауысы = | жүйелік серігі = | слоган = | сайт = https://silkwaytv.kz/ }} '''«Silk Way»''' — «Jibek Joly» телеарнасының халықаралық эфирлік таралымы. Қазақстандағы тұңғыш спутниктік халықаралық телеарна 2002 жылы 25-ші қазанда қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде хабар тарата бастады. 2018 жылдан бастап қырғыз және өзбек, 2024 жылы түрік тілдері қосылды. Осы орайда цифрлық телеарнаның әрбір көрермені өзіне қажетті дыбыс жолағынан 5 тілдің бірін таңдап, телеөнімді 100% тамашалай алады. Арна сигналы әлемнің 118 елінде қолжетімді.<ref>[https://silkwaytv.kz/kk/about-channel Біз жайлы. SilkWay]</ref> === «Silk Way» бағдарламалары === * SENSE OF STYLE * NEW TIME * REPORTER WITH PRESIDENT * INTERVIEW OF THE DAY * TALK&COOK * TRAVEL AND COMFORT * HEALTH RESORT * TASTE KAZAKHSTAN * LIFESTYLE * ART FOCUS * SUCCESS STORIES OF CENTRAL ASIAN WOMEN * QAZAQ MUSIC * OUR HISTORY * GUARDIANS OF THE LEGACY<ref>[https://silkwaytv.kz/en Silk Way]</ref> === «Silk Way Cinema» арнасы === '''«Silk Way Cinema»''' — 2023 жылы 1 қыркүйекте іске қосылған халықаралық телеарна. Телеарна тәулік бойы қазақ және орыс тілдерінде контент таратады, таяу шет мемлекеттердің 10-нан астам елін қамтуға мүмкіндігі бар. Телеарна командасы эфирге танымдық, ағарту тақырыбындағы бағдарламаларды, сондай-ақ деректі және музыкалық жобаларды, телехикаялар ұсынады. «Silk Way Cinema» эфирінде республикалық телеарналардың контенті және «Қазақфильм» киностудиясының өнімдері көрсетіледі.<ref>[https://silkwaycinema.tv/kk/o-kanale/ Телеарна туралы]</ref> === «Silk Way Prime» арнасы === '''«Silk Way Prime»''' – 2025 жылғы 1 шілдеде іске қосылған «Jibek Joly» телеарнасының халықаралық нұсқасы. Қазақ және орыс тілдерінде ТМД аумағында тәулік бойы хабар таратады. Көркем фильмдер, ақпараттық-талдамалық бағдарламалар, ток-шоулар, реалити-жобалар мен ойын-сауық жобалары бар. Барлық контент – қазақстандық өнім.<ref>[https://ptrk.qr-pib.kz/p/25213 Jibek Joly / Silk Way АРНАСЫ]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{URL|https://jjtv.kz/ «Jibek Joly» телеарнасының ресми сайты}} * {{URL|https://jjtv.kz/kk/live «Jibek Joly» телеарнасының онлайн көрсетілімі}} * {{URL|https://silkwaytv.kz/ «Silk Way» телеарнасының ресми сайты}} * {{URL|https://silkwaytv.kz/kk/live «Silk Way» телеарнасының онлайн көрсетілімі}} * {{URL|https://youtube.com/@jibekjolytv «Jibek Joly» телеарнасы (YouTube)}} * {{URL|https://youtube.com/@jibekjolynews «Jibek Joly News» (YouTube)}} * {{URL|https://youtube.com/@jibekjolypodcast «Jibek Joly Podcast» (YouTube)}} * {{URL|https://youtube.com/@jibekjolymusic «Jibek Joly Music» (YouTube)}} * {{URL|https://www.instagram.com/jibek_joly.tv «Jibek Joly» телеарнасы (Instagram)}} * {{URL|https://www.tiktok.com/@jj.kz «Jibek Joly» телеарнасы (TikTok)}} * {{URL|https://www.facebook.com/jibekjolytv «Jibek Joly» телеарнасы (Facebook)}} * {{URL|https://www.instagram.com/silkway.tv/ «Silk Way» телеарнасы (Instagram)}} * {{URL|https://youtube.com/@silkwayqazaqstan «Silk Way» телеарнасы (YouTube)}} * «Jibek Joly/Silk Way» арнасы [[Интернет мұрағаты]]нда: {{URL|https://web.archive.org/web/20080119052418/http://www.caspionet.kz/eng/ caspionet.kz сайты}} (2004-2014 жылдар), {{URL|https://web.archive.org/web/20200125035107/https://kazakh-tv.kz/ kazakh-tv.kz сайты}} (2012-2020 жылдар), {{URL|https://web.archive.org/web/20210129141630/https://qazaqtv.com/ru/ qazaqtv.com сайты}} (2021-2022 жылдар) {{Қазақстан телеарналары}} {{Президент телерадиокешені}} [[Санат:Қазақстан мемлекеттік телеарналары]] [[Санат:Қазақ тілді телеарналар]] [[Санат:Орыс тілді телеарналар]] [[Санат:Ағылшын тілді телеарналар]] 84gutbv2cnw6qvhl5zekamx81obgia0 3655157 3655155 2026-09-15T18:02:00Z Casserium 68287 /* «Silk Way» арнасы */ 3655157 wikitext text/x-wiki {{Телеарналар | атауы = Jibek Joly | логотипі = Jibek joly.jpg | логоатауы = | ені = 230px | ел = {{байрақ|Қазақстан}} | хабар тарату аумағы = | хабар тарату уақыты = тәулік бойы | тілдері = [[қазақ тілі|қазақша]], [[орыс тілі|орысша]] | орталық = [[Астана]], Ақмешіт көшесі, 3 | формат = 16:9 | тематика = ақпараттық, ойын-сауық | хабар таратуын бастады = [[1 қыркүйек]] [[2022 жыл]] | хабар таратуын аяқтады = | жабылу себебі = | алмастырады = | алмасқан арна = | алмастырылды = | лицензия = | аудитория = | үлес = | үлес-күн = | үлес-қайнар = | негізін салушы = | иесі = [[Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені|ҚР Президентінің телерадиокешені]] | басшы қызметі = Басқарушы директоры | басшылары = | бұрынғы атаулары = | туыстас арналар = {{ту|Қазақстан}} Silk Way <br>{{ту|Қазақстан}} Silk Way Cinema <br>{{ту|Қазақстан}} Silk Way Prime | арна дауысы = | жүйелік серігі = | слоган = | сайт = https://jjtv.kz/ }} {{мағына|Жібек жолы (айрық)}} '''«Jibek Joly»''' — [[Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені]] құрылымына кіретін телеарна. 2022 жылдың 1 қыркүйегінен бастап қазақ және орыс тілдерінде хабар тарата бастады. Ел ішінде Silk Way арнасының отбасылық ойын-сауық нұсқасы ретінде көрсетіледі.<ref>[https://jjtv.kz/kk/about-channel Біз жайлы. Jibek Joly]</ref> ==Тарихы== 2002 жылдың 25 қазанында арна «Хабар» агенттігі құрамында «CaspioNet» атауымен хабар тарата бастады. 2012 жылдың 1 қыркүйегінде арна атауы «Kazakh TV» болып өзгертілді. 2012 жылдың 25 қазаны – он жылдық мерейтойы күнінен бастап арна Астанадағы жаңа «Қазмедиа орталығы» медиа орталығынан HDTV стандартында, 16:9 форматымен құрылды. 2017 жылдың 16 қарашасынан бастап Kazakh TV қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде көптілді хабар таратуға көшті. 2018 жылдың 1 мамырынан бастап, төртінші – қырғыз тілінде хабар таратыла бастады. 2018 жылдың 28 қарашасында арна өзбек тілінде хабар тарата бастады. 2022 жылдың 1 сәуірінде телеарна «Қазақстан Республикасы Президентінің Телерадиокешені» КЕАҚ құрылымына енді. 2022 жылғы 1 қыркүйек, сағат 00:00 – QazaqTV арнасы ребрендинг жасап, атауын Jibek Joly (ішкі хабар тарату) және Silk Way (шетелге хабар тарату) етіп өзгертті. 2023 жылдың 1 қыркүйегінен бастап телеарна «Қазақстан Республикасы Президентінің Телерадиокешені» ШЖҚ РМК құрылымына енді.<ref>[https://ptrk.qr-pib.kz/p/25213 Jibek Joly / Silk Way АРНАСЫ]</ref> == Логотиптері == <gallery> Сурет:CaspioNet TV.png|link=|2002-2012 жылдардағы CaspioNet арнасының логотипі Сурет:Kazakhtv-logo.jpg|link=|2012-2016 жылдардағы Kazakh TV арнасының логотипі Kazakhtv 2018.png|link=|2016-2020 жылдардағы Kazakh TV арнасының логотипі Сурет:Qazaq TV.jpg|link=|2020-2022 жылдардағы Qazaq TV арнасының логотипі Jibek joly.jpg|2022 жылғы Jibek Joly арнасының логотипі Silkwaytv.jpg|2022 жылғы Silk Way арнасының логотипі </gallery> == Жүргізушілері == * Әнуар Карбозов (Қысқа-Нұсқа/Жаңа уақыт/Мәжіліс. Live/Таза қала) * Айгүл Әбілқали (Жаңа уақыт/Мәжіліс. Live) * Айгүл Мүкей (Коротко о главном/Новое время) * Ульяна Әшімова (Новое время) * Жандәурен Мәди (Мархабат!) * Наргиз Ибрагим (Мархабат!) * Ләйлә Сұлтанқызы (Төрлетіңіз/Ана болғым келеді) * Тәуекел Мүсілім (Төрлетіңіз) * Қарақат Әбілдина (Жақсы адамдарым) * Қыдырәлі Болманов (Жақсы адамдарым) * Тілеген Әбішев (Еркін сұхбат) * Нұрлан Байжігітұлы (Жұма Нұрлан имаммен) * Құралай Анарбекова (Орел & Решка. Казахи) * Ғани Әжікенов (Орел & Решка. Казахи) * Нұрлан Қоянбаев (Түнгі студия) * Дәулет Бижанов (Жұлдызбысың?) * Ринат Сафаргулов (Жұлдызбысың?) * Назерке Бұрхан (Таза қала) * Майя Бекбаева (Наша история) == Басшылары == # Андрей Козлов # Светлана Федорова # Айгүл Жұмабаева (2006-2012) # Юлия Валиахметова (2012) # Аниса Бердина (2012-2014) # Андрей Тараков (2014-2018) # Сандуғаш Рақымжанова (2018-2019) # Майя Бекбаева (2019-2022) # Константин Харламов (2022-2023) # Еркежан Күнтуған (2023 жылдан бастап) == Бағдарламалары == * ЖАҢА УАҚЫТ * НОВОЕ ВРЕМЯ * Қысқа-Нұсқа * Коротко о главном * Мәжіліс. Live * Мархабат! * Еркін сұхбат * Жақсы адамдарым * Төрлетіңіз * Ана болғым келеді * Жұма Нұрлан имаммен * Орел & Решка. Казахи * Жұлдызбысың? * [[Түнгі Студия|Түнгі студия]] * Таза қала * Наша история * JJ music<ref>[https://jjtv.kz/kk/schedule Jibek Joly Телебағдарлама]</ref> == «Silk Way» арнасы == {{Телеарналар | атауы = Silk Way | логотипі = Silkwaytv.jpg | логоатауы = | ені = 230px | ел = {{байрақ|Қазақстан}} | хабар тарату аумағы = | хабар тарату уақыты = тәулік бойы | тілдері = [[қазақ тілі|қазақша]], [[орыс тілі|орысша]], [[ағылшын тілі|ағылшынша]], [[қырғыз тілі|қырғызша]], [[өзбек тілі|өзбекше]], [[түрік тілі|түрікше]] | орталық = [[Астана]], Ақмешіт көшесі, 3 | формат = 16:9 | тематика = ақпараттық-танымдық | хабар таратуын бастады = [[25 қазан]] [[2002 жыл]] | хабар таратуын аяқтады = | жабылу себебі = | алмастырады = | алмасқан арна = | алмастырылды = | лицензия = | аудитория = | үлес = | үлес-күн = | үлес-қайнар = | негізін салушы = [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігі]] | иесі = [[Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені|ҚР Президентінің телерадиокешені]] | басшы қызметі = Басқарушы директоры | басшылары = | бұрынғы атаулары = '''CaspioNet''' (2002-2012) <br>'''Kazakh TV''' (2012-2020)<br>'''Qazaq TV''' (2020-2022) <br>'''Jibek Joly World''' (01.09-30.11.2022) | туыстас арналар = {{ту|Қазақстан}} Jibek Joly <br>{{ту|Қазақстан}} Silk Way Cinema <br>{{ту|Қазақстан}} Silk Way Prime | арна дауысы = | жүйелік серігі = | слоган = | сайт = https://silkwaytv.kz/ }} '''«Silk Way»''' — «Jibek Joly» телеарнасының халықаралық эфирлік таралымы. Қазақстандағы тұңғыш спутниктік халықаралық телеарна 2002 жылы 25-ші қазанда қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде хабар тарата бастады. 2018 жылдан бастап қырғыз және өзбек, 2024 жылы түрік тілдері қосылды. Осы орайда цифрлық телеарнаның әрбір көрермені өзіне қажетті дыбыс жолағынан 5 тілдің бірін таңдап, телеөнімді 100% тамашалай алады. Арна сигналы әлемнің 118 елінде қолжетімді.<ref>[https://silkwaytv.kz/kk/about-channel Біз жайлы. SilkWay]</ref> === «Silk Way» бағдарламалары === * SENSE OF STYLE * NEW TIME * REPORTER WITH PRESIDENT * INTERVIEW OF THE DAY * TALK&COOK * TRAVEL AND COMFORT * HEALTH RESORT * TASTE KAZAKHSTAN * LIFESTYLE * ART FOCUS * SUCCESS STORIES OF CENTRAL ASIAN WOMEN * QAZAQ MUSIC * OUR HISTORY * GUARDIANS OF THE LEGACY<ref>[https://silkwaytv.kz/en Silk Way]</ref> === «Silk Way Cinema» арнасы === '''«Silk Way Cinema»''' — 2023 жылы 1 қыркүйекте іске қосылған халықаралық телеарна. Телеарна тәулік бойы қазақ және орыс тілдерінде контент таратады, таяу шет мемлекеттердің 10-нан астам елін қамтуға мүмкіндігі бар. Телеарна командасы эфирге танымдық, ағарту тақырыбындағы бағдарламаларды, сондай-ақ деректі және музыкалық жобаларды, телехикаялар ұсынады. «Silk Way Cinema» эфирінде республикалық телеарналардың контенті және «Қазақфильм» киностудиясының өнімдері көрсетіледі.<ref>[https://silkwaycinema.tv/kk/o-kanale/ Телеарна туралы]</ref> === «Silk Way Prime» арнасы === '''«Silk Way Prime»''' – 2025 жылғы 1 шілдеде іске қосылған «Jibek Joly» телеарнасының халықаралық нұсқасы. Қазақ және орыс тілдерінде ТМД аумағында тәулік бойы хабар таратады. Көркем фильмдер, ақпараттық-талдамалық бағдарламалар, ток-шоулар, реалити-жобалар мен ойын-сауық жобалары бар. Барлық контент – қазақстандық өнім.<ref>[https://ptrk.qr-pib.kz/p/25213 Jibek Joly / Silk Way АРНАСЫ]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{URL|https://jjtv.kz/ «Jibek Joly» телеарнасының ресми сайты}} * {{URL|https://jjtv.kz/kk/live «Jibek Joly» телеарнасының онлайн көрсетілімі}} * {{URL|https://silkwaytv.kz/ «Silk Way» телеарнасының ресми сайты}} * {{URL|https://silkwaytv.kz/kk/live «Silk Way» телеарнасының онлайн көрсетілімі}} * {{URL|https://youtube.com/@jibekjolytv «Jibek Joly» телеарнасы (YouTube)}} * {{URL|https://youtube.com/@jibekjolynews «Jibek Joly News» (YouTube)}} * {{URL|https://youtube.com/@jibekjolypodcast «Jibek Joly Podcast» (YouTube)}} * {{URL|https://youtube.com/@jibekjolymusic «Jibek Joly Music» (YouTube)}} * {{URL|https://www.instagram.com/jibek_joly.tv «Jibek Joly» телеарнасы (Instagram)}} * {{URL|https://www.tiktok.com/@jj.kz «Jibek Joly» телеарнасы (TikTok)}} * {{URL|https://www.facebook.com/jibekjolytv «Jibek Joly» телеарнасы (Facebook)}} * {{URL|https://www.instagram.com/silkway.tv/ «Silk Way» телеарнасы (Instagram)}} * {{URL|https://youtube.com/@silkwayqazaqstan «Silk Way» телеарнасы (YouTube)}} * «Jibek Joly/Silk Way» арнасы [[Интернет мұрағаты]]нда: {{URL|https://web.archive.org/web/20080119052418/http://www.caspionet.kz/eng/ caspionet.kz сайты}} (2004-2014 жылдар), {{URL|https://web.archive.org/web/20200125035107/https://kazakh-tv.kz/ kazakh-tv.kz сайты}} (2012-2020 жылдар), {{URL|https://web.archive.org/web/20210129141630/https://qazaqtv.com/ru/ qazaqtv.com сайты}} (2021-2022 жылдар) {{Қазақстан телеарналары}} {{Президент телерадиокешені}} [[Санат:Қазақстан мемлекеттік телеарналары]] [[Санат:Қазақ тілді телеарналар]] [[Санат:Орыс тілді телеарналар]] [[Санат:Ағылшын тілді телеарналар]] tknawbzqvvbaj3ediatgmdgoe5dma6y 3655158 3655157 2026-09-15T18:02:46Z Casserium 68287 3655158 wikitext text/x-wiki {{Телеарналар | атауы = Jibek Joly | логотипі = Jibek joly.jpg | логоатауы = | ені = 230px | ел = {{байрақ|Қазақстан}} | хабар тарату аумағы = | хабар тарату уақыты = тәулік бойы | тілдері = [[қазақ тілі|қазақша]], [[орыс тілі|орысша]] | орталық = [[Астана]], Ақмешіт көшесі, 3 | формат = 16:9 | тематика = ақпараттық, ойын-сауық | хабар таратуын бастады = [[1 қыркүйек]] [[2022 жыл]] | хабар таратуын аяқтады = | жабылу себебі = | алмастырады = | алмасқан арна = | алмастырылды = | лицензия = | аудитория = | үлес = | үлес-күн = | үлес-қайнар = | негізін салушы = | иесі = [[Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені|ҚР Президентінің телерадиокешені]] | басшы қызметі = Басқарушы директоры | басшылары = | бұрынғы атаулары = | туыстас арналар = {{ту|Қазақстан}} Silk Way <br>{{ту|Қазақстан}} Silk Way Cinema <br>{{ту|Қазақстан}} Silk Way Prime | арна дауысы = | жүйелік серігі = | слоган = | сайт = https://jjtv.kz/ }} {{мағына|Жібек жолы (айрық)}} '''«Jibek Joly»''' — [[Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені]] құрылымына кіретін телеарна. 2022 жылдың 1 қыркүйегінен бастап қазақ және орыс тілдерінде хабар тарата бастады. Ел ішінде Silk Way арнасының отбасылық ойын-сауық нұсқасы ретінде көрсетіледі.<ref>[https://jjtv.kz/kk/about-channel Біз жайлы. Jibek Joly]</ref> ==Тарихы== 2002 жылдың 25 қазанында арна «Хабар» агенттігі құрамында «CaspioNet» атауымен хабар тарата бастады. 2012 жылдың 1 қыркүйегінде арна атауы «Kazakh TV» болып өзгертілді. 2012 жылдың 25 қазаны – он жылдық мерейтойы күнінен бастап арна Астанадағы жаңа «Қазмедиа орталығы» медиа орталығынан HDTV стандартында, 16:9 форматымен құрылды. 2017 жылдың 16 қарашасынан бастап Kazakh TV қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде көптілді хабар таратуға көшті. 2018 жылдың 1 мамырынан бастап, төртінші – қырғыз тілінде хабар таратыла бастады. 2018 жылдың 28 қарашасында арна өзбек тілінде хабар тарата бастады. 2022 жылдың 1 сәуірінде телеарна «Қазақстан Республикасы Президентінің Телерадиокешені» КЕАҚ құрылымына енді. 2022 жылғы 1 қыркүйек, сағат 00:00 – QazaqTV арнасы ребрендинг жасап, атауын Jibek Joly (ішкі хабар тарату) және Silk Way (шетелге хабар тарату) етіп өзгертті. 2023 жылдың 1 қыркүйегінен бастап телеарна «Қазақстан Республикасы Президентінің Телерадиокешені» ШЖҚ РМК құрылымына енді.<ref>[https://ptrk.qr-pib.kz/p/25213 Jibek Joly / Silk Way АРНАСЫ]</ref> == Логотиптері == <gallery> Сурет:CaspioNet TV.png|link=|2002-2012 жылдардағы CaspioNet арнасының логотипі Сурет:Kazakhtv-logo.jpg|link=|2012-2016 жылдардағы Kazakh TV арнасының логотипі Kazakhtv 2018.png|link=|2016-2020 жылдардағы Kazakh TV арнасының логотипі Сурет:Qazaq TV.jpg|link=|2020-2022 жылдардағы Qazaq TV арнасының логотипі Jibek joly.jpg|2022 жылғы Jibek Joly арнасының логотипі Silkwaytv.jpg|2022 жылғы Silk Way арнасының логотипі </gallery> == Жүргізушілері == * Әнуар Карбозов (Қысқа-Нұсқа/Жаңа уақыт/Мәжіліс. Live/Таза қала) * Айгүл Әбілқали (Жаңа уақыт/Мәжіліс. Live) * Айгүл Мүкей (Коротко о главном/Новое время) * Ульяна Әшімова (Новое время) * Жандәурен Мәди (Мархабат!) * Наргиз Ибрагим (Мархабат!) * Ләйлә Сұлтанқызы (Төрлетіңіз/Ана болғым келеді) * Тәуекел Мүсілім (Төрлетіңіз) * Қарақат Әбілдина (Жақсы адамдарым) * Қыдырәлі Болманов (Жақсы адамдарым) * Тілеген Әбішев (Еркін сұхбат) * Нұрлан Байжігітұлы (Жұма Нұрлан имаммен) * Құралай Анарбекова (Орел & Решка. Казахи) * Ғани Әжікенов (Орел & Решка. Казахи) * Нұрлан Қоянбаев (Түнгі студия) * Дәулет Бижанов (Жұлдызбысың?) * Ринат Сафаргулов (Жұлдызбысың?) * Назерке Бұрхан (Таза қала) * Майя Бекбаева (Наша история) == Басшылары == # Андрей Козлов # Светлана Федорова # Айгүл Жұмабаева (2006-2012) # Юлия Валиахметова (2012) # Аниса Бердина (2012-2014) # Андрей Тараков (2014-2018) # Сандуғаш Рақымжанова (2018-2019) # Майя Бекбаева (2019-2022) # Константин Харламов (2022-2023) # Еркежан Күнтуған (2023-2026) == Бағдарламалары == * ЖАҢА УАҚЫТ * НОВОЕ ВРЕМЯ * Қысқа-Нұсқа * Коротко о главном * Мәжіліс. Live * Мархабат! * Еркін сұхбат * Жақсы адамдарым * Төрлетіңіз * Ана болғым келеді * Жұма Нұрлан имаммен * Орел & Решка. Казахи * Жұлдызбысың? * [[Түнгі Студия|Түнгі студия]] * Таза қала * Наша история * JJ music<ref>[https://jjtv.kz/kk/schedule Jibek Joly Телебағдарлама]</ref> == «Silk Way» арнасы == {{Телеарналар | атауы = Silk Way | логотипі = Silkwaytv.jpg | логоатауы = | ені = 230px | ел = {{байрақ|Қазақстан}} | хабар тарату аумағы = | хабар тарату уақыты = тәулік бойы | тілдері = [[қазақ тілі|қазақша]], [[орыс тілі|орысша]], [[ағылшын тілі|ағылшынша]], [[қырғыз тілі|қырғызша]], [[өзбек тілі|өзбекше]], [[түрік тілі|түрікше]] | орталық = [[Астана]], Ақмешіт көшесі, 3 | формат = 16:9 | тематика = ақпараттық-танымдық | хабар таратуын бастады = [[25 қазан]] [[2002 жыл]] | хабар таратуын аяқтады = | жабылу себебі = | алмастырады = | алмасқан арна = | алмастырылды = | лицензия = | аудитория = | үлес = | үлес-күн = | үлес-қайнар = | негізін салушы = [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігі]] | иесі = [[Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені|ҚР Президентінің телерадиокешені]] | басшы қызметі = Басқарушы директоры | басшылары = | бұрынғы атаулары = '''CaspioNet''' (2002-2012) <br>'''Kazakh TV''' (2012-2020)<br>'''Qazaq TV''' (2020-2022) <br>'''Jibek Joly World''' (01.09-30.11.2022) | туыстас арналар = {{ту|Қазақстан}} Jibek Joly <br>{{ту|Қазақстан}} Silk Way Cinema <br>{{ту|Қазақстан}} Silk Way Prime | арна дауысы = | жүйелік серігі = | слоган = | сайт = https://silkwaytv.kz/ }} '''«Silk Way»''' — «Jibek Joly» телеарнасының халықаралық эфирлік таралымы. Қазақстандағы тұңғыш спутниктік халықаралық телеарна 2002 жылы 25-ші қазанда қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде хабар тарата бастады. 2018 жылдан бастап қырғыз және өзбек, 2024 жылы түрік тілдері қосылды. Осы орайда цифрлық телеарнаның әрбір көрермені өзіне қажетті дыбыс жолағынан 5 тілдің бірін таңдап, телеөнімді 100% тамашалай алады. Арна сигналы әлемнің 118 елінде қолжетімді.<ref>[https://silkwaytv.kz/kk/about-channel Біз жайлы. SilkWay]</ref> === «Silk Way» бағдарламалары === * SENSE OF STYLE * NEW TIME * REPORTER WITH PRESIDENT * INTERVIEW OF THE DAY * TALK&COOK * TRAVEL AND COMFORT * HEALTH RESORT * TASTE KAZAKHSTAN * LIFESTYLE * ART FOCUS * SUCCESS STORIES OF CENTRAL ASIAN WOMEN * QAZAQ MUSIC * OUR HISTORY * GUARDIANS OF THE LEGACY<ref>[https://silkwaytv.kz/en Silk Way]</ref> === «Silk Way Cinema» арнасы === '''«Silk Way Cinema»''' — 2023 жылы 1 қыркүйекте іске қосылған халықаралық телеарна. Телеарна тәулік бойы қазақ және орыс тілдерінде контент таратады, таяу шет мемлекеттердің 10-нан астам елін қамтуға мүмкіндігі бар. Телеарна командасы эфирге танымдық, ағарту тақырыбындағы бағдарламаларды, сондай-ақ деректі және музыкалық жобаларды, телехикаялар ұсынады. «Silk Way Cinema» эфирінде республикалық телеарналардың контенті және «Қазақфильм» киностудиясының өнімдері көрсетіледі.<ref>[https://silkwaycinema.tv/kk/o-kanale/ Телеарна туралы]</ref> === «Silk Way Prime» арнасы === '''«Silk Way Prime»''' – 2025 жылғы 1 шілдеде іске қосылған «Jibek Joly» телеарнасының халықаралық нұсқасы. Қазақ және орыс тілдерінде ТМД аумағында тәулік бойы хабар таратады. Көркем фильмдер, ақпараттық-талдамалық бағдарламалар, ток-шоулар, реалити-жобалар мен ойын-сауық жобалары бар. Барлық контент – қазақстандық өнім.<ref>[https://ptrk.qr-pib.kz/p/25213 Jibek Joly / Silk Way АРНАСЫ]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{URL|https://jjtv.kz/ «Jibek Joly» телеарнасының ресми сайты}} * {{URL|https://jjtv.kz/kk/live «Jibek Joly» телеарнасының онлайн көрсетілімі}} * {{URL|https://silkwaytv.kz/ «Silk Way» телеарнасының ресми сайты}} * {{URL|https://silkwaytv.kz/kk/live «Silk Way» телеарнасының онлайн көрсетілімі}} * {{URL|https://youtube.com/@jibekjolytv «Jibek Joly» телеарнасы (YouTube)}} * {{URL|https://youtube.com/@jibekjolynews «Jibek Joly News» (YouTube)}} * {{URL|https://youtube.com/@jibekjolypodcast «Jibek Joly Podcast» (YouTube)}} * {{URL|https://youtube.com/@jibekjolymusic «Jibek Joly Music» (YouTube)}} * {{URL|https://www.instagram.com/jibek_joly.tv «Jibek Joly» телеарнасы (Instagram)}} * {{URL|https://www.tiktok.com/@jj.kz «Jibek Joly» телеарнасы (TikTok)}} * {{URL|https://www.facebook.com/jibekjolytv «Jibek Joly» телеарнасы (Facebook)}} * {{URL|https://www.instagram.com/silkway.tv/ «Silk Way» телеарнасы (Instagram)}} * {{URL|https://youtube.com/@silkwayqazaqstan «Silk Way» телеарнасы (YouTube)}} * «Jibek Joly/Silk Way» арнасы [[Интернет мұрағаты]]нда: {{URL|https://web.archive.org/web/20080119052418/http://www.caspionet.kz/eng/ caspionet.kz сайты}} (2004-2014 жылдар), {{URL|https://web.archive.org/web/20200125035107/https://kazakh-tv.kz/ kazakh-tv.kz сайты}} (2012-2020 жылдар), {{URL|https://web.archive.org/web/20210129141630/https://qazaqtv.com/ru/ qazaqtv.com сайты}} (2021-2022 жылдар) {{Қазақстан телеарналары}} {{Президент телерадиокешені}} [[Санат:Қазақстан мемлекеттік телеарналары]] [[Санат:Қазақ тілді телеарналар]] [[Санат:Орыс тілді телеарналар]] [[Санат:Ағылшын тілді телеарналар]] 9m0uhe0ol0ydeh2xolbddb4xntk6vi2 0 181229 3655209 3517762 2026-09-16T05:23:25Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3655209 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Оушэн Тауншип |шынайы атауы = {{lang-en|Ocean Township}} |жағдайы = |ел = АҚШ |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =47 |lat_sec =28 |lon_dir =W |lon_deg =74 |lon_min =13 |lon_sec =3 |CoordAddon = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Штат{{!}}Штаты |аймағы = Нью-Джерси |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Округ{{!}}Округі |ауданы = Оушен |кестедегі аудан = Оушен (округ, Нью-Джерси){{!}}Оушен |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = |құрылған уақыты = 1876 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 82.9 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 8332 |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = -5 |DST = -4 |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды |сандық идентификаторы = 34-54300 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Оушэн Тауншип''' ({{lang-en|Ocean Township}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Оушен округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қала тұрғындарының саны 8332 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 82.9 км² шамасында. FIPS коды — 34-54300. == Саясаты == Оушен Тауншиптегі (Ocean Township) жергілікті саяси мәселелерге үкіметтің ашықтығына қатысты алаңдаушылық,<ref>[https://thelocallens.org/ocean-township-faces-decisions-on-deer-management-and-traffic-solutions/ Ocean Township Faces Decisions on Deer Management and Traffic Solutions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260107035152/https://thelocallens.org/ocean-township-faces-decisions-on-deer-management-and-traffic-solutions/ |date=2026-01-07 }} LocalLens, July 10, 2025. Accessed November 4, 2025.</ref> қаланың ашық кеңістік қорының пайдалануына қатысты дау-дамайлар, инфрақұрылымды күтіп ұстау,<ref>[https://thelocallens.org/ocean-township-council-tackles-sewer-upgrades-and-public-concerns-over-open-space-fund-usage/ Ocean Township Council Tackles Sewer Upgrades and Public Concerns Over Open Space Fund Usage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106104239/https://thelocallens.org/ocean-township-council-tackles-sewer-upgrades-and-public-concerns-over-open-space-fund-usage/ |date=2026-01-06 }} LocalLens, October 10, 2024. Accessed November 4, 2025.</ref> өсіп келе жатқан киік популяциясын басқару,<ref>[https://thelocallens.org/ocean-town-council-grapples-with-divisive-deer-management-strategies-amidst-public-concerns/ Ocean Town Council Grapples with Divisive Deer Management Strategies Amidst Public Concerns] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251016160858/https://thelocallens.org/ocean-town-council-grapples-with-divisive-deer-management-strategies-amidst-public-concerns/ |date=2025-10-16 }} LocalLens, May 22, 2025. Accessed November 4, 2025.</ref> және қаладағы шамадан тыс құрылыс мәселелері кіреді.<ref>[https://thecoaster.net/2024/11/20/ocean-analyzes-5-areas-for-town-hall/ Ocean Analyzes 5 Areas for Town Hall] LocalLens, November 20, 2024. Accessed November 4, 2025.</ref> Бұл мәселелерге жауап ретінде бірнеше қоғамдық ұйымдар құрылды, олардың қатарында жергілікті тұрғыны Маура Гтз (Maura Gtz) құрған «Complete Streets Ocean Township» ұйымы бар,<ref>[https://completestreets.mailchimpsites.com/ Complete Streets Ocean Township] MailChimpSites, November 4, 2025. Accessed November 4, 2025.</ref> ол жол қауіпсіздігін жақсартуды қолдайды; сондай-ақ тұрғыны Джона Блуменфельд (Jonah Blumenfeld) құрған «Ocean Township Action» ұйымы бар,<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=54BMQ2dNGGA Ocean Township Action] YouTube, October 8, 2025. Accessed November 4, 2025.</ref> ол шамадан тыс құрылыс мәселелерін шешуге және жергілікті үкіметтің ашықтығын арттыруға бағытталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы cілтемелер == * [http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар] * [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.] {{US-geo-stub}} {{Нью-Джерси штаты}} [[Санат:Нью-Джерси қалалары]] bxi7c3sfvlpuxclx5rl1mfiisof8965 10 187429 3655410 3598790 2026-09-16T09:58:01Z Nurken 111493 3655410 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс/Басы}} {{Инфобокс/Тақырып|{{{Қазақша есімі|{{{Есімі|}}}|{{PAGENAME}}}}}|{{{Шынайы есімі|}}}|{{Мемлекеттік қайраткер/Түс 1|{{lcfirst:{{{түс|}}}}}}}||FFFFFF}} {{Инфобокс/Сурет|{{{Суреті|}}}|{{{Атауы|}}}|{{#if:{{{Сурет ені|}}}|{{{Сурет ені}}}|}}}} <!----------Елтаңба----------><!-- -->{{#if:{{{Елтаңба|}}}|<tr><td colspan="2" style="text-align: center; border-top: solid darkgray 1px;">[[Сурет:{{{Елтаңба}}}|{{{Ені|{{#if:{{{Елтаңба ені|}}}|{{{Елтаңба ені|}}}|120}}px}}}|{{{Қазақша есімі|{{{Есімі|{{{Шынайы есімі|{{{Шынайы есімі|}}}}}}}}}}}}]]</td></tr>}}{{#if:{{{Елтаңба атауы|}}}|<tr><td colspan="2" style="text-align: center;">{{{Елтаңба атауы}}}</td></tr>}} {{#if:{{{Титулы|}}}|{{Инфобокс/Тақырыпша|Лауазымы|{{Мемлекеттік қайраткер/Түс 1|{{{түс|}}}}}|FFFFFF}}}} {{Мемлекеттік қайраткер/Титул |түс={{{түс|}}} |Титулы={{{Титулы|{{#if:{{{Титулы|}}}|{{{Титулы|}}} {{{Мемлекет|}}}|}}}}} |Ту={{{Ту|}}} |Ту2={{{Ту2|}}} |Басқарған кезеңі={{{Басқарған кезеңі|}}} |Басқара бастады={{{Басқара бастады|{{{Уәкілдігінің басталуы|}}}}}} |Басқаруын аяқтады={{{Басқаруын аяқтады|{{{Уәкілдігінің аяқталуы|}}}}}} |Лақап аты={{{Лақап аты|}}} |Ұраны={{{Ұраны|}}} |Таққа отырған кездегі есімі={{{Таққа отырған кездегі есімі|}}} |Тәж кигізу жорасы={{{Тәж кигізу жорасы|}}} |регент1={{{регент1|}}} |регент1Басқара бастады={{{регент1Басқара бастады|}}} |регент1Басқаруын аяқтады={{{регент1Басқаруын аяқтады|}}} |регент2={{{регент2|}}} |регент2Басқара бастады={{{регент2Басқара бастады|}}} |регент2Басқаруын аяқтады={{{регент2Басқаруын аяқтады|}}} |регент3={{{регент3|}}} |регент3Басқара бастады={{{регент3Басқара бастады|}}} |регент3Басқаруын аяқтады={{{регент3Басқаруын аяқтады|}}} |регент4={{{регент4|}}} |регент4Басқара бастады={{{регент4Басқара бастады|}}} |регент4Басқаруын аяқтады={{{регент4Басқаруын аяқтады|}}} |Бірігіп басқарушы1={{{Бірігіп басқарушы1|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы1Басқара бастады|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады|}}} |Бірігіп басқарушы2={{{Бірігіп басқарушы2|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы2Басқара бастады|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады|}}} |Бірігіп басқарушы3={{{Бірігіп басқарушы3|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы3Басқара бастады|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады|}}} |Бірігіп басқарушы4={{{Бірігіп басқарушы4|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы4Басқара бастады|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады|}}} |Бірігіп басқарушы5={{{Бірігіп басқарушы5|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы5Басқара бастады|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады|}}} |Мұрагері={{{Мұрагері|}}} |Премьер={{{Премьер|}}} |Вице-президент={{{Вице-президент|}}} |Президент={{{Президент|}}} |Монарх={{{Монарх|}}} |Орынбасары={{{Орынбасары|}}} |Вице-губернатор={{{Вице-губернатор|}}} |Губернатор={{{Губернатор|}}} |Ізашары={{{Ізашары|}}} |Ізбасары={{{Ізбасары|}}} |Биліктен бас тартуы={{{Биліктен бас тартуы|}}} |Түсініктемелер={{{Түсініктемелер|}}} |тақырыпша1={{{тақырыпша1|}}} |мәтін1={{{мәтін1|}}} |тақырыпша2={{{тақырыпша2|}}} |мәтін2={{{мәтін2|}}} |тақырыпша3={{{тақырыпша3|}}} |мәтін3={{{мәтін3|}}} |тақырыпша4={{{тақырыпша4|}}} |мәтін4={{{мәтін4|}}} |тақырыпша5={{{тақырыпша5|}}} |мәтін5={{{мәтін5|}}} |тақырыпша6={{{тақырыпша6|}}} |мәтін6={{{мәтін6|}}} |тақырыпша7={{{тақырыпша7|}}} |мәтін7={{{мәтін7|}}} |тақырыпша8={{{тақырыпша8|}}} |мәтін8={{{мәтін8|}}} |тақырыпша9={{{тақырыпша9|}}} |мәтін9={{{мәтін9|}}} }} <!----------Титул 2----------> {{Мемлекеттік қайраткер/Титул |түс={{{түс|}}} |Титулы={{{Титулы_2|}}} |Ту={{{Ту_2|}}} |Ту2={{{Ту2_2|}}} |Басқарған кезеңі={{{Басқарған кезеңі_2|}}} |Басқара бастады={{{Басқара бастады_2|}}} |Басқаруын аяқтады={{{Басқаруын аяқтады_2|}}} |Лақап аты={{{Лақап аты_2|}}} |Ұраны={{{Ұраны_2|}}} |Таққа отырған кездегі есімі={{{Таққа отырған кездегі есімі_2|}}} |Тәж кигізу жорасы={{{Тәж кигізу жорасы_2|}}} |регент1={{{регент1_2|}}} |регент1Басқара бастады={{{регент1Басқара бастады_2|}}} |регент1Басқаруын аяқтады={{{регент1Басқаруын аяқтады_2|}}} |регент2={{{регент2_2|}}} |регент2Басқара бастады={{{регент2Басқара бастады_2|}}} |регент2Басқаруын аяқтады={{{регент2Басқаруын аяқтады_2|}}} |регент3={{{регент3_2|}}} |регент3Басқара бастады={{{регент3Басқара бастады_2|}}} |регент3Басқаруын аяқтады={{{регент3Басқаруын аяқтады_2|}}} |регент4={{{регент4_2|}}} |регент4Басқара бастады={{{регент4Басқара бастады_2|}}} |регент4Басқаруын аяқтады={{{регент4Басқаруын аяқтады_2|}}} |Бірігіп басқарушы1={{{Бірігіп басқарушы1_2|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы1Басқара бастады_2|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады_2|}}} |Бірігіп басқарушы2={{{Бірігіп басқарушы2_2|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы2Басқара бастады_2|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады_2|}}} |Бірігіп басқарушы3={{{Бірігіп басқарушы3_2|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы3Басқара бастады_2|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады_2|}}} |Бірігіп басқарушы4={{{Бірігіп басқарушы4_2|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы4Басқара бастады_2|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады_2|}}} |Бірігіп басқарушы5={{{Бірігіп басқарушы5_2|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы5Басқара бастады_2|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады_2|}}} |Мұрагері={{{Мұрагері_2|}}} |Премьер={{{Премьер_2|}}} |Вице-президент={{{Вице-президент_2|}}} |Президент={{{Президент_2|}}} |Монарх={{{Монарх_2|}}} |Орынбасары={{{Орынбасары_2|}}} |Вице-губернатор={{{Вице-губернатор_2|}}} |Губернатор={{{Губернатор_2|}}} |Ізашары={{{Ізашары_2|}}} |Ізбасары={{{Ізбасары_2|}}} |Биліктен бас тартуы={{{Биліктен бас тартуы_2|}}} |Түсініктемелер={{{Түсініктемелер_2|}}} |тақырыпша1={{{тақырыпша1_2|}}} |мәтін1={{{мәтін1_2|}}} |тақырыпша2={{{тақырыпша2_2|}}} |мәтін2={{{мәтін2_2|}}} |тақырыпша3={{{тақырыпша3_2|}}} |мәтін3={{{мәтін3_2|}}} |тақырыпша4={{{тақырыпша4_2|}}} |мәтін4={{{мәтін4_2|}}} |тақырыпша5={{{тақырыпша5_2|}}} |мәтін5={{{мәтін5_2|}}} |тақырыпша6={{{тақырыпша6_2|}}} |мәтін6={{{мәтін6_2|}}} |тақырыпша7={{{тақырыпша7_2|}}} |мәтін7={{{мәтін7_2|}}} |тақырыпша8={{{тақырыпша8_2|}}} |мәтін8={{{мәтін8_2|}}} |тақырыпша9={{{тақырыпша9_2|}}} |мәтін9={{{мәтін9_2|}}} }} <!----------Титул 3----------> {{Мемлекеттік қайраткер/Титул |түс={{{түс|}}} |Титулы={{{Титулы_3|}}} |Ту={{{Ту_3|}}} |Ту2={{{Ту2_3|}}} |Басқарған кезеңі={{{Басқарған кезеңі_3|}}} |Басқара бастады={{{Басқара бастады_3|}}} |Басқаруын аяқтады={{{Басқаруын аяқтады_3|}}} |Лақап аты={{{Лақап аты_3|}}} |Ұраны={{{Ұраны_3|}}} |Таққа отырған кездегі есімі={{{Таққа отырған кездегі есімі_3|}}} |Тәж кигізу жорасы={{{Тәж кигізу жорасы_3|}}} |регент1={{{регент1_3|}}} |регент1Басқара бастады={{{регент1Басқара бастады_3|}}} |регент1Басқаруын аяқтады={{{регент1Басқаруын аяқтады_3|}}} |регент2={{{регент2_3|}}} |регент2Басқара бастады={{{регент2Басқара бастады_3|}}} |регент2Басқаруын аяқтады={{{регент2Басқаруын аяқтады_3|}}} |регент3={{{регент3_3|}}} |регент3Басқара бастады={{{регент3Басқара бастады_3|}}} |регент3Басқаруын аяқтады={{{регент3Басқаруын аяқтады_3|}}} |регент4={{{регент4_3|}}} |регент4Басқара бастады={{{регент4Басқара бастады_3|}}} |регент4Басқаруын аяқтады={{{регент4Басқаруын аяқтады_3|}}} |Бірігіп басқарушы1={{{Бірігіп басқарушы1_3|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы1Басқара бастады_3|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады_3|}}} |Бірігіп басқарушы2={{{Бірігіп басқарушы2_3|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы2Басқара бастады_3|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады_3|}}} |Бірігіп басқарушы3={{{Бірігіп басқарушы3_3|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы3Басқара бастады_3|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады_3|}}} |Бірігіп басқарушы4={{{Бірігіп басқарушы4_3|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы4Басқара бастады_3|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады_3|}}} |Бірігіп басқарушы5={{{Бірігіп басқарушы5_3|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы5Басқара бастады_3|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады_3|}}} |Мұрагері={{{Мұрагері_3|}}} |Премьер={{{Премьер_3|}}} |Вице-президент={{{Вице-президент_3|}}} |Президент={{{Президент_3|}}} |Монарх={{{Монарх_3|}}} |Орынбасары={{{Орынбасары_3|}}} |Вице-губернатор={{{Вице-губернатор_3|}}} |Губернатор={{{Губернатор_3|}}} |Ізашары={{{Ізашары_3|}}} |Ізбасары={{{Ізбасары_3|}}} |Биліктен бас тартуы={{{Биліктен бас тартуы_3|}}} |Түсініктемелер={{{Түсініктемелер_3|}}} |тақырыпша1={{{тақырыпша1_3|}}} |мәтін1={{{мәтін1_3|}}} |тақырыпша2={{{тақырыпша2_3|}}} |мәтін2={{{мәтін2_3|}}} |тақырыпша3={{{тақырыпша3_3|}}} |мәтін3={{{мәтін3_3|}}} |тақырыпша4={{{тақырыпша4_3|}}} |мәтін4={{{мәтін4_3|}}} |тақырыпша5={{{тақырыпша5_3|}}} |мәтін5={{{мәтін5_3|}}} |тақырыпша6={{{тақырыпша6_3|}}} |мәтін6={{{мәтін6_3|}}} |тақырыпша7={{{тақырыпша7_3|}}} |мәтін7={{{мәтін7_3|}}} |тақырыпша8={{{тақырыпша8_3|}}} |мәтін8={{{мәтін8_3|}}} |тақырыпша9={{{тақырыпша9_3|}}} |мәтін9={{{мәтін9_3|}}} }} <!----------Титул 4----------> {{Мемлекеттік қайраткер/Титул |түс={{{түс|}}} |Титулы={{{Титулы_4|}}} |Ту={{{Ту_4|}}} |Ту2={{{Ту2_4|}}} |Басқарған кезеңі={{{Басқарған кезеңі_4|}}} |Басқара бастады={{{Басқара бастады_4|}}} |Басқаруын аяқтады={{{Басқаруын аяқтады_4|}}} |Лақап аты={{{Лақап аты_4|}}} |Ұраны={{{Ұраны_4|}}} |Таққа отырған кездегі есімі={{{Таққа отырған кездегі есімі_4|}}} |Тәж кигізу жорасы={{{Тәж кигізу жорасы_4|}}} |регент1={{{регент1_4|}}} |регент1Басқара бастады={{{регент1Басқара бастады_4|}}} |регент1Басқаруын аяқтады={{{регент1Басқаруын аяқтады_4|}}} |регент2={{{регент2_4|}}} |регент2Басқара бастады={{{регент2Басқара бастады_4|}}} |регент2Басқаруын аяқтады={{{регент2Басқаруын аяқтады_4|}}} |регент3={{{регент3_4|}}} |регент3Басқара бастады={{{регент3Басқара бастады_4|}}} |регент3Басқаруын аяқтады={{{регент3Басқаруын аяқтады_4|}}} |регент4={{{регент4_4|}}} |регент4Басқара бастады={{{регент4Басқара бастады_4|}}} |регент4Басқаруын аяқтады={{{регент4Басқаруын аяқтады_4|}}} |Бірігіп басқарушы1={{{Бірігіп басқарушы1_4|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы1Басқара бастады_4|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады_4|}}} |Бірігіп басқарушы2={{{Бірігіп басқарушы2_4|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы2Басқара бастады_4|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады_4|}}} |Бірігіп басқарушы3={{{Бірігіп басқарушы3_4|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы3Басқара бастады_4|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады_4|}}} |Бірігіп басқарушы4={{{Бірігіп басқарушы4_4|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы4Басқара бастады_4|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады_4|}}} |Бірігіп басқарушы5={{{Бірігіп басқарушы5_4|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы5Басқара бастады_4|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады_4|}}} |Мұрагері={{{Мұрагері_4|}}} |Премьер={{{Премьер_4|}}} |Вице-президент={{{Вице-президент_4|}}} |Президент={{{Президент_4|}}} |Монарх={{{Монарх_4|}}} |Орынбасары={{{Орынбасары_4|}}} |Вице-губернатор={{{Вице-губернатор_4|}}} |Губернатор={{{Губернатор_4|}}} |Ізашары={{{Ізашары_4|}}} |Ізбасары={{{Ізбасары_4|}}} |Биліктен бас тартуы={{{Биліктен бас тартуы_4|}}} |Түсініктемелер={{{Түсініктемелер_4|}}} |тақырыпша1={{{тақырыпша1_4|}}} |мәтін1={{{мәтін1_4|}}} |тақырыпша2={{{тақырыпша2_4|}}} |мәтін2={{{мәтін2_4|}}} |тақырыпша3={{{тақырыпша3_4|}}} |мәтін3={{{мәтін3_4|}}} |тақырыпша4={{{тақырыпша4_4|}}} |мәтін4={{{мәтін4_4|}}} |тақырыпша5={{{тақырыпша5_4|}}} |мәтін5={{{мәтін5_4|}}} |тақырыпша6={{{тақырыпша6_4|}}} |мәтін6={{{мәтін6_4|}}} |тақырыпша7={{{тақырыпша7_4|}}} |мәтін7={{{мәтін7_4|}}} |тақырыпша8={{{тақырыпша8_4|}}} |мәтін8={{{мәтін8_4|}}} |тақырыпша9={{{тақырыпша9_4|}}} |мәтін9={{{мәтін9_4|}}} }} <!----------Титул 5----------> {{Мемлекеттік қайраткер/Титул |түс={{{түс|}}} |Титулы={{{Титулы_5|}}} |Ту={{{Ту_5|}}} |Ту2={{{Ту2_5|}}} |Басқарған кезеңі={{{Басқарған кезеңі_5|}}} |Басқара бастады={{{Басқара бастады_5|}}} |Басқаруын аяқтады={{{Басқаруын аяқтады_5|}}} |Лақап аты={{{Лақап аты_5|}}} |Ұраны={{{Ұраны_5|}}} |Таққа отырған кездегі есімі={{{Таққа отырған кездегі есімі_5|}}} |Тәж кигізу жорасы={{{Тәж кигізу жорасы_5|}}} |регент1={{{регент1_5|}}} |регент1Басқара бастады={{{регент1Басқара бастады_5|}}} |регент1Басқаруын аяқтады={{{регент1Басқаруын аяқтады_5|}}} |регент2={{{регент2_5|}}} |регент2Басқара бастады={{{регент2Басқара бастады_5|}}} |регент2Басқаруын аяқтады={{{регент2Басқаруын аяқтады_5|}}} |регент3={{{регент3_5|}}} |регент3Басқара бастады={{{регент3Басқара бастады_5|}}} |регент3Басқаруын аяқтады={{{регент3Басқаруын аяқтады_5|}}} |регент4={{{регент4_5|}}} |регент4Басқара бастады={{{регент4Басқара бастады_5|}}} |регент4Басқаруын аяқтады={{{регент4Басқаруын аяқтады_5|}}} |Бірігіп басқарушы1={{{Бірігіп басқарушы1_5|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы1Басқара бастады_5|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады_5|}}} |Бірігіп басқарушы2={{{Бірігіп басқарушы2_5|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы2Басқара бастады_5|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады_5|}}} |Бірігіп басқарушы3={{{Бірігіп басқарушы3_5|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы3Басқара бастады_5|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады_5|}}} |Бірігіп басқарушы4={{{Бірігіп басқарушы4_5|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы4Басқара бастады_5|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады_5|}}} |Бірігіп басқарушы5={{{Бірігіп басқарушы5_5|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы5Басқара бастады_5|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады_5|}}} |Мұрагері={{{Мұрагері_5|}}} |Премьер={{{Премьер_5|}}} |Вице-президент={{{Вице-президент_5|}}} |Президент={{{Президент_5|}}} |Монарх={{{Монарх_5|}}} |Орынбасары={{{Орынбасары_5|}}} |Вице-губернатор={{{Вице-губернатор_5|}}} |Губернатор={{{Губернатор_5|}}} |Ізашары={{{Ізашары_5|}}} |Ізбасары={{{Ізбасары_5|}}} |Биліктен бас тартуы={{{Биліктен бас тартуы_5|}}} |Түсініктемелер={{{Түсініктемелер_5|}}} |тақырыпша1={{{тақырыпша1_5|}}} |мәтін1={{{мәтін1_5|}}} |тақырыпша2={{{тақырыпша2_5|}}} |мәтін2={{{мәтін2_5|}}} |тақырыпша3={{{тақырыпша3_5|}}} |мәтін3={{{мәтін3_5|}}} |тақырыпша4={{{тақырыпша4_5|}}} |мәтін4={{{мәтін4_5|}}} |тақырыпша5={{{тақырыпша5_5|}}} |текст5={{{текст5_5|}}} |тақырыпша6={{{тақырыпша6_5|}}} |мәтін6={{{мәтін6_5|}}} |тақырыпша7={{{тақырыпша7_5|}}} |мәтін7={{{мәтін7_5|}}} |тақырыпша8={{{тақырыпша8_5|}}} |мәтін8={{{мәтін8_5|}}} |тақырыпша9={{{тақырыпша9_5|}}} |мәтін9={{{мәтін9_5|}}} }} <!----------Титул 6----------> {{Мемлекеттік қайраткер/Титул |түс={{{түс|}}} |Титулы={{{Титулы_6|}}} |Ту={{{Ту_6|}}} |Ту2={{{Ту2_6|}}} |Басқарған кезеңі={{{Басқарған кезеңі_6|}}} |Басқара бастады={{{Басқара бастады_6|}}} |Басқаруын аяқтады={{{Басқаруын аяқтады_6|}}} |Лақап аты={{{Лақап аты_6|}}} |Ұраны={{{Ұраны_6|}}} |Таққа отырған кездегі есімі={{{Таққа отырған кездегі есімі_6|}}} |Тәж кигізу жорасы={{{Тәж кигізу жорасы_6|}}} |регент1={{{регент1_6|}}} |регент1Басқара бастады={{{регент1Басқара бастады_6|}}} |регент1Басқаруын аяқтады={{{регент1Басқаруын аяқтады_6|}}} |регент2={{{регент2_6|}}} |регент2Басқара бастады={{{регент2Басқара бастады_6|}}} |регент2Басқаруын аяқтады={{{регент2Басқаруын аяқтады_6|}}} |регент3={{{регент3_6|}}} |регент3Басқара бастады={{{регент3Басқара бастады_6|}}} |регент3Басқаруын аяқтады={{{регент3Басқаруын аяқтады_6|}}} |регент4={{{регент4_6|}}} |регент4Басқара бастады={{{регент4Басқара бастады_6|}}} |регент4Басқаруын аяқтады={{{регент4Басқаруын аяқтады_6|}}} |Бірігіп басқарушы1={{{Бірігіп басқарушы1_6|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы1Басқара бастады_6|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады_6|}}} |Бірігіп басқарушы2={{{Бірігіп басқарушы2_6|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы2Басқара бастады_6|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады_6|}}} |Бірігіп басқарушы3={{{Бірігіп басқарушы3_6|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы3Басқара бастады_6|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады_6|}}} |Бірігіп басқарушы4={{{Бірігіп басқарушы4_6|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы4Басқара бастады_6|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады_6|}}} |Бірігіп басқарушы5={{{Бірігіп басқарушы5_6|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы5Басқара бастады_6|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады_6|}}} |Мұрагері={{{Мұрагері_6|}}} |Премьер={{{Премьер_6|}}} |Вице-президент={{{Вице-президент_6|}}} |Президент={{{Президент_6|}}} |Монарх={{{Монарх_6|}}} |Орынбасары={{{Орынбасары_6|}}} |Вице-губернатор={{{Вице-губернатор_6|}}} |Губернатор={{{Губернатор_6|}}} |Ізашары={{{Ізашары_6|}}} |Ізбасары={{{Ізбасары_6|}}} |Биліктен бас тартуы={{{Биліктен бас тартуы_6|}}} |Түсініктемелер={{{Түсініктемелер_6|}}} |тақырыпша1={{{тақырыпша1_6|}}} |мәтін1={{{мәтін1_6|}}} |тақырыпша2={{{тақырыпша2_6|}}} |мәтін2={{{мәтін2_6|}}} |тақырыпша3={{{тақырыпша3_6|}}} |мәтін3={{{мәтін3_6|}}} |тақырыпша4={{{тақырыпша4_6|}}} |мәтін4={{{мәтін4_6|}}} |тақырыпша5={{{тақырыпша5_6|}}} |мәтін5={{{мәтін5_6|}}} |тақырыпша6={{{тақырыпша6_6|}}} |мәтін6={{{мәтін6_6|}}} |тақырыпша7={{{тақырыпша7_6|}}} |мәтін7={{{мәтін7_6|}}} |тақырыпша8={{{тақырыпша8_6|}}} |мәтін8={{{мәтін8_6|}}} |тақырыпша9={{{тақырыпша9_6|}}} |мәтін9={{{мәтін9_6|}}} }} <!----------Титул 7----------> {{Мемлекеттік қайраткер/Титул |түс={{{түс|}}} |Титулы={{{Титулы_7|}}} |Ту={{{Ту_7|}}} |Ту2={{{Ту2_7|}}} |Басқарған кезеңі={{{Басқарған кезеңі_7|}}} |Басқара бастады={{{Басқара бастады_7|}}} |Басқаруын аяқтады={{{Басқаруын аяқтады_7|}}} |Лақап аты={{{Лақап аты_7|}}} |Ұраны={{{Ұраны_7|}}} |Таққа отырған кездегі есімі={{{Таққа отырған кездегі есімі_7|}}} |Тәж кигізу жорасы={{{Тәж кигізу жорасы_7|}}} |регент1={{{регент1_7|}}} |регент1Басқара бастады={{{регент1Басқара бастады_7|}}} |регент1Басқаруын аяқтады={{{регент1Басқаруын аяқтады_7|}}} |регент2={{{регент2_7|}}} |регент2Басқара бастады={{{регент2Басқара бастады_7|}}} |регент2Басқаруын аяқтады={{{регент2Басқаруын аяқтады_7|}}} |регент3={{{регент3_7|}}} |регент3Басқара бастады={{{регент3Басқара бастады_7|}}} |регент3Басқаруын аяқтады={{{регент3Басқаруын аяқтады_7|}}} |регент4={{{регент4_7|}}} |регент4Басқара бастады={{{регент4Басқара бастады_7|}}} |регент4Басқаруын аяқтады={{{регент4Басқаруын аяқтады_7|}}} |Бірігіп басқарушы1={{{Бірігіп басқарушы1_7|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы1Басқара бастады_7|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады_7|}}} |Бірігіп басқарушы2={{{Бірігіп басқарушы2_7|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы2Басқара бастады_7|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады_7|}}} |Бірігіп басқарушы3={{{Бірігіп басқарушы3_7|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы3Басқара бастады_7|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады_7|}}} |Бірігіп басқарушы4={{{Бірігіп басқарушы4_7|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы4Басқара бастады_7|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады_7|}}} |Бірігіп басқарушы5={{{соправитель5_7|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы5Басқара бастады_7|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады_7|}}} |Мұрагері={{{Мұрагері_7|}}} |Премьер={{{Премьер_7|}}} |Вице-президент={{{Вице-президент_7|}}} |Президент={{{Президент_7|}}} |Монарх={{{Монарх_7|}}} |Орынбасары={{{Орынбасары_7|}}} |Вице-губернатор={{{Вице-губернатор_7|}}} |Губернатор={{{Губернатор_7|}}} |Ізашары={{{Ізашары_7|}}} |Ізбасары={{{Ізбасары_7|}}} |Биліктен бас тартуы={{{Биліктен бас тартуы_7|}}} |Түсініктемелер={{{Түсініктемелер_7|}}} |тақырыпша1={{{тақырыпша1_7|}}} |мәтін1={{{мәтін1_7|}}} |тақырыпша2={{{тақырыпша2_7|}}} |мәтін2={{{мәтін2_7|}}} |тақырыпша3={{{тақырыпша3_7|}}} |мәтін3={{{мәтін3_7|}}} |тақырыпша4={{{тақырыпша4_7|}}} |мәтін4={{{мәтін4_7|}}} |тақырыпша5={{{тақырыпша5_7|}}} |мәтін5={{{мәтін5_7|}}} |тақырыпша6={{{тақырыпша6_7|}}} |мәтін6={{{мәтін6_7|}}} |тақырыпша7={{{тақырыпша7_7|}}} |мәтін7={{{мәтін7_7|}}} |тақырыпша8={{{тақырыпша8_7|}}} |мәтін8={{{мәтін8_7|}}} |тақырыпша9={{{тақырыпша9_7|}}} |мәтін9={{{мәтін9_7|}}} }} <!----------Титул 8----------> {{Мемлекеттік қайраткер/Титул |түс={{{түс|}}} |Титулы={{{Титулы_8|}}} |Ту={{{Ту_8|}}} |Ту2={{{Ту2_8|}}} |Басқарған кезеңі={{{Басқарған кезеңі_8|}}} |Басқара бастады={{{Басқара бастады_8|}}} |Басқаруын аяқтады={{{Басқаруын аяқтады_8|}}} |Лақап аты={{{Лақап аты_8|}}} |Ұраны={{{Ұраны_8|}}} |Таққа отырған кездегі есімі={{{Таққа отырған кездегі есімі_8|}}} |Тәж кигізу жорасы={{{Тәж кигізу жорасы_8|}}} |регент1={{{регент1_8|}}} |регент1Басқара бастады={{{регент1Басқара бастады_8|}}} |регент1Басқаруын аяқтады={{{регент1Басқаруын аяқтады_8|}}} |регент2={{{регент2_8|}}} |регент2Басқара бастады={{{регент2Басқара бастады_8|}}} |регент2Басқаруын аяқтады={{{регент2Басқаруын аяқтады_8|}}} |регент3={{{регент3_8|}}} |регент3Басқара бастады={{{регент3Басқара бастады_8|}}} |регент3Басқаруын аяқтады={{{регент3Басқаруын аяқтады_8|}}} |регент4={{{регент4_8|}}} |регент4Басқара бастады={{{регент4Басқара бастады_8|}}} |регент4Басқаруын аяқтады={{{регент4Басқаруын аяқтады_8|}}} |Бірігіп басқарушы1={{{Бірігіп басқарушы1_8|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы1Басқара бастады_8|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады_8|}}} |Бірігіп басқарушы2={{{Бірігіп басқарушы2_8|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы2Басқара бастады_8|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады_8|}}} |Бірігіп басқарушы3={{{Бірігіп басқарушы3_8|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы3Басқара бастады_8|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады_8|}}} |Бірігіп басқарушы4={{{Бірігіп басқарушы4_8|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы4Басқара бастады_8|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады_8|}}} |Бірігіп басқарушы5={{{Бірігіп басқарушы5_8|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы5Басқара бастады_8|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады_8|}}} |Мұрагері={{{Мұрагері_8|}}} |Премьер={{{Премьер_8|}}} |Вице-президент={{{Вице-президент_8|}}} |Президент={{{Президент_8|}}} |Монарх={{{Монарх_8|}}} |Орынбасары={{{Орынбасары_8|}}} |Вице-губернатор={{{Вице-губернатор_8|}}} |Губернатор={{{Губернатор_8|}}} |Ізашары={{{Ізашары_8|}}} |Ізбасары={{{Ізбасары_8|}}} |Биліктен бас тартуы={{{Биліктен бас тартуы_8|}}} |Түсініктемелер={{{Түсініктемелер_8|}}} |тақырыпша1={{{тақырыпша1_8|}}} |мәтін1={{{мәтін1_8|}}} |тақырыпша2={{{тақырыпша2_8|}}} |мәтін2={{{мәтін2_8|}}} |тақырыпша3={{{тақырыпша3_8|}}} |мәтін3={{{мәтін3_8|}}} |тақырыпша4={{{тақырыпша4_8|}}} |мәтін4={{{мәтін4_8|}}} |тақырыпша5={{{тақырыпша5_8|}}} |мәтін5={{{мәтін5_8|}}} |тақырыпша6={{{тақырыпша6_8|}}} |мәтін6={{{мәтін6_8|}}} |тақырыпша7={{{тақырыпша7_8|}}} |мәтін7={{{мәтін7_8|}}} |тақырыпша8={{{тақырыпша8_8|}}} |мәтін8={{{мәтін8_8|}}} |тақырыпша9={{{тақырыпша9_8|}}} |мәтін9={{{мәтін9_8|}}} }} <!----------Титул 9----------> {{Мемлекеттік қайраткер/Титул |түс={{{түс|}}} |Титулы={{{Титулы_9|}}} |Ту={{{Ту_9|}}} |Ту2={{{Ту2_9|}}} |Басқарған кезеңі={{{Басқарған кезеңі_9|}}} |Басқара бастады={{{Басқара бастады_9|}}} |Басқаруын аяқтады={{{Басқаруын аяқтады_9|}}} |Лақап аты={{{Лақап аты_9|}}} |Ұраны={{{Ұраны_9|}}} |Таққа отырған кездегі есімі={{{Таққа отырған кездегі есімі_9|}}} |Тәж кигізу жорасы={{{Тәж кигізу жорасы_9|}}} |регент1={{{регент1_9|}}} |регент1Басқара бастады={{{регент1Басқара бастады_9|}}} |регент1Басқаруын аяқтады={{{регент1Басқаруын аяқтады_9|}}} |регент2={{{регент2_9|}}} |регент2Басқара бастады={{{регент2Басқара бастады_9|}}} |регент2Басқаруын аяқтады={{{регент2Басқаруын аяқтады_9|}}} |регент3={{{регент3_9|}}} |регент3Басқара бастады={{{регент3Басқара бастады_9|}}} |регент3Басқаруын аяқтады={{{регент3Басқаруын аяқтады_9|}}} |регент4={{{регент4_9|}}} |регент4Басқара бастады={{{регент4Басқара бастады_9|}}} |регент4Басқаруын аяқтады={{{регент4Басқаруын аяқтады_9|}}} |Бірігіп басқарушы1={{{Бірігіп басқарушы1_9|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы1Басқара бастады_9|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады_9|}}} |Бірігіп басқарушы2={{{Бірігіп басқарушы2_9|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы2Басқара бастады_9|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады_9|}}} |Бірігіп басқарушы3={{{Бірігіп басқарушы3_9|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы3Басқара бастады_9|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады_9|}}} |Бірігіп басқарушы4={{{Бірігіп басқарушы4_9|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы4Басқара бастады_9|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады_9|}}} |Бірігіп басқарушы5={{{Бірігіп басқарушы5_9|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы5Басқара бастады_9|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады_9|}}} |Мұрагері={{{Мұрагері_9|}}} |Премьер={{{Премьер_9|}}} |Вице-президент={{{Вице-президент_9|}}} |Президент={{{Президент_9|}}} |Монарх={{{Монарх_9|}}} |Орынбасары={{{Орынбасары_9|}}} |Вице-губернатор={{{Вице-губернатор_9|}}} |Губернатор={{{Губернатор_9|}}} |Ізашары={{{Ізашары_9|}}} |Ізбасары={{{Ізбасары_9|}}} |Биліктен бас тартуы={{{Биліктен бас тартуы_9|}}} |Түсініктемелер={{{Түсініктемелер_9|}}} |тақырыпша1={{{тақырыпша1_9|}}} |мәтін1={{{мәтін1_9|}}} |тақырыпша2={{{тақырыпша2_9|}}} |мәтін2={{{мәтін2_9|}}} |тақырыпша3={{{тақырыпша3_9|}}} |мәтін3={{{мәтін3_9|}}} |тақырыпша4={{{тақырыпша4_9|}}} |мәтін4={{{мәтін4_9|}}} |тақырыпша5={{{тақырыпша5_9|}}} |мәтін5={{{мәтін5_9|}}} |тақырыпша6={{{тақырыпша6_9|}}} |мәтін6={{{мәтін6_9|}}} |тақырыпша7={{{тақырыпша7_9|}}} |мәтін7={{{мәтін7_9|}}} |тақырыпша9={{{тақырыпша9_9|}}} |мәтін9={{{мәтін9_9|}}} |тақырыпша9={{{тақырыпша9_9|}}} |мәтін9={{{мәтін9_9|}}} }} <!----------Титул 10----------> {{Мемлекеттік қайраткер/Титул |түс={{{түс|}}} |Титулы={{{Титулы_10|}}} |Ту={{{Ту_10|}}} |Ту2={{{Ту2_10|}}} |Басқарған кезеңі={{{Басқарған кезеңі_10|}}} |Басқара бастады={{{Басқара бастады_10|}}} |Басқаруын аяқтады={{{Басқаруын аяқтады_10|}}} |Лақап аты={{{Лақап аты_10|}}} |Ұраны={{{Ұраны_10|}}} |Таққа отырған кездегі есімі={{{Таққа отырған кездегі есімі_10|}}} |Тәж кигізу жорасы={{{Тәж кигізу жорасы_10|}}} |регент1={{{регент1_10|}}} |регент1Басқара бастады={{{регент1Басқара бастады_10|}}} |регент1Басқаруын аяқтады={{{регент1Басқаруын аяқтады_10|}}} |регент2={{{регент2_10|}}} |регент2Басқара бастады={{{регент2Басқара бастады_10|}}} |регент2Басқаруын аяқтады={{{регент2Басқаруын аяқтады_10|}}} |регент3={{{регент3_10|}}} |регент3Басқара бастады={{{регент3Басқара бастады_10|}}} |регент3Басқаруын аяқтады={{{регент3Басқаруын аяқтады_10|}}} |регент4={{{регент4_10|}}} |регент4Басқара бастады={{{регент4Басқара бастады_10|}}} |регент4Басқаруын аяқтады={{{регент4Басқаруын аяқтады_10|}}} |Бірігіп басқарушы1={{{Бірігіп басқарушы1_10|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы1Басқара бастады_10|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады_10|}}} |Бірігіп басқарушы2={{{Бірігіп басқарушы2_10|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы2Басқара бастады_10|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады_10|}}} |Бірігіп басқарушы3={{{Бірігіп басқарушы3_10|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы3Басқара бастады_10|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады_10|}}} |Бірігіп басқарушы4={{{Бірігіп басқарушы4_10|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы4Басқара бастады_10|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады_10|}}} |Бірігіп басқарушы5={{{Бірігіп басқарушы5_10|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы5Басқара бастады_10|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады_10|}}} |Мұрагері={{{Мұрагері_10|}}} |Премьер={{{Премьер_10|}}} |Вице-президент={{{Вице-президент_10|}}} |Президент={{{Президент_10|}}} |Монарх={{{Монарх_10|}}} |Орынбасары={{{Орынбасары_10|}}} |Вице-губернатор={{{Вице-губернатор_10|}}} |Губернатор={{{Губернатор_10|}}} |Ізашары={{{Ізашары_10|}}} |Ізбасары={{{Ізбасары_10|}}} |Биліктен бас тартуы={{{Биліктен бас тартуы_10|}}} |Түсініктемелер={{{Түсініктемелер_10|}}} |тақырыпша1={{{тақырыпша1_10|}}} |мәтін1={{{мәтін1_10|}}} |тақырыпша2={{{тақырыпша2_10|}}} |мәтін2={{{мәтін2_10|}}} |тақырыпша3={{{тақырыпша3_10|}}} |мәтін3={{{мәтін3_10|}}} |тақырыпша4={{{тақырыпша4_10|}}} |мәтін4={{{мәтін4_10|}}} |тақырыпша5={{{тақырыпша5_10|}}} |мәтін5={{{мәтін5_10|}}} |тақырыпша6={{{тақырыпша6_10|}}} |мәтін6={{{мәтін6_10|}}} |тақырыпша7={{{тақырыпша7_10|}}} |мәтін7={{{мәтін7_10|}}} |тақырыпша8={{{тақырыпша10_10|}}} |мәтін8={{{мәтін10_10|}}} |тақырыпша9={{{тақырыпша10_10|}}} |мәтін9={{{мәтін10_10|}}} }} <!----------Титул 11----------> {{Мемлекеттік қайраткер/Титул |түс={{{түс|}}} |Титулы={{{Титулы_11|}}} |Ту={{{Ту_11|}}} |Ту2={{{Ту2_11|}}} |Басқарған кезеңі={{{Басқарған кезеңі_11|}}} |Басқара бастады={{{Басқара бастады_11|}}} |Басқаруын аяқтады={{{Басқаруын аяқтады_11|}}} |Лақап аты={{{Лақап аты_11|}}} |Ұраны={{{Ұраны_11|}}} |Таққа отырған кездегі есімі={{{Таққа отырған кездегі есімі_11|}}} |Тәж кигізу жорасы={{{Тәж кигізу жорасы_11|}}} |регент1={{{регент1_11|}}} |регент1Басқара бастады={{{регент1Басқара бастады_11|}}} |регент1Басқаруын аяқтады={{{регент1Басқаруын аяқтады_11|}}} |регент2={{{регент2_11|}}} |регент2Басқара бастады={{{регент2Басқара бастады_11|}}} |регент2Басқаруын аяқтады={{{регент2Басқаруын аяқтады_11|}}} |регент3={{{регент3_11|}}} |регент3Басқара бастады={{{регент3Басқара бастады_11|}}} |регент3Басқаруын аяқтады={{{регент3Басқаруын аяқтады_11|}}} |регент4={{{регент4_11|}}} |регент4Басқара бастады={{{регент4Басқара бастады_11|}}} |регент4Басқаруын аяқтады={{{регент4Басқаруын аяқтады_11|}}} |Бірігіп басқарушы1={{{Бірігіп басқарушы1_11|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы1Басқара бастады_11|}}} |Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады_11|}}} |Бірігіп басқарушы2={{{Бірігіп басқарушы2_11|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы2Басқара бастады_11|}}} |Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады_11|}}} |Бірігіп басқарушы3={{{Бірігіп басқарушы3_11|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы3Басқара бастады_11|}}} |Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады_11|}}} |Бірігіп басқарушы4={{{Бірігіп басқарушы4_11|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы4Басқара бастады_11|}}} |Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады_11|}}} |Бірігіп басқарушы5={{{Бірігіп басқарушы5_11|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқара бастады={{{Бірігіп басқарушы5Басқара бастады_11|}}} |Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады={{{Бірігіп басқарушы5Басқаруын аяқтады_11|}}} |Мұрагері={{{Мұрагері_11|}}} |Премьер={{{Премьер_11|}}} |Вице-президент={{{Вице-президент_11|}}} |Президент={{{Президент_11|}}} |Монарх={{{Монарх_11|}}} |Орынбасары={{{Орынбасары_11|}}} |Вице-губернатор={{{Вице-губернатор_11|}}} |Губернатор={{{Губернатор_11|}}} |Ізашары={{{Ізашары_11|}}} |Ізбасары={{{Ізбасары_11|}}} |Биліктен бас тартуы={{{Биліктен бас тартуы_11|}}} |Түсініктемелер={{{Түсініктемелер_11|}}} |тақырыпша1={{{тақырыпша1_11|}}} |мәтін1={{{мәтін1_11|}}} |тақырыпша2={{{тақырыпша2_11|}}} |мәтін2={{{мәтін2_11|}}} |тақырыпша3={{{тақырыпша3_11|}}} |мәтін3={{{мәтін3_10|}}} |тақырыпша4={{{тақырыпша4_11|}}} |мәтін4={{{мәтін4_11}}} |тақырыпша5={{{тақырыпша5_11|}}} |мәтін5={{{мәтін5_11|}}} |тақырыпша6={{{тақырыпша6_11|}}} |мәтін6={{{мәтін6_11|}}} |тақырыпша7={{{тақырыпша7_11|}}} |мәтін7={{{мәтін7_11|}}} |тақырыпша8={{{тақырыпша10_11|}}} |мәтін8={{{мәтін10_11|}}} |тақырыпша9={{{тақырыпша10_11|}}} |мәтін9={{{мәтін10_11|}}} }} {{#if:{{{Партиясы|}}}{{{Білімі|}}}{{{Мамандығы|}}}{{{Ғылыми дәрежесі|}}}{{{Қызметі|}}}{{{Азаматтығы|}}}{{{Туған жері|}}}{{{Қайтыс болған күні|}}}{{{Қайтыс болған жері|}}}{{{Жерленді|}}}{{{Династия|}}}{{{Діні|}}}{{{Туған кездегі есімі|}}}{{{Әкесі|}}}{{{Анасы|}}}{{{Туыстары|}}}{{{Жұбайы|}}}{{{Балалары|}}}|{{Инфобокс/Тақырыпша|Өмірбаяны|{{Мемлекеттік қайраткер/Түс 1|{{{түс|}}}}}|FFFFFF}}}} <!----------Жеке мәліметтер----------> {{Инфобокс/Параметр|Партиясы|{{{Партиясы|}}}|7=F9F9F9}} {{Инфобокс/Параметр|Білімі|{{{Білімі|}}}|7=F9F9F9}} {{Инфобокс/Параметр|Ғылыми дәрежесі|{{{Ғылыми дәрежесі|}}}|7=F9F9F9}} {{Инфобокс/Параметр|Мамандығы|{{{Мамандығы|}}}|7=F9F9F9}} {{Инфобокс/Параметр|Қызметі|{{{Қызметі|}}}|7=F9F9F9}} {{Мемлекеттік қайраткер/Жеке мағлұматтары |Азаматтығы={{{Азаматтығы|}}} |Туған күні={{{Туған күні|}}} |Туған жері={{{Туған жері|}}} |Қайтыс болған күні={{{Қайтыс болған күні|}}} |Қайтыс болған жері={{{Қайтыс болған жері|}}} |Жерленді={{{Жерленді|}}} |Династия={{{Династия|}}} |Діні={{{Діні|}}} |Туған кездегі есімі={{{Туған кездегі есімі|}}} |Әкесі={{{Әкесі|}}} |Анасы={{{Анасы|}}} |Туыстары={{{Туыстары|}}} |Жұбайы={{{Жұбайы|}}} |Балалары={{{Балалары|}}} }} <!----------Сайты----------> {{Инфобокс/Параметр|Сайты|{{{Сайты|}}}|6=left|7=F9F9F9}} <!----------Әскери қызметі----------> {{#if:{{{Атағы|}}}|{{Инфобокс/Тақырыпша|Әскери қызметі|{{Мемлекеттік қайраткер/Түс 1|{{{түс|}}}}}|FFFFFF}}}} {{Инфобокс/Параметр|Қызмет еткен жылдары|{{{Қызмет еткен жылдары|}}}|6=left|7=F9F9F9}} {{Инфобокс/Параметр|Құрамында болды|{{{Құрамында болды|}}}|6=left|7=F9F9F9}} {{Инфобокс/Параметр|Әскер түрі|{{{Әскер түрі|}}}|6=left|7=F9F9F9}} {{Инфобокс/Параметр|Атағы|{{{Атағы|}}}|6=left|7=F9F9F9}} {{Инфобокс/Параметр|Басқарды|{{{Басқарды|}}}|6=left|7=F9F9F9}} {{Инфобокс/Параметр|Шайқасы|{{{Шайқасы|}}}|6=left|7=F9F9F9}} <!----------Ғылыми қызметі----------> {{#if:{{{Ғылыми аясы|}}}|{{Инфобокс/Тақырыпша|Ғылыми қызметі|{{Мемлекеттік қайраткер/Түс 1|{{{түс|}}}}}|FFFFFF}}}} {{Инфобокс/Параметр|Ғылыми аясы|{{{Ғылыми аясы|}}}|6=left|7=F9F9F9}} {{Инфобокс/Параметр|Жұмыс істеген орны|{{{Жұмыс істеген орны|}}}|6=left|7=F9F9F9}}<!-- --> <!----------Қолтаңбасы және монограммасы----------> {{#if:{{{Қолтаңбасы|}}}|{{Инфобокс/Параметр|Қолтаңбасы|[[Сурет:{{{Қолтаңбасы|}}}|{{{Ені|{{#if:{{{Қолтаңба ені|}}}|{{{Қолтаңба ені|}}}|128}}px}}}|Қолтаңбасы]]|6=left|7=F9F9F9}}}} {{#if:{{{Монограммасы|}}}|{{Инфобокс/Параметр|{{{Монограмманың аты|Монограммасы}}}|[[Сурет:{{{Монограммасы|}}}|{{{Ені|{{#if:{{{Монограмма ені|}}}|{{{Монограмма ені|}}}|180x70}}px}}}|Монограммасы]]|6=left|7=F9F9F9}}}} <!----------Марапаттары----------> {{Инфобокс/Параметр|Марапаттары|{{{awards|{{{Марапаттары|}}}}}}|6=left|7=F9F9F9}} <!----------Commons ----------> {{#if:{{{Commons|}}}|{{Инфобокс/Тақырыпша|'''[[commons:Category:{{{Commons}}}|{{{Қазақша есімі|{{{Commons|}}}}}}]]''' [[Ортаққор]]да|{{Мемлекеттік қайраткер/Түс 2|{{{түс|}}}}}|FFFFFF}}}} <!----------Санаттар----------> {{Инфобокс/Өңдеу батырмасы|Мемлекеттік қайраткер|{{Мемлекеттік қайраткер/Түс 1|{{lcfirst:{{{түс|}}}}}}}}} {{Инфобокс/Соңы}}{{#if: {{{nocat|}}}|| <includeonly>{{Мақала бойынша санаттар|Алфавит бойынша тұлғалар}}</includeonly> }}<noinclude> {{clear}} {{doc}} </noinclude> 3g90i18xj137r8i59l5dnck0hcndmst 10 188620 3655419 2786015 2026-09-16T10:01:43Z Nurken 111493 3655419 wikitext text/x-wiki <noinclude> {{doc-inline}} ''Осы үлгі {{[[Үлгі:Мемлекеттік қайраткер|Мемлекеттік қайраткер]]}} үлгісінің бөлшегі.'' </noinclude><includeonly> {{#if:{{{Азаматтығы|}}}|<!--then:--> !style="text-align: left; background:#F9F9F9; width:40%;"{{!}}Азаматтығы {{!}} {{{Азаматтығы}}} {{!-}} }} {{#if:{{{Діні|}}}|<!--then:--> !style="text-align: left; background:#F9F9F9; width:40%;"{{!}}Діні {{!}} {{{Діні}}} {{!-}} }} {{#if:{{{Туған күні|{{{Туған жері|}}}}}}|<!--then:--> !style="text-align: left; background:#F9F9F9; width:40%;"{{!}}Дүниеге келуі {{!}} {{wikidata/p569|{{{Туған күні|}}}|{{{Қайтыс болған күні|}}}|from={{{from|}}}|nocat={{{nocat|}}}}}{{#if:{{{Туған жері|}}}| {{#if:{{{Туған күні|}}}|<br />}} {{{Туған жері}}}}} {{!-}} }} {{#if:{{{Қайтыс болған күні|{{{Қайтыс болған жері|}}}}}}|<!--then:--> !style="text-align: left; background:#F9F9F9; width:40%;"{{!}}Қайтыс болуы {{!}} {{wikidata/p570|{{{Қайтыс болған күні|}}}|{{{Туған күні|}}}|from={{{from|}}}|nocat={{{nocat|}}}}}{{#if:{{{Қайтыс болған жері|}}}| {{#if:{{{Қайтыс болған күні|}}}|<br />}} {{{Қайтыс болған жері}}}}} {{!-}} }} {{#if:{{{Жерленді|}}}|<!--then:--> !style="text-align: left; background:#F9F9F9; width:40%;"{{!}}Жерленді {{!}} {{{Жерленді}}} {{!-}} }} {{#if:{{{Династия|}}}|<!--then:--> !style="text-align: left; background:#F9F9F9; width:40%;"{{!}}Династия {{!}} {{{Династия}}} {{!-}} }} {{#if:{{{Туған кездегі есімі|}}}|<!--then:--> !style="text-align: left; background:#F9F9F9; width:40%;"{{!}}Туған кездегі есімі {{!}} {{{Туған кездегі есімі}}} {{!-}} }} {{#if:{{{Әкесі|}}}|<!--then:--> !style="text-align: left; background:#F9F9F9; width:40%;"{{!}}Әкесі {{!}} {{{Әкесі}}} {{!-}} }} {{#if:{{{Анасы|}}}|<!--then:--> !style="text-align: left; background:#F9F9F9; width:40%;"{{!}}Анасы {{!}} {{{Анасы}}} {{!-}} }} {{#if:{{{Туыстары|}}}|<!--then:--> !style="text-align: left; background:#F9F9F9; width:40%;"{{!}}Туыстары {{!}} {{{Туыстары}}} {{!-}} }} {{#if:{{{Жұбайы|}}}|<!--then:--> !style="text-align: left; background:#F9F9F9; width:40%;"{{!}}Жұбайы {{!}} {{{Жұбайы}}} {{!-}} }} {{#if:{{{Балалары|}}}|<!--then:--> !style="text-align: left; background:#F9F9F9; width:40%;"{{!}}Балалары {{!}} {{{Балалары}}} {{!-}} }} </includeonly><noinclude> [[Санат:Үлгілер:Үлгілер үшін|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 23ykziiexu1w0s0a4scniokj93ydytz 10 199343 3655207 3481048 2026-09-16T05:17:23Z ShadZ01 56180 3655207 wikitext text/x-wiki <pre>{{мақала | авторы = | тақырыбы = | шынайы атауы = | сілтеме = | url-status = | archive-url = | archive-date = | тілі = | жауапты = | баспа авторы = | басылым = | түрі = | орны = | баспасы = | жыл = | томы = | нөмірі = | беттері = | isbn = | issn = }}</pre> ;Бір жолдағы үлгісі <pre>{{мақала | авторы = | тақырыбы = | шынайы атауы = | сілтеме = | url-status = | archive-url = | archive-date = | тілі = | жауапты = | баспа авторы = | басылым = | түрі = | орны = | баспасы = | жыл = | томы = | нөмірі = | беттері = | isbn = | issn = }}</pre> pvy8d86aevv5vq1ha1p9ziexdkidg7x 3655210 3655207 2026-09-16T05:24:35Z ShadZ01 56180 3655210 wikitext text/x-wiki <pre>{{мақала | авторы = | тақырыбы = | шынайы атауы = | сілтеме = | url-status = | archive-url = | archive-date = | тілі = | жауапты = | баспа авторы = | басылым = | түрі = | орны = | баспасы = | жыл = | ай = | күні = | томы = | нөмірі = | беттері = | isbn = | issn = | doi = | zbl = | bibcode = | arxiv = | pmid = | jstor = }}</pre> ;Бір жолдағы үлгісі <pre>{{мақала | авторы = | тақырыбы = | шынайы атауы = | сілтеме = | url-status = | archive-url = | archive-date = | тілі = | жауапты = | баспа авторы = | басылым = | түрі = | орны = | баспасы = | жыл = | ай = | күні = | томы = | нөмірі = | беттері = | isbn = | issn = | doi = | zbl = | bibcode = | arxiv = | pmid = | jstor = }}</pre> t7ucfr87gfdttctaj8xnz0npc0484tk 10 199802 3655227 3650743 2026-09-16T06:32:45Z ShadZ01 56180 3655227 wikitext text/x-wiki <includeonly> {| class="infobox" style="width: 24em; font-size: 87%;" |- style="text-align: center;" !style="background: {{{Түс|khaki}}};" colspan=3|{{#if:{{{Атауы|}}}|'''{{{Атауы|}}}'''|'''{{PAGENAME}}'''}} |- style="text-align:center;" |colspan=3|{{#if:{{{Тыс|}}}|[[Сурет:{{{Тыс}}}|220px|Сингл]]}} |- style="text-align:center;" !style="background: {{{Түс|khaki}}};" colspan=3|{{{Орындаушы}}} [[сингл]]і {{#if: {{{Альбом}}}| <br />«{{{Альбом}}}» альбомынан}} {{#if:{{{Шығарылған|<noinclude>-</noinclude>}}}| {{!}}- {{!}} '''Шығарылған''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{{Шығарылған}}} }} {{#if:{{{Формат|<noinclude>-</noinclude>}}}| {{!}}- {{!}} '''Формат''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{{Формат}}} }} {{#if:{{{A жағы|<noinclude>-</noinclude>}}}| {{!}}- {{!}} '''A жағы''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{{A жағы}}} }} {{#if:{{{Б жағы|<noinclude>-</noinclude>}}}| {{!}}- {{!}} '''Б жағы''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{{Б жағы}}} }} {{#if:{{{Жазылған|<noinclude>-</noinclude>}}}| {{!}}- {{!}} '''Жазылған''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{{Жазылған}}} }} {{#if:{{{Жанр|{{{Жанрлар|{{{Жанры|<noinclude>-</noinclude>}}}}}}}}}| {{!}}- {{!}} '''Жанры''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{{Жанр|{{{Жанрлар|{{{Жанры}}}}}}}}} }} {{#if:{{{Тілі|<noinclude>-</noinclude>}}}| {{!}}- {{!}} '''Тілі''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{{Тілі}}} }} {{#if:{{{Өлең авторы|<noinclude>-</noinclude>}}}| {{!}}- {{!}} '''Өлең авторы''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{{Өлең авторы}}} }} {{#if:{{{Сазгері|{{{Композиторы|<noinclude>-</noinclude>}}}}}}| {{!}}- {{!}} '''[[Сазгер]]і''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{{Сазгері|{{{Композиторы}}}}}} }} {{#if:{{{Ұзақтығы|<noinclude>-</noinclude>}}}| {{!}}- {{!}} '''Ұзақтығы''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{{Ұзақтығы}}} }} {{#if:{{{Лейблі|<noinclude>-</noinclude>}}}| {{!}}- {{!}} '''Лейблі''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{{Лейблі}}} }} {{#if:{{{Продюсері|<noinclude>-</noinclude>}}}| {{!}}- {{!}} '''[[Продюсер]]і''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{{Продюсері}}} }} {{#if:{{{Сертификация|<noinclude>-</noinclude>}}}| {{!}}- {{!}} '''Сертификация''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{{Сертификация}}} }} |- style="text-align:center;" {{#if: {{{Чарттар|}}} | {{1 cell table row | attributes = style="background: {{{Түс|khaki}}}; text-align:center" colspan="3" | data = '''Чарттардағы айлар'''}}}} |- {{#if: {{{Чарттар|}}} | {{1 cell table row | attributes = colspan="3" style="line-height: 1.25" | data = {{{Чарттар}}}}}}} |- style="text-align:center;" {{#if: {{{Шолулар|}}} | {{1 cell table row | attributes = style="background: {{{Түс|khaki}}}; text-align:center" colspan="3" | data = '''Кәсіби шолулар'''}}}} |- {{#if: {{{Шолулар|}}} | {{1 cell table row | attributes = colspan="3" style="line-height: 1.25" | data = {{{Шолулар}}}}}}} |- {{#if: {{{Алдыңғы|}}}{{{Келесі|}}}{{{Жыл|}}} | {{1 cell table row | attributes = style="background: {{{Түс|khaki}}}; text-align:center" colspan="3" | data = '''{{{Орындаушы}}}''' синглдерінің хронологиясы}}}} |- {{#if: {{{Алдыңғы|}}}{{{Келесі|}}} | {{!}}- style="text-align:center;" {{!}}style="width: 33%; line-height: 1.25" {{!}}{{#if:{{{Алдыңғы|}}}|«{{{Алдыңғы}}}»<br />}}{{#if:{{{Алд_жыл|}}}|({{{Алд_жыл}}})}} {{!}}style="width: 33%; line-height: 1.25" {{!}}'''«{{{Атауы}}}»'''<br />({{{Жыл}}}) {{!}}style="width: 33%; line-height: 1.25" {{!}}{{#if:{{{Келесі|}}}|«{{{Келесі}}}»<br />}}{{#if:{{{Кел_жыл|}}}|({{{Кел_жыл}}})}} }} {{#if: {{{Аудио|}}} |''({{Audio|{{{Аудио}}}|тыңдау}})''}} |- {{#if: {{{Басқа|}}} | {{{Басқа}}} }} |}{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Санат:Алфавит бойынша синглдер]]}}{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Санат:Алфавит бойынша әндер]]}}</includeonly> <noinclude> {{doc}} [[Санат:Үлгілер-инфобокстар:Музыка|{{PAGENAME}}]] </noinclude> jqe8hvkmz1r4l5fs00bsfiiw4gxtehz 0 200674 3655454 3466235 2026-09-16T10:44:51Z Орел Карл 81620 /* Федерация субъектілерінің тізімі */ 3655454 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Ресейдің әкімшілік-аумақтық құрылымы.jpg|нобай|400px|right|Әкімшілік-аумақтық құрылымы]] [[Ресей|Ресей Федерациясы]] құрамына төмендегідей тең құқықты федералдық бірліктер кіреді:<ref>[http://www.embrus-az.com/rffullinfo.html Общая информация по Российской Федерации/Федеративное устройство России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118042243/http://embrus-az.com/rffullinfo.html |date=2012-01-18 }}</ref>: : {{colorbox|#73EB00}} 21&nbsp;[[Ресей республикалары|республика]] : {{colorbox|#EEEBA8}} 9&nbsp;[[Ресей өлкелері|өлке]] : {{colorbox|#CEC784}} 46&nbsp;[[Ресей облыстары|облыс]] : {{colorbox|#FF0084}} 2&nbsp;федералдық деңгейдегі қала<br />([[Мәскеу]] және [[Санкт-Петербург]]) : {{colorbox|#9CA6FF}} 1&nbsp;автономиялық облыс : {{colorbox|#FFCB31}} 4&nbsp;автономиялық округ Әрбір федералдық бірліктің [[Заң шығарушы орган|заң шығару]], сот және басқа органдары бар. Сонымен қатар Ресей Федерациясы аумағында [[мемлекеттік билік]]тің бірыңғай органдары қызмет етеді, жалпыға ортақ [[Конституция]], бірегей азаматтық, ортақ ақша бірлігі және т.б. тағайындалған.<ref name="g1">[[География]]: Дүниежүзіне жалпы шолу. [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД елдері]]. Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық/ Ө. Бейсенова, К. Каймулдинова, С. Әбілмәжінова, т.б. — [[Алматы]]: Мектеп, 2010. — 304 б. ISBN 978-601-293-170-9</ref> == Федерация субъектілерінің тізімі == {|class="wikitable sortable" style="text-align: center; font-size: 90%;" |-style="background:#ddd;" ! № ! Федерация субъекті ! Туы ! Таңбасы ! Жері -<br />аумағы <br />(км²) ! Тұрғыны <br />({{comment|2010|данные Всероссийской переписи населения по состоянию на 14 октября 2010 года}}) ! Орталығы-<br /> ! Әкімшілік-аумақтық бөлінуі <br /> (ОКАТО бойынша) ! ОКАТО коды ! Муниципалдық құрылымдар |-style="background:#eee;" | &nbsp; || align="left" colspan="10" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[[Ресей республикалары|Республикалар]]''' |- | 01 || [[Адыгея]] || [[Сурет:Flag of Adygea.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Adygea.svg|45x45px]] || align="right" | 7800 || align="right" | 440&nbsp;400 || [[Майкоп]] || 7 аудан және 2 қала || 79 || 7 муниципалдық аудан, 2&nbsp;қала округі‎ |- | 02 || [[Алтай Республикасы]] || [[Сурет:Flag of Altai Republic.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Altai Republic.svg|45x45px]] || align="right" | 92&nbsp;900 || align="right" | 206&nbsp;200 || [[Таулы Алтай]] || 10 аудан және 1 қала || 84 || 10 муниципалдық аудан, 1&nbsp;қала округі‎ |- | 03 || [[Башқұртстан]] || [[Сурет:Flag of Bashkortostan.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Bashkortostan.svg|45x45px]] || align="right" | 142&nbsp;900 || align="right" | 4&nbsp;072&nbsp;100 || [[Үфі]] || 54 аудан және 21 қала || 80 || 54 муниципалдық аудан, 9&nbsp;қала округі‎ |- | 04 || [[Бурятия]] || [[Сурет:Flag of Buryatia.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Buryatiya.svg|45x45px]] || align="right" | 351&nbsp;300 || align="right" | 972&nbsp;700 || [[Улан-Удэ]] || 21 аудан және 2 қала || 81 || 21 муниципалдық аудан, 2&nbsp;қала округі‎ |- | 05 || [[Дағыстан]] || [[Сурет:Flag of Dagestan.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Dagestan.svg|45x45px]] || align="right" | 50&nbsp;300 || align="right" | 2&nbsp;977&nbsp;400 || [[Махачқала]]|| 41 аудан және 10 қала || 82 || {{s|42 муниципалдық аудан}}, 10&nbsp;қала округі‎ |- | 06 || [[Ингушетия]] || [[Сурет:Flag of Ingushetia.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Ingushetia.svg|45x45px]] || align="right" | 3600 || align="right" | 413&nbsp;000 || [[Магас]] || 4 аудан және 4 қала || 26 || 4 муниципалдық аудан, 4&nbsp;қала округі |- | 07 || [[Қабарда-Балқария]] || [[Сурет:Flag of Kabardino-Balkaria.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Kabardino-Balkaria.svg|45x45px]] || align="right" | 12&nbsp;500 || align="right" | 859&nbsp;800 || [[Налшық]] || 10 аудан және 3 қала || 83 || 10 муниципалдық аудан, 3&nbsp;қала округі‎ |- | 08 || [[Қалмақстан]] || [[Сурет:Flag of Kalmykia.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Kalmykia.svg|45x45px]] || align="right" | 74&nbsp;700 || align="right" | 289&nbsp;400 || [[Элиста]] || 13 аудан және 1 қала || 85 || 13 муниципалдық аудан, 1&nbsp;қала округі‎ |- | 09 || [[Қарашай-Шеркесия]] || [[Сурет:Flag of Karachay-Cherkessia.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Karachay-Cherkessia.svg|45x45px]] || align="right" | 14&nbsp;300 || align="right" | 478&nbsp;500 || [[Шеркесск]]|| 10 аудан және 2 қала || 91 || 10 муниципалдық ауданы, 2&nbsp;қала округі‎ |- | 10 || [[Карелия Республикасы|Карелия]] || [[Сурет:Flag of Karelia.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of the Republic of Karelia.svg|45x45px]] || align="right" | 180&nbsp;500 || align="right" | 645&nbsp;200 || [[Петрозаводск]] || {{s|16 аудан және 13 қала}} || 86 || 16 муниципалдық аудан, 2&nbsp;қала округі‎ |- | 11 || [[Коми Республикасы]] || [[Сурет:Flag of Komi.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of the Komi Republic.svg|45x45px]] || align="right" | 416&nbsp;800 || align="right" | 901&nbsp;600 || [[Сыктывкар]] || 12 аудан және 8 қала || 87 || 15 муниципалдық аудан, 5&nbsp;қала округі‎ |- | 12 || [[Марий Эл]] || [[Сурет:Flag of Mari El.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Mari El.svg|45x45px]] || align="right" | 23&nbsp;400 || align="right" | 696&nbsp;300 || [[Йошкар-Ола]] || 14 аудан және 4 қала || 88 || 14 муниципалдық аудан, 3&nbsp;қала округі‎ |- | 13 || [[Мордовия]] || [[Сурет:Flag of Mordovia.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Mordovia.svg|45x45px]] || align="right" | 26&nbsp;100 || align="right" | 834&nbsp;800 || [[Саранск]] || 22 аудан және 7 қала || 89 || 22 муниципалдық аудан, 1&nbsp;қала округі‎ |- | 14 || [[Саха Республикасы|Саха (Якутия)]] || [[Сурет:Flag of Sakha.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Sakha (Yakutia).svg|45x45px]] || align="right" | 3&nbsp;083&nbsp;500 || align="right" | 958&nbsp;300 || [[Якутск]] || 33 аудан және 5 қала || 98 || 34 муниципалдық аудан, 2&nbsp;қала округі‎ |- | 15 || [[Солтүстік Осетия]] || [[Сурет:Flag of North Ossetia.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Wapen Ossetien.svg|45x45px]] || align="right" | 8000 || align="right" | 712&nbsp;900 || [[Владикавказ]] || 8 аудан және 1 қала || 90 || 8 муниципалдық аудан, 1&nbsp;қала округі‎ |- | 16 || [[Татарстан]] || [[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Tatarstan.svg|45x45px]] || align="right" | 67&nbsp;800 || align="right" | 3&nbsp;786&nbsp;400 || [[Қазан (қала)|Қазан]] || 43 аудан және 14 қала || 92 || 43 муниципалдық аудан, 2&nbsp;қала округі‎ |- | 17 || [[Тыва]] || [[Сурет:Flag of Tuva.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Tuva.svg|45x45px]] || align="right" | 168&nbsp;600 || align="right" | 307&nbsp;900 || [[Қызыл (қала)|Қызыл]] || 17 аудан және 2 қала || 93 || 17 муниципалдық аудан, 2&nbsp;қала округі‎ |- | 18 || [[Ұдмұртия]] || [[Сурет:Flag of Udmurtia.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Udmurtia.svg|45x45px]] || align="right" | 42&nbsp;100 || align="right" | 1&nbsp;522&nbsp;700 || [[Ижевск]] || 25 аудан және 5 қала || 94 || 25 муниципалдық аудан |- | 19 || [[Хакасия]] || [[Сурет:Flag of Khakassia.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Khakassia.svg|45x45px]] || align="right" | 61&nbsp;600 || align="right" | 532&nbsp;300 || [[Абакан]] || 8 аудан және 5 қала || 95 || 8 муниципалдық аудан, 5&nbsp;қала округі‎ |- | 20 || [[Шешен Республикасы]] || [[Сурет:Flag of Chechen Republic since 2004.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Chechnya.svg|45x45px]] || align="right" | 15&nbsp;600 || align="right" | 1&nbsp;269&nbsp;100 || [[Грозный]] || 16 аудан және 5 қала || 96 || Муниципалдық құрылымдардың шекарасы мен мәртебесі белгіленбеген |- | 21 || [[Чувашия]]|| [[Сурет:Flag of Chuvashia.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Chuvashia.svg|45x45px]] || align="right" | 18&nbsp;300 || align="right" | 1&nbsp;251&nbsp;600 || [[Шебоксары]]|| 21 аудан және 9 қала || 97 || 21 муниципалдық аудан, 5&nbsp;қала округі‎ |-style="background:#eee;" | &nbsp; || align="left" colspan="10" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[[Ресей өлкелері|Өлкелер‎]]''' |- | 22 || [[Алтай өлкесі‎]] || [[Сурет:Flag of Altai Krai.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Altai Krai.svg|45x45px]] || align="right" | 168&nbsp;000 || align="right" | 2&nbsp;419&nbsp;400 || [[Барнауыл]] || 60 аудан және 11 қала || 01 || 60 муниципалдық аудан, 11&nbsp;қала округі‎ |- | 23 || [[Забайкалье өлкесі‎]] || [[Сурет:Flag of Zabaykalsky Krai.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Zabaykalsky Krai.svg|45x45px]] || align="right" | 431&nbsp;500 || align="right" | 1&nbsp;106&nbsp;600 || [[Чита]] || 31 аудан және 5 қала || 76 || 31 муниципалдық аудан, 3&nbsp;қала округі‎ |- | 24 || [[Камчатка өлкесі‎]] || [[Сурет:Flag of Kamchatka Krai.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Kamchatka Krai.svg|45x45px]] || align="right" | 464&nbsp;300 || align="right" | 321&nbsp;800 || [[Петропавловск-Камчатский]] || &nbsp; || 30 || 11 муниципалдық аудан, 3&nbsp;қала округі‎ |- | 25 || [[Краснодар өлкесі‎]] || [[Сурет:Flag of Krasnodar Krai.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Krasnodar Krai.svg|45x45px]] || align="right" | 75&nbsp;500 || align="right" | 5&nbsp;225&nbsp;800 || [[Краснодар]] || 38 аудан және 15 қала || 03 || 37 муниципалдық аудан, 7&nbsp;қала округі‎ |- | 26 || [[Красноярск өлкесі‎]] || [[Сурет:Flag of Krasnoyarsk Krai.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Krasnoyarsk Krai.svg|45x45px]] || align="right" | 2&nbsp;366&nbsp;600 || align="right" | 2&nbsp;828&nbsp;200 || [[Красноярск]] || 54 аудан және 19 қала || 04 || 44 муниципалдық аудан, 17 қала округі‎ |- | 27 || [[Пермь өлкесі‎]] || [[Сурет:Flag of Perm Krai.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Perm oblast.png|45x45px]] || align="right" | 160&nbsp;200 || align="right" | 2&nbsp;635&nbsp;800 || [[Пермь]] || 33 аудан және 14 қала || 57 || 42 муниципалдық аудан, 6 қала округі‎ |- | 28 || [[Приморье өлкесі‎]] || [[Сурет:Flag of Primorsky Krai.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Primorsky Krai.svg|45x45px]] || align="right" | 164&nbsp;700 || align="right" | 1&nbsp;956&nbsp;400 || [[Владивосток]] || 22 аудан және 12 қала || 05 || 22 муниципалдық аудан, 12&nbsp;қала округі‎ |- | 29 || [[Ставрополь өлкесі‎]] || [[Сурет:Flag of Stavropol Krai.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Stavropol Krai.svg|45x45px]] || align="right" | 66&nbsp;200 || align="right" | 2&nbsp;786&nbsp;100 || [[Ставрополь]] || 26 аудан және 10 қала || 07 || 26 муниципалдық аудан, 9&nbsp;қала округі‎ |- | 30 || [[Хабаровск өлкесі‎]] || [[Сурет:Flag of Khabarovsk Krai.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Khabarovsky kray (N2).png|45x45px]] || align="right" | 787&nbsp;600 || align="right" | 1&nbsp;344&nbsp;200 || [[Хабаровск]] || 17 аудан және 6 қала || 08 || 17 муниципалдық аудан, 2 қала округі‎ |-style="background:#eee;" | &nbsp; || align="left" colspan="10" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[[Ресей облыстары|Облыстар]]''' |- | 31 || [[Амур облысы]] || [[Сурет:Flag of Amur Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Amur oblast.png|45x45px]] || align="right" | 361&nbsp;900 || align="right" | 829&nbsp;200 || [[Благовещенск]] || 20 аудан және 7 қала || 10 || 20 муниципалдық аудан, 8 қала округі |- | 32 ||[[Архангельск облысы]]<ref name="arh">&nbsp;&nbsp; [[Архангельск облысы]]ның құрамына [[Ненец автономиялық округі]] кіреді.<br /></ref> || [[Сурет:Flag of Arkhangelsk Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Arkhangelsk gubernia (Russian empire).png|45x45px]] || align="right" | 589&nbsp;900 || align="right" | 1&nbsp;228&nbsp;100 || [[Архангельск]] || 20 аудан және 8 қала || 11 || 19 муниципалдық аудан, 7&nbsp;қала округі‎ |- | 33 || [[Астрахан облысы]] || [[Сурет:Flag of Astrakhan Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Astrakhan Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 49&nbsp;000 || align="right" | 1&nbsp;010&nbsp;700 || [[Астрахан]] || 11 аудан және 3 қала || 12 || 11 муниципалдық аудан, 2&nbsp;қала округі‎ |- | 34 || [[Белгород облысы]] || [[Сурет:Flag of Belgorod Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms Belgorod Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 27&nbsp;100 || align="right" | 1&nbsp;532&nbsp;700 || [[Белгород]] || 21 аудан және 6 қала || 14 || 19 муниципалдық аудан, 3 &nbsp;қала округі‎ |- | 35 || [[Брянск облысы]] || [[Сурет:Flag of Bryansk Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Bryansk Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 34&nbsp;900 || align="right" | 1&nbsp;278&nbsp;100 || [[Брянск]] || 27 аудан және 5 қала || 15 || 27 муниципалдық аудан, 7&nbsp;қала округі‎ |- | 36 || [[Владимир облысы]] || [[Сурет:Flag of Vladimirskaya Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Vladimiri Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 29&nbsp;100 || align="right" | 1&nbsp;444&nbsp;600 || [[Владимир (қала)|Владимир]] || 16 аудан және 10 қала || 17 || 16 муниципалдық аудан, 5&nbsp;қала округі‎ |- | 37 || [[Волгоград облысы]] || [[Сурет:Flag of Volgograd Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Volgograd oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 112&nbsp;900 || align="right" | 2&nbsp;611&nbsp;200 || [[Волгоград]] || 33 аудан және 6 қала || 18 || 33 муниципалдық аудан, 6&nbsp;қала округі‎ |- | 38 || [[Вологда облысы]] || [[Сурет:Flag of Vologda oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Vologda oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 144&nbsp;500 || align="right" | 1&nbsp;202&nbsp;300 || [[Вологда]] || 26 аудан және 4 қала || 19 || 26 муниципалдық аудан, 2&nbsp;қала округі‎ |- | 39 || [[Воронеж облысы]] || [[Сурет:Flag of Voronezh Oblast.svg|45x45px]] || [[Сурет:Coat of arms of Voronezh Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 52&nbsp;200 || align="right" | 2&nbsp;335&nbsp;800 || [[Воронеж]] || 32 аудан және 7 қала || 20 || 31 муниципалдық аудан, 3&nbsp;қала округі‎ |- | 40 || [[Иваново облысы]] || [[Сурет:Flag of Ivanovo Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Ivanovo Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 21&nbsp;400 || align="right" | 1&nbsp;062&nbsp;600 || [[Иваново]] || 21 аудан және 6 қала || 24 || 21 муниципалдық аудан, 6&nbsp;қала округі‎ |- | 41 || [[Иркутск облысы]] || [[Сурет:Flag of Irkutsk Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Irkutsk Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 775&nbsp;300 || align="right" | 2&nbsp;428&nbsp;700 || [[Иркутск]] || 33 аудан және 14 қала || 25 || 27 муниципалдық аудан, 9&nbsp;қала округі‎ |- | 42 || [[Калининград облысы]] || [[Сурет:Flag of Kaliningrad Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Kaliningrad Oblast Coat of Arms 2006.svg|45x45px]] || align="right" | 15&nbsp;100 || align="right" | 941&nbsp;500 || [[Калининград]] || 13 аудан және 6 қала || 27 || 15 муниципалдық ауданы, 6&nbsp;қала округі‎ |- | 43 || [[Калуга облысы]] || [[Сурет:Flag of Kaluga Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Kaluga Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 29&nbsp;800 || align="right" | 1&nbsp;011&nbsp;600 || [[Калуга]] || 24 аудан және 4 қала || 29 || 24 муниципалдық аудан, 2&nbsp;қала округі‎ |- | 44 || [[Кемерово облысы]] || [[Сурет:Flag of Kemerovo oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Kemerovo Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 95&nbsp;700 || align="right" | 2&nbsp;763&nbsp;400 || [[Кемерово]] || 19 аудан және 18 қала || 32 || 28 муниципалдық аудан, 16&nbsp;қала округі‎ |- | 45 || [[Киров облысы]] || [[Сурет:Flag of Kirov Region.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Kirov Region.svg|45x45px]] || align="right" | 120&nbsp;400 || align="right" | 1&nbsp;341&nbsp;300 || [[Киров (Ресей)|Киров]] || 39 аудан және 5 қала || 33 || 39 муниципалдық аудан, 6&nbsp;қала округі‎ |- | 46 || [[Кострома облысы]] || [[Сурет:Flag of Kostroma Oblast (2000-06).svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Kostroma Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 60&nbsp;200 || align="right" | 667&nbsp;500 || [[Кострома]] || 24 аудан және 8 қала || 34 || 24 муниципалдық аудан, 6&nbsp;қала округі‎ |- | 47 || [[Қорған облысы]] || [[Сурет:Flag of Kurgan Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Kurgan Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 71&nbsp;500 || align="right" | 910&nbsp;900 || [[Қорған (қала)|Қорған]]|| 24 аудан және 9 қала || 37 || 24 муниципалдық аудан, 2&nbsp;қала округі‎ |- | 48 || [[Курск облысы]] || [[Сурет:Flag of Kursk Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Kursk oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 30&nbsp;000 || align="right" | 1&nbsp;126&nbsp;500 || [[Курск]] || 28 аудан және 5 қала || 38 || 28 муниципалдық аудан, 5&nbsp;қала округі‎ |- | 49 || [[Ленинград облысы]] || [[Сурет:Flag of Leningrad Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Leningrad Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 83&nbsp;900 || align="right" | 1&nbsp;712&nbsp;700 || [[Санкт-Петербург]]<ref>&nbsp;&nbsp; Әкімшілік орталық — [[Санкт-Петербург]] қаласы [[Ленинград облысы]]ның құрамына кірмейді.<br /></ref>|| 17 аудан және 20 қала || 41 || 17 муниципалдық аудан, 1&nbsp;қала округі‎ |- | 50 || [[Липецк облысы]] || [[Сурет:Flag of Lipetsk Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Lipetsk oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 24&nbsp;000 || align="right" | 1&nbsp;172&nbsp;800 || [[Липецк]] || 18 аудан және 2 қала || 42 || 18 муниципалдық аудан, 2&nbsp;қала округі‎ |- | 51 || [[Магадан облысы]] || [[Сурет:Flag of Magadan Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Magadan oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 462&nbsp;500 || align="right" | 157&nbsp;000 || [[Магадан]] || 8 аудан және 2 қала || 44 || 8 муниципалдық аудан, 1&nbsp;қала округі‎ |- | 52 || [[Мәскеу облысы]] || [[Сурет:Flag of Moscow oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Moscow oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 45&nbsp;800 || align="right" | 7&nbsp;092&nbsp;900 || [[Мәскеу]]<ref>&nbsp;&nbsp; Әкімшілік орталық — [[Мәскеу]] қаласы [[Мәскеу облысы]]ның құрамына кірмейді.<br /></ref> || 38 аудан және 56 қала || 46 || 36 муниципалдық аудан, 36&nbsp;қала округі‎ |- | 53 || [[Мурманск облысы]] || [[Сурет:Flag of Murmansk Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Герб Мурманской области.svg|45x45px]] || align="right" | 144&nbsp;900 || align="right" | 796&nbsp;100 || [[Мурманск]] || 5 аудан және 13 қала || 47 || 5 муниципалдық аудан, 14&nbsp;қала округі‎ |- | 54 || [[Төменгі Новгород облысы]] || [[Сурет:Flag of Nizhny Novgorod Region.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Nizhny Novgorod Region.svg|45x45px]] || align="right" | 76&nbsp;600 || align="right" | 3&nbsp;310&nbsp;600 || [[Төменгі Новгород]] || 48 аудан және 12 қала || 22 || 48 муниципалдық аудан, 4&nbsp;қала округі‎ |- | 55 || [[Новгород облысы]] || [[Сурет:Flag of Novgorod Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Novgorod Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 54&nbsp;500 || align="right" | 634&nbsp;100 || [[Ұлы Новгород]] || 21 аудан және 3 қала || 49 || 21 муниципалдық аудан, 1&nbsp;қала округі‎ |- | 56 || [[Жаңасібір облысы]] || [[Сурет:Flag of Novosibirsk Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Novosibirsk oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 177&nbsp;800 || align="right" | 2&nbsp;665&nbsp;900 || [[Жаңасібір]] || 30 аудан және 7 қала || 50 || 30 муниципалдық аудан, 5&nbsp;қала округі‎ |- | 57 || [[Омбы облысы]] || [[Сурет:Flag of Omsk Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Omsk Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 141&nbsp;100 || align="right" | 1&nbsp;977&nbsp;500 || [[Омбы]] || 32 аудан және 6 қала || 52 || 32 муниципалдық аудан, 1&nbsp;қала округі‎ |- | 58 || [[Орынбор облысы]] || [[Сурет:Flag of Orenburg Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Orenburg Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 123&nbsp;700 || align="right" | 2&nbsp;032&nbsp;900 || [[Орынбор]] || 35 аудан және 12 қала || 53 || 35&nbsp;муниципалдық ауданы, 13&nbsp;қала округі‎ |- | 59 || [[Орёл облысы]] || [[Сурет:Flag of Oryol Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Oryol Oblast (small).svg|45x45px]] || align="right" | 24&nbsp;700 || align="right" | 787&nbsp;200 || [[Орёл]] || 24 аудан және 3 қала || 54 || 24 муниципалдық аудан, 3&nbsp;қала округі‎ |- | 60 || [[Пенза облысы]] || [[Сурет:Flag of Penza Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Gerb of Penza region.jpg|45x45px]] || align="right" | 43&nbsp;400 || align="right" | 1&nbsp;386&nbsp;200 || [[Пенза]] || 28 аудан және 5 қала || 56 || 28 муниципалдық аудан, 5&nbsp;қала округі‎ |- | 61 || [[Псков облысы]] || <!-- Нет флага --> || [[Сурет:Coat of Arms of Pskov Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 55&nbsp;400 || align="right" | 673&nbsp;500 || [[Псков]] || 24 аудан және 2 қала || 58 || 24 муниципалдық аудан, 2&nbsp;қала округі‎ |- | 62 || [[Ростов облысы]] || [[Сурет:Flag of Rostov Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Rostov Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 101&nbsp;000 || align="right" | 4&nbsp;279&nbsp;200 || [[Дондағы Ростов]] || 43 аудан және 16 қала || 60 || 43 муниципалдық аудан, 12&nbsp;қала округі‎ |- | 63 || [[Рязань облысы]] || [[Сурет:Flag of Ryazan Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Ryazan oblast.png|45x45px]] || align="right" | 39&nbsp;600 || align="right" | 1&nbsp;154&nbsp;200 || [[Рязань]] || 25 аудан және 4 қала || 61 || 25 муниципалдық аудан, 4&nbsp;қала округі‎ |- | 64 || [[Самара облысы]] || [[Сурет:Flag of Samara Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Samara oblast.png|45x45px]] || align="right" | 53&nbsp;600 || align="right" | 3&nbsp;215&nbsp;700 || [[Самара]] || 27 аудан және 10 қала || 36 || 27 муниципалдық аудан, 10&nbsp;қала округі‎ |- | 65 || [[Саратов облысы]] || [[Сурет:Flag of Saratov Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Saratov oblast.svg|45x45pxpx]] || align="right" | 101&nbsp;200 || align="right" | 2&nbsp;521&nbsp;800 || [[Саратов]] || 38 аудан және 13 қала || 63 || 38 муниципалдық аудан, 4&nbsp;қала округі‎ |- | 66 || [[Сахалин облысы]] || [[Сурет:Flag of Sakhalin Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Sakhalin Oblast Coat of Arms.svg|45x45px]] || align="right" | 87&nbsp;100 || align="right" | 497&nbsp;900 || [[Южно-Сахалинск]] || 17 аудан және 9 қала || 64 || 2 муниципалдық аудан, 17&nbsp;қала округі‎ |- | 67 || [[Свердловск облысы]] || [[Сурет:Flag of Sverdlovsk Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Sverdlovsk oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 194&nbsp;300 || align="right" | 4&nbsp;298&nbsp;000 || [[Екатеринбург]] || 30 аудан және 34 қала || 65 || 5 муниципалдық аудан, 67&nbsp;қала округі‎ |- | 68 || [[Смоленск облысы]] || [[Сурет:Flag of Smolensk oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Smolensk oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 49&nbsp;800 || align="right" | 985&nbsp;500 || [[Смоленск]] || 25 аудан және 2 қала || 66 || 25 муниципалдық ауданы, 2&nbsp;қала округі‎ |- | 69 || [[Тамбов облысы]] || [[Сурет:Flag of Tambov Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Tambov Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 34&nbsp;500 || align="right" | 1&nbsp;092&nbsp;400 || [[Тамбов]] || 23 аудан және 7 қала || 68 || 23 муниципалдық аудан, 7&nbsp;қала округі‎ |- | 70 || [[Тверь облысы]] || [[Сурет:Flag of Tver Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Tver oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 84&nbsp;200 || align="right" | 1&nbsp;353&nbsp;500 || [[Тверь]] || 36 аудан және 12 қала || 28 || 36 муниципалдық аудан, 7&nbsp;қала округі‎ |- | 71 || [[Томск облысы]] || [[Сурет:Flag of Tomsk Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Tomsk Oblast, Russia.svg|45x45px]] || align="right" | 314&nbsp;400 || align="right" | 1&nbsp;045&nbsp;500 || [[Томск]] || 16 аудан және 6 қала || 69 || 16 муниципалдық аудан, 4&nbsp;қала округі‎ |- | 72 || [[Тула облысы]] || [[Сурет:Flag of Tula Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Tula oblast.png|45x45px]] || align="right" | 25&nbsp;700 || align="right" | 1&nbsp;553&nbsp;900 || [[Тула]] || 23 аудан және 9 қала || 70 || 23 муниципалдық аудан, 3&nbsp;қала округі‎ |- | 73 || [[Түмен облысы]]<ref name="tumen">&nbsp;&nbsp; [[Түмен облысы]]ның құрамына [[Ханты-Манси автономиялық округі]] және [[Ямал-Ненец автономиялық округі]] кіреді.<br /></ref> || [[Сурет:Flag of Tyumen Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Tyumen Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 1&nbsp;464&nbsp;200 || align="right" | 3&nbsp;395&nbsp;200 || [[Түмен (қала)|Түмен]] || 38 аудан және 26 қала <br /> ([[Ханты-Манси автономиялық округі|ХМАО]] және [[Ямал-Ненец автономиялық округі|ЯНАО]]-мен бірге)|| 71 || 21 муниципалдық аудан, 5&nbsp;қала округі‎ <br /> ([[Ханты-Манси автономиялық округі|ХМАО]] және [[Ямал-Ненец автономиялық округі|ЯНАО]] субъектілерінсіз) |- | 74 || [[Ульяновск облысы]] || [[Сурет:Флаг Ульяновской области (2013).svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Ulyanovsk Oblast.png|45x45px]] || align="right" | 37&nbsp;200 || align="right" | 1&nbsp;292&nbsp;200 || [[Ульяновск]] || 21 аудан және 6 қала || 73 || 21 муниципалдық аудан, 4&nbsp;қала округі‎ |- | 75 || [[Челябі облысы]] || [[Сурет:Flag of Chelyabinsk Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Chelyabinsk Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 88&nbsp;500 || align="right" | 3&nbsp;478&nbsp;600 || [[Челябі]] || 24 аудан және 23 қала || 75 || 27 муниципальных ауданы, 16&nbsp;қала округі‎ |- | 76 || [[Ярославль облысы]] || [[Сурет:Flag of Yaroslavl Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Yaroslavl Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 36&nbsp;200 || align="right" | 1&nbsp;272&nbsp;500 || [[Ярославль]] || 17 аудан және 6 қала || 78 || 17 муниципалдық аудан, 3&nbsp;қала округі‎ |- style="background:#eee;" | &nbsp; || align="left" colspan="10" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[[Федералдық маңызы бар қала (Ресей)|Федералдық маңызы бар қалалар]]''' |- | 77 || [[Мәскеу]] || [[Сурет:Flag of Moscow.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Moscow.svg|45x45px]] || align="right" | 1100 || align="right" | 11&nbsp;514&nbsp;300 || [[Мәскеу]] || 10 әкімшілік округтағы 125 аудан || 45 || 125 қалаішілік муниципалдық құрылым |- | 78 || [[Санкт-Петербург]] || [[Сурет:Flag of Saint Petersburg Russia.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).svg|45x45px]] || align="right" | 1400 || align="right" | 4&nbsp;848&nbsp;700 || [[Санкт-Петербург]] || 18 аудан || 40 || 111 қалаішілік муниципалдық құрылым {{s|(81 муниципалдық округ}}, {{s|9 қала және 21 поселке)}} |-style="background:#eee;" | &nbsp; || align="left" colspan="10" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[[Автономиялық облыс (Ресей)|Автономиялық облыс]]''' |- | 79 || [[Яһуди автономиялы облысы]] || [[Сурет:Flag of the Jewish Autonomous Oblast.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of the Jewish Autonomous Oblast.svg|45x45px]] || align="right" | 36&nbsp;300 || align="right" | 176&nbsp;600 || [[Биробиджан]] || 5 аудан және 1 қала || 99 || 5 муниципалдық аудан, 1&nbsp;қала округі‎ |-style="background:#eee;" | &nbsp; || align="left" colspan="10" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[[Автономиялық округ (Ресей)|Автономиялық округтер]]''' |- | 80 || [[Ненец автономиялық округі‎]]<ref name="arh" />|| [[Сурет:Flag of Nenets Autonomous District.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of arms of Nenets Autonomous Okrug.svg|45x45px]] || align="right" | 176&nbsp;800 || align="right" | 42&nbsp;700 || [[Нарьян-Мар]] || 1 аудан және 1 қала || 11 || {{s|1 муниципалдық аудан}}, 1&nbsp;қала округі‎ |- | 81 || [[Ханты-Манси автономиялық округі‎]]<ref name="tumen" /> || [[Сурет:Flag of Yugra.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Yugra.svg|45x45px]] || align="right" | 534&nbsp;800 || align="right" | 1&nbsp;532&nbsp;000 || [[Ханты-Мансийск]] || 9 аудан және 14 қала || 71 || 9 муниципалдық аудан, 13&nbsp;қала округі‎ |- | 82 || [[Чукот автономиялық округі‎]] || [[Сурет:Flag of Chukotka.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Chukotka.svg|45x45px]] || align="right" | 721&nbsp;500 || align="right" | 50&nbsp;500 || [[Анадырь]] || 8 аудан және 1 қала || 77 || 8 муниципалдық аудан, 1&nbsp;қала округі‎ |- | 83 || [[Ямал-Ненец автономиялық округі‎]]<ref name="tumen" /> || [[Сурет:Flag of Yamal-Nenets Autonomous District.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of Yamal Nenetsia.svg|45x45px]] || align="right" | 769&nbsp;300 || align="right" | 522&nbsp;800 || [[Салехард]] || 7 аудан және 7 қала || 71 || 7 муниципалдық аудан, 6&nbsp;қала округі‎ |- style="background:#eee;" | align="left" colspan="11" | &nbsp; |- |- style=" font-weight:bold; " class="sortbottom" | — || Бүкіл [[Ресей]] || [[Сурет:Flag of Russia.svg|45x45px|border]] || [[Сурет:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|45x45px]] || 17&nbsp;098&nbsp;200 || 142&nbsp;905&nbsp;200 || [[Мәскеу]] || || || |} == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Ресей әкімшілік бөлінісі]] [[Санат:Тізімдер]] 2j22mds5lsr3f148x8w3792kqxzh4by 0 201094 3655027 3544180 2026-09-15T15:15:26Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655027 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Эдинбург |шынайы атауы = {{lang-en|Edinburgh}}<br> {{lang-gd|Dùn Èideann}}, {{lang-sco|Edinburrae}} |сурет = EdinburghMontage.png |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Coat of Arms of the Edinburgh City Council.svg |ту = Flag of Edinburgh.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 57|lat_sec = 00 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 11|lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 131 |пошта индексі = |пошта индекстері = EH1-EH13, EH14, EH15-EH17 |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Edinburgh |сайты = |сайт тілі = }} '''Эдинбург''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Edinburgh'' {{IPA|[ˈɛdɪnb(ʌ)rə]}} [[Шотланд (кельттік) тілі|шотл]]. ''Dùn Èideann'' [tuːn ˈeːtʃən])) — [[Шотландия]]ның астанасы және Шотландия парламенті орналасқан қала. Бұл қала көлемі жөнінен Шотландиядағы екінші қала және халқының саны бойынша [[Ұлыбритания]]да жетінші орында. Эдинбург қаласының кеңесі Шотландиядағы 32 жергілікті өзін өзі басқаратын аймақтардың бірі. Аймаққа Эдинбург қаласының кеңесі және 30 шаршы миль ауылдық жер кіреді. Эдинбург Шотландияның шығыс жағалауындағы Ферт-оф-Форт шығанағының оңтүстік жағасында орналасқан. Қала жаңару дәуірі кезінен ірі тарихи орталықтардың бірі, әрі Эдинбург университетінің арқасында Солтүстіктің Афинасы деген атқа ие болды. Эдинбургтың Жаңа шаһар мен Ескі шаһар аудандары ЮНЕСКОның әлемдік мұра қатарына ортағасырлық көне шаһар мен Георгиймен жоспарланған Жаңа шаһардың қайталанбас ерекшеліктерін тану мақсатында 1995жылы енгізілді. Қалада жыл сайын Эдибург фестивалі өткізіледі. Бұл фестиваль тамыз айынан бастап 4 апта көлемінде өткізілетін ресми және тәуелсіз фестивальдердің тобы. Сол кезеңде келушілер саны қаланың бүкіл халқына тең болады. Эдинбург қаласына жыл сайын 1 миллионнан аса шетелдік туристтер келеді және бұл көрсеткіш Ұлыбританиядағы туристтер ең көп келетін екінші қала болуына септігін тигізеді. == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Edinburgh}} * [http://www.edinburghguide.com/ EdinburghGuide.com]{{ref-en}} * [http://www.edinburgh-festivals.com/ Эдинбург фестивальдері жөнінде ақпараттар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070812011011/http://www.edinburgh-festivals.com/ |date=2007-08-12 }}{{ref-en}} [[Санат:Шотландия қалалары]] {{geo-stub}} jyx042f50j3rf1z2mbt3plv3qlne8j3 3655028 3655027 2026-09-15T15:16:46Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655028 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Эдинбург |шынайы атауы = {{lang-en|Edinburgh}}<br> {{lang-gd|Dùn Èideann}}, {{lang-sco|Edinburrae}} |сурет = EdinburghMontage.png |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Coat of Arms of the Edinburgh City Council.svg |ту = Flag of Edinburgh.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 57|lat_sec = 00 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 11|lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = VII ғасыры |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 530 680 |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 4275 |шоғырлануы = {{өсім}} 527 620 адам (2020) |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 131 |пошта индексі = |пошта индекстері = EH1-EH13, EH14, EH15-EH17 |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Edinburgh |сайты = |сайт тілі = }} '''Эдинбург''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Edinburgh'' {{IPA|[ˈɛdɪnb(ʌ)rə]}} [[Шотланд (кельттік) тілі|шотл]]. ''Dùn Èideann'' [tuːn ˈeːtʃən])) — [[Шотландия]]ның астанасы және Шотландия парламенті орналасқан қала. Бұл қала көлемі жөнінен Шотландиядағы екінші қала және халқының саны бойынша [[Ұлыбритания]]да жетінші орында. Эдинбург қаласының кеңесі Шотландиядағы 32 жергілікті өзін өзі басқаратын аймақтардың бірі. Аймаққа Эдинбург қаласының кеңесі және 30 шаршы миль ауылдық жер кіреді. Эдинбург Шотландияның шығыс жағалауындағы Ферт-оф-Форт шығанағының оңтүстік жағасында орналасқан. Қала жаңару дәуірі кезінен ірі тарихи орталықтардың бірі, әрі Эдинбург университетінің арқасында Солтүстіктің Афинасы деген атқа ие болды. Эдинбургтың Жаңа шаһар мен Ескі шаһар аудандары ЮНЕСКОның әлемдік мұра қатарына ортағасырлық көне шаһар мен Георгиймен жоспарланған Жаңа шаһардың қайталанбас ерекшеліктерін тану мақсатында 1995жылы енгізілді. Қалада жыл сайын Эдибург фестивалі өткізіледі. Бұл фестиваль тамыз айынан бастап 4 апта көлемінде өткізілетін ресми және тәуелсіз фестивальдердің тобы. Сол кезеңде келушілер саны қаланың бүкіл халқына тең болады. Эдинбург қаласына жыл сайын 1 миллионнан аса шетелдік туристтер келеді және бұл көрсеткіш Ұлыбританиядағы туристтер ең көп келетін екінші қала болуына септігін тигізеді. == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Edinburgh}} * [http://www.edinburghguide.com/ EdinburghGuide.com]{{ref-en}} * [http://www.edinburgh-festivals.com/ Эдинбург фестивальдері жөнінде ақпараттар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070812011011/http://www.edinburgh-festivals.com/ |date=2007-08-12 }}{{ref-en}} [[Санат:Шотландия қалалары]] {{geo-stub}} buvevvxgo9jhpj1h8ngwrewpolkoe1j 3655029 3655028 2026-09-15T15:17:23Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655029 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Эдинбург |шынайы атауы = {{lang-en|Edinburgh}}<br> {{lang-gd|Dùn Èideann}}, {{lang-sco|Edinburrae}} |сурет = EdinburghMontage.png |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Coat of Arms of the Edinburgh City Council.svg |ту = Flag of Edinburgh.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 57|lat_sec = 00 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 11|lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Роджер Люмонт |құрылған уақыты = VII ғасыры |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 118,5 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 47 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 530 680 |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 4275 |шоғырлануы = {{өсім}} 527 620 адам (2020) |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 131 |пошта индексі = |пошта индекстері = EH1-EH13, EH14, EH15-EH17 |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Edinburgh |сайты = |сайт тілі = }} '''Эдинбург''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Edinburgh'' {{IPA|[ˈɛdɪnb(ʌ)rə]}} [[Шотланд (кельттік) тілі|шотл]]. ''Dùn Èideann'' [tuːn ˈeːtʃən])) — [[Шотландия]]ның астанасы және Шотландия парламенті орналасқан қала. Бұл қала көлемі жөнінен Шотландиядағы екінші қала және халқының саны бойынша [[Ұлыбритания]]да жетінші орында. Эдинбург қаласының кеңесі Шотландиядағы 32 жергілікті өзін өзі басқаратын аймақтардың бірі. Аймаққа Эдинбург қаласының кеңесі және 30 шаршы миль ауылдық жер кіреді. Эдинбург Шотландияның шығыс жағалауындағы Ферт-оф-Форт шығанағының оңтүстік жағасында орналасқан. Қала жаңару дәуірі кезінен ірі тарихи орталықтардың бірі, әрі Эдинбург университетінің арқасында Солтүстіктің Афинасы деген атқа ие болды. Эдинбургтың Жаңа шаһар мен Ескі шаһар аудандары ЮНЕСКОның әлемдік мұра қатарына ортағасырлық көне шаһар мен Георгиймен жоспарланған Жаңа шаһардың қайталанбас ерекшеліктерін тану мақсатында 1995жылы енгізілді. Қалада жыл сайын Эдибург фестивалі өткізіледі. Бұл фестиваль тамыз айынан бастап 4 апта көлемінде өткізілетін ресми және тәуелсіз фестивальдердің тобы. Сол кезеңде келушілер саны қаланың бүкіл халқына тең болады. Эдинбург қаласына жыл сайын 1 миллионнан аса шетелдік туристтер келеді және бұл көрсеткіш Ұлыбританиядағы туристтер ең көп келетін екінші қала болуына септігін тигізеді. == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Edinburgh}} * [http://www.edinburghguide.com/ EdinburghGuide.com]{{ref-en}} * [http://www.edinburgh-festivals.com/ Эдинбург фестивальдері жөнінде ақпараттар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070812011011/http://www.edinburgh-festivals.com/ |date=2007-08-12 }}{{ref-en}} [[Санат:Шотландия қалалары]] {{geo-stub}} tictgp5q442uhpe062mamrgnt6t7a43 3655030 3655029 2026-09-15T15:18:58Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655030 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Эдинбург |шынайы атауы = {{lang-en|Edinburgh}}<br> {{lang-gd|Dùn Èideann}}, {{lang-sco|Edinburrae}} |сурет = EdinburghMontage.png |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Coat of Arms of the Edinburgh City Council.svg |ту = Flag of Edinburgh.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 57|lat_sec = 00 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 11|lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Сити-оф-Эдинбург |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Роджер Люмонт |құрылған уақыты = VII ғасыры |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 118,5 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 47 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 530 680 |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 4275 |шоғырлануы = {{өсім}} 527 620 адам (2020) |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 131 |пошта индексі = |пошта индекстері = EH1-EH13, EH14, EH15-EH17 |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Edinburgh |сайты = |сайт тілі = }} '''Эдинбург''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Edinburgh'' {{IPA|[ˈɛdɪnb(ʌ)rə]}} [[Шотланд (кельттік) тілі|шотл]]. ''Dùn Èideann'' [tuːn ˈeːtʃən])) — [[Шотландия]]ның астанасы және Шотландия парламенті орналасқан қала. Бұл қала көлемі жөнінен Шотландиядағы екінші қала және халқының саны бойынша [[Ұлыбритания]]да жетінші орында. Эдинбург қаласының кеңесі Шотландиядағы 32 жергілікті өзін өзі басқаратын аймақтардың бірі. Аймаққа Эдинбург қаласының кеңесі және 30 шаршы миль ауылдық жер кіреді. Эдинбург Шотландияның шығыс жағалауындағы Ферт-оф-Форт шығанағының оңтүстік жағасында орналасқан. Қала жаңару дәуірі кезінен ірі тарихи орталықтардың бірі, әрі Эдинбург университетінің арқасында Солтүстіктің Афинасы деген атқа ие болды. Эдинбургтың Жаңа шаһар мен Ескі шаһар аудандары ЮНЕСКОның әлемдік мұра қатарына ортағасырлық көне шаһар мен Георгиймен жоспарланған Жаңа шаһардың қайталанбас ерекшеліктерін тану мақсатында 1995жылы енгізілді. Қалада жыл сайын Эдибург фестивалі өткізіледі. Бұл фестиваль тамыз айынан бастап 4 апта көлемінде өткізілетін ресми және тәуелсіз фестивальдердің тобы. Сол кезеңде келушілер саны қаланың бүкіл халқына тең болады. Эдинбург қаласына жыл сайын 1 миллионнан аса шетелдік туристтер келеді және бұл көрсеткіш Ұлыбританиядағы туристтер ең көп келетін екінші қала болуына септігін тигізеді. == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Edinburgh}} * [http://www.edinburghguide.com/ EdinburghGuide.com]{{ref-en}} * [http://www.edinburgh-festivals.com/ Эдинбург фестивальдері жөнінде ақпараттар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070812011011/http://www.edinburgh-festivals.com/ |date=2007-08-12 }}{{ref-en}} [[Санат:Шотландия қалалары]] {{geo-stub}} l8ib8uena2tsg1af5qyisywfprxvrzj 3655034 3655030 2026-09-15T15:25:46Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655034 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Эдинбург |шынайы атауы = {{lang-en|Edinburgh}}<br> {{lang-gd|Dùn Èideann}}, {{lang-sco|Edinburrae}} |сурет = EdinburghMontage.png |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Coat of Arms of the Edinburgh City Council.svg |ту = Flag of Edinburgh.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 57|lat_sec = 00 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 11|lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Сити-оф-Эдинбург |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Роджер Люмонт |құрылған уақыты = VII ғасыры |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 118,5 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 47 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 530 680 |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 4275 |шоғырлануы = {{өсім}} 527 620 адам (2020) |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 131 |пошта индексі = |пошта индекстері = EH1-EH13, EH14, EH15-EH17 |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Edinburgh |сайты = |сайт тілі = }} '''Эдинбург''' ( {{lang-en|Edinburgh}} және {{lang-sco|Edinburrae}} {{Audio-IPA|edinburgh.ogg|[ˈɛdɪnb(ʌ)rə]}}, {{lang-gd|Dùn Èideann}} {{IPA|[tuːn ˈeːtʃən]}}) — [[Шотландия]]ның астанасы және Шотландия парламенті орналасқан қала. Бұл қала көлемі жөнінен Шотландиядағы екінші қала және халқының саны бойынша [[Ұлыбритания]]да жетінші орында. Эдинбург қаласының кеңесі Шотландиядағы 32 жергілікті өзін өзі басқаратын аймақтардың бірі. Аймаққа Эдинбург қаласының кеңесі және 30 шаршы миль ауылдық жер кіреді. Эдинбург Шотландияның шығыс жағалауындағы Ферт-оф-Форт шығанағының оңтүстік жағасында орналасқан. Қала жаңару дәуірі кезінен ірі тарихи орталықтардың бірі, әрі Эдинбург университетінің арқасында Солтүстіктің Афинасы деген атқа ие болды. Эдинбургтың Жаңа шаһар мен Ескі шаһар аудандары ЮНЕСКОның әлемдік мұра қатарына ортағасырлық көне шаһар мен Георгиймен жоспарланған Жаңа шаһардың қайталанбас ерекшеліктерін тану мақсатында 1995жылы енгізілді. Қалада жыл сайын Эдибург фестивалі өткізіледі. Бұл фестиваль тамыз айынан бастап 4 апта көлемінде өткізілетін ресми және тәуелсіз фестивальдердің тобы. Сол кезеңде келушілер саны қаланың бүкіл халқына тең болады. Эдинбург қаласына жыл сайын 1 миллионнан аса шетелдік туристтер келеді және бұл көрсеткіш Ұлыбританиядағы туристтер ең көп келетін екінші қала болуына септігін тигізеді. == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Edinburgh}} * [http://www.edinburghguide.com/ EdinburghGuide.com]{{ref-en}} * [http://www.edinburgh-festivals.com/ Эдинбург фестивальдері жөнінде ақпараттар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070812011011/http://www.edinburgh-festivals.com/ |date=2007-08-12 }}{{ref-en}} [[Санат:Шотландия қалалары]] {{geo-stub}} ed98myglo6rj25k4roua3u7kt4jop02 0 205860 3655225 1822495 2026-09-16T06:10:53Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3655225 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Паккебуш |шынайы атауы = Packebusch |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=45 |lat_sec=24 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=30 |lon_sec=11 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Саксония-Анхальт |кестедегі аймақ = Саксония-Анхальт |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Зальцведель |кестедегі аудан = Зальцведель (аудан){{!}}Зальцведель |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Отто Винекке |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 13,86 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 27 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 395 |санақ жылы = 2006 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 039030 |пошта индексі = 39624 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SAW |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 15 0 81 400 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |сайт тілі = de }} '''Паккебуш''' ({{lang-de|Packebusch}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Саксония-Анхальт]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Зальцведель (аудан)|Зальцведель]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 395 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 13,86 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''15 0 81 400''. Муниципалитеттің басшысы — Отто Винекке. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }} {{Саксония-Анхальт аудандары}} {{Германия:Зальцведель ауданы:Қалалар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері]] l349kmfgs7npkvqkp7cdbdic296j1ka 0 210433 3654922 2908012 2026-09-15T12:44:56Z 1nter pares 146705 3654922 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хахаузен |шынайы атауы = Hahausen |сурет = Population Statistics Hahausen.svg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Hahausen.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=57 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=13 |lon_sec=3 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Гослар |кестедегі аудан = Гослар (аудан){{!}}Гослар |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 2 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Хенри Хоффмайстер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 9,65 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 210 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 862 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05383 |пошта индексі = 38729 |пошта индекстері = |автомобиль коды = GS |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 1 53 006 |ортаққордағы санаты = Hahausen |сайты = http://www.hahausen.de/ |сайт тілі = de }} '''Хахаузен''' ({{lang-de|Hahausen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Гослар (аудан)|Гослар]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 862 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 9,65 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 53 006''. Муниципалитеттің басшысы — Хенри Хоффмайстер. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.hahausen.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Гослар ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] o46q114qnqzxa9g94couj6u89ujmggr 0 210444 3654908 3361244 2026-09-15T12:30:33Z 1nter pares 146705 3654908 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хандорф (Төменгі Саксония) |шынайы атауы = Handorf |сурет = Wim handorf ns P7210068.JPG |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Handorf (Elbe) COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=21 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=20 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Люнебург |кестедегі аудан = Люнебург (аудан){{!}}Люнебург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Петер Херм |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 9,75 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 3 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1985 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04133 |пошта индексі = 21447 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LG |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 55 017 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Хандорф (Төменгі Саксония)''' ({{lang-de|Handorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Люнебург (аудан)|Люнебург]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1985 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 9,75 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 55 017''. Муниципалитеттің басшысы — Петер Херм. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Германия:Люнебург ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 9m66neuiiytuwjhbjlsaa1bztplgzdr 0 210445 3654909 2907915 2026-09-15T12:31:00Z 1nter pares 146705 3654909 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хандруп |шынайы атауы = Handrup |сурет = Handrup Emsland.png |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Handrup COA.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=33 |lat_sec=42 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=34 |lon_sec=36 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Эмсланд |кестедегі аудан = Эмсланд (аудан){{!}}Эмсланд |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Йозеф Штоккель |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 14,60 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 28 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 879 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05904 |пошта индексі = 49838 |пошта индекстері = |автомобиль коды = EL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 54 017 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.handrup.de/ |сайт тілі = de }} '''Хандруп''' ({{lang-de|Handrup}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Эмсланд (аудан)|Эмсланд]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 879 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 14,60 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 54 017''. Муниципалитеттің басшысы — Йозеф Штоккель. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.handrup.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Эмсланд ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] qfkrdbnw8ra3ick4b7q6rzepvfzuo9m 0 210446 3654910 2907919 2026-09-15T12:37:13Z 1nter pares 146705 3654910 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Ханкенсбюттель |шынайы атауы = Hankensbüttel |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Hankensbuettel.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=43 |lat_sec=59 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=35 |lon_sec=59 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Гифхорн |кестедегі аудан = Гифхорн (аудан){{!}}Гифхорн |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Беате Хармс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 34,82 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 82 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 4321 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05832 |пошта индексі = 29386 |пошта индекстері = |автомобиль коды = GF |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 1 51 011 |ортаққордағы санаты = Hankensbüttel |сайты = |сайт тілі = de }} '''Ханкенсбюттель''' ({{lang-de|Hankensbüttel}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Гифхорн (аудан)|Гифхорн]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4321 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 34,82 шаршы шақырым шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 51 011''. Муниципалитеттің басшысы — Беате Хармс. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Гифхорн ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] hko13tfjy2cs507qzfw34m2701ayrr2 0 210448 3654911 3366750 2026-09-15T12:37:28Z 1nter pares 146705 3654911 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Ханштедт (Ильцен) |шынайы атауы = Hanstedt (Landkreis Uelzen) |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Hanstedt (Landkreis Uelzen) COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=03 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=22 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ильцен |кестедегі аудан = Ильцен (аудан){{!}}Ильцен |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 9 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Райнер Боккельман |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 55,31 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 61 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 902 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05822 |пошта индексі = 29582 |пошта индекстері = |автомобиль коды = UE |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 60 010 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Ханштедт (Ильцен)''' ({{lang-de|Hanstedt (Landkreis Uelzen)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ильцен (аудан)|Ильцен]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 902 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 55,31 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 60 010''. Муниципалитеттің басшысы — Райнер Боккельман. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 9 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Германия:Ильцен ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] sbz97doygo5q8cdg0uflhxdbtrfok8a 0 210449 3654912 3363853 2026-09-15T12:40:33Z 1nter pares 146705 3654912 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Ханштедт (Нордхайде) |шынайы атауы = Hanstedt (Nordheide) |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Hanstedt COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=16 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=1 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Харбург |кестедегі аудан = Харбург (аудан){{!}}Харбург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 4 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Дёрте Корс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 59,3 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 45 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 5169 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04184 |пошта индексі = 21271 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 53 016 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Ханштедт (Нордхайде)''' ({{lang-de|Hanstedt (Nordheide)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Харбург (аудан)|Харбург]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 5169 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 59,3 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 53 016''. Муниципалитеттің басшысы — Дёрте Корс. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Германия:Харбург ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 69jk90fi3dhl24eclbf62iq5lwrgemc 0 210450 3654913 2907933 2026-09-15T12:41:00Z 1nter pares 146705 3654913 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Харбарнзен |шынайы атауы = Harbarnsen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Harbarnsen.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=58 |lat_sec=59 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=58 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Хильдесхайм |кестедегі аудан = Хильдесхайм (аудан){{!}}Хильдесхайм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 15,03 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 189 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 618 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05060 |пошта индексі = 31097 |пошта индекстері = |автомобиль коды = HI |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 54 019 |ортаққордағы санаты = Harbarnsen |сайты = |сайт тілі = de }} '''Харбарнзен''' ({{lang-de|Harbarnsen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Хильдесхайм (аудан)|Хильдесхайм]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 618 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 15,03 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 54 019''. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Хильдесхайм ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 091bl5wpnum2iar750d97b7ugohqdbx 0 210451 3654914 3446305 2026-09-15T12:41:29Z 1nter pares 146705 3654914 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Хардегзен |шынайы атауы = Hardegsen |сурет = Hardegsen ErsterBurgmannshof.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Hardegsen COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=39 |lat_sec=8 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=49 |lon_sec=46 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Нортхайм |кестедегі аудан = Нортхайм (аудан){{!}}Нортхайм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Дитер Зютс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 83,87 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 191 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 8161 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05505 |пошта индексі = 37181 |пошта индекстері = |автомобиль коды = NOM |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 1 55 005 |ортаққордағы санаты = Hardegsen |сайты = http://www.hardegsen.de/ |сайт тілі = de }} '''Хардегзен''' ({{lang-de|Hardegsen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Нортхайм (аудан)|Нортхайм]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 8161 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 83,87 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 55 005''. Қаланың басшысы — Дитер Зютс. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.hardegsen.de/ Ресми сайты]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Нортхайм ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] djz776bz684dnbbom7yxtreyl4zaeiv 0 210452 3654915 2907945 2026-09-15T12:41:53Z 1nter pares 146705 3654915 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Харен (Эмс) |шынайы атауы = Haren (Ems) |сурет = Stadt Haren.png |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Haren (Ems) COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=46 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=13 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Эмсланд |кестедегі аудан = Эмсланд (аудан){{!}}Эмсланд |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 12 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Маркус Хоннигфорт |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 208,76 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 9-15 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 22999 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05932 |пошта индексі = 49733 |пошта индекстері = |автомобиль коды = EL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 54 018 |ортаққордағы санаты = Haren (Ems) |сайты = http://www.haren.de/ |сайт тілі = de }} '''Харен (Эмс)''' ({{lang-de|Haren (Ems)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Эмсланд (аудан)|Эмсланд]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 22999 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 208,76 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 54 018''. Қаланың басшысы — Маркус Хоннигфорт. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 12 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.haren.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Эмсланд ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 0f8ic939id8c8dudtlc9yg5st6ai7fs 0 210456 3654916 2907948 2026-09-15T12:42:17Z 1nter pares 146705 3654916 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Харзум |шынайы атауы = Harsum |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Harsum COA.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=12 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=57 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Хильдесхайм |кестедегі аудан = Хильдесхайм (аудан){{!}}Хильдесхайм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 9 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Гундольф Кемна |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 49,93 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 70 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 11751 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05127 |пошта индексі = 31177 |пошта индекстері = |автомобиль коды = HI |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 54 020 |ортаққордағы санаты = Harsum |сайты = http://www.harsum.de/ |сайт тілі = de }} '''Харзум''' ({{lang-de|Harsum}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Хильдесхайм (аудан)|Хильдесхайм]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 11751 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 49,93 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 54 020''. Муниципалитеттің басшысы — Гундольф Кемна. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 9 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.harsum.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Хильдесхайм ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 8hp6w9vclj5ecoitcozubhc2e7y2dlr 0 210457 3654917 2907968 2026-09-15T12:42:42Z 1nter pares 146705 3654917 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хасберген |шынайы атауы = Hasbergen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Hasbergen COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=13 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=55 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Оснабрюк |кестедегі аудан = Оснабрюк (аудан){{!}}Оснабрюк |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Франк Штиллер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 21,37 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 62-228 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 11034 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05405 |пошта индексі = 49205 |пошта индекстері = |автомобиль коды = OS |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 59 021 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.hasbergen.de/ |сайт тілі = de }} '''Хасберген''' ({{lang-de|Hasbergen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Оснабрюк (аудан)|Оснабрюк]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 11034 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 21,37 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 59 021''. Муниципалитеттің басшысы — Франк Штиллер. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.hasbergen.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Оснабрюк ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] n568euthb0oe37rkw3c26cbymlp0b6q 0 210459 3654918 2907975 2026-09-15T12:43:12Z 1nter pares 146705 3654918 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хассель (Везер) |шынайы атауы = Hassel (Weser) |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Hassel (Weser).png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=48 |lat_sec=19 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=11 |lon_sec=57 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ниэнбург-на-Везере |кестедегі аудан = Ниэнбург-на-Везере (аудан){{!}}Ниэнбург-на-Везере |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Гюнтер Кезебом |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 17,6 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 20 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1879 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04254 |пошта индексі = 27324 |пошта индекстері = |автомобиль коды = NI |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 56 010 |ортаққордағы санаты = Hassel (Weser) |сайты = |сайт тілі = de }} '''Хассель (Везер)''' ({{lang-de|Hassel (Weser)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ниэнбург-на-Везере (аудан)|Ниэнбург-на-Везере]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1879 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 17,6 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 56 010''. Муниципалитеттің басшысы — Гюнтер Кезебом. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 57mfospa6f5hnyr6hxvwub8tyi7ieir 0 210461 3654919 2907981 2026-09-15T12:43:38Z 1nter pares 146705 3654919 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хасте |шынайы атауы = Haste |сурет = HasteSübu.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Haste.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=22 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=23 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Шаумбург |кестедегі аудан = Шаумбург (аудан){{!}}Шаумбург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Зигмар Зандман |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 11,13 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 44-55 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2786 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05723 |пошта индексі = 31559 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SHG |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 57 011 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.haste.de/ |сайт тілі = de }} '''Хасте''' ({{lang-de|Haste}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Шаумбург (аудан)|Шаумбург]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2786 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 11,13 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 57 011''. Муниципалитеттің басшысы — Зигмар Зандман. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.haste.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Шаумбург ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 2unhw7mjmxeyg0vjx42tp5rlw6jwkit 0 210463 3654920 2907989 2026-09-15T12:44:03Z 1nter pares 146705 3654920 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хатторф (Гарц) |шынайы атауы = Hattorf am Harz |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen von Hattorf am Harz.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=39 |lat_sec=5 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=14 |lon_sec=13 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Остероде |кестедегі аудан = Остероде (аудан){{!}}Остероде |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 29,19 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 176 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 4234 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05584 |пошта индексі = 37197 |пошта индекстері = |автомобиль коды = OHA |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 1 56 008 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.hattorfamharz.de/ |сайт тілі = de }} '''Хатторф (Гарц)''' ({{lang-de|Hattorf am Harz}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Остероде (аудан)|Остероде]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4234 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 29,19 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 56 008''. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.hattorfamharz.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Остероде ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 3wkz0eib7lajt91yk80457vnz9o24jb 0 210464 3654921 3390745 2026-09-15T12:44:24Z 1nter pares 146705 3654921 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хаферла |шынайы атауы = Haverlah |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Haverlah COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=04 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=19 |lon_sec=59 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Вольфенбюттель |кестедегі аудан = Вольфенбюттель (аудан){{!}}Вольфенбюттель |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Герд Миликки |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 16,84 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 160 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1587 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05341 |пошта индексі = 38275 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WF |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 1 58 016 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.baddeckenstedt.de/ |сайт тілі = de }} '''Хаферла''' ({{lang-de|Haverlah}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Вольфенбюттель (аудан)|Вольфенбюттель]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1587 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 16,84 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 58 016''. Муниципалитеттің басшысы — Герд Миликки. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.baddeckenstedt.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Вольфенбюттель ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] cj1qpygoxhmwse77u53er90u388u9vw 0 210465 3655434 2908128 2026-09-16T10:08:41Z 1nter pares 146705 3655434 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хехтхаузен |шынайы атауы = Hechthausen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen_Hechthausen.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=39 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=14 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Куксхафен |кестедегі аудан = Куксхафен (аудан){{!}}Куксхафен |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 30,71 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 2 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 3447 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04774 |пошта индексі = 21755 |пошта индекстері = |автомобиль коды = CUX |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 52 020 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Хехтхаузен''' ({{lang-de|Hechthausen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Куксхафен (аудан)|Куксхафен]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3447 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 30,71 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 52 020''. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Куксхафен ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] qkxtie5skc6r9mv2agy4o01g5cbcemr 0 210467 3654923 3038038 2026-09-15T12:45:16Z 1nter pares 146705 3654923 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хеде (Эмсланд) |шынайы атауы = Heede |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Heede COA.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=59 |lat_sec=32 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=18 |lon_sec=15 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Эмсланд |кестедегі аудан = Эмсланд (аудан){{!}}Эмсланд |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = А. Польман |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 31,1 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 4 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2253 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04963 |пошта индексі = 26892 |пошта индекстері = |автомобиль коды = EL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 54 020 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.heede-ems.de/ |сайт тілі = de }} '''Хеде (Эмсланд)''' ({{lang-de|Heede}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Эмсланд (аудан)|Эмсланд]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2253 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 31,1 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 54 020''. Муниципалитеттің басшысы — А. Польман. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.heede-ems.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Эмсланд ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] c5cvzw0a3w8lyriso4v89dwkprx6lvp 0 210468 3655411 2908051 2026-09-16T09:58:16Z 1nter pares 146705 3655411 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = ауыл |қазақша атауы = Хемзен |шынайы атауы = Heemsen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Heemsen.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=43 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=16 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ниэнбург-на-Везере |кестедегі аудан = Ниэнбург-на-Везере (аудан){{!}}Ниэнбург-на-Везере |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 4 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Хенри Кох |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 39,37 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 23 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1711 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05024 |пошта индексі = 31622 |пошта индекстері = |автомобиль коды = NI |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 56 012 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Хемзен''' ({{lang-de|Heemsen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[ауыл]]. [[Ниэнбург-на-Везере (аудан)|Ниэнбург-на-Везере]] ауданының құрамына енеді. Ауылдың тұрақты тұрғындарының саны 1711 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 39,37 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 56 012''. Ауылдың басшысы — Хенри Кох. Ауылдың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{reflist}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] ph3j1si6k9ujo2yf4736f8ibrhhpr1w 3655412 3655411 2026-09-16T09:58:31Z 1nter pares 146705 3655412 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = ауыл |қазақша атауы = Хемзен |шынайы атауы = Heemsen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Heemsen.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=43 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=16 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ниэнбург-на-Везере |кестедегі аудан = Ниэнбург-на-Везере (аудан){{!}}Ниэнбург-на-Везере |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 4 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Хенри Кох |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 39,37 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 23 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1711 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05024 |пошта индексі = 31622 |пошта индекстері = |автомобиль коды = NI |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 56 012 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Хемзен''' ({{lang-de|Heemsen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[ауыл]]. [[Ниэнбург-на-Везере (аудан)|Ниэнбург-на-Везере]] ауданының құрамына енеді. Ауылдың тұрақты тұрғындарының саны 1711 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 39,37 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 56 012''. Ауылдың басшысы — Хенри Кох. Ауылдың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 8g8i5v0a5xh9cj683vt3a00llo1qv6c 0 210469 3655423 2908081 2026-09-16T10:03:19Z 1nter pares 146705 3655423 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хере |шынайы атауы = Heere |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Heere.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=4 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=15 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Вольфенбюттель |кестедегі аудан = Вольфенбюттель (аудан){{!}}Вольфенбюттель |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 1 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Вальтер Баймс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 15,28 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 115 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1168 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05345 |пошта индексі = 38277 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WF |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 1 58 018 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.baddeckenstedt.de/ |сайт тілі = de }} '''Хере''' ({{lang-de|Heere}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Вольфенбюттель (аудан)|Вольфенбюттель]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1168 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 15,28 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 58 018''. Муниципалитеттің басшысы — Вальтер Баймс. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 1 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.baddeckenstedt.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Вольфенбюттель ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 69bkgccaiwe8rtfjf9y2j4fs88jes6t 0 210470 3655428 1825421 2026-09-16T10:05:33Z 1nter pares 146705 3655428 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Херштедт |шынайы атауы = Heerstedt |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Heerstedt.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=27 |lat_sec=56 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=45 |lon_sec=52 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Куксхафен |кестедегі аудан = Куксхафен (аудан){{!}}Куксхафен |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Манфред Тёнес |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18,89 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 11 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 482 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04747 |пошта индексі = 27616 |пошта индекстері = |автомобиль коды = CUX |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 52 021 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.beverstedt.de/ |сайт тілі = de }} '''Херштедт''' ({{lang-de|Heerstedt}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Куксхафен (аудан)|Куксхафен]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 482 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 18,89 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 52 021''. Муниципалитеттің басшысы — Манфред Тёнес. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.beverstedt.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Куксхафен ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 46h0px21dd3lorepcz5td72cq61runt 0 210471 3655430 2908115 2026-09-16T10:06:36Z 1nter pares 146705 3655430 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хеслинген |шынайы атауы = Heeslingen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Heeslingen.jpg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=19 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=20 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ротенбург-на-Вюмме |кестедегі аудан = Ротенбург-на-Вюмме (аудан){{!}}Ротенбург-на-Вюмме |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 9 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Герхард Хольстен |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 82,30 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 19 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 4803 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04281 (auch 04287) |пошта индексі = 27404 |пошта индекстері = |автомобиль коды = ROW |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 57 021 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.heeslingen.de/ |сайт тілі = de }} '''Хеслинген''' ({{lang-de|Heeslingen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ротенбург-на-Вюмме (аудан)|Ротенбург-на-Вюмме]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4803 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 82,30 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 57 021''. Муниципалитеттің басшысы — Герхард Хольстен. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 9 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.heeslingen.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Ротенбург-на-Вюмме ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] oq8hh4vl84kzvwk7cuq7tgvo2hjm661 0 210472 3655429 2908114 2026-09-16T10:06:07Z 1nter pares 146705 3655429 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хесен |шынайы атауы = Heeßen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=14 |lat_sec=4 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=6 |lon_sec=24 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Шаумбург |кестедегі аудан = Шаумбург (аудан){{!}}Шаумбург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Вильхельм Брюммель |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 1,9 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 91 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1513 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05722 |пошта индексі = 31707 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SHG |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 57 012 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Хесен''' ({{lang-de|Heeßen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Шаумбург (аудан)|Шаумбург]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1513 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 1,9 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 57 012''. Муниципалитеттің басшысы — Вильхельм Брюммель. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Шаумбург ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] emn40taulvz5omku0nt1uvr5ncr2po2 0 210473 3655399 2908032 2026-09-16T09:50:12Z 1nter pares 146705 3655399 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хелен (Төменгі Саксония) |шынайы атауы = Hehlen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Hehlen.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=59 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=29 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Хольцминден |кестедегі аудан = Хольцминден (аудан){{!}}Хольцминден |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 21,59 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 124 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1962 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05533 |пошта индексі = 37619 |пошта индекстері = |автомобиль коды = HOL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 55 017 |ортаққордағы санаты = Hehlen |сайты = http://www.hehlen.de/ |сайт тілі = de }} '''Хелен (Төменгі Саксония)''' ({{lang-de|Hehlen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Хольцминден (аудан)|Хольцминден]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1962 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 21,59 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 55 017''. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.hehlen.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Хольцминден ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 2p9g6wanxhtfukeuau0ttygs6egx075 0 210479 3655402 2908038 2026-09-16T09:53:09Z 1nter pares 146705 3655402 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хельвеге |шынайы атауы = Hellwege |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen der Gemeinde Hellwege.gif |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=4 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=14 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ротенбург-на-Вюмме |кестедегі аудан = Ротенбург-на-Вюмме (аудан){{!}}Ротенбург-на-Вюмме |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 4 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Вольфганг Харлинг |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 27,44 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 15 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1114 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04264 |пошта индексі = 27367 |пошта индекстері = |автомобиль коды = ROW |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 57 022 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.sottrum.de/ |сайт тілі = de }} '''Хельвеге''' ({{lang-de|Hellwege}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ротенбург-на-Вюмме (аудан)|Ротенбург-на-Вюмме]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1114 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 27,44 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 57 022''. Муниципалитеттің басшысы — Вольфганг Харлинг. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.sottrum.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Ротенбург-на-Вюмме ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] efzw4rwq8zrmw5xircxohboc44mcies 0 210480 3655403 2908043 2026-09-16T09:54:36Z 1nter pares 146705 3655403 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Хельмштедт |шынайы атауы = Helmstedt |сурет = Helmstedt EON Avacon.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Stadtwappen Helmstedt.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=13 |lat_sec=41 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=0 |lon_sec=38 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Хельмштедт |кестедегі аудан = Хельмштедт (аудан){{!}}Хельмштедт |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 4 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Хайнц-Дитер Айзерман |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 46,97 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 123 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 23937 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05351, 05356 |пошта индексі = 38350 |пошта индекстері = |автомобиль коды = HE |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 1 54 010 |ортаққордағы санаты = Helmstedt |сайты = http://www.stadt-helmstedt.de/ |сайт тілі = de }} '''Хельмштедт''' ({{lang-de|Helmstedt}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Хельмштедт (аудан)|Хельмштедт]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 23937 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 46,97 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 54 010''. Қаланың басшысы — Хайнц-Дитер Айзерман. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.stadt-helmstedt.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Хельмштедт ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 1bw4nvav8pz018f763sc1lu89aiydop 0 210481 3655404 2908044 2026-09-16T09:56:19Z 1nter pares 146705 3655404 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хельпзен |шынайы атауы = Helpsen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=18 |lat_sec=39 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=7 |lon_sec=1 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Шаумбург |кестедегі аудан = Шаумбург (аудан){{!}}Шаумбург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Адольф Найч |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 7,77 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 58 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2005 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05724 |пошта индексі = 31691 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SHG |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 57 013 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.gemeinde-helpsen.de/ |сайт тілі = de }} '''Хельпзен''' ({{lang-de|Helpsen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Шаумбург (аудан)|Шаумбург]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2005 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 7,77 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 57 013''. Муниципалитеттің басшысы — Адольф Найч. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.gemeinde-helpsen.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Шаумбург ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] thhvp199ps8udlp8hb9wpjz54cauhmz 0 210482 3655405 2908047 2026-09-16T09:56:59Z 1nter pares 146705 3655405 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хельфезик |шынайы атауы = Helvesiek |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Helvesiek.gif |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=13 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=30 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ротенбург-на-Вюмме |кестедегі аудан = Ротенбург-на-Вюмме (аудан){{!}}Ротенбург-на-Вюмме |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Герхард Мюллер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 21,78 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 32 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 789 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04267 |пошта индексі = 27389 |пошта индекстері = |автомобиль коды = ROW |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 57 023 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.helvesiek.de/ |сайт тілі = de }} '''Хельфезик''' ({{lang-de|Helvesiek}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ротенбург-на-Вюмме (аудан)|Ротенбург-на-Вюмме]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 789 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 21,78 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 57 023''. Муниципалитеттің басшысы — Герхард Мюллер. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.helvesiek.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Ротенбург-на-Вюмме ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 7qkjtpx9n03icbk0fpkm730vl6mqqww 0 210483 3655413 2908054 2026-09-16T09:59:02Z 1nter pares 146705 3655413 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Хемминген (Төменгі Саксония) |шынайы атауы = Hemmingen (Niedersachsen) |сурет = Hemmingen Niedersachsen Sendemasten.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Hemmingen.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=19 |lat_sec=25 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=43 |lon_sec=32 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ганновер |кестедегі аудан = Ганновер (аудан){{!}}Ганновер |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 7 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Клаус-Дитер Шахт-Гайда |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 31,65 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 56 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 18644 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 0511 und 05101 (stadtteilabhängig) |пошта индексі = 30953–30966 |пошта индекстері = |автомобиль коды = H |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 41 007 |ортаққордағы санаты = Hemmingen (Lower Saxony) |сайты = http://www.stadthemmingen.de/ |сайт тілі = de }} '''Хемминген (Төменгі Саксония)''' ({{lang-de|Hemmingen (Niedersachsen)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Ганновер (аудан)|Ганновер]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 18644 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 31,65 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 41 007''. Қаланың басшысы — Клаус-Дитер Шахт-Гайда. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 7 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.stadthemmingen.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Ганновер ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] gahg6v4u7oh5yngvqf3cpljygp7o9dy 0 210484 3655414 2908055 2026-09-16T09:59:35Z 1nter pares 146705 3655414 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Хеммор |шынайы атауы = Hemmoor |сурет = Hemmoor zementmuseum 05.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Hemmoor.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=42 |lat_sec=9 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=8 |lon_sec=22 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Куксхафен |кестедегі аудан = Куксхафен (аудан){{!}}Куксхафен |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 6 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Ханс Вильхельм Зауль |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 45,08 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 5 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 8691 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04771 |пошта индексі = 21745 |пошта индекстері = |автомобиль коды = CUX |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 52 022 |ортаққордағы санаты = Hemmoor |сайты = http://www.hemmoor.de/ |сайт тілі = de }} '''Хеммор''' ({{lang-de|Hemmoor}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Куксхафен (аудан)|Куксхафен]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 8691 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 45,08 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 52 022''. Қаланың басшысы — Ханс Вильхельм Зауль. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.hemmoor.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Куксхафен ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] cb8yzsjjxvhfsuowlvzmhhw34qyafhh 0 210485 3655417 2908058 2026-09-16T10:01:27Z 1nter pares 146705 3655417 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хемсбюнде |шынайы атауы = Hemsbünde |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Hemsbuende.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=6 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=28 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ротенбург-на-Вюмме |кестедегі аудан = Ротенбург-на-Вюмме (аудан){{!}}Ротенбург-на-Вюмме |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 5 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Лудгерус Бринкер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 22,33 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 28 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1223 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04266 (04260, 04261) |пошта индексі = 27386 |пошта индекстері = |автомобиль коды = ROW |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 57 024 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.bothel.de/ |сайт тілі = de }} '''Хемсбюнде''' ({{lang-de|Hemsbünde}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ротенбург-на-Вюмме (аудан)|Ротенбург-на-Вюмме]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1223 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 22,33 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 57 024''. Муниципалитеттің басшысы — Лудгерус Бринкер. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.bothel.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Ротенбург-на-Вюмме ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] jipz851kt5xmj4tcw9ugubv48hgltvy 0 210486 3655420 2908059 2026-09-16T10:02:04Z 1nter pares 146705 3655420 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хемслинген |шынайы атауы = Hemslingen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Hemslingen.gif |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=5 |lat_sec=21 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=36 |lon_sec=6 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ротенбург-на-Вюмме |кестедегі аудан = Ротенбург-на-Вюмме (аудан){{!}}Ротенбург-на-Вюмме |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Аннегрет Крегель |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 27,46 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 42,47 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1530 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04266 |пошта индексі = 27386 |пошта индекстері = |автомобиль коды = ROW |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 57 025 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.bothel.de/ |сайт тілі = de }} '''Хемслинген''' ({{lang-de|Hemslingen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ротенбург-на-Вюмме (аудан)|Ротенбург-на-Вюмме]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1530 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 27,46 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 57 025''. Муниципалитеттің басшысы — Аннегрет Крегель. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.bothel.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Ротенбург-на-Вюмме ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 5wt2k45xiks1sjhiat3qox1b3d3gcsd 0 210487 3655421 2908060 2026-09-16T10:02:31Z 1nter pares 146705 3655421 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хемсло |шынайы атауы = Hemsloh |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=36 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=31 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Дипхольц |кестедегі аудан = Дипхольц (аудан){{!}}Дипхольц |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Вернер Шлютер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 2677 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 58 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 589 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05448 |пошта индексі = 49453 |пошта индекстері = |автомобиль коды = DH |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 51 019 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Хемсло''' ({{lang-de|Hemsloh}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Дипхольц (аудан)|Дипхольц]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 589 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 2677 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 51 019''. Муниципалитеттің басшысы — Вернер Шлютер. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Дипхольц ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] sclophuvip43z0otkbshndlmo474cr6 0 210488 3655422 3362080 2026-09-16T10:02:50Z 1nter pares 146705 3655422 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хепштедт |шынайы атауы = Hepstedt |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Hepstedt COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=15 |lat_sec=34 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=5 |lon_sec=22 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ротенбург-на-Вюмме |кестедегі аудан = Ротенбург-на-Вюмме (аудан){{!}}Ротенбург-на-Вюмме |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Вернер Майер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 29,95 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 30 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1065 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04283, 04289 |пошта индексі = 27412 |пошта индекстері = |автомобиль коды = ROW |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 57 026 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.tarmstedt.de/ |сайт тілі = de }} '''Хепштедт''' ({{lang-de|Hepstedt}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ротенбург-на-Вюмме (аудан)|Ротенбург-на-Вюмме]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1065 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 29,95 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 57 026''. Муниципалитеттің басшысы — Вернер Майер. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.tarmstedt.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Ротенбург-на-Вюмме ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 14e4hdkddwqzxnkr84r7kpyx2igeovp 0 210489 3655425 2908086 2026-09-16T10:04:09Z 1nter pares 146705 3655425 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хермансбург |шынайы атауы = Hermannsburg |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Hermannsburg COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=49 |lat_sec=54 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=5 |lon_sec=24 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Целле |кестедегі аудан = Целле (аудан){{!}}Целле |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 6 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Фридрих-Вильхельм Кайзер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 118,63 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 50 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 8172 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05052 |пошта индексі = 29320 |пошта индекстері = |автомобиль коды = CE |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 51 013 |ортаққордағы санаты = Hermannsburg |сайты = http://www.hermannsburg.de/ |сайт тілі = de }} '''Хермансбург''' ({{lang-de|Hermannsburg}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Целле (аудан)|Целле]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 8172 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 118,63 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 51 013''. Муниципалитеттің басшысы — Фридрих-Вильхельм Кайзер. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.hermannsburg.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Целле ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] aa8altrz0jq1rclbk5uojxe01ihg49m 0 210490 3655426 3190350 2026-09-16T10:04:34Z 1nter pares 146705 3655426 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Херцберг (Гарц) |шынайы атауы = Herzberg am Harz |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Herzberg am Harz COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=39 |lat_sec=27 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=20 |lon_sec=28 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Остероде |кестедегі аудан = Остероде (аудан){{!}}Остероде |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 6 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Герхард Вальтер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 71,88 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 240 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 13802 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05521, 05585 |пошта индексі = 37412 |пошта индекстері = |автомобиль коды = OHA |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 1 56 009 |ортаққордағы санаты = Herzberg am Harz |сайты = http://www.herzberg.de/ |сайт тілі = de }} '''Херцберг (Гарц)''' ({{lang-de|Herzberg am Harz}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Остероде (аудан)|Остероде]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 13802 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 71,88 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 56 009''. Қаланың басшысы — Герхард Вальтер. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.herzberg.de/ Ресми сайты] {{Германия:Остероде ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 99rh4n8q2ut8schfruuqwykzyhu70st 0 210491 3655427 2908104 2026-09-16T10:05:10Z 1nter pares 146705 3655427 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Херцлаке |шынайы атауы = Herzlake |сурет = Herzlake Emsland.png |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Herzlake COA.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=42 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=35 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Эмсланд |кестедегі аудан = Эмсланд (аудан){{!}}Эмсланд |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 5 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Хайнц Принс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 49,77 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 25 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 4174 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05962 |пошта индексі = 49770 |пошта индекстері = |автомобиль коды = EL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 54 021 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Херцлаке''' ({{lang-de|Herzlake}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Эмсланд (аудан)|Эмсланд]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4174 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 49,77 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 54 021''. Муниципалитеттің басшысы — Хайнц Принс. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Эмсланд ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] b7oaes2664cqx5thg57wmx7r0hfmflr 0 210492 3655398 3357494 2026-09-16T09:49:19Z 1nter pares 146705 3655398 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хезель |шынайы атауы = Hesel |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Hesel COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=18 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=36 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Лер |кестедегі аудан = Лер (аудан){{!}}Лер |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Хайко Мюллер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 44,02 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 12-17 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 4096 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04950 |пошта индексі = 26835 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LER |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 57 010 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.hesel.de/ |сайт тілі = de }} '''Хезель''' ({{lang-de|Hesel}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Лер (аудан)|Лер]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4096 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 44,02 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 57 010''. Муниципалитеттің басшысы — Хайко Мюллер. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.hesel.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Лер ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] s5edjf8bsk73boegue215twt1mwd1sy 0 210493 3655431 2908116 2026-09-16T10:07:36Z 1nter pares 146705 3655431 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хеспе |шынайы атауы = Hespe |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=20 |lat_sec=1 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=6 |lon_sec=17 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Шаумбург |кестедегі аудан = Шаумбург (аудан){{!}}Шаумбург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Вернер Фелинг |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 6,49 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 53 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2119 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05721, 05722, 05724 |пошта индексі = 31693 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SHG |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 57 014 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Хеспе''' ({{lang-de|Hespe}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Шаумбург (аудан)|Шаумбург]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2119 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 6,49 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 57 014''. Муниципалитеттің басшысы — Вернер Фелинг. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Шаумбург ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 7gqabszaolgu2ye4c74z6jfvpu2nfju 0 210494 3655432 2908118 2026-09-16T10:08:06Z 1nter pares 146705 3655432 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Хессиш-Ольдендорф |шынайы атауы = Hessisch Oldendorf |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Hessisch Oldendorf COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=10 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=15 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Хамельн-Пирмонт |кестедегі аудан = Хамельн-Пирмонт (аудан){{!}}Хамельн-Пирмонт |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 24 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Харальд Крюгер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 120,39 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 62 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 18927 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05152 |пошта индексі = 3184031833 |пошта индекстері = |автомобиль коды = HM |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 52 007 |ортаққордағы санаты = Hessisch Oldendorf |сайты = http://www.hessisch-oldendorf.de/ |сайт тілі = de }} '''Хессиш-Ольдендорф''' ({{lang-de|Hessisch Oldendorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Хамельн-Пирмонт (аудан)|Хамельн-Пирмонт]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 18927 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 120,39 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 52 007''. Қаланың басшысы — Харальд Крюгер. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 24 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.hessisch-oldendorf.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Хамельн-Пирмонт ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] ef7nr12z8cxnsfh1n7g1p6y0w9j86t0 0 213874 3655407 2908049 2026-09-16T09:57:24Z 1nter pares 146705 3655407 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хемельхаузен |шынайы атауы = Hämelhausen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=46 |lat_sec=59 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=16 |lon_sec=59 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ниэнбург-на-Везере |кестедегі аудан = Ниэнбург-на-Везере (аудан){{!}}Ниэнбург-на-Везере |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Йохан Майер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 9,07 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 19 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 575 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04254 |пошта индексі = 27324 |пошта индекстері = |автомобиль коды = NI |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 56 009 |ортаққордағы санаты = Hämelhausen |сайты = http://www.haemelhausen.de/ |сайт тілі = de }} '''Хемельхаузен''' ({{lang-de|Hämelhausen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ниэнбург-на-Везере (аудан)|Ниэнбург-на-Везере]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 575 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 9,07 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 56 009''. Муниципалитеттің басшысы — Йохан Майер. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.haemelhausen.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] lrc62d37ov39xne2sadt336hdaryd5a 3655408 3655407 2026-09-16T09:57:37Z 1nter pares 146705 3655408 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хемельхаузен |шынайы атауы = Hämelhausen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=46 |lat_sec=59 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=16 |lon_sec=59 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ниэнбург-на-Везере |кестедегі аудан = Ниэнбург-на-Везере (аудан){{!}}Ниэнбург-на-Везере |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Йохан Майер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 9,07 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 19 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 575 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04254 |пошта индексі = 27324 |пошта индекстері = |автомобиль коды = NI |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 56 009 |ортаққордағы санаты = Hämelhausen |сайты = http://www.haemelhausen.de/ |сайт тілі = de }} '''Хемельхаузен''' ({{lang-de|Hämelhausen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ниэнбург-на-Везере (аудан)|Ниэнбург-на-Везере]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 575 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 9,07 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 56 009''. Муниципалитеттің басшысы — Йохан Майер. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.haemelhausen.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 4hmdnj5jponqdzcs9l1kmu6fin6e4tq 0 214862 3655187 3594897 2026-09-16T04:58:19Z Gliwi 67438 ([[c:GR|GR]]) [[File:DEU Ebeleben COA.png]] → [[File:DEU Ebeleben COA.svg]] PNG → SVG 3655187 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эбелебен |шынайы атауы = Ebeleben |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Ebeleben COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=17 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=44 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Кифхойзер |кестедегі аудан = Кифхойзер (аудан){{!}}Кифхойзер |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 4 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Уве Фогт |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 40,74 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 245 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2907 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036020 |пошта индексі = 99713 |пошта индекстері = |автомобиль коды = KYF |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 65 014 |ортаққордағы санаты = Ebeleben |сайты = http://www.ebeleben.de/ |сайт тілі = de }} '''Эбелебен''' ({{lang-de|Ebeleben}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Кифхойзер (аудан)|Кифхойзер]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2907 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 40,74 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 65 014''. Муниципалитеттің басшысы — Уве Фогт. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ebeleben.de/ Ресми сайты] {{Германия:Кифхойзер ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] qdhbcf4kn0hfxhtrlcikd40fm68z6n4 0 237783 3655184 3532883 2026-09-16T04:46:57Z Tulegenovsk 116049 3655184 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Шотвин |шынайы атауы = Schottwien |сурет = [[Сурет:Schottwien 1.jpg|330px]] |жағдайы = |ел = Аустрия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=47 |lat_min=38 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=15 |lon_min=52 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Аустрия әкімшілік бөлінісі{{!}}Федералды жері |аймағы = Төменгі Аустрия |кестедегі аймақ = Төменгі Аустрия |аудан түрі = Аустрия округтерінің тізімі{{!}}Округі |ауданы = Нойнкирхен (округ){{!}}Нойнкирхен |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Бургомистрі |басшысы = Вальтер Поллерес |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 12.48 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 569 |климаты = |ресми тілі = неміс тілі{{!}}немісше |тұрғыны = 677 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+43) 2663 |пошта индексі = 2641 |пошта индекстері = |автомобиль коды = NK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 3 18 33 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.schottwien.gv.at |сайт тілі = de }} '''Шотвин''' ({{lang-de|Schottwien}}) — [[Аустрия]]дағы коммуна. [[Төменгі Аустрия]] [[Аустрия әкімшілік бөлінісі|федералды жеріне]] қарасты [[Нойнкирхен (округ)|Нойнкирхен]] округінің құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 677 адамды құрайды (01 қаңтар 2026<ref>https://citypopulation.de/en/austria/localities/neunkirchen/schottwien/05290__schottwien/</ref>). Алып жатқан жер аумағы 12.48 км² шамасында. Елді мекеннің [[Автомобиль нөмірлері|автомобиль коды]] — NK, [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми идентификациялық коды]] — ''3 18 33''. [[2005]] жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Вальтер Поллерес саналады. 2014 жылдан бері [[Вольфганг Ружичка]] (Wolfgang Ruzicka) Шоттвьен муниципалитетінің мэрі қызметін атқарып келеді.<ref>https://www.schottwien.gv.at/sites/buergermeister?q=Wolfgang+Ruzicka,+BEd#6a1533196045fa63db1ed15d</ref> == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.schottwien.gv.at Ресми сайты] {{Аустрия:Нойнкирхен округі:Қалалар}} {{austria-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері]] lmdklt0hzwvjoywh3jrdwxgaj6t592j 3655185 3655184 2026-09-16T04:51:46Z Tulegenovsk 116049 3655185 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Шотвин |шынайы атауы = Schottwien |сурет = [[Сурет:Schottwien 1.jpg|330px]] |жағдайы = |ел = Аустрия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=47 |lat_min=38 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=15 |lon_min=52 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Аустрия әкімшілік бөлінісі{{!}}Федералды жері |аймағы = Төменгі Аустрия |кестедегі аймақ = Төменгі Аустрия |аудан түрі = Аустрия округтерінің тізімі{{!}}Округі |ауданы = Нойнкирхен (округ){{!}}Нойнкирхен |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Бургомистрі |басшысы = Вольфганг Ружичка |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 12.48 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 569 |климаты = |ресми тілі = неміс тілі{{!}}немісше |тұрғыны = 677 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+43) 2663 |пошта индексі = 2641 |пошта индекстері = |автомобиль коды = NK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 3 18 33 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.schottwien.gv.at |сайт тілі = de }} '''Шотвин''' ({{lang-de|Schottwien}}) — [[Аустрия]]дағы коммуна. [[Төменгі Аустрия]] [[Аустрия әкімшілік бөлінісі|федералды жеріне]] қарасты [[Нойнкирхен (округ)|Нойнкирхен]] округінің құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 677 адамды құрайды (01 қаңтар 2026<ref>https://citypopulation.de/en/austria/localities/neunkirchen/schottwien/05290__schottwien/</ref>). Алып жатқан жер аумағы 12.48 км² шамасында. Елді мекеннің [[Автомобиль нөмірлері|автомобиль коды]] — NK, [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми идентификациялық коды]] — ''3 18 33''. [[2005]] жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Вальтер Поллерес саналады. 2014 жылдан бері [[Вольфганг Ружичка]] (Wolfgang Ruzicka) Шоттвьен муниципалитетінің мэрі қызметін атқарып келеді.<ref>https://www.schottwien.gv.at/sites/buergermeister?q=Wolfgang+Ruzicka,+BEd#6a1533196045fa63db1ed15d</ref> == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.schottwien.gv.at Ресми сайты] {{Аустрия:Нойнкирхен округі:Қалалар}} {{austria-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері]] s1ji8lv4am5w3rae668l79mttig5b5g 3655204 3655185 2026-09-16T05:14:46Z Yessentaikyzy 160245 3655204 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Шотвин |шынайы атауы = Schottwien |сурет = [[Сурет:Schottwien 1.jpg|330px]] |жағдайы = |ел = Аустрия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=47 |lat_min=38 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=15 |lon_min=52 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Аустрия әкімшілік бөлінісі{{!}}Федералды жері |аймағы = Төменгі Аустрия |кестедегі аймақ = Төменгі Аустрия |аудан түрі = Аустрия округтерінің тізімі{{!}}Округі |ауданы = Нойнкирхен (округ){{!}}Нойнкирхен |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Бургомистрі |басшысы = Вольфганг Ружичка |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 12.48 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 569 |климаты = |ресми тілі = неміс тілі{{!}}немісше |тұрғыны = 677 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+43) 2663 |пошта индексі = 2641 |пошта индекстері = |автомобиль коды = NK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 3 18 33 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.schottwien.gv.at |сайт тілі = de }} '''Шотвин''' ({{lang-de|Schottwien}}) — [[Аустрия]]дағы коммуна. [[Төменгі Аустрия]] [[Аустрия әкімшілік бөлінісі|федералды жеріне]] қарасты [[Нойнкирхен (округ)|Нойнкирхен]] округінің құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 677 адамды құрайды (01 қаңтар 2026<ref>https://citypopulation.de/en/austria/localities/neunkirchen/schottwien/05290__schottwien/</ref>). Алып жатқан жер аумағы 12.48 км² шамасында. Елді мекеннің [[Автомобиль нөмірлері|автомобиль коды]] — NK, [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми идентификациялық коды]] — ''3 18 33''. [[2005]] жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Вальтер Поллерес саналады. 2014 жылдан бері [[Вольфганг Ружичка]] (Wolfgang Ruzicka) Шоттвьен муниципалитетінің мэрі қызметін атқарып келеді.<ref>https://www.schottwien.gv.at/sites/buergermeister?q=Wolfgang+Ruzicka,+BEd#6a1533196045fa63db1ed15d</ref> == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.schottwien.gv.at Ресми сайты] {{austria-geo-stub}} ==Дереккөздер== [[Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері]] dk1tuajp7rrbdru0fcf1zojoowyn83e 0 319791 3655183 3551552 2026-09-16T04:28:49Z Tulegenovsk 116049 3655183 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Unreferenced}} '''[[Лев Николаевич Гумилев|Лев Гумилев]]<nowiki/>тың этногенездік Пассионарлық теориясы''' тарихтағы оқиғаларды этностардың дамуы мен сол ландшафттың және басқа этностардың арасындағы қарым - қатынас ретінде сипаттайды. Негізінен мақала ретінде рецензиялық журналдарда басылып шығарылды, кейін диссертация негізінде көрсетілді, өзінің докторлық степендиясын қорғау мақсатында, бірақ ЖАК - мен қабылданған жоқ. Лев Гумилевтың гипотезасы [[этнос]] ұғымын (дәлірек, этникалық жүйелердің бірнеше түрін) анықтайды және сипаттайды, сонымен қатар Пассионаризм ұғымын енгізеді және типикалық [[этногенез]] процессін және этностар арасындағы өзара байланысты сипаттайды. Этногенездің Пассионарлық теориясы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] - да және басқа мемлекеттерде түсініспеушілік пен қолдау таппады. Қазіргі уақытта ол теория [[Ресей]], [[Қазақстан]], [[Өзбекстан]] сияқты мемлекеттердің жоғарғы оқу орнындарында этногенездің даму теорияларының біреуі ретінде оқытылады. == Этникалық жүйелер == Этникалық жүйелер деп мыналар есептеледі: * Биологиялық жағдайы қалыптасқан адамдар тобы (арыстандарда прайд) * Адамдардың ландшафтқа қалыптасу формасы * Біркелкі комплементарлық адамдар тобы, өздерінің бірлігін мойындайтын және басқа этникалық жүйелерге өздерін қарсы қоятын адамдар * Өздерін ұстау нормалары бірдей адамдар тобы * Бір тамырдан шыққан және синхромдық тарихы бірдей адамдар тобы * Тұрақты эволюциялық жүйелер * Иерархиярлық құрылымдар Этникалық жүйелер жалпы жағдайда мыналар болуы емес: * Тіл * Дін * Мәдениет * Заң бірақ, болуы да мүмкін. Этникалық жүйелердің түрлері, этникалық иерархияның деңгейі кему реті бойынша:суперэтнос, этнос, субэтнос, конвиксия және консорция. Этникалық жүйе – этникалық бірліктердің кіші реттері немесе үлкен реттерінің дегедрациясы эволюциясының нәтижесі. ; Суперэтнос: Ең үлкен этникалық жүйе. Құрамы этностардан тұрады. Бұл жүйеде негізінен адамдардың өмірге деген көзқарасы және олардың өмірдің негізгі сұрақтарына қатынасын анықтайды. Мысалға мұсылмандық, еуропалық, римдік суперэтнос. ; Этнос: Этникалық жүйенің кішілеу бөлігі, көбінесе ұлт дейді. Этнос мүшелері жалпы өзін - өзі ұстау қасиеті, сол ландшафтқа белгілі бір қатысы бар болуы, тілі, діні, заңы және политикалық, экономикалық құрылғысы бойынша байланысқан адамдар тобы. Мысалға қазақтар. ; Субэтнос, конвиксия және консорция: Этнос бөліктері, көбінесе белгілі бір ландшафтқа қатты сіңісіп кеткен және бірдей тағдыр мен тұрмыспен байланысқан адамдар тобы. Мысалға казактар, поморлар. === Этникалық контакт формалары === ; Химера: әртүрлі суперэтностарға жататын адамдардың арасындағы қарым - қатынас. Мысалы: ғұндар мен қытайлар байланысы. Осы кезде этникалық антисистема пайда болады. Этникалық антисистемадағы адамдарда өмірге негативті көзқарас байқалады, олар этникалық жүйенің тығыздығын төмендетуін айтады. ; Ксения: белгілі бір этнос өкілдері басқа этнос жеріне әкелінуі, бірақ көшірілген жердегі этникалық жүйені бұзбай өмір сүреді. Мысалға немістердің Ресейге көшірілуі. ; Симбиоз: этностар үйлесуі, әр адам ландшафтқа ие болады, толық ұлттық ерекшеліктерін сақтай отыра. Бұл контакт ұлттың өмір сүру мүмкіншілігін арттырады. == Пассионаризм == Пассионаризм — биохимиялық энергияның кей түрінің шамадан тыс болуы, сонымен қатар адамның ішіндегі анықталмаған, сол адамның өмірін және қоғамды өзгертуге бағытталған талпыныс. Ол ерлік және қылмыс, шығармашылық және құрту, жақсылық және жамандық, махаббат және жеккөрушілік. Адамға өз өмірінен қымбат зат - оның мақсаты. Ол адамды һақарман етіп те, көшбасшы етіп те көрсетпейді, өйткені адам сол ортаның жаман және жақсы жақтарын анықтай алған жағдайда пассионарлық топтың мүшесі болып есептеледі. Лев Гумилевтің түсінігі әртүрлі жұмыстарда ерекшеленеді. Шындығында бұл тарихи - қоғамдық құбылыс, белгілі бір мекенде адамдардың көпшілігіндегі арнайы бір активтілік (пассионаризм). Көбінесе оны жеке тұлғаның (топтың) тұқым құалайтын қасиет, сол тұлғаның (топтың) қысым мен талпыныс жарамдылығын анықтайды. Лев Гумилев осы мәселеге бірнеше мысал келтірген, бірақ пассионаризмнің табиғаты және тіршілігі жайлы айтпаған. Ол тек индивидтің пассионаризмі психологиялық ауыспалы екенің және космостық мутацияның салдарынан пайда болуы мүмкін деген. Бұл жерде біз тек гипотеза құрастыра аламыз. Бірінші Д. Эдди тапқан күннің активтілігімен байланысты, ал екіншісі “Сверхновая” жарқылдарымен байланысты гипотеза. == Пассионаризм деңгейі == ==== Негізгі квалификациясы ==== * Нормадан жоғары деңгей - өмірін мақсаты үшін құрбан етуге дайын, дүниені (кем дегенде сол тұрып жатқан ландшафтты) өзгертуге арман және мүмкіншілігі пайда болған кездегі адамның жағдайы. * Нормадағы деңгей – қоршаған ортамен тепе - теңдік тапқан адамның жағдайы. * Нормадан төмен деңгей - жалқаулыққа беім, паразиттік өмір, енжар адам жағдайы. ==== Алғышарттары ==== * Пассионарлық серпін болған территорияда орналасу * Екі немесе одан да көп ландшафттың бірігуі * Екі немесе одан да көп этностардың бір территорияда орналасуы Қорытындылай келгенде пассионарлар - қоғамға жаңа түсінігі бар адамдар, қоғамның ескі түсініктерінің орнына жаңа түсініктерін енгізеді, солайша қоғаммен келіспеушілік табылады. Олар топтар құрайды, топтағы адамдар жаңа этностың ядросы болып есептеледі, ол көбінесе серпіннен 120 - 160 жылдан кейін пайда болады және жаңа идеология дүниеге келеді. [[Санат:Этногенез]] 19ne1z9dsh6wcupu5gqzxonymgtmz02 0 425615 3655068 2919767 2026-09-15T15:44:36Z Kontributor 2K 135972 +елтаңба 3655068 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Сен-Карадек |шынайы атауы = Saint-Caradec |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = Blason famille bzh Le Sénéchal de Carcado.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=48.191666667 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=-2.848055556 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(1198)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Бретань |кестедегі аймақ = Бретань |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Кот-д'Армор |кестедегі аудан = Кот-д'Армор (департамент){{!}}Кот-д'Армор |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Сен-Брие (округ){{!}}Сен-Брие |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Лудеак (кантон)|Лудеак]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Alain Guillaume ([[2008]]-[[2014]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 21,94 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 84—191 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1198 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 54,6 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 22600 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 22279 |ортаққордағы санаты = Saint-Caradec |сайты = |сайт тілі = }} '''Сен-Карадек''' ({{lang-fr|Saint-Caradec}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Бретань]] аймағына қарасты [[Кот-д'Армор (департамент)|Кот-д'Армор]] департаментінде орналасқан. [[Сен-Брие (округ)|Сен-Брие]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 21,94 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''22279'', [[пошта индексі]] — ''22600''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1198 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 54,6 адам/км². {{Демография/FRA/Saint-Caradec}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=69 | барлығы=1190 | е0=32 | ә0=57 | е5=41 | ә5=28 | е10=53 | ә10=37 | е15=16 | ә15=37 | е20=28 | ә20=24 | е25=53 | ә25=28 | е30=32 | ә30=53 | е35=49 | ә35=32 | е40=69 | ә40=49 | е45=45 | ә45=24 | е50=41 | ә50=28 | е55=16 | ә55=37 | е60=28 | ә60=16 | е65=32 | ә65=28 | е70=20 | ә70=32 | е75=16 | ә75=49 | е80=24 | ә80=16 | е85=4 | ә85=16 }} == Тағы қараңыз == * [[Кот-д’Армор департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Saint-Caradec|Сен-Карадек}} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=22279-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120908222017/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=22279-COM |date=2012-09-08 }} * [http://www.mapquest.com/?q=48.191666667,-2.848055556&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{Кот-д’Армор департаментінің коммуналары}} [[Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары]] {{France-geo-stub}} poezocggfjyu5vob3f7dgz4y9fkry5z 0 437337 3655161 2963325 2026-09-15T18:07:24Z Kontributor 2K 135972 елтаңба 3655161 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Масьяк |шынайы атауы = Massiac |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = Blason famille fr d'Espinchal.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=45.2519444444 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=3.19805555556 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(1841)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Овернь |кестедегі аймақ = Овернь |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Канталь |кестедегі аудан = Канталь (департамент){{!}}Канталь |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Сен-Флур (округ){{!}}Сен-Флур |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Масьяк (кантон)|Масьяк]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Michel Destannes ([[2008]]-[[2014]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 34,78 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 511—1005 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1841 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 52,93 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 15500 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 15119 |ортаққордағы санаты = Massiac |сайты = http://www.massiac.fr |сайт тілі = }} '''Масьяк''' ({{lang-fr|Massiac}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Овернь]] аймағына қарасты [[Канталь (департамент)|Канталь]] департаментінде орналасқан. [[Сен-Флур (округ)|Сен-Флур]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 34,78 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''15119'', [[пошта индексі]] — ''15500''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1841 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 52,93 адам/км². {{Демография/FRA/Massiac}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=111 | барлығы=1809 | е0=32 | ә0=40 | е5=28 | ә5=40 | е10=40 | ә10=52 | е15=60 | ә15=40 | е20=52 | ә20=48 | е25=36 | ә25=36 | е30=52 | ә30=36 | е35=52 | ә35=40 | е40=63 | ә40=83 | е45=48 | ә45=40 | е50=71 | ә50=79 | е55=48 | ә55=52 | е60=48 | ә60=52 | е65=48 | ә65=48 | е70=59 | ә70=111 | е75=40 | ә75=83 | е80=36 | ә80=48 | е85=20 | ә85=48 }} == Тағы қараңыз == * [[Канталь департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Massiac|Масьяк}} * [http://www.massiac.fr Ресми сайты] * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=15119-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104002449/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=15119-COM |date=2012-11-04 }} * [http://www.mapquest.com/?q=45.2519444444,3.19805555556&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{France-geo-stub}} {{Канталь департаментінің коммуналары}} [[Санат:Канталь департаментінің коммуналары]] rtpuycz7vx3qn8yqup8ptu4zicc266u 4 491233 3655332 3654825 2026-09-16T09:00:53Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3655332 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35598]||623||26||18||263||28||3||34453||8||0||176||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 3095]||292||7||6||401||8||15||2350||0||6||10||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1196]||38||0||0||12||17||0||1117||0||0||12||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 497]||15||0||7||46||6||1||405||0||0||17||0||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 78]||1||0||0||5||0||0||65||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] s5r9rl58qvu7m1pje7wydpkb92c8avi 0 492211 3655224 2966060 2026-09-16T06:10:47Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3655224 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = елбасы | Қазақша есімі = Пак Кын Хе | Шынайы есімі = {{lang-ko|박근혜}} | Суреті = Park Geun-hye (8724400493) (cropped).jpg | Сурет ені = 200 | түс = елбасы | Титулы = [[Корея Республикасының Президенті|Корея Республикасының 18-Президенті]] | Ту = Flag of the President of South Korea.svg | Ту2 = | Титулы_2 = [[:ru:Сенури|Ұлы ел партиясы (ҰЕП) депутаты]] | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = 1 | Басқара бастады_2 = 1998 | Басқаруын аяқтады_2 = 2012 | Ізашары_2 = Хон Июн Пьё | Ізбасары_2 = Хуон У Ё | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Реті = 11 | Басқара бастады =[[25 ақпан]] [[2013 жыл|2013]] | Басқаруын аяқтады = [[10 наурыз]] [[2017 жыл|2017]] | Ізашары = [[Ли Мён Бак]] | Ізбасары = [[Хуаң Гё Ан]] (м.а.) | Президент = | Премьер = [[:ru:Чон Хон Вон|Чон Хон Вон]] | Туған күні = 02.02.1952 | Туған жері = {{KOR}} Йоннам аймағы. Тэгу қаласы | Әкесі = [[Пак Чоң Хи]] {{lang-ko|박정희}} | Анасы = Юк Ёң Су {{lang-ko|육영수}} | Жұбайы = жоқ | Балалары = жоқ | Партиясы = [[:ru:Сэнури|Сэнури]] | Білімі = [[:en:Sogang University|Соган универсиеті]] | Мамандығы = [[Заңгер]] | Қолтаңбасы = Park Geun-hye signature.svg | Сайты = https://twitter.com/GH_PARK | Commons = | Марапаттары = }} {{Корейше есім |ені = 130px |хангыль = 박근혜 |ханча = 朴槿惠 |Маккьюна — Райшауэр романизациялануы = Pak Kŭnhye |rr = Bak Geunhye }} [[Сурет:Нұрсұлтан Назарбаев және Пак Кын Хе.jpeg|thumb|right|Пак Кын Хе [[Қазақстан Республикасының Президенті]] [[Нұрсұлтан Назарбаев]]пен бірге|225px]] [[Сурет:Secretary of Defense Chuck Hagel and Republic of Korea President, Park Guen-Hye, listen to a toast.jpg|нобай|[[2013 жыл]]дың мамыр айында Пак Кын Хе [[Вашингтон]]да болып келді.]] '''Пак Кын Хе''' ({{lang-ko|박근혜|朴槿惠}}, 1952 жылы дүниеге келген) — [[Корея]] Республикасының 11-ші президенті. 2004-2006 және 2011-2012 жылдар арасында [[:ru:Сенури|Ұлы ел партиясының]] лидері (партия 2012 жылдық ақпанында Сенури деген атауға көшті). [[1963]]-[[1979 жыл]]дары [[Оңтүстік Корея]]ны басқарған президент [[Пак Чоң Хи]]дің қызы. Корея Республикасының президенті болып 2013 жылғы Оңтүстік Кореяның президенттік сайлауында таңдалды.<ref>http://top.rbc.ru/politics/19/12/2012/837480.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121231010428/http://top.rbc.ru/politics/19/12/2012/837480.shtml |date=2012-12-31 }} Оңтүстік Корея президенттерінің ішіндегі жалғыз әйел</ref> Лауазымын 2013 жылды 25 ақпанынан бастады. Анасының қайтыс болғанынан кейін әкесінің алдында тұңғыш арудың қызметін атқаруда. Президент өкілеттігі 2016 жылдың 9 желтоқсанында, өткен импичмент тәртібі бойынша, [[Оңтүстік Корея Парламенті]] дауыс беру нәтижесінде тоқтатылды. 2017 жылғы 10 наурызда [[Оңтүстік Корея Конституциялық Соты]] бірауыздан импичментті бекітті, содан кейін Президенттің өкілеттіктері тоқтатылды. 2017 жылы 30 наурызда, пара алу, билікті теріс пайдалану, сондай-ақ мемлекеттік қызметшілер болмаған адамдарға құпия ақпаратты берді деген айыппен тұтқындалды<ref>[http://www.interfax.ru/world/556171 В Южной Корее арестовали экс-президента страны Пак Кын Хе]</ref>. == Өмірбаяны == === Балалық және жас шағы=== [[Тэгу]] қаласында [[1952 жыл]]дың [[2 ақпан]]ында болашақ [[Корея Республикасының президенті]] [[Пак Чоң Хи]]дің шаңырағында дүниеге келген. Пак Кын Хе [[1970 жыл]]ы [[Сеул]]дегі орта мектепті бітіріп, [[1974 жыл]]ы Соган университетінде электротехника мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін иемденді. Кейін [[1987 жыл]]ы Пак Кын Хе [[тайвань]]дық қытай мәдениеті Университетінен, [[2008 жыл]]ы Корей жетекші технологиялар институтынан ([[KAIST]]), ал [[2010 жыл]]ы Соган университетінен [[Honoris causa]] дәрежесін алады. 1974 жылдың 15 тамызында орын алған Пак Чоң Хиге бағытталған қастандық нәтижесінде, президент зардап шекпей, оның әйелі Юк Ёң Су өлімші болып жараланып, қайтыс болады. Пак Чоң Хи бұл оқиғадан кейін некеге тұрмады, сондықтан «тұңғыш арудың» рөлі бейресми түрде үлкен қызы Пак Кын Хеге көшеді. Бұл 1979 жылдың 26 қазанына дейін, яғни Пак Чоң Хидің Ұлттық барлау агенттігінің директоры Ким Джэ Гюдің қолынан қаза тапқанға дейін созылды<ref>[http://terms.naver.com/entry.nhn?cid=200000000&docId=1157365&categoryId=200000329 네이버 지식백과]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[1981 жыл]]ы рухани семинарияда [[христиандық]] діні жайлы оқып, өзін саясатқа арнады<ref>[http://www.nocutnews.co.kr/show.asp?idx=495092 박근혜 前 대표의 종교는? — 노컷뉴스]</ref>. Ол тұрмысқа шықпаған және балалары жоқ. === Саяси мансабы === [[1998 жыл]]ғы Оңтүстік Корея Ұлттық жиынына (парламент) қосымша сайлау кезінде Пак Кын Хе Ұлы ел партиясынан парламент депутаты ретінде сайланды. Осы кезден бастап [[2008 жыл]] аралығында ол үш мәрте парламентке депутат болып сайланды. Соңғы рет 2008 жылы сайланып, [[2012 жыл]]ы өкілеттілігі аяқталған кезде келесі депутаттыққа сайлануға дауысқа түспейтіндігін айтты. [[2004]] – [[2006 жыл]]дар аралығында Ұлы ел партиясын (ҰЕП) басқарды. Бұл кезеңде ҰЕП қырықтан астам сайлауда жеңіске жетеді. Политология мамандары бұл жетістікті Пак Кын Хенің еңбігінің нәтижесі деп есептейді, сондықтан бейресми түрде оны «Сайлау патшайымы» деп те атайды<ref name="2011 Yeonhap News article">{{cite news|url=http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=100&oid=001&aid=0005298622 |title=박근혜, 野시절 `40대 0 신화'.이번엔?|trans_title=Park Geunhye scored 40 to 0 as the opposition. How about this time?|date=4 October 2011|accessdate=16 May 2012|work=[[Yonhap News]]|author=Kim Nam-kwon(김남권)|language=Korean}}</ref><ref name="2012 Newsis article">{{cite news|url=http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=100&oid=003&aid=0004415188|title='선거의 여왕' 박근혜, 총선에서 뒷심 발휘할까?|trans_title='Queen of elections' Park Geunhye, Could she wield her magic again in April? |date=29 March 2012|accessdate=16 May 2012 | language=Korean|work=NewsIs|author=Kim Min-ja(김민자)}}</ref>. [[2007 жыл]]ы Кын Хе өзін президенттікке кандидатурасын ұсынбақ болады, алайда партияішілік сайлауда кейін презиленттік сайлауда жеңіске жеткен [[Ли Мен Бак]]тан жеңіліс табады. 2011 жылы ҰЕП танымалдылық рейтингінің төмендеуіне байланысты партия Төтенше комитет құрып, партия атауын «Жаңа мүмкіндіктер (көкжиектер) партиясы» деген мағынаны білдіретін [[Сэнури]] деген атауға өзгертеді. [[2011 жыл]]дың [[19 желтоқсан]]ында Пак Кын Хе Төтенше комитет төрағасы және партияның де факто жетекшісі болып тағайындалады. Кейін Сэнури 2012 жылғы парламенттік сайлауда жеңіске жетеді<ref name=ReferenceA>{{cite web|last=Ramstad|first=Evan|url=http://blogs.wsj.com/korearealtime/2012/04/12/odds-ends-a-day-after-the-election/|title=Odds & Ends A Day After The Election|work=[[The Wall Street Journal Asia]]|date=12 April 2012|accessdate=30 April 2012|archiveurl=http://www.webcitation.org/6DITfaJCs|archivedate=2012-12-30}}</ref>, бұл Пак Кын Хенің президенттікке кандидатурасын ұсынуға мүмкіндік берді. === 2012 жылғы Президенттік сайлау === 2012 жылғы Оңтүстік Кореядағы парламенттік сайлау нәтижесінде Пак Кын Хе Сэнури партиясын жеңіске алып келді: партия парламенттегі 300 орынның 152 қол жеткізді<ref name=ReferenceA />. Бұл президенттікке сайлануға жол ашты<ref>{{cite web|url=http://www.realmeter.net/issue/view.asp?Table_Name=s_news1&N_Num=393&file_name=20120416095446.htm&Cpage=1|title=대선 양자구도, 박근혜 처음으로 안철수 앞서|publisher=Realmeter|trans_title=Presidential election two-way race: Park Geun-hye first followed by Ahn Cheol-soo|language=Korean|date=16 April 2012|accessdate=30 April 2012|archiveurl=http://www.webcitation.org/6DITgFFTP|archivedate=2012-12-30}}</ref>. 2012 жылдың 20 тамызында орын алған Сэнури партиясының ішінде президенттікке үміткерлерді сайлау нәтижесінде Пак Кын Хе өз бәсекелестерін 83,97 % дауыс (103 118 дауыс ішінен 86 589) жинау арқылы партия атынан президенттікке үміткер атанды<ref>{{cite news|url=http://english.kbs.co.kr/News/News/News_view.html?No=92615&id=Po|title=Park Geun-hye Elected Saenuri Party's Presidential Candidate|publisher=KBS Global|date=тамыз 20, 2012}}.</ref>. 19 желтоқсанда өткен сайлау нәтижесінде Пак Кын Хе 51,55 % дауыс жинап, Оңтүстік Корея тарихындағы алғашқы әйел-президент болып жарияланды<ref>[http://info.nec.go.kr/electioninfo/electionInfo_report.xhtml?electionId=0020121219&requestURI=%2Felectioninfo%2F0020121219%2Fvc%2Fvccp09.jsp&topMenuId=VC&secondMenuId=VCCP&menuId=VCCP09&statementId=VCCP09_%231&electionCode=1&cityCode=0&sggCityCode=0&x=31&y=7 Ұлттық сайлау комиссиясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514150713/http://info.nec.go.kr/electioninfo/electionInfo_report.xhtml?electionId=0020121219&requestURI=%2Felectioninfo%2F0020121219%2Fvc%2Fvccp09.jsp&topMenuId=VC&secondMenuId=VCCP&menuId=VCCP09&statementId=VCCP09_%231&electionCode=1&cityCode=0&sggCityCode=0&x=31&y=7 |date=2013-05-14 }}</ref>. == Кітаптары == * {{cite book |year=шілде 2007 |title=절망은 나를 단련시키고 희망은 나를 움직인다 |publisher=Wisdom House |{{ref-ko}}|trans_title=Despair Trains Me and Hope Moves Me |isbn=89-6086-033-6}} * {{cite book |year=қаңтар 2001|title=나의 어머니 육영수 ({{lang-kk|Менің анам Юк Ён Су}}) |publisher=People&People |language=Korean|trans_title=My mother, [[Yuk Yeongsu]] |isbn=89-85541-54-4}} * {{cite book |year=қазан 1998|title=결국 한 줌, 결국 한 점 |publisher=Busan Ilbo Books |language=Korean|trans_title=In the End Only a Fistful, One Speck |isbn=89-87236-25-0}} * {{cite book |year=қазан 1998|title=고난을 벗 삼아 진실을 등대삼아 |publisher=Busan Ilbo Books |language=Korean|trans_title=Befriending Adversity, Truth as the Guiding Light |isbn=89-87236-24-2}} * {{cite book |year=мамыр 1995|title=내 마음의 여정 |publisher=Hansol Media |language=Korean|trans_title=Journey of My Mind |isbn=89-85656-50-3}} * {{cite book |year=қараша 1993|title=평범한 가정에 태어났더라면 |publisher=Nam Song |language=Korean|trans_title=If I Were Born in an Ordinary Family |isbn=2001044000207}} == Мақалалары == * {{cite news|title=A New Kind of Korea: Building Trust Between Seoul and Pyongyang|url=http://www.foreignaffairs.com/articles/68136/park-geunhye/a-new-kind-of-korea?page=show|accessdate=14 тамыз 2012|newspaper=[[Foreign Affairs]]|date=September/қазан 2011}} {{ref-en}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Оңтүстік Корея Президенттері|[[Ли Мён Бак]]|[[Мұн Же Ен]]|[[25 ақпан]] [[2013 жыл]] — [[10 наурыз]] [[2017 жыл]]|18-ші}} {{Үлкен жиырмалық басшылары|мемлекет=Корея Республикасы}} [[Санат:Оңтүстік Корея саясаткерлері]] [[Санат:Оңтүстік Корея президенттері]] sxjutffetkcg6db4z8mxlbatlbhd895 4 492279 3654903 3654495 2026-09-15T12:01:50Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3654903 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2227}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1335}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 3 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:1153}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 4 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:489}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 5 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:460}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 6 || [[User:Marksscheider|Marksscheider]] || [[Special:Contributions/Marksscheider|{{formatnum:454}}]] || {{Permissions|Marksscheider}} |- | 7 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:225}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 8 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:177}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 9 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:170}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 10 || [[User:Айткүл|Айткүл]] || [[Special:Contributions/Айткүл|{{formatnum:126}}]] || {{Permissions|Айткүл}} |- | 11 || [[User:Жадыра Абибуллаевна|Жадыра Абибуллаевна]] || [[Special:Contributions/Жадыра Абибуллаевна|{{formatnum:120}}]] || {{Permissions|Жадыра Абибуллаевна}} |- | 12 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:104}}]] || {{Permissions|Aldogarov}} |- | 13 || [[User:Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] || [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Aktolkynsauyrbay}} |- | 14 || [[User:~2026-48574-22|~2026-48574-22]] || [[Special:Contributions/~2026-48574-22|{{formatnum:80}}]] || {{Permissions|~2026-48574-22}} |- | 15 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:80}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 16 || [[User:LCont5|LCont5]] || [[Special:Contributions/LCont5|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|LCont5}} |- | 17 || [[User:Jako2588|Jako2588]] || [[Special:Contributions/Jako2588|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|Jako2588}} |- | 18 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:59}}]] || {{Permissions|Nurkhan}} |- | 19 || [[User:Nurtenge|Nurtenge]] || [[Special:Contributions/Nurtenge|{{formatnum:59}}]] || {{Permissions|Nurtenge}} |- | 20 || [[User:Asorev|Asorev]] || [[Special:Contributions/Asorev|{{formatnum:55}}]] || {{Permissions|Asorev}} |- | 21 || [[User:Акпарова Корлан|Акпарова Корлан]] || [[Special:Contributions/Акпарова Корлан|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Акпарова Корлан}} |- | 22 || [[User:Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] || [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Шугыла Есімханова}} |- | 23 || [[User:Aidana003|Aidana003]] || [[Special:Contributions/Aidana003|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Aidana003}} |- | 24 || [[User:Маржан Нурмаганбетовна|Маржан Нурмаганбетовна]] || [[Special:Contributions/Маржан Нурмаганбетовна|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Маржан Нурмаганбетовна}} |- | 25 || [[User:Таңшебер Ахметбек|Таңшебер Ахметбек]] || [[Special:Contributions/Таңшебер Ахметбек|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Таңшебер Ахметбек}} |- | 26 || [[User:Аружан Сағаткен|Аружан Сағаткен]] || [[Special:Contributions/Аружан Сағаткен|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Аружан Сағаткен}} |- | 27 || [[User:Сейлова Гүлжан|Сейлова Гүлжан]] || [[Special:Contributions/Сейлова Гүлжан|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Сейлова Гүлжан}} |- | 28 || [[User:Guka1996|Guka1996]] || [[Special:Contributions/Guka1996|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Guka1996}} |- | 29 || [[User:PushkinVko|PushkinVko]] || [[Special:Contributions/PushkinVko|{{formatnum:46}}]] || {{Permissions|PushkinVko}} |- | 30 || [[User:Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] || [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|{{formatnum:43}}]] || {{Permissions|Бакытжан Бейсембекова}} |- | 31 || [[User:Jadr 1988|Jadr 1988]] || [[Special:Contributions/Jadr 1988|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Jadr 1988}} |- | 32 || [[User:Madeniet26|Madeniet26]] || [[Special:Contributions/Madeniet26|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Madeniet26}} |- | 33 || [[User:Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] || [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Жанар Чушекова}} |- | 34 || [[User:Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы]] || [[Special:Contributions/Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|{{formatnum:37}}]] || {{Permissions|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы}} |- | 35 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:36}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 36 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:33}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 37 || [[User:АРАЙЛЫМ|АРАЙЛЫМ]] || [[Special:Contributions/АРАЙЛЫМ|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|АРАЙЛЫМ}} |- | 38 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:29}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 39 || [[User:NomadAlshyn|NomadAlshyn]] || [[Special:Contributions/NomadAlshyn|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|NomadAlshyn}} |- | 40 || [[User:Гүланар|Гүланар]] || [[Special:Contributions/Гүланар|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Гүланар}} |- | 41 || [[User:~2026-46472-89|~2026-46472-89]] || [[Special:Contributions/~2026-46472-89|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|~2026-46472-89}} |- | 42 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 43 || [[User:DigitalNomadWikiKzRu|DigitalNomadWikiKzRu]] || [[Special:Contributions/DigitalNomadWikiKzRu|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|DigitalNomadWikiKzRu}} |- | 44 || [[User:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] || [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Амина Жанаковна}} |- | 45 || [[User:Орын Толғанай|Орын Толғанай]] || [[Special:Contributions/Орын Толғанай|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Орын Толғанай}} |- | 46 || [[User:Tilaqtobe|Tilaqtobe]] || [[Special:Contributions/Tilaqtobe|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Tilaqtobe}} |- | 47 || [[User:AlibekKS|AlibekKS]] || [[Special:Contributions/AlibekKS|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|AlibekKS}} |- | 48 || [[User:Вилюс М|Вилюс М]] || [[Special:Contributions/Вилюс М|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Вилюс М}} |- | 49 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 50 || [[User:Құдайбергенова Айнагүл|Құдайбергенова Айнагүл]] || [[Special:Contributions/Құдайбергенова Айнагүл|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Құдайбергенова Айнагүл}} |- | 51 || [[User:Eldar Rakhatov|Eldar Rakhatov]] || [[Special:Contributions/Eldar Rakhatov|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Eldar Rakhatov}} |- | 52 || [[User:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] || [[Special:Contributions/Мықтыбек Оразтайұлы|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Мықтыбек Оразтайұлы}} |- | 53 || [[User:~2026-47856-93|~2026-47856-93]] || [[Special:Contributions/~2026-47856-93|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|~2026-47856-93}} |- | 54 || [[User:Unknown Alash|Unknown Alash]] || [[Special:Contributions/Unknown Alash|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Unknown Alash}} |- | 55 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 56 || [[User:Рыскен Биахметқызы|Рыскен Биахметқызы]] || [[Special:Contributions/Рыскен Биахметқызы|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Рыскен Биахметқызы}} |- | 57 || [[User:Мадикино|Мадикино]] || [[Special:Contributions/Мадикино|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Мадикино}} |- | 58 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 59 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}} |- | 60 || [[User:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] || [[Special:Contributions/Kontributor 2K|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Kontributor 2K}} |- | 61 || [[User:DiasAbilkaiyr|DiasAbilkaiyr]] || [[Special:Contributions/DiasAbilkaiyr|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|DiasAbilkaiyr}} |- | 62 || [[User:Aidar basqarma|Aidar basqarma]] || [[Special:Contributions/Aidar basqarma|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Aidar basqarma}} |- | 63 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Madi Dos}} |- | 64 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} {{/end}} omn3yol4ql5zf4ogwrbvxmb6cb2jkzz 0 513847 3655139 3654821 2026-09-15T17:48:05Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655139 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Ровно облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Рівненська область}} |Суреті = Городище Оствиця (аерозйомка).jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Rivne Oblast.svg |Ту = Flag of Rivne Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 21|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Ровно]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Вараш]], [[Дубно]], [[Костополь]], [[Сарны]], [[Здолбунов]], [[Острог]], [[Березно]], [[Радивилов]], [[Дубровица]] |Құрылды = 4 желтоқсан 1939 жылы |Таратылған уақыты = |Басшысы = Александр Сергеевич Коваль |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Сергей Юрьевич Кондрачук |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 040 902<ref>[http://ukrstat.gov.ua/ Украина статистикасының мемлекеттік қызметі] {{Wayback|url=http://ukrstat.gov.ua/ |date=20130123112523 }}{{ref|uk}}</ref> |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 95,90 %,<br /> [[орыстар]] — 2,57 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 1,01 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 20 051 |Жер аумағының пайызы = 3,32 |Жер аумағы бойынша орны = 21 |Максималды биіктігі = 360 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Rivne in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Rivne Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-56 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 36 |Пошта индекстері = 33xxx, 34xxx, 35xxx |Интернет-үйшігі = rovno.ua; rv.ua |Автомобиль коды = BK, HK, XK, EK |Сайты = http://www.rv.gov.ua/sitenew |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Rivne Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Ровно облысы'''<ref>[http://ukr-map.com.ua/map244086_0_2.htm Украина. Автомобиль жолдарының атласы. М 1:500 000. — Киев: Геодезия, картография және кадастр мемлекеттік қызметі. «Картографія» мемлекеттік ғылыми-өндірістік кәсіпорны, 2003.] {{Wayback|url=http://ukr-map.com.ua/map244086_0_2.htm|date=20120111123136}} — ISBN 978-966-475-448-1.</ref> ({{lang-uk|Рівненська область}}), ауыз. '''Ровненщина''' ({{lang-uk|Рівненщина}}) — [[Украина|Украинаның]] солтүстік-батысында орналасқан облыс. Батысында [[Волынь облысы|Волынь облысымен]], солтүстігінде [[Беларусь|Беларуспен]] ([[Брест облысы|Брест]] және [[Гомель облысы|Гомель]] облыстары), шығысында — [[Житомир облысы|Житомир облысымен]], оңтүстігінде — Украинаның [[Львов облысы|Львов]], [[Тернополь облысы|Тернополь]] және [[Хмельницкий облысы|Хмельницкий]] облыстарымен шектеседі. Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Ровно]]. Басқа ірі қалалары — [[Вараш]], [[Дубно]], [[Костополь]], [[Сарны]], [[Здолбунов]], [[Острог]], [[Березно]], [[Радивилов]] және [[Дубровица]]. 1991 жылға дейін облыс '''Ровен облысы''' ({{lang-uk|Ровенська}}<ref name="pvr">[https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=1183-12 Украин КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Ровно қаласы мен Ровен облысының атауларын украин емле ережелеріне сәйкестендіру туралы қаулысы.]{{ref|uk}}</ref>) деп аталды. Украинаның көптеген дереккөздерінде, соның ішінде ресми құжаттарда да, облыс ''Ривненская'' деген атаумен көрсетіледі<ref>Мемлекеттік билік органдарының сайттарында «Ривне облысы» атауымен көрсетілген, мысалы, [https://rada.gov.ua/ Жоғарғы Рада сайтында] {{Wayback|url=https://rada.gov.ua/ |date=20200305115414 }} ([https://rada.gov.ua/uploads/documents/27396.pdf Конституцияның 133-бабының аудармасында] {{Wayback|url=https://rada.gov.ua/uploads/documents/27396.pdf |date=20180517054219 }} және сайттың басқа да беттерінде) мен басқаларында, сондай-ақ мемлекеттік ұйымдардың сайттарында.</ref>. ==Тарихы== Облыс жайындығы алғашқы жазба деректері Галицко-Волынский кінәздігі ретінде 1283 жылы жарық көрген болатын. Бұл жазбалар латын тілінде жазылған. Поляк тарихында «Rocznik kapituły krakowskiej» атымен белгілі. XV ғасырдан бері тарих сахнасында орын алған. Бұл мекен ХІV ғасырдың жартысынан Ұлы Литва кінәздігінің бір бөлігі болған. Ұлы княздің және Казимир патшалығының патшасы 4 Ягеллон кезінде, яғни 1492 жылы қала Магдебургтік құқыққа ие болады. 1518-1621 жылдар аралығында Острожстіктер княздігінің құрамына енеді. Ровно 1569 жылы Ұлы Литов Княздігінің құрамынан Польшаға көшеді. Андрусовтік келісімнің нәтижесінде 1667 жылы Ровно қаласы Речь Поспалитаяның қол астында болады. Сол жылы қаланы ауру жайлап, артынша 1691 жылы қалың өрт жаулады. 1706 жылы [[Орыс – швед соғысы]] кезінде қаланы Карл 7 әскері басып алды. Қала 1723 жылдан шляхтич Любомирскийдің қарауында болады. Қаланы дамыту Любомир отбасына тапсырылады. Олардың билігі кезінде қала орталық қала дәрежесіне дейін көтеріледі. Бұл отбасы 200 жылғы жуық билік құрады. 1792 жылы олардың сарайына Тадеуш Костюшко келеді. 1793 жылдан бастап қала Ресей империясының қарамағына өтеді. Уездік қала статусын алады. Азамат соғысы кезінде қала қолдан қолға өтумен болды. 1921-1939 жылдары Польшаның құрамында болады. 1939 жылдың қыркүйегінде қала УССР құрамына кіреді. 1941 жылдың 28 шілдесінде вермахтың қолына көшті. Осы жылдың 20 тамызынан 1944 жылдың 2 ақпанына дейінгі аралықта германдық Рейхкомиссариатының астанасы болды. ==Мәдениеті== Өнерімен қала жұртшылығын тәнті еткен, қазірде өз жемісін беріп отырған Ровно облыстық музыка-драмалық театр, Ровно филармониясы. Сонымен қатар қалада қуыршақ театры, зоопарк, өлкетану музейі, 2 кинотеатр: кинотеатр «Украина» және 3D кинотеатр «Эра» жұмыс жасайды. Жастар мәдениет үйі облыстағы барлық бүлдіршіндердің екінші үйіне айналған. Мұнда әр түрлі үйірмелер мен секциялар бар. ==Табиғаты== Ровно облысы Припять облыс алабында орналасқан. Облыстың оңтүстік бөлігі [[Волынь]] қыратының солтүстік шетін, солтүстік жағын полесье ойпаты алып жатыр. Пайдалы қазбалары: шымтезек, әр түрлі құрылыс материалдары, гранит, базальт т.б. Климаты – қоңыржай континенттік. Қаңтар айының орташа температурасы – 3,8 градус, ал шілде температурасы 18,5 градус. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 560-620мм. Өзендері [[Днепр]] алабына жатады. Ең ірі өзені – [[Припять]]. Жері шым күлгін, батпақты, оңтүстік өңірі сұр күлгін топырақты келеді. Аумағының 34%-і орман және бұталы алқап. ==Халқы== Негізгі тұрғындары – [[украиндар]]. Олардан басқа орыстар, белорустар тұрады. Орташа тығыздығы 1 шаршы шақырымға 54,3 адамнан келеді. Қала халқы 32%, Ірі қалалары – Ровно, [[Дубно]], [[Здолбунов]], Костополь. === Халық саны === {| class="wikitable" |- ! Жылы !! Халық саны |- | [[1858]] || 5054 |- | [[1897]] || 24573 |- | [[1939]] || 43000 |- | [[1959]] || 59598 |- | [[1970]] || 115541 |- | [[1979]] || 178956 |- | [[1989]] || 227925 |- | [[2001]] || 248813 |- | [[2007]] || 248229 |- | [[2012]] || 250174 |- | [[2013]] || 250333 |} ==Шаруашылығы== Ровно облысы оңтүстік-батыс экономикалық құрамына енеді. Өнеркәсібінің басты салалары – жеңіл, тамақ, ағаш өңдеу, құрылыс материалдарын өндіру. Зығыр комбинаты, тігін, трикотаж, жиһаз фабрикалары, үй құрылысы комбинаты, цемент-шифер комбинаты, темір-бидон зауыды, машина жасау, химия кәсіпорындары орналасқан. Облыс электр энергиясын добротвор аймақтық электр станциясынан алады. 1974 жылы егісі 673,8 мың га болды, соның ішінде дәнді дақылдар 281,9 мың га, техникалық дақылдар 75,6 мың га, бақша дақылдары 93,5 мың га, жемшөп 222,8 мың га. Облыстың мал шаруашылығы алға қойылған. 1975 жылғы есеп бойынша облыстағы ірі қара саны 746,1 мыңды құрады, шошқа 508,7 мың, қой мен ешкі 133,6 мың болды. Темір жолының ұзындығы 579 шақырым. Басты темір дол тармағы Шенетовка – Здолбунов – Ровно – Ковель, Ровно – Здолбунов – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 7,8 мың шақырым. Горынь және Стырь өзендерінде кеме жүзеді. Украина су шаруашылығы инженерлер институты, педагокикалық институт, 16 арнаулы орта оқу орны, муз-драма театры, филармония бар. [[«Қызыл ту»]] газеті басылып шығады.<ref>Украина районы, М., 1969(серия «Советский союз»)</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Ровно облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] t10udumj6emultmoczskyd7hadhkzdp 0 514857 3655379 3052045 2026-09-16T09:32:39Z Орел Карл 81620 Орел Карл [[Шамәлі Тынық]] бетін [[Северский Донец]] деген бағыттау үстіне жылжытты 3052045 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Шамәлі Тынық |шынайы атауы = {{lang-uk|Сі́верський Доне́ць}} |сурет = IMG 5783 sh.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 1053 |су алабының ауданы = 98 900 |су алабы = [[Дон (өзен)|Дон]] → [[Азов теңізі]] |өзендердің су алабы = |су шығыны = 159 |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = [[Подольхи (Прохор ауданы)|Подольхи]] а. |бастауының биіктігі = 220-240 |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 50|s_lat_min = 58|s_lat_sec = 18 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 36|s_lon_min = 54|s_lon_sec = 00 |сағасы = [[Дон (өзен)|Дон]] |сағасының орны = [[Усть-Донецк]] к. |сағасының биіктігі = 4,5 |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 47|m_lat_min = 36|m_lat_sec = 02 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 40|m_lon_min = 53|m_lon_sec = 50 |еңістігі = 0,18 |ел = {{RUS}}<br />{{UKR}} |аймақ = |ортаққордағы санаты = Seversky Donets }} '''Шамәлі Тынық''' ({{lang-uk|Сі́верський Доне́ць}}, {{lang-ru|Северский Донец}}, [[Клавдий Птолемей|Птолемейде]] ''Танаид, Танаис'', [[Геродот|Геродотта]] ''Сиргис'')- РКФСР-дің Белгород және Ростов, УССР-дің Харьков, Донецк және Варашиловград облыстары жеріндегі өзен, Донның оң саласы. Ұзындығы 1053 км, алабы 98,9 мың км². Жоғарғы ағысы бөгеттер және бөгендермен реттелген, төменірек кең аңғармен ағады. Донец маңында өзен тар аңғармен өтеді. Ірі салалары: Оскол, Айдар, Калитва. Негізінен қар суымен қоректенеді. Суы наурыз- сәуір айларында тасиды. Орташа су шығыны 160м³/сек. Желтоқсан айында қатып, наурыз айында мұзы кете бастайды. Донецк қаласына дейін (222 км) кеме жүзеді. Волга-Дон қаласының салынуына байланысты атырауында Усть- Донецк порты салынған. Өзеннен Северский Донец – Донбасс каналы басталады. Жағасында Белгород, Чугуев, Изюм, Лисичанск, Счастье, Донецк, Каменск-Шахтинский, Ақ Калитва қалалары орналасқан. <ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 95-бет</ref> == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Украина өзендері]] [[Санат:Ресей өзендері]] pf43rxp62240qiiv7rohqckzzj0nkiq 3655381 3655379 2026-09-16T09:32:58Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655381 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Северский Донец |шынайы атауы = {{lang-uk|Сі́верський Доне́ць}} |сурет = IMG 5783 sh.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 1053 |су алабының ауданы = 98 900 |су алабы = [[Дон (өзен)|Дон]] → [[Азов теңізі]] |өзендердің су алабы = |су шығыны = 159 |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = [[Подольхи (Прохор ауданы)|Подольхи]] а. |бастауының биіктігі = 220-240 |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 50|s_lat_min = 58|s_lat_sec = 18 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 36|s_lon_min = 54|s_lon_sec = 00 |сағасы = [[Дон (өзен)|Дон]] |сағасының орны = [[Усть-Донецк]] к. |сағасының биіктігі = 4,5 |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 47|m_lat_min = 36|m_lat_sec = 02 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 40|m_lon_min = 53|m_lon_sec = 50 |еңістігі = 0,18 |ел = {{RUS}}<br />{{UKR}} |аймақ = |ортаққордағы санаты = Seversky Donets }} '''Северский Донец''' ({{lang-uk|Сі́верський Доне́ць}}, {{lang-ru|Северский Донец}}, [[Клавдий Птолемей|Птолемейде]] ''Танаид, Танаис'', [[Геродот|Геродотта]] ''Сиргис'')- РКФСР-дің Белгород және Ростов, УССР-дің Харьков, Донецк және Варашиловград облыстары жеріндегі өзен, Донның оң саласы. Ұзындығы 1053 км, алабы 98,9 мың км². Жоғарғы ағысы бөгеттер және бөгендермен реттелген, төменірек кең аңғармен ағады. Донец маңында өзен тар аңғармен өтеді. Ірі салалары: Оскол, Айдар, Калитва. Негізінен қар суымен қоректенеді. Суы наурыз- сәуір айларында тасиды. Орташа су шығыны 160м³/сек. Желтоқсан айында қатып, наурыз айында мұзы кете бастайды. Донецк қаласына дейін (222 км) кеме жүзеді. Волга-Дон қаласының салынуына байланысты атырауында Усть- Донецк порты салынған. Өзеннен Северский Донец – Донбасс каналы басталады. Жағасында Белгород, Чугуев, Изюм, Лисичанск, Счастье, Донецк, Каменск-Шахтинский, Ақ Калитва қалалары орналасқан. <ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 95-бет</ref> == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Украина өзендері]] [[Санат:Ресей өзендері]] 5wbjua82tc0zdbcztl7joh79ygmawmu 0 517062 3654986 3165804 2026-09-15T14:29:17Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3654986 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Инвернесс |шынайы атауы = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Inverness'' <br />[[Шотланд тілі (германдық)|скотс]].''Innerness'' <br /> [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Inbhir Nis'' |сурет = [[Сурет:Invernessmixed.jpg|300px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 29|lat_sec = 2 |lon_dir = W|lon_deg = 4|lon_min = 13|lon_sec = 33 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасынының өлшемi = 200 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Хайленд |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 985 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 36 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 48 248 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 1986 |Агломерация = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0 |DST = +1 |телефон коды = +44 1463 |пошта индексі = |пошта индекстері =IV1-IV3, IV5, IV13, IV63 |автомобиль коды = SX-SY |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |сайты =http://www.worcester.gov.uk/ |сайт тілі = en }} '''Инвернесс''' ({{lang-en|Inverness}}, [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]].''Innerness'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Inbhir Nis'') — Шотландияның солтүстігінде орналасқан портты қала. [[Хайленд]] облысының әкімшілік орталығы. == География == Қала Шотландияның солтүстік-шығысында,[[Мори-Ферт]] шығанағына құятын [[Несс (өзен)|Несс]] өзенінің бойында орналасқан. == Климаты == {{Қаланың ауа райы | Ені = 70% | Жағдайы = left | Жер_ілік = Инвернесстің | Дерекнама = | Қаң_ор = | Қаң_ор_ж-ш = 55.4 | Ақп_ор = | Ақп_ор_ж-ш = 39.0 | Нау_ор = | Нау_ор_ж-ш = 45.7 | Сәу_ор = | Сәу_ор_ж-ш = 42.0 | Мам_ор = | Мам_ор_ж-ш = 45.4 | Мау_ор = | Мау_ор_ж-ш = 52.9 | Шіл_ор = | Шіл_ор_ж-ш = 52.5 | Там_ор = | Там_ор_ж-ш = 57.4 | Қыр_ор = | Қыр_ор_ж-ш = 64.7 | Қаз_ор = | Қаз_ор_ж-ш = 58.4 | Қар_ор = | Қар_ор_ж-ш = 59.4 | Жел_ор = | Жел_ор_ж-ш = 51.4 | Жыл_ор = | Жыл_ор_ж-ш = 624.4 | Қаң_ор_мин = 0.6 | Қаң_ор_макс = 6.6 | Ақп_ор_мин = 0.5 | Ақп_ор_макс = 7.1 | Нау_ор_мин = 2.0 | Нау_ор_макс = 9.0 | Сәу_ор_мин = 3.4 | Сәу_ор_макс = 10.8 | Мам_ор_мин = 5.9 | Мам_ор_макс = 14.1 | Мау_ор_мин = 8.7 | Мау_ор_макс = 16.4 | Шіл_ор_мин = 10.8 | Шіл_ор_макс = 18.7 | Там_ор_мин = 10.6 | Там_ор_макс = 18.4 | Қыр_ор_мин = 8.5 | Қыр_ор_макс = 15.8 | Қаз_ор_мин = 5.8 | Қаз_ор_макс = 12.7 | Қар_ор_мин = 2.7 | Қар_ор_макс = 9.0 | Жел_ор_мин = 1.0 | Жел_ор_макс = 7.0 | Жыл_ор_мин = 5.1 | Жыл_ор_макс = 12.2 | Қаң_а_мин = | Қаң_а_макс = | Ақп_а_мин = | Ақп_а_макс = | Нау_а_мин = | Нау_а_макс = | Сәу_а_мин = | Сәу_а_макс = | Мам_а_мин = | Мам_а_макс = | Мау_а_мин = | Мау_а_макс = | Шіл_а_мин = | Шіл_а_макс = | Там_а_мин = | Там_а_макс = | Қыр_а_мин = | Қыр_а_макс = | Қаз_а_мин = | Қаз_а_макс = | Қар_а_мин = | Қар_а_макс = | Жел_а_мин = | Жел_а_макс = | Жыл_а_мин = | Жыл_а_макс = | Қаң_су = | Ақп_су = | Нау_су = | Сәу_су = | Мам_су = | Мау_су = | Шіл_су = | Там_су = | Қыр_су = | Қаз_су = | Қар_су = | Жел_су = | Жыл_су = }} == Тарихы == [[VI ғасыр|VI ғасырда]] Инвернесс аумағын [[Пикттер|пикт]] тайпалары мекендеген. Қазіргі заманғы қаладан батысқа қарай бірнеше километр қашықтықта шамамен [[565 жыл|565 жылы]] Шотландиядегі [[Христиандық|христиандықты]] уағызшы, монах [[Колумба]] барып келген пиктердің королі [[Бруде I|Бриде І-нің]] цитаделі болды. Инвернесстің алғашқы қамалы, ағаштан жасалған қамал, король [[Малькольм III Кэнмор|Малкольм III-нің]] бұйрығымен шамамен [[1057 жыл|1057 жылы]] салынған және одан кейін король [[Роберт I (Шотландия королі)|Роберт Брюс]] қиратқан. [[Шекспир|Шекспирдің]] «[[Макбет (пьеса)|Макбет]]» пьесасында қамалды [[Макбет]] патшаның резиденциясы ретінде сипаттады және [[Дункан I|Дункан I-нің]] қайтыс болған орны деп айтты, бірақ бұл, нақты оқиғаларға сәйкес келмейді. [[Сурет:Inverness Castle 2.jpg|thumb|left|230px|[[Инвернесс сарайы|Инвернесс қамалы]]]] [[Сурет:St Andrews Cathedral - from Ness Bank - Inverness Scotland.jpg|thumb|left|230px|[[Әулие Андрейдің соборы (Инвернесс)|Әулие Андрейдің кафедралы соборы]]]] 1214 жылы король [[Вильгельм I (Шотландия королі)|Вильгельм Арыстан]] Инвернесске төрт хартияларды берді, оның біреуі патшалық қаланың мәртебесін берді. Сол кездері Инвернесстің тұрғындары көбінесе [[Балық аулау|балық аулаумен]] айналысатын жеткілікті дамыған [[Кемежай|кемежай]] болды. 1233 жылы қалада доминикандық монастырь салынды, ал XIII ғасырдың ортасында Несс өзені арқылы көпір жасалды. [[XV ғасыр|XV ғасырда]] Инвернесс 1411 жылы екі рет жойқын шапқыншылықтардан аман қалды - [[Харлоу түбіндегі шайқас|Харлоу түбіндегі шайқасқа]] дейін [[Дональд Макдональд, Аралдар лорды|Аралдар лорды, Дональд Макдональдтың]] бұйрығымен ұйымдастырылған өрттен зақымдалды, содан кейін 1428 жылы [[Александр Макдональд, Аралдар лорды|Аралдар лорды, Александр Макдональд]] тонап, жартылай жойды. 1562 жылы 4-ші Хантли графы, [[Джордж Гордон, 4-ші Хантли графы|Джордж Гордонның]] және сол жылдардағы көрнекті саяси қайраткердің бұйрығымен, [[Мария Стюарт]] [[Инвернесс сарайы|Инвернесс қамалына]] кіруге тыйым салынған (сол уақытқа дейін ол қайта қалпына келтірілген). Графтың ашық бағынбаушылық әрекеті [[Фрейзер кланы|Фрейзер]] мен [[Манро кланы|Манро]] кландардарындағы патшайымды жақтастары қамалды алып, комендантты асып қойды, ал Хантлидің өзі сатқын деп айыпталды. 1644 жылы Несстегі құлаған ағаш көпірдің орнына 1849 жылғы су тасқынына дейін сақталған тастан жаңа көпір салынған болатын. XVII ғасырдың ортасында [[Оливер Кромвель|Оливер Кромвелдің]] протекторатында қаланың шетінде, оның бұйрығымен 1662 жылы аурухана құрылысына толығымен бөлшектенген цитадель салынды (тек сағаттық мұнара сақталған). 1746 жылы 16 сәуірде Инвернесстің жанында [[Каллоден түбіндегі шайқас]] болды. Бұл шайқаста Жас талапкер деп аталған, [[Карл Эдуард Стюарт|Карл Эдуард Стюарттың]] шотланд жасағы [[Уильям Август, Камберленд герцогы|Кумберленд герцогының]] бастаған ағылшындардан жеңіліске ұшырады. XVIII ғасырда Инвернесс дамыған кемежайлы қала болып қалды. Экономиканың ең маңызды салалары [[Сыра|сыра қайнату]] өнеркәсібі және [[Виски|виски]] өндірісі болды, ал XIX ғасырда [[Кеме жасау |кеме жасау]], былғары тотығу, [[Қой шаруашылығы|қой]] мен жүнді экспорттау дамыды. 1882 жылы Шотландияның батыс жағалауымен Инвернессте байланысқан [[Каледондық канал|Каледондық каналдың]] ашылуы болды. 1855 жылы қалада [[Темір жол көлігі|темір жол қызметі]] пайда болды. 1921 жылы 7 қыркүйекте [[Ұлыбритания министрлер кабинеті|Ұлыбритания министрлер кабинетінің]] төтенше кездесуі [[Лондон|Лондоннан]] тыс жерде болған тарихтағы жалғыз оқиға болды - премьер-министр [[Дэвид Ллойд Джордж]], Шотландияның солтүстігінде демалыс кезінде, сыни жағдай [[Ирландия|Ирландияда]] тәуелсіздік үшін күресті талқылау үшін үкімет отырысын өткізген. ХХ ғасырда қала белсенді түрде дамыды - XXI ғасырдың басында халық саны екі есе артып, 50 000-нан астам адамға жетті. 2000 жылы Инвернесс ресми түрде [[Ұлыбританиядағы сити мәртебесі|қала мәртебесін]] алды. [[Сурет:Inverness Station 4.jpg|thumb|left|200px|Инвернесстегі вокзал]] == Тасымалдау қызметі == Инвернесстегі жалғыз теміржол вокзалынан [[Перт (Шотландия)|Перт]], [[Эдинбург]], [[Глазго]], [[Лондон]], [[Абердин]], [[Терсо]], [[Уик]] және [[Кайл-оф-Лохалш|Кайл-оф-Лохалшқа]] барады. == Спорт == *[[Бағдарлау спорты|Бағдарлау]] - 1999 жылы Инвернессте [[бағдарлау спорты бойынша жазғы әлем чемпионаты|бағдарлау бойынша жазғы әлем чемпионаты]] өтті. *Қалада Шотландия Премьершипінен [[Инвернесс Каледониан Тисл]] футбол клубы орналасқан. == Туыстас қалалар == {{flagicon|GER}} [[Аугсбург]], [[Германия]]</br> {{flagicon|USA}} [[Инвернесс (Флорида)|Инвернесс]], [[АҚШ]] </br> {{flagicon|FRA}} [[Ла-Боль-Эскублак]], [[Франция]] </br> {{flagicon|FRA}} [[Сен-Валери-ан-Ко]], [[Франция]] == Сілтеме == *[http://www.inverness-scotland.com Inverness-scotland.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110428164245/http://www.inverness-scotland.com/ |date=2011-04-28 }}{{ref-en}} *[http://www.scottish-places.info/towns/townhistory2064.html Historical perspective for Inverness]{{ref-en}} *[https://www.undiscoveredscotland.co.uk/inverness/inverness/index.html Undiscoveredscotland.co.uk сайтында қала туралы]{{ref-en}} *[https://www.lonelyplanet.com/worldguide/destinations/europe/scotland/inverness?v=print Inverness Travel Information]{{Deadlink|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} [[Санат:Шотландия қалалары]] iiqdhvvl5ll2e8dk0lhm2lw2hutf8tj 3654988 3654986 2026-09-15T14:30:01Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3654988 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Инвернесс |шынайы атауы = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Inverness'' <br />[[Шотланд тілі (германдық)|скотс]].''Innerness'' <br /> [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Inbhir Nis'' |сурет = [[Сурет:Invernessmixed.jpg|300px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 29|lat_sec = 2 |lon_dir = W|lon_deg = 4|lon_min = 13|lon_sec = 33 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасынының өлшемi = 200 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Хайленд |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 985 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 36 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 48 248<ref>{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/en/uk/cities/scotland/?cityid=8756|title=Thomas Brinkhoff: City Population, United Kingdom: Major Cities in Scotland |access-date=16 April 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/uk/cities/scotlandua/?cityid=8756|title=City Population, United Kingdom: Urban Areas in Scotland |access-date=16 April 2024}}</ref> |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 1986 |Агломерация = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0 |DST = +1 |телефон коды = +44 1463 |пошта индексі = |пошта индекстері =IV1-IV3, IV5, IV13, IV63 |автомобиль коды = SX-SY |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |сайты =http://www.worcester.gov.uk/ |сайт тілі = en }} '''Инвернесс''' ({{lang-en|Inverness}}, [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]].''Innerness'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Inbhir Nis'') — Шотландияның солтүстігінде орналасқан портты қала. [[Хайленд]] облысының әкімшілік орталығы. == География == Қала Шотландияның солтүстік-шығысында,[[Мори-Ферт]] шығанағына құятын [[Несс (өзен)|Несс]] өзенінің бойында орналасқан. == Климаты == {{Қаланың ауа райы | Ені = 70% | Жағдайы = left | Жер_ілік = Инвернесстің | Дерекнама = | Қаң_ор = | Қаң_ор_ж-ш = 55.4 | Ақп_ор = | Ақп_ор_ж-ш = 39.0 | Нау_ор = | Нау_ор_ж-ш = 45.7 | Сәу_ор = | Сәу_ор_ж-ш = 42.0 | Мам_ор = | Мам_ор_ж-ш = 45.4 | Мау_ор = | Мау_ор_ж-ш = 52.9 | Шіл_ор = | Шіл_ор_ж-ш = 52.5 | Там_ор = | Там_ор_ж-ш = 57.4 | Қыр_ор = | Қыр_ор_ж-ш = 64.7 | Қаз_ор = | Қаз_ор_ж-ш = 58.4 | Қар_ор = | Қар_ор_ж-ш = 59.4 | Жел_ор = | Жел_ор_ж-ш = 51.4 | Жыл_ор = | Жыл_ор_ж-ш = 624.4 | Қаң_ор_мин = 0.6 | Қаң_ор_макс = 6.6 | Ақп_ор_мин = 0.5 | Ақп_ор_макс = 7.1 | Нау_ор_мин = 2.0 | Нау_ор_макс = 9.0 | Сәу_ор_мин = 3.4 | Сәу_ор_макс = 10.8 | Мам_ор_мин = 5.9 | Мам_ор_макс = 14.1 | Мау_ор_мин = 8.7 | Мау_ор_макс = 16.4 | Шіл_ор_мин = 10.8 | Шіл_ор_макс = 18.7 | Там_ор_мин = 10.6 | Там_ор_макс = 18.4 | Қыр_ор_мин = 8.5 | Қыр_ор_макс = 15.8 | Қаз_ор_мин = 5.8 | Қаз_ор_макс = 12.7 | Қар_ор_мин = 2.7 | Қар_ор_макс = 9.0 | Жел_ор_мин = 1.0 | Жел_ор_макс = 7.0 | Жыл_ор_мин = 5.1 | Жыл_ор_макс = 12.2 | Қаң_а_мин = | Қаң_а_макс = | Ақп_а_мин = | Ақп_а_макс = | Нау_а_мин = | Нау_а_макс = | Сәу_а_мин = | Сәу_а_макс = | Мам_а_мин = | Мам_а_макс = | Мау_а_мин = | Мау_а_макс = | Шіл_а_мин = | Шіл_а_макс = | Там_а_мин = | Там_а_макс = | Қыр_а_мин = | Қыр_а_макс = | Қаз_а_мин = | Қаз_а_макс = | Қар_а_мин = | Қар_а_макс = | Жел_а_мин = | Жел_а_макс = | Жыл_а_мин = | Жыл_а_макс = | Қаң_су = | Ақп_су = | Нау_су = | Сәу_су = | Мам_су = | Мау_су = | Шіл_су = | Там_су = | Қыр_су = | Қаз_су = | Қар_су = | Жел_су = | Жыл_су = }} == Тарихы == [[VI ғасыр|VI ғасырда]] Инвернесс аумағын [[Пикттер|пикт]] тайпалары мекендеген. Қазіргі заманғы қаладан батысқа қарай бірнеше километр қашықтықта шамамен [[565 жыл|565 жылы]] Шотландиядегі [[Христиандық|христиандықты]] уағызшы, монах [[Колумба]] барып келген пиктердің королі [[Бруде I|Бриде І-нің]] цитаделі болды. Инвернесстің алғашқы қамалы, ағаштан жасалған қамал, король [[Малькольм III Кэнмор|Малкольм III-нің]] бұйрығымен шамамен [[1057 жыл|1057 жылы]] салынған және одан кейін король [[Роберт I (Шотландия королі)|Роберт Брюс]] қиратқан. [[Шекспир|Шекспирдің]] «[[Макбет (пьеса)|Макбет]]» пьесасында қамалды [[Макбет]] патшаның резиденциясы ретінде сипаттады және [[Дункан I|Дункан I-нің]] қайтыс болған орны деп айтты, бірақ бұл, нақты оқиғаларға сәйкес келмейді. [[Сурет:Inverness Castle 2.jpg|thumb|left|230px|[[Инвернесс сарайы|Инвернесс қамалы]]]] [[Сурет:St Andrews Cathedral - from Ness Bank - Inverness Scotland.jpg|thumb|left|230px|[[Әулие Андрейдің соборы (Инвернесс)|Әулие Андрейдің кафедралы соборы]]]] 1214 жылы король [[Вильгельм I (Шотландия королі)|Вильгельм Арыстан]] Инвернесске төрт хартияларды берді, оның біреуі патшалық қаланың мәртебесін берді. Сол кездері Инвернесстің тұрғындары көбінесе [[Балық аулау|балық аулаумен]] айналысатын жеткілікті дамыған [[Кемежай|кемежай]] болды. 1233 жылы қалада доминикандық монастырь салынды, ал XIII ғасырдың ортасында Несс өзені арқылы көпір жасалды. [[XV ғасыр|XV ғасырда]] Инвернесс 1411 жылы екі рет жойқын шапқыншылықтардан аман қалды - [[Харлоу түбіндегі шайқас|Харлоу түбіндегі шайқасқа]] дейін [[Дональд Макдональд, Аралдар лорды|Аралдар лорды, Дональд Макдональдтың]] бұйрығымен ұйымдастырылған өрттен зақымдалды, содан кейін 1428 жылы [[Александр Макдональд, Аралдар лорды|Аралдар лорды, Александр Макдональд]] тонап, жартылай жойды. 1562 жылы 4-ші Хантли графы, [[Джордж Гордон, 4-ші Хантли графы|Джордж Гордонның]] және сол жылдардағы көрнекті саяси қайраткердің бұйрығымен, [[Мария Стюарт]] [[Инвернесс сарайы|Инвернесс қамалына]] кіруге тыйым салынған (сол уақытқа дейін ол қайта қалпына келтірілген). Графтың ашық бағынбаушылық әрекеті [[Фрейзер кланы|Фрейзер]] мен [[Манро кланы|Манро]] кландардарындағы патшайымды жақтастары қамалды алып, комендантты асып қойды, ал Хантлидің өзі сатқын деп айыпталды. 1644 жылы Несстегі құлаған ағаш көпірдің орнына 1849 жылғы су тасқынына дейін сақталған тастан жаңа көпір салынған болатын. XVII ғасырдың ортасында [[Оливер Кромвель|Оливер Кромвелдің]] протекторатында қаланың шетінде, оның бұйрығымен 1662 жылы аурухана құрылысына толығымен бөлшектенген цитадель салынды (тек сағаттық мұнара сақталған). 1746 жылы 16 сәуірде Инвернесстің жанында [[Каллоден түбіндегі шайқас]] болды. Бұл шайқаста Жас талапкер деп аталған, [[Карл Эдуард Стюарт|Карл Эдуард Стюарттың]] шотланд жасағы [[Уильям Август, Камберленд герцогы|Кумберленд герцогының]] бастаған ағылшындардан жеңіліске ұшырады. XVIII ғасырда Инвернесс дамыған кемежайлы қала болып қалды. Экономиканың ең маңызды салалары [[Сыра|сыра қайнату]] өнеркәсібі және [[Виски|виски]] өндірісі болды, ал XIX ғасырда [[Кеме жасау |кеме жасау]], былғары тотығу, [[Қой шаруашылығы|қой]] мен жүнді экспорттау дамыды. 1882 жылы Шотландияның батыс жағалауымен Инвернессте байланысқан [[Каледондық канал|Каледондық каналдың]] ашылуы болды. 1855 жылы қалада [[Темір жол көлігі|темір жол қызметі]] пайда болды. 1921 жылы 7 қыркүйекте [[Ұлыбритания министрлер кабинеті|Ұлыбритания министрлер кабинетінің]] төтенше кездесуі [[Лондон|Лондоннан]] тыс жерде болған тарихтағы жалғыз оқиға болды - премьер-министр [[Дэвид Ллойд Джордж]], Шотландияның солтүстігінде демалыс кезінде, сыни жағдай [[Ирландия|Ирландияда]] тәуелсіздік үшін күресті талқылау үшін үкімет отырысын өткізген. ХХ ғасырда қала белсенді түрде дамыды - XXI ғасырдың басында халық саны екі есе артып, 50 000-нан астам адамға жетті. 2000 жылы Инвернесс ресми түрде [[Ұлыбританиядағы сити мәртебесі|қала мәртебесін]] алды. [[Сурет:Inverness Station 4.jpg|thumb|left|200px|Инвернесстегі вокзал]] == Тасымалдау қызметі == Инвернесстегі жалғыз теміржол вокзалынан [[Перт (Шотландия)|Перт]], [[Эдинбург]], [[Глазго]], [[Лондон]], [[Абердин]], [[Терсо]], [[Уик]] және [[Кайл-оф-Лохалш|Кайл-оф-Лохалшқа]] барады. == Спорт == *[[Бағдарлау спорты|Бағдарлау]] - 1999 жылы Инвернессте [[бағдарлау спорты бойынша жазғы әлем чемпионаты|бағдарлау бойынша жазғы әлем чемпионаты]] өтті. *Қалада Шотландия Премьершипінен [[Инвернесс Каледониан Тисл]] футбол клубы орналасқан. == Туыстас қалалар == {{flagicon|GER}} [[Аугсбург]], [[Германия]]</br> {{flagicon|USA}} [[Инвернесс (Флорида)|Инвернесс]], [[АҚШ]] </br> {{flagicon|FRA}} [[Ла-Боль-Эскублак]], [[Франция]] </br> {{flagicon|FRA}} [[Сен-Валери-ан-Ко]], [[Франция]] == Сілтеме == *[http://www.inverness-scotland.com Inverness-scotland.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110428164245/http://www.inverness-scotland.com/ |date=2011-04-28 }}{{ref-en}} *[http://www.scottish-places.info/towns/townhistory2064.html Historical perspective for Inverness]{{ref-en}} *[https://www.undiscoveredscotland.co.uk/inverness/inverness/index.html Undiscoveredscotland.co.uk сайтында қала туралы]{{ref-en}} *[https://www.lonelyplanet.com/worldguide/destinations/europe/scotland/inverness?v=print Inverness Travel Information]{{Deadlink|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} [[Санат:Шотландия қалалары]] s8619upugwfyj3mprit1zurybxs87qt 3654989 3654988 2026-09-15T14:30:21Z Орел Карл 81620 /* Сілтеме */ 3654989 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Инвернесс |шынайы атауы = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Inverness'' <br />[[Шотланд тілі (германдық)|скотс]].''Innerness'' <br /> [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Inbhir Nis'' |сурет = [[Сурет:Invernessmixed.jpg|300px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 29|lat_sec = 2 |lon_dir = W|lon_deg = 4|lon_min = 13|lon_sec = 33 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасынының өлшемi = 200 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Хайленд |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 985 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 36 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 48 248<ref>{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/en/uk/cities/scotland/?cityid=8756|title=Thomas Brinkhoff: City Population, United Kingdom: Major Cities in Scotland |access-date=16 April 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/uk/cities/scotlandua/?cityid=8756|title=City Population, United Kingdom: Urban Areas in Scotland |access-date=16 April 2024}}</ref> |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 1986 |Агломерация = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0 |DST = +1 |телефон коды = +44 1463 |пошта индексі = |пошта индекстері =IV1-IV3, IV5, IV13, IV63 |автомобиль коды = SX-SY |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |сайты =http://www.worcester.gov.uk/ |сайт тілі = en }} '''Инвернесс''' ({{lang-en|Inverness}}, [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]].''Innerness'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Inbhir Nis'') — Шотландияның солтүстігінде орналасқан портты қала. [[Хайленд]] облысының әкімшілік орталығы. == География == Қала Шотландияның солтүстік-шығысында,[[Мори-Ферт]] шығанағына құятын [[Несс (өзен)|Несс]] өзенінің бойында орналасқан. == Климаты == {{Қаланың ауа райы | Ені = 70% | Жағдайы = left | Жер_ілік = Инвернесстің | Дерекнама = | Қаң_ор = | Қаң_ор_ж-ш = 55.4 | Ақп_ор = | Ақп_ор_ж-ш = 39.0 | Нау_ор = | Нау_ор_ж-ш = 45.7 | Сәу_ор = | Сәу_ор_ж-ш = 42.0 | Мам_ор = | Мам_ор_ж-ш = 45.4 | Мау_ор = | Мау_ор_ж-ш = 52.9 | Шіл_ор = | Шіл_ор_ж-ш = 52.5 | Там_ор = | Там_ор_ж-ш = 57.4 | Қыр_ор = | Қыр_ор_ж-ш = 64.7 | Қаз_ор = | Қаз_ор_ж-ш = 58.4 | Қар_ор = | Қар_ор_ж-ш = 59.4 | Жел_ор = | Жел_ор_ж-ш = 51.4 | Жыл_ор = | Жыл_ор_ж-ш = 624.4 | Қаң_ор_мин = 0.6 | Қаң_ор_макс = 6.6 | Ақп_ор_мин = 0.5 | Ақп_ор_макс = 7.1 | Нау_ор_мин = 2.0 | Нау_ор_макс = 9.0 | Сәу_ор_мин = 3.4 | Сәу_ор_макс = 10.8 | Мам_ор_мин = 5.9 | Мам_ор_макс = 14.1 | Мау_ор_мин = 8.7 | Мау_ор_макс = 16.4 | Шіл_ор_мин = 10.8 | Шіл_ор_макс = 18.7 | Там_ор_мин = 10.6 | Там_ор_макс = 18.4 | Қыр_ор_мин = 8.5 | Қыр_ор_макс = 15.8 | Қаз_ор_мин = 5.8 | Қаз_ор_макс = 12.7 | Қар_ор_мин = 2.7 | Қар_ор_макс = 9.0 | Жел_ор_мин = 1.0 | Жел_ор_макс = 7.0 | Жыл_ор_мин = 5.1 | Жыл_ор_макс = 12.2 | Қаң_а_мин = | Қаң_а_макс = | Ақп_а_мин = | Ақп_а_макс = | Нау_а_мин = | Нау_а_макс = | Сәу_а_мин = | Сәу_а_макс = | Мам_а_мин = | Мам_а_макс = | Мау_а_мин = | Мау_а_макс = | Шіл_а_мин = | Шіл_а_макс = | Там_а_мин = | Там_а_макс = | Қыр_а_мин = | Қыр_а_макс = | Қаз_а_мин = | Қаз_а_макс = | Қар_а_мин = | Қар_а_макс = | Жел_а_мин = | Жел_а_макс = | Жыл_а_мин = | Жыл_а_макс = | Қаң_су = | Ақп_су = | Нау_су = | Сәу_су = | Мам_су = | Мау_су = | Шіл_су = | Там_су = | Қыр_су = | Қаз_су = | Қар_су = | Жел_су = | Жыл_су = }} == Тарихы == [[VI ғасыр|VI ғасырда]] Инвернесс аумағын [[Пикттер|пикт]] тайпалары мекендеген. Қазіргі заманғы қаладан батысқа қарай бірнеше километр қашықтықта шамамен [[565 жыл|565 жылы]] Шотландиядегі [[Христиандық|христиандықты]] уағызшы, монах [[Колумба]] барып келген пиктердің королі [[Бруде I|Бриде І-нің]] цитаделі болды. Инвернесстің алғашқы қамалы, ағаштан жасалған қамал, король [[Малькольм III Кэнмор|Малкольм III-нің]] бұйрығымен шамамен [[1057 жыл|1057 жылы]] салынған және одан кейін король [[Роберт I (Шотландия королі)|Роберт Брюс]] қиратқан. [[Шекспир|Шекспирдің]] «[[Макбет (пьеса)|Макбет]]» пьесасында қамалды [[Макбет]] патшаның резиденциясы ретінде сипаттады және [[Дункан I|Дункан I-нің]] қайтыс болған орны деп айтты, бірақ бұл, нақты оқиғаларға сәйкес келмейді. [[Сурет:Inverness Castle 2.jpg|thumb|left|230px|[[Инвернесс сарайы|Инвернесс қамалы]]]] [[Сурет:St Andrews Cathedral - from Ness Bank - Inverness Scotland.jpg|thumb|left|230px|[[Әулие Андрейдің соборы (Инвернесс)|Әулие Андрейдің кафедралы соборы]]]] 1214 жылы король [[Вильгельм I (Шотландия королі)|Вильгельм Арыстан]] Инвернесске төрт хартияларды берді, оның біреуі патшалық қаланың мәртебесін берді. Сол кездері Инвернесстің тұрғындары көбінесе [[Балық аулау|балық аулаумен]] айналысатын жеткілікті дамыған [[Кемежай|кемежай]] болды. 1233 жылы қалада доминикандық монастырь салынды, ал XIII ғасырдың ортасында Несс өзені арқылы көпір жасалды. [[XV ғасыр|XV ғасырда]] Инвернесс 1411 жылы екі рет жойқын шапқыншылықтардан аман қалды - [[Харлоу түбіндегі шайқас|Харлоу түбіндегі шайқасқа]] дейін [[Дональд Макдональд, Аралдар лорды|Аралдар лорды, Дональд Макдональдтың]] бұйрығымен ұйымдастырылған өрттен зақымдалды, содан кейін 1428 жылы [[Александр Макдональд, Аралдар лорды|Аралдар лорды, Александр Макдональд]] тонап, жартылай жойды. 1562 жылы 4-ші Хантли графы, [[Джордж Гордон, 4-ші Хантли графы|Джордж Гордонның]] және сол жылдардағы көрнекті саяси қайраткердің бұйрығымен, [[Мария Стюарт]] [[Инвернесс сарайы|Инвернесс қамалына]] кіруге тыйым салынған (сол уақытқа дейін ол қайта қалпына келтірілген). Графтың ашық бағынбаушылық әрекеті [[Фрейзер кланы|Фрейзер]] мен [[Манро кланы|Манро]] кландардарындағы патшайымды жақтастары қамалды алып, комендантты асып қойды, ал Хантлидің өзі сатқын деп айыпталды. 1644 жылы Несстегі құлаған ағаш көпірдің орнына 1849 жылғы су тасқынына дейін сақталған тастан жаңа көпір салынған болатын. XVII ғасырдың ортасында [[Оливер Кромвель|Оливер Кромвелдің]] протекторатында қаланың шетінде, оның бұйрығымен 1662 жылы аурухана құрылысына толығымен бөлшектенген цитадель салынды (тек сағаттық мұнара сақталған). 1746 жылы 16 сәуірде Инвернесстің жанында [[Каллоден түбіндегі шайқас]] болды. Бұл шайқаста Жас талапкер деп аталған, [[Карл Эдуард Стюарт|Карл Эдуард Стюарттың]] шотланд жасағы [[Уильям Август, Камберленд герцогы|Кумберленд герцогының]] бастаған ағылшындардан жеңіліске ұшырады. XVIII ғасырда Инвернесс дамыған кемежайлы қала болып қалды. Экономиканың ең маңызды салалары [[Сыра|сыра қайнату]] өнеркәсібі және [[Виски|виски]] өндірісі болды, ал XIX ғасырда [[Кеме жасау |кеме жасау]], былғары тотығу, [[Қой шаруашылығы|қой]] мен жүнді экспорттау дамыды. 1882 жылы Шотландияның батыс жағалауымен Инвернессте байланысқан [[Каледондық канал|Каледондық каналдың]] ашылуы болды. 1855 жылы қалада [[Темір жол көлігі|темір жол қызметі]] пайда болды. 1921 жылы 7 қыркүйекте [[Ұлыбритания министрлер кабинеті|Ұлыбритания министрлер кабинетінің]] төтенше кездесуі [[Лондон|Лондоннан]] тыс жерде болған тарихтағы жалғыз оқиға болды - премьер-министр [[Дэвид Ллойд Джордж]], Шотландияның солтүстігінде демалыс кезінде, сыни жағдай [[Ирландия|Ирландияда]] тәуелсіздік үшін күресті талқылау үшін үкімет отырысын өткізген. ХХ ғасырда қала белсенді түрде дамыды - XXI ғасырдың басында халық саны екі есе артып, 50 000-нан астам адамға жетті. 2000 жылы Инвернесс ресми түрде [[Ұлыбританиядағы сити мәртебесі|қала мәртебесін]] алды. [[Сурет:Inverness Station 4.jpg|thumb|left|200px|Инвернесстегі вокзал]] == Тасымалдау қызметі == Инвернесстегі жалғыз теміржол вокзалынан [[Перт (Шотландия)|Перт]], [[Эдинбург]], [[Глазго]], [[Лондон]], [[Абердин]], [[Терсо]], [[Уик]] және [[Кайл-оф-Лохалш|Кайл-оф-Лохалшқа]] барады. == Спорт == *[[Бағдарлау спорты|Бағдарлау]] - 1999 жылы Инвернессте [[бағдарлау спорты бойынша жазғы әлем чемпионаты|бағдарлау бойынша жазғы әлем чемпионаты]] өтті. *Қалада Шотландия Премьершипінен [[Инвернесс Каледониан Тисл]] футбол клубы орналасқан. == Туыстас қалалар == {{flagicon|GER}} [[Аугсбург]], [[Германия]]</br> {{flagicon|USA}} [[Инвернесс (Флорида)|Инвернесс]], [[АҚШ]] </br> {{flagicon|FRA}} [[Ла-Боль-Эскублак]], [[Франция]] </br> {{flagicon|FRA}} [[Сен-Валери-ан-Ко]], [[Франция]] == Сілтеме == *[http://www.inverness-scotland.com Inverness-scotland.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110428164245/http://www.inverness-scotland.com/ |date=2011-04-28 }}{{ref-en}} *[http://www.scottish-places.info/towns/townhistory2064.html Historical perspective for Inverness]{{ref-en}} *[https://www.undiscoveredscotland.co.uk/inverness/inverness/index.html Undiscoveredscotland.co.uk сайтында қала туралы]{{ref-en}} *[https://www.lonelyplanet.com/worldguide/destinations/europe/scotland/inverness?v=print Inverness Travel Information]{{Deadlink|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шотландия қалалары]] 6kg4sl4pu4cpu4hcdwssj5eoukbv399 3655072 3654989 2026-09-15T16:45:10Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655072 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Инвернесс |шынайы атауы = {{lang-en|Inverness}}<br> {{lang-sco|Innerness}}, {{lang-gd|Inbhir Nis}} |сурет = [[Сурет:Invernessmixed.jpg|300px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 29|lat_sec = 2 |lon_dir = W|lon_deg = 4|lon_min = 13|lon_sec = 33 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасынының өлшемi = 200 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Хайленд |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 985 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 36 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 48 248<ref>{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/en/uk/cities/scotland/?cityid=8756|title=Thomas Brinkhoff: City Population, United Kingdom: Major Cities in Scotland |access-date=16 April 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/uk/cities/scotlandua/?cityid=8756|title=City Population, United Kingdom: Urban Areas in Scotland |access-date=16 April 2024}}</ref> |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 1986 |Агломерация = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0 |DST = +1 |телефон коды = +44 1463 |пошта индексі = |пошта индекстері =IV1-IV3, IV5, IV13, IV63 |автомобиль коды = SX-SY |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |сайты =http://www.worcester.gov.uk/ |сайт тілі = en }} '''Инвернесс''' ({{lang-en|Inverness}}, [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]].''Innerness'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Inbhir Nis'') — Шотландияның солтүстігінде орналасқан портты қала. [[Хайленд]] облысының әкімшілік орталығы. == География == Қала Шотландияның солтүстік-шығысында,[[Мори-Ферт]] шығанағына құятын [[Несс (өзен)|Несс]] өзенінің бойында орналасқан. == Климаты == {{Қаланың ауа райы | Ені = 70% | Жағдайы = left | Жер_ілік = Инвернесстің | Дерекнама = | Қаң_ор = | Қаң_ор_ж-ш = 55.4 | Ақп_ор = | Ақп_ор_ж-ш = 39.0 | Нау_ор = | Нау_ор_ж-ш = 45.7 | Сәу_ор = | Сәу_ор_ж-ш = 42.0 | Мам_ор = | Мам_ор_ж-ш = 45.4 | Мау_ор = | Мау_ор_ж-ш = 52.9 | Шіл_ор = | Шіл_ор_ж-ш = 52.5 | Там_ор = | Там_ор_ж-ш = 57.4 | Қыр_ор = | Қыр_ор_ж-ш = 64.7 | Қаз_ор = | Қаз_ор_ж-ш = 58.4 | Қар_ор = | Қар_ор_ж-ш = 59.4 | Жел_ор = | Жел_ор_ж-ш = 51.4 | Жыл_ор = | Жыл_ор_ж-ш = 624.4 | Қаң_ор_мин = 0.6 | Қаң_ор_макс = 6.6 | Ақп_ор_мин = 0.5 | Ақп_ор_макс = 7.1 | Нау_ор_мин = 2.0 | Нау_ор_макс = 9.0 | Сәу_ор_мин = 3.4 | Сәу_ор_макс = 10.8 | Мам_ор_мин = 5.9 | Мам_ор_макс = 14.1 | Мау_ор_мин = 8.7 | Мау_ор_макс = 16.4 | Шіл_ор_мин = 10.8 | Шіл_ор_макс = 18.7 | Там_ор_мин = 10.6 | Там_ор_макс = 18.4 | Қыр_ор_мин = 8.5 | Қыр_ор_макс = 15.8 | Қаз_ор_мин = 5.8 | Қаз_ор_макс = 12.7 | Қар_ор_мин = 2.7 | Қар_ор_макс = 9.0 | Жел_ор_мин = 1.0 | Жел_ор_макс = 7.0 | Жыл_ор_мин = 5.1 | Жыл_ор_макс = 12.2 | Қаң_а_мин = | Қаң_а_макс = | Ақп_а_мин = | Ақп_а_макс = | Нау_а_мин = | Нау_а_макс = | Сәу_а_мин = | Сәу_а_макс = | Мам_а_мин = | Мам_а_макс = | Мау_а_мин = | Мау_а_макс = | Шіл_а_мин = | Шіл_а_макс = | Там_а_мин = | Там_а_макс = | Қыр_а_мин = | Қыр_а_макс = | Қаз_а_мин = | Қаз_а_макс = | Қар_а_мин = | Қар_а_макс = | Жел_а_мин = | Жел_а_макс = | Жыл_а_мин = | Жыл_а_макс = | Қаң_су = | Ақп_су = | Нау_су = | Сәу_су = | Мам_су = | Мау_су = | Шіл_су = | Там_су = | Қыр_су = | Қаз_су = | Қар_су = | Жел_су = | Жыл_су = }} == Тарихы == [[VI ғасыр|VI ғасырда]] Инвернесс аумағын [[Пикттер|пикт]] тайпалары мекендеген. Қазіргі заманғы қаладан батысқа қарай бірнеше километр қашықтықта шамамен [[565 жыл|565 жылы]] Шотландиядегі [[Христиандық|христиандықты]] уағызшы, монах [[Колумба]] барып келген пиктердің королі [[Бруде I|Бриде І-нің]] цитаделі болды. Инвернесстің алғашқы қамалы, ағаштан жасалған қамал, король [[Малькольм III Кэнмор|Малкольм III-нің]] бұйрығымен шамамен [[1057 жыл|1057 жылы]] салынған және одан кейін король [[Роберт I (Шотландия королі)|Роберт Брюс]] қиратқан. [[Шекспир|Шекспирдің]] «[[Макбет (пьеса)|Макбет]]» пьесасында қамалды [[Макбет]] патшаның резиденциясы ретінде сипаттады және [[Дункан I|Дункан I-нің]] қайтыс болған орны деп айтты, бірақ бұл, нақты оқиғаларға сәйкес келмейді. [[Сурет:Inverness Castle 2.jpg|thumb|left|230px|[[Инвернесс сарайы|Инвернесс қамалы]]]] [[Сурет:St Andrews Cathedral - from Ness Bank - Inverness Scotland.jpg|thumb|left|230px|[[Әулие Андрейдің соборы (Инвернесс)|Әулие Андрейдің кафедралы соборы]]]] 1214 жылы король [[Вильгельм I (Шотландия королі)|Вильгельм Арыстан]] Инвернесске төрт хартияларды берді, оның біреуі патшалық қаланың мәртебесін берді. Сол кездері Инвернесстің тұрғындары көбінесе [[Балық аулау|балық аулаумен]] айналысатын жеткілікті дамыған [[Кемежай|кемежай]] болды. 1233 жылы қалада доминикандық монастырь салынды, ал XIII ғасырдың ортасында Несс өзені арқылы көпір жасалды. [[XV ғасыр|XV ғасырда]] Инвернесс 1411 жылы екі рет жойқын шапқыншылықтардан аман қалды - [[Харлоу түбіндегі шайқас|Харлоу түбіндегі шайқасқа]] дейін [[Дональд Макдональд, Аралдар лорды|Аралдар лорды, Дональд Макдональдтың]] бұйрығымен ұйымдастырылған өрттен зақымдалды, содан кейін 1428 жылы [[Александр Макдональд, Аралдар лорды|Аралдар лорды, Александр Макдональд]] тонап, жартылай жойды. 1562 жылы 4-ші Хантли графы, [[Джордж Гордон, 4-ші Хантли графы|Джордж Гордонның]] және сол жылдардағы көрнекті саяси қайраткердің бұйрығымен, [[Мария Стюарт]] [[Инвернесс сарайы|Инвернесс қамалына]] кіруге тыйым салынған (сол уақытқа дейін ол қайта қалпына келтірілген). Графтың ашық бағынбаушылық әрекеті [[Фрейзер кланы|Фрейзер]] мен [[Манро кланы|Манро]] кландардарындағы патшайымды жақтастары қамалды алып, комендантты асып қойды, ал Хантлидің өзі сатқын деп айыпталды. 1644 жылы Несстегі құлаған ағаш көпірдің орнына 1849 жылғы су тасқынына дейін сақталған тастан жаңа көпір салынған болатын. XVII ғасырдың ортасында [[Оливер Кромвель|Оливер Кромвелдің]] протекторатында қаланың шетінде, оның бұйрығымен 1662 жылы аурухана құрылысына толығымен бөлшектенген цитадель салынды (тек сағаттық мұнара сақталған). 1746 жылы 16 сәуірде Инвернесстің жанында [[Каллоден түбіндегі шайқас]] болды. Бұл шайқаста Жас талапкер деп аталған, [[Карл Эдуард Стюарт|Карл Эдуард Стюарттың]] шотланд жасағы [[Уильям Август, Камберленд герцогы|Кумберленд герцогының]] бастаған ағылшындардан жеңіліске ұшырады. XVIII ғасырда Инвернесс дамыған кемежайлы қала болып қалды. Экономиканың ең маңызды салалары [[Сыра|сыра қайнату]] өнеркәсібі және [[Виски|виски]] өндірісі болды, ал XIX ғасырда [[Кеме жасау |кеме жасау]], былғары тотығу, [[Қой шаруашылығы|қой]] мен жүнді экспорттау дамыды. 1882 жылы Шотландияның батыс жағалауымен Инвернессте байланысқан [[Каледондық канал|Каледондық каналдың]] ашылуы болды. 1855 жылы қалада [[Темір жол көлігі|темір жол қызметі]] пайда болды. 1921 жылы 7 қыркүйекте [[Ұлыбритания министрлер кабинеті|Ұлыбритания министрлер кабинетінің]] төтенше кездесуі [[Лондон|Лондоннан]] тыс жерде болған тарихтағы жалғыз оқиға болды - премьер-министр [[Дэвид Ллойд Джордж]], Шотландияның солтүстігінде демалыс кезінде, сыни жағдай [[Ирландия|Ирландияда]] тәуелсіздік үшін күресті талқылау үшін үкімет отырысын өткізген. ХХ ғасырда қала белсенді түрде дамыды - XXI ғасырдың басында халық саны екі есе артып, 50 000-нан астам адамға жетті. 2000 жылы Инвернесс ресми түрде [[Ұлыбританиядағы сити мәртебесі|қала мәртебесін]] алды. [[Сурет:Inverness Station 4.jpg|thumb|left|200px|Инвернесстегі вокзал]] == Тасымалдау қызметі == Инвернесстегі жалғыз теміржол вокзалынан [[Перт (Шотландия)|Перт]], [[Эдинбург]], [[Глазго]], [[Лондон]], [[Абердин]], [[Терсо]], [[Уик]] және [[Кайл-оф-Лохалш|Кайл-оф-Лохалшқа]] барады. == Спорт == *[[Бағдарлау спорты|Бағдарлау]] - 1999 жылы Инвернессте [[бағдарлау спорты бойынша жазғы әлем чемпионаты|бағдарлау бойынша жазғы әлем чемпионаты]] өтті. *Қалада Шотландия Премьершипінен [[Инвернесс Каледониан Тисл]] футбол клубы орналасқан. == Туыстас қалалар == {{flagicon|GER}} [[Аугсбург]], [[Германия]]</br> {{flagicon|USA}} [[Инвернесс (Флорида)|Инвернесс]], [[АҚШ]] </br> {{flagicon|FRA}} [[Ла-Боль-Эскублак]], [[Франция]] </br> {{flagicon|FRA}} [[Сен-Валери-ан-Ко]], [[Франция]] == Сілтеме == *[http://www.inverness-scotland.com Inverness-scotland.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110428164245/http://www.inverness-scotland.com/ |date=2011-04-28 }}{{ref-en}} *[http://www.scottish-places.info/towns/townhistory2064.html Historical perspective for Inverness]{{ref-en}} *[https://www.undiscoveredscotland.co.uk/inverness/inverness/index.html Undiscoveredscotland.co.uk сайтында қала туралы]{{ref-en}} *[https://www.lonelyplanet.com/worldguide/destinations/europe/scotland/inverness?v=print Inverness Travel Information]{{Deadlink|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шотландия қалалары]] 0vr0h7c38hyuflpledyqqe718yojt74 3655073 3655072 2026-09-15T16:45:27Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655073 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Инвернесс |шынайы атауы = {{lang-en|Inverness}}<br> {{lang-sco|Innerness}}, {{lang-gd|Inbhir Nis}} |сурет = Invernessmixed.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 29|lat_sec = 2 |lon_dir = W|lon_deg = 4|lon_min = 13|lon_sec = 33 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасынының өлшемi = 200 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Хайленд |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 985 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 36 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 48 248<ref>{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/en/uk/cities/scotland/?cityid=8756|title=Thomas Brinkhoff: City Population, United Kingdom: Major Cities in Scotland |access-date=16 April 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/uk/cities/scotlandua/?cityid=8756|title=City Population, United Kingdom: Urban Areas in Scotland |access-date=16 April 2024}}</ref> |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 1986 |Агломерация = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0 |DST = +1 |телефон коды = +44 1463 |пошта индексі = |пошта индекстері =IV1-IV3, IV5, IV13, IV63 |автомобиль коды = SX-SY |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |сайты =http://www.worcester.gov.uk/ |сайт тілі = en }} '''Инвернесс''' ({{lang-en|Inverness}}, [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]].''Innerness'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Inbhir Nis'') — Шотландияның солтүстігінде орналасқан портты қала. [[Хайленд]] облысының әкімшілік орталығы. == География == Қала Шотландияның солтүстік-шығысында,[[Мори-Ферт]] шығанағына құятын [[Несс (өзен)|Несс]] өзенінің бойында орналасқан. == Климаты == {{Қаланың ауа райы | Ені = 70% | Жағдайы = left | Жер_ілік = Инвернесстің | Дерекнама = | Қаң_ор = | Қаң_ор_ж-ш = 55.4 | Ақп_ор = | Ақп_ор_ж-ш = 39.0 | Нау_ор = | Нау_ор_ж-ш = 45.7 | Сәу_ор = | Сәу_ор_ж-ш = 42.0 | Мам_ор = | Мам_ор_ж-ш = 45.4 | Мау_ор = | Мау_ор_ж-ш = 52.9 | Шіл_ор = | Шіл_ор_ж-ш = 52.5 | Там_ор = | Там_ор_ж-ш = 57.4 | Қыр_ор = | Қыр_ор_ж-ш = 64.7 | Қаз_ор = | Қаз_ор_ж-ш = 58.4 | Қар_ор = | Қар_ор_ж-ш = 59.4 | Жел_ор = | Жел_ор_ж-ш = 51.4 | Жыл_ор = | Жыл_ор_ж-ш = 624.4 | Қаң_ор_мин = 0.6 | Қаң_ор_макс = 6.6 | Ақп_ор_мин = 0.5 | Ақп_ор_макс = 7.1 | Нау_ор_мин = 2.0 | Нау_ор_макс = 9.0 | Сәу_ор_мин = 3.4 | Сәу_ор_макс = 10.8 | Мам_ор_мин = 5.9 | Мам_ор_макс = 14.1 | Мау_ор_мин = 8.7 | Мау_ор_макс = 16.4 | Шіл_ор_мин = 10.8 | Шіл_ор_макс = 18.7 | Там_ор_мин = 10.6 | Там_ор_макс = 18.4 | Қыр_ор_мин = 8.5 | Қыр_ор_макс = 15.8 | Қаз_ор_мин = 5.8 | Қаз_ор_макс = 12.7 | Қар_ор_мин = 2.7 | Қар_ор_макс = 9.0 | Жел_ор_мин = 1.0 | Жел_ор_макс = 7.0 | Жыл_ор_мин = 5.1 | Жыл_ор_макс = 12.2 | Қаң_а_мин = | Қаң_а_макс = | Ақп_а_мин = | Ақп_а_макс = | Нау_а_мин = | Нау_а_макс = | Сәу_а_мин = | Сәу_а_макс = | Мам_а_мин = | Мам_а_макс = | Мау_а_мин = | Мау_а_макс = | Шіл_а_мин = | Шіл_а_макс = | Там_а_мин = | Там_а_макс = | Қыр_а_мин = | Қыр_а_макс = | Қаз_а_мин = | Қаз_а_макс = | Қар_а_мин = | Қар_а_макс = | Жел_а_мин = | Жел_а_макс = | Жыл_а_мин = | Жыл_а_макс = | Қаң_су = | Ақп_су = | Нау_су = | Сәу_су = | Мам_су = | Мау_су = | Шіл_су = | Там_су = | Қыр_су = | Қаз_су = | Қар_су = | Жел_су = | Жыл_су = }} == Тарихы == [[VI ғасыр|VI ғасырда]] Инвернесс аумағын [[Пикттер|пикт]] тайпалары мекендеген. Қазіргі заманғы қаладан батысқа қарай бірнеше километр қашықтықта шамамен [[565 жыл|565 жылы]] Шотландиядегі [[Христиандық|христиандықты]] уағызшы, монах [[Колумба]] барып келген пиктердің королі [[Бруде I|Бриде І-нің]] цитаделі болды. Инвернесстің алғашқы қамалы, ағаштан жасалған қамал, король [[Малькольм III Кэнмор|Малкольм III-нің]] бұйрығымен шамамен [[1057 жыл|1057 жылы]] салынған және одан кейін король [[Роберт I (Шотландия королі)|Роберт Брюс]] қиратқан. [[Шекспир|Шекспирдің]] «[[Макбет (пьеса)|Макбет]]» пьесасында қамалды [[Макбет]] патшаның резиденциясы ретінде сипаттады және [[Дункан I|Дункан I-нің]] қайтыс болған орны деп айтты, бірақ бұл, нақты оқиғаларға сәйкес келмейді. [[Сурет:Inverness Castle 2.jpg|thumb|left|230px|[[Инвернесс сарайы|Инвернесс қамалы]]]] [[Сурет:St Andrews Cathedral - from Ness Bank - Inverness Scotland.jpg|thumb|left|230px|[[Әулие Андрейдің соборы (Инвернесс)|Әулие Андрейдің кафедралы соборы]]]] 1214 жылы король [[Вильгельм I (Шотландия королі)|Вильгельм Арыстан]] Инвернесске төрт хартияларды берді, оның біреуі патшалық қаланың мәртебесін берді. Сол кездері Инвернесстің тұрғындары көбінесе [[Балық аулау|балық аулаумен]] айналысатын жеткілікті дамыған [[Кемежай|кемежай]] болды. 1233 жылы қалада доминикандық монастырь салынды, ал XIII ғасырдың ортасында Несс өзені арқылы көпір жасалды. [[XV ғасыр|XV ғасырда]] Инвернесс 1411 жылы екі рет жойқын шапқыншылықтардан аман қалды - [[Харлоу түбіндегі шайқас|Харлоу түбіндегі шайқасқа]] дейін [[Дональд Макдональд, Аралдар лорды|Аралдар лорды, Дональд Макдональдтың]] бұйрығымен ұйымдастырылған өрттен зақымдалды, содан кейін 1428 жылы [[Александр Макдональд, Аралдар лорды|Аралдар лорды, Александр Макдональд]] тонап, жартылай жойды. 1562 жылы 4-ші Хантли графы, [[Джордж Гордон, 4-ші Хантли графы|Джордж Гордонның]] және сол жылдардағы көрнекті саяси қайраткердің бұйрығымен, [[Мария Стюарт]] [[Инвернесс сарайы|Инвернесс қамалына]] кіруге тыйым салынған (сол уақытқа дейін ол қайта қалпына келтірілген). Графтың ашық бағынбаушылық әрекеті [[Фрейзер кланы|Фрейзер]] мен [[Манро кланы|Манро]] кландардарындағы патшайымды жақтастары қамалды алып, комендантты асып қойды, ал Хантлидің өзі сатқын деп айыпталды. 1644 жылы Несстегі құлаған ағаш көпірдің орнына 1849 жылғы су тасқынына дейін сақталған тастан жаңа көпір салынған болатын. XVII ғасырдың ортасында [[Оливер Кромвель|Оливер Кромвелдің]] протекторатында қаланың шетінде, оның бұйрығымен 1662 жылы аурухана құрылысына толығымен бөлшектенген цитадель салынды (тек сағаттық мұнара сақталған). 1746 жылы 16 сәуірде Инвернесстің жанында [[Каллоден түбіндегі шайқас]] болды. Бұл шайқаста Жас талапкер деп аталған, [[Карл Эдуард Стюарт|Карл Эдуард Стюарттың]] шотланд жасағы [[Уильям Август, Камберленд герцогы|Кумберленд герцогының]] бастаған ағылшындардан жеңіліске ұшырады. XVIII ғасырда Инвернесс дамыған кемежайлы қала болып қалды. Экономиканың ең маңызды салалары [[Сыра|сыра қайнату]] өнеркәсібі және [[Виски|виски]] өндірісі болды, ал XIX ғасырда [[Кеме жасау |кеме жасау]], былғары тотығу, [[Қой шаруашылығы|қой]] мен жүнді экспорттау дамыды. 1882 жылы Шотландияның батыс жағалауымен Инвернессте байланысқан [[Каледондық канал|Каледондық каналдың]] ашылуы болды. 1855 жылы қалада [[Темір жол көлігі|темір жол қызметі]] пайда болды. 1921 жылы 7 қыркүйекте [[Ұлыбритания министрлер кабинеті|Ұлыбритания министрлер кабинетінің]] төтенше кездесуі [[Лондон|Лондоннан]] тыс жерде болған тарихтағы жалғыз оқиға болды - премьер-министр [[Дэвид Ллойд Джордж]], Шотландияның солтүстігінде демалыс кезінде, сыни жағдай [[Ирландия|Ирландияда]] тәуелсіздік үшін күресті талқылау үшін үкімет отырысын өткізген. ХХ ғасырда қала белсенді түрде дамыды - XXI ғасырдың басында халық саны екі есе артып, 50 000-нан астам адамға жетті. 2000 жылы Инвернесс ресми түрде [[Ұлыбританиядағы сити мәртебесі|қала мәртебесін]] алды. [[Сурет:Inverness Station 4.jpg|thumb|left|200px|Инвернесстегі вокзал]] == Тасымалдау қызметі == Инвернесстегі жалғыз теміржол вокзалынан [[Перт (Шотландия)|Перт]], [[Эдинбург]], [[Глазго]], [[Лондон]], [[Абердин]], [[Терсо]], [[Уик]] және [[Кайл-оф-Лохалш|Кайл-оф-Лохалшқа]] барады. == Спорт == *[[Бағдарлау спорты|Бағдарлау]] - 1999 жылы Инвернессте [[бағдарлау спорты бойынша жазғы әлем чемпионаты|бағдарлау бойынша жазғы әлем чемпионаты]] өтті. *Қалада Шотландия Премьершипінен [[Инвернесс Каледониан Тисл]] футбол клубы орналасқан. == Туыстас қалалар == {{flagicon|GER}} [[Аугсбург]], [[Германия]]</br> {{flagicon|USA}} [[Инвернесс (Флорида)|Инвернесс]], [[АҚШ]] </br> {{flagicon|FRA}} [[Ла-Боль-Эскублак]], [[Франция]] </br> {{flagicon|FRA}} [[Сен-Валери-ан-Ко]], [[Франция]] == Сілтеме == *[http://www.inverness-scotland.com Inverness-scotland.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110428164245/http://www.inverness-scotland.com/ |date=2011-04-28 }}{{ref-en}} *[http://www.scottish-places.info/towns/townhistory2064.html Historical perspective for Inverness]{{ref-en}} *[https://www.undiscoveredscotland.co.uk/inverness/inverness/index.html Undiscoveredscotland.co.uk сайтында қала туралы]{{ref-en}} *[https://www.lonelyplanet.com/worldguide/destinations/europe/scotland/inverness?v=print Inverness Travel Information]{{Deadlink|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шотландия қалалары]] p3svsvi2oyzo3p75obhjh2x6w425309 3655075 3655073 2026-09-15T16:46:34Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655075 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Инвернесс |шынайы атауы = {{lang-en|Inverness}}<br> {{lang-sco|Innerness}}, {{lang-gd|Inbhir Nis}} |сурет = Invernessmixed.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 29|lat_sec = 2 |lon_dir = W|lon_deg = 4|lon_min = 13|lon_sec = 33 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасынының өлшемi = 200 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Хайленд |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 985 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 36 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 48 248<ref>{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/en/uk/cities/scotland/?cityid=8756|title=Thomas Brinkhoff: City Population, United Kingdom: Major Cities in Scotland |access-date=16 April 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/uk/cities/scotlandua/?cityid=8756|title=City Population, United Kingdom: Urban Areas in Scotland |access-date=16 April 2024}}</ref> |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 1986 |Агломерация = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0 |DST = +1 |телефон коды = +44 1463 |пошта индексі = |пошта индекстері =IV1-IV3, IV5, IV13, IV63 |автомобиль коды = SX-SY |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |сайты =http://www.worcester.gov.uk/ |сайт тілі = en }} '''Инвернесс''' ({{lang-en|Inverness}} {{IPA|[ɪnvərˈnɛs]}}, {{lang-sco|Innerness}}, {{lang-gd|Inbhir Nis}} [iɲɪɾʲˈniʃ] ) — Шотландияның солтүстігінде орналасқан портты қала. [[Хайленд]] облысының әкімшілік орталығы. == География == Қала Шотландияның солтүстік-шығысында,[[Мори-Ферт]] шығанағына құятын [[Несс (өзен)|Несс]] өзенінің бойында орналасқан. == Климаты == {{Қаланың ауа райы | Ені = 70% | Жағдайы = left | Жер_ілік = Инвернесстің | Дерекнама = | Қаң_ор = | Қаң_ор_ж-ш = 55.4 | Ақп_ор = | Ақп_ор_ж-ш = 39.0 | Нау_ор = | Нау_ор_ж-ш = 45.7 | Сәу_ор = | Сәу_ор_ж-ш = 42.0 | Мам_ор = | Мам_ор_ж-ш = 45.4 | Мау_ор = | Мау_ор_ж-ш = 52.9 | Шіл_ор = | Шіл_ор_ж-ш = 52.5 | Там_ор = | Там_ор_ж-ш = 57.4 | Қыр_ор = | Қыр_ор_ж-ш = 64.7 | Қаз_ор = | Қаз_ор_ж-ш = 58.4 | Қар_ор = | Қар_ор_ж-ш = 59.4 | Жел_ор = | Жел_ор_ж-ш = 51.4 | Жыл_ор = | Жыл_ор_ж-ш = 624.4 | Қаң_ор_мин = 0.6 | Қаң_ор_макс = 6.6 | Ақп_ор_мин = 0.5 | Ақп_ор_макс = 7.1 | Нау_ор_мин = 2.0 | Нау_ор_макс = 9.0 | Сәу_ор_мин = 3.4 | Сәу_ор_макс = 10.8 | Мам_ор_мин = 5.9 | Мам_ор_макс = 14.1 | Мау_ор_мин = 8.7 | Мау_ор_макс = 16.4 | Шіл_ор_мин = 10.8 | Шіл_ор_макс = 18.7 | Там_ор_мин = 10.6 | Там_ор_макс = 18.4 | Қыр_ор_мин = 8.5 | Қыр_ор_макс = 15.8 | Қаз_ор_мин = 5.8 | Қаз_ор_макс = 12.7 | Қар_ор_мин = 2.7 | Қар_ор_макс = 9.0 | Жел_ор_мин = 1.0 | Жел_ор_макс = 7.0 | Жыл_ор_мин = 5.1 | Жыл_ор_макс = 12.2 | Қаң_а_мин = | Қаң_а_макс = | Ақп_а_мин = | Ақп_а_макс = | Нау_а_мин = | Нау_а_макс = | Сәу_а_мин = | Сәу_а_макс = | Мам_а_мин = | Мам_а_макс = | Мау_а_мин = | Мау_а_макс = | Шіл_а_мин = | Шіл_а_макс = | Там_а_мин = | Там_а_макс = | Қыр_а_мин = | Қыр_а_макс = | Қаз_а_мин = | Қаз_а_макс = | Қар_а_мин = | Қар_а_макс = | Жел_а_мин = | Жел_а_макс = | Жыл_а_мин = | Жыл_а_макс = | Қаң_су = | Ақп_су = | Нау_су = | Сәу_су = | Мам_су = | Мау_су = | Шіл_су = | Там_су = | Қыр_су = | Қаз_су = | Қар_су = | Жел_су = | Жыл_су = }} == Тарихы == [[VI ғасыр|VI ғасырда]] Инвернесс аумағын [[Пикттер|пикт]] тайпалары мекендеген. Қазіргі заманғы қаладан батысқа қарай бірнеше километр қашықтықта шамамен [[565 жыл|565 жылы]] Шотландиядегі [[Христиандық|христиандықты]] уағызшы, монах [[Колумба]] барып келген пиктердің королі [[Бруде I|Бриде І-нің]] цитаделі болды. Инвернесстің алғашқы қамалы, ағаштан жасалған қамал, король [[Малькольм III Кэнмор|Малкольм III-нің]] бұйрығымен шамамен [[1057 жыл|1057 жылы]] салынған және одан кейін король [[Роберт I (Шотландия королі)|Роберт Брюс]] қиратқан. [[Шекспир|Шекспирдің]] «[[Макбет (пьеса)|Макбет]]» пьесасында қамалды [[Макбет]] патшаның резиденциясы ретінде сипаттады және [[Дункан I|Дункан I-нің]] қайтыс болған орны деп айтты, бірақ бұл, нақты оқиғаларға сәйкес келмейді. [[Сурет:Inverness Castle 2.jpg|thumb|left|230px|[[Инвернесс сарайы|Инвернесс қамалы]]]] [[Сурет:St Andrews Cathedral - from Ness Bank - Inverness Scotland.jpg|thumb|left|230px|[[Әулие Андрейдің соборы (Инвернесс)|Әулие Андрейдің кафедралы соборы]]]] 1214 жылы король [[Вильгельм I (Шотландия королі)|Вильгельм Арыстан]] Инвернесске төрт хартияларды берді, оның біреуі патшалық қаланың мәртебесін берді. Сол кездері Инвернесстің тұрғындары көбінесе [[Балық аулау|балық аулаумен]] айналысатын жеткілікті дамыған [[Кемежай|кемежай]] болды. 1233 жылы қалада доминикандық монастырь салынды, ал XIII ғасырдың ортасында Несс өзені арқылы көпір жасалды. [[XV ғасыр|XV ғасырда]] Инвернесс 1411 жылы екі рет жойқын шапқыншылықтардан аман қалды - [[Харлоу түбіндегі шайқас|Харлоу түбіндегі шайқасқа]] дейін [[Дональд Макдональд, Аралдар лорды|Аралдар лорды, Дональд Макдональдтың]] бұйрығымен ұйымдастырылған өрттен зақымдалды, содан кейін 1428 жылы [[Александр Макдональд, Аралдар лорды|Аралдар лорды, Александр Макдональд]] тонап, жартылай жойды. 1562 жылы 4-ші Хантли графы, [[Джордж Гордон, 4-ші Хантли графы|Джордж Гордонның]] және сол жылдардағы көрнекті саяси қайраткердің бұйрығымен, [[Мария Стюарт]] [[Инвернесс сарайы|Инвернесс қамалына]] кіруге тыйым салынған (сол уақытқа дейін ол қайта қалпына келтірілген). Графтың ашық бағынбаушылық әрекеті [[Фрейзер кланы|Фрейзер]] мен [[Манро кланы|Манро]] кландардарындағы патшайымды жақтастары қамалды алып, комендантты асып қойды, ал Хантлидің өзі сатқын деп айыпталды. 1644 жылы Несстегі құлаған ағаш көпірдің орнына 1849 жылғы су тасқынына дейін сақталған тастан жаңа көпір салынған болатын. XVII ғасырдың ортасында [[Оливер Кромвель|Оливер Кромвелдің]] протекторатында қаланың шетінде, оның бұйрығымен 1662 жылы аурухана құрылысына толығымен бөлшектенген цитадель салынды (тек сағаттық мұнара сақталған). 1746 жылы 16 сәуірде Инвернесстің жанында [[Каллоден түбіндегі шайқас]] болды. Бұл шайқаста Жас талапкер деп аталған, [[Карл Эдуард Стюарт|Карл Эдуард Стюарттың]] шотланд жасағы [[Уильям Август, Камберленд герцогы|Кумберленд герцогының]] бастаған ағылшындардан жеңіліске ұшырады. XVIII ғасырда Инвернесс дамыған кемежайлы қала болып қалды. Экономиканың ең маңызды салалары [[Сыра|сыра қайнату]] өнеркәсібі және [[Виски|виски]] өндірісі болды, ал XIX ғасырда [[Кеме жасау |кеме жасау]], былғары тотығу, [[Қой шаруашылығы|қой]] мен жүнді экспорттау дамыды. 1882 жылы Шотландияның батыс жағалауымен Инвернессте байланысқан [[Каледондық канал|Каледондық каналдың]] ашылуы болды. 1855 жылы қалада [[Темір жол көлігі|темір жол қызметі]] пайда болды. 1921 жылы 7 қыркүйекте [[Ұлыбритания министрлер кабинеті|Ұлыбритания министрлер кабинетінің]] төтенше кездесуі [[Лондон|Лондоннан]] тыс жерде болған тарихтағы жалғыз оқиға болды - премьер-министр [[Дэвид Ллойд Джордж]], Шотландияның солтүстігінде демалыс кезінде, сыни жағдай [[Ирландия|Ирландияда]] тәуелсіздік үшін күресті талқылау үшін үкімет отырысын өткізген. ХХ ғасырда қала белсенді түрде дамыды - XXI ғасырдың басында халық саны екі есе артып, 50 000-нан астам адамға жетті. 2000 жылы Инвернесс ресми түрде [[Ұлыбританиядағы сити мәртебесі|қала мәртебесін]] алды. [[Сурет:Inverness Station 4.jpg|thumb|left|200px|Инвернесстегі вокзал]] == Тасымалдау қызметі == Инвернесстегі жалғыз теміржол вокзалынан [[Перт (Шотландия)|Перт]], [[Эдинбург]], [[Глазго]], [[Лондон]], [[Абердин]], [[Терсо]], [[Уик]] және [[Кайл-оф-Лохалш|Кайл-оф-Лохалшқа]] барады. == Спорт == *[[Бағдарлау спорты|Бағдарлау]] - 1999 жылы Инвернессте [[бағдарлау спорты бойынша жазғы әлем чемпионаты|бағдарлау бойынша жазғы әлем чемпионаты]] өтті. *Қалада Шотландия Премьершипінен [[Инвернесс Каледониан Тисл]] футбол клубы орналасқан. == Туыстас қалалар == {{flagicon|GER}} [[Аугсбург]], [[Германия]]</br> {{flagicon|USA}} [[Инвернесс (Флорида)|Инвернесс]], [[АҚШ]] </br> {{flagicon|FRA}} [[Ла-Боль-Эскублак]], [[Франция]] </br> {{flagicon|FRA}} [[Сен-Валери-ан-Ко]], [[Франция]] == Сілтеме == *[http://www.inverness-scotland.com Inverness-scotland.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110428164245/http://www.inverness-scotland.com/ |date=2011-04-28 }}{{ref-en}} *[http://www.scottish-places.info/towns/townhistory2064.html Historical perspective for Inverness]{{ref-en}} *[https://www.undiscoveredscotland.co.uk/inverness/inverness/index.html Undiscoveredscotland.co.uk сайтында қала туралы]{{ref-en}} *[https://www.lonelyplanet.com/worldguide/destinations/europe/scotland/inverness?v=print Inverness Travel Information]{{Deadlink|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шотландия қалалары]] nd3peqfkhoujqtjuu6h6xmzemyyg640 3655076 3655075 2026-09-15T16:47:33Z Орел Карл 81620 /* Туыстас қалалар */ 3655076 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Инвернесс |шынайы атауы = {{lang-en|Inverness}}<br> {{lang-sco|Innerness}}, {{lang-gd|Inbhir Nis}} |сурет = Invernessmixed.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 29|lat_sec = 2 |lon_dir = W|lon_deg = 4|lon_min = 13|lon_sec = 33 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасынының өлшемi = 200 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Хайленд |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 985 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 36 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 48 248<ref>{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/en/uk/cities/scotland/?cityid=8756|title=Thomas Brinkhoff: City Population, United Kingdom: Major Cities in Scotland |access-date=16 April 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/uk/cities/scotlandua/?cityid=8756|title=City Population, United Kingdom: Urban Areas in Scotland |access-date=16 April 2024}}</ref> |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 1986 |Агломерация = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0 |DST = +1 |телефон коды = +44 1463 |пошта индексі = |пошта индекстері =IV1-IV3, IV5, IV13, IV63 |автомобиль коды = SX-SY |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |сайты =http://www.worcester.gov.uk/ |сайт тілі = en }} '''Инвернесс''' ({{lang-en|Inverness}} {{IPA|[ɪnvərˈnɛs]}}, {{lang-sco|Innerness}}, {{lang-gd|Inbhir Nis}} [iɲɪɾʲˈniʃ] ) — Шотландияның солтүстігінде орналасқан портты қала. [[Хайленд]] облысының әкімшілік орталығы. == География == Қала Шотландияның солтүстік-шығысында,[[Мори-Ферт]] шығанағына құятын [[Несс (өзен)|Несс]] өзенінің бойында орналасқан. == Климаты == {{Қаланың ауа райы | Ені = 70% | Жағдайы = left | Жер_ілік = Инвернесстің | Дерекнама = | Қаң_ор = | Қаң_ор_ж-ш = 55.4 | Ақп_ор = | Ақп_ор_ж-ш = 39.0 | Нау_ор = | Нау_ор_ж-ш = 45.7 | Сәу_ор = | Сәу_ор_ж-ш = 42.0 | Мам_ор = | Мам_ор_ж-ш = 45.4 | Мау_ор = | Мау_ор_ж-ш = 52.9 | Шіл_ор = | Шіл_ор_ж-ш = 52.5 | Там_ор = | Там_ор_ж-ш = 57.4 | Қыр_ор = | Қыр_ор_ж-ш = 64.7 | Қаз_ор = | Қаз_ор_ж-ш = 58.4 | Қар_ор = | Қар_ор_ж-ш = 59.4 | Жел_ор = | Жел_ор_ж-ш = 51.4 | Жыл_ор = | Жыл_ор_ж-ш = 624.4 | Қаң_ор_мин = 0.6 | Қаң_ор_макс = 6.6 | Ақп_ор_мин = 0.5 | Ақп_ор_макс = 7.1 | Нау_ор_мин = 2.0 | Нау_ор_макс = 9.0 | Сәу_ор_мин = 3.4 | Сәу_ор_макс = 10.8 | Мам_ор_мин = 5.9 | Мам_ор_макс = 14.1 | Мау_ор_мин = 8.7 | Мау_ор_макс = 16.4 | Шіл_ор_мин = 10.8 | Шіл_ор_макс = 18.7 | Там_ор_мин = 10.6 | Там_ор_макс = 18.4 | Қыр_ор_мин = 8.5 | Қыр_ор_макс = 15.8 | Қаз_ор_мин = 5.8 | Қаз_ор_макс = 12.7 | Қар_ор_мин = 2.7 | Қар_ор_макс = 9.0 | Жел_ор_мин = 1.0 | Жел_ор_макс = 7.0 | Жыл_ор_мин = 5.1 | Жыл_ор_макс = 12.2 | Қаң_а_мин = | Қаң_а_макс = | Ақп_а_мин = | Ақп_а_макс = | Нау_а_мин = | Нау_а_макс = | Сәу_а_мин = | Сәу_а_макс = | Мам_а_мин = | Мам_а_макс = | Мау_а_мин = | Мау_а_макс = | Шіл_а_мин = | Шіл_а_макс = | Там_а_мин = | Там_а_макс = | Қыр_а_мин = | Қыр_а_макс = | Қаз_а_мин = | Қаз_а_макс = | Қар_а_мин = | Қар_а_макс = | Жел_а_мин = | Жел_а_макс = | Жыл_а_мин = | Жыл_а_макс = | Қаң_су = | Ақп_су = | Нау_су = | Сәу_су = | Мам_су = | Мау_су = | Шіл_су = | Там_су = | Қыр_су = | Қаз_су = | Қар_су = | Жел_су = | Жыл_су = }} == Тарихы == [[VI ғасыр|VI ғасырда]] Инвернесс аумағын [[Пикттер|пикт]] тайпалары мекендеген. Қазіргі заманғы қаладан батысқа қарай бірнеше километр қашықтықта шамамен [[565 жыл|565 жылы]] Шотландиядегі [[Христиандық|христиандықты]] уағызшы, монах [[Колумба]] барып келген пиктердің королі [[Бруде I|Бриде І-нің]] цитаделі болды. Инвернесстің алғашқы қамалы, ағаштан жасалған қамал, король [[Малькольм III Кэнмор|Малкольм III-нің]] бұйрығымен шамамен [[1057 жыл|1057 жылы]] салынған және одан кейін король [[Роберт I (Шотландия королі)|Роберт Брюс]] қиратқан. [[Шекспир|Шекспирдің]] «[[Макбет (пьеса)|Макбет]]» пьесасында қамалды [[Макбет]] патшаның резиденциясы ретінде сипаттады және [[Дункан I|Дункан I-нің]] қайтыс болған орны деп айтты, бірақ бұл, нақты оқиғаларға сәйкес келмейді. [[Сурет:Inverness Castle 2.jpg|thumb|left|230px|[[Инвернесс сарайы|Инвернесс қамалы]]]] [[Сурет:St Andrews Cathedral - from Ness Bank - Inverness Scotland.jpg|thumb|left|230px|[[Әулие Андрейдің соборы (Инвернесс)|Әулие Андрейдің кафедралы соборы]]]] 1214 жылы король [[Вильгельм I (Шотландия королі)|Вильгельм Арыстан]] Инвернесске төрт хартияларды берді, оның біреуі патшалық қаланың мәртебесін берді. Сол кездері Инвернесстің тұрғындары көбінесе [[Балық аулау|балық аулаумен]] айналысатын жеткілікті дамыған [[Кемежай|кемежай]] болды. 1233 жылы қалада доминикандық монастырь салынды, ал XIII ғасырдың ортасында Несс өзені арқылы көпір жасалды. [[XV ғасыр|XV ғасырда]] Инвернесс 1411 жылы екі рет жойқын шапқыншылықтардан аман қалды - [[Харлоу түбіндегі шайқас|Харлоу түбіндегі шайқасқа]] дейін [[Дональд Макдональд, Аралдар лорды|Аралдар лорды, Дональд Макдональдтың]] бұйрығымен ұйымдастырылған өрттен зақымдалды, содан кейін 1428 жылы [[Александр Макдональд, Аралдар лорды|Аралдар лорды, Александр Макдональд]] тонап, жартылай жойды. 1562 жылы 4-ші Хантли графы, [[Джордж Гордон, 4-ші Хантли графы|Джордж Гордонның]] және сол жылдардағы көрнекті саяси қайраткердің бұйрығымен, [[Мария Стюарт]] [[Инвернесс сарайы|Инвернесс қамалына]] кіруге тыйым салынған (сол уақытқа дейін ол қайта қалпына келтірілген). Графтың ашық бағынбаушылық әрекеті [[Фрейзер кланы|Фрейзер]] мен [[Манро кланы|Манро]] кландардарындағы патшайымды жақтастары қамалды алып, комендантты асып қойды, ал Хантлидің өзі сатқын деп айыпталды. 1644 жылы Несстегі құлаған ағаш көпірдің орнына 1849 жылғы су тасқынына дейін сақталған тастан жаңа көпір салынған болатын. XVII ғасырдың ортасында [[Оливер Кромвель|Оливер Кромвелдің]] протекторатында қаланың шетінде, оның бұйрығымен 1662 жылы аурухана құрылысына толығымен бөлшектенген цитадель салынды (тек сағаттық мұнара сақталған). 1746 жылы 16 сәуірде Инвернесстің жанында [[Каллоден түбіндегі шайқас]] болды. Бұл шайқаста Жас талапкер деп аталған, [[Карл Эдуард Стюарт|Карл Эдуард Стюарттың]] шотланд жасағы [[Уильям Август, Камберленд герцогы|Кумберленд герцогының]] бастаған ағылшындардан жеңіліске ұшырады. XVIII ғасырда Инвернесс дамыған кемежайлы қала болып қалды. Экономиканың ең маңызды салалары [[Сыра|сыра қайнату]] өнеркәсібі және [[Виски|виски]] өндірісі болды, ал XIX ғасырда [[Кеме жасау |кеме жасау]], былғары тотығу, [[Қой шаруашылығы|қой]] мен жүнді экспорттау дамыды. 1882 жылы Шотландияның батыс жағалауымен Инвернессте байланысқан [[Каледондық канал|Каледондық каналдың]] ашылуы болды. 1855 жылы қалада [[Темір жол көлігі|темір жол қызметі]] пайда болды. 1921 жылы 7 қыркүйекте [[Ұлыбритания министрлер кабинеті|Ұлыбритания министрлер кабинетінің]] төтенше кездесуі [[Лондон|Лондоннан]] тыс жерде болған тарихтағы жалғыз оқиға болды - премьер-министр [[Дэвид Ллойд Джордж]], Шотландияның солтүстігінде демалыс кезінде, сыни жағдай [[Ирландия|Ирландияда]] тәуелсіздік үшін күресті талқылау үшін үкімет отырысын өткізген. ХХ ғасырда қала белсенді түрде дамыды - XXI ғасырдың басында халық саны екі есе артып, 50 000-нан астам адамға жетті. 2000 жылы Инвернесс ресми түрде [[Ұлыбританиядағы сити мәртебесі|қала мәртебесін]] алды. [[Сурет:Inverness Station 4.jpg|thumb|left|200px|Инвернесстегі вокзал]] == Тасымалдау қызметі == Инвернесстегі жалғыз теміржол вокзалынан [[Перт (Шотландия)|Перт]], [[Эдинбург]], [[Глазго]], [[Лондон]], [[Абердин]], [[Терсо]], [[Уик]] және [[Кайл-оф-Лохалш|Кайл-оф-Лохалшқа]] барады. == Спорт == *[[Бағдарлау спорты|Бағдарлау]] - 1999 жылы Инвернессте [[бағдарлау спорты бойынша жазғы әлем чемпионаты|бағдарлау бойынша жазғы әлем чемпионаты]] өтті. *Қалада Шотландия Премьершипінен [[Инвернесс Каледониан Тисл]] футбол клубы орналасқан. == Туыстас қалалар == * {{flagicon|GER}} [[Аугсбург]], [[Германия]] * {{flagicon|USA}} [[Инвернесс (Флорида)|Инвернесс]], АҚШ * {{flagicon|FRA}} [[Ла-Боль-Эскублак]], [[Франция]] * {{flagicon|FRA}} [[Сен-Валери-ан-Ко]], [[Франция]] == Сілтеме == *[http://www.inverness-scotland.com Inverness-scotland.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110428164245/http://www.inverness-scotland.com/ |date=2011-04-28 }}{{ref-en}} *[http://www.scottish-places.info/towns/townhistory2064.html Historical perspective for Inverness]{{ref-en}} *[https://www.undiscoveredscotland.co.uk/inverness/inverness/index.html Undiscoveredscotland.co.uk сайтында қала туралы]{{ref-en}} *[https://www.lonelyplanet.com/worldguide/destinations/europe/scotland/inverness?v=print Inverness Travel Information]{{Deadlink|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шотландия қалалары]] k49adschz61fg2wlobvfc0frgkqj9hi 3655077 3655076 2026-09-15T16:47:52Z Орел Карл 81620 /* Туыстас қалалар */ 3655077 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Инвернесс |шынайы атауы = {{lang-en|Inverness}}<br> {{lang-sco|Innerness}}, {{lang-gd|Inbhir Nis}} |сурет = Invernessmixed.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 29|lat_sec = 2 |lon_dir = W|lon_deg = 4|lon_min = 13|lon_sec = 33 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасынының өлшемi = 200 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Хайленд |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 985 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 36 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 48 248<ref>{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/en/uk/cities/scotland/?cityid=8756|title=Thomas Brinkhoff: City Population, United Kingdom: Major Cities in Scotland |access-date=16 April 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/uk/cities/scotlandua/?cityid=8756|title=City Population, United Kingdom: Urban Areas in Scotland |access-date=16 April 2024}}</ref> |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 1986 |Агломерация = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0 |DST = +1 |телефон коды = +44 1463 |пошта индексі = |пошта индекстері =IV1-IV3, IV5, IV13, IV63 |автомобиль коды = SX-SY |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |сайты =http://www.worcester.gov.uk/ |сайт тілі = en }} '''Инвернесс''' ({{lang-en|Inverness}} {{IPA|[ɪnvərˈnɛs]}}, {{lang-sco|Innerness}}, {{lang-gd|Inbhir Nis}} [iɲɪɾʲˈniʃ] ) — Шотландияның солтүстігінде орналасқан портты қала. [[Хайленд]] облысының әкімшілік орталығы. == География == Қала Шотландияның солтүстік-шығысында,[[Мори-Ферт]] шығанағына құятын [[Несс (өзен)|Несс]] өзенінің бойында орналасқан. == Климаты == {{Қаланың ауа райы | Ені = 70% | Жағдайы = left | Жер_ілік = Инвернесстің | Дерекнама = | Қаң_ор = | Қаң_ор_ж-ш = 55.4 | Ақп_ор = | Ақп_ор_ж-ш = 39.0 | Нау_ор = | Нау_ор_ж-ш = 45.7 | Сәу_ор = | Сәу_ор_ж-ш = 42.0 | Мам_ор = | Мам_ор_ж-ш = 45.4 | Мау_ор = | Мау_ор_ж-ш = 52.9 | Шіл_ор = | Шіл_ор_ж-ш = 52.5 | Там_ор = | Там_ор_ж-ш = 57.4 | Қыр_ор = | Қыр_ор_ж-ш = 64.7 | Қаз_ор = | Қаз_ор_ж-ш = 58.4 | Қар_ор = | Қар_ор_ж-ш = 59.4 | Жел_ор = | Жел_ор_ж-ш = 51.4 | Жыл_ор = | Жыл_ор_ж-ш = 624.4 | Қаң_ор_мин = 0.6 | Қаң_ор_макс = 6.6 | Ақп_ор_мин = 0.5 | Ақп_ор_макс = 7.1 | Нау_ор_мин = 2.0 | Нау_ор_макс = 9.0 | Сәу_ор_мин = 3.4 | Сәу_ор_макс = 10.8 | Мам_ор_мин = 5.9 | Мам_ор_макс = 14.1 | Мау_ор_мин = 8.7 | Мау_ор_макс = 16.4 | Шіл_ор_мин = 10.8 | Шіл_ор_макс = 18.7 | Там_ор_мин = 10.6 | Там_ор_макс = 18.4 | Қыр_ор_мин = 8.5 | Қыр_ор_макс = 15.8 | Қаз_ор_мин = 5.8 | Қаз_ор_макс = 12.7 | Қар_ор_мин = 2.7 | Қар_ор_макс = 9.0 | Жел_ор_мин = 1.0 | Жел_ор_макс = 7.0 | Жыл_ор_мин = 5.1 | Жыл_ор_макс = 12.2 | Қаң_а_мин = | Қаң_а_макс = | Ақп_а_мин = | Ақп_а_макс = | Нау_а_мин = | Нау_а_макс = | Сәу_а_мин = | Сәу_а_макс = | Мам_а_мин = | Мам_а_макс = | Мау_а_мин = | Мау_а_макс = | Шіл_а_мин = | Шіл_а_макс = | Там_а_мин = | Там_а_макс = | Қыр_а_мин = | Қыр_а_макс = | Қаз_а_мин = | Қаз_а_макс = | Қар_а_мин = | Қар_а_макс = | Жел_а_мин = | Жел_а_макс = | Жыл_а_мин = | Жыл_а_макс = | Қаң_су = | Ақп_су = | Нау_су = | Сәу_су = | Мам_су = | Мау_су = | Шіл_су = | Там_су = | Қыр_су = | Қаз_су = | Қар_су = | Жел_су = | Жыл_су = }} == Тарихы == [[VI ғасыр|VI ғасырда]] Инвернесс аумағын [[Пикттер|пикт]] тайпалары мекендеген. Қазіргі заманғы қаладан батысқа қарай бірнеше километр қашықтықта шамамен [[565 жыл|565 жылы]] Шотландиядегі [[Христиандық|христиандықты]] уағызшы, монах [[Колумба]] барып келген пиктердің королі [[Бруде I|Бриде І-нің]] цитаделі болды. Инвернесстің алғашқы қамалы, ағаштан жасалған қамал, король [[Малькольм III Кэнмор|Малкольм III-нің]] бұйрығымен шамамен [[1057 жыл|1057 жылы]] салынған және одан кейін король [[Роберт I (Шотландия королі)|Роберт Брюс]] қиратқан. [[Шекспир|Шекспирдің]] «[[Макбет (пьеса)|Макбет]]» пьесасында қамалды [[Макбет]] патшаның резиденциясы ретінде сипаттады және [[Дункан I|Дункан I-нің]] қайтыс болған орны деп айтты, бірақ бұл, нақты оқиғаларға сәйкес келмейді. [[Сурет:Inverness Castle 2.jpg|thumb|left|230px|[[Инвернесс сарайы|Инвернесс қамалы]]]] [[Сурет:St Andrews Cathedral - from Ness Bank - Inverness Scotland.jpg|thumb|left|230px|[[Әулие Андрейдің соборы (Инвернесс)|Әулие Андрейдің кафедралы соборы]]]] 1214 жылы король [[Вильгельм I (Шотландия королі)|Вильгельм Арыстан]] Инвернесске төрт хартияларды берді, оның біреуі патшалық қаланың мәртебесін берді. Сол кездері Инвернесстің тұрғындары көбінесе [[Балық аулау|балық аулаумен]] айналысатын жеткілікті дамыған [[Кемежай|кемежай]] болды. 1233 жылы қалада доминикандық монастырь салынды, ал XIII ғасырдың ортасында Несс өзені арқылы көпір жасалды. [[XV ғасыр|XV ғасырда]] Инвернесс 1411 жылы екі рет жойқын шапқыншылықтардан аман қалды - [[Харлоу түбіндегі шайқас|Харлоу түбіндегі шайқасқа]] дейін [[Дональд Макдональд, Аралдар лорды|Аралдар лорды, Дональд Макдональдтың]] бұйрығымен ұйымдастырылған өрттен зақымдалды, содан кейін 1428 жылы [[Александр Макдональд, Аралдар лорды|Аралдар лорды, Александр Макдональд]] тонап, жартылай жойды. 1562 жылы 4-ші Хантли графы, [[Джордж Гордон, 4-ші Хантли графы|Джордж Гордонның]] және сол жылдардағы көрнекті саяси қайраткердің бұйрығымен, [[Мария Стюарт]] [[Инвернесс сарайы|Инвернесс қамалына]] кіруге тыйым салынған (сол уақытқа дейін ол қайта қалпына келтірілген). Графтың ашық бағынбаушылық әрекеті [[Фрейзер кланы|Фрейзер]] мен [[Манро кланы|Манро]] кландардарындағы патшайымды жақтастары қамалды алып, комендантты асып қойды, ал Хантлидің өзі сатқын деп айыпталды. 1644 жылы Несстегі құлаған ағаш көпірдің орнына 1849 жылғы су тасқынына дейін сақталған тастан жаңа көпір салынған болатын. XVII ғасырдың ортасында [[Оливер Кромвель|Оливер Кромвелдің]] протекторатында қаланың шетінде, оның бұйрығымен 1662 жылы аурухана құрылысына толығымен бөлшектенген цитадель салынды (тек сағаттық мұнара сақталған). 1746 жылы 16 сәуірде Инвернесстің жанында [[Каллоден түбіндегі шайқас]] болды. Бұл шайқаста Жас талапкер деп аталған, [[Карл Эдуард Стюарт|Карл Эдуард Стюарттың]] шотланд жасағы [[Уильям Август, Камберленд герцогы|Кумберленд герцогының]] бастаған ағылшындардан жеңіліске ұшырады. XVIII ғасырда Инвернесс дамыған кемежайлы қала болып қалды. Экономиканың ең маңызды салалары [[Сыра|сыра қайнату]] өнеркәсібі және [[Виски|виски]] өндірісі болды, ал XIX ғасырда [[Кеме жасау |кеме жасау]], былғары тотығу, [[Қой шаруашылығы|қой]] мен жүнді экспорттау дамыды. 1882 жылы Шотландияның батыс жағалауымен Инвернессте байланысқан [[Каледондық канал|Каледондық каналдың]] ашылуы болды. 1855 жылы қалада [[Темір жол көлігі|темір жол қызметі]] пайда болды. 1921 жылы 7 қыркүйекте [[Ұлыбритания министрлер кабинеті|Ұлыбритания министрлер кабинетінің]] төтенше кездесуі [[Лондон|Лондоннан]] тыс жерде болған тарихтағы жалғыз оқиға болды - премьер-министр [[Дэвид Ллойд Джордж]], Шотландияның солтүстігінде демалыс кезінде, сыни жағдай [[Ирландия|Ирландияда]] тәуелсіздік үшін күресті талқылау үшін үкімет отырысын өткізген. ХХ ғасырда қала белсенді түрде дамыды - XXI ғасырдың басында халық саны екі есе артып, 50 000-нан астам адамға жетті. 2000 жылы Инвернесс ресми түрде [[Ұлыбританиядағы сити мәртебесі|қала мәртебесін]] алды. [[Сурет:Inverness Station 4.jpg|thumb|left|200px|Инвернесстегі вокзал]] == Тасымалдау қызметі == Инвернесстегі жалғыз теміржол вокзалынан [[Перт (Шотландия)|Перт]], [[Эдинбург]], [[Глазго]], [[Лондон]], [[Абердин]], [[Терсо]], [[Уик]] және [[Кайл-оф-Лохалш|Кайл-оф-Лохалшқа]] барады. == Спорт == *[[Бағдарлау спорты|Бағдарлау]] - 1999 жылы Инвернессте [[бағдарлау спорты бойынша жазғы әлем чемпионаты|бағдарлау бойынша жазғы әлем чемпионаты]] өтті. *Қалада Шотландия Премьершипінен [[Инвернесс Каледониан Тисл]] футбол клубы орналасқан. == Туыстас қалалар == * {{flagicon|GER}} [[Аугсбург]], [[Германия]] * {{flagicon|USA}} [[Инвернесс (Флорида)|Инвернесс]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] * {{flagicon|FRA}} [[Ла-Боль-Эскублак]], [[Франция]] * {{flagicon|FRA}} [[Сен-Валери-ан-Ко]], [[Франция]] == Сілтеме == *[http://www.inverness-scotland.com Inverness-scotland.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110428164245/http://www.inverness-scotland.com/ |date=2011-04-28 }}{{ref-en}} *[http://www.scottish-places.info/towns/townhistory2064.html Historical perspective for Inverness]{{ref-en}} *[https://www.undiscoveredscotland.co.uk/inverness/inverness/index.html Undiscoveredscotland.co.uk сайтында қала туралы]{{ref-en}} *[https://www.lonelyplanet.com/worldguide/destinations/europe/scotland/inverness?v=print Inverness Travel Information]{{Deadlink|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шотландия қалалары]] 6xxhxm21wg0t00crink7owrsdhu7jtf 10 522919 3655296 3431136 2026-09-16T08:18:49Z Орел Карл 81620 3655296 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Украина әкімшілік бөлінісі | title = {{flagicon|Ukraine}}&nbsp; [[Украина әкімшілік бөлінісі]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | above = Астанасы: '''[[Киев]]''' | group1 = [[Украина облыстары|Облыстар]] | list1 = * [[Винница облысы|Винница]] * [[Волынь облысы|Волынь]] * [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск]] * [[Донецк облысы|Донецк]] * [[Житомир облысы|Житомир]] * [[Закарпатье облысы|Закарпатье]] * [[Запорожье облысы|Запорожье]] * [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск]] * [[Киев облысы|Киев]] * [[Кировоград облысы|Кировоград]] * [[Луганск облысы|Луганск]] * [[Львов облысы|Львов]] * [[Николаев облысы|Николаев]] * [[Одесса облысы|Одесса]] * [[Полтава облысы|Полтава]] * [[Ровно облысы|Ровно]] * [[Сумы облысы|Сумы]] * [[Тернополь облысы|Тернополь]] * [[Харьков облысы|Харьков]] * [[Херсон облысы|Херсон]] * [[Хмельницкий облысы|Хмельницкий]] * [[Черкассы облысы|Черкассы]] * [[Чернигов облысы|Чернигов]] * [[Черновцы облысы|Черновцы]] | group2 = [[Арнайы статусы бар қала (Украина)|Арнайы статусы бар қалалар]] | list2 = * [[Киев]] * [[Ақиар]]¹ | group3 = [[Украинаның автономиялық республикалары|Автономиялық республика]] | list3 = * [[Қырым Автономиялық Республикасы|Қырым]]¹ | group4 = [[Украина қалалары тізімі|Облыс орталықтары]] | list4 = * [[Винница]] * [[Днепр (қала)|Днепр]] * [[Донецк]] * [[Житомир]] * [[Ужгород]] * [[Запорожье]] * [[Ивано-Франковск]] * [[Киев]] * [[Кропивницкий]] * [[Луганск]] * [[Луцк]] * [[Львов]] * [[Николаев]] * [[Одесса]] * [[Полтава]] * [[Ровно]] * [[Сумы]] * [[Тернополь]] * [[Харьков]] * [[Херсон]] * [[Хмельницкий]] * [[Черкассы]] * [[Чернигов]] * [[Черновцы]] | below= ¹[[Қырым|Қырым Республикасы]]н [[Ресей|РФ]] басып алды, ал [[Ақиар]] РФ құрамындағы федералды қала статусына ие болды }}<noinclude> </noinclude> rqqxovkw4ozugl4oh4r5trs9axhax0u 0 528321 3655112 3601014 2026-09-15T17:29:07Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655112 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Хмельницкий облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Хмельницька область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Khmelnytskyi Oblast.svg |Ту = Flag of Khmelnytskyi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 32|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 52|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Хмельницкий]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = https://www.adm-km.gov.ua/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Khmelnytskyi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Хмельницкий облысы''' (1954 жылға дейін Каменец-Подольский облысы) — [[Украина]] құрамындағы әкімшілік бөлік. 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Жері 20,6 мың км квадрат. Халқы 1963 мың (1977). 20 ауданға бөлінеді. 11 қаласы, 24 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Хмельницкий қаласы. == Табиғаты == Волынь-Подоль қыратының шегінде орналасқан. Жері өзен аңғарларымен, сай, жыралармен тілімделген. Пайдалы қазындылары – гипс, гранит, фосфорит, шымтезек. Климтаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,4 шілдеде 19,2 градус. Жауын – шашынның жылдық орташа мөлшері 550 – 600 мм. Басты өзені – [[Днестр]]. Жері қара және сұр күлгін топырақты. Облыстың көпшілік бөлігі орманды дала зонасында жатыр. Территориясының 12%-і орман. == Халқы == Тұрғындарының негізі украиндар; орыстар, поляктар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 км квадрат – ге 77,9 адамнан. Қала халқы 30%. Ірі қалалары – Хмельницкий, Каменец-Подольский, [[Шепетовка]], Славута. == Шаруашылығы == Өнеркәсібінің басты салалары – тамақ, жеңіл, мәшина жасау және металл өңдеу. Ірі кәсіпорындары – қант зауыттары (Хмельницкий, Каменец-Подольский, Шепетовка қалаларында), көкөніс консервілеу зауыды (Каменец-Подольский), ет комбинаты (Хмельницкий), шұға (Славута), мақта-мата (Каменец – Подольский), трикотаж (Хмельницкий) фабрикалары, трансформаталық қосалқы станциялар, «Трактородеталь» зауыттары (Хмельницкий), кабель, электромеханика, «Автозапчасть» заводтары (Каменец-Подольский). Облыста 1973 жылы 523 колхоз және 2 совхоз болды. Егісі (1972 жылы мыңға) 1401,3 бұның ішінде дәнді дақылдар 698,6, техника 169,3, картоп, көкөніс 124,1, жемшөп 409,3. Негізгі дәнді дақылдары – бидай, арпа, қара құмық, сұлы, тары. Техника дақылдардан қант қызылшасы басым (149,8) өсіріледі. 1973 жылғы мал саны (мың): мүйізді ірі қара 1076,7 (бұның ішінде сиыр 433,0), шошқа 958,4, қой мен ешкі 223,6, жылқы 83,2. Темір жолының ұзындығы 732 км (1973). Негізгі темір жолы желілері Киев – Хмельницкий – Львов, Одесса – Хмельницкий – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 12,3 мың км. Днестр өзенінде кеме жүзеді. Ауыл шаруашылығы, педогогика, технология институттар, 16 арнаулы орта оқу орны, 2 театр, филармония, 3 музей бар. облыстық «Радяньске Поділля» («Советтік Подолья») газеті шығады. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] i4ari0evxrs3v6sddhzwajidnrwb9g2 3655115 3655112 2026-09-15T17:30:50Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655115 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Хмельницкий облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Хмельницька область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Khmelnytskyi Oblast.svg |Ту = Flag of Khmelnytskyi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 32|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 52|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Хмельницкий]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Сергей Григорьевич Тюрин |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Виолетта Александровна Лабазюк |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = https://www.adm-km.gov.ua/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Khmelnytskyi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Хмельницкий облысы''' (1954 жылға дейін Каменец-Подольский облысы) — [[Украина]] құрамындағы әкімшілік бөлік. 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Жері 20,6 мың км квадрат. Халқы 1963 мың (1977). 20 ауданға бөлінеді. 11 қаласы, 24 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Хмельницкий қаласы. == Табиғаты == Волынь-Подоль қыратының шегінде орналасқан. Жері өзен аңғарларымен, сай, жыралармен тілімделген. Пайдалы қазындылары – гипс, гранит, фосфорит, шымтезек. Климтаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,4 шілдеде 19,2 градус. Жауын – шашынның жылдық орташа мөлшері 550 – 600 мм. Басты өзені – [[Днестр]]. Жері қара және сұр күлгін топырақты. Облыстың көпшілік бөлігі орманды дала зонасында жатыр. Территориясының 12%-і орман. == Халқы == Тұрғындарының негізі украиндар; орыстар, поляктар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 км квадрат – ге 77,9 адамнан. Қала халқы 30%. Ірі қалалары – Хмельницкий, Каменец-Подольский, [[Шепетовка]], Славута. == Шаруашылығы == Өнеркәсібінің басты салалары – тамақ, жеңіл, мәшина жасау және металл өңдеу. Ірі кәсіпорындары – қант зауыттары (Хмельницкий, Каменец-Подольский, Шепетовка қалаларында), көкөніс консервілеу зауыды (Каменец-Подольский), ет комбинаты (Хмельницкий), шұға (Славута), мақта-мата (Каменец – Подольский), трикотаж (Хмельницкий) фабрикалары, трансформаталық қосалқы станциялар, «Трактородеталь» зауыттары (Хмельницкий), кабель, электромеханика, «Автозапчасть» заводтары (Каменец-Подольский). Облыста 1973 жылы 523 колхоз және 2 совхоз болды. Егісі (1972 жылы мыңға) 1401,3 бұның ішінде дәнді дақылдар 698,6, техника 169,3, картоп, көкөніс 124,1, жемшөп 409,3. Негізгі дәнді дақылдары – бидай, арпа, қара құмық, сұлы, тары. Техника дақылдардан қант қызылшасы басым (149,8) өсіріледі. 1973 жылғы мал саны (мың): мүйізді ірі қара 1076,7 (бұның ішінде сиыр 433,0), шошқа 958,4, қой мен ешкі 223,6, жылқы 83,2. Темір жолының ұзындығы 732 км (1973). Негізгі темір жолы желілері Киев – Хмельницкий – Львов, Одесса – Хмельницкий – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 12,3 мың км. Днестр өзенінде кеме жүзеді. Ауыл шаруашылығы, педогогика, технология институттар, 16 арнаулы орта оқу орны, 2 театр, филармония, 3 музей бар. облыстық «Радяньске Поділля» («Советтік Подолья») газеті шығады. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] lrbj9z3j84dhc1z8e5nw1gnp14kijmx 3655117 3655115 2026-09-15T17:32:28Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655117 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Хмельницкий облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Хмельницька область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Khmelnytskyi Oblast.svg |Ту = Flag of Khmelnytskyi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 32|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 52|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Хмельницкий]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Сергей Григорьевич Тюрин |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Виолетта Александровна Лабазюк |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 20 629 |Жер аумағының пайызы = 3,42 |Жер аумағы бойынша орны = 19 |Максималды биіктігі = 401 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = 121 |Карта = Khmelnytskyi in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Khmelnytskyi Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = https://www.adm-km.gov.ua/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Khmelnytskyi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Хмельницкий облысы''' (1954 жылға дейін Каменец-Подольский облысы) — [[Украина]] құрамындағы әкімшілік бөлік. 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Жері 20,6 мың км квадрат. Халқы 1963 мың (1977). 20 ауданға бөлінеді. 11 қаласы, 24 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Хмельницкий қаласы. == Табиғаты == Волынь-Подоль қыратының шегінде орналасқан. Жері өзен аңғарларымен, сай, жыралармен тілімделген. Пайдалы қазындылары – гипс, гранит, фосфорит, шымтезек. Климтаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,4 шілдеде 19,2 градус. Жауын – шашынның жылдық орташа мөлшері 550 – 600 мм. Басты өзені – [[Днестр]]. Жері қара және сұр күлгін топырақты. Облыстың көпшілік бөлігі орманды дала зонасында жатыр. Территориясының 12%-і орман. == Халқы == Тұрғындарының негізі украиндар; орыстар, поляктар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 км квадрат – ге 77,9 адамнан. Қала халқы 30%. Ірі қалалары – Хмельницкий, Каменец-Подольский, [[Шепетовка]], Славута. == Шаруашылығы == Өнеркәсібінің басты салалары – тамақ, жеңіл, мәшина жасау және металл өңдеу. Ірі кәсіпорындары – қант зауыттары (Хмельницкий, Каменец-Подольский, Шепетовка қалаларында), көкөніс консервілеу зауыды (Каменец-Подольский), ет комбинаты (Хмельницкий), шұға (Славута), мақта-мата (Каменец – Подольский), трикотаж (Хмельницкий) фабрикалары, трансформаталық қосалқы станциялар, «Трактородеталь» зауыттары (Хмельницкий), кабель, электромеханика, «Автозапчасть» заводтары (Каменец-Подольский). Облыста 1973 жылы 523 колхоз және 2 совхоз болды. Егісі (1972 жылы мыңға) 1401,3 бұның ішінде дәнді дақылдар 698,6, техника 169,3, картоп, көкөніс 124,1, жемшөп 409,3. Негізгі дәнді дақылдары – бидай, арпа, қара құмық, сұлы, тары. Техника дақылдардан қант қызылшасы басым (149,8) өсіріледі. 1973 жылғы мал саны (мың): мүйізді ірі қара 1076,7 (бұның ішінде сиыр 433,0), шошқа 958,4, қой мен ешкі 223,6, жылқы 83,2. Темір жолының ұзындығы 732 км (1973). Негізгі темір жолы желілері Киев – Хмельницкий – Львов, Одесса – Хмельницкий – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 12,3 мың км. Днестр өзенінде кеме жүзеді. Ауыл шаруашылығы, педогогика, технология институттар, 16 арнаулы орта оқу орны, 2 театр, филармония, 3 музей бар. облыстық «Радяньске Поділля» («Советтік Подолья») газеті шығады. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] pt2xkw8ap88z6p3tpfehkizfejozft7 3655120 3655117 2026-09-15T17:34:35Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655120 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Хмельницкий облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Хмельницька область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Khmelnytskyi Oblast.svg |Ту = Flag of Khmelnytskyi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 32|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 52|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Хмельницкий]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Каменец-Подольский]], [[Шепетовка]], [[Нетешин]], [[Славута]], [[Староконстантинов]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Сергей Григорьевич Тюрин |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Виолетта Александровна Лабазюк |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{Құлдырау}} 1 227 474 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 2,88 |Халық саны бойынша орны = 13 |Тығыздығы = 63,57 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 20 629 |Жер аумағының пайызы = 3,42 |Жер аумағы бойынша орны = 19 |Максималды биіктігі = 401 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = 121 |Карта = Khmelnytskyi in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Khmelnytskyi Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-68 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = https://www.adm-km.gov.ua/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Khmelnytskyi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Хмельницкий облысы''' (1954 жылға дейін Каменец-Подольский облысы) — [[Украина]] құрамындағы әкімшілік бөлік. 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Жері 20,6 мың км квадрат. Халқы 1963 мың (1977). 20 ауданға бөлінеді. 11 қаласы, 24 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Хмельницкий қаласы. == Табиғаты == Волынь-Подоль қыратының шегінде орналасқан. Жері өзен аңғарларымен, сай, жыралармен тілімделген. Пайдалы қазындылары – гипс, гранит, фосфорит, шымтезек. Климтаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,4 шілдеде 19,2 градус. Жауын – шашынның жылдық орташа мөлшері 550 – 600 мм. Басты өзені – [[Днестр]]. Жері қара және сұр күлгін топырақты. Облыстың көпшілік бөлігі орманды дала зонасында жатыр. Территориясының 12%-і орман. == Халқы == Тұрғындарының негізі украиндар; орыстар, поляктар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 км квадрат – ге 77,9 адамнан. Қала халқы 30%. Ірі қалалары – Хмельницкий, Каменец-Подольский, [[Шепетовка]], Славута. == Шаруашылығы == Өнеркәсібінің басты салалары – тамақ, жеңіл, мәшина жасау және металл өңдеу. Ірі кәсіпорындары – қант зауыттары (Хмельницкий, Каменец-Подольский, Шепетовка қалаларында), көкөніс консервілеу зауыды (Каменец-Подольский), ет комбинаты (Хмельницкий), шұға (Славута), мақта-мата (Каменец – Подольский), трикотаж (Хмельницкий) фабрикалары, трансформаталық қосалқы станциялар, «Трактородеталь» зауыттары (Хмельницкий), кабель, электромеханика, «Автозапчасть» заводтары (Каменец-Подольский). Облыста 1973 жылы 523 колхоз және 2 совхоз болды. Егісі (1972 жылы мыңға) 1401,3 бұның ішінде дәнді дақылдар 698,6, техника 169,3, картоп, көкөніс 124,1, жемшөп 409,3. Негізгі дәнді дақылдары – бидай, арпа, қара құмық, сұлы, тары. Техника дақылдардан қант қызылшасы басым (149,8) өсіріледі. 1973 жылғы мал саны (мың): мүйізді ірі қара 1076,7 (бұның ішінде сиыр 433,0), шошқа 958,4, қой мен ешкі 223,6, жылқы 83,2. Темір жолының ұзындығы 732 км (1973). Негізгі темір жолы желілері Киев – Хмельницкий – Львов, Одесса – Хмельницкий – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 12,3 мың км. Днестр өзенінде кеме жүзеді. Ауыл шаруашылығы, педогогика, технология институттар, 16 арнаулы орта оқу орны, 2 театр, филармония, 3 музей бар. облыстық «Радяньске Поділля» («Советтік Подолья») газеті шығады. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] flq1n8moqssead9lexk8dtcn0gmsgap 3655122 3655120 2026-09-15T17:37:11Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655122 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Хмельницкий облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Хмельницька область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Khmelnytskyi Oblast.svg |Ту = Flag of Khmelnytskyi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 32|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 52|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Хмельницкий]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Каменец-Подольский]], [[Шепетовка]], [[Нетешин]], [[Славута]], [[Староконстантинов]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Сергей Григорьевич Тюрин |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Виолетта Александровна Лабазюк |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{Құлдырау}} 1 227 474 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 2,88 |Халық саны бойынша орны = 13 |Тығыздығы = 63,57 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 93,88 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 3,55 %,<br /> [[Поляктар|поляктар]] — 1,61 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,19 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 20 629 |Жер аумағының пайызы = 3,42 |Жер аумағы бойынша орны = 19 |Максималды биіктігі = 401 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = 121 |Карта = Khmelnytskyi in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Khmelnytskyi Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-68 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 38 |Пошта индекстері = 29xxx, 30xxx, 31xxx, 32xxx |Интернет-үйшігі = khmelnitskiy.ua; km.ua |Автомобиль коды = BX, HX, OX, PX |Сайты = https://www.adm-km.gov.ua/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Khmelnytskyi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Хмельницкий облысы''' (1954 жылға дейін Каменец-Подольский облысы) — [[Украина]] құрамындағы әкімшілік бөлік. 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Жері 20,6 мың км квадрат. Халқы 1963 мың (1977). 20 ауданға бөлінеді. 11 қаласы, 24 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Хмельницкий қаласы. == Табиғаты == Волынь-Подоль қыратының шегінде орналасқан. Жері өзен аңғарларымен, сай, жыралармен тілімделген. Пайдалы қазындылары – гипс, гранит, фосфорит, шымтезек. Климтаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,4 шілдеде 19,2 градус. Жауын – шашынның жылдық орташа мөлшері 550 – 600 мм. Басты өзені – [[Днестр]]. Жері қара және сұр күлгін топырақты. Облыстың көпшілік бөлігі орманды дала зонасында жатыр. Территориясының 12%-і орман. == Халқы == Тұрғындарының негізі украиндар; орыстар, поляктар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 км квадрат – ге 77,9 адамнан. Қала халқы 30%. Ірі қалалары – Хмельницкий, Каменец-Подольский, [[Шепетовка]], Славута. == Шаруашылығы == Өнеркәсібінің басты салалары – тамақ, жеңіл, мәшина жасау және металл өңдеу. Ірі кәсіпорындары – қант зауыттары (Хмельницкий, Каменец-Подольский, Шепетовка қалаларында), көкөніс консервілеу зауыды (Каменец-Подольский), ет комбинаты (Хмельницкий), шұға (Славута), мақта-мата (Каменец – Подольский), трикотаж (Хмельницкий) фабрикалары, трансформаталық қосалқы станциялар, «Трактородеталь» зауыттары (Хмельницкий), кабель, электромеханика, «Автозапчасть» заводтары (Каменец-Подольский). Облыста 1973 жылы 523 колхоз және 2 совхоз болды. Егісі (1972 жылы мыңға) 1401,3 бұның ішінде дәнді дақылдар 698,6, техника 169,3, картоп, көкөніс 124,1, жемшөп 409,3. Негізгі дәнді дақылдары – бидай, арпа, қара құмық, сұлы, тары. Техника дақылдардан қант қызылшасы басым (149,8) өсіріледі. 1973 жылғы мал саны (мың): мүйізді ірі қара 1076,7 (бұның ішінде сиыр 433,0), шошқа 958,4, қой мен ешкі 223,6, жылқы 83,2. Темір жолының ұзындығы 732 км (1973). Негізгі темір жолы желілері Киев – Хмельницкий – Львов, Одесса – Хмельницкий – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 12,3 мың км. Днестр өзенінде кеме жүзеді. Ауыл шаруашылығы, педогогика, технология институттар, 16 арнаулы орта оқу орны, 2 театр, филармония, 3 музей бар. облыстық «Радяньске Поділля» («Советтік Подолья») газеті шығады. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] 4hiob6dmyauam9dwepr6r6r3w1lkbr2 3655125 3655122 2026-09-15T17:38:47Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655125 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Хмельницкий облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Хмельницька область}} |Суреті = Хмельницкий областной совет. Фото 4.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Khmelnytskyi Oblast.svg |Ту = Flag of Khmelnytskyi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 32|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 52|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Хмельницкий]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Каменец-Подольский]], [[Шепетовка]], [[Нетешин]], [[Славута]], [[Староконстантинов]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Сергей Григорьевич Тюрин |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Виолетта Александровна Лабазюк |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{Құлдырау}} 1 227 474 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 2,88 |Халық саны бойынша орны = 13 |Тығыздығы = 63,57 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 93,88 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 3,55 %,<br /> [[Поляктар|поляктар]] — 1,61 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,19 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 20 629 |Жер аумағының пайызы = 3,42 |Жер аумағы бойынша орны = 19 |Максималды биіктігі = 401 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = 121 |Карта = Khmelnytskyi in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Khmelnytskyi Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-68 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 38 |Пошта индекстері = 29xxx, 30xxx, 31xxx, 32xxx |Интернет-үйшігі = khmelnitskiy.ua; km.ua |Автомобиль коды = BX, HX, OX, PX |Сайты = https://www.adm-km.gov.ua/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Khmelnytskyi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Хмельницкий облысы''' (1954 жылға дейін Каменец-Подольский облысы) — [[Украина]] құрамындағы әкімшілік бөлік. 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Жері 20,6 мың км квадрат. Халқы 1963 мың (1977). 20 ауданға бөлінеді. 11 қаласы, 24 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Хмельницкий қаласы. == Табиғаты == Волынь-Подоль қыратының шегінде орналасқан. Жері өзен аңғарларымен, сай, жыралармен тілімделген. Пайдалы қазындылары – гипс, гранит, фосфорит, шымтезек. Климтаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,4 шілдеде 19,2 градус. Жауын – шашынның жылдық орташа мөлшері 550 – 600 мм. Басты өзені – [[Днестр]]. Жері қара және сұр күлгін топырақты. Облыстың көпшілік бөлігі орманды дала зонасында жатыр. Территориясының 12%-і орман. == Халқы == Тұрғындарының негізі украиндар; орыстар, поляктар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 км квадрат – ге 77,9 адамнан. Қала халқы 30%. Ірі қалалары – Хмельницкий, Каменец-Подольский, [[Шепетовка]], Славута. == Шаруашылығы == Өнеркәсібінің басты салалары – тамақ, жеңіл, мәшина жасау және металл өңдеу. Ірі кәсіпорындары – қант зауыттары (Хмельницкий, Каменец-Подольский, Шепетовка қалаларында), көкөніс консервілеу зауыды (Каменец-Подольский), ет комбинаты (Хмельницкий), шұға (Славута), мақта-мата (Каменец – Подольский), трикотаж (Хмельницкий) фабрикалары, трансформаталық қосалқы станциялар, «Трактородеталь» зауыттары (Хмельницкий), кабель, электромеханика, «Автозапчасть» заводтары (Каменец-Подольский). Облыста 1973 жылы 523 колхоз және 2 совхоз болды. Егісі (1972 жылы мыңға) 1401,3 бұның ішінде дәнді дақылдар 698,6, техника 169,3, картоп, көкөніс 124,1, жемшөп 409,3. Негізгі дәнді дақылдары – бидай, арпа, қара құмық, сұлы, тары. Техника дақылдардан қант қызылшасы басым (149,8) өсіріледі. 1973 жылғы мал саны (мың): мүйізді ірі қара 1076,7 (бұның ішінде сиыр 433,0), шошқа 958,4, қой мен ешкі 223,6, жылқы 83,2. Темір жолының ұзындығы 732 км (1973). Негізгі темір жолы желілері Киев – Хмельницкий – Львов, Одесса – Хмельницкий – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 12,3 мың км. Днестр өзенінде кеме жүзеді. Ауыл шаруашылығы, педогогика, технология институттар, 16 арнаулы орта оқу орны, 2 театр, филармония, 3 музей бар. облыстық «Радяньске Поділля» («Советтік Подолья») газеті шығады. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] dtqbc077j3liltmvevig71a8l7cbpfv 3655127 3655125 2026-09-15T17:41:32Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655127 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Хмельницкий облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Хмельницька область}} |Суреті = Хмельницкий областной совет. Фото 4.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Khmelnytskyi Oblast.svg |Ту = Flag of Khmelnytskyi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 32|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 52|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Хмельницкий]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Каменец-Подольский]], [[Шепетовка]], [[Нетешин]], [[Славута]], [[Староконстантинов]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Сергей Григорьевич Тюрин |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Виолетта Александровна Лабазюк |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{Құлдырау}} 1 227 474 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 2,88 |Халық саны бойынша орны = 13 |Тығыздығы = 63,57 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 93,88 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 3,55 %,<br /> [[Поляктар|поляктар]] — 1,61 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,19 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 20 629 |Жер аумағының пайызы = 3,42 |Жер аумағы бойынша орны = 19 |Максималды биіктігі = 401 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = 121 |Карта = Khmelnytskyi in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Khmelnytskyi Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-68 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 38 |Пошта индекстері = 29xxx, 30xxx, 31xxx, 32xxx |Интернет-үйшігі = khmelnitskiy.ua; km.ua |Автомобиль коды = BX, HX, OX, PX |Сайты = https://www.adm-km.gov.ua/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Khmelnytskyi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Хмельницкий облысы''' ({{lang-uk|Хмельницька область}}), ауыз. '''Хмельнитчина''' ({{lang-uk|Хмельниччина}}; 1954 жылдың 4 ақпанына дейін — ''Каменец-Подольск облысы'' ({{lang-uk|Кам'яне́ць-Поді́льська область}})) — [[Украина]] құрамындағы әкімшілік бөлік. 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Жері 20,6 мың км квадрат. Халқы 1963 мың (1977). 20 ауданға бөлінеді. 11 қаласы, 24 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Хмельницкий қаласы. == Табиғаты == Волынь-Подоль қыратының шегінде орналасқан. Жері өзен аңғарларымен, сай, жыралармен тілімделген. Пайдалы қазындылары – гипс, гранит, фосфорит, шымтезек. Климтаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,4 шілдеде 19,2 градус. Жауын – шашынның жылдық орташа мөлшері 550 – 600 мм. Басты өзені – [[Днестр]]. Жері қара және сұр күлгін топырақты. Облыстың көпшілік бөлігі орманды дала зонасында жатыр. Территориясының 12%-і орман. == Халқы == Тұрғындарының негізі украиндар; орыстар, поляктар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 км квадрат – ге 77,9 адамнан. Қала халқы 30%. Ірі қалалары – Хмельницкий, Каменец-Подольский, [[Шепетовка]], Славута. == Шаруашылығы == Өнеркәсібінің басты салалары – тамақ, жеңіл, мәшина жасау және металл өңдеу. Ірі кәсіпорындары – қант зауыттары (Хмельницкий, Каменец-Подольский, Шепетовка қалаларында), көкөніс консервілеу зауыды (Каменец-Подольский), ет комбинаты (Хмельницкий), шұға (Славута), мақта-мата (Каменец – Подольский), трикотаж (Хмельницкий) фабрикалары, трансформаталық қосалқы станциялар, «Трактородеталь» зауыттары (Хмельницкий), кабель, электромеханика, «Автозапчасть» заводтары (Каменец-Подольский). Облыста 1973 жылы 523 колхоз және 2 совхоз болды. Егісі (1972 жылы мыңға) 1401,3 бұның ішінде дәнді дақылдар 698,6, техника 169,3, картоп, көкөніс 124,1, жемшөп 409,3. Негізгі дәнді дақылдары – бидай, арпа, қара құмық, сұлы, тары. Техника дақылдардан қант қызылшасы басым (149,8) өсіріледі. 1973 жылғы мал саны (мың): мүйізді ірі қара 1076,7 (бұның ішінде сиыр 433,0), шошқа 958,4, қой мен ешкі 223,6, жылқы 83,2. Темір жолының ұзындығы 732 км (1973). Негізгі темір жолы желілері Киев – Хмельницкий – Львов, Одесса – Хмельницкий – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 12,3 мың км. Днестр өзенінде кеме жүзеді. Ауыл шаруашылығы, педогогика, технология институттар, 16 арнаулы орта оқу орны, 2 театр, филармония, 3 музей бар. облыстық «Радяньске Поділля» («Советтік Подолья») газеті шығады. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] i5zllu48vnfk1fi692h33svn25mdv91 3655129 3655127 2026-09-15T17:44:08Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655129 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Хмельницкий облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Хмельницька область}} |Суреті = Хмельницкий областной совет. Фото 4.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Khmelnytskyi Oblast.svg |Ту = Flag of Khmelnytskyi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 32|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 52|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Хмельницкий]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Каменец-Подольский]], [[Шепетовка]], [[Нетешин]], [[Славута]], [[Староконстантинов]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Сергей Григорьевич Тюрин |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Виолетта Александровна Лабазюк |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{Құлдырау}} 1 227 474 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 2,88 |Халық саны бойынша орны = 13 |Тығыздығы = 63,57 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 93,88 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 3,55 %,<br /> [[Поляктар|поляктар]] — 1,61 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,19 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 20 629 |Жер аумағының пайызы = 3,42 |Жер аумағы бойынша орны = 19 |Максималды биіктігі = 401 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = 121 |Карта = Khmelnytskyi in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Khmelnytskyi Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-68 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 38 |Пошта индекстері = 29xxx, 30xxx, 31xxx, 32xxx |Интернет-үйшігі = khmelnitskiy.ua; km.ua |Автомобиль коды = BX, HX, OX, PX |Сайты = https://www.adm-km.gov.ua/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Khmelnytskyi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Хмельницкий облысы''' ({{lang-uk|Хмельницька область}}, ауыз. '''Хмельнитчина''' {{lang-uk|Хмельниччина}}; 1954 жылдың 4 ақпанына дейін — ''Каменец-Подольск облысы'' ({{lang-uk|Кам'яне́ць-Поді́льська область}})) — [[Украина|Украинаның]] батысында орналасқан облыс. Батыс Подолье мен Оңтүстік Волынь жерлерінде орналасқан. Облыстың аумағы 20 629 км² (Украина аумағының 3,42 %-ы). Халқы — 1 254 702 адам (2020 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша). Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Хмельницкий]]. 1941 жылдың 12 мамырына дейін облыс орталығы [[Каменец-Подольский]] қаласы болған. Басқа ірі қалалары — [[Шепетовка]], [[Нетешин]], [[Славута]] және [[Староконстантинов]]. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Табиғаты == Волынь-Подоль қыратының шегінде орналасқан. Жері өзен аңғарларымен, сай, жыралармен тілімделген. Пайдалы қазындылары – гипс, гранит, фосфорит, шымтезек. Климтаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,4 шілдеде 19,2 градус. Жауын – шашынның жылдық орташа мөлшері 550 – 600 мм. Басты өзені – [[Днестр]]. Жері қара және сұр күлгін топырақты. Облыстың көпшілік бөлігі орманды дала зонасында жатыр. Территориясының 12%-і орман. == Халқы == Тұрғындарының негізі украиндар; орыстар, поляктар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 км квадрат – ге 77,9 адамнан. Қала халқы 30%. Ірі қалалары – Хмельницкий, Каменец-Подольский, [[Шепетовка]], Славута. == Шаруашылығы == Өнеркәсібінің басты салалары – тамақ, жеңіл, мәшина жасау және металл өңдеу. Ірі кәсіпорындары – қант зауыттары (Хмельницкий, Каменец-Подольский, Шепетовка қалаларында), көкөніс консервілеу зауыды (Каменец-Подольский), ет комбинаты (Хмельницкий), шұға (Славута), мақта-мата (Каменец – Подольский), трикотаж (Хмельницкий) фабрикалары, трансформаталық қосалқы станциялар, «Трактородеталь» зауыттары (Хмельницкий), кабель, электромеханика, «Автозапчасть» заводтары (Каменец-Подольский). Облыста 1973 жылы 523 колхоз және 2 совхоз болды. Егісі (1972 жылы мыңға) 1401,3 бұның ішінде дәнді дақылдар 698,6, техника 169,3, картоп, көкөніс 124,1, жемшөп 409,3. Негізгі дәнді дақылдары – бидай, арпа, қара құмық, сұлы, тары. Техника дақылдардан қант қызылшасы басым (149,8) өсіріледі. 1973 жылғы мал саны (мың): мүйізді ірі қара 1076,7 (бұның ішінде сиыр 433,0), шошқа 958,4, қой мен ешкі 223,6, жылқы 83,2. Темір жолының ұзындығы 732 км (1973). Негізгі темір жолы желілері Киев – Хмельницкий – Львов, Одесса – Хмельницкий – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 12,3 мың км. Днестр өзенінде кеме жүзеді. Ауыл шаруашылығы, педогогика, технология институттар, 16 арнаулы орта оқу орны, 2 театр, филармония, 3 музей бар. облыстық «Радяньске Поділля» («Советтік Подолья») газеті шығады. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] detzdqksjtyepdx16kbqqfhumxch3zt 3655130 3655129 2026-09-15T17:44:44Z Орел Карл 81620 /* Дереккөздер */ 3655130 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Хмельницкий облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Хмельницька область}} |Суреті = Хмельницкий областной совет. Фото 4.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Khmelnytskyi Oblast.svg |Ту = Flag of Khmelnytskyi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 32|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 52|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Хмельницкий]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Каменец-Подольский]], [[Шепетовка]], [[Нетешин]], [[Славута]], [[Староконстантинов]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Сергей Григорьевич Тюрин |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Виолетта Александровна Лабазюк |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{Құлдырау}} 1 227 474 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 2,88 |Халық саны бойынша орны = 13 |Тығыздығы = 63,57 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 93,88 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 3,55 %,<br /> [[Поляктар|поляктар]] — 1,61 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,19 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 20 629 |Жер аумағының пайызы = 3,42 |Жер аумағы бойынша орны = 19 |Максималды биіктігі = 401 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = 121 |Карта = Khmelnytskyi in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Khmelnytskyi Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-68 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 38 |Пошта индекстері = 29xxx, 30xxx, 31xxx, 32xxx |Интернет-үйшігі = khmelnitskiy.ua; km.ua |Автомобиль коды = BX, HX, OX, PX |Сайты = https://www.adm-km.gov.ua/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Khmelnytskyi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Хмельницкий облысы''' ({{lang-uk|Хмельницька область}}, ауыз. '''Хмельнитчина''' {{lang-uk|Хмельниччина}}; 1954 жылдың 4 ақпанына дейін — ''Каменец-Подольск облысы'' ({{lang-uk|Кам'яне́ць-Поді́льська область}})) — [[Украина|Украинаның]] батысында орналасқан облыс. Батыс Подолье мен Оңтүстік Волынь жерлерінде орналасқан. Облыстың аумағы 20 629 км² (Украина аумағының 3,42 %-ы). Халқы — 1 254 702 адам (2020 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша). Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Хмельницкий]]. 1941 жылдың 12 мамырына дейін облыс орталығы [[Каменец-Подольский]] қаласы болған. Басқа ірі қалалары — [[Шепетовка]], [[Нетешин]], [[Славута]] және [[Староконстантинов]]. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Табиғаты == Волынь-Подоль қыратының шегінде орналасқан. Жері өзен аңғарларымен, сай, жыралармен тілімделген. Пайдалы қазындылары – гипс, гранит, фосфорит, шымтезек. Климтаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,4 шілдеде 19,2 градус. Жауын – шашынның жылдық орташа мөлшері 550 – 600 мм. Басты өзені – [[Днестр]]. Жері қара және сұр күлгін топырақты. Облыстың көпшілік бөлігі орманды дала зонасында жатыр. Территориясының 12%-і орман. == Халқы == Тұрғындарының негізі украиндар; орыстар, поляктар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 км квадрат – ге 77,9 адамнан. Қала халқы 30%. Ірі қалалары – Хмельницкий, Каменец-Подольский, [[Шепетовка]], Славута. == Шаруашылығы == Өнеркәсібінің басты салалары – тамақ, жеңіл, мәшина жасау және металл өңдеу. Ірі кәсіпорындары – қант зауыттары (Хмельницкий, Каменец-Подольский, Шепетовка қалаларында), көкөніс консервілеу зауыды (Каменец-Подольский), ет комбинаты (Хмельницкий), шұға (Славута), мақта-мата (Каменец – Подольский), трикотаж (Хмельницкий) фабрикалары, трансформаталық қосалқы станциялар, «Трактородеталь» зауыттары (Хмельницкий), кабель, электромеханика, «Автозапчасть» заводтары (Каменец-Подольский). Облыста 1973 жылы 523 колхоз және 2 совхоз болды. Егісі (1972 жылы мыңға) 1401,3 бұның ішінде дәнді дақылдар 698,6, техника 169,3, картоп, көкөніс 124,1, жемшөп 409,3. Негізгі дәнді дақылдары – бидай, арпа, қара құмық, сұлы, тары. Техника дақылдардан қант қызылшасы басым (149,8) өсіріледі. 1973 жылғы мал саны (мың): мүйізді ірі қара 1076,7 (бұның ішінде сиыр 433,0), шошқа 958,4, қой мен ешкі 223,6, жылқы 83,2. Темір жолының ұзындығы 732 км (1973). Негізгі темір жолы желілері Киев – Хмельницкий – Львов, Одесса – Хмельницкий – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 12,3 мың км. Днестр өзенінде кеме жүзеді. Ауыл шаруашылығы, педогогика, технология институттар, 16 арнаулы орта оқу орны, 2 театр, филармония, 3 музей бар. облыстық «Радяньске Поділля» («Советтік Подолья») газеті шығады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] jd516nuloyffl2lh9m39nmz147y9gml 3655132 3655130 2026-09-15T17:46:08Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655132 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Хмельницкий облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Хмельницька область}} |Суреті = Хмельницкий областной совет. Фото 4.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Khmelnytskyi Oblast.svg |Ту = Flag of Khmelnytskyi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 32|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 52|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Хмельницкий]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Каменец-Подольский]], [[Шепетовка]], [[Нетешин]], [[Славута]], [[Староконстантинов]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Сергей Григорьевич Тюрин |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Виолетта Александровна Лабазюк |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{Құлдырау}} 1 227 474 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 2,88 |Халық саны бойынша орны = 13 |Тығыздығы = 63,57 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 93,88 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 3,55 %,<br /> [[Поляктар|поляктар]] — 1,61 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,19 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 20 629 |Жер аумағының пайызы = 3,42 |Жер аумағы бойынша орны = 19 |Максималды биіктігі = 401 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = 121 |Карта = Khmelnytskyi in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Khmelnytskyi Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-68 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 38 |Пошта индекстері = 29xxx, 30xxx, 31xxx, 32xxx |Интернет-үйшігі = khmelnitskiy.ua; km.ua |Автомобиль коды = BX, HX, OX, PX |Сайты = https://www.adm-km.gov.ua/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Khmelnytskyi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Хмельницкий облысы''' ({{lang-uk|Хмельницька область}}, ауыз. '''Хмельнитчина''' {{lang-uk|Хмельниччина}}; 1954 жылдың 4 ақпанына дейін — ''Каменец-Подольск облысы'' ({{lang-uk|Кам'яне́ць-Поді́льська область}})) — [[Украина|Украинаның]] батысында орналасқан облыс. Батыс Подолье мен Оңтүстік Волынь жерлерінде орналасқан. Облыстың аумағы 20 629 км² (Украина аумағының 3,42 %-ы). Халқы — 1 254 702 адам (2020 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша)<ref>[http://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2020/zb/05/zb_chuselnist%202019.pdf Чисельність наявного населення України на 1 січня 2020 року] (укр.). ukrstat.gov.ua. Дата обращения: 9 октября 2020. Архивировано 9 октября 2020 года. // Державна служба статистики України. Київ, 2020. Стор. 73-75</ref>. Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Хмельницкий]]. 1941 жылдың 12 мамырына дейін облыс орталығы [[Каменец-Подольский]] қаласы болған. Басқа ірі қалалары — [[Шепетовка]], [[Нетешин]], [[Славута]] және [[Староконстантинов]]. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Табиғаты == Волынь-Подоль қыратының шегінде орналасқан. Жері өзен аңғарларымен, сай, жыралармен тілімделген. Пайдалы қазындылары – гипс, гранит, фосфорит, шымтезек. Климтаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,4 шілдеде 19,2 градус. Жауын – шашынның жылдық орташа мөлшері 550 – 600 мм. Басты өзені – [[Днестр]]. Жері қара және сұр күлгін топырақты. Облыстың көпшілік бөлігі орманды дала зонасында жатыр. Территориясының 12%-і орман. == Халқы == Тұрғындарының негізі украиндар; орыстар, поляктар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 км квадрат – ге 77,9 адамнан. Қала халқы 30%. Ірі қалалары – Хмельницкий, Каменец-Подольский, [[Шепетовка]], Славута. == Шаруашылығы == Өнеркәсібінің басты салалары – тамақ, жеңіл, мәшина жасау және металл өңдеу. Ірі кәсіпорындары – қант зауыттары (Хмельницкий, Каменец-Подольский, Шепетовка қалаларында), көкөніс консервілеу зауыды (Каменец-Подольский), ет комбинаты (Хмельницкий), шұға (Славута), мақта-мата (Каменец – Подольский), трикотаж (Хмельницкий) фабрикалары, трансформаталық қосалқы станциялар, «Трактородеталь» зауыттары (Хмельницкий), кабель, электромеханика, «Автозапчасть» заводтары (Каменец-Подольский). Облыста 1973 жылы 523 колхоз және 2 совхоз болды. Егісі (1972 жылы мыңға) 1401,3 бұның ішінде дәнді дақылдар 698,6, техника 169,3, картоп, көкөніс 124,1, жемшөп 409,3. Негізгі дәнді дақылдары – бидай, арпа, қара құмық, сұлы, тары. Техника дақылдардан қант қызылшасы басым (149,8) өсіріледі. 1973 жылғы мал саны (мың): мүйізді ірі қара 1076,7 (бұның ішінде сиыр 433,0), шошқа 958,4, қой мен ешкі 223,6, жылқы 83,2. Темір жолының ұзындығы 732 км (1973). Негізгі темір жолы желілері Киев – Хмельницкий – Львов, Одесса – Хмельницкий – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 12,3 мың км. Днестр өзенінде кеме жүзеді. Ауыл шаруашылығы, педогогика, технология институттар, 16 арнаулы орта оқу орны, 2 театр, филармония, 3 музей бар. облыстық «Радяньске Поділля» («Советтік Подолья») газеті шығады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] 149pegu6m8ccy5hes5nif8njjdo579e 0 528329 3655144 3601045 2026-09-15T17:52:47Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655144 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черкассы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Черкаська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Cherkasy Oblast .svg |Ту = Flag of Cherkasy Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 района |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черкассы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Cherkasy Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черкассы облысы''' – Украина құрамындағы әкімшілік бөлік. 1954 жылы 7 қаңтарда құрылған. Жері 20,9 мың квадрат км. Халқы 1,6 млн (1977). 20 ауданға бөлінеді. 15 қаласы, 19 қала типтес поселкесі бар. Орталығы - Черкассы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958). == Табиғаты == Днепр өзені орта ағысының екі жағында орналасқан. Жері жазық, негізінен өзен аңғарлары мен жайылмалары алып жатыр. Пайдалы қазбалары – қоңыр көмір, шымтезек, каолит, бинтонит. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,9 градус, шілдеде 19,5 градус. Жылдық жуын-шашынның орташа мөлшері 520 мм. Ірі өзені – [[Днепр]] (Рось, Ольшанка, Тясмин, супой салаларымен). 1960 жылы Кременчуг СЭС-інің салуына байланысты Кременчуг бөгені қалыптасты. Жері қара, шым күлгін топырақты болып келеді. == Халқы == Тұрғындарының басым көпшілігі украиндар. Олардан басқа орытар, еврейлер, белорустар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 74,2 адамнан. Қала халқы 40%. Ірі қалалары – [[Черкассы]], Умань, Смела. == Шаруашылығы == Облыс экономикасында тамақ (әсіресе қант өндірісі), машина жасау, жеңіл өнеркәсіптерінің маңызы күшті. Машина жасау және металл өңдеу (Черкассы, Каменка, Смела, Монастырище, Умань) кәсіпорындары станок шығарады, автомобиль және құрал-жабдықтар жөндейді. Кіим тігу, аяқ киім, мебель фабрикалары, мата тоқу комбинаты, витамин заводы тағы басқа кәсіпорындар да бар. Энергетикасы Кременчуг, Канев СЭС-теріне және Черкассы, Ватутино, Смела, Городище ЖЭО-ына негізделген. Облыста 1973 жылы 453 колхоз және 40 совхоз болды. Егісі (мың га, 1972) 1323,7, бұның ішінде дәнді дақылдары (қара бидай, жүгері, арпа, тары, қара құмық) 608,8, техникалық дақылдары 195,8, жемшөп 409,8. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 808,1 (бұның 312,0 мыңы сиыр), шошқа 1001,3, қой мен ешкі 275,2. Темір жолының ұзындығы 605 км (1973). Негізгі темір жолы магистральдары Одесса - Мәскеу, Киев – Донецк. Автомобиль жолы 8,4 мың км, бұның ішінде асфальталғаны 4,5 мың км. Днепр өзенінде кеме жүзеді. 2 педогогикалық институт (Черкассы, Умань) ауыл шаруашылық институты (Умань), 22 арнаулы орта оқу орны, музыкалық драма театры, филормония, 7 музей бар. «Черкаська прауда («Черкассы правдасы») облыс газеті шығада. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Украина облыстары]] qdvhehlie8p7z6j73lldmmg3qxs2lhl 3655145 3655144 2026-09-15T17:54:51Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655145 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черкассы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Черкаська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Cherkasy Oblast .svg |Ту = Flag of Cherkasy Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 26|lat_sec = 41 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 03|lon_sec = 37 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 района |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черкассы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = Игорь Иванович Табурец |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анатолий Викторович Подгорный |Басшының түрі2 = Облыстық кеңесінің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Cherkasy Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черкассы облысы''' – Украина құрамындағы әкімшілік бөлік. 1954 жылы 7 қаңтарда құрылған. Жері 20,9 мың квадрат км. Халқы 1,6 млн (1977). 20 ауданға бөлінеді. 15 қаласы, 19 қала типтес поселкесі бар. Орталығы - Черкассы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958). == Табиғаты == Днепр өзені орта ағысының екі жағында орналасқан. Жері жазық, негізінен өзен аңғарлары мен жайылмалары алып жатыр. Пайдалы қазбалары – қоңыр көмір, шымтезек, каолит, бинтонит. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,9 градус, шілдеде 19,5 градус. Жылдық жуын-шашынның орташа мөлшері 520 мм. Ірі өзені – [[Днепр]] (Рось, Ольшанка, Тясмин, супой салаларымен). 1960 жылы Кременчуг СЭС-інің салуына байланысты Кременчуг бөгені қалыптасты. Жері қара, шым күлгін топырақты болып келеді. == Халқы == Тұрғындарының басым көпшілігі украиндар. Олардан басқа орытар, еврейлер, белорустар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 74,2 адамнан. Қала халқы 40%. Ірі қалалары – [[Черкассы]], Умань, Смела. == Шаруашылығы == Облыс экономикасында тамақ (әсіресе қант өндірісі), машина жасау, жеңіл өнеркәсіптерінің маңызы күшті. Машина жасау және металл өңдеу (Черкассы, Каменка, Смела, Монастырище, Умань) кәсіпорындары станок шығарады, автомобиль және құрал-жабдықтар жөндейді. Кіим тігу, аяқ киім, мебель фабрикалары, мата тоқу комбинаты, витамин заводы тағы басқа кәсіпорындар да бар. Энергетикасы Кременчуг, Канев СЭС-теріне және Черкассы, Ватутино, Смела, Городище ЖЭО-ына негізделген. Облыста 1973 жылы 453 колхоз және 40 совхоз болды. Егісі (мың га, 1972) 1323,7, бұның ішінде дәнді дақылдары (қара бидай, жүгері, арпа, тары, қара құмық) 608,8, техникалық дақылдары 195,8, жемшөп 409,8. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 808,1 (бұның 312,0 мыңы сиыр), шошқа 1001,3, қой мен ешкі 275,2. Темір жолының ұзындығы 605 км (1973). Негізгі темір жолы магистральдары Одесса - Мәскеу, Киев – Донецк. Автомобиль жолы 8,4 мың км, бұның ішінде асфальталғаны 4,5 мың км. Днепр өзенінде кеме жүзеді. 2 педогогикалық институт (Черкассы, Умань) ауыл шаруашылық институты (Умань), 22 арнаулы орта оқу орны, музыкалық драма театры, филормония, 7 музей бар. «Черкаська прауда («Черкассы правдасы») облыс газеті шығада. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Украина облыстары]] nob9raa7ex7d6zluwpkobg4c43b7wck 3655147 3655145 2026-09-15T17:55:53Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655147 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черкассы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Черкаська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Cherkasy Oblast .svg |Ту = Flag of Cherkasy Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 26|lat_sec = 41 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 03|lon_sec = 37 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 района |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черкассы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[7 қаңтар]] [[1954 жыл|1954 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Игорь Иванович Табурец |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анатолий Викторович Подгорный |Басшының түрі2 = Облыстық кеңесінің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 20 916 |Жер аумағының пайызы = 3,47 |Жер аумағы бойынша орны = 18 |Максималды биіктігі = 266 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Cherkasy Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черкассы облысы''' – Украина құрамындағы әкімшілік бөлік. 1954 жылы 7 қаңтарда құрылған. Жері 20,9 мың квадрат км. Халқы 1,6 млн (1977). 20 ауданға бөлінеді. 15 қаласы, 19 қала типтес поселкесі бар. Орталығы - Черкассы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958). == Табиғаты == Днепр өзені орта ағысының екі жағында орналасқан. Жері жазық, негізінен өзен аңғарлары мен жайылмалары алып жатыр. Пайдалы қазбалары – қоңыр көмір, шымтезек, каолит, бинтонит. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,9 градус, шілдеде 19,5 градус. Жылдық жуын-шашынның орташа мөлшері 520 мм. Ірі өзені – [[Днепр]] (Рось, Ольшанка, Тясмин, супой салаларымен). 1960 жылы Кременчуг СЭС-інің салуына байланысты Кременчуг бөгені қалыптасты. Жері қара, шым күлгін топырақты болып келеді. == Халқы == Тұрғындарының басым көпшілігі украиндар. Олардан басқа орытар, еврейлер, белорустар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 74,2 адамнан. Қала халқы 40%. Ірі қалалары – [[Черкассы]], Умань, Смела. == Шаруашылығы == Облыс экономикасында тамақ (әсіресе қант өндірісі), машина жасау, жеңіл өнеркәсіптерінің маңызы күшті. Машина жасау және металл өңдеу (Черкассы, Каменка, Смела, Монастырище, Умань) кәсіпорындары станок шығарады, автомобиль және құрал-жабдықтар жөндейді. Кіим тігу, аяқ киім, мебель фабрикалары, мата тоқу комбинаты, витамин заводы тағы басқа кәсіпорындар да бар. Энергетикасы Кременчуг, Канев СЭС-теріне және Черкассы, Ватутино, Смела, Городище ЖЭО-ына негізделген. Облыста 1973 жылы 453 колхоз және 40 совхоз болды. Егісі (мың га, 1972) 1323,7, бұның ішінде дәнді дақылдары (қара бидай, жүгері, арпа, тары, қара құмық) 608,8, техникалық дақылдары 195,8, жемшөп 409,8. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 808,1 (бұның 312,0 мыңы сиыр), шошқа 1001,3, қой мен ешкі 275,2. Темір жолының ұзындығы 605 км (1973). Негізгі темір жолы магистральдары Одесса - Мәскеу, Киев – Донецк. Автомобиль жолы 8,4 мың км, бұның ішінде асфальталғаны 4,5 мың км. Днепр өзенінде кеме жүзеді. 2 педогогикалық институт (Черкассы, Умань) ауыл шаруашылық институты (Умань), 22 арнаулы орта оқу орны, музыкалық драма театры, филормония, 7 музей бар. «Черкаська прауда («Черкассы правдасы») облыс газеті шығада. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Украина облыстары]] p5vebbekvz7ohp5r7a5fdpwe12i61ul 3655148 3655147 2026-09-15T17:56:28Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655148 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черкассы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Черкаська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Cherkasy Oblast .svg |Ту = Flag of Cherkasy Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 26|lat_sec = 41 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 03|lon_sec = 37 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 района |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черкассы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Умань]], [[Смела]], [[Золотоноша]], [[Канев]], [[Корсунь-Шевченковский]], [[Звенигородка]], [[Шпола]], [[Багачево|Ватутино]], [[Тальное]], [[Городище (Черкассы облысы)|Городище]] |Құрылды = [[7 қаңтар]] [[1954 жыл|1954 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Игорь Иванович Табурец |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анатолий Викторович Подгорный |Басшының түрі2 = Облыстық кеңесінің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 20 916 |Жер аумағының пайызы = 3,47 |Жер аумағы бойынша орны = 18 |Максималды биіктігі = 266 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Cherkasy Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черкассы облысы''' – Украина құрамындағы әкімшілік бөлік. 1954 жылы 7 қаңтарда құрылған. Жері 20,9 мың квадрат км. Халқы 1,6 млн (1977). 20 ауданға бөлінеді. 15 қаласы, 19 қала типтес поселкесі бар. Орталығы - Черкассы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958). == Табиғаты == Днепр өзені орта ағысының екі жағында орналасқан. Жері жазық, негізінен өзен аңғарлары мен жайылмалары алып жатыр. Пайдалы қазбалары – қоңыр көмір, шымтезек, каолит, бинтонит. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,9 градус, шілдеде 19,5 градус. Жылдық жуын-шашынның орташа мөлшері 520 мм. Ірі өзені – [[Днепр]] (Рось, Ольшанка, Тясмин, супой салаларымен). 1960 жылы Кременчуг СЭС-інің салуына байланысты Кременчуг бөгені қалыптасты. Жері қара, шым күлгін топырақты болып келеді. == Халқы == Тұрғындарының басым көпшілігі украиндар. Олардан басқа орытар, еврейлер, белорустар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 74,2 адамнан. Қала халқы 40%. Ірі қалалары – [[Черкассы]], Умань, Смела. == Шаруашылығы == Облыс экономикасында тамақ (әсіресе қант өндірісі), машина жасау, жеңіл өнеркәсіптерінің маңызы күшті. Машина жасау және металл өңдеу (Черкассы, Каменка, Смела, Монастырище, Умань) кәсіпорындары станок шығарады, автомобиль және құрал-жабдықтар жөндейді. Кіим тігу, аяқ киім, мебель фабрикалары, мата тоқу комбинаты, витамин заводы тағы басқа кәсіпорындар да бар. Энергетикасы Кременчуг, Канев СЭС-теріне және Черкассы, Ватутино, Смела, Городище ЖЭО-ына негізделген. Облыста 1973 жылы 453 колхоз және 40 совхоз болды. Егісі (мың га, 1972) 1323,7, бұның ішінде дәнді дақылдары (қара бидай, жүгері, арпа, тары, қара құмық) 608,8, техникалық дақылдары 195,8, жемшөп 409,8. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 808,1 (бұның 312,0 мыңы сиыр), шошқа 1001,3, қой мен ешкі 275,2. Темір жолының ұзындығы 605 км (1973). Негізгі темір жолы магистральдары Одесса - Мәскеу, Киев – Донецк. Автомобиль жолы 8,4 мың км, бұның ішінде асфальталғаны 4,5 мың км. Днепр өзенінде кеме жүзеді. 2 педогогикалық институт (Черкассы, Умань) ауыл шаруашылық институты (Умань), 22 арнаулы орта оқу орны, музыкалық драма театры, филормония, 7 музей бар. «Черкаська прауда («Черкассы правдасы») облыс газеті шығада. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Украина облыстары]] 4o2zrz9jjttei9d1dgr7en2is2af2cb 3655149 3655148 2026-09-15T17:58:55Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655149 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черкассы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Черкаська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Cherkasy Oblast .svg |Ту = Flag of Cherkasy Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 26|lat_sec = 41 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 03|lon_sec = 37 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 района |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черкассы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Умань]], [[Смела]], [[Золотоноша]], [[Канев]], [[Корсунь-Шевченковский]], [[Звенигородка]], [[Шпола]], [[Багачево|Ватутино]], [[Тальное]], [[Городище (Черкассы облысы)|Городище]] |Құрылды = [[7 қаңтар]] [[1954 жыл|1954 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Игорь Иванович Табурец |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анатолий Викторович Подгорный |Басшының түрі2 = Облыстық кеңесінің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 159 200 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 60,45 |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 20 916 |Жер аумағының пайызы = 3,47 |Жер аумағы бойынша орны = 18 |Максималды биіктігі = 266 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-71 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 47 |Пошта индекстері = 18xxx, 19xxx, 20xxx |Интернет-үйшігі = cherkassy.ua; ck.ua |Автомобиль коды = СА, IA, OA, PA |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Cherkasy Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черкассы облысы''' – Украина құрамындағы әкімшілік бөлік. 1954 жылы 7 қаңтарда құрылған. Жері 20,9 мың квадрат км. Халқы 1,6 млн (1977). 20 ауданға бөлінеді. 15 қаласы, 19 қала типтес поселкесі бар. Орталығы - Черкассы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958). == Табиғаты == Днепр өзені орта ағысының екі жағында орналасқан. Жері жазық, негізінен өзен аңғарлары мен жайылмалары алып жатыр. Пайдалы қазбалары – қоңыр көмір, шымтезек, каолит, бинтонит. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,9 градус, шілдеде 19,5 градус. Жылдық жуын-шашынның орташа мөлшері 520 мм. Ірі өзені – [[Днепр]] (Рось, Ольшанка, Тясмин, супой салаларымен). 1960 жылы Кременчуг СЭС-інің салуына байланысты Кременчуг бөгені қалыптасты. Жері қара, шым күлгін топырақты болып келеді. == Халқы == Тұрғындарының басым көпшілігі украиндар. Олардан басқа орытар, еврейлер, белорустар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 74,2 адамнан. Қала халқы 40%. Ірі қалалары – [[Черкассы]], Умань, Смела. == Шаруашылығы == Облыс экономикасында тамақ (әсіресе қант өндірісі), машина жасау, жеңіл өнеркәсіптерінің маңызы күшті. Машина жасау және металл өңдеу (Черкассы, Каменка, Смела, Монастырище, Умань) кәсіпорындары станок шығарады, автомобиль және құрал-жабдықтар жөндейді. Кіим тігу, аяқ киім, мебель фабрикалары, мата тоқу комбинаты, витамин заводы тағы басқа кәсіпорындар да бар. Энергетикасы Кременчуг, Канев СЭС-теріне және Черкассы, Ватутино, Смела, Городище ЖЭО-ына негізделген. Облыста 1973 жылы 453 колхоз және 40 совхоз болды. Егісі (мың га, 1972) 1323,7, бұның ішінде дәнді дақылдары (қара бидай, жүгері, арпа, тары, қара құмық) 608,8, техникалық дақылдары 195,8, жемшөп 409,8. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 808,1 (бұның 312,0 мыңы сиыр), шошқа 1001,3, қой мен ешкі 275,2. Темір жолының ұзындығы 605 км (1973). Негізгі темір жолы магистральдары Одесса - Мәскеу, Киев – Донецк. Автомобиль жолы 8,4 мың км, бұның ішінде асфальталғаны 4,5 мың км. Днепр өзенінде кеме жүзеді. 2 педогогикалық институт (Черкассы, Умань) ауыл шаруашылық институты (Умань), 22 арнаулы орта оқу орны, музыкалық драма театры, филормония, 7 музей бар. «Черкаська прауда («Черкассы правдасы») облыс газеті шығада. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Украина облыстары]] qejq2yunvepzr8jjfzah4x6vz6ejveo 3655153 3655149 2026-09-15T18:00:29Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655153 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черкассы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Черкаська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Cherkasy Oblast .svg |Ту = Flag of Cherkasy Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 26|lat_sec = 41 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 03|lon_sec = 37 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 района |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черкассы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Умань]], [[Смела]], [[Золотоноша]], [[Канев]], [[Корсунь-Шевченковский]], [[Звенигородка]], [[Шпола]], [[Багачево|Ватутино]], [[Тальное]], [[Городище (Черкассы облысы)|Городище]] |Құрылды = [[7 қаңтар]] [[1954 жыл|1954 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Игорь Иванович Табурец |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анатолий Викторович Подгорный |Басшының түрі2 = Облыстық кеңесінің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 159 200 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 60,45 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 93,05 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 5,41 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,28 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 20 916 |Жер аумағының пайызы = 3,47 |Жер аумағы бойынша орны = 18 |Максималды биіктігі = 266 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Cherkasy in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-71 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 47 |Пошта индекстері = 18xxx, 19xxx, 20xxx |Интернет-үйшігі = cherkassy.ua; ck.ua |Автомобиль коды = СА, IA, OA, PA |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Cherkasy Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черкассы облысы''' – Украина құрамындағы әкімшілік бөлік. 1954 жылы 7 қаңтарда құрылған. Жері 20,9 мың квадрат км. Халқы 1,6 млн (1977). 20 ауданға бөлінеді. 15 қаласы, 19 қала типтес поселкесі бар. Орталығы - Черкассы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958). == Табиғаты == Днепр өзені орта ағысының екі жағында орналасқан. Жері жазық, негізінен өзен аңғарлары мен жайылмалары алып жатыр. Пайдалы қазбалары – қоңыр көмір, шымтезек, каолит, бинтонит. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,9 градус, шілдеде 19,5 градус. Жылдық жуын-шашынның орташа мөлшері 520 мм. Ірі өзені – [[Днепр]] (Рось, Ольшанка, Тясмин, супой салаларымен). 1960 жылы Кременчуг СЭС-інің салуына байланысты Кременчуг бөгені қалыптасты. Жері қара, шым күлгін топырақты болып келеді. == Халқы == Тұрғындарының басым көпшілігі украиндар. Олардан басқа орытар, еврейлер, белорустар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 74,2 адамнан. Қала халқы 40%. Ірі қалалары – [[Черкассы]], Умань, Смела. == Шаруашылығы == Облыс экономикасында тамақ (әсіресе қант өндірісі), машина жасау, жеңіл өнеркәсіптерінің маңызы күшті. Машина жасау және металл өңдеу (Черкассы, Каменка, Смела, Монастырище, Умань) кәсіпорындары станок шығарады, автомобиль және құрал-жабдықтар жөндейді. Кіим тігу, аяқ киім, мебель фабрикалары, мата тоқу комбинаты, витамин заводы тағы басқа кәсіпорындар да бар. Энергетикасы Кременчуг, Канев СЭС-теріне және Черкассы, Ватутино, Смела, Городище ЖЭО-ына негізделген. Облыста 1973 жылы 453 колхоз және 40 совхоз болды. Егісі (мың га, 1972) 1323,7, бұның ішінде дәнді дақылдары (қара бидай, жүгері, арпа, тары, қара құмық) 608,8, техникалық дақылдары 195,8, жемшөп 409,8. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 808,1 (бұның 312,0 мыңы сиыр), шошқа 1001,3, қой мен ешкі 275,2. Темір жолының ұзындығы 605 км (1973). Негізгі темір жолы магистральдары Одесса - Мәскеу, Киев – Донецк. Автомобиль жолы 8,4 мың км, бұның ішінде асфальталғаны 4,5 мың км. Днепр өзенінде кеме жүзеді. 2 педогогикалық институт (Черкассы, Умань) ауыл шаруашылық институты (Умань), 22 арнаулы орта оқу орны, музыкалық драма театры, филормония, 7 музей бар. «Черкаська прауда («Черкассы правдасы») облыс газеті шығада. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Украина облыстары]] blc550e75f04ut17ckzrmrsns4eyemk 3655154 3655153 2026-09-15T18:01:00Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655154 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черкассы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Черкаська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Cherkasy Oblast .svg |Ту = Flag of Cherkasy Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 26|lat_sec = 41 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 03|lon_sec = 37 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 района |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черкассы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Умань]], [[Смела]], [[Золотоноша]], [[Канев]], [[Корсунь-Шевченковский]], [[Звенигородка]], [[Шпола]], [[Багачево|Ватутино]], [[Тальное]], [[Городище (Черкассы облысы)|Городище]] |Құрылды = [[7 қаңтар]] [[1954 жыл|1954 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Игорь Иванович Табурец |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анатолий Викторович Подгорный |Басшының түрі2 = Облыстық кеңесінің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 159 200 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 60,45 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 93,05 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 5,41 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,28 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 20 916 |Жер аумағының пайызы = 3,47 |Жер аумағы бойынша орны = 18 |Максималды биіктігі = 266 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Cherkasy in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Cherkasy Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-71 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 47 |Пошта индекстері = 18xxx, 19xxx, 20xxx |Интернет-үйшігі = cherkassy.ua; ck.ua |Автомобиль коды = СА, IA, OA, PA |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Cherkasy Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черкассы облысы''' – Украина құрамындағы әкімшілік бөлік. 1954 жылы 7 қаңтарда құрылған. Жері 20,9 мың квадрат км. Халқы 1,6 млн (1977). 20 ауданға бөлінеді. 15 қаласы, 19 қала типтес поселкесі бар. Орталығы - Черкассы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958). == Табиғаты == Днепр өзені орта ағысының екі жағында орналасқан. Жері жазық, негізінен өзен аңғарлары мен жайылмалары алып жатыр. Пайдалы қазбалары – қоңыр көмір, шымтезек, каолит, бинтонит. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,9 градус, шілдеде 19,5 градус. Жылдық жуын-шашынның орташа мөлшері 520 мм. Ірі өзені – [[Днепр]] (Рось, Ольшанка, Тясмин, супой салаларымен). 1960 жылы Кременчуг СЭС-інің салуына байланысты Кременчуг бөгені қалыптасты. Жері қара, шым күлгін топырақты болып келеді. == Халқы == Тұрғындарының басым көпшілігі украиндар. Олардан басқа орытар, еврейлер, белорустар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 74,2 адамнан. Қала халқы 40%. Ірі қалалары – [[Черкассы]], Умань, Смела. == Шаруашылығы == Облыс экономикасында тамақ (әсіресе қант өндірісі), машина жасау, жеңіл өнеркәсіптерінің маңызы күшті. Машина жасау және металл өңдеу (Черкассы, Каменка, Смела, Монастырище, Умань) кәсіпорындары станок шығарады, автомобиль және құрал-жабдықтар жөндейді. Кіим тігу, аяқ киім, мебель фабрикалары, мата тоқу комбинаты, витамин заводы тағы басқа кәсіпорындар да бар. Энергетикасы Кременчуг, Канев СЭС-теріне және Черкассы, Ватутино, Смела, Городище ЖЭО-ына негізделген. Облыста 1973 жылы 453 колхоз және 40 совхоз болды. Егісі (мың га, 1972) 1323,7, бұның ішінде дәнді дақылдары (қара бидай, жүгері, арпа, тары, қара құмық) 608,8, техникалық дақылдары 195,8, жемшөп 409,8. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 808,1 (бұның 312,0 мыңы сиыр), шошқа 1001,3, қой мен ешкі 275,2. Темір жолының ұзындығы 605 км (1973). Негізгі темір жолы магистральдары Одесса - Мәскеу, Киев – Донецк. Автомобиль жолы 8,4 мың км, бұның ішінде асфальталғаны 4,5 мың км. Днепр өзенінде кеме жүзеді. 2 педогогикалық институт (Черкассы, Умань) ауыл шаруашылық институты (Умань), 22 арнаулы орта оқу орны, музыкалық драма театры, филормония, 7 музей бар. «Черкаська прауда («Черкассы правдасы») облыс газеті шығада. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Украина облыстары]] jja8epn0bhrkoloshdr4ctyoegmnnbz 3655156 3655154 2026-09-15T18:01:40Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655156 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черкассы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Черкаська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Cherkasy Oblast .svg |Ту = Flag of Cherkasy Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 26|lat_sec = 41 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 03|lon_sec = 37 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 района |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черкассы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Умань]], [[Смела]], [[Золотоноша]], [[Канев]], [[Корсунь-Шевченковский]], [[Звенигородка]], [[Шпола]], [[Багачево|Ватутино]], [[Тальное]], [[Городище (Черкассы облысы)|Городище]] |Құрылды = [[7 қаңтар]] [[1954 жыл|1954 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Игорь Иванович Табурец |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анатолий Викторович Подгорный |Басшының түрі2 = Облыстық кеңесінің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 159 200 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 60,45 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 93,05 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 5,41 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,28 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 20 916 |Жер аумағының пайызы = 3,47 |Жер аумағы бойынша орны = 18 |Максималды биіктігі = 266 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Cherkasy in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Cherkasy Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-71 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 47 |Пошта индекстері = 18xxx, 19xxx, 20xxx |Интернет-үйшігі = cherkassy.ua; ck.ua |Автомобиль коды = СА, IA, OA, PA |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Cherkasy Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черкассы облысы''' – Украина құрамындағы әкімшілік бөлік. 1954 жылы 7 қаңтарда құрылған. Жері 20,9 мың квадрат км. Халқы 1,6 млн (1977). 20 ауданға бөлінеді. 15 қаласы, 19 қала типтес поселкесі бар. Орталығы - Черкассы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958). == Табиғаты == Днепр өзені орта ағысының екі жағында орналасқан. Жері жазық, негізінен өзен аңғарлары мен жайылмалары алып жатыр. Пайдалы қазбалары – қоңыр көмір, шымтезек, каолит, бинтонит. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,9 градус, шілдеде 19,5 градус. Жылдық жуын-шашынның орташа мөлшері 520 мм. Ірі өзені – [[Днепр]] (Рось, Ольшанка, Тясмин, супой салаларымен). 1960 жылы Кременчуг СЭС-інің салуына байланысты Кременчуг бөгені қалыптасты. Жері қара, шым күлгін топырақты болып келеді. == Халқы == Тұрғындарының басым көпшілігі украиндар. Олардан басқа орытар, еврейлер, белорустар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 74,2 адамнан. Қала халқы 40%. Ірі қалалары – [[Черкассы]], Умань, Смела. == Шаруашылығы == Облыс экономикасында тамақ (әсіресе қант өндірісі), машина жасау, жеңіл өнеркәсіптерінің маңызы күшті. Машина жасау және металл өңдеу (Черкассы, Каменка, Смела, Монастырище, Умань) кәсіпорындары станок шығарады, автомобиль және құрал-жабдықтар жөндейді. Кіим тігу, аяқ киім, мебель фабрикалары, мата тоқу комбинаты, витамин заводы тағы басқа кәсіпорындар да бар. Энергетикасы Кременчуг, Канев СЭС-теріне және Черкассы, Ватутино, Смела, Городище ЖЭО-ына негізделген. Облыста 1973 жылы 453 колхоз және 40 совхоз болды. Егісі (мың га, 1972) 1323,7, бұның ішінде дәнді дақылдары (қара бидай, жүгері, арпа, тары, қара құмық) 608,8, техникалық дақылдары 195,8, жемшөп 409,8. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 808,1 (бұның 312,0 мыңы сиыр), шошқа 1001,3, қой мен ешкі 275,2. Темір жолының ұзындығы 605 км (1973). Негізгі темір жолы магистральдары Одесса - Мәскеу, Киев – Донецк. Автомобиль жолы 8,4 мың км, бұның ішінде асфальталғаны 4,5 мың км. Днепр өзенінде кеме жүзеді. 2 педогогикалық институт (Черкассы, Умань) ауыл шаруашылық институты (Умань), 22 арнаулы орта оқу орны, музыкалық драма театры, филормония, 7 музей бар. «Черкаська прауда («Черкассы правдасы») облыс газеті шығада. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Украина облыстары]] rayphc5fek4uwwcnewpqd65bkztj09a 3655159 3655156 2026-09-15T18:04:05Z Орел Карл 81620 /* Дереккөздер */ 3655159 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черкассы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Черкаська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Cherkasy Oblast .svg |Ту = Flag of Cherkasy Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 26|lat_sec = 41 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 03|lon_sec = 37 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 района |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черкассы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Умань]], [[Смела]], [[Золотоноша]], [[Канев]], [[Корсунь-Шевченковский]], [[Звенигородка]], [[Шпола]], [[Багачево|Ватутино]], [[Тальное]], [[Городище (Черкассы облысы)|Городище]] |Құрылды = [[7 қаңтар]] [[1954 жыл|1954 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Игорь Иванович Табурец |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анатолий Викторович Подгорный |Басшының түрі2 = Облыстық кеңесінің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 159 200 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 60,45 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 93,05 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 5,41 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,28 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 20 916 |Жер аумағының пайызы = 3,47 |Жер аумағы бойынша орны = 18 |Максималды биіктігі = 266 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Cherkasy in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Cherkasy Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-71 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 47 |Пошта индекстері = 18xxx, 19xxx, 20xxx |Интернет-үйшігі = cherkassy.ua; ck.ua |Автомобиль коды = СА, IA, OA, PA |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Cherkasy Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черкассы облысы''' – Украина құрамындағы әкімшілік бөлік. 1954 жылы 7 қаңтарда құрылған. Жері 20,9 мың квадрат км. Халқы 1,6 млн (1977). 20 ауданға бөлінеді. 15 қаласы, 19 қала типтес поселкесі бар. Орталығы - Черкассы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958). == Табиғаты == Днепр өзені орта ағысының екі жағында орналасқан. Жері жазық, негізінен өзен аңғарлары мен жайылмалары алып жатыр. Пайдалы қазбалары – қоңыр көмір, шымтезек, каолит, бинтонит. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,9 градус, шілдеде 19,5 градус. Жылдық жуын-шашынның орташа мөлшері 520 мм. Ірі өзені – [[Днепр]] (Рось, Ольшанка, Тясмин, супой салаларымен). 1960 жылы Кременчуг СЭС-інің салуына байланысты Кременчуг бөгені қалыптасты. Жері қара, шым күлгін топырақты болып келеді. == Халқы == Тұрғындарының басым көпшілігі украиндар. Олардан басқа орытар, еврейлер, белорустар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 74,2 адамнан. Қала халқы 40%. Ірі қалалары – [[Черкассы]], Умань, Смела. == Шаруашылығы == Облыс экономикасында тамақ (әсіресе қант өндірісі), машина жасау, жеңіл өнеркәсіптерінің маңызы күшті. Машина жасау және металл өңдеу (Черкассы, Каменка, Смела, Монастырище, Умань) кәсіпорындары станок шығарады, автомобиль және құрал-жабдықтар жөндейді. Кіим тігу, аяқ киім, мебель фабрикалары, мата тоқу комбинаты, витамин заводы тағы басқа кәсіпорындар да бар. Энергетикасы Кременчуг, Канев СЭС-теріне және Черкассы, Ватутино, Смела, Городище ЖЭО-ына негізделген. Облыста 1973 жылы 453 колхоз және 40 совхоз болды. Егісі (мың га, 1972) 1323,7, бұның ішінде дәнді дақылдары (қара бидай, жүгері, арпа, тары, қара құмық) 608,8, техникалық дақылдары 195,8, жемшөп 409,8. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 808,1 (бұның 312,0 мыңы сиыр), шошқа 1001,3, қой мен ешкі 275,2. Темір жолының ұзындығы 605 км (1973). Негізгі темір жолы магистральдары Одесса - Мәскеу, Киев – Донецк. Автомобиль жолы 8,4 мың км, бұның ішінде асфальталғаны 4,5 мың км. Днепр өзенінде кеме жүзеді. 2 педогогикалық институт (Черкассы, Умань) ауыл шаруашылық институты (Умань), 22 арнаулы орта оқу орны, музыкалық драма театры, филормония, 7 музей бар. «Черкаська прауда («Черкассы правдасы») облыс газеті шығада. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Черкассы облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] bkgsb3krhg45f1ouizkqoilteggzdgj 3655160 3655159 2026-09-15T18:04:58Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655160 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черкассы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Черкаська область}} |Суреті = Тарасів обрій. Світанок (edited).jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Cherkasy Oblast .svg |Ту = Flag of Cherkasy Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 26|lat_sec = 41 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 03|lon_sec = 37 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 района |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черкассы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Умань]], [[Смела]], [[Золотоноша]], [[Канев]], [[Корсунь-Шевченковский]], [[Звенигородка]], [[Шпола]], [[Багачево|Ватутино]], [[Тальное]], [[Городище (Черкассы облысы)|Городище]] |Құрылды = [[7 қаңтар]] [[1954 жыл|1954 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Игорь Иванович Табурец |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анатолий Викторович Подгорный |Басшының түрі2 = Облыстық кеңесінің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 159 200 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 60,45 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 93,05 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 5,41 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,28 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 20 916 |Жер аумағының пайызы = 3,47 |Жер аумағы бойынша орны = 18 |Максималды биіктігі = 266 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Cherkasy in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Cherkasy Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-71 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 47 |Пошта индекстері = 18xxx, 19xxx, 20xxx |Интернет-үйшігі = cherkassy.ua; ck.ua |Автомобиль коды = СА, IA, OA, PA |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Cherkasy Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черкассы облысы''' – Украина құрамындағы әкімшілік бөлік. 1954 жылы 7 қаңтарда құрылған. Жері 20,9 мың квадрат км. Халқы 1,6 млн (1977). 20 ауданға бөлінеді. 15 қаласы, 19 қала типтес поселкесі бар. Орталығы - Черкассы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958). == Табиғаты == Днепр өзені орта ағысының екі жағында орналасқан. Жері жазық, негізінен өзен аңғарлары мен жайылмалары алып жатыр. Пайдалы қазбалары – қоңыр көмір, шымтезек, каолит, бинтонит. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,9 градус, шілдеде 19,5 градус. Жылдық жуын-шашынның орташа мөлшері 520 мм. Ірі өзені – [[Днепр]] (Рось, Ольшанка, Тясмин, супой салаларымен). 1960 жылы Кременчуг СЭС-інің салуына байланысты Кременчуг бөгені қалыптасты. Жері қара, шым күлгін топырақты болып келеді. == Халқы == Тұрғындарының басым көпшілігі украиндар. Олардан басқа орытар, еврейлер, белорустар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 74,2 адамнан. Қала халқы 40%. Ірі қалалары – [[Черкассы]], Умань, Смела. == Шаруашылығы == Облыс экономикасында тамақ (әсіресе қант өндірісі), машина жасау, жеңіл өнеркәсіптерінің маңызы күшті. Машина жасау және металл өңдеу (Черкассы, Каменка, Смела, Монастырище, Умань) кәсіпорындары станок шығарады, автомобиль және құрал-жабдықтар жөндейді. Кіим тігу, аяқ киім, мебель фабрикалары, мата тоқу комбинаты, витамин заводы тағы басқа кәсіпорындар да бар. Энергетикасы Кременчуг, Канев СЭС-теріне және Черкассы, Ватутино, Смела, Городище ЖЭО-ына негізделген. Облыста 1973 жылы 453 колхоз және 40 совхоз болды. Егісі (мың га, 1972) 1323,7, бұның ішінде дәнді дақылдары (қара бидай, жүгері, арпа, тары, қара құмық) 608,8, техникалық дақылдары 195,8, жемшөп 409,8. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 808,1 (бұның 312,0 мыңы сиыр), шошқа 1001,3, қой мен ешкі 275,2. Темір жолының ұзындығы 605 км (1973). Негізгі темір жолы магистральдары Одесса - Мәскеу, Киев – Донецк. Автомобиль жолы 8,4 мың км, бұның ішінде асфальталғаны 4,5 мың км. Днепр өзенінде кеме жүзеді. 2 педогогикалық институт (Черкассы, Умань) ауыл шаруашылық институты (Умань), 22 арнаулы орта оқу орны, музыкалық драма театры, филормония, 7 музей бар. «Черкаська прауда («Черкассы правдасы») облыс газеті шығада. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Черкассы облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] 6x3q90gjvbdzbv3mlsb4syd44fzgmd2 3655162 3655160 2026-09-15T18:08:56Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655162 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черкассы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Черкаська область}} |Суреті = Тарасів обрій. Світанок (edited).jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Cherkasy Oblast .svg |Ту = Flag of Cherkasy Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 26|lat_sec = 41 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 03|lon_sec = 37 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 района |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черкассы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Умань]], [[Смела]], [[Золотоноша]], [[Канев]], [[Корсунь-Шевченковский]], [[Звенигородка]], [[Шпола]], [[Багачево|Ватутино]], [[Тальное]], [[Городище (Черкассы облысы)|Городище]] |Құрылды = [[7 қаңтар]] [[1954 жыл|1954 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Игорь Иванович Табурец |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анатолий Викторович Подгорный |Басшының түрі2 = Облыстық кеңесінің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 159 200 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 60,45 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 93,05 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 5,41 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,28 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 20 916 |Жер аумағының пайызы = 3,47 |Жер аумағы бойынша орны = 18 |Максималды биіктігі = 266 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Cherkasy in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Cherkasy Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-71 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 47 |Пошта индекстері = 18xxx, 19xxx, 20xxx |Интернет-үйшігі = cherkassy.ua; ck.ua |Автомобиль коды = СА, IA, OA, PA |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Cherkasy Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черкассы облысы''' ({{lang-uk|Черкаська область}}) ауыз. '''Черкасчина''' ({{lang-uk|Черкащина}}) — [[Украина|Украинаның]] орталық бөлігінде орналасқан облыс. Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Черкассы]]. Басқа ірі қалалары — [[Умань]], [[Смела]], [[Золотоноша]], [[Канев]], [[Корсунь-Шевченковский]], [[Звенигородка]], [[Шпола]], [[Багачево|Ватутино]], [[Тальное]] және [[Городище (Черкассы облысы)|Городище]]. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Табиғаты == Днепр өзені орта ағысының екі жағында орналасқан. Жері жазық, негізінен өзен аңғарлары мен жайылмалары алып жатыр. Пайдалы қазбалары – қоңыр көмір, шымтезек, каолит, бинтонит. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,9 градус, шілдеде 19,5 градус. Жылдық жуын-шашынның орташа мөлшері 520 мм. Ірі өзені – [[Днепр]] (Рось, Ольшанка, Тясмин, супой салаларымен). 1960 жылы Кременчуг СЭС-інің салуына байланысты Кременчуг бөгені қалыптасты. Жері қара, шым күлгін топырақты болып келеді. == Халқы == Тұрғындарының басым көпшілігі украиндар. Олардан басқа орытар, еврейлер, белорустар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 74,2 адамнан. Қала халқы 40%. Ірі қалалары – [[Черкассы]], Умань, Смела. == Шаруашылығы == Облыс экономикасында тамақ (әсіресе қант өндірісі), машина жасау, жеңіл өнеркәсіптерінің маңызы күшті. Машина жасау және металл өңдеу (Черкассы, Каменка, Смела, Монастырище, Умань) кәсіпорындары станок шығарады, автомобиль және құрал-жабдықтар жөндейді. Кіим тігу, аяқ киім, мебель фабрикалары, мата тоқу комбинаты, витамин заводы тағы басқа кәсіпорындар да бар. Энергетикасы Кременчуг, Канев СЭС-теріне және Черкассы, Ватутино, Смела, Городище ЖЭО-ына негізделген. Облыста 1973 жылы 453 колхоз және 40 совхоз болды. Егісі (мың га, 1972) 1323,7, бұның ішінде дәнді дақылдары (қара бидай, жүгері, арпа, тары, қара құмық) 608,8, техникалық дақылдары 195,8, жемшөп 409,8. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 808,1 (бұның 312,0 мыңы сиыр), шошқа 1001,3, қой мен ешкі 275,2. Темір жолының ұзындығы 605 км (1973). Негізгі темір жолы магистральдары Одесса - Мәскеу, Киев – Донецк. Автомобиль жолы 8,4 мың км, бұның ішінде асфальталғаны 4,5 мың км. Днепр өзенінде кеме жүзеді. 2 педогогикалық институт (Черкассы, Умань) ауыл шаруашылық институты (Умань), 22 арнаулы орта оқу орны, музыкалық драма театры, филормония, 7 музей бар. «Черкаська прауда («Черкассы правдасы») облыс газеті шығада. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Черкассы облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] alm67ggyxchjcj02iln6ifb6gxehrl0 3655163 3655162 2026-09-15T18:09:37Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655163 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черкассы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Черкаська область}} |Суреті = Тарасів обрій. Світанок (edited).jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Cherkasy Oblast .svg |Ту = Flag of Cherkasy Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 26|lat_sec = 41 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 03|lon_sec = 37 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 района |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черкассы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Умань]], [[Смела]], [[Золотоноша]], [[Канев]], [[Корсунь-Шевченковский]], [[Звенигородка]], [[Шпола]], [[Багачево|Ватутино]], [[Тальное]], [[Городище (Черкассы облысы)|Городище]] |Құрылды = [[7 қаңтар]] [[1954 жыл|1954 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Игорь Иванович Табурец |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анатолий Викторович Подгорный |Басшының түрі2 = Облыстық кеңесінің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 159 200 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 60,45 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 93,05 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 5,41 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,28 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 20 916 |Жер аумағының пайызы = 3,47 |Жер аумағы бойынша орны = 18 |Максималды биіктігі = 266 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Cherkasy in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Cherkasy Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-71 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 47 |Пошта индекстері = 18xxx, 19xxx, 20xxx |Интернет-үйшігі = cherkassy.ua; ck.ua |Автомобиль коды = СА, IA, OA, PA |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Cherkasy Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черкассы облысы''' ({{lang-uk|Черкаська область}}) ауыз. '''Черкасчина'''<ref>{{Cite web|url=http://gramota.ru/slovari/dic/?word=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0&all=x|title=ГРАМОТА.РУ – справочно-информационный интернет-портал «Русский язык» {{!}} Словари {{!}} Проверка слова|website=gramota.ru|access-date=2022-07-26|archive-date=2022-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220726161007/http://gramota.ru/slovari/dic/?word=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0&all=x|url-status=live}}</ref> ({{lang-uk|Черкащина}}) — [[Украина|Украинаның]] орталық бөлігінде орналасқан облыс. Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Черкассы]]. Басқа ірі қалалары — [[Умань]], [[Смела]], [[Золотоноша]], [[Канев]], [[Корсунь-Шевченковский]], [[Звенигородка]], [[Шпола]], [[Багачево|Ватутино]], [[Тальное]] және [[Городище (Черкассы облысы)|Городище]]. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Табиғаты == Днепр өзені орта ағысының екі жағында орналасқан. Жері жазық, негізінен өзен аңғарлары мен жайылмалары алып жатыр. Пайдалы қазбалары – қоңыр көмір, шымтезек, каолит, бинтонит. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,9 градус, шілдеде 19,5 градус. Жылдық жуын-шашынның орташа мөлшері 520 мм. Ірі өзені – [[Днепр]] (Рось, Ольшанка, Тясмин, супой салаларымен). 1960 жылы Кременчуг СЭС-інің салуына байланысты Кременчуг бөгені қалыптасты. Жері қара, шым күлгін топырақты болып келеді. == Халқы == Тұрғындарының басым көпшілігі украиндар. Олардан басқа орытар, еврейлер, белорустар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 74,2 адамнан. Қала халқы 40%. Ірі қалалары – [[Черкассы]], Умань, Смела. == Шаруашылығы == Облыс экономикасында тамақ (әсіресе қант өндірісі), машина жасау, жеңіл өнеркәсіптерінің маңызы күшті. Машина жасау және металл өңдеу (Черкассы, Каменка, Смела, Монастырище, Умань) кәсіпорындары станок шығарады, автомобиль және құрал-жабдықтар жөндейді. Кіим тігу, аяқ киім, мебель фабрикалары, мата тоқу комбинаты, витамин заводы тағы басқа кәсіпорындар да бар. Энергетикасы Кременчуг, Канев СЭС-теріне және Черкассы, Ватутино, Смела, Городище ЖЭО-ына негізделген. Облыста 1973 жылы 453 колхоз және 40 совхоз болды. Егісі (мың га, 1972) 1323,7, бұның ішінде дәнді дақылдары (қара бидай, жүгері, арпа, тары, қара құмық) 608,8, техникалық дақылдары 195,8, жемшөп 409,8. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 808,1 (бұның 312,0 мыңы сиыр), шошқа 1001,3, қой мен ешкі 275,2. Темір жолының ұзындығы 605 км (1973). Негізгі темір жолы магистральдары Одесса - Мәскеу, Киев – Донецк. Автомобиль жолы 8,4 мың км, бұның ішінде асфальталғаны 4,5 мың км. Днепр өзенінде кеме жүзеді. 2 педогогикалық институт (Черкассы, Умань) ауыл шаруашылық институты (Умань), 22 арнаулы орта оқу орны, музыкалық драма театры, филормония, 7 музей бар. «Черкаська прауда («Черкассы правдасы») облыс газеті шығада. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Черкассы облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] 5xal5r7ishvs3rfxusiszhmc8flvfn3 3655164 3655163 2026-09-15T18:09:55Z Орел Карл 81620 /* Дереккөздер */ 3655164 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черкассы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Черкаська область}} |Суреті = Тарасів обрій. Світанок (edited).jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Cherkasy Oblast .svg |Ту = Flag of Cherkasy Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 26|lat_sec = 41 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 03|lon_sec = 37 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 района |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черкассы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Умань]], [[Смела]], [[Золотоноша]], [[Канев]], [[Корсунь-Шевченковский]], [[Звенигородка]], [[Шпола]], [[Багачево|Ватутино]], [[Тальное]], [[Городище (Черкассы облысы)|Городище]] |Құрылды = [[7 қаңтар]] [[1954 жыл|1954 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Игорь Иванович Табурец |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анатолий Викторович Подгорный |Басшының түрі2 = Облыстық кеңесінің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 159 200 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 60,45 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 93,05 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 5,41 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,28 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 20 916 |Жер аумағының пайызы = 3,47 |Жер аумағы бойынша орны = 18 |Максималды биіктігі = 266 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Cherkasy in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Cherkasy Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-71 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 47 |Пошта индекстері = 18xxx, 19xxx, 20xxx |Интернет-үйшігі = cherkassy.ua; ck.ua |Автомобиль коды = СА, IA, OA, PA |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Cherkasy Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черкассы облысы''' ({{lang-uk|Черкаська область}}) ауыз. '''Черкасчина'''<ref>{{Cite web|url=http://gramota.ru/slovari/dic/?word=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0&all=x|title=ГРАМОТА.РУ – справочно-информационный интернет-портал «Русский язык» {{!}} Словари {{!}} Проверка слова|website=gramota.ru|access-date=2022-07-26|archive-date=2022-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220726161007/http://gramota.ru/slovari/dic/?word=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0&all=x|url-status=live}}</ref> ({{lang-uk|Черкащина}}) — [[Украина|Украинаның]] орталық бөлігінде орналасқан облыс. Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Черкассы]]. Басқа ірі қалалары — [[Умань]], [[Смела]], [[Золотоноша]], [[Канев]], [[Корсунь-Шевченковский]], [[Звенигородка]], [[Шпола]], [[Багачево|Ватутино]], [[Тальное]] және [[Городище (Черкассы облысы)|Городище]]. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Табиғаты == Днепр өзені орта ағысының екі жағында орналасқан. Жері жазық, негізінен өзен аңғарлары мен жайылмалары алып жатыр. Пайдалы қазбалары – қоңыр көмір, шымтезек, каолит, бинтонит. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,9 градус, шілдеде 19,5 градус. Жылдық жуын-шашынның орташа мөлшері 520 мм. Ірі өзені – [[Днепр]] (Рось, Ольшанка, Тясмин, супой салаларымен). 1960 жылы Кременчуг СЭС-інің салуына байланысты Кременчуг бөгені қалыптасты. Жері қара, шым күлгін топырақты болып келеді. == Халқы == Тұрғындарының басым көпшілігі украиндар. Олардан басқа орытар, еврейлер, белорустар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 74,2 адамнан. Қала халқы 40%. Ірі қалалары – [[Черкассы]], Умань, Смела. == Шаруашылығы == Облыс экономикасында тамақ (әсіресе қант өндірісі), машина жасау, жеңіл өнеркәсіптерінің маңызы күшті. Машина жасау және металл өңдеу (Черкассы, Каменка, Смела, Монастырище, Умань) кәсіпорындары станок шығарады, автомобиль және құрал-жабдықтар жөндейді. Кіим тігу, аяқ киім, мебель фабрикалары, мата тоқу комбинаты, витамин заводы тағы басқа кәсіпорындар да бар. Энергетикасы Кременчуг, Канев СЭС-теріне және Черкассы, Ватутино, Смела, Городище ЖЭО-ына негізделген. Облыста 1973 жылы 453 колхоз және 40 совхоз болды. Егісі (мың га, 1972) 1323,7, бұның ішінде дәнді дақылдары (қара бидай, жүгері, арпа, тары, қара құмық) 608,8, техникалық дақылдары 195,8, жемшөп 409,8. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 808,1 (бұның 312,0 мыңы сиыр), шошқа 1001,3, қой мен ешкі 275,2. Темір жолының ұзындығы 605 км (1973). Негізгі темір жолы магистральдары Одесса - Мәскеу, Киев – Донецк. Автомобиль жолы 8,4 мың км, бұның ішінде асфальталғаны 4,5 мың км. Днепр өзенінде кеме жүзеді. 2 педогогикалық институт (Черкассы, Умань) ауыл шаруашылық институты (Умань), 22 арнаулы орта оқу орны, музыкалық драма театры, филормония, 7 музей бар. «Черкаська прауда («Черкассы правдасы») облыс газеті шығада. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Черкассы облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] czg4fsk797rftjq4jsex18fpnbnlmp5 0 528330 3655238 3601046 2026-09-16T07:10:12Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655238 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черновцы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Чернівецька область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Chernivtsi Oblast .svg |Ту = Flag of Chernivtsi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = |Астана түрі = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = https://city.cv.ua/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Chernivtsi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черновцы облысы''' – УССР құрамындағы әкімшілік бөлік. 1940 жылы 7 тамызда құрылған. Жері 8,1 мың квадрат км. Халқы 887 мың (1977). 10 ауданға бөлінеді. 10 қаласы, 8 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Черновцы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958). == Табиғаты == Черновцы облысы Шығыс Карпаттың солтүстік-шығыс етегінде орналасқан. Солтүстік, солтүстік-шығысын Волынь-Подоль қыратының сілімдері алып жатыр. Пайдалы қазындылары – фосфорит, жанғыш тақта тас, қоңыр көмір. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5, -7 градус, шілдеде 16 – 19 градус. жылдық жауын – шашын мөлшері 600 (жазықта) – 1200 мм (тауда). Ірі өзендері – Днестр, Прут, Черемош, Сирет. Жері күлгінделген қара, шым күлгін, шым қоңыр топырақты келеді. Территориясының 28,8%-і орман (шырша, емен тағы басқа) және шалғын. == Халқы == Тұрғындарының негізі – украиндар. Румын, молдаван, орыстар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 106,9 адамнан. Қала халқы 35 % (1974). Басты қалалары – Черновцы, Хотин. == Шаруашылығы == Черновцы облысы Оңтүстік-Батыс экономикалық аудан құрамына кіреді. Экономикасында тамақ өнімдері (қант, май, спирт, ет, жеміс консервілері), жеңіл (киім, аяқ киім, трикотаж), ағаш өңдеу (мебель,тақтай, фанера), машина жасау және металл өңдеу (мата тоқу станоктары, тамақ, мұнай өндірістерінің құрал-жабдықтары) өнеркәсіптерінің үлесі басым. Ірі өнеркәсіп орталықтары – Черновцы, [[Берегомет]], Сторожинец, Путила, Вижница. Облыста 155 колхоз және 30 совхоз бар (1976). Егісі 356,6 мың га; бұған негізінен дәнді (бидай, жүгері, арпа, сұлы) және техникалық (қант қызылшасы, зығыр, күнбағыс) дақылдары, жүзім егіледі. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 408,7 (бұның ішінде сиыр 157,2), шошқа 311,8, қой мен ешкі 188,0. Құс және омарта шаруашылықтары дамыған. Темір жолының ұзындығы 466 км (1973). Басты магистральдары Черновцы – Кишинев, Черновцы – Терпоноль. Автомобиль жолы 3,2 мың квадрат км, бұның ішінде асфальтталғаны 2,9 мың квадрат км. Негізгі автомобиль жолдары Львов – Черновцы – Кишинев, Черновцы – Хмельницкий. Университет, медициналық институт (Черновцы қаласында), 19 арнаулы орта оқу орны, музыкалық-драма театры, филормония, 3 музей бар. Облыстық «Радянська Буковина» газеті шығады. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] aju2680wb1wj4dbaylm7dw88ej9agz9 3655241 3655238 2026-09-16T07:12:22Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655241 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черновцы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Чернівецька область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Chernivtsi Oblast .svg |Ту = Flag of Chernivtsi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 17|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черновцы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[7 тамыз]] [[1940 жыл|1940 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = https://city.cv.ua/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Chernivtsi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черновцы облысы''' – УССР құрамындағы әкімшілік бөлік. 1940 жылы 7 тамызда құрылған. Жері 8,1 мың квадрат км. Халқы 887 мың (1977). 10 ауданға бөлінеді. 10 қаласы, 8 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Черновцы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958). == Табиғаты == Черновцы облысы Шығыс Карпаттың солтүстік-шығыс етегінде орналасқан. Солтүстік, солтүстік-шығысын Волынь-Подоль қыратының сілімдері алып жатыр. Пайдалы қазындылары – фосфорит, жанғыш тақта тас, қоңыр көмір. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5, -7 градус, шілдеде 16 – 19 градус. жылдық жауын – шашын мөлшері 600 (жазықта) – 1200 мм (тауда). Ірі өзендері – Днестр, Прут, Черемош, Сирет. Жері күлгінделген қара, шым күлгін, шым қоңыр топырақты келеді. Территориясының 28,8%-і орман (шырша, емен тағы басқа) және шалғын. == Халқы == Тұрғындарының негізі – украиндар. Румын, молдаван, орыстар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 106,9 адамнан. Қала халқы 35 % (1974). Басты қалалары – Черновцы, Хотин. == Шаруашылығы == Черновцы облысы Оңтүстік-Батыс экономикалық аудан құрамына кіреді. Экономикасында тамақ өнімдері (қант, май, спирт, ет, жеміс консервілері), жеңіл (киім, аяқ киім, трикотаж), ағаш өңдеу (мебель,тақтай, фанера), машина жасау және металл өңдеу (мата тоқу станоктары, тамақ, мұнай өндірістерінің құрал-жабдықтары) өнеркәсіптерінің үлесі басым. Ірі өнеркәсіп орталықтары – Черновцы, [[Берегомет]], Сторожинец, Путила, Вижница. Облыста 155 колхоз және 30 совхоз бар (1976). Егісі 356,6 мың га; бұған негізінен дәнді (бидай, жүгері, арпа, сұлы) және техникалық (қант қызылшасы, зығыр, күнбағыс) дақылдары, жүзім егіледі. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 408,7 (бұның ішінде сиыр 157,2), шошқа 311,8, қой мен ешкі 188,0. Құс және омарта шаруашылықтары дамыған. Темір жолының ұзындығы 466 км (1973). Басты магистральдары Черновцы – Кишинев, Черновцы – Терпоноль. Автомобиль жолы 3,2 мың квадрат км, бұның ішінде асфальтталғаны 2,9 мың квадрат км. Негізгі автомобиль жолдары Львов – Черновцы – Кишинев, Черновцы – Хмельницкий. Университет, медициналық институт (Черновцы қаласында), 19 арнаулы орта оқу орны, музыкалық-драма театры, филормония, 3 музей бар. Облыстық «Радянська Буковина» газеті шығады. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] eafymzjobu0zury7tpxl1dsnb0gh7wc 3655242 3655241 2026-09-16T07:14:23Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655242 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черновцы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Чернівецька область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Chernivtsi Oblast .svg |Ту = Flag of Chernivtsi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 17|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черновцы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Сторожинец]], [[Новоднестровск]], [[Хотин]] |Құрылды = [[7 тамыз]] [[1940 жыл|1940 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Руслан Васильевич Запаранюк |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Алексей Сергеевич Бойко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = https://city.cv.ua/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Chernivtsi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черновцы облысы''' – УССР құрамындағы әкімшілік бөлік. 1940 жылы 7 тамызда құрылған. Жері 8,1 мың квадрат км. Халқы 887 мың (1977). 10 ауданға бөлінеді. 10 қаласы, 8 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Черновцы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958). == Табиғаты == Черновцы облысы Шығыс Карпаттың солтүстік-шығыс етегінде орналасқан. Солтүстік, солтүстік-шығысын Волынь-Подоль қыратының сілімдері алып жатыр. Пайдалы қазындылары – фосфорит, жанғыш тақта тас, қоңыр көмір. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5, -7 градус, шілдеде 16 – 19 градус. жылдық жауын – шашын мөлшері 600 (жазықта) – 1200 мм (тауда). Ірі өзендері – Днестр, Прут, Черемош, Сирет. Жері күлгінделген қара, шым күлгін, шым қоңыр топырақты келеді. Территориясының 28,8%-і орман (шырша, емен тағы басқа) және шалғын. == Халқы == Тұрғындарының негізі – украиндар. Румын, молдаван, орыстар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 106,9 адамнан. Қала халқы 35 % (1974). Басты қалалары – Черновцы, Хотин. == Шаруашылығы == Черновцы облысы Оңтүстік-Батыс экономикалық аудан құрамына кіреді. Экономикасында тамақ өнімдері (қант, май, спирт, ет, жеміс консервілері), жеңіл (киім, аяқ киім, трикотаж), ағаш өңдеу (мебель,тақтай, фанера), машина жасау және металл өңдеу (мата тоқу станоктары, тамақ, мұнай өндірістерінің құрал-жабдықтары) өнеркәсіптерінің үлесі басым. Ірі өнеркәсіп орталықтары – Черновцы, [[Берегомет]], Сторожинец, Путила, Вижница. Облыста 155 колхоз және 30 совхоз бар (1976). Егісі 356,6 мың га; бұған негізінен дәнді (бидай, жүгері, арпа, сұлы) және техникалық (қант қызылшасы, зығыр, күнбағыс) дақылдары, жүзім егіледі. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 408,7 (бұның ішінде сиыр 157,2), шошқа 311,8, қой мен ешкі 188,0. Құс және омарта шаруашылықтары дамыған. Темір жолының ұзындығы 466 км (1973). Басты магистральдары Черновцы – Кишинев, Черновцы – Терпоноль. Автомобиль жолы 3,2 мың квадрат км, бұның ішінде асфальтталғаны 2,9 мың квадрат км. Негізгі автомобиль жолдары Львов – Черновцы – Кишинев, Черновцы – Хмельницкий. Университет, медициналық институт (Черновцы қаласында), 19 арнаулы орта оқу орны, музыкалық-драма театры, филормония, 3 музей бар. Облыстық «Радянська Буковина» газеті шығады. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] s12rmvpco33v2hjwb4kuyzd0vvt7d38 3655243 3655242 2026-09-16T07:15:12Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655243 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черновцы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Чернівецька область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Chernivtsi Oblast .svg |Ту = Flag of Chernivtsi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 17|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черновцы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Сторожинец]], [[Новоднестровск]], [[Хотин]] |Құрылды = [[7 тамыз]] [[1940 жыл|1940 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Руслан Васильевич Запаранюк |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Алексей Сергеевич Бойко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 8096 |Жер аумағының пайызы = 1,34 |Жер аумағы бойынша орны = 25 |Максималды биіктігі = 1574 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = https://city.cv.ua/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Chernivtsi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черновцы облысы''' – УССР құрамындағы әкімшілік бөлік. 1940 жылы 7 тамызда құрылған. Жері 8,1 мың квадрат км. Халқы 887 мың (1977). 10 ауданға бөлінеді. 10 қаласы, 8 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Черновцы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958). == Табиғаты == Черновцы облысы Шығыс Карпаттың солтүстік-шығыс етегінде орналасқан. Солтүстік, солтүстік-шығысын Волынь-Подоль қыратының сілімдері алып жатыр. Пайдалы қазындылары – фосфорит, жанғыш тақта тас, қоңыр көмір. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5, -7 градус, шілдеде 16 – 19 градус. жылдық жауын – шашын мөлшері 600 (жазықта) – 1200 мм (тауда). Ірі өзендері – Днестр, Прут, Черемош, Сирет. Жері күлгінделген қара, шым күлгін, шым қоңыр топырақты келеді. Территориясының 28,8%-і орман (шырша, емен тағы басқа) және шалғын. == Халқы == Тұрғындарының негізі – украиндар. Румын, молдаван, орыстар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 106,9 адамнан. Қала халқы 35 % (1974). Басты қалалары – Черновцы, Хотин. == Шаруашылығы == Черновцы облысы Оңтүстік-Батыс экономикалық аудан құрамына кіреді. Экономикасында тамақ өнімдері (қант, май, спирт, ет, жеміс консервілері), жеңіл (киім, аяқ киім, трикотаж), ағаш өңдеу (мебель,тақтай, фанера), машина жасау және металл өңдеу (мата тоқу станоктары, тамақ, мұнай өндірістерінің құрал-жабдықтары) өнеркәсіптерінің үлесі басым. Ірі өнеркәсіп орталықтары – Черновцы, [[Берегомет]], Сторожинец, Путила, Вижница. Облыста 155 колхоз және 30 совхоз бар (1976). Егісі 356,6 мың га; бұған негізінен дәнді (бидай, жүгері, арпа, сұлы) және техникалық (қант қызылшасы, зығыр, күнбағыс) дақылдары, жүзім егіледі. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 408,7 (бұның ішінде сиыр 157,2), шошқа 311,8, қой мен ешкі 188,0. Құс және омарта шаруашылықтары дамыған. Темір жолының ұзындығы 466 км (1973). Басты магистральдары Черновцы – Кишинев, Черновцы – Терпоноль. Автомобиль жолы 3,2 мың квадрат км, бұның ішінде асфальтталғаны 2,9 мың квадрат км. Негізгі автомобиль жолдары Львов – Черновцы – Кишинев, Черновцы – Хмельницкий. Университет, медициналық институт (Черновцы қаласында), 19 арнаулы орта оқу орны, музыкалық-драма театры, филормония, 3 музей бар. Облыстық «Радянська Буковина» газеті шығады. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] r2dec0atyqrc1gbnexpzny0skb3smhy 3655244 3655243 2026-09-16T07:16:12Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655244 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черновцы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Чернівецька область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Chernivtsi Oblast .svg |Ту = Flag of Chernivtsi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 17|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черновцы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Сторожинец]], [[Новоднестровск]], [[Хотин]] |Құрылды = [[7 тамыз]] [[1940 жыл|1940 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Руслан Васильевич Запаранюк |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Алексей Сергеевич Бойко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 885 200 |Санақ жылы = 2023 |Пайызы = 1,99 |Халық саны бойынша орны = 25 |Тығыздығы = 111,98 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 8096 |Жер аумағының пайызы = 1,34 |Жер аумағы бойынша орны = 25 |Максималды биіктігі = 1574 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = https://city.cv.ua/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Chernivtsi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черновцы облысы''' – УССР құрамындағы әкімшілік бөлік. 1940 жылы 7 тамызда құрылған. Жері 8,1 мың квадрат км. Халқы 887 мың (1977). 10 ауданға бөлінеді. 10 қаласы, 8 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Черновцы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958). == Табиғаты == Черновцы облысы Шығыс Карпаттың солтүстік-шығыс етегінде орналасқан. Солтүстік, солтүстік-шығысын Волынь-Подоль қыратының сілімдері алып жатыр. Пайдалы қазындылары – фосфорит, жанғыш тақта тас, қоңыр көмір. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5, -7 градус, шілдеде 16 – 19 градус. жылдық жауын – шашын мөлшері 600 (жазықта) – 1200 мм (тауда). Ірі өзендері – Днестр, Прут, Черемош, Сирет. Жері күлгінделген қара, шым күлгін, шым қоңыр топырақты келеді. Территориясының 28,8%-і орман (шырша, емен тағы басқа) және шалғын. == Халқы == Тұрғындарының негізі – украиндар. Румын, молдаван, орыстар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 106,9 адамнан. Қала халқы 35 % (1974). Басты қалалары – Черновцы, Хотин. == Шаруашылығы == Черновцы облысы Оңтүстік-Батыс экономикалық аудан құрамына кіреді. Экономикасында тамақ өнімдері (қант, май, спирт, ет, жеміс консервілері), жеңіл (киім, аяқ киім, трикотаж), ағаш өңдеу (мебель,тақтай, фанера), машина жасау және металл өңдеу (мата тоқу станоктары, тамақ, мұнай өндірістерінің құрал-жабдықтары) өнеркәсіптерінің үлесі басым. Ірі өнеркәсіп орталықтары – Черновцы, [[Берегомет]], Сторожинец, Путила, Вижница. Облыста 155 колхоз және 30 совхоз бар (1976). Егісі 356,6 мың га; бұған негізінен дәнді (бидай, жүгері, арпа, сұлы) және техникалық (қант қызылшасы, зығыр, күнбағыс) дақылдары, жүзім егіледі. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 408,7 (бұның ішінде сиыр 157,2), шошқа 311,8, қой мен ешкі 188,0. Құс және омарта шаруашылықтары дамыған. Темір жолының ұзындығы 466 км (1973). Басты магистральдары Черновцы – Кишинев, Черновцы – Терпоноль. Автомобиль жолы 3,2 мың квадрат км, бұның ішінде асфальтталғаны 2,9 мың квадрат км. Негізгі автомобиль жолдары Львов – Черновцы – Кишинев, Черновцы – Хмельницкий. Университет, медициналық институт (Черновцы қаласында), 19 арнаулы орта оқу орны, музыкалық-драма театры, филормония, 3 музей бар. Облыстық «Радянська Буковина» газеті шығады. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] lmnuhs4mf88iq9fuu2w8z3jfct5zu3q 3655247 3655244 2026-09-16T07:23:37Z Орел Карл 81620 3655247 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черновцы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Чернівецька область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Chernivtsi Oblast .svg |Ту = Flag of Chernivtsi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 17|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черновцы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Сторожинец]], [[Новоднестровск]], [[Хотин]] |Құрылды = [[7 тамыз]] [[1940 жыл|1940 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Руслан Васильевич Запаранюк |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Алексей Сергеевич Бойко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 885 200 |Санақ жылы = 2023 |Пайызы = 1,99 |Халық саны бойынша орны = 25 |Тығыздығы = 111,98 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 74,98 %,<br /> [[Румындар|румындар]] — 12,46 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]] — 7,31 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 4,12 %,<br /> [[Поляктар|поляктар]] — 0,37 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,16 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 8096 |Жер аумағының пайызы = 1,34 |Жер аумағы бойынша орны = 25 |Максималды биіктігі = 1574 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = https://city.cv.ua/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Chernivtsi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черновцы облысы''' – УССР құрамындағы әкімшілік бөлік. 1940 жылы 7 тамызда құрылған. Жері 8,1 мың квадрат км. Халқы 887 мың (1977). 10 ауданға бөлінеді. 10 қаласы, 8 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Черновцы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958). == Табиғаты == Черновцы облысы Шығыс Карпаттың солтүстік-шығыс етегінде орналасқан. Солтүстік, солтүстік-шығысын Волынь-Подоль қыратының сілімдері алып жатыр. Пайдалы қазындылары – фосфорит, жанғыш тақта тас, қоңыр көмір. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5, -7 градус, шілдеде 16 – 19 градус. жылдық жауын – шашын мөлшері 600 (жазықта) – 1200 мм (тауда). Ірі өзендері – Днестр, Прут, Черемош, Сирет. Жері күлгінделген қара, шым күлгін, шым қоңыр топырақты келеді. Территориясының 28,8%-і орман (шырша, емен тағы басқа) және шалғын. == Халқы == Тұрғындарының негізі – украиндар. Румын, молдаван, орыстар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 106,9 адамнан. Қала халқы 35 % (1974). Басты қалалары – Черновцы, Хотин. == Шаруашылығы == Черновцы облысы Оңтүстік-Батыс экономикалық аудан құрамына кіреді. Экономикасында тамақ өнімдері (қант, май, спирт, ет, жеміс консервілері), жеңіл (киім, аяқ киім, трикотаж), ағаш өңдеу (мебель,тақтай, фанера), машина жасау және металл өңдеу (мата тоқу станоктары, тамақ, мұнай өндірістерінің құрал-жабдықтары) өнеркәсіптерінің үлесі басым. Ірі өнеркәсіп орталықтары – Черновцы, [[Берегомет]], Сторожинец, Путила, Вижница. Облыста 155 колхоз және 30 совхоз бар (1976). Егісі 356,6 мың га; бұған негізінен дәнді (бидай, жүгері, арпа, сұлы) және техникалық (қант қызылшасы, зығыр, күнбағыс) дақылдары, жүзім егіледі. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 408,7 (бұның ішінде сиыр 157,2), шошқа 311,8, қой мен ешкі 188,0. Құс және омарта шаруашылықтары дамыған. Темір жолының ұзындығы 466 км (1973). Басты магистральдары Черновцы – Кишинев, Черновцы – Терпоноль. Автомобиль жолы 3,2 мың квадрат км, бұның ішінде асфальтталғаны 2,9 мың квадрат км. Негізгі автомобиль жолдары Львов – Черновцы – Кишинев, Черновцы – Хмельницкий. Университет, медициналық институт (Черновцы қаласында), 19 арнаулы орта оқу орны, музыкалық-драма театры, филормония, 3 музей бар. Облыстық «Радянська Буковина» газеті шығады. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] rmmo7hp3x5pu4hg0u724hidyf9kmn0e 3655249 3655247 2026-09-16T07:24:42Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655249 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черновцы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Чернівецька область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Chernivtsi Oblast .svg |Ту = Flag of Chernivtsi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 17|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черновцы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Сторожинец]], [[Новоднестровск]], [[Хотин]] |Құрылды = [[7 тамыз]] [[1940 жыл|1940 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Руслан Васильевич Запаранюк |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Алексей Сергеевич Бойко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 885 200 |Санақ жылы = 2023 |Пайызы = 1,99 |Халық саны бойынша орны = 25 |Тығыздығы = 111,98 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 74,98 %,<br /> [[Румындар|румындар]] — 12,46 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]] — 7,31 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 4,12 %,<br /> [[Поляктар|поляктар]] — 0,37 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,16 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 8096 |Жер аумағының пайызы = 1,34 |Жер аумағы бойынша орны = 25 |Максималды биіктігі = 1574 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Chernivtsi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черновцы облысы''' – УССР құрамындағы әкімшілік бөлік. 1940 жылы 7 тамызда құрылған. Жері 8,1 мың квадрат км. Халқы 887 мың (1977). 10 ауданға бөлінеді. 10 қаласы, 8 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Черновцы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958). == Табиғаты == Черновцы облысы Шығыс Карпаттың солтүстік-шығыс етегінде орналасқан. Солтүстік, солтүстік-шығысын Волынь-Подоль қыратының сілімдері алып жатыр. Пайдалы қазындылары – фосфорит, жанғыш тақта тас, қоңыр көмір. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5, -7 градус, шілдеде 16 – 19 градус. жылдық жауын – шашын мөлшері 600 (жазықта) – 1200 мм (тауда). Ірі өзендері – Днестр, Прут, Черемош, Сирет. Жері күлгінделген қара, шым күлгін, шым қоңыр топырақты келеді. Территориясының 28,8%-і орман (шырша, емен тағы басқа) және шалғын. == Халқы == Тұрғындарының негізі – украиндар. Румын, молдаван, орыстар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 106,9 адамнан. Қала халқы 35 % (1974). Басты қалалары – Черновцы, Хотин. == Шаруашылығы == Черновцы облысы Оңтүстік-Батыс экономикалық аудан құрамына кіреді. Экономикасында тамақ өнімдері (қант, май, спирт, ет, жеміс консервілері), жеңіл (киім, аяқ киім, трикотаж), ағаш өңдеу (мебель,тақтай, фанера), машина жасау және металл өңдеу (мата тоқу станоктары, тамақ, мұнай өндірістерінің құрал-жабдықтары) өнеркәсіптерінің үлесі басым. Ірі өнеркәсіп орталықтары – Черновцы, [[Берегомет]], Сторожинец, Путила, Вижница. Облыста 155 колхоз және 30 совхоз бар (1976). Егісі 356,6 мың га; бұған негізінен дәнді (бидай, жүгері, арпа, сұлы) және техникалық (қант қызылшасы, зығыр, күнбағыс) дақылдары, жүзім егіледі. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 408,7 (бұның ішінде сиыр 157,2), шошқа 311,8, қой мен ешкі 188,0. Құс және омарта шаруашылықтары дамыған. Темір жолының ұзындығы 466 км (1973). Басты магистральдары Черновцы – Кишинев, Черновцы – Терпоноль. Автомобиль жолы 3,2 мың квадрат км, бұның ішінде асфальтталғаны 2,9 мың квадрат км. Негізгі автомобиль жолдары Львов – Черновцы – Кишинев, Черновцы – Хмельницкий. Университет, медициналық институт (Черновцы қаласында), 19 арнаулы орта оқу орны, музыкалық-драма театры, филормония, 3 музей бар. Облыстық «Радянська Буковина» газеті шығады. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] 1mu5hax58bwa9ab9lfcl3a6op8oh2lc 3655250 3655249 2026-09-16T07:25:26Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655250 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черновцы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Чернівецька область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Chernivtsi Oblast .svg |Ту = Flag of Chernivtsi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 17|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черновцы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Сторожинец]], [[Новоднестровск]], [[Хотин]] |Құрылды = [[7 тамыз]] [[1940 жыл|1940 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Руслан Васильевич Запаранюк |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Алексей Сергеевич Бойко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 885 200 |Санақ жылы = 2023 |Пайызы = 1,99 |Халық саны бойынша орны = 25 |Тығыздығы = 111,98 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 74,98 %,<br /> [[Румындар|румындар]] — 12,46 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]] — 7,31 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 4,12 %,<br /> [[Поляктар|поляктар]] — 0,37 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,16 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 8096 |Жер аумағының пайызы = 1,34 |Жер аумағы бойынша орны = 25 |Максималды биіктігі = 1574 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-77 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 372 |Пошта индекстері = 58xxx, 59xxx, 60xxx |Интернет-үйшігі = chernovtsy.ua; cv.ua |Автомобиль коды = СЕ, IE, OE, PE |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Chernivtsi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черновцы облысы''' – УССР құрамындағы әкімшілік бөлік. 1940 жылы 7 тамызда құрылған. Жері 8,1 мың квадрат км. Халқы 887 мың (1977). 10 ауданға бөлінеді. 10 қаласы, 8 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Черновцы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958). == Табиғаты == Черновцы облысы Шығыс Карпаттың солтүстік-шығыс етегінде орналасқан. Солтүстік, солтүстік-шығысын Волынь-Подоль қыратының сілімдері алып жатыр. Пайдалы қазындылары – фосфорит, жанғыш тақта тас, қоңыр көмір. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5, -7 градус, шілдеде 16 – 19 градус. жылдық жауын – шашын мөлшері 600 (жазықта) – 1200 мм (тауда). Ірі өзендері – Днестр, Прут, Черемош, Сирет. Жері күлгінделген қара, шым күлгін, шым қоңыр топырақты келеді. Территориясының 28,8%-і орман (шырша, емен тағы басқа) және шалғын. == Халқы == Тұрғындарының негізі – украиндар. Румын, молдаван, орыстар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 106,9 адамнан. Қала халқы 35 % (1974). Басты қалалары – Черновцы, Хотин. == Шаруашылығы == Черновцы облысы Оңтүстік-Батыс экономикалық аудан құрамына кіреді. Экономикасында тамақ өнімдері (қант, май, спирт, ет, жеміс консервілері), жеңіл (киім, аяқ киім, трикотаж), ағаш өңдеу (мебель,тақтай, фанера), машина жасау және металл өңдеу (мата тоқу станоктары, тамақ, мұнай өндірістерінің құрал-жабдықтары) өнеркәсіптерінің үлесі басым. Ірі өнеркәсіп орталықтары – Черновцы, [[Берегомет]], Сторожинец, Путила, Вижница. Облыста 155 колхоз және 30 совхоз бар (1976). Егісі 356,6 мың га; бұған негізінен дәнді (бидай, жүгері, арпа, сұлы) және техникалық (қант қызылшасы, зығыр, күнбағыс) дақылдары, жүзім егіледі. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 408,7 (бұның ішінде сиыр 157,2), шошқа 311,8, қой мен ешкі 188,0. Құс және омарта шаруашылықтары дамыған. Темір жолының ұзындығы 466 км (1973). Басты магистральдары Черновцы – Кишинев, Черновцы – Терпоноль. Автомобиль жолы 3,2 мың квадрат км, бұның ішінде асфальтталғаны 2,9 мың квадрат км. Негізгі автомобиль жолдары Львов – Черновцы – Кишинев, Черновцы – Хмельницкий. Университет, медициналық институт (Черновцы қаласында), 19 арнаулы орта оқу орны, музыкалық-драма театры, филормония, 3 музей бар. Облыстық «Радянська Буковина» газеті шығады. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] 57tobam556n9tyfkg1goh8zslsnvzpq 3655251 3655250 2026-09-16T07:26:06Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655251 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черновцы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Чернівецька область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Chernivtsi Oblast .svg |Ту = Flag of Chernivtsi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 17|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черновцы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Сторожинец]], [[Новоднестровск]], [[Хотин]] |Құрылды = [[7 тамыз]] [[1940 жыл|1940 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Руслан Васильевич Запаранюк |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Алексей Сергеевич Бойко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 885 200 |Санақ жылы = 2023 |Пайызы = 1,99 |Халық саны бойынша орны = 25 |Тығыздығы = 111,98 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 74,98 %,<br /> [[Румындар|румындар]] — 12,46 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]] — 7,31 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 4,12 %,<br /> [[Поляктар|поляктар]] — 0,37 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,16 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 8096 |Жер аумағының пайызы = 1,34 |Жер аумағы бойынша орны = 25 |Максималды биіктігі = 1574 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Chernivtsi in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Chernivickaya oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-77 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 372 |Пошта индекстері = 58xxx, 59xxx, 60xxx |Интернет-үйшігі = chernovtsy.ua; cv.ua |Автомобиль коды = СЕ, IE, OE, PE |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Chernivtsi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черновцы облысы''' – УССР құрамындағы әкімшілік бөлік. 1940 жылы 7 тамызда құрылған. Жері 8,1 мың квадрат км. Халқы 887 мың (1977). 10 ауданға бөлінеді. 10 қаласы, 8 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Черновцы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958). == Табиғаты == Черновцы облысы Шығыс Карпаттың солтүстік-шығыс етегінде орналасқан. Солтүстік, солтүстік-шығысын Волынь-Подоль қыратының сілімдері алып жатыр. Пайдалы қазындылары – фосфорит, жанғыш тақта тас, қоңыр көмір. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5, -7 градус, шілдеде 16 – 19 градус. жылдық жауын – шашын мөлшері 600 (жазықта) – 1200 мм (тауда). Ірі өзендері – Днестр, Прут, Черемош, Сирет. Жері күлгінделген қара, шым күлгін, шым қоңыр топырақты келеді. Территориясының 28,8%-і орман (шырша, емен тағы басқа) және шалғын. == Халқы == Тұрғындарының негізі – украиндар. Румын, молдаван, орыстар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 106,9 адамнан. Қала халқы 35 % (1974). Басты қалалары – Черновцы, Хотин. == Шаруашылығы == Черновцы облысы Оңтүстік-Батыс экономикалық аудан құрамына кіреді. Экономикасында тамақ өнімдері (қант, май, спирт, ет, жеміс консервілері), жеңіл (киім, аяқ киім, трикотаж), ағаш өңдеу (мебель,тақтай, фанера), машина жасау және металл өңдеу (мата тоқу станоктары, тамақ, мұнай өндірістерінің құрал-жабдықтары) өнеркәсіптерінің үлесі басым. Ірі өнеркәсіп орталықтары – Черновцы, [[Берегомет]], Сторожинец, Путила, Вижница. Облыста 155 колхоз және 30 совхоз бар (1976). Егісі 356,6 мың га; бұған негізінен дәнді (бидай, жүгері, арпа, сұлы) және техникалық (қант қызылшасы, зығыр, күнбағыс) дақылдары, жүзім егіледі. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 408,7 (бұның ішінде сиыр 157,2), шошқа 311,8, қой мен ешкі 188,0. Құс және омарта шаруашылықтары дамыған. Темір жолының ұзындығы 466 км (1973). Басты магистральдары Черновцы – Кишинев, Черновцы – Терпоноль. Автомобиль жолы 3,2 мың квадрат км, бұның ішінде асфальтталғаны 2,9 мың квадрат км. Негізгі автомобиль жолдары Львов – Черновцы – Кишинев, Черновцы – Хмельницкий. Университет, медициналық институт (Черновцы қаласында), 19 арнаулы орта оқу орны, музыкалық-драма театры, филормония, 3 музей бар. Облыстық «Радянська Буковина» газеті шығады. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] fadzpsekvio4tup8fj0rr076yhmhiin 3655253 3655251 2026-09-16T07:27:57Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655253 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черновцы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Чернівецька область}} |Суреті = 73-250-0001 Khotyn Fortress RB 24.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Chernivtsi Oblast .svg |Ту = Flag of Chernivtsi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 17|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черновцы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Сторожинец]], [[Новоднестровск]], [[Хотин]] |Құрылды = [[7 тамыз]] [[1940 жыл|1940 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Руслан Васильевич Запаранюк |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Алексей Сергеевич Бойко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 885 200 |Санақ жылы = 2023 |Пайызы = 1,99 |Халық саны бойынша орны = 25 |Тығыздығы = 111,98 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 74,98 %,<br /> [[Румындар|румындар]] — 12,46 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]] — 7,31 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 4,12 %,<br /> [[Поляктар|поляктар]] — 0,37 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,16 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 8096 |Жер аумағының пайызы = 1,34 |Жер аумағы бойынша орны = 25 |Максималды биіктігі = 1574 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Chernivtsi in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Chernivickaya oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-77 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 372 |Пошта индекстері = 58xxx, 59xxx, 60xxx |Интернет-үйшігі = chernovtsy.ua; cv.ua |Автомобиль коды = СЕ, IE, OE, PE |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Chernivtsi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черновцы облысы''' – УССР құрамындағы әкімшілік бөлік. 1940 жылы 7 тамызда құрылған. Жері 8,1 мың квадрат км. Халқы 887 мың (1977). 10 ауданға бөлінеді. 10 қаласы, 8 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Черновцы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958). == Табиғаты == Черновцы облысы Шығыс Карпаттың солтүстік-шығыс етегінде орналасқан. Солтүстік, солтүстік-шығысын Волынь-Подоль қыратының сілімдері алып жатыр. Пайдалы қазындылары – фосфорит, жанғыш тақта тас, қоңыр көмір. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5, -7 градус, шілдеде 16 – 19 градус. жылдық жауын – шашын мөлшері 600 (жазықта) – 1200 мм (тауда). Ірі өзендері – Днестр, Прут, Черемош, Сирет. Жері күлгінделген қара, шым күлгін, шым қоңыр топырақты келеді. Территориясының 28,8%-і орман (шырша, емен тағы басқа) және шалғын. == Халқы == Тұрғындарының негізі – украиндар. Румын, молдаван, орыстар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 106,9 адамнан. Қала халқы 35 % (1974). Басты қалалары – Черновцы, Хотин. == Шаруашылығы == Черновцы облысы Оңтүстік-Батыс экономикалық аудан құрамына кіреді. Экономикасында тамақ өнімдері (қант, май, спирт, ет, жеміс консервілері), жеңіл (киім, аяқ киім, трикотаж), ағаш өңдеу (мебель,тақтай, фанера), машина жасау және металл өңдеу (мата тоқу станоктары, тамақ, мұнай өндірістерінің құрал-жабдықтары) өнеркәсіптерінің үлесі басым. Ірі өнеркәсіп орталықтары – Черновцы, [[Берегомет]], Сторожинец, Путила, Вижница. Облыста 155 колхоз және 30 совхоз бар (1976). Егісі 356,6 мың га; бұған негізінен дәнді (бидай, жүгері, арпа, сұлы) және техникалық (қант қызылшасы, зығыр, күнбағыс) дақылдары, жүзім егіледі. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 408,7 (бұның ішінде сиыр 157,2), шошқа 311,8, қой мен ешкі 188,0. Құс және омарта шаруашылықтары дамыған. Темір жолының ұзындығы 466 км (1973). Басты магистральдары Черновцы – Кишинев, Черновцы – Терпоноль. Автомобиль жолы 3,2 мың квадрат км, бұның ішінде асфальтталғаны 2,9 мың квадрат км. Негізгі автомобиль жолдары Львов – Черновцы – Кишинев, Черновцы – Хмельницкий. Университет, медициналық институт (Черновцы қаласында), 19 арнаулы орта оқу орны, музыкалық-драма театры, филормония, 3 музей бар. Облыстық «Радянська Буковина» газеті шығады. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] 4wahqkmqyjiz7voemmwzlee8fo2ds0z 3655254 3655253 2026-09-16T07:29:26Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655254 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черновцы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Чернівецька область}} |Суреті = 73-250-0001 Khotyn Fortress RB 24.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Chernivtsi Oblast .svg |Ту = Flag of Chernivtsi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 17|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черновцы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Сторожинец]], [[Новоднестровск]], [[Хотин]] |Құрылды = [[7 тамыз]] [[1940 жыл|1940 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Руслан Васильевич Запаранюк |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Алексей Сергеевич Бойко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 885 200 |Санақ жылы = 2023 |Пайызы = 1,99 |Халық саны бойынша орны = 25 |Тығыздығы = 111,98 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 74,98 %,<br /> [[Румындар|румындар]] — 12,46 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]] — 7,31 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 4,12 %,<br /> [[Поляктар|поляктар]] — 0,37 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,16 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 8096 |Жер аумағының пайызы = 1,34 |Жер аумағы бойынша орны = 25 |Максималды биіктігі = 1574 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Chernivtsi in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Chernivickaya oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-77 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 372 |Пошта индекстері = 58xxx, 59xxx, 60xxx |Интернет-үйшігі = chernovtsy.ua; cv.ua |Автомобиль коды = СЕ, IE, OE, PE |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Chernivtsi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черновцы облысы''' ({{lang-uk|Чернівецька область}}), ауыз. '''Черновичина ''' ({{lang-uk|Чернівеччина}}); – УССР құрамындағы әкімшілік бөлік. 1940 жылы 7 тамызда құрылған. Жері 8,1 мың квадрат км. Халқы 887 мың (1977). 10 ауданға бөлінеді. 10 қаласы, 8 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Черновцы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958). == Табиғаты == Черновцы облысы Шығыс Карпаттың солтүстік-шығыс етегінде орналасқан. Солтүстік, солтүстік-шығысын Волынь-Подоль қыратының сілімдері алып жатыр. Пайдалы қазындылары – фосфорит, жанғыш тақта тас, қоңыр көмір. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5, -7 градус, шілдеде 16 – 19 градус. жылдық жауын – шашын мөлшері 600 (жазықта) – 1200 мм (тауда). Ірі өзендері – Днестр, Прут, Черемош, Сирет. Жері күлгінделген қара, шым күлгін, шым қоңыр топырақты келеді. Территориясының 28,8%-і орман (шырша, емен тағы басқа) және шалғын. == Халқы == Тұрғындарының негізі – украиндар. Румын, молдаван, орыстар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 106,9 адамнан. Қала халқы 35 % (1974). Басты қалалары – Черновцы, Хотин. == Шаруашылығы == Черновцы облысы Оңтүстік-Батыс экономикалық аудан құрамына кіреді. Экономикасында тамақ өнімдері (қант, май, спирт, ет, жеміс консервілері), жеңіл (киім, аяқ киім, трикотаж), ағаш өңдеу (мебель,тақтай, фанера), машина жасау және металл өңдеу (мата тоқу станоктары, тамақ, мұнай өндірістерінің құрал-жабдықтары) өнеркәсіптерінің үлесі басым. Ірі өнеркәсіп орталықтары – Черновцы, [[Берегомет]], Сторожинец, Путила, Вижница. Облыста 155 колхоз және 30 совхоз бар (1976). Егісі 356,6 мың га; бұған негізінен дәнді (бидай, жүгері, арпа, сұлы) және техникалық (қант қызылшасы, зығыр, күнбағыс) дақылдары, жүзім егіледі. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 408,7 (бұның ішінде сиыр 157,2), шошқа 311,8, қой мен ешкі 188,0. Құс және омарта шаруашылықтары дамыған. Темір жолының ұзындығы 466 км (1973). Басты магистральдары Черновцы – Кишинев, Черновцы – Терпоноль. Автомобиль жолы 3,2 мың квадрат км, бұның ішінде асфальтталғаны 2,9 мың квадрат км. Негізгі автомобиль жолдары Львов – Черновцы – Кишинев, Черновцы – Хмельницкий. Университет, медициналық институт (Черновцы қаласында), 19 арнаулы орта оқу орны, музыкалық-драма театры, филормония, 3 музей бар. Облыстық «Радянська Буковина» газеті шығады. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] rv423vvajcn0zhs7iee2mpf1pz7vifq 3655255 3655254 2026-09-16T07:32:23Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655255 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черновцы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Чернівецька область}} |Суреті = 73-250-0001 Khotyn Fortress RB 24.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Chernivtsi Oblast .svg |Ту = Flag of Chernivtsi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 17|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черновцы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Сторожинец]], [[Новоднестровск]], [[Хотин]] |Құрылды = [[7 тамыз]] [[1940 жыл|1940 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Руслан Васильевич Запаранюк |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Алексей Сергеевич Бойко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 885 200 |Санақ жылы = 2023 |Пайызы = 1,99 |Халық саны бойынша орны = 25 |Тығыздығы = 111,98 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 74,98 %,<br /> [[Румындар|румындар]] — 12,46 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]] — 7,31 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 4,12 %,<br /> [[Поляктар|поляктар]] — 0,37 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,16 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 8096 |Жер аумағының пайызы = 1,34 |Жер аумағы бойынша орны = 25 |Максималды биіктігі = 1574 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Chernivtsi in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Chernivickaya oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-77 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 372 |Пошта индекстері = 58xxx, 59xxx, 60xxx |Интернет-үйшігі = chernovtsy.ua; cv.ua |Автомобиль коды = СЕ, IE, OE, PE |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Chernivtsi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черновцы облысы''' ({{lang-uk|Чернівецька область}}), ауыз. '''Черновичина ''' ({{lang-uk|Чернівеччина}}) — [[Украина|Украинаның]] батысында орналасқан әкімшілік бірлік, әкімшілік орталығы — [[Черновцы]] қаласы. Батысында [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск облысымен]], солтүстігінде — [[Тернополь облысы|Тернополь]] және [[Хмельницкий облысы|Хмельницкий]] облыстарымен, шығысында — [[Винница облысы|Винница облысымен]], ал оңтүстігінде [[Румыния]] және [[Молдова|Молдовамен]] шектеседі. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Табиғаты == Черновцы облысы Шығыс Карпаттың солтүстік-шығыс етегінде орналасқан. Солтүстік, солтүстік-шығысын Волынь-Подоль қыратының сілімдері алып жатыр. Пайдалы қазындылары – фосфорит, жанғыш тақта тас, қоңыр көмір. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5, -7 градус, шілдеде 16 – 19 градус. жылдық жауын – шашын мөлшері 600 (жазықта) – 1200 мм (тауда). Ірі өзендері – Днестр, Прут, Черемош, Сирет. Жері күлгінделген қара, шым күлгін, шым қоңыр топырақты келеді. Территориясының 28,8%-і орман (шырша, емен тағы басқа) және шалғын. == Халқы == Тұрғындарының негізі – украиндар. Румын, молдаван, орыстар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 106,9 адамнан. Қала халқы 35 % (1974). Басты қалалары – Черновцы, Хотин. == Шаруашылығы == Черновцы облысы Оңтүстік-Батыс экономикалық аудан құрамына кіреді. Экономикасында тамақ өнімдері (қант, май, спирт, ет, жеміс консервілері), жеңіл (киім, аяқ киім, трикотаж), ағаш өңдеу (мебель,тақтай, фанера), машина жасау және металл өңдеу (мата тоқу станоктары, тамақ, мұнай өндірістерінің құрал-жабдықтары) өнеркәсіптерінің үлесі басым. Ірі өнеркәсіп орталықтары – Черновцы, [[Берегомет]], Сторожинец, Путила, Вижница. Облыста 155 колхоз және 30 совхоз бар (1976). Егісі 356,6 мың га; бұған негізінен дәнді (бидай, жүгері, арпа, сұлы) және техникалық (қант қызылшасы, зығыр, күнбағыс) дақылдары, жүзім егіледі. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 408,7 (бұның ішінде сиыр 157,2), шошқа 311,8, қой мен ешкі 188,0. Құс және омарта шаруашылықтары дамыған. Темір жолының ұзындығы 466 км (1973). Басты магистральдары Черновцы – Кишинев, Черновцы – Терпоноль. Автомобиль жолы 3,2 мың квадрат км, бұның ішінде асфальтталғаны 2,9 мың квадрат км. Негізгі автомобиль жолдары Львов – Черновцы – Кишинев, Черновцы – Хмельницкий. Университет, медициналық институт (Черновцы қаласында), 19 арнаулы орта оқу орны, музыкалық-драма театры, филормония, 3 музей бар. Облыстық «Радянська Буковина» газеті шығады. == Дереккөздер == [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат: Украина облыстары]] rdvgq3g4nagh6vckez1k5k6r7o36742 3655257 3655255 2026-09-16T07:33:00Z Орел Карл 81620 /* Дереккөздер */ 3655257 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черновцы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Чернівецька область}} |Суреті = 73-250-0001 Khotyn Fortress RB 24.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Chernivtsi Oblast .svg |Ту = Flag of Chernivtsi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 17|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черновцы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Сторожинец]], [[Новоднестровск]], [[Хотин]] |Құрылды = [[7 тамыз]] [[1940 жыл|1940 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Руслан Васильевич Запаранюк |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Алексей Сергеевич Бойко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 885 200 |Санақ жылы = 2023 |Пайызы = 1,99 |Халық саны бойынша орны = 25 |Тығыздығы = 111,98 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 74,98 %,<br /> [[Румындар|румындар]] — 12,46 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]] — 7,31 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 4,12 %,<br /> [[Поляктар|поляктар]] — 0,37 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,16 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 8096 |Жер аумағының пайызы = 1,34 |Жер аумағы бойынша орны = 25 |Максималды биіктігі = 1574 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Chernivtsi in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Chernivickaya oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-77 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 372 |Пошта индекстері = 58xxx, 59xxx, 60xxx |Интернет-үйшігі = chernovtsy.ua; cv.ua |Автомобиль коды = СЕ, IE, OE, PE |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Chernivtsi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черновцы облысы''' ({{lang-uk|Чернівецька область}}), ауыз. '''Черновичина ''' ({{lang-uk|Чернівеччина}}) — [[Украина|Украинаның]] батысында орналасқан әкімшілік бірлік, әкімшілік орталығы — [[Черновцы]] қаласы. Батысында [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск облысымен]], солтүстігінде — [[Тернополь облысы|Тернополь]] және [[Хмельницкий облысы|Хмельницкий]] облыстарымен, шығысында — [[Винница облысы|Винница облысымен]], ал оңтүстігінде [[Румыния]] және [[Молдова|Молдовамен]] шектеседі. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Табиғаты == Черновцы облысы Шығыс Карпаттың солтүстік-шығыс етегінде орналасқан. Солтүстік, солтүстік-шығысын Волынь-Подоль қыратының сілімдері алып жатыр. Пайдалы қазындылары – фосфорит, жанғыш тақта тас, қоңыр көмір. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5, -7 градус, шілдеде 16 – 19 градус. жылдық жауын – шашын мөлшері 600 (жазықта) – 1200 мм (тауда). Ірі өзендері – Днестр, Прут, Черемош, Сирет. Жері күлгінделген қара, шым күлгін, шым қоңыр топырақты келеді. Территориясының 28,8%-і орман (шырша, емен тағы басқа) және шалғын. == Халқы == Тұрғындарының негізі – украиндар. Румын, молдаван, орыстар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 106,9 адамнан. Қала халқы 35 % (1974). Басты қалалары – Черновцы, Хотин. == Шаруашылығы == Черновцы облысы Оңтүстік-Батыс экономикалық аудан құрамына кіреді. Экономикасында тамақ өнімдері (қант, май, спирт, ет, жеміс консервілері), жеңіл (киім, аяқ киім, трикотаж), ағаш өңдеу (мебель,тақтай, фанера), машина жасау және металл өңдеу (мата тоқу станоктары, тамақ, мұнай өндірістерінің құрал-жабдықтары) өнеркәсіптерінің үлесі басым. Ірі өнеркәсіп орталықтары – Черновцы, [[Берегомет]], Сторожинец, Путила, Вижница. Облыста 155 колхоз және 30 совхоз бар (1976). Егісі 356,6 мың га; бұған негізінен дәнді (бидай, жүгері, арпа, сұлы) және техникалық (қант қызылшасы, зығыр, күнбағыс) дақылдары, жүзім егіледі. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 408,7 (бұның ішінде сиыр 157,2), шошқа 311,8, қой мен ешкі 188,0. Құс және омарта шаруашылықтары дамыған. Темір жолының ұзындығы 466 км (1973). Басты магистральдары Черновцы – Кишинев, Черновцы – Терпоноль. Автомобиль жолы 3,2 мың квадрат км, бұның ішінде асфальтталғаны 2,9 мың квадрат км. Негізгі автомобиль жолдары Львов – Черновцы – Кишинев, Черновцы – Хмельницкий. Университет, медициналық институт (Черновцы қаласында), 19 арнаулы орта оқу орны, музыкалық-драма театры, филормония, 3 музей бар. Облыстық «Радянська Буковина» газеті шығады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Черновцы облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] 6wdg5dgkglce9zwwmxtmdh9n0v2jr7t 3655281 3655257 2026-09-16T08:02:37Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655281 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Черновцы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Чернівецька область}} |Суреті = 73-250-0001 Khotyn Fortress RB 24.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Chernivtsi Oblast .svg |Ту = Flag of Chernivtsi Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 17|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Черновцы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Сторожинец]], [[Новоднестровск]], [[Хотин]] |Құрылды = [[7 тамыз]] [[1940 жыл|1940 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Руслан Васильевич Запаранюк |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Алексей Сергеевич Бойко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 885 200 |Санақ жылы = 2023 |Пайызы = 1,99 |Халық саны бойынша орны = 25 |Тығыздығы = 111,98 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 74,98 %,<br /> [[Румындар|румындар]] — 12,46 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]] — 7,31 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 4,12 %,<br /> [[Поляктар|поляктар]] — 0,37 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,16 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 8096 |Жер аумағының пайызы = 1,34 |Жер аумағы бойынша орны = 25 |Максималды биіктігі = 1574 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Chernivtsi in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Chernivickaya oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-77 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 372 |Пошта индекстері = 58xxx, 59xxx, 60xxx |Интернет-үйшігі = chernovtsy.ua; cv.ua |Автомобиль коды = СЕ, IE, OE, PE |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Chernivtsi Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Черновцы облысы''' ({{lang-uk|Чернівецька область}}), ауыз. '''Черновичина ''' ({{lang-uk|Чернівеччина}}) — [[Украина|Украинаның]] батысында орналасқан әкімшілік бірлік, әкімшілік орталығы — [[Черновцы]] қаласы. Батысында [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск облысымен]], солтүстігінде — [[Тернополь облысы|Тернополь]] және [[Хмельницкий облысы|Хмельницкий]] облыстарымен, шығысында — [[Винница облысы|Винница облысымен]], ал оңтүстігінде [[Румыния]] және [[Молдова|Молдовамен]] шектеседі. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Табиғаты == Черновцы облысы Шығыс Карпаттың солтүстік-шығыс етегінде орналасқан. Солтүстік, солтүстік-шығысын Волынь-Подоль қыратының сілімдері алып жатыр. Пайдалы қазындылары – фосфорит, жанғыш тақта тас, қоңыр көмір. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5, -7 градус, шілдеде 16 – 19 градус. жылдық жауын – шашын мөлшері 600 (жазықта) – 1200 мм (тауда). Ірі өзендері – Днестр, Прут, Черемош, Сирет. Жері күлгінделген қара, шым күлгін, шым қоңыр топырақты келеді. Территориясының 28,8%-і орман (шырша, емен тағы басқа) және шалғын. == Халқы == Тұрғындарының негізі – украиндар. Румын, молдаван, орыстар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 106,9 адамнан. Қала халқы 35 % (1974). Басты қалалары – Черновцы, Хотин. == Шаруашылығы == Черновцы облысы Оңтүстік-Батыс экономикалық аудан құрамына кіреді. Экономикасында тамақ өнімдері (қант, май, спирт, ет, жеміс консервілері), жеңіл (киім, аяқ киім, трикотаж), ағаш өңдеу (мебель,тақтай, фанера), машина жасау және металл өңдеу (мата тоқу станоктары, тамақ, мұнай өндірістерінің құрал-жабдықтары) өнеркәсіптерінің үлесі басым. Ірі өнеркәсіп орталықтары – Черновцы, [[Берегомет]], Сторожинец, Путила, Вижница. Облыста 155 колхоз және 30 совхоз бар (1976). Егісі 356,6 мың га; бұған негізінен дәнді (бидай, жүгері, арпа, сұлы) және техникалық (қант қызылшасы, зығыр, күнбағыс) дақылдары, жүзім егіледі. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 408,7 (бұның ішінде сиыр 157,2), шошқа 311,8, қой мен ешкі 188,0. Құс және омарта шаруашылықтары дамыған. Темір жолының ұзындығы 466 км (1973). Басты магистральдары Черновцы – Кишинев, Черновцы – Терпоноль. Автомобиль жолы 3,2 мың квадрат км, бұның ішінде асфальтталғаны 2,9 мың квадрат км. Негізгі автомобиль жолдары Львов – Черновцы – Кишинев, Черновцы – Хмельницкий. Университет, медициналық институт (Черновцы қаласында), 19 арнаулы орта оқу орны, музыкалық-драма театры, филормония, 3 музей бар. Облыстық «Радянська Буковина» газеті шығады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»). Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Черновцы облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] iu5wq72o2luqctrkc9iresv9e40qsrj 0 528405 3655180 3060668 2026-09-16T03:22:10Z ~2026-50014-48 185713 3655180 wikitext text/x-wiki {| class='standard' style='text-align: center;' |--- class='bright' | colspan=6 | '''Атырау облысының қыстақтары''' |--- class='shadow' | Суреті|| Аудан ||Қыстық || Географиялық орналасуы |-style="background-color:#a0ffa0" | [[Сурет:Atirau p.svg |150px]] || [[Атырау]] қаласының әкімшілік ауданы || Жаршық || [[Атырау]] қаласының әкімшілік ауданына қарасты [[Жайық]] өзенінің алабында орналасқан. |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Нұрқас || Атырау қаласының әкімшілік ауданына қарасты [[Үлкен Пешной]] аралында орналасқан. |-style="background-color:#c0ffff" | [[Сурет:Zhylyoi District Kazakhstan.png |150px]] || [[Жылыой ауданы]] || Аралтөбе || [[Ақкиізтоғай]] ауылынан шығысқа қарай 25 шақырым жерде |-style="background-color:#c0ffff" | || || Байділда || [[Ақкиізтоғай]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 35 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#c0ffff" | || ||Берішшапқан || Жантерек темір жол бекетінен оңтүстік-батысқа қарай 13 шақырым қашықтықта. |-style="background-color:#c0ffff" | || || Дәуқара || [[Желтау (тау, Атырау облысы)|Желтау тауынан]] оңтүстік-шыңысқа қарай орналасқан |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жанбике || [[Ақкиізтоғай]] ауылынан шығысқа қарай 55 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жантай || [[Қосшағыл]] кентінен оңтүстікке қарай 25 шақырым жерде |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жыңғылдытоғай || [[Ақкиізтоғай]] ауылынан шығысқа қарай 23 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#c0ffff" | || || Кімбай || Жантерек темір жол бекетінен оңтүстікке қарай 30 шақырым қашықтықта. |-style="background-color:#c0ffff" | || || Көкарна || [[Комсомол (Атырау облысы)|Комсомол кентінен]] оңтүстік-шығысқа қарай 14 шақырым жерде. |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қасықты || [[Жаңа Қаратон|Қаратон кентінен]] шығысқа қарай 35 шақырым жерде |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қияқ || [[Қосшағыл]] кентінен оңтүстік-батысқа қарай 45 шақырым жерде |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қосшағыл || [[Қосшағыл]] кентінен оңтүстікке қарай 33 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#c0ffff" | || || Солтүстік Сарықұмақ || [[Ақкиізтоғай]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 18 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Тасқұдық || [[Қаратон]] кентінен шығысқа қарай 38 шақырым қашықтықта. |-style="background-color:#c0ffff" | || || Тасшағыл || [[Тұрғызба]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 6 шақырым жерде |-style="background-color:#c0ffff" | || || Шұбарбала || [[Қаратон]] кентінен солтүстік-батысқа қарай 25 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Шыған || [[Қойсары]] ауылынан батысқа қарай 6 шақырым жерде |-style="background-color:#ffdead" | [[Сурет:Inder District Kazakhstan.png |150px]] || [[Индер ауданы ]]|| Айтоған || [[Өрлік]] ауылынан батысқа қарай 23 шақырым жерде |-style="background-color:#ffdead" | || ||Алатөбе || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] батысқа қарай 16 шақырым. |-style="background-color:#ffdead" | || || Арыстанғали || [[Қамыс-Самар көлдері|Қамыс-Самар көлінің]] алқабында |-style="background-color:#ffdead" | || ||Атқан || [[Жарсуат]] ауылынан оңтүстікке қарай 6 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Әбдірахман || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] батысқа қарай 38 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Әбілжан || [[Қамыс-Самар көлдері|Қамыс-Самар көлінің]] алқабында |-style="background-color:#ffdead" | || || Әзмұханбет || [[Қамыс-Самар көлдері|Қамыс-Самар көлінің]] алқабында |-style="background-color:#ffdead" | || || Әміржанов || [[Көктоғай (Атырау облысы)|Көктоғай ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 15 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Баймағамбет || [[Жарсуат]] ауылынан оңтүстікке қарай 3 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Бегайдар || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] оңтүстік-батысқа қарай 30 шақырым қашықтықта. |-style="background-color:#ffdead" | || || Бекбас || [[Көктоғай (Атырау облысы)|Көктоғай ауылы]]нан батысқа қарай 16 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Беріштам || [[Тайсойған]] ауылынан оңтүстікке қарай 32 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Бозтөбе || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 7 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Бұқар ||[[Қарабау (Атырау облысы)|Қарабау]] ауылынан оңтүстікке қарай 13 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Дара || [[Ақжар|Кулагин ауылынан]] батысқа қарай 15 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жалын || [[Қарабау (Атырау облысы)|Қарабау]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 12 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Жамансай || [[Ақжар|Кулагин ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жамансай || [[Кетебай]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 5 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Жанай || [[Тайсойған]] ауылынан солтүстікке қарай 11 шақырым. |-style="background-color:#ffdead" | || || Жаңақұдық || [[Жарсуат]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Жаңғызағаш || [[Аққала]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 12 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жарқабақшағыл || [[Ақжар|Кулагин ауылынан]] батысқа қарай 22 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жартөбе || [[Гребеншік]] ауылынан батысқа қарай 20 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жарық || [[Кетебай]] ауылынан оңтүстікке қарай 25 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жас || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] батысқа қарай 35 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Желқұдық || [[Көктоғай (Атырау облысы)|Көктоғай ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 20 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Жолқызыл || [Көктоғай (Атырау облысы)|[Көктоғай ауылы]]нан батысқа қарай 28 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қабанбай || [[Кетебай]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 12 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Қазбағар || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] солтүстікке қарай 8 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Қалымбет || [[Құрылыс (Атырау облысы)|Құрылыс]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 16 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қаңбақты || [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-шығысында орналасқан |-style="background-color:#ffdead" | || || Қаражігіт || [[Өрлік]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 20 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қараоба || [[Гребеншік]] ауылынан батысқа қарай 9 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қашқын || [[Ақжар|Кулагин ауылынан]] батысқа қарай 37 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қаштай || [[Қамыс-Самар көлдері|Қамыс-Самар көлінің]] алқабында |-style="background-color:#ffdead" | || || Қодар || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] батысқа қарай 43 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қостан || [[Жангельдин]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қошқар || [[Қарабау (Атырау облысы)|Қарабау]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 18 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Құрман || [[Кетебай]] ауылынан оңтүстікке қарай 33 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қусай || Кетебай ауылынан шығысқа қарай 6 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Құсайын || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 18 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Құттыбай || Жарсуат ауылынан шығысқа қарай 30 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қуат || [[Кетебай]] ауылынан оңтүстікке қарай 21 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Малайсары || [[Кетебай]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Мәкет шеген || [[Жангельдин]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 21 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Мита || Кетебай ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 5 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Мөлімбет || Қызылжар ауылынан оңтүстікке қарай 2 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Мықтыбай || [[Кетебай]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 14 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Өтеген төбе || Бөдене ауылынан солтүстікке қарай 2 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Өтеш шеген || [[Көктоғай (Атырау облысы)|Көктоғай ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 20 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Сағынғали || [[Көктоғай (Атырау облысы)|Көктоғай ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 38 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || [[Сазды (Қызылқоға ауданы)|Сазды]] || [[Жангелдин]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 22 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Саралжын || [[Көктоғай (Атырау облысы)|Көктоғай ауылы]]нан оңтүстікке қарай 2 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Сәлімшошақ || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] батысқа қарай 21 шақырым. |-style="background-color:#ffdead" | || || Сипан || [[Ақжар|Кулагин ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 32 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Сорқабақ || [[Жангельдин]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 31 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Тайсойған || [[Тайсойған]] ауылынан оңтүстікке қарай 26 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Тереңқызыл || [[Көктоғай (Атырау облысы)|Көктоғай ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 29 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Топалаң || [[Ақжар|Кулагин ауылынан]] батысқа қарай 22 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Тұқбай || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] батысқа қарай 22 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Тума || [[Қамыс-Самар көлдері|Қамыс-Самар көлінің]] алқабында |-style="background-color:#ffdead" | || || Ұрылыой || [[Кетебай]] ауылынан оңтүстікке қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || ||Шағыр шағыл || [[Ақжар|Кулагин ауылынан]] батысқа қарай 15 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Шахмет || [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-шығысында |-style="background-color:#ffdead" | || || Шейік || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | [[Сурет:Isatay District Kazakhstan.png |150px]] || [[Исатай ауданы]] || Ақай || [[Исатай ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Алғыс || [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-шығысында орналасқан |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Андал || [[Исатай ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Әмір || [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-шығысында |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Бірлік ту || [[Жанбай]] ауылынан солтүстікке қарай 9 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Бөрілі || Исатай ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 20 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Есіркеп || [[Аққыстау]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 6 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Жазғы Манаш || [[Манаш]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 12 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Жамбыл || [[Бозанай]] құмының солтүстігінде |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Жатақхана || Исатай ауылынан солтүстікке қарай 2 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Жолтапаш || [[Қызылүй]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 33 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Ибраш || [[Қосдәулет]] құмының солтүстігінде |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Карл Маркс || [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-шығысында |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Көлбенесай || [[Х.Ерғалиев ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 8 шақырым. |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Қажболла || [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-шығысында |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Қамық || [[Қосдәулет]] құмының шығысында |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Қарасу || [[Х.Ерғалиев ауылы]]нан оңтүстікке қарай 4 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Қарашығанақ || [[Х.Ерғалиев ауылы]]нан оңтүстікке қарай 4 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Қонаш || [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-шығысында |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Құнты || [[Көздіқара (Атырау облысы)|Көздіқара]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Қызыбек || [[Х.Ерғалиев ауылы]]нан солтүстікке қарай 15 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Нұрман || [[Х.Ерғалиев ауылы]]нан солтүстікке қарай 18 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Нұрымбет || [[Жасқайрат]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Сүйін || [[Х.Ерғалиев ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 15 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Тұщықұдық || [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-шығысында |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Ұзыынарал || [[Исатай ауылы]]нан солтүстікке қарай 3 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Фурманов || [[Бозанай]] құмында. |-style="background-color:#c0ffff" | [[Сурет:Kurmangazy District Kazakhstan.png |150px]] || [[Құрманғазы ауданы]] || Айымшы || Асан ауылынан шығысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Ақжүніс || [[Батпайсағыр]] құмының солтүстігінде |-style="background-color:#c0ffff" | || || Аққаш || [[Қоңыртерек]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Ақмал || [[Батпайсағыр]] құмында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Алатай || [[Азғыр]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 12 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Апангүлді || [[Жалғызапан]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 19 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Асанмолда || [[Кобяково]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 18 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || АФУ || [[Азғыр]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Байда || [[Шортанбай]] ауылынан шығысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Байшагүл || [[Асан]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 27 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Байшоқы || [[Томан]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Бақау || [[Жалғызапан]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Бәшір құдық || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 2 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Бегішпе || [[Азғыр]] ауылынан батысқа қарай 8 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Бисенғали || [[Қоңыртерек]] ауылынан солтүстікке қарай 2 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Бірәлі || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Бүремді || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] ауылынан батысқа қарай 22 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Бұрық || [[Азғыр]] ауылынан солтүстікке қарай 36 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Гартай || [[Қызылоба]] ауылынан солтүстікке қарай 3 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Дәукен || [[Азғыр]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 8 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Дәулет || [[Асан]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 8 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Еңбекші || [[Батпайсағыр]] құмының солтүстігінде |-style="background-color:#c0ffff" | || || Ермеккеткен || [[Хиуаз]] ауылынан солтүстікке қарай 13 шақырым. |-style="background-color:#c0ffff" | || || Есенғали || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] солтүстік-шығысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Есіркеп || [[Қызылоба]] ауылынан оңтүстікке қарай 3 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жағалы || [[Балқұдық]] ауылынан солтүстікке қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жағанқұдық || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жаңажол || [[Аққыстау]] кентінен солтүстік-батысқа қарай 230 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жаңажол || [[Сазды (Құрманғазы ауданы)|Сазды]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жаңасазды || [[Сазды (Құрманғазы ауданы)|Сазды]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жаңашу || [[Батпайсағыр]] құмында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жанзай || [[Жалғызапан]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 9 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жаппас || [[Ганюшкин]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жәбіл || [[Балқұдық]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 3 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жолқызыл || [[Балқұдық]] ауылынан солтүстікке қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жыртық || [[Азғыр]] ауылынан оңтүстікке қарай 3 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Зимлан || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] солтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Киров || [[Сазды (Құрманғазы ауданы)|Сазды]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 24 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Кірпік || [[Балқұдық]] ауылынан шығысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Кіші Жалғызапан || [[Жалғызапан]] ауылынан батысқа қарай 1 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Кішкенеарал || [[Хиуаз]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Клуб || [[Батырбек]] ауылынан оңтүстікке қарай 2 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Конево || [[Кобяково]] ауылынан солтүстікке қарай 2 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Көпқұдық || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] батысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Кордуан || [[Еділ]] өзенінің алабында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қажыгелді || [[Батпайсағыр]] құмында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қалпе Шалаш || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] шығысқа қарай 3 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қаптағай || [[Шортанбай (ауыл)|Шортанбай ауылынан]] оңтүстік-батысқа қарай 3 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қараш || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 12 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қараайғыр || Мыңтөбе ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 28 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қаражар || [[Еділ]] өзенінің алабында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қарақұдық || [[Азғыр]] ауылының оңтүстік-шығысында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қожамберді || [[Жалғызапан]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 20 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Құдықшағыл || [[Жалғызапан]] ауылынан солтүстікке қарай 7 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Құмайша|| [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-батысында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Құлжігіт || [[Жалғызапан]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Құрасу || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] солтүстік-шығысқа қарай 9 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қырыққұдық || [[Жалғызапан]] ауылынан батысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Лабақ || [[Жалғызапан]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Мектеп || [[Үштаған]] ауылынан оңтүстікке қарай 15 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Мұқан || [[Қосдәулет]] құмының батысында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Наурызбай || [[Үштаған]] ауылынан оңтүстікке қарай 20 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Наушатай || [[Балқұдық]]ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Ноғайбай || [[Азғыр]] ауылының оңтүстік-шығысында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Нұралы || [[Балқұдық]] ауылынан солтүстікке қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Ожантатыр || [[Азғыр]] ауылының оңтүстік-шығысында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Олжатай || [[Жалғызапан]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 5 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Өкес || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] оңтүстік-шығысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Сасықтау || [[Қосдәулет]] құмының оңтүстігінде |-style="background-color:#c0ffff" | || || Сотай || [[Қоңыртерек]] ауылынан оңтүстікке қарай 20 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Стамғазы || [[Азғыр]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 12 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Сүгірәлі || [[Шағырлы]] ауылынан батысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Сүйек || [[Азғыр]] ауылынан шығысқа қарай 11 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Сулыкөл || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] солтүстікке қарай 8 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Таламбай || [[Шағырлы]] ауылынан батысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Талды апан || [[Жалғызапан]] ауылынан батысқа қарай 19 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Темеші || [[Балқұдық]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Тереңқұдық || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] оңтүстік-шығысқа қарай 14 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Тоқай || [[Асан]] ауылынан солтүстікке қарай 8 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Төлеген || [[Жалғызапан]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 20 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Торғай || [[Қосдәулет]] құмының батысында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Үдір || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] шығысқа қарай12 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Үлкен Сүйін || [[Жалғызапан]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 16 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Уэльт || [[Қоңыртерек]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Хабиболла || [[Қосдәулет]] құмының оңтүстік-шығысында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Шағыл терек || [[Қоңыртерек]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 11 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Шалқар || [[Үштаған]] ауылынан солтүстікке қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Шегенді || [[Азғыр]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 14 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Шоғыр || [[Балқұдық]]ауылынан шығысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Шұқыр || [[Азғыр]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Шұнақ тірек || [[Қоңыртерек]] ауылынан батысқа қарай 8 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | [[Сурет:Kyzylkoga District Kazakhstan.png |150px]] || [[Қызылқоға ауданы]] || Айғыршағыл || [[Тасшағыл]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 16 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Ақайна || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] оңтүстік-батысқа қарай 14 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Ақжар || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Аққайлаң || [[Тайсойған ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Аққұдық || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] оңтүстік-батысқа қарай 20 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Ақмола || [[Қарабау (Атырау облысы)|Қарабау]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 18 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Ақсуат || [[Былқылдақты ауылы]]нан солтүстікке қарай 8 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Ақши || [[Айдын ауылы]]нан шығысқа қарай 11 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Алпана || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] оңтүстік-шығысқа қарай 8 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Алпана мола || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] оңтүстік-шығысқа қарай 8 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Арыстанғали || [[Мәдениет ауылы]]нан шығысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Атқора || [[Жасқайрат ауылы]]нан оңтүстікке қарай 3 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Ащықұдық || [[Мақат]] кентінен солтүстік-батысқа қарай 19 шақырым. |-style="background-color:#ffdead" | || || Баба || [[Тайсойған ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Базарбейіт || [[Қайрақты ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 30 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Байқоңды || [[Қаракөл ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Балмұқан || [[Мәдениет ауылы]]нан солтүстікке қарай 4 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Баян || [[Қарабау (Атырау облысы)|Қарабау]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 18 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Бекнияз || [[Тайсойған ауылы]]нан оңтүстікке қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Бесқотыр || [[Тасшағыл]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 12 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Бестөбе || [[Өрлік]] ауылынан батысқа қарай 26 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Бойкөл || [[Тасшағыл]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 11 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Бөленбай || [[Қаракөл ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Бұлақбай || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] оңтүстік-батысқа қарай 14 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Буракөл || [[Тасқұдық ауылы]]нан шығысқа қарай 26 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Дүйсенбай || [[Қоныстану ауылы]]нан оңтүстік-шығысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Дүйсенбай || [[Тайсойған ауылы]]нан шығысқа қарай 18 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Еспекөл || [[Жангелдин ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 9 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Етқорған || [[Қайрақты ауылы]]нан оңтүстік-шығысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || [[Жаға (қыстау)|Жаға]] || [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 2 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жалаңашкөл || [[Жасқайрат ауылы]]нан батысқа қарай 9 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жаман || [[Жасқайрат ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 19 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жаңайыс || [[Тайсойған ауылы]]нан оңтүстікке қарай 12 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жаңақора || [[Айдын ауылы]]нан шығысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жаңақора || [[Қайрақты ауылы]]нан солтүстікке қарай 15 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жаңақора || [[Шолақсай ауылы]]нан солтүстікке қарай 5 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жаңақұдық || [[Қайрақты ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 32 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жиек || [[Тайсойған ауылы]]нан шығысқа қарай 11 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жұбан || [[Тайсойған ауылы]]нан батысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жұмағали || [[Қайрақты ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 8 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жыланды || [[Қайрақты ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жылдарған || [[Мәдениет ауылы]]нан оңтүстікке қарай 16 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жырақұдық || [[Тасшағыл]] ауылынан солтүстікке қарай 12 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жырақұдық || [[Сарықұмақ ауылы]] нан батысқа қарай 22 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Иілмес || [[Қоныстану ауылы]]нан 14 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Иісбаз || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] оңтүстікке қарай 9 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Иманәлі || [[Тайсойған ауылы]]нан шығысқа қарай 11 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Кемерші || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 20 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Кенен || [[Жасқайрат ауылы]]нан солтүстікке қарай 3 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Кіндіксай || [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 9 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Көкбұлақ || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Көлдіқұдық || [[Қайрақты ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 11 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Көлқұдық || [[Мақат]] кентінен солтүстік-шығысқа қарай 12 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Көндігу || [[Сарықұмақ ауылы]] нан шығысқа қарай 5 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Котлован || [[Қаракөл ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қазы || [[Жангелдин ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қайып || [[Тасшағыл]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қаражанқара || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қарақожа || [[Тайсойған ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 12 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қаржынбай || [[Қаракөл ауылы]]нан батысқа қарай 2 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қасқырсойған || [[Мұқыр ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 25 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қашаубай || [[Тасқұдық ауылы]]нан шығысқа қарай 35 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қобаш || [[Тайсойған ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 22 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қоғабай || [[Жангелдин ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 20 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қоғалы || [[Былқылдақты ауылы]]нан солтүстікке қарай 23 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қожақұдық || [[Тайсойған ауылы]]нан шығысқа қарай 32 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қойсары || [[Қаракөл ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 8 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қоңыраулы || [[Жантерек]] темір жол бекетінен шығысқа қарай 22 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қоңырсай || [[Былқылдақты ауылы]]нан солтүстікке қарай 18 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қоныстану || [[Тайсойған ауылы]]нан оңтүстікке қарай 27 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Құлынкеткен || [[Жасқайрат ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 28 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Құмалақты || [[Мәдениет ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Құмқұдық || [[Мұқыр ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қурайлы || [[Қайрақты ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Құрманғазы || [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]] ауылынан оңтүстікке қарай 10 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қызылсай || [[Былқылдақты ауылы]]нан оңтүстікке қарай 5 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қызылтұмсық || [[Ақкөл (Атырау облысы)|Ақкөл ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 8 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Мәстексай || [[Тайсойған ауылы]]нан оңтүстік-шығысқа қарай 8 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Найзабекқұдық || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] оңтүстік-батысқа қарай 23 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Наурызғали || [[Қаракөл ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Нұралы || [[Жасқайрат ауылы]]нан солтүстікке қарай 28 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Нұрлытаң || [[Тасшағыл]]ауылынан шығысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Нысатыр || [[Жангелдин ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 9 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Обалы || [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 28 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Ойтан || [[Тайсойған ауылы]]нан шығысқа қарай 22 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Омар || [[Тайсойған ауылы]]нан оңтүстікке қарай 15 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Өрнек || [[Бүйрек ауылы]]нан солтүстікке қарай 4 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Өтебай || [[Қосқұлақ ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Сазанбай || [[Қаракөл ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Сайтымбет || [[Қоныстану ауылы]]нан шығысқа қарай 11 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Сақықотыр || [[Мәдениет ауылы]]нан батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Сарғыш || [[Қоныстану ауылы]]нан шығысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Сары апан || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] оңтүстікке қарай 3 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Сарытоғай || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] солтүстікке қарай 7 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Сырым || [[Қосқұлақ ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 3 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Талқұдық || [[Мұқыр ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 22 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Таңсай || [[Былқылдақты ауылы]]нан солтүстікке қарай 13 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Тасмағамбет || Тайсойған ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Төбекұдық || [[Қаракөл ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 19 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Төбеқұдық || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] оңтүстік-батысқа қарай 20 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Төрқұдық || [[Мақат]] кентінен солтүстік-батысқа қарай 45 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Шадияр || [[Қаракөл ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 12 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Шүлдірбай || [[Тайсойған ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 14 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Шелекқұдық || [[Жангелдин ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Шоқылы || [[Қайрақты ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 25 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Шұбар ат || [[Қоғам ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 3 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | [[Сурет:Makat District Kazakhstan.png |150px]] || [[Мақат ауданы]] || Иленқалық || Үлкен Пешной аралында |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Кіші Жәнібек || [[Мақат]] кентінен батысқа қарай 18 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Оспан қора || [[Шоқпартоғай]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 5 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Төлеген || [[Доссор]] кентінен оңтүстікке қарай 18 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Тұздыкөл || [[Шоқпартоғай]] ауылынан батысқа қарай 12 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | [[Сурет:Makhambet District Kazakhstan.png |150px]] || [[Махамбет ауданы]] || Айғыршығанақ || [[Есмахан]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Аманғали || [[Томан ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 5 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Аралбай || [[Алға ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 23 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Атанақ || [[Қарақұм]] топырағында орналасқан |-style="background-color:#c0ffff" | || || Атар || [[Құрылыс (Атырау облысы)|Құрылыс ауылы]]ның оңтүстік-шығысында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Байғазы || [[Құрылыс (Атырау облысы)|Құрылыс ауылы]]нан шығысқа қарай 35 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жаңа күпі || [[Есбол ауылы]]нан солтүстікке қарай 15 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Забұрын || [[Сарытоғай (Атырау облысы)|Сарытоғай ауылынан]] батысқа қарай 6 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қарашығанақ || [[Ақжайык ауылы]]нан оңтүстікке қарай 9 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Кенже || [[Құрылыс (Атырау облысы)|Құрылыс ауылы]]нан шығысқа қарай 37 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қара өзек || [[Атырау]] қаласынан батысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қонақой || [[Көздіқара (Атырау облысы)|Көздіқара]] ауылынан солтүстікке қарай 6 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қосжал || [[Хамит Ерғалиев ауылы]]нан оңтүстік-шығысқа қарай 9 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Көсеген || [[Құрылыс (Атырау облысы)|Құрылыс ауылы]]нан шығысқа қарай 43 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қулытас || [[Есмахан ауылы]]нан оңтүстік-шығысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Күшкөл || [[Көздіқара (Атырау облысы)|Көздіқара]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қырғыз мектебі || [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-шығысында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Мұхамед || [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-шығысында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Сарытоғай || [[Сарытоғай (Атырау облысы)|Сарытоғай ауылынан]] солтүстікке қарай 1 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Төлеп қарасу || [[Алға ауылы]]нан оңтүстікке қарай 3 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Шолақтума || [[Томан ауылы]]нан солтүстікке қарай 3 шақырым |} <ref>Топонимика Казахстана. энциклопедический справочник. Издательство «АРУАНА» Алматы, 2010 ISBN 9963-26-330-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы қыстаулары]] [[Санат:Тізімдер]] mcb393z8pt9fdfosg79kc7isz1caj5a 3655203 3655180 2026-09-16T05:13:57Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-50014-48|~2026-50014-48]] ([[User talk:~2026-50014-48|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3060668 wikitext text/x-wiki {| class='standard' style='text-align: center;' |--- class='bright' | colspan=6 | '''Атырау облысының қыстақтары''' |--- class='shadow' | Суреті|| Аудан ||Қыстақ || Географиялық орналасуы |-style="background-color:#a0ffa0" | [[Сурет:Atirau p.svg |150px]] || [[Атырау]] қаласының әкімшілік ауданы || Жаршық || [[Атырау]] қаласының әкімшілік ауданына қарасты [[Жайық]] өзенінің алабында орналасқан. |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Нұрқас || Атырау қаласының әкімшілік ауданына қарасты [[Үлкен Пешной]] аралында орналасқан. |-style="background-color:#c0ffff" | [[Сурет:Zhylyoi District Kazakhstan.png |150px]] || [[Жылыой ауданы]] || Аралтөбе || [[Ақкиізтоғай]] ауылынан шығысқа қарай 25 шақырым жерде |-style="background-color:#c0ffff" | || || Байділда || [[Ақкиізтоғай]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 35 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#c0ffff" | || ||Берішшапқан || Жантерек темір жол бекетінен оңтүстік-батысқа қарай 13 шақырым қашықтықта. |-style="background-color:#c0ffff" | || || Дәуқара || [[Желтау (тау, Атырау облысы)|Желтау тауынан]] оңтүстік-шыңысқа қарай орналасқан |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жанбике || [[Ақкиізтоғай]] ауылынан шығысқа қарай 55 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жантай || [[Қосшағыл]] кентінен оңтүстікке қарай 25 шақырым жерде |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жыңғылдытоғай || [[Ақкиізтоғай]] ауылынан шығысқа қарай 23 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#c0ffff" | || || Кімбай || Жантерек темір жол бекетінен оңтүстікке қарай 30 шақырым қашықтықта. |-style="background-color:#c0ffff" | || || Көкарна || [[Комсомол (Атырау облысы)|Комсомол кентінен]] оңтүстік-шығысқа қарай 14 шақырым жерде. |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қасықты || [[Жаңа Қаратон|Қаратон кентінен]] шығысқа қарай 35 шақырым жерде |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қияқ || [[Қосшағыл]] кентінен оңтүстік-батысқа қарай 45 шақырым жерде |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қосшағыл || [[Қосшағыл]] кентінен оңтүстікке қарай 33 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#c0ffff" | || || Солтүстік Сарықұмақ || [[Ақкиізтоғай]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 18 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Тасқұдық || [[Қаратон]] кентінен шығысқа қарай 38 шақырым қашықтықта. |-style="background-color:#c0ffff" | || || Тасшағыл || [[Тұрғызба]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 6 шақырым жерде |-style="background-color:#c0ffff" | || || Шұбарбала || [[Қаратон]] кентінен солтүстік-батысқа қарай 25 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Шыған || [[Қойсары]] ауылынан батысқа қарай 6 шақырым жерде |-style="background-color:#ffdead" | [[Сурет:Inder District Kazakhstan.png |150px]] || [[Индер ауданы ]]|| Айтоған || [[Өрлік]] ауылынан батысқа қарай 23 шақырым жерде |-style="background-color:#ffdead" | || ||Алатөбе || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] батысқа қарай 16 шақырым. |-style="background-color:#ffdead" | || || Арыстанғали || [[Қамыс-Самар көлдері|Қамыс-Самар көлінің]] алқабында |-style="background-color:#ffdead" | || ||Атқан || [[Жарсуат]] ауылынан оңтүстікке қарай 6 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Әбдірахман || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] батысқа қарай 38 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Әбілжан || [[Қамыс-Самар көлдері|Қамыс-Самар көлінің]] алқабында |-style="background-color:#ffdead" | || || Әзмұханбет || [[Қамыс-Самар көлдері|Қамыс-Самар көлінің]] алқабында |-style="background-color:#ffdead" | || || Әміржанов || [[Көктоғай (Атырау облысы)|Көктоғай ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 15 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Баймағамбет || [[Жарсуат]] ауылынан оңтүстікке қарай 3 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Бегайдар || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] оңтүстік-батысқа қарай 30 шақырым қашықтықта. |-style="background-color:#ffdead" | || || Бекбас || [[Көктоғай (Атырау облысы)|Көктоғай ауылы]]нан батысқа қарай 16 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Беріштам || [[Тайсойған]] ауылынан оңтүстікке қарай 32 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Бозтөбе || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 7 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Бұқар ||[[Қарабау (Атырау облысы)|Қарабау]] ауылынан оңтүстікке қарай 13 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Дара || [[Ақжар|Кулагин ауылынан]] батысқа қарай 15 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жалын || [[Қарабау (Атырау облысы)|Қарабау]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 12 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Жамансай || [[Ақжар|Кулагин ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жамансай || [[Кетебай]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 5 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Жанай || [[Тайсойған]] ауылынан солтүстікке қарай 11 шақырым. |-style="background-color:#ffdead" | || || Жаңақұдық || [[Жарсуат]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Жаңғызағаш || [[Аққала]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 12 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жарқабақшағыл || [[Ақжар|Кулагин ауылынан]] батысқа қарай 22 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жартөбе || [[Гребеншік]] ауылынан батысқа қарай 20 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жарық || [[Кетебай]] ауылынан оңтүстікке қарай 25 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жас || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] батысқа қарай 35 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Желқұдық || [[Көктоғай (Атырау облысы)|Көктоғай ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 20 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Жолқызыл || [Көктоғай (Атырау облысы)|[Көктоғай ауылы]]нан батысқа қарай 28 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қабанбай || [[Кетебай]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 12 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Қазбағар || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] солтүстікке қарай 8 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Қалымбет || [[Құрылыс (Атырау облысы)|Құрылыс]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 16 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қаңбақты || [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-шығысында орналасқан |-style="background-color:#ffdead" | || || Қаражігіт || [[Өрлік]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 20 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қараоба || [[Гребеншік]] ауылынан батысқа қарай 9 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қашқын || [[Ақжар|Кулагин ауылынан]] батысқа қарай 37 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қаштай || [[Қамыс-Самар көлдері|Қамыс-Самар көлінің]] алқабында |-style="background-color:#ffdead" | || || Қодар || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] батысқа қарай 43 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қостан || [[Жангельдин]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қошқар || [[Қарабау (Атырау облысы)|Қарабау]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 18 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Құрман || [[Кетебай]] ауылынан оңтүстікке қарай 33 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қусай || Кетебай ауылынан шығысқа қарай 6 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Құсайын || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 18 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Құттыбай || Жарсуат ауылынан шығысқа қарай 30 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қуат || [[Кетебай]] ауылынан оңтүстікке қарай 21 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Малайсары || [[Кетебай]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Мәкет шеген || [[Жангельдин]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 21 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Мита || Кетебай ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 5 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Мөлімбет || Қызылжар ауылынан оңтүстікке қарай 2 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Мықтыбай || [[Кетебай]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 14 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Өтеген төбе || Бөдене ауылынан солтүстікке қарай 2 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Өтеш шеген || [[Көктоғай (Атырау облысы)|Көктоғай ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 20 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Сағынғали || [[Көктоғай (Атырау облысы)|Көктоғай ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 38 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || [[Сазды (Қызылқоға ауданы)|Сазды]] || [[Жангелдин]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 22 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Саралжын || [[Көктоғай (Атырау облысы)|Көктоғай ауылы]]нан оңтүстікке қарай 2 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Сәлімшошақ || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] батысқа қарай 21 шақырым. |-style="background-color:#ffdead" | || || Сипан || [[Ақжар|Кулагин ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 32 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Сорқабақ || [[Жангельдин]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 31 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Тайсойған || [[Тайсойған]] ауылынан оңтүстікке қарай 26 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Тереңқызыл || [[Көктоғай (Атырау облысы)|Көктоғай ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 29 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Топалаң || [[Ақжар|Кулагин ауылынан]] батысқа қарай 22 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Тұқбай || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] батысқа қарай 22 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Тума || [[Қамыс-Самар көлдері|Қамыс-Самар көлінің]] алқабында |-style="background-color:#ffdead" | || || Ұрылыой || [[Кетебай]] ауылынан оңтүстікке қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || ||Шағыр шағыл || [[Ақжар|Кулагин ауылынан]] батысқа қарай 15 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Шахмет || [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-шығысында |-style="background-color:#ffdead" | || || Шейік || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | [[Сурет:Isatay District Kazakhstan.png |150px]] || [[Исатай ауданы]] || Ақай || [[Исатай ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Алғыс || [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-шығысында орналасқан |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Андал || [[Исатай ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Әмір || [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-шығысында |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Бірлік ту || [[Жанбай]] ауылынан солтүстікке қарай 9 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Бөрілі || Исатай ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 20 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Есіркеп || [[Аққыстау]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 6 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Жазғы Манаш || [[Манаш]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 12 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Жамбыл || [[Бозанай]] құмының солтүстігінде |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Жатақхана || Исатай ауылынан солтүстікке қарай 2 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Жолтапаш || [[Қызылүй]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 33 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Ибраш || [[Қосдәулет]] құмының солтүстігінде |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Карл Маркс || [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-шығысында |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Көлбенесай || [[Х.Ерғалиев ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 8 шақырым. |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Қажболла || [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-шығысында |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Қамық || [[Қосдәулет]] құмының шығысында |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Қарасу || [[Х.Ерғалиев ауылы]]нан оңтүстікке қарай 4 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Қарашығанақ || [[Х.Ерғалиев ауылы]]нан оңтүстікке қарай 4 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Қонаш || [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-шығысында |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Құнты || [[Көздіқара (Атырау облысы)|Көздіқара]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Қызыбек || [[Х.Ерғалиев ауылы]]нан солтүстікке қарай 15 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Нұрман || [[Х.Ерғалиев ауылы]]нан солтүстікке қарай 18 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Нұрымбет || [[Жасқайрат]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Сүйін || [[Х.Ерғалиев ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 15 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Тұщықұдық || [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-шығысында |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Ұзыынарал || [[Исатай ауылы]]нан солтүстікке қарай 3 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Фурманов || [[Бозанай]] құмында. |-style="background-color:#c0ffff" | [[Сурет:Kurmangazy District Kazakhstan.png |150px]] || [[Құрманғазы ауданы]] || Айымшы || Асан ауылынан шығысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Ақжүніс || [[Батпайсағыр]] құмының солтүстігінде |-style="background-color:#c0ffff" | || || Аққаш || [[Қоңыртерек]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Ақмал || [[Батпайсағыр]] құмында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Алатай || [[Азғыр]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 12 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Апангүлді || [[Жалғызапан]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 19 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Асанмолда || [[Кобяково]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 18 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || АФУ || [[Азғыр]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Байда || [[Шортанбай]] ауылынан шығысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Байшагүл || [[Асан]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 27 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Байшоқы || [[Томан]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Бақау || [[Жалғызапан]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Бәшір құдық || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 2 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Бегішпе || [[Азғыр]] ауылынан батысқа қарай 8 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Бисенғали || [[Қоңыртерек]] ауылынан солтүстікке қарай 2 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Бірәлі || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Бүремді || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] ауылынан батысқа қарай 22 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Бұрық || [[Азғыр]] ауылынан солтүстікке қарай 36 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Гартай || [[Қызылоба]] ауылынан солтүстікке қарай 3 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Дәукен || [[Азғыр]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 8 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Дәулет || [[Асан]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 8 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Еңбекші || [[Батпайсағыр]] құмының солтүстігінде |-style="background-color:#c0ffff" | || || Ермеккеткен || [[Хиуаз]] ауылынан солтүстікке қарай 13 шақырым. |-style="background-color:#c0ffff" | || || Есенғали || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] солтүстік-шығысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Есіркеп || [[Қызылоба]] ауылынан оңтүстікке қарай 3 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жағалы || [[Балқұдық]] ауылынан солтүстікке қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жағанқұдық || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жаңажол || [[Аққыстау]] кентінен солтүстік-батысқа қарай 230 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жаңажол || [[Сазды (Құрманғазы ауданы)|Сазды]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жаңасазды || [[Сазды (Құрманғазы ауданы)|Сазды]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жаңашу || [[Батпайсағыр]] құмында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жанзай || [[Жалғызапан]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 9 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жаппас || [[Ганюшкин]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жәбіл || [[Балқұдық]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 3 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жолқызыл || [[Балқұдық]] ауылынан солтүстікке қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жыртық || [[Азғыр]] ауылынан оңтүстікке қарай 3 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Зимлан || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] солтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Киров || [[Сазды (Құрманғазы ауданы)|Сазды]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 24 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Кірпік || [[Балқұдық]] ауылынан шығысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Кіші Жалғызапан || [[Жалғызапан]] ауылынан батысқа қарай 1 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Кішкенеарал || [[Хиуаз]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Клуб || [[Батырбек]] ауылынан оңтүстікке қарай 2 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Конево || [[Кобяково]] ауылынан солтүстікке қарай 2 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Көпқұдық || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] батысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Кордуан || [[Еділ]] өзенінің алабында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қажыгелді || [[Батпайсағыр]] құмында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қалпе Шалаш || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] шығысқа қарай 3 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қаптағай || [[Шортанбай (ауыл)|Шортанбай ауылынан]] оңтүстік-батысқа қарай 3 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қараш || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 12 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қараайғыр || Мыңтөбе ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 28 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қаражар || [[Еділ]] өзенінің алабында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қарақұдық || [[Азғыр]] ауылының оңтүстік-шығысында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қожамберді || [[Жалғызапан]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 20 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Құдықшағыл || [[Жалғызапан]] ауылынан солтүстікке қарай 7 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Құмайша|| [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-батысында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Құлжігіт || [[Жалғызапан]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Құрасу || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] солтүстік-шығысқа қарай 9 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қырыққұдық || [[Жалғызапан]] ауылынан батысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Лабақ || [[Жалғызапан]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Мектеп || [[Үштаған]] ауылынан оңтүстікке қарай 15 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Мұқан || [[Қосдәулет]] құмының батысында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Наурызбай || [[Үштаған]] ауылынан оңтүстікке қарай 20 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Наушатай || [[Балқұдық]]ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Ноғайбай || [[Азғыр]] ауылының оңтүстік-шығысында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Нұралы || [[Балқұдық]] ауылынан солтүстікке қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Ожантатыр || [[Азғыр]] ауылының оңтүстік-шығысында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Олжатай || [[Жалғызапан]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 5 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Өкес || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] оңтүстік-шығысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Сасықтау || [[Қосдәулет]] құмының оңтүстігінде |-style="background-color:#c0ffff" | || || Сотай || [[Қоңыртерек]] ауылынан оңтүстікке қарай 20 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Стамғазы || [[Азғыр]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 12 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Сүгірәлі || [[Шағырлы]] ауылынан батысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Сүйек || [[Азғыр]] ауылынан шығысқа қарай 11 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Сулыкөл || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] солтүстікке қарай 8 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Таламбай || [[Шағырлы]] ауылынан батысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Талды апан || [[Жалғызапан]] ауылынан батысқа қарай 19 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Темеші || [[Балқұдық]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Тереңқұдық || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] оңтүстік-шығысқа қарай 14 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Тоқай || [[Асан]] ауылынан солтүстікке қарай 8 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Төлеген || [[Жалғызапан]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 20 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Торғай || [[Қосдәулет]] құмының батысында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Үдір || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік ауылынан]] шығысқа қарай12 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Үлкен Сүйін || [[Жалғызапан]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 16 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Уэльт || [[Қоңыртерек]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Хабиболла || [[Қосдәулет]] құмының оңтүстік-шығысында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Шағыл терек || [[Қоңыртерек]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 11 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Шалқар || [[Үштаған]] ауылынан солтүстікке қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Шегенді || [[Азғыр]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 14 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Шоғыр || [[Балқұдық]]ауылынан шығысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Шұқыр || [[Азғыр]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Шұнақ тірек || [[Қоңыртерек]] ауылынан батысқа қарай 8 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | [[Сурет:Kyzylkoga District Kazakhstan.png |150px]] || [[Қызылқоға ауданы]] || Айғыршағыл || [[Тасшағыл]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 16 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Ақайна || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] оңтүстік-батысқа қарай 14 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Ақжар || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Аққайлаң || [[Тайсойған ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Аққұдық || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] оңтүстік-батысқа қарай 20 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Ақмола || [[Қарабау (Атырау облысы)|Қарабау]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 18 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Ақсуат || [[Былқылдақты ауылы]]нан солтүстікке қарай 8 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Ақши || [[Айдын ауылы]]нан шығысқа қарай 11 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Алпана || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] оңтүстік-шығысқа қарай 8 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Алпана мола || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] оңтүстік-шығысқа қарай 8 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Арыстанғали || [[Мәдениет ауылы]]нан шығысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Атқора || [[Жасқайрат ауылы]]нан оңтүстікке қарай 3 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Ащықұдық || [[Мақат]] кентінен солтүстік-батысқа қарай 19 шақырым. |-style="background-color:#ffdead" | || || Баба || [[Тайсойған ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Базарбейіт || [[Қайрақты ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 30 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Байқоңды || [[Қаракөл ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Балмұқан || [[Мәдениет ауылы]]нан солтүстікке қарай 4 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Баян || [[Қарабау (Атырау облысы)|Қарабау]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 18 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Бекнияз || [[Тайсойған ауылы]]нан оңтүстікке қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Бесқотыр || [[Тасшағыл]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 12 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Бестөбе || [[Өрлік]] ауылынан батысқа қарай 26 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Бойкөл || [[Тасшағыл]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 11 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Бөленбай || [[Қаракөл ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Бұлақбай || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] оңтүстік-батысқа қарай 14 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Буракөл || [[Тасқұдық ауылы]]нан шығысқа қарай 26 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Дүйсенбай || [[Қоныстану ауылы]]нан оңтүстік-шығысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Дүйсенбай || [[Тайсойған ауылы]]нан шығысқа қарай 18 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Еспекөл || [[Жангелдин ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 9 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Етқорған || [[Қайрақты ауылы]]нан оңтүстік-шығысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || [[Жаға (қыстау)|Жаға]] || [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 2 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жалаңашкөл || [[Жасқайрат ауылы]]нан батысқа қарай 9 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жаман || [[Жасқайрат ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 19 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жаңайыс || [[Тайсойған ауылы]]нан оңтүстікке қарай 12 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жаңақора || [[Айдын ауылы]]нан шығысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жаңақора || [[Қайрақты ауылы]]нан солтүстікке қарай 15 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жаңақора || [[Шолақсай ауылы]]нан солтүстікке қарай 5 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жаңақұдық || [[Қайрақты ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 32 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жиек || [[Тайсойған ауылы]]нан шығысқа қарай 11 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жұбан || [[Тайсойған ауылы]]нан батысқа қарай 10 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жұмағали || [[Қайрақты ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 8 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жыланды || [[Қайрақты ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жылдарған || [[Мәдениет ауылы]]нан оңтүстікке қарай 16 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жырақұдық || [[Тасшағыл]] ауылынан солтүстікке қарай 12 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Жырақұдық || [[Сарықұмақ ауылы]] нан батысқа қарай 22 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Иілмес || [[Қоныстану ауылы]]нан 14 шақырым қашықтықта |-style="background-color:#ffdead" | || || Иісбаз || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] оңтүстікке қарай 9 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Иманәлі || [[Тайсойған ауылы]]нан шығысқа қарай 11 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Кемерші || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 20 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Кенен || [[Жасқайрат ауылы]]нан солтүстікке қарай 3 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Кіндіксай || [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 9 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Көкбұлақ || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Көлдіқұдық || [[Қайрақты ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 11 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Көлқұдық || [[Мақат]] кентінен солтүстік-шығысқа қарай 12 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Көндігу || [[Сарықұмақ ауылы]] нан шығысқа қарай 5 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Котлован || [[Қаракөл ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қазы || [[Жангелдин ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қайып || [[Тасшағыл]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қаражанқара || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] солтүстік-батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қарақожа || [[Тайсойған ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 12 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қаржынбай || [[Қаракөл ауылы]]нан батысқа қарай 2 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қасқырсойған || [[Мұқыр ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 25 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қашаубай || [[Тасқұдық ауылы]]нан шығысқа қарай 35 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қобаш || [[Тайсойған ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 22 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қоғабай || [[Жангелдин ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 20 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қоғалы || [[Былқылдақты ауылы]]нан солтүстікке қарай 23 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қожақұдық || [[Тайсойған ауылы]]нан шығысқа қарай 32 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қойсары || [[Қаракөл ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 8 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қоңыраулы || [[Жантерек]] темір жол бекетінен шығысқа қарай 22 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қоңырсай || [[Былқылдақты ауылы]]нан солтүстікке қарай 18 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қоныстану || [[Тайсойған ауылы]]нан оңтүстікке қарай 27 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Құлынкеткен || [[Жасқайрат ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 28 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Құмалақты || [[Мәдениет ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Құмқұдық || [[Мұқыр ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қурайлы || [[Қайрақты ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Құрманғазы || [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]] ауылынан оңтүстікке қарай 10 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қызылсай || [[Былқылдақты ауылы]]нан оңтүстікке қарай 5 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Қызылтұмсық || [[Ақкөл (Атырау облысы)|Ақкөл ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 8 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Мәстексай || [[Тайсойған ауылы]]нан оңтүстік-шығысқа қарай 8 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Найзабекқұдық || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] оңтүстік-батысқа қарай 23 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Наурызғали || [[Қаракөл ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Нұралы || [[Жасқайрат ауылы]]нан солтүстікке қарай 28 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Нұрлытаң || [[Тасшағыл]]ауылынан шығысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Нысатыр || [[Жангелдин ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 9 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Обалы || [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 28 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Ойтан || [[Тайсойған ауылы]]нан шығысқа қарай 22 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Омар || [[Тайсойған ауылы]]нан оңтүстікке қарай 15 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Өрнек || [[Бүйрек ауылы]]нан солтүстікке қарай 4 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Өтебай || [[Қосқұлақ ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Сазанбай || [[Қаракөл ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Сайтымбет || [[Қоныстану ауылы]]нан шығысқа қарай 11 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Сақықотыр || [[Мәдениет ауылы]]нан батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Сарғыш || [[Қоныстану ауылы]]нан шығысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Сары апан || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] оңтүстікке қарай 3 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Сарытоғай || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] солтүстікке қарай 7 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Сырым || [[Қосқұлақ ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 3 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Талқұдық || [[Мұқыр ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 22 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Таңсай || [[Былқылдақты ауылы]]нан солтүстікке қарай 13 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Тасмағамбет || Тайсойған ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 17 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Төбекұдық || [[Қаракөл ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 19 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Төбеқұдық || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз ауылынан]] оңтүстік-батысқа қарай 20 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Төрқұдық || [[Мақат]] кентінен солтүстік-батысқа қарай 45 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Шадияр || [[Қаракөл ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 12 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Шүлдірбай || [[Тайсойған ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 14 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Шелекқұдық || [[Жангелдин ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 13 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Шоқылы || [[Қайрақты ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 25 шақырым |-style="background-color:#ffdead" | || || Шұбар ат || [[Қоғам ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 3 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | [[Сурет:Makat District Kazakhstan.png |150px]] || [[Мақат ауданы]] || Иленқалық || Үлкен Пешной аралында |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Кіші Жәнібек || [[Мақат]] кентінен батысқа қарай 18 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Оспан қора || [[Шоқпартоғай]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 5 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Төлеген || [[Доссор]] кентінен оңтүстікке қарай 18 шақырым |-style="background-color:#a0ffa0" | || || Тұздыкөл || [[Шоқпартоғай]] ауылынан батысқа қарай 12 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | [[Сурет:Makhambet District Kazakhstan.png |150px]] || [[Махамбет ауданы]] || Айғыршығанақ || [[Есмахан]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Аманғали || [[Томан ауылы]]нан оңтүстік-батысқа қарай 5 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Аралбай || [[Алға ауылы]]нан солтүстік-шығысқа қарай 23 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Атанақ || [[Қарақұм]] топырағында орналасқан |-style="background-color:#c0ffff" | || || Атар || [[Құрылыс (Атырау облысы)|Құрылыс ауылы]]ның оңтүстік-шығысында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Байғазы || [[Құрылыс (Атырау облысы)|Құрылыс ауылы]]нан шығысқа қарай 35 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Жаңа күпі || [[Есбол ауылы]]нан солтүстікке қарай 15 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Забұрын || [[Сарытоғай (Атырау облысы)|Сарытоғай ауылынан]] батысқа қарай 6 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қарашығанақ || [[Ақжайык ауылы]]нан оңтүстікке қарай 9 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Кенже || [[Құрылыс (Атырау облысы)|Құрылыс ауылы]]нан шығысқа қарай 37 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қара өзек || [[Атырау]] қаласынан батысқа қарай 4 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қонақой || [[Көздіқара (Атырау облысы)|Көздіқара]] ауылынан солтүстікке қарай 6 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қосжал || [[Хамит Ерғалиев ауылы]]нан оңтүстік-шығысқа қарай 9 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Көсеген || [[Құрылыс (Атырау облысы)|Құрылыс ауылы]]нан шығысқа қарай 43 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қулытас || [[Есмахан ауылы]]нан оңтүстік-шығысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Күшкөл || [[Көздіқара (Атырау облысы)|Көздіқара]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 7 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Қырғыз мектебі || [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-шығысында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Мұхамед || [[Қосдәулет]] құмының солтүстік-шығысында |-style="background-color:#c0ffff" | || || Сарытоғай || [[Сарытоғай (Атырау облысы)|Сарытоғай ауылынан]] солтүстікке қарай 1 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Төлеп қарасу || [[Алға ауылы]]нан оңтүстікке қарай 3 шақырым |-style="background-color:#c0ffff" | || || Шолақтума || [[Томан ауылы]]нан солтүстікке қарай 3 шақырым |} <ref>Топонимика Казахстана. энциклопедический справочник. Издательство «АРУАНА» Алматы, 2010 ISBN 9963-26-330-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы қыстаулары]] [[Санат:Тізімдер]] 5jv5g0ravkd3xkajwfkwborf8mtjf7x 0 533784 3655078 3570959 2026-09-15T16:48:51Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Ұлыбритания|Ұлыбритания]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3655078 wikitext text/x-wiki {{мағына|Глазго (мағына)}} {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Глазго |шынайы атауы = {{lang-en|Glasgow}}<br />{{lang-sco|Glesga}}<br />[[Сурет:Glasgow Montage.png|270px]] |сурет = |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Glasgow_Coat_of_Arms.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 52|lat_sec = 12 |lon_dir = W|lon_deg = 4|lon_min = 16|lon_sec = 12 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = аймақ |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = облыс |ауданы = Глазго-Сити |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 21 әкімшілік аймақ |басшының түрi = Лорд-мэр |басшысы = Боб Уинтер |құрылған уақыты = VI ғ-дың ортасында |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 175,5 <ref name=infoboxarea>{{cite web|url=http://www.scrol.gov.uk/scrol/analyser/analyser?topicId=1&tableId=UV02&tableName=Population+density&selectedTopicId=&aggregated=false&subject=&tableNumber=&selectedLevelId=&postcode=&areaText=&RADIOLAYER=&actionName=view-results&clearAreas=&stateData1=&stateData2=&stateData3=&stateData4=&debug=&tempData1=&tempData2=&tempData3=&tempData4=&areaId=17&levelId=1|title=Analyser UV02|accessdate=4 August 2007|work=|archiveurl=http://www.webcitation.org/615eflPCw|archivedate=2011-08-21}}</ref> |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 9 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 580,690 |санақ жылы =2006 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +0 |DST = бар |телефон коды = 0141 |пошта индексі = |пошта индекстері = G1-G80 |автомобиль коды = SA-SJ |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Glasgow |сайты =http://www.glasgow.gov.uk/ |сайт тілі = en }} '''Глазго''' ({{lang-en|Glasgow}}{{IPA|[ˈkɫ̪as̪xu]}}) — Шотландиядағы ең ірі және Ұлыбританиядағы халық саны бойынша төртінші қала. Глазго облысының әкмшілік орталығы. Шотландияның орталығының батыс бөлігінде Клайд өзенінің жағалауында орналасқан == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Шотландия]] s5mxmc31mo2we116t0q0urn0r0gw0m5 3655079 3655078 2026-09-15T16:49:19Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Шотландия|Шотландия]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Шотландия қалалары|Шотландия қалалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3655079 wikitext text/x-wiki {{мағына|Глазго (мағына)}} {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Глазго |шынайы атауы = {{lang-en|Glasgow}}<br />{{lang-sco|Glesga}}<br />[[Сурет:Glasgow Montage.png|270px]] |сурет = |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Glasgow_Coat_of_Arms.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 52|lat_sec = 12 |lon_dir = W|lon_deg = 4|lon_min = 16|lon_sec = 12 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = аймақ |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = облыс |ауданы = Глазго-Сити |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 21 әкімшілік аймақ |басшының түрi = Лорд-мэр |басшысы = Боб Уинтер |құрылған уақыты = VI ғ-дың ортасында |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 175,5 <ref name=infoboxarea>{{cite web|url=http://www.scrol.gov.uk/scrol/analyser/analyser?topicId=1&tableId=UV02&tableName=Population+density&selectedTopicId=&aggregated=false&subject=&tableNumber=&selectedLevelId=&postcode=&areaText=&RADIOLAYER=&actionName=view-results&clearAreas=&stateData1=&stateData2=&stateData3=&stateData4=&debug=&tempData1=&tempData2=&tempData3=&tempData4=&areaId=17&levelId=1|title=Analyser UV02|accessdate=4 August 2007|work=|archiveurl=http://www.webcitation.org/615eflPCw|archivedate=2011-08-21}}</ref> |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 9 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 580,690 |санақ жылы =2006 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +0 |DST = бар |телефон коды = 0141 |пошта индексі = |пошта индекстері = G1-G80 |автомобиль коды = SA-SJ |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Glasgow |сайты =http://www.glasgow.gov.uk/ |сайт тілі = en }} '''Глазго''' ({{lang-en|Glasgow}}{{IPA|[ˈkɫ̪as̪xu]}}) — Шотландиядағы ең ірі және Ұлыбританиядағы халық саны бойынша төртінші қала. Глазго облысының әкмшілік орталығы. Шотландияның орталығының батыс бөлігінде Клайд өзенінің жағалауында орналасқан == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Шотландия қалалары]] ibf5o6t06d7e559rasfeq07qk8xxyrq 3655080 3655079 2026-09-15T16:50:36Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655080 wikitext text/x-wiki {{мағына|Глазго (мағына)}} {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Глазго |шынайы атауы = {{lang-en|Glasgow}}<br />{{lang-sco|Glesga}}<br />[[Сурет:Glasgow Montage.png|270px]] |сурет = |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Glasgow Coat of Arms 1996.svg |ту = Flag of Glasgow.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 52|lat_sec = 12 |lon_dir = W|lon_deg = 4|lon_min = 16|lon_sec = 12 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = аймақ |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = облыс |ауданы = Глазго-Сити |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 21 әкімшілік аймақ |басшының түрi = Лорд-мэр |басшысы = Боб Уинтер |құрылған уақыты = VI ғ-дың ортасында |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 175,5 <ref name=infoboxarea>{{cite web|url=http://www.scrol.gov.uk/scrol/analyser/analyser?topicId=1&tableId=UV02&tableName=Population+density&selectedTopicId=&aggregated=false&subject=&tableNumber=&selectedLevelId=&postcode=&areaText=&RADIOLAYER=&actionName=view-results&clearAreas=&stateData1=&stateData2=&stateData3=&stateData4=&debug=&tempData1=&tempData2=&tempData3=&tempData4=&areaId=17&levelId=1|title=Analyser UV02|accessdate=4 August 2007|work=|archiveurl=http://www.webcitation.org/615eflPCw|archivedate=2011-08-21}}</ref> |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 9 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 580,690 |санақ жылы =2006 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +0 |DST = бар |телефон коды = 0141 |пошта индексі = |пошта индекстері = G1-G80 |автомобиль коды = SA-SJ |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Glasgow |сайты =http://www.glasgow.gov.uk/ |сайт тілі = en }} '''Глазго''' ({{lang-en|Glasgow}}{{IPA|[ˈkɫ̪as̪xu]}}) — Шотландиядағы ең ірі және Ұлыбританиядағы халық саны бойынша төртінші қала. Глазго облысының әкмшілік орталығы. Шотландияның орталығының батыс бөлігінде Клайд өзенінің жағалауында орналасқан == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Шотландия қалалары]] 7vpmk6zqrg6n8nipql0a7hb8q2oo9uf 3655081 3655080 2026-09-15T16:51:30Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655081 wikitext text/x-wiki {{мағына|Глазго (мағына)}} {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Глазго |шынайы атауы = {{lang-en|Glasgow}}<br> {{lang-gd|Glaschu}}, {{lang-sco|Glesga}} |сурет = [[Сурет:Glasgow Montage.png|270px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Glasgow Coat of Arms 1996.svg |ту = Flag of Glasgow.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 52|lat_sec = 12 |lon_dir = W|lon_deg = 4|lon_min = 16|lon_sec = 12 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = аймақ |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = облыс |ауданы = Глазго-Сити |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 21 әкімшілік аймақ |басшының түрi = Лорд-мэр |басшысы = Боб Уинтер |құрылған уақыты = VI ғ-дың ортасында |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 175,5 <ref name=infoboxarea>{{cite web|url=http://www.scrol.gov.uk/scrol/analyser/analyser?topicId=1&tableId=UV02&tableName=Population+density&selectedTopicId=&aggregated=false&subject=&tableNumber=&selectedLevelId=&postcode=&areaText=&RADIOLAYER=&actionName=view-results&clearAreas=&stateData1=&stateData2=&stateData3=&stateData4=&debug=&tempData1=&tempData2=&tempData3=&tempData4=&areaId=17&levelId=1|title=Analyser UV02|accessdate=4 August 2007|work=|archiveurl=http://www.webcitation.org/615eflPCw|archivedate=2011-08-21}}</ref> |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 9 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 580,690 |санақ жылы =2006 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +0 |DST = бар |телефон коды = 0141 |пошта индексі = |пошта индекстері = G1-G80 |автомобиль коды = SA-SJ |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Glasgow |сайты =http://www.glasgow.gov.uk/ |сайт тілі = en }} '''Глазго''' ({{lang-en|Glasgow}}{{IPA|[ˈkɫ̪as̪xu]}}) — Шотландиядағы ең ірі және Ұлыбританиядағы халық саны бойынша төртінші қала. Глазго облысының әкмшілік орталығы. Шотландияның орталығының батыс бөлігінде Клайд өзенінің жағалауында орналасқан == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Шотландия қалалары]] ms45jq7digulp2tvjxzifhjgwaj8buv 3655082 3655081 2026-09-15T16:51:48Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655082 wikitext text/x-wiki {{мағына|Глазго (мағына)}} {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Глазго |шынайы атауы = {{lang-en|Glasgow}}<br> {{lang-gd|Glaschu}}, {{lang-sco|Glesga}} |сурет = Glasgow Montage.png |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Glasgow Coat of Arms 1996.svg |ту = Flag of Glasgow.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 52|lat_sec = 12 |lon_dir = W|lon_deg = 4|lon_min = 16|lon_sec = 12 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = аймақ |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = облыс |ауданы = Глазго-Сити |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 21 әкімшілік аймақ |басшының түрi = Лорд-мэр |басшысы = Боб Уинтер |құрылған уақыты = VI ғ-дың ортасында |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 175,5 <ref name=infoboxarea>{{cite web|url=http://www.scrol.gov.uk/scrol/analyser/analyser?topicId=1&tableId=UV02&tableName=Population+density&selectedTopicId=&aggregated=false&subject=&tableNumber=&selectedLevelId=&postcode=&areaText=&RADIOLAYER=&actionName=view-results&clearAreas=&stateData1=&stateData2=&stateData3=&stateData4=&debug=&tempData1=&tempData2=&tempData3=&tempData4=&areaId=17&levelId=1|title=Analyser UV02|accessdate=4 August 2007|work=|archiveurl=http://www.webcitation.org/615eflPCw|archivedate=2011-08-21}}</ref> |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 9 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 580,690 |санақ жылы =2006 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +0 |DST = бар |телефон коды = 0141 |пошта индексі = |пошта индекстері = G1-G80 |автомобиль коды = SA-SJ |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Glasgow |сайты =http://www.glasgow.gov.uk/ |сайт тілі = en }} '''Глазго''' ({{lang-en|Glasgow}}{{IPA|[ˈkɫ̪as̪xu]}}) — Шотландиядағы ең ірі және Ұлыбританиядағы халық саны бойынша төртінші қала. Глазго облысының әкмшілік орталығы. Шотландияның орталығының батыс бөлігінде Клайд өзенінің жағалауында орналасқан == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Шотландия қалалары]] iw58tgd8j6w9vd4edwn555uo0vqd3ty 3655083 3655082 2026-09-15T16:52:43Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655083 wikitext text/x-wiki {{мағына|Глазго (мағына)}} {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Глазго |шынайы атауы = {{lang-en|Glasgow}}<br> {{lang-gd|Glaschu}}, {{lang-sco|Glesga}} |сурет = Glasgow Montage.png |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Glasgow Coat of Arms 1996.svg |ту = Flag of Glasgow.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 52|lat_sec = 12 |lon_dir = W|lon_deg = 4|lon_min = 16|lon_sec = 12 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = аймақ |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = облыс |ауданы = Глазго-Сити |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 21 әкімшілік аймақ |басшының түрi = Лорд-мэр |басшысы = Боб Уинтер |құрылған уақыты = VI ғ-дың ортасында |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 175,5 <ref name=infoboxarea>{{cite web|url=http://www.scrol.gov.uk/scrol/analyser/analyser?topicId=1&tableId=UV02&tableName=Population+density&selectedTopicId=&aggregated=false&subject=&tableNumber=&selectedLevelId=&postcode=&areaText=&RADIOLAYER=&actionName=view-results&clearAreas=&stateData1=&stateData2=&stateData3=&stateData4=&debug=&tempData1=&tempData2=&tempData3=&tempData4=&areaId=17&levelId=1|title=Analyser UV02|accessdate=4 August 2007|work=|archiveurl=http://www.webcitation.org/615eflPCw|archivedate=2011-08-21}}</ref> |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 9 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 580,690 |санақ жылы =2006 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +0 |DST = бар |телефон коды = 0141 |пошта индексі = |пошта индекстері = G1-G80 |автомобиль коды = SA-SJ |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Glasgow |сайты =http://www.glasgow.gov.uk/ |сайт тілі = en }} '''Глазго''' ({{lang-en|Glasgow}} {{IPA|[ˈɡlɑːzɡoʊ]}}, {{lang-gd|Glaschu}} {{IPA|[ˈkɫ̪as̪xu]}}, {{lang-sco|Glesga}}) — Шотландиядағы ең ірі және Ұлыбританиядағы халық саны бойынша төртінші қала. Глазго облысының әкмшілік орталығы. Шотландияның орталығының батыс бөлігінде Клайд өзенінің жағалауында орналасқан == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Шотландия қалалары]] tkxbrzozlry2w4vuvx8cqzjre1xhii2 3655085 3655083 2026-09-15T16:54:30Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655085 wikitext text/x-wiki {{мағына|Глазго (мағына)}} {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Глазго |шынайы атауы = {{lang-en|Glasgow}}<br> {{lang-gd|Glaschu}}, {{lang-sco|Glesga}} |сурет = Glasgow Montage.png |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Glasgow Coat of Arms 1996.svg |ту = Flag of Glasgow.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 52|lat_sec = 12 |lon_dir = W|lon_deg = 4|lon_min = 16|lon_sec = 12 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = аймақ |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = облыс |ауданы = Глазго-Сити |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 21 әкімшілік аймақ |басшының түрi = Лорд-мэр |басшысы = Боб Уинтер |құрылған уақыты = VI ғ-дың ортасында |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 175,5 <ref name=infoboxarea>{{cite web|url=http://www.scrol.gov.uk/scrol/analyser/analyser?topicId=1&tableId=UV02&tableName=Population+density&selectedTopicId=&aggregated=false&subject=&tableNumber=&selectedLevelId=&postcode=&areaText=&RADIOLAYER=&actionName=view-results&clearAreas=&stateData1=&stateData2=&stateData3=&stateData4=&debug=&tempData1=&tempData2=&tempData3=&tempData4=&areaId=17&levelId=1|title=Analyser UV02|accessdate=4 August 2007|work=|archiveurl=http://www.webcitation.org/615eflPCw|archivedate=2011-08-21}}</ref> |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 9 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 650 300 |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 3724 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +0 |DST = бар |телефон коды = 0141 |пошта индексі = |пошта индекстері = G1-G80 |автомобиль коды = SA-SJ |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Glasgow |сайты =http://www.glasgow.gov.uk/ |сайт тілі = en }} '''Глазго''' ({{lang-en|Glasgow}} {{IPA|[ˈɡlɑːzɡoʊ]}}, {{lang-gd|Glaschu}} {{IPA|[ˈkɫ̪as̪xu]}}, {{lang-sco|Glesga}}) — Шотландиядағы ең ірі және Ұлыбританиядағы халық саны бойынша төртінші қала. Глазго облысының әкмшілік орталығы. Шотландияның орталығының батыс бөлігінде Клайд өзенінің жағалауында орналасқан == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Шотландия қалалары]] ksicxsvyy566o66uvt3kxez3qkgc98y 3655086 3655085 2026-09-15T16:55:02Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655086 wikitext text/x-wiki {{мағына|Глазго (мағына)}} {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Глазго |шынайы атауы = {{lang-en|Glasgow}}<br> {{lang-gd|Glaschu}}, {{lang-sco|Glesga}} |сурет = Glasgow Montage.png |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Glasgow Coat of Arms 1996.svg |ту = Flag of Glasgow.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 52|lat_sec = 12 |lon_dir = W|lon_deg = 4|lon_min = 16|lon_sec = 12 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = аймақ |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = облыс |ауданы = Глазго-Сити |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 21 әкімшілік аймақ |басшының түрi = Лорд-мэр |басшысы = Боб Уинтер |құрылған уақыты = VI ғ-дың ортасында |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 175,5 <ref name=infoboxarea>{{cite web|url=http://www.scrol.gov.uk/scrol/analyser/analyser?topicId=1&tableId=UV02&tableName=Population+density&selectedTopicId=&aggregated=false&subject=&tableNumber=&selectedLevelId=&postcode=&areaText=&RADIOLAYER=&actionName=view-results&clearAreas=&stateData1=&stateData2=&stateData3=&stateData4=&debug=&tempData1=&tempData2=&tempData3=&tempData4=&areaId=17&levelId=1|title=Analyser UV02|accessdate=4 August 2007|work=|archiveurl=http://www.webcitation.org/615eflPCw|archivedate=2011-08-21}}</ref> |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 9 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 650 300 |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 3724 |шоғырлануы = 1 817 800 |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +0 |DST = бар |телефон коды = +44 141 |пошта индексі = |пошта индекстері = G1-G80 |автомобиль коды = SA-SJ |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Glasgow |сайты =http://www.glasgow.gov.uk/ |сайт тілі = en }} '''Глазго''' ({{lang-en|Glasgow}} {{IPA|[ˈɡlɑːzɡoʊ]}}, {{lang-gd|Glaschu}} {{IPA|[ˈkɫ̪as̪xu]}}, {{lang-sco|Glesga}}) — Шотландиядағы ең ірі және Ұлыбританиядағы халық саны бойынша төртінші қала. Глазго облысының әкмшілік орталығы. Шотландияның орталығының батыс бөлігінде Клайд өзенінің жағалауында орналасқан == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Шотландия қалалары]] p2vkub71heogo7bwexidvfq78c3j0q1 3655088 3655086 2026-09-15T16:57:02Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655088 wikitext text/x-wiki {{мағына|Глазго (мағына)}} {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Глазго |шынайы атауы = {{lang-en|Glasgow}}<br> {{lang-gd|Glaschu}}, {{lang-sco|Glesga}} |сурет = Glasgow Montage.png |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Glasgow Coat of Arms 1996.svg |ту = Flag of Glasgow.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 52|lat_sec = 12 |lon_dir = W|lon_deg = 4|lon_min = 16|lon_sec = 12 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = аймақ |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = облыс |ауданы = Глазго-Сити |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 21 әкімшілік аймақ |басшының түрi = Лорд-мэр |басшысы = Боб Уинтер |құрылған уақыты = VI ғ-дың ортасында |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 175,5<ref name=infoboxarea>{{cite web|url=http://www.scrol.gov.uk/scrol/analyser/analyser?topicId=1&tableId=UV02&tableName=Population+density&selectedTopicId=&aggregated=false&subject=&tableNumber=&selectedLevelId=&postcode=&areaText=&RADIOLAYER=&actionName=view-results&clearAreas=&stateData1=&stateData2=&stateData3=&stateData4=&debug=&tempData1=&tempData2=&tempData3=&tempData4=&areaId=17&levelId=1|title=Analyser UV02|accessdate=4 August 2007|work=|archiveurl=http://www.webcitation.org/615eflPCw|archivedate=2011-08-21}}</ref> |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 9 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 650 300<ref>[https://www.ons.gov.uk/file?uri=/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/populationestimatesforukenglandandwalesscotlandandnorthernireland/mid2024/mye24tablesuk.xlsx Mid-Year Population Estimates, United Kingdom, June 2024.] Office for National Statistics. 26 September 2025. Retrieved 26 September 2025.</ref> |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 3724 |шоғырлануы = 1 817 800 |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +0 |DST = бар |телефон коды = +44 141 |пошта индексі = |пошта индекстері = G1-G80 |автомобиль коды = SA-SJ |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Glasgow |сайты =http://www.glasgow.gov.uk/ |сайт тілі = en }} '''Глазго''' ({{lang-en|Glasgow}} {{IPA|[ˈɡlɑːzɡoʊ]}}, {{lang-gd|Glaschu}} {{IPA|[ˈkɫ̪as̪xu]}}, {{lang-sco|Glesga}}) — Шотландиядағы ең ірі және Ұлыбританиядағы халық саны бойынша төртінші қала. Глазго облысының әкмшілік орталығы. Шотландияның орталығының батыс бөлігінде Клайд өзенінің жағалауында орналасқан == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Шотландия қалалары]] bqtulz0f0jvuivxmufqgqyx5btz7k4h 4 537752 3655189 3654762 2026-09-16T05:00:20Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3655189 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="96875" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 875] | data-sort-value="1109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1109] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="87814" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 87 814] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86567" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84063" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 063] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55567" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 567] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="49544" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 49 544] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="37055" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 37 055] | data-sort-value="61" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 61] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="24305" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 24 305] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="23032" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 23 032] | data-sort-value="230" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 230] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="20470" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 20 470] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="17263" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 263] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16073" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 073] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13769" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 769] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11647" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 647] | data-sort-value="60" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 60] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10217" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 217] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8395" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8395] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8362" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8362] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8251" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="8244" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8244] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="8018" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 8018] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7489" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7489] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7451" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7451] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6707" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6707] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4527" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4527] | data-sort-value="24" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4458" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4458] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3791" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3791] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3398" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="3333" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3333] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3147" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3147] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2937" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2937] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2470" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2470] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2414" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="2158" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2158] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2027" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2027] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1613] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1561" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1561] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1540" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1540] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1218" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1182" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1182] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1098" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1098] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="1026" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 1026] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Marksscheider}} | data-sort-value="736" |[{{Өңдеу статистикасы|Marksscheider}} 736] | data-sort-value="17" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Marksscheider|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 17] |2026-07-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="736" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 736] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="701" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 701] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="698" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 698] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="641" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 641] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="628" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 628] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="624" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 624] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}} | data-sort-value="610" |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 610] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2025-11-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|Aldogarov}} | data-sort-value="578" |[{{Өңдеу статистикасы|Aldogarov}} 578] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="516" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 516] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |231 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |232 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |233 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] 46psytwxbz8dqfajmxjh3j9vyrudit2 0 558131 3655198 2429319 2026-09-16T05:08:03Z Aktolkynsauyrbay 185217 3655198 wikitext text/x-wiki <nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}</nowiki>'''Оңтүстік Калифорния Университеті(ағылш. University of Southern California , сокр. USC)- АҚШ Жеке зерттеу университеті, [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]]<nowiki/>те орналаскан, [[Калифорния]] штаты. [[1880]] жылы құрылған жәнеде [[Калифорния]]<nowiki/>ның ең ескі жекеменшік университеті болып есептеледі.<br> <br> ''' 2010 жылы, [[Оңтүстік Калифорния университеті|Оңтүстік Калифорния]] университеті американдық U.S. News & World Report «Ұлттық Университеттердің» басылымының рейтингінде 23-ші орында, Times Higher Education World University Rankings рейтингінде 73 орында және де Дүниежүзілік университеттер академиялық рейтингісінде 46 орын. . [[Университет]] белсенді түрде ғылыми-зерттеу жұмысын жүргізеді, бұл жұмыстарға 2008-2009 жылдары $ 510 млн бөлінген == Ескертпе == <div class="references-small" style=""> <references></references> </div> == Дереккөздер == * [http://www.usc.edu Официальный сайт университета Южной Калифорнии] {{Ref-en}}(ағылш.) * [http://www.usctrojans.com Официальный сайт спортивных команд университета] {{Ref-en}}(ағылш.) [[Санат:Лос Анжелес]] [[Санат:Алфавит бойынша университеттер]] 33pqzwyaplktpk393tkgg2g4qc11g4j 3655200 3655198 2026-09-16T05:10:05Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] ([[User talk:Aktolkynsauyrbay|т]]) өңдемелерінен [[User:Sibom|Sibom]] соңғы нұсқасына қайтарды 2429319 wikitext text/x-wiki <nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}</nowiki>'''Оңтүстік Калифорния Университеті(ағылш. University of Southern California , сокр. USC)- АҚШ Жеке зерттеу университеті, [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]]<nowiki/>те орналаскан, [[Калифорния]] штаты. [[1880]] жылы құрылған жәнеде [[Калифорния]]<nowiki/>ның ең ескі жекеменшік университеті болып есептеледі.<br> <br> ''' 2010 жылы, Оңтүстік Калифорния университеті американдық U.S. News & World Report «Ұлттық Университеттердің» басылымының рейтингінде 23-ші орында, Times Higher Education World University Rankings рейтингінде 73 орында және де Дүниежүзілік университеттер академиялық рейтингісінде 46 орын. . [[Университет]] белсенді түрде ғылыми-зерттеу жұмысын жүргізеді, бұл жұмыстарға 2008-2009 жылдары $ 510 млн бөлінген == Ескертпе == <div class="references-small" style=""> <references></references> </div> == Дереккөздер == * [http://www.usc.edu Официальный сайт университета Южной Калифорнии] {{Ref-en}}(ағылш.) * [http://www.usctrojans.com Официальный сайт спортивных команд университета] {{Ref-en}}(ағылш.) [[Санат:Лос Анжелес]] [[Санат:Алфавит бойынша университеттер]] i6dul8m9nrt6h2nj1pbxxp7tnmfb49s 0 561462 3654946 3654482 2026-09-15T13:13:14Z ~2026-48574-22 185434 /* БҰҰ мүшелері болып табылатын мемлекеттер үшін көшбасшылар тізімі */ Гийом V (Люксембург ұлы герцогі) 3654946 wikitext text/x-wiki Бұл '''[[Елбасы|Тәуелсіз Мемлекеттер]] мен [[Үкімет басшысы|Үкіметтер басшыларының]] тізбесі''', мемлекет басшылары мен мемлекеттің басшылары әртүрлі болған кезде, олар әдетте [[парламентаризм]]мен айналысатын мемлекеттерде болады; Айта кету керек, бұл ұстанымдар президенттікке және көптеген диктаторлық мемлекеттерге сәйкес келеді. Кейбір мемлекеттерде Үкімет басшысының рөлі Мемлекет басшысының да, Үкімет басшысының да рөлін атқаратын [[жартылай президенттік]]ке ие. ===[[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] мүшелері болып табылатын мемлекеттер үшін көшбасшылар тізімі=== {| style="font-size:95%; line-height:normal; margin-left:1.27em; max-width:1200px; padding:0;" ! align=left |Түс пернесі |- | {{legend|lightgreen|Ашық жасыл түспен конституция бойынша атқарушы билікті орындайтын басшылар белгіленген}} |- | {{legend|lightblue|Ашық көк түспен рәсімді емес, билігі шектеулі мемлекет басшылары белгіленген (мысалы, [[Бутан]]) немесе ''де юре'' билігі жоқ де факто басшылар (мысалы, [[Мьянма]])}} |} {|class="sortable wikitable" ![[Мемлекет]] ![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |{{USA}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |[[АҚШ президенті|Президенті]] [[Дональд Трамп]] |- |{{ALB}} |[[Парламенттік республика]] |[[Албания президенті|Президенті]] [[Байрам Бегай]] | bgcolor="lightgreen" |[[Албания премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Эди Рама]] |- |{{DZA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Әбділмәжит Теббун]] |Премьер-министрі [[Сифи Гриб]] |- |{{AGO}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Жуан Лоренсу]] |- |{{AND}} | [[Парламенттік монархия]] |Ханзада тең билеуші [[Хосеп-Льюис Серрано Пентинат]]<br />''Бірлескен князь өкілі [[Эдуард Лбанес]]''<br />Ханзада тең билеуші [[Эммануэль Макрон]]<br />''Бірлескен ханзада өкілі [[Фредерих Роси]]'' | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Ксавьер Эспот Самора|Ксавьер Самора]] |- |{{байрақ|Антигуа және Барбуда}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Антигуа және Барбуда генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Родни Уильямс]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Гастон Браун]] |- |{{ARG}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |[[Аргентина президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хавьер Милей]] |- |{{ARM}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Ваагн Гарникович Хачатурян|Ваагн Хачатурян]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] |- |[[Сурет:Flag_of_the_Taliban.svg|23x23 нүкте]] [[Ауғанстан]] |[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам]] [[Әмірлік|Әмірлігі]] | bgcolor="lightgreen" |Бас әміршісі [[Хайбатулла Ахундзада]] |Премьер-министрі [[Һасан Ахунд]] |- |{{AUS}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br>Генерал-губернаторы [[Саманта Мостин]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Энтони Албаниз]] |- |{{AUT}} |[[Өкілдік демократия|Өкілдік демократиялы]] [[федерация]] |[[Аустрия президенті|Федералды президенті]] [[Александр Ван дер Беллен]] | bgcolor="lightgreen" |[[Аустрия федералдық канцлері|Федералды канцлері]] [[Кристиан Штокер]] |- |{{AZE}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|Президенты [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]] |Премьер-министрі [[Әли Идаятұлы Асадов|Әли Асадов]] |- |{{UAE}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Мұхаммед ибн Заид әл-Нахайян]] |Премьер-министрі [[Мұхаммед ибн Рашид әл-Мактум]] |- |{{BAH}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Синтия Пратт|Синтия Пратт]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Филип Дэвис]] |- |{{BGD}} |[[Парламенттік республика]] |[[Бангладеш президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Мирза Фахрул Ислам Аламгир]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Тарық Рахман]] |- |{{BRB}} |[[Парламенттік республика]] |[[Барбадос президенті|Президенті]] [[Джеффри Бостик]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Миа Моттли]] |- |{{BHR}} |[[Парламенттік монархия]] |Сұлтаны [[Хамад ибн Иса әл-Халифа]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Халифа ибн Салман Әл-Халифа]] |- |{{BLR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|[[Беларусь президенті|Президенті]] [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] |Премьер-министрі [[Александр Генрихович Турчин|Александр Турчин]] |- |{{BEL}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[Филипп (Бельгия патшасы)|Филипп]] | bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Александр Де Кроо]] |- |{{BEN}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Патрис Талон]] |- |{{BLZ}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Фройла Тзалам]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Джонни Брисеньо]] |- |{{BGR}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Илияна Йотова]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Румен Радаев]] |- |{{BOL}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Луис Катакора Арсе|Луис Арсе]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{BIH}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor=lightblue |<div align=center>[[Босния мен Герцеговинадағы Жоғары өкіл|Жоғары өкіл]]&nbsp; [[Лук Кришок]]</div> |- |'''Президиумының төрағасы'''<br />[[Желько Комшич ]] ([[Босния және Герцеговина басшылары|Төраға]] ретінде)<br />[[Шефик Джаферович]] (Мүше ретінде)<br />[[Милорад Додик]] (Мүше ретінде) |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Зоран Тегелтия]] |- |{{BWA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|[[Ботсвана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Дума Гидеон Боко|Дума Боко]] |- |{{BRA}} |[[Президенттік республика|Президенттік]] [[федерация]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Луис Инасиу Лула да Силва]] |- |{{байрақ|Бруней}} |[[Абсолюттік монархия]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Сұлтан және Премьер-министрі [[Хассанал Болкиах]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{BFA}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightblue" colspan=2 align="center"|[[Патриоттық қорғау және қалпына келтіру қозғалысы|Қозғалыс]]&nbsp; [[Ибрагим Траоре]] |- | bgcolor="lightgreen"|Президенті [[Ибрагим Траоре]] |Премьер-министрі [[Жан Эмманюэль Уэдраого]] |- |{{BDI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|Президенті [[Эварист Ндайишимие]] |Премьер-министрі [[Ален-Гийом Буньони]] |- |{{BTN}} |[[Парламенттік монархия]] | Друк гьялпо [[Джигме Кхесар Намгьял Вангчук]] | bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Церинг Тобгай]] |- |{{VUT}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Таллис Мозес]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Боб Лафман]] |- |{{VAT}} |Сайлаулы және [[абсолюттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |[[Папалық|Рим папасы]] [[XIV Лео]] |[[Ватикан қаласы мемлекетінің папалық комиссиясы|Мемлекеттік хатшы]] [[Фернандо Вергес Альсага]] |- |{{VEN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Президенті [[Дельси Родригес]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{VNM}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Социалистік мемлекет]] | colspan="2" bgcolor=lightblue|Коммунистік партияның бас хатшысы&nbsp; [[То Лам]] |- |Президенті [[То Лам]] |Премьер-министрі [[Ле Минь Хынг]] |- |{{GAB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Әли бен Бонго Ондимба]] |Премьер-министрі [[Жульен Нкоге Бекале]] |- |{{HTI}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Уақытша Президенті және Премьер-Министрі [[Ариэль Анри]] |- |{{GUY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Гайана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ирфаан Әли]] |Премьер-министрі [[Марк Филлипс (саясаткер)|Марк Филлипс]] |- |{{GMB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Адама Бэрроу]] |- |{{GHA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Нана Акуфо-Аддо]] |- |{{GTM}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Алехандро Джамматтеи]] |- |{{GIN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Уақытша Президенті [[Мамади Думбуя]] |Уақытша Премьер-министрі [[Мохамед Беавоги]] |- |{{GNB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|[[Гвинея-Бисау президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Умару Сисоку Эмбало]] |Премьер-министрі [[Нуно Гомеш Набиам]] |- |{{GER}} |[[Парламенттік республика]] |[[Германия Федералдық президенті|Федералдық президенті]] [[Франк-Вальтер Штайнмайер]] | bgcolor="lightgreen" |[[Германия Федералдық канцлері|Федералдық канцлері]] [[Фридрих Мерц]] |- |[[Сурет:Flag of Honduras (1949–2022, 2026–present).svg|22x20px|border |alt=Гондурас|link=Гондурас]] [[Гондурас]] |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Сиомара Кастро]] |- |{{GRC}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Константинос Тасулас]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Кириакос Мицотакис]] |- |{{GRD}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Сесиль Ла Гренейд]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Кит Митчелл]] |- |{{GEO}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Михаил Гурамович Кавелашвили|Михаил Кавелашвили]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Ираклий Георгиевич Кобахидзе|Ираклий Кобахидзе]] |- |{{DNK}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшайымы [[Фредерик X]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Метте Фредериксен]] |- |{{DJI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Исмаил Омар Гелле]] |Премьер-министрі [[Абдулкадер Камил Мұхамед]] |- |{{DMA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Чарльз Саварин]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Рузвельт Скеррит]] |- |{{DOM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Луис Абинадер]] |- |{{NZL}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Синди Киро]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Крис Хипкинс]] |- |{{JPN}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Жапония императоры|Императоры]] [[Нарухито]]<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/lemde/item/312415-zhaponiyada-zha-a-imperator-ta-a-otyrdy Жапонияда жаңа император таққа отырды www.24.kz]</ref> | bgcolor="lightgreen" |[[Жапония премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Санаэ Такаити]] |- |{{ZMB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|[[Замбия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хакаинде Хичилема]] |- |{{ZWE}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Эммерсон Мнангагва]] |- |{{ISR}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Ицхак Герцог]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Биньямин Нетаньяху]] |- |{{IDN}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Прабово Субианто]] |- |{{JOR}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |Король [[II Абдалла ибн Хұсейін|II Абдалла]] |Премьер-министрі [[Бишер Әл-Хасауне]] |- |{{IRN}} |[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам мемлекеті]] | bgcolor="lightgreen" |[[Иран жоғарғы көсемі|Рухани көшбасшы]] [[Моджтаба Хаменеи]] |[[Иран президенті|Президенті]] [[Масуд Пезешкиан]] |- |{{IRQ}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Низар Амиди]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Әли әз-Зейди]] |- |{{IRL}} |[[Парламенттік республика]] |[[Ирландия президенті|Президенті]] [[Кэтрин Коннолли]] | bgcolor="lightgreen" |[[Тишех (үкімет басшысы)|Тишех]] [[Михол Мартин]] |- |{{ISL}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Хадла Тоумасдоуттир]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Катрин Якобсдоттир]] |- |{{байрақ|Испания}} |[[Парламенттік монархия]] |Король [[VI Филипп (Испания королі)|VI Филипп]] | bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Педро Санчес (саясаткер)|Педро Санчес]] |- |{{ITA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Серджио Маттарелла]] | bgcolor="lightgreen"|Министрлер кеңесінің төрағасы [[Жоржиа Мелони]] |- |{{YEM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|Президенттердің кеңесінің төрағасы [[Рашад әл-Алими]] |Премьер-министрі [[Маин Абдулмәлік Саид]] |- |{{CPV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Жозе Мария Невеш]] |Премьер-министрі [[Улиссеш Коррея и Сильва]] |- |{{KHM}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[Нородом Сиамони]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Хун Манет]] |- |{{CMR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Камерун президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Поль Бийя]] |Премьер-министрі [[Жозеф Дион Нгуте]] |- |{{CAN}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Мэри Саймон]] | bgcolor="lightgreen" |[[Канада премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Марк Карни]] |- |{{KIR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Танети Маамау]] |- |{{QAT}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |Әмір [[Тамим бин Хамад әл-Тани]] |Премьер-министрі [[Халид бин Халифа бин Абдул Азиз әл-Тани]] |- |{{KEN}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |[[Кения президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уильям Руто]] |- |{{CYP}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Никос Христодулидис]] |- |{{COL}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Абелардо де ла Эсприэлья]] |- |{{COM}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Азали Ассумани]] |- |{{COD}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Конго Демократиялық Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Феликс Чисекеди]] |Премьер-министрі [[Жан-Мишель Сама Луконде]] |- |{{COG}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Дени Сассу-Нгессо]] |Премьер-министрі [[Анатоль Макоссо]] |- |{{KOR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Корея Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ли Чжэ Мён]] |[[Корея Республикасының премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Ким Бу Гём]] |- |{{CRI}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Лаура Фернандес Дельгадо|Лаура Дельгадо]] |- |{{CIV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Кот-д’Ивуар президенті|Президенті]] [[Алассан Уаттара]] |Премьер-министрі [[Патрик Аши]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{CUB}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightblue" colspan=2 align="center"|[[Куба Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы|Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы]]&nbsp; [[Мигель Диас-Канель]] |- |bgcolor="lightgreen"| Президенті [[Мигель Диас-Канель]] |Премьер-министрі [[Мануэль Марреро Крус]] |- |{{KWT}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="lightgreen"|Әмір [[Науаф әл-Ахмед әл-Джабер әс-Сабах]] |Премьер-министрі [[Сабах әл-Халид әс-Сабах]] |- |{{PRK}} |[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="lightgreen" |Жоғарғы көшбасшысы, партия, армия және адамдар көшбасшысы [[Ким Чен Ын]] |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Чхве Рён Хэ]] |- |{{KAZ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|[[Қазақстан президенті|Президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |- |{{KGZ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|[[Қырғызстан президенті|Президенті]] [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]] |[[Қырғызстан Министрлер Кабинетінің төрағасы|Премьер-министрі]] [[Әділбек Әлешұлы Қасымәлиев|Әділбек Қасымәлиев]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{CHN}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="lightblue" colspan=2 align="center"|[[ҚКП ОК Бас хатшысы|Бас хатшы]]&nbsp; [[Си Цзиньпин]] |- |[[Қытай Халық Республикасының төрағасы|Төраға]] [[Си Цзиньпин]] |bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Ли Цян]] |- |{{LAO}} |[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Тхонглун Сисулит]] |Премьер-министрі [[Фанкхам Випхаван]] |- |{{LVA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Эдгар Ринкевич]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Андрис Кулбергс]] |- |{{LSO}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Лесото патшаларының тізімі|Патша]] [[III Летсие]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Моэкетси Маджоро]] |- |{{LBR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Президенті [[Джозеф Боакаи]] |- |{{LBN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Жозеф Аун]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Наджиб Микати]] |- |{{LBY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Өкілдер палатасының президенті және Премьер-министрі [[Мухаммад Юнис Әл-Манфи|Мұхаммад Юнис Әл-Манфи]] |- |{{LTU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Гитанас Науседа]] |Министр-төрағасы [[Инга Ругинене]] |- | rowspan="2" |{{LIE}} | rowspan="2" |[[Парламенттік монархия]] |Кінәз [[II Ханс-Адам]] | rowspan="2" |Үкімет басшысы [[Даниэль Риш]] |- | bgcolor="lightgreen" |Ханзада-Регент Ханзада [[Алоиз]] |- |{{LUX}} |[[Парламенттік монархия]] |Ұлы герцог [[Гийом V (Люксембург ұлы герцогі)|Гийом V]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Ксавье Беттель]] |- |{{MUS}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Барлен Вьяпури]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Правинд Джагнот]] |- |{{MRT}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Мұхаммед Ульд Әбдел-Әзиз]] |Премьер-министрі [[Мұхамед Салем Оулд Бехир]] |- |{{MDG}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Андри Радзуэлина]] |Премьер-министрі [[Кристиан Нтсай]] |- |{{HUN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Андраш Бака]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Петер Мадияр]] |- |{{MWI}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Лазарус Чаквера]] |- |{{MYS}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Янг ди-Пертуан Агонг|Жоғарғы билеуші]] [[Ибраһим Исмаил]] | bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Анвар Ибраһим]] |- |{{MLI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Ассими Гоита]] |Премьер-министрі [[Шогель Кокалла Маига]] |- |{{MDV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Мұхамед Муиззу]] |- |{{MLT}} |[[Парламенттік республика]] |[[Мальта президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Мириам Спитери Дебоно|Мириам Дебоно]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Роберт Абела]] |- |{{MAR}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |Патша [[VI Мұхаммед]] |Премьер-министрі [[Әзиз Аханнуш]] |- |{{MHL}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |[[Маршалл аралдары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хильда Хайн]] |- |{{MEX}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Клаудия Шейнбаум]] |- |{{FSM}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |[[Микронезия Федерациялық Штаттары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уэсли Симина]] |- |{{MOZ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Филипе Ньюси]] |Премьер-министрі [[Адриану Малеяни]] |- |{{MDA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Майя Григорьевна Санду|Майя Санду]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Наталья Валерьевна Гаврилица|Наталья Гаврилица]] |- |{{MCO}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |Ханзада [[II Альбер (Монако ханзадасы)|II Альбер]] |Мемлекет министрі [[Пьер Дарту]] |- |{{MNG}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|Президенті [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] |Премьер-министрі [[Ням-Осорын Учрал]] |- |{{EGY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Мысыр президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Әбдел Фаттах Ас-Сиси]] |Премьер-министрі [[Мұстафа Мадбули]] |- |{{MMR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|Уақытша Президенті [[Мьин Шве]] |[[Мьянма мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] [[Мин Ауң Хлайң]] |- |{{NAM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Намибия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хаге Гейнгоб]] |Премьер-министрі [[Саара Куугонгельва-Амадхила]] |- |{{NRU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|[[Науру президенті|Президенті]] [[Дэвид Аданг]] |- |{{NPL}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Бидхья Деви Бхандари]] | bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Шер Бахадұр Деуба]] |- |{{NER}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Мұхамед Базум]] |Премьер-министрі [[Ухумуду Махамаду]] |- |{{NGA}} |[[Федерация]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Президенті [[Бола Тинубу]] |- |{{NED}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Нидерланд королдерінің тізімі|Король]] [[Виллем-Александр]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Роб Йеттен]] |- |{{NIC}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Даниэль Ортега]] |- |{{NOR}} |[[Парламенттік монархия]] |Король [[VIII Хокон]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Йонас Гар Стөре]] |- |{{ZAF}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Сирил Рамафоса]] |- |{{OMN}} |[[Абсолюттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |[[Оман билеушілерінің тізімі|Сұлтан]] [[Хайсам бен Тарық]] |Премьер-министрі Хайсам бен Тарық |- |{{SSD}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|[[Оңтүстік Судан президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Салва Киир]] |- |{{CAF}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|Президенті [[Фостен-Арканж Туадера]] |Премьер-министрі [[Феликс Молоуа]] |- |{{UZB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Өзбекстан президенті|Президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]] |[[Өзбекстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Абдулла Нығметұлы Әріпов|Абдулла Әріпов]] |- |{{PLW}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |[[Палау президенттері|Президенті]] [[Сурангел Уиппс (кішісі)|Сурангел Уиппс]] |- |{{PAN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Лаурентино Кортисо|Лаурентино Кортисо Коэн]] |- |{{PNG}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Папуа — Жаңа Гвинея генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Боб Дадае]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Джеймс Марапе]] |- |{{PRY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Сантьяго Пенья]] |- |{{PAK}} |[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам]] [[Парламенттік республика|парламенттік республикасы]] |[[Пәкістан президенті|Президенті]] [[Әсиф Әли Зардари]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Шаһбаз Шариф]]<ref>{{Cite news|title=Пәкістанда жаңа премьер-министр сайланды|url=http://www.zakon.kz/video/v/104468.html|accessdate=2018-08-19}}</ref>. |- |{{PER}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Кейко Фухимори]] |- |{{POL}} |[[Парламенттік республика]] |[[Польша президенті|Президенті]] [[Кароль Навроцкий]] | bgcolor="lightgreen" |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Дональд Туск]] |- |{{PRT}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Антониу Жозе Сегуру]] | bgcolor="lightgreen" |[[Португалия премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Луиш Монтенегру]] |- |{{RUS}} |[[Аралас республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Ресей президенті|Президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] |[[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Үкімет төрағасы]] [[Михаил Владимирович Мишустин|Михаил Мишустин]] |- |{{RWA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Поль Кагаме]] |Премьер-министрі [[Эдуар Нгиренте]] |- |{{ROU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Румыния президенті|Президенті]] [[Никушор Дан]] |Премьер-министрі [[Илие Боложан]] |- |{{SLV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Президенті [[Найиб Букеле]] |- |{{WSM}} |[[Парламенттік республика]] |Жоғарғы көшбасшы [[II Ваалетоа Суалауви]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Фиаме Наоми Матаафа|Фиаме Матаафа]] |- |{{SMR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Капитан-регент [[Аличе Мина]] және [[Владимиро Сельва]] |- |{{STP}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Карлуш Вила-Нова]] |Премьер-министрі [[Жоржи Бом Жезуш]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{SAU}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Абсолюттік монархия]] | colspan="2" bgcolor=lightblue |<div align=center>Мұрагер ханзада&nbsp; [[Мұхаммед ибн Салман-Әл Сауд|Мұхаммед ибн Салман]]</div> |- | bgcolor="lightgreen"|[[Сауд Арабия мәліктерінің тізімі|Мәлік]] [[Салман ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Салман]] |bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Мұхаммед ибн Салман-Әл Сауд|Мұхаммед ибн Салман]] |- |{{SYC}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Президенті [[Патрик Эрмини]] |- |{{SEN}} |[[Президенттік республика]] |[[Сенегал президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Бассиру Диомай Фай]] |bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Ахмаду Аль Амину Ло]] |- |{{VCT}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Сент-Винсент және Гренадиндер генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Стенли Джон]] | bgcolor="lightgreen" |[[Сент-Винсент және Гренадиндер премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Годвин Фрайдей]] |- |{{байрақ|Сент-Китс және Невис}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Сент-Китс және Невис генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Марселла Либурд]] | bgcolor="lightgreen" |[[Сент-Китс және Невис премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Теренс Дрю]] |- |{{LCA}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Невилл Сенак]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Аллен Частанет]] |- |{{SRB}} |[[Парламенттік республика]] | bgcolor=lightblue |Президенті [[Александр Вучич]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Джуро Мацут]] |- |{{SGP}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Тарман Шанмугаратнам]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Лоуренс Вонг]] |- |{{SYR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Ахмед әл-Шараа]] |Премьер-министрі [[Мұхаммед әл-Башир]] |- |{{SVK}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Петер Пеллегрини]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Роберт Фицо]] |- |{{SVN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Наташа Пирц-Мусар]] | bgcolor="lightgreen" |Үкімет төрағасы [[Янез Янша]] |- |{{SOM}} |[[Парламенттік республика]] | bgcolor=lightblue |Президенті [[Мұхамед Абдуллахи Мұхамед]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Хассан Әли Хайре]] |- |{{Flagicon|Macedonia}} [[Солтүстік Македония]] |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Гордана Силяновская-Давкова]] | bgcolor="lightgreen" |Үкімет төрағасы [[Христиан Мицкоски]] |- |{{SLB}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Дэвид Вунаги]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Манассе Согаваре]] |- |{{SDN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Өтпелі әскери одағының төрағасы [[Әбдел Фаттах әл-Бурхан]] |[[Судан Премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Осман Хуссейн (саясаткер)|Осман Хуссейн]] |- |{{SUR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Дженнифер Гирлингс-Саймонс]] |- |{{SLE}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Джулиус Маада Био]] |Премьер-министрі [[Дэвид Фрэнсис]] |- |{{THA}} |[[Парламенттік монархия]] |Патша Маха [[Вачиралонгкорн]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Анутхин Чанвиракун]] |- |{{TZA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Танзания президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Самия Сулуху]] |Премьер-министрі [[Кассим Маджалива]] |- |{{TJK}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Тәжікстан президенті|Президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]] |[[Тәжікстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Қоһир Расулзода]] |- |{{TGO}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Фор Гнассингбе]] |Премьер-министрі [[Коми Селом Классу]] |- |{{TON}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor=lightblue |Патша [[VI Тупоу]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Сиаоси Совалени]] |- |{{TTO}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Пола-Мэй Уикс]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Кит Роули]] |- |{{TUV}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Тофига Ваевалу Фалани]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Каусеа Натано]] |- |{{TUN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Каис Саид]] |Премьер-министрі [[Нажла Буден]] |- |{{TUR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |[[Түркия президенті|Президенті]] [[Режеп Тайып Ердоған]] |- |{{TKM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |[[Түрікменстан президенті|Президенті]] [[Сердар Құрбанқұлыұлы Бердімұхамедов|Сердар Бердімұхамедов]] |- |{{UGA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Йовери Кагута Мусевени]] |Премьер-министрі [[Робина Наббанья]] |- |{{UKR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Украина президенті|Президенті]] [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]]<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/world_news/ukrainanyin-jana-prezident-vladimir-zelenskiy-ant-berd-297971/ Украинаның жаңа президенті Владимир Зеленский ант берді 31.05.2019]</ref> |[[Украина премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]] |- |{{URY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Яманду Орси]] |- |{{GBR}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Британ монархиясы|Патшасы]] [[III Чарльз]] | bgcolor="lightgreen" |[[Ұлыбритания премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Энди Бёрнем]] |- |{{IND}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Драупади Мурму]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Нарендра Моди]] |- |{{FJI}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Найкама Лалабалаву]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Ситивени Рабука]] |- |{{PHL}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|[[Филиппин президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Маркос Бонгбонг]] |- |{{FIN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Александр Стубб]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Петтери Оппо]] |- |{{FRA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Франция президенті|Президенті]] [[Эммануэль Макрон]] |Премьер-министрі [[Себастьен Лекорню]] |- |{{HRV}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Зоран Миланович]] | bgcolor="lightgreen"|Үкімет төрағасы [[Андрей Пленкович]] |- |{{TCD}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Әскери кеңесінің төрағасы [[Махамат Деби]] |- |{{MNE}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Яков Милатович]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Милойко Спаич]] |- |{{CZE}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Петр Павел]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Андрей Бабиш]] |- |{{CHL}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Хосе Антонио Каст]] |- |{{CHE}} |[[Конфедерация|Конфедеративті]] [[парламенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |[[Швейцарияның федералдық кеңесі|Федералдық кеңесі]]<br> [[Ги Пармелен]] (президенті)<br> [[Иньяцио Кассис]] (вице-президенті)<br> [[Карин Келлер-Зуттер]]<br>[[Альберт Рёшти]]<br>[[Элизабет Бом-Шнайдер]]<br>[[Беат Янс]]<br>[[Мартин Пфистер]] |- |{{SWE}} |[[Парламенттік монархия]] |Патша [[Карл XVI Густав]] | bgcolor="lightgreen" |Мемлекеттік министрі [[Ульф Кристерссон]] |- |{{LKA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Шри-Ланка президенті|Президенті]] [[Анура Кумара Диссанаяке]] |Премьер-министрі [[Харини Амарасурая]] |- |{{TLS}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|Президенті [[Жозе Рамош-Орта]] |Премьер-министрі [[Таур Матан Руак]] |- |{{ECU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Президенті [[Гильермо Лассо]] |- |{{GNQ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Теодоро Обианг Нгема Мбасого]] |Премьер-министрі Франсиско Паскуаль Эйеге Обама Асуэ |- |{{ERI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Президенті [[Исаяс Афеворки]] |- |{{flag|Эсватини}} |[[Абсолюттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |Патша [[III Мсвати]] |Премьер-министрі [[Клеопас Дламини]] |- |{{EST}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Юлле Мадизе]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Кристен Михал]] |- |{{ETH}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Тайе Ацке-Селассие]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Абий Аһмед Әли]] |- |{{JAM}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Патрик Аллен]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Эндрю Холнесс]] |} ===[[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Ішінара халықаралық деңгейде мемлекет]] басшылары тәуелсіз мемлекеттерді немесе тәжірибеде, сондай-ақ Директорлар кеңесінің басшыларын таныды=== {| class="sortable wikitable" ![[Мемлекет]] ![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |{{ABK}} |[[Президенттік республика]] |Президенті [[Бадра Зурабович Гунба|Бадра Гунба]] |bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Владимир Валерьевич Делба|Владимир Делба]] |- |[[Сурет:Flag of Niue.svg|25px]] [[Ниуэ]] |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Пэтси Редди]] |Премьер-министрі [[Далтон Тагелаги]] |- |{{байрақ|Оңтүстік Осетия}} |[[Аралас республика]] |Президенті [[Алан Эдуардович Гаглоев|Алан Гаглоев]] |Премьер-министрі [[Геннадий Борисович Бекоев|Геннадий Бекоев]] |- |{{COK}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшайым [[III Чарльз]]<br />Патшайым өкілі Том Марстерс |Премьер-министрі [[Генри Пуна]] |- |{{KOS}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Альбулена Хаджиу]] |Премьер-министрі [[Альбин Курти]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Сурет:Flag of Western Sahara.svg|25px]] [[Сахара Араб Демократиялық Республикасы]] |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Аралас республика]] |colspan=2 align="center"|[[Полисарио]]&nbsp;– [[Брагим Гали]] |- |Президенті [[Брагим Гали]] |Премьер-министрі [[Мұхамед Вали Акейк]] |- |{{байрақ|Палестина}} |[[Аралас республика]] |Президенті [[Махмұд Аббас]] |Премьер-министрі [[Мұхаммед Штайех]]<ref>[https://www.trt.net.tr/kazakh/liem/2019/03/11/abbas-mu-khammied-ishtarieghie-zhan-a-paliestina-ukimietin-k-u-ru-mindietin-bierdi-1160581 Аббас Мұхаммед Иштареге жаңа Палестина үкіметін құру міндетін берді 11.03.2019]</ref> |- |[[Сурет:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|25px]] [[Солтүстік Кипр Түрік Республикасы]] |[[Аралас республика]] |bgcolor="lightgreen"|Президенті [[Тұфан Эрхюрман]] |Премьер-министрі [[Фаиз Суджуоглу]] |- |{{TWN}} |[[Аралас республика]] |bgcolor="lightgreen"|Президенті [[Лай Циндэ]] |Премьер-министрі [[Чжо Жунтай]] |} ===[[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Танылмаған мемлекеттер]] мен қоғамдық ұйымдар=== {| class="sortable wikitable" ![[Мемлекет]] ![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |{{байрақ|Транснистрия}} |[[Президенттік республика]] |Президенті [[Вадим Николаевич Красносельский|Вадим Красносельский]] |Үкімет төрағасы [[Александр Владимирович Мартынов|Александр Мартынов]] |- |{{байрақ|Таулы Қарабақ Республикасы}} |[[Президенттік республика]] |colspan=2 align="center"|Президенті [[Араик Владимирович Арутюнян|Араик Арутюнян]] |- |[[Сурет:Flag of Somaliland.svg|25px]] [[Сомалиленд]] |[[Президенттік республика]] |colspan=2 align="center"|Президенті [[Әбдірахман Мұхамед Абдуллахи]] |} ===Біріккен Ұлттар Ұйымының кемінде бір мүше мемлекеті мойындаған басқа үкіметтер=== {| class="sortable wikitable" ![[Үкімет]] ![[Мемлекет]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |[[Сурет:Flag of Libya.svg|25px]] [[Өкілдер палатасы (Ливия)|Өкілдер палатасы]] |[[Сурет:Flag of Libya.svg|25px]] [[Ливия]] |Өкілдер палатасының президенті [[Агила Салах Иса]] |Премьер-министрі [[Абдалла ат-Тани]] |- |[[Сурет:Flag of Yemen.svg|25px]] [[Йемен Жоғары саяси кеңесі|Жоғары саяси кеңесі]] |[[Сурет:Flag of Yemen.svg|25px]] [[Йемен]] |Жоғары саяси кеңес төрағасы [[Махди Әл-Машат]] |Премьер-министрі [[Әбдел Әзиз Салех бен Хабтур]] |- |[[File:Flag of Syria 2011, observed.svg|25px]] [[Сирия Уақытша үкімет|Уақытша үкімет]] |[[File:Flag of Syria 2011, observed.svg|25px]] [[Сирия]] |colspan=2 align="center"|Өкілдер палатасының президенті [[Абдуррахман Мұстафа]] |} ==Сыртқы сілтемелер== * [[Билік басындағы монархтардың тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Елдер тізімі}} [[Санат:Мемлекет басшыларының тізімі]] [[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары|*]] 4o3k40dn3rp136op46f8rjmuofr0tko 3654947 3654946 2026-09-15T13:15:03Z ~2026-48574-22 185434 /* БҰҰ мүшелері болып табылатын мемлекеттер үшін көшбасшылар тізімі */ Люк Фриден 3654947 wikitext text/x-wiki Бұл '''[[Елбасы|Тәуелсіз Мемлекеттер]] мен [[Үкімет басшысы|Үкіметтер басшыларының]] тізбесі''', мемлекет басшылары мен мемлекеттің басшылары әртүрлі болған кезде, олар әдетте [[парламентаризм]]мен айналысатын мемлекеттерде болады; Айта кету керек, бұл ұстанымдар президенттікке және көптеген диктаторлық мемлекеттерге сәйкес келеді. Кейбір мемлекеттерде Үкімет басшысының рөлі Мемлекет басшысының да, Үкімет басшысының да рөлін атқаратын [[жартылай президенттік]]ке ие. ===[[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] мүшелері болып табылатын мемлекеттер үшін көшбасшылар тізімі=== {| style="font-size:95%; line-height:normal; margin-left:1.27em; max-width:1200px; padding:0;" ! align=left |Түс пернесі |- | {{legend|lightgreen|Ашық жасыл түспен конституция бойынша атқарушы билікті орындайтын басшылар белгіленген}} |- | {{legend|lightblue|Ашық көк түспен рәсімді емес, билігі шектеулі мемлекет басшылары белгіленген (мысалы, [[Бутан]]) немесе ''де юре'' билігі жоқ де факто басшылар (мысалы, [[Мьянма]])}} |} {|class="sortable wikitable" ![[Мемлекет]] ![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |{{USA}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |[[АҚШ президенті|Президенті]] [[Дональд Трамп]] |- |{{ALB}} |[[Парламенттік республика]] |[[Албания президенті|Президенті]] [[Байрам Бегай]] | bgcolor="lightgreen" |[[Албания премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Эди Рама]] |- |{{DZA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Әбділмәжит Теббун]] |Премьер-министрі [[Сифи Гриб]] |- |{{AGO}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Жуан Лоренсу]] |- |{{AND}} | [[Парламенттік монархия]] |Ханзада тең билеуші [[Хосеп-Льюис Серрано Пентинат]]<br />''Бірлескен князь өкілі [[Эдуард Лбанес]]''<br />Ханзада тең билеуші [[Эммануэль Макрон]]<br />''Бірлескен ханзада өкілі [[Фредерих Роси]]'' | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Ксавьер Эспот Самора|Ксавьер Самора]] |- |{{байрақ|Антигуа және Барбуда}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Антигуа және Барбуда генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Родни Уильямс]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Гастон Браун]] |- |{{ARG}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |[[Аргентина президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хавьер Милей]] |- |{{ARM}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Ваагн Гарникович Хачатурян|Ваагн Хачатурян]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] |- |[[Сурет:Flag_of_the_Taliban.svg|23x23 нүкте]] [[Ауғанстан]] |[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам]] [[Әмірлік|Әмірлігі]] | bgcolor="lightgreen" |Бас әміршісі [[Хайбатулла Ахундзада]] |Премьер-министрі [[Һасан Ахунд]] |- |{{AUS}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br>Генерал-губернаторы [[Саманта Мостин]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Энтони Албаниз]] |- |{{AUT}} |[[Өкілдік демократия|Өкілдік демократиялы]] [[федерация]] |[[Аустрия президенті|Федералды президенті]] [[Александр Ван дер Беллен]] | bgcolor="lightgreen" |[[Аустрия федералдық канцлері|Федералды канцлері]] [[Кристиан Штокер]] |- |{{AZE}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|Президенты [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]] |Премьер-министрі [[Әли Идаятұлы Асадов|Әли Асадов]] |- |{{UAE}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Мұхаммед ибн Заид әл-Нахайян]] |Премьер-министрі [[Мұхаммед ибн Рашид әл-Мактум]] |- |{{BAH}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Синтия Пратт|Синтия Пратт]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Филип Дэвис]] |- |{{BGD}} |[[Парламенттік республика]] |[[Бангладеш президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Мирза Фахрул Ислам Аламгир]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Тарық Рахман]] |- |{{BRB}} |[[Парламенттік республика]] |[[Барбадос президенті|Президенті]] [[Джеффри Бостик]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Миа Моттли]] |- |{{BHR}} |[[Парламенттік монархия]] |Сұлтаны [[Хамад ибн Иса әл-Халифа]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Халифа ибн Салман Әл-Халифа]] |- |{{BLR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|[[Беларусь президенті|Президенті]] [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] |Премьер-министрі [[Александр Генрихович Турчин|Александр Турчин]] |- |{{BEL}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[Филипп (Бельгия патшасы)|Филипп]] | bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Александр Де Кроо]] |- |{{BEN}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Патрис Талон]] |- |{{BLZ}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Фройла Тзалам]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Джонни Брисеньо]] |- |{{BGR}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Илияна Йотова]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Румен Радаев]] |- |{{BOL}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Луис Катакора Арсе|Луис Арсе]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{BIH}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor=lightblue |<div align=center>[[Босния мен Герцеговинадағы Жоғары өкіл|Жоғары өкіл]]&nbsp; [[Лук Кришок]]</div> |- |'''Президиумының төрағасы'''<br />[[Желько Комшич ]] ([[Босния және Герцеговина басшылары|Төраға]] ретінде)<br />[[Шефик Джаферович]] (Мүше ретінде)<br />[[Милорад Додик]] (Мүше ретінде) |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Зоран Тегелтия]] |- |{{BWA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|[[Ботсвана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Дума Гидеон Боко|Дума Боко]] |- |{{BRA}} |[[Президенттік республика|Президенттік]] [[федерация]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Луис Инасиу Лула да Силва]] |- |{{байрақ|Бруней}} |[[Абсолюттік монархия]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Сұлтан және Премьер-министрі [[Хассанал Болкиах]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{BFA}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightblue" colspan=2 align="center"|[[Патриоттық қорғау және қалпына келтіру қозғалысы|Қозғалыс]]&nbsp; [[Ибрагим Траоре]] |- | bgcolor="lightgreen"|Президенті [[Ибрагим Траоре]] |Премьер-министрі [[Жан Эмманюэль Уэдраого]] |- |{{BDI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|Президенті [[Эварист Ндайишимие]] |Премьер-министрі [[Ален-Гийом Буньони]] |- |{{BTN}} |[[Парламенттік монархия]] | Друк гьялпо [[Джигме Кхесар Намгьял Вангчук]] | bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Церинг Тобгай]] |- |{{VUT}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Таллис Мозес]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Боб Лафман]] |- |{{VAT}} |Сайлаулы және [[абсолюттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |[[Папалық|Рим папасы]] [[XIV Лео]] |[[Ватикан қаласы мемлекетінің папалық комиссиясы|Мемлекеттік хатшы]] [[Фернандо Вергес Альсага]] |- |{{VEN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Президенті [[Дельси Родригес]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{VNM}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Социалистік мемлекет]] | colspan="2" bgcolor=lightblue|Коммунистік партияның бас хатшысы&nbsp; [[То Лам]] |- |Президенті [[То Лам]] |Премьер-министрі [[Ле Минь Хынг]] |- |{{GAB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Әли бен Бонго Ондимба]] |Премьер-министрі [[Жульен Нкоге Бекале]] |- |{{HTI}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Уақытша Президенті және Премьер-Министрі [[Ариэль Анри]] |- |{{GUY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Гайана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ирфаан Әли]] |Премьер-министрі [[Марк Филлипс (саясаткер)|Марк Филлипс]] |- |{{GMB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Адама Бэрроу]] |- |{{GHA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Нана Акуфо-Аддо]] |- |{{GTM}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Алехандро Джамматтеи]] |- |{{GIN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Уақытша Президенті [[Мамади Думбуя]] |Уақытша Премьер-министрі [[Мохамед Беавоги]] |- |{{GNB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|[[Гвинея-Бисау президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Умару Сисоку Эмбало]] |Премьер-министрі [[Нуно Гомеш Набиам]] |- |{{GER}} |[[Парламенттік республика]] |[[Германия Федералдық президенті|Федералдық президенті]] [[Франк-Вальтер Штайнмайер]] | bgcolor="lightgreen" |[[Германия Федералдық канцлері|Федералдық канцлері]] [[Фридрих Мерц]] |- |[[Сурет:Flag of Honduras (1949–2022, 2026–present).svg|22x20px|border |alt=Гондурас|link=Гондурас]] [[Гондурас]] |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Сиомара Кастро]] |- |{{GRC}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Константинос Тасулас]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Кириакос Мицотакис]] |- |{{GRD}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Сесиль Ла Гренейд]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Кит Митчелл]] |- |{{GEO}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Михаил Гурамович Кавелашвили|Михаил Кавелашвили]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Ираклий Георгиевич Кобахидзе|Ираклий Кобахидзе]] |- |{{DNK}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшайымы [[Фредерик X]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Метте Фредериксен]] |- |{{DJI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Исмаил Омар Гелле]] |Премьер-министрі [[Абдулкадер Камил Мұхамед]] |- |{{DMA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Чарльз Саварин]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Рузвельт Скеррит]] |- |{{DOM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Луис Абинадер]] |- |{{NZL}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Синди Киро]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Крис Хипкинс]] |- |{{JPN}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Жапония императоры|Императоры]] [[Нарухито]]<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/lemde/item/312415-zhaponiyada-zha-a-imperator-ta-a-otyrdy Жапонияда жаңа император таққа отырды www.24.kz]</ref> | bgcolor="lightgreen" |[[Жапония премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Санаэ Такаити]] |- |{{ZMB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|[[Замбия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хакаинде Хичилема]] |- |{{ZWE}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Эммерсон Мнангагва]] |- |{{ISR}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Ицхак Герцог]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Биньямин Нетаньяху]] |- |{{IDN}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Прабово Субианто]] |- |{{JOR}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |Король [[II Абдалла ибн Хұсейін|II Абдалла]] |Премьер-министрі [[Бишер Әл-Хасауне]] |- |{{IRN}} |[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам мемлекеті]] | bgcolor="lightgreen" |[[Иран жоғарғы көсемі|Рухани көшбасшы]] [[Моджтаба Хаменеи]] |[[Иран президенті|Президенті]] [[Масуд Пезешкиан]] |- |{{IRQ}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Низар Амиди]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Әли әз-Зейди]] |- |{{IRL}} |[[Парламенттік республика]] |[[Ирландия президенті|Президенті]] [[Кэтрин Коннолли]] | bgcolor="lightgreen" |[[Тишех (үкімет басшысы)|Тишех]] [[Михол Мартин]] |- |{{ISL}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Хадла Тоумасдоуттир]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Катрин Якобсдоттир]] |- |{{байрақ|Испания}} |[[Парламенттік монархия]] |Король [[VI Филипп (Испания королі)|VI Филипп]] | bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Педро Санчес (саясаткер)|Педро Санчес]] |- |{{ITA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Серджио Маттарелла]] | bgcolor="lightgreen"|Министрлер кеңесінің төрағасы [[Жоржиа Мелони]] |- |{{YEM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|Президенттердің кеңесінің төрағасы [[Рашад әл-Алими]] |Премьер-министрі [[Маин Абдулмәлік Саид]] |- |{{CPV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Жозе Мария Невеш]] |Премьер-министрі [[Улиссеш Коррея и Сильва]] |- |{{KHM}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[Нородом Сиамони]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Хун Манет]] |- |{{CMR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Камерун президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Поль Бийя]] |Премьер-министрі [[Жозеф Дион Нгуте]] |- |{{CAN}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Мэри Саймон]] | bgcolor="lightgreen" |[[Канада премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Марк Карни]] |- |{{KIR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Танети Маамау]] |- |{{QAT}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |Әмір [[Тамим бин Хамад әл-Тани]] |Премьер-министрі [[Халид бин Халифа бин Абдул Азиз әл-Тани]] |- |{{KEN}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |[[Кения президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уильям Руто]] |- |{{CYP}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Никос Христодулидис]] |- |{{COL}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Абелардо де ла Эсприэлья]] |- |{{COM}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Азали Ассумани]] |- |{{COD}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Конго Демократиялық Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Феликс Чисекеди]] |Премьер-министрі [[Жан-Мишель Сама Луконде]] |- |{{COG}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Дени Сассу-Нгессо]] |Премьер-министрі [[Анатоль Макоссо]] |- |{{KOR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Корея Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ли Чжэ Мён]] |[[Корея Республикасының премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Ким Бу Гём]] |- |{{CRI}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Лаура Фернандес Дельгадо|Лаура Дельгадо]] |- |{{CIV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Кот-д’Ивуар президенті|Президенті]] [[Алассан Уаттара]] |Премьер-министрі [[Патрик Аши]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{CUB}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightblue" colspan=2 align="center"|[[Куба Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы|Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы]]&nbsp; [[Мигель Диас-Канель]] |- |bgcolor="lightgreen"| Президенті [[Мигель Диас-Канель]] |Премьер-министрі [[Мануэль Марреро Крус]] |- |{{KWT}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="lightgreen"|Әмір [[Науаф әл-Ахмед әл-Джабер әс-Сабах]] |Премьер-министрі [[Сабах әл-Халид әс-Сабах]] |- |{{PRK}} |[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="lightgreen" |Жоғарғы көшбасшысы, партия, армия және адамдар көшбасшысы [[Ким Чен Ын]] |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Чхве Рён Хэ]] |- |{{KAZ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|[[Қазақстан президенті|Президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |- |{{KGZ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|[[Қырғызстан президенті|Президенті]] [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]] |[[Қырғызстан Министрлер Кабинетінің төрағасы|Премьер-министрі]] [[Әділбек Әлешұлы Қасымәлиев|Әділбек Қасымәлиев]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{CHN}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="lightblue" colspan=2 align="center"|[[ҚКП ОК Бас хатшысы|Бас хатшы]]&nbsp; [[Си Цзиньпин]] |- |[[Қытай Халық Республикасының төрағасы|Төраға]] [[Си Цзиньпин]] |bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Ли Цян]] |- |{{LAO}} |[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Тхонглун Сисулит]] |Премьер-министрі [[Фанкхам Випхаван]] |- |{{LVA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Эдгар Ринкевич]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Андрис Кулбергс]] |- |{{LSO}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Лесото патшаларының тізімі|Патша]] [[III Летсие]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Моэкетси Маджоро]] |- |{{LBR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Президенті [[Джозеф Боакаи]] |- |{{LBN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Жозеф Аун]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Наджиб Микати]] |- |{{LBY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Өкілдер палатасының президенті және Премьер-министрі [[Мухаммад Юнис Әл-Манфи|Мұхаммад Юнис Әл-Манфи]] |- |{{LTU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Гитанас Науседа]] |Министр-төрағасы [[Инга Ругинене]] |- | rowspan="2" |{{LIE}} | rowspan="2" |[[Парламенттік монархия]] |Кінәз [[II Ханс-Адам]] | rowspan="2" |Үкімет басшысы [[Даниэль Риш]] |- | bgcolor="lightgreen" |Ханзада-Регент Ханзада [[Алоиз]] |- |{{LUX}} |[[Парламенттік монархия]] |Ұлы герцог [[Гийом V (Люксембург ұлы герцогі)|Гийом V]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Люк Фриден]] |- |{{MUS}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Барлен Вьяпури]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Правинд Джагнот]] |- |{{MRT}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Мұхаммед Ульд Әбдел-Әзиз]] |Премьер-министрі [[Мұхамед Салем Оулд Бехир]] |- |{{MDG}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Андри Радзуэлина]] |Премьер-министрі [[Кристиан Нтсай]] |- |{{HUN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Андраш Бака]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Петер Мадияр]] |- |{{MWI}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Лазарус Чаквера]] |- |{{MYS}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Янг ди-Пертуан Агонг|Жоғарғы билеуші]] [[Ибраһим Исмаил]] | bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Анвар Ибраһим]] |- |{{MLI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Ассими Гоита]] |Премьер-министрі [[Шогель Кокалла Маига]] |- |{{MDV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Мұхамед Муиззу]] |- |{{MLT}} |[[Парламенттік республика]] |[[Мальта президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Мириам Спитери Дебоно|Мириам Дебоно]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Роберт Абела]] |- |{{MAR}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |Патша [[VI Мұхаммед]] |Премьер-министрі [[Әзиз Аханнуш]] |- |{{MHL}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |[[Маршалл аралдары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хильда Хайн]] |- |{{MEX}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Клаудия Шейнбаум]] |- |{{FSM}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |[[Микронезия Федерациялық Штаттары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уэсли Симина]] |- |{{MOZ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Филипе Ньюси]] |Премьер-министрі [[Адриану Малеяни]] |- |{{MDA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Майя Григорьевна Санду|Майя Санду]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Наталья Валерьевна Гаврилица|Наталья Гаврилица]] |- |{{MCO}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |Ханзада [[II Альбер (Монако ханзадасы)|II Альбер]] |Мемлекет министрі [[Пьер Дарту]] |- |{{MNG}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|Президенті [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] |Премьер-министрі [[Ням-Осорын Учрал]] |- |{{EGY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Мысыр президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Әбдел Фаттах Ас-Сиси]] |Премьер-министрі [[Мұстафа Мадбули]] |- |{{MMR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|Уақытша Президенті [[Мьин Шве]] |[[Мьянма мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] [[Мин Ауң Хлайң]] |- |{{NAM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Намибия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хаге Гейнгоб]] |Премьер-министрі [[Саара Куугонгельва-Амадхила]] |- |{{NRU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|[[Науру президенті|Президенті]] [[Дэвид Аданг]] |- |{{NPL}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Бидхья Деви Бхандари]] | bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Шер Бахадұр Деуба]] |- |{{NER}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Мұхамед Базум]] |Премьер-министрі [[Ухумуду Махамаду]] |- |{{NGA}} |[[Федерация]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Президенті [[Бола Тинубу]] |- |{{NED}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Нидерланд королдерінің тізімі|Король]] [[Виллем-Александр]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Роб Йеттен]] |- |{{NIC}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Даниэль Ортега]] |- |{{NOR}} |[[Парламенттік монархия]] |Король [[VIII Хокон]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Йонас Гар Стөре]] |- |{{ZAF}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Сирил Рамафоса]] |- |{{OMN}} |[[Абсолюттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |[[Оман билеушілерінің тізімі|Сұлтан]] [[Хайсам бен Тарық]] |Премьер-министрі Хайсам бен Тарық |- |{{SSD}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|[[Оңтүстік Судан президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Салва Киир]] |- |{{CAF}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|Президенті [[Фостен-Арканж Туадера]] |Премьер-министрі [[Феликс Молоуа]] |- |{{UZB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Өзбекстан президенті|Президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]] |[[Өзбекстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Абдулла Нығметұлы Әріпов|Абдулла Әріпов]] |- |{{PLW}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |[[Палау президенттері|Президенті]] [[Сурангел Уиппс (кішісі)|Сурангел Уиппс]] |- |{{PAN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Лаурентино Кортисо|Лаурентино Кортисо Коэн]] |- |{{PNG}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Папуа — Жаңа Гвинея генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Боб Дадае]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Джеймс Марапе]] |- |{{PRY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Сантьяго Пенья]] |- |{{PAK}} |[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам]] [[Парламенттік республика|парламенттік республикасы]] |[[Пәкістан президенті|Президенті]] [[Әсиф Әли Зардари]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Шаһбаз Шариф]]<ref>{{Cite news|title=Пәкістанда жаңа премьер-министр сайланды|url=http://www.zakon.kz/video/v/104468.html|accessdate=2018-08-19}}</ref>. |- |{{PER}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Кейко Фухимори]] |- |{{POL}} |[[Парламенттік республика]] |[[Польша президенті|Президенті]] [[Кароль Навроцкий]] | bgcolor="lightgreen" |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Дональд Туск]] |- |{{PRT}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Антониу Жозе Сегуру]] | bgcolor="lightgreen" |[[Португалия премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Луиш Монтенегру]] |- |{{RUS}} |[[Аралас республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Ресей президенті|Президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] |[[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Үкімет төрағасы]] [[Михаил Владимирович Мишустин|Михаил Мишустин]] |- |{{RWA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Поль Кагаме]] |Премьер-министрі [[Эдуар Нгиренте]] |- |{{ROU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Румыния президенті|Президенті]] [[Никушор Дан]] |Премьер-министрі [[Илие Боложан]] |- |{{SLV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Президенті [[Найиб Букеле]] |- |{{WSM}} |[[Парламенттік республика]] |Жоғарғы көшбасшы [[II Ваалетоа Суалауви]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Фиаме Наоми Матаафа|Фиаме Матаафа]] |- |{{SMR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Капитан-регент [[Аличе Мина]] және [[Владимиро Сельва]] |- |{{STP}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Карлуш Вила-Нова]] |Премьер-министрі [[Жоржи Бом Жезуш]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{SAU}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Абсолюттік монархия]] | colspan="2" bgcolor=lightblue |<div align=center>Мұрагер ханзада&nbsp; [[Мұхаммед ибн Салман-Әл Сауд|Мұхаммед ибн Салман]]</div> |- | bgcolor="lightgreen"|[[Сауд Арабия мәліктерінің тізімі|Мәлік]] [[Салман ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Салман]] |bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Мұхаммед ибн Салман-Әл Сауд|Мұхаммед ибн Салман]] |- |{{SYC}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Президенті [[Патрик Эрмини]] |- |{{SEN}} |[[Президенттік республика]] |[[Сенегал президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Бассиру Диомай Фай]] |bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Ахмаду Аль Амину Ло]] |- |{{VCT}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Сент-Винсент және Гренадиндер генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Стенли Джон]] | bgcolor="lightgreen" |[[Сент-Винсент және Гренадиндер премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Годвин Фрайдей]] |- |{{байрақ|Сент-Китс және Невис}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Сент-Китс және Невис генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Марселла Либурд]] | bgcolor="lightgreen" |[[Сент-Китс және Невис премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Теренс Дрю]] |- |{{LCA}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Невилл Сенак]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Аллен Частанет]] |- |{{SRB}} |[[Парламенттік республика]] | bgcolor=lightblue |Президенті [[Александр Вучич]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Джуро Мацут]] |- |{{SGP}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Тарман Шанмугаратнам]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Лоуренс Вонг]] |- |{{SYR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Ахмед әл-Шараа]] |Премьер-министрі [[Мұхаммед әл-Башир]] |- |{{SVK}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Петер Пеллегрини]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Роберт Фицо]] |- |{{SVN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Наташа Пирц-Мусар]] | bgcolor="lightgreen" |Үкімет төрағасы [[Янез Янша]] |- |{{SOM}} |[[Парламенттік республика]] | bgcolor=lightblue |Президенті [[Мұхамед Абдуллахи Мұхамед]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Хассан Әли Хайре]] |- |{{Flagicon|Macedonia}} [[Солтүстік Македония]] |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Гордана Силяновская-Давкова]] | bgcolor="lightgreen" |Үкімет төрағасы [[Христиан Мицкоски]] |- |{{SLB}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Дэвид Вунаги]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Манассе Согаваре]] |- |{{SDN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Өтпелі әскери одағының төрағасы [[Әбдел Фаттах әл-Бурхан]] |[[Судан Премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Осман Хуссейн (саясаткер)|Осман Хуссейн]] |- |{{SUR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Дженнифер Гирлингс-Саймонс]] |- |{{SLE}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Джулиус Маада Био]] |Премьер-министрі [[Дэвид Фрэнсис]] |- |{{THA}} |[[Парламенттік монархия]] |Патша Маха [[Вачиралонгкорн]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Анутхин Чанвиракун]] |- |{{TZA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Танзания президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Самия Сулуху]] |Премьер-министрі [[Кассим Маджалива]] |- |{{TJK}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Тәжікстан президенті|Президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]] |[[Тәжікстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Қоһир Расулзода]] |- |{{TGO}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Фор Гнассингбе]] |Премьер-министрі [[Коми Селом Классу]] |- |{{TON}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor=lightblue |Патша [[VI Тупоу]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Сиаоси Совалени]] |- |{{TTO}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Пола-Мэй Уикс]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Кит Роули]] |- |{{TUV}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Тофига Ваевалу Фалани]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Каусеа Натано]] |- |{{TUN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Каис Саид]] |Премьер-министрі [[Нажла Буден]] |- |{{TUR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |[[Түркия президенті|Президенті]] [[Режеп Тайып Ердоған]] |- |{{TKM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |[[Түрікменстан президенті|Президенті]] [[Сердар Құрбанқұлыұлы Бердімұхамедов|Сердар Бердімұхамедов]] |- |{{UGA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Йовери Кагута Мусевени]] |Премьер-министрі [[Робина Наббанья]] |- |{{UKR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Украина президенті|Президенті]] [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]]<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/world_news/ukrainanyin-jana-prezident-vladimir-zelenskiy-ant-berd-297971/ Украинаның жаңа президенті Владимир Зеленский ант берді 31.05.2019]</ref> |[[Украина премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]] |- |{{URY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Яманду Орси]] |- |{{GBR}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Британ монархиясы|Патшасы]] [[III Чарльз]] | bgcolor="lightgreen" |[[Ұлыбритания премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Энди Бёрнем]] |- |{{IND}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Драупади Мурму]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Нарендра Моди]] |- |{{FJI}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Найкама Лалабалаву]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Ситивени Рабука]] |- |{{PHL}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|[[Филиппин президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Маркос Бонгбонг]] |- |{{FIN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Александр Стубб]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Петтери Оппо]] |- |{{FRA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Франция президенті|Президенті]] [[Эммануэль Макрон]] |Премьер-министрі [[Себастьен Лекорню]] |- |{{HRV}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Зоран Миланович]] | bgcolor="lightgreen"|Үкімет төрағасы [[Андрей Пленкович]] |- |{{TCD}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Әскери кеңесінің төрағасы [[Махамат Деби]] |- |{{MNE}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Яков Милатович]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Милойко Спаич]] |- |{{CZE}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Петр Павел]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Андрей Бабиш]] |- |{{CHL}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Хосе Антонио Каст]] |- |{{CHE}} |[[Конфедерация|Конфедеративті]] [[парламенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |[[Швейцарияның федералдық кеңесі|Федералдық кеңесі]]<br> [[Ги Пармелен]] (президенті)<br> [[Иньяцио Кассис]] (вице-президенті)<br> [[Карин Келлер-Зуттер]]<br>[[Альберт Рёшти]]<br>[[Элизабет Бом-Шнайдер]]<br>[[Беат Янс]]<br>[[Мартин Пфистер]] |- |{{SWE}} |[[Парламенттік монархия]] |Патша [[Карл XVI Густав]] | bgcolor="lightgreen" |Мемлекеттік министрі [[Ульф Кристерссон]] |- |{{LKA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Шри-Ланка президенті|Президенті]] [[Анура Кумара Диссанаяке]] |Премьер-министрі [[Харини Амарасурая]] |- |{{TLS}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|Президенті [[Жозе Рамош-Орта]] |Премьер-министрі [[Таур Матан Руак]] |- |{{ECU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Президенті [[Гильермо Лассо]] |- |{{GNQ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Теодоро Обианг Нгема Мбасого]] |Премьер-министрі Франсиско Паскуаль Эйеге Обама Асуэ |- |{{ERI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Президенті [[Исаяс Афеворки]] |- |{{flag|Эсватини}} |[[Абсолюттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |Патша [[III Мсвати]] |Премьер-министрі [[Клеопас Дламини]] |- |{{EST}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Юлле Мадизе]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Кристен Михал]] |- |{{ETH}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Тайе Ацке-Селассие]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Абий Аһмед Әли]] |- |{{JAM}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Патрик Аллен]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Эндрю Холнесс]] |} ===[[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Ішінара халықаралық деңгейде мемлекет]] басшылары тәуелсіз мемлекеттерді немесе тәжірибеде, сондай-ақ Директорлар кеңесінің басшыларын таныды=== {| class="sortable wikitable" ![[Мемлекет]] ![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |{{ABK}} |[[Президенттік республика]] |Президенті [[Бадра Зурабович Гунба|Бадра Гунба]] |bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Владимир Валерьевич Делба|Владимир Делба]] |- |[[Сурет:Flag of Niue.svg|25px]] [[Ниуэ]] |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Пэтси Редди]] |Премьер-министрі [[Далтон Тагелаги]] |- |{{байрақ|Оңтүстік Осетия}} |[[Аралас республика]] |Президенті [[Алан Эдуардович Гаглоев|Алан Гаглоев]] |Премьер-министрі [[Геннадий Борисович Бекоев|Геннадий Бекоев]] |- |{{COK}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшайым [[III Чарльз]]<br />Патшайым өкілі Том Марстерс |Премьер-министрі [[Генри Пуна]] |- |{{KOS}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Альбулена Хаджиу]] |Премьер-министрі [[Альбин Курти]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Сурет:Flag of Western Sahara.svg|25px]] [[Сахара Араб Демократиялық Республикасы]] |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Аралас республика]] |colspan=2 align="center"|[[Полисарио]]&nbsp;– [[Брагим Гали]] |- |Президенті [[Брагим Гали]] |Премьер-министрі [[Мұхамед Вали Акейк]] |- |{{байрақ|Палестина}} |[[Аралас республика]] |Президенті [[Махмұд Аббас]] |Премьер-министрі [[Мұхаммед Штайех]]<ref>[https://www.trt.net.tr/kazakh/liem/2019/03/11/abbas-mu-khammied-ishtarieghie-zhan-a-paliestina-ukimietin-k-u-ru-mindietin-bierdi-1160581 Аббас Мұхаммед Иштареге жаңа Палестина үкіметін құру міндетін берді 11.03.2019]</ref> |- |[[Сурет:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|25px]] [[Солтүстік Кипр Түрік Республикасы]] |[[Аралас республика]] |bgcolor="lightgreen"|Президенті [[Тұфан Эрхюрман]] |Премьер-министрі [[Фаиз Суджуоглу]] |- |{{TWN}} |[[Аралас республика]] |bgcolor="lightgreen"|Президенті [[Лай Циндэ]] |Премьер-министрі [[Чжо Жунтай]] |} ===[[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Танылмаған мемлекеттер]] мен қоғамдық ұйымдар=== {| class="sortable wikitable" ![[Мемлекет]] ![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |{{байрақ|Транснистрия}} |[[Президенттік республика]] |Президенті [[Вадим Николаевич Красносельский|Вадим Красносельский]] |Үкімет төрағасы [[Александр Владимирович Мартынов|Александр Мартынов]] |- |{{байрақ|Таулы Қарабақ Республикасы}} |[[Президенттік республика]] |colspan=2 align="center"|Президенті [[Араик Владимирович Арутюнян|Араик Арутюнян]] |- |[[Сурет:Flag of Somaliland.svg|25px]] [[Сомалиленд]] |[[Президенттік республика]] |colspan=2 align="center"|Президенті [[Әбдірахман Мұхамед Абдуллахи]] |} ===Біріккен Ұлттар Ұйымының кемінде бір мүше мемлекеті мойындаған басқа үкіметтер=== {| class="sortable wikitable" ![[Үкімет]] ![[Мемлекет]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |[[Сурет:Flag of Libya.svg|25px]] [[Өкілдер палатасы (Ливия)|Өкілдер палатасы]] |[[Сурет:Flag of Libya.svg|25px]] [[Ливия]] |Өкілдер палатасының президенті [[Агила Салах Иса]] |Премьер-министрі [[Абдалла ат-Тани]] |- |[[Сурет:Flag of Yemen.svg|25px]] [[Йемен Жоғары саяси кеңесі|Жоғары саяси кеңесі]] |[[Сурет:Flag of Yemen.svg|25px]] [[Йемен]] |Жоғары саяси кеңес төрағасы [[Махди Әл-Машат]] |Премьер-министрі [[Әбдел Әзиз Салех бен Хабтур]] |- |[[File:Flag of Syria 2011, observed.svg|25px]] [[Сирия Уақытша үкімет|Уақытша үкімет]] |[[File:Flag of Syria 2011, observed.svg|25px]] [[Сирия]] |colspan=2 align="center"|Өкілдер палатасының президенті [[Абдуррахман Мұстафа]] |} ==Сыртқы сілтемелер== * [[Билік басындағы монархтардың тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Елдер тізімі}} [[Санат:Мемлекет басшыларының тізімі]] [[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары|*]] azxaeupurbtirepy78ns8ghb6bwd11g 3654948 3654947 2026-09-15T13:17:44Z ~2026-48574-22 185434 /* БҰҰ мүшелері болып табылатын мемлекеттер үшін көшбасшылар тізімі */ Сонексай Сипхандон 3654948 wikitext text/x-wiki Бұл '''[[Елбасы|Тәуелсіз Мемлекеттер]] мен [[Үкімет басшысы|Үкіметтер басшыларының]] тізбесі''', мемлекет басшылары мен мемлекеттің басшылары әртүрлі болған кезде, олар әдетте [[парламентаризм]]мен айналысатын мемлекеттерде болады; Айта кету керек, бұл ұстанымдар президенттікке және көптеген диктаторлық мемлекеттерге сәйкес келеді. Кейбір мемлекеттерде Үкімет басшысының рөлі Мемлекет басшысының да, Үкімет басшысының да рөлін атқаратын [[жартылай президенттік]]ке ие. ===[[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] мүшелері болып табылатын мемлекеттер үшін көшбасшылар тізімі=== {| style="font-size:95%; line-height:normal; margin-left:1.27em; max-width:1200px; padding:0;" ! align=left |Түс пернесі |- | {{legend|lightgreen|Ашық жасыл түспен конституция бойынша атқарушы билікті орындайтын басшылар белгіленген}} |- | {{legend|lightblue|Ашық көк түспен рәсімді емес, билігі шектеулі мемлекет басшылары белгіленген (мысалы, [[Бутан]]) немесе ''де юре'' билігі жоқ де факто басшылар (мысалы, [[Мьянма]])}} |} {|class="sortable wikitable" ![[Мемлекет]] ![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |{{USA}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |[[АҚШ президенті|Президенті]] [[Дональд Трамп]] |- |{{ALB}} |[[Парламенттік республика]] |[[Албания президенті|Президенті]] [[Байрам Бегай]] | bgcolor="lightgreen" |[[Албания премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Эди Рама]] |- |{{DZA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Әбділмәжит Теббун]] |Премьер-министрі [[Сифи Гриб]] |- |{{AGO}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Жуан Лоренсу]] |- |{{AND}} | [[Парламенттік монархия]] |Ханзада тең билеуші [[Хосеп-Льюис Серрано Пентинат]]<br />''Бірлескен князь өкілі [[Эдуард Лбанес]]''<br />Ханзада тең билеуші [[Эммануэль Макрон]]<br />''Бірлескен ханзада өкілі [[Фредерих Роси]]'' | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Ксавьер Эспот Самора|Ксавьер Самора]] |- |{{байрақ|Антигуа және Барбуда}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Антигуа және Барбуда генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Родни Уильямс]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Гастон Браун]] |- |{{ARG}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |[[Аргентина президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хавьер Милей]] |- |{{ARM}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Ваагн Гарникович Хачатурян|Ваагн Хачатурян]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] |- |[[Сурет:Flag_of_the_Taliban.svg|23x23 нүкте]] [[Ауғанстан]] |[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам]] [[Әмірлік|Әмірлігі]] | bgcolor="lightgreen" |Бас әміршісі [[Хайбатулла Ахундзада]] |Премьер-министрі [[Һасан Ахунд]] |- |{{AUS}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br>Генерал-губернаторы [[Саманта Мостин]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Энтони Албаниз]] |- |{{AUT}} |[[Өкілдік демократия|Өкілдік демократиялы]] [[федерация]] |[[Аустрия президенті|Федералды президенті]] [[Александр Ван дер Беллен]] | bgcolor="lightgreen" |[[Аустрия федералдық канцлері|Федералды канцлері]] [[Кристиан Штокер]] |- |{{AZE}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|Президенты [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]] |Премьер-министрі [[Әли Идаятұлы Асадов|Әли Асадов]] |- |{{UAE}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Мұхаммед ибн Заид әл-Нахайян]] |Премьер-министрі [[Мұхаммед ибн Рашид әл-Мактум]] |- |{{BAH}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Синтия Пратт|Синтия Пратт]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Филип Дэвис]] |- |{{BGD}} |[[Парламенттік республика]] |[[Бангладеш президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Мирза Фахрул Ислам Аламгир]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Тарық Рахман]] |- |{{BRB}} |[[Парламенттік республика]] |[[Барбадос президенті|Президенті]] [[Джеффри Бостик]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Миа Моттли]] |- |{{BHR}} |[[Парламенттік монархия]] |Сұлтаны [[Хамад ибн Иса әл-Халифа]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Халифа ибн Салман Әл-Халифа]] |- |{{BLR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|[[Беларусь президенті|Президенті]] [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] |Премьер-министрі [[Александр Генрихович Турчин|Александр Турчин]] |- |{{BEL}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[Филипп (Бельгия патшасы)|Филипп]] | bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Александр Де Кроо]] |- |{{BEN}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Патрис Талон]] |- |{{BLZ}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Фройла Тзалам]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Джонни Брисеньо]] |- |{{BGR}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Илияна Йотова]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Румен Радаев]] |- |{{BOL}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Луис Катакора Арсе|Луис Арсе]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{BIH}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor=lightblue |<div align=center>[[Босния мен Герцеговинадағы Жоғары өкіл|Жоғары өкіл]]&nbsp; [[Лук Кришок]]</div> |- |'''Президиумының төрағасы'''<br />[[Желько Комшич ]] ([[Босния және Герцеговина басшылары|Төраға]] ретінде)<br />[[Шефик Джаферович]] (Мүше ретінде)<br />[[Милорад Додик]] (Мүше ретінде) |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Зоран Тегелтия]] |- |{{BWA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|[[Ботсвана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Дума Гидеон Боко|Дума Боко]] |- |{{BRA}} |[[Президенттік республика|Президенттік]] [[федерация]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Луис Инасиу Лула да Силва]] |- |{{байрақ|Бруней}} |[[Абсолюттік монархия]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Сұлтан және Премьер-министрі [[Хассанал Болкиах]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{BFA}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightblue" colspan=2 align="center"|[[Патриоттық қорғау және қалпына келтіру қозғалысы|Қозғалыс]]&nbsp; [[Ибрагим Траоре]] |- | bgcolor="lightgreen"|Президенті [[Ибрагим Траоре]] |Премьер-министрі [[Жан Эмманюэль Уэдраого]] |- |{{BDI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|Президенті [[Эварист Ндайишимие]] |Премьер-министрі [[Ален-Гийом Буньони]] |- |{{BTN}} |[[Парламенттік монархия]] | Друк гьялпо [[Джигме Кхесар Намгьял Вангчук]] | bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Церинг Тобгай]] |- |{{VUT}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Таллис Мозес]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Боб Лафман]] |- |{{VAT}} |Сайлаулы және [[абсолюттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |[[Папалық|Рим папасы]] [[XIV Лео]] |[[Ватикан қаласы мемлекетінің папалық комиссиясы|Мемлекеттік хатшы]] [[Фернандо Вергес Альсага]] |- |{{VEN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Президенті [[Дельси Родригес]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{VNM}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Социалистік мемлекет]] | colspan="2" bgcolor=lightblue|Коммунистік партияның бас хатшысы&nbsp; [[То Лам]] |- |Президенті [[То Лам]] |Премьер-министрі [[Ле Минь Хынг]] |- |{{GAB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Әли бен Бонго Ондимба]] |Премьер-министрі [[Жульен Нкоге Бекале]] |- |{{HTI}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Уақытша Президенті және Премьер-Министрі [[Ариэль Анри]] |- |{{GUY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Гайана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ирфаан Әли]] |Премьер-министрі [[Марк Филлипс (саясаткер)|Марк Филлипс]] |- |{{GMB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Адама Бэрроу]] |- |{{GHA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Нана Акуфо-Аддо]] |- |{{GTM}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Алехандро Джамматтеи]] |- |{{GIN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Уақытша Президенті [[Мамади Думбуя]] |Уақытша Премьер-министрі [[Мохамед Беавоги]] |- |{{GNB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|[[Гвинея-Бисау президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Умару Сисоку Эмбало]] |Премьер-министрі [[Нуно Гомеш Набиам]] |- |{{GER}} |[[Парламенттік республика]] |[[Германия Федералдық президенті|Федералдық президенті]] [[Франк-Вальтер Штайнмайер]] | bgcolor="lightgreen" |[[Германия Федералдық канцлері|Федералдық канцлері]] [[Фридрих Мерц]] |- |[[Сурет:Flag of Honduras (1949–2022, 2026–present).svg|22x20px|border |alt=Гондурас|link=Гондурас]] [[Гондурас]] |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Сиомара Кастро]] |- |{{GRC}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Константинос Тасулас]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Кириакос Мицотакис]] |- |{{GRD}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Сесиль Ла Гренейд]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Кит Митчелл]] |- |{{GEO}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Михаил Гурамович Кавелашвили|Михаил Кавелашвили]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Ираклий Георгиевич Кобахидзе|Ираклий Кобахидзе]] |- |{{DNK}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшайымы [[Фредерик X]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Метте Фредериксен]] |- |{{DJI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Исмаил Омар Гелле]] |Премьер-министрі [[Абдулкадер Камил Мұхамед]] |- |{{DMA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Чарльз Саварин]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Рузвельт Скеррит]] |- |{{DOM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Луис Абинадер]] |- |{{NZL}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Синди Киро]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Крис Хипкинс]] |- |{{JPN}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Жапония императоры|Императоры]] [[Нарухито]]<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/lemde/item/312415-zhaponiyada-zha-a-imperator-ta-a-otyrdy Жапонияда жаңа император таққа отырды www.24.kz]</ref> | bgcolor="lightgreen" |[[Жапония премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Санаэ Такаити]] |- |{{ZMB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|[[Замбия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хакаинде Хичилема]] |- |{{ZWE}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Эммерсон Мнангагва]] |- |{{ISR}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Ицхак Герцог]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Биньямин Нетаньяху]] |- |{{IDN}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Прабово Субианто]] |- |{{JOR}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |Король [[II Абдалла ибн Хұсейін|II Абдалла]] |Премьер-министрі [[Бишер Әл-Хасауне]] |- |{{IRN}} |[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам мемлекеті]] | bgcolor="lightgreen" |[[Иран жоғарғы көсемі|Рухани көшбасшы]] [[Моджтаба Хаменеи]] |[[Иран президенті|Президенті]] [[Масуд Пезешкиан]] |- |{{IRQ}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Низар Амиди]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Әли әз-Зейди]] |- |{{IRL}} |[[Парламенттік республика]] |[[Ирландия президенті|Президенті]] [[Кэтрин Коннолли]] | bgcolor="lightgreen" |[[Тишех (үкімет басшысы)|Тишех]] [[Михол Мартин]] |- |{{ISL}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Хадла Тоумасдоуттир]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Катрин Якобсдоттир]] |- |{{байрақ|Испания}} |[[Парламенттік монархия]] |Король [[VI Филипп (Испания королі)|VI Филипп]] | bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Педро Санчес (саясаткер)|Педро Санчес]] |- |{{ITA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Серджио Маттарелла]] | bgcolor="lightgreen"|Министрлер кеңесінің төрағасы [[Жоржиа Мелони]] |- |{{YEM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|Президенттердің кеңесінің төрағасы [[Рашад әл-Алими]] |Премьер-министрі [[Маин Абдулмәлік Саид]] |- |{{CPV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Жозе Мария Невеш]] |Премьер-министрі [[Улиссеш Коррея и Сильва]] |- |{{KHM}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[Нородом Сиамони]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Хун Манет]] |- |{{CMR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Камерун президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Поль Бийя]] |Премьер-министрі [[Жозеф Дион Нгуте]] |- |{{CAN}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Мэри Саймон]] | bgcolor="lightgreen" |[[Канада премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Марк Карни]] |- |{{KIR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Танети Маамау]] |- |{{QAT}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |Әмір [[Тамим бин Хамад әл-Тани]] |Премьер-министрі [[Халид бин Халифа бин Абдул Азиз әл-Тани]] |- |{{KEN}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |[[Кения президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уильям Руто]] |- |{{CYP}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Никос Христодулидис]] |- |{{COL}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Абелардо де ла Эсприэлья]] |- |{{COM}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Азали Ассумани]] |- |{{COD}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Конго Демократиялық Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Феликс Чисекеди]] |Премьер-министрі [[Жан-Мишель Сама Луконде]] |- |{{COG}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Дени Сассу-Нгессо]] |Премьер-министрі [[Анатоль Макоссо]] |- |{{KOR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Корея Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ли Чжэ Мён]] |[[Корея Республикасының премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Ким Бу Гём]] |- |{{CRI}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Лаура Фернандес Дельгадо|Лаура Дельгадо]] |- |{{CIV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Кот-д’Ивуар президенті|Президенті]] [[Алассан Уаттара]] |Премьер-министрі [[Патрик Аши]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{CUB}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightblue" colspan=2 align="center"|[[Куба Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы|Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы]]&nbsp; [[Мигель Диас-Канель]] |- |bgcolor="lightgreen"| Президенті [[Мигель Диас-Канель]] |Премьер-министрі [[Мануэль Марреро Крус]] |- |{{KWT}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="lightgreen"|Әмір [[Науаф әл-Ахмед әл-Джабер әс-Сабах]] |Премьер-министрі [[Сабах әл-Халид әс-Сабах]] |- |{{PRK}} |[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="lightgreen" |Жоғарғы көшбасшысы, партия, армия және адамдар көшбасшысы [[Ким Чен Ын]] |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Чхве Рён Хэ]] |- |{{KAZ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|[[Қазақстан президенті|Президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |- |{{KGZ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|[[Қырғызстан президенті|Президенті]] [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]] |[[Қырғызстан Министрлер Кабинетінің төрағасы|Премьер-министрі]] [[Әділбек Әлешұлы Қасымәлиев|Әділбек Қасымәлиев]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{CHN}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="lightblue" colspan=2 align="center"|[[ҚКП ОК Бас хатшысы|Бас хатшы]]&nbsp; [[Си Цзиньпин]] |- |[[Қытай Халық Республикасының төрағасы|Төраға]] [[Си Цзиньпин]] |bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Ли Цян]] |- |{{LAO}} |[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Тхонглун Сисулит]] |Премьер-министрі [[Сонексай Сипхандон]] |- |{{LVA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Эдгар Ринкевич]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Андрис Кулбергс]] |- |{{LSO}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Лесото патшаларының тізімі|Патша]] [[III Летсие]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Моэкетси Маджоро]] |- |{{LBR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Президенті [[Джозеф Боакаи]] |- |{{LBN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Жозеф Аун]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Наджиб Микати]] |- |{{LBY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Өкілдер палатасының президенті және Премьер-министрі [[Мухаммад Юнис Әл-Манфи|Мұхаммад Юнис Әл-Манфи]] |- |{{LTU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Гитанас Науседа]] |Министр-төрағасы [[Инга Ругинене]] |- | rowspan="2" |{{LIE}} | rowspan="2" |[[Парламенттік монархия]] |Кінәз [[II Ханс-Адам]] | rowspan="2" |Үкімет басшысы [[Даниэль Риш]] |- | bgcolor="lightgreen" |Ханзада-Регент Ханзада [[Алоиз]] |- |{{LUX}} |[[Парламенттік монархия]] |Ұлы герцог [[Гийом V (Люксембург ұлы герцогі)|Гийом V]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Люк Фриден]] |- |{{MUS}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Барлен Вьяпури]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Правинд Джагнот]] |- |{{MRT}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Мұхаммед Ульд Әбдел-Әзиз]] |Премьер-министрі [[Мұхамед Салем Оулд Бехир]] |- |{{MDG}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Андри Радзуэлина]] |Премьер-министрі [[Кристиан Нтсай]] |- |{{HUN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Андраш Бака]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Петер Мадияр]] |- |{{MWI}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Лазарус Чаквера]] |- |{{MYS}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Янг ди-Пертуан Агонг|Жоғарғы билеуші]] [[Ибраһим Исмаил]] | bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Анвар Ибраһим]] |- |{{MLI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Ассими Гоита]] |Премьер-министрі [[Шогель Кокалла Маига]] |- |{{MDV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Мұхамед Муиззу]] |- |{{MLT}} |[[Парламенттік республика]] |[[Мальта президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Мириам Спитери Дебоно|Мириам Дебоно]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Роберт Абела]] |- |{{MAR}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |Патша [[VI Мұхаммед]] |Премьер-министрі [[Әзиз Аханнуш]] |- |{{MHL}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |[[Маршалл аралдары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хильда Хайн]] |- |{{MEX}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Клаудия Шейнбаум]] |- |{{FSM}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |[[Микронезия Федерациялық Штаттары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уэсли Симина]] |- |{{MOZ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Филипе Ньюси]] |Премьер-министрі [[Адриану Малеяни]] |- |{{MDA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Майя Григорьевна Санду|Майя Санду]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Наталья Валерьевна Гаврилица|Наталья Гаврилица]] |- |{{MCO}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |Ханзада [[II Альбер (Монако ханзадасы)|II Альбер]] |Мемлекет министрі [[Пьер Дарту]] |- |{{MNG}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|Президенті [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] |Премьер-министрі [[Ням-Осорын Учрал]] |- |{{EGY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Мысыр президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Әбдел Фаттах Ас-Сиси]] |Премьер-министрі [[Мұстафа Мадбули]] |- |{{MMR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|Уақытша Президенті [[Мьин Шве]] |[[Мьянма мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] [[Мин Ауң Хлайң]] |- |{{NAM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Намибия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хаге Гейнгоб]] |Премьер-министрі [[Саара Куугонгельва-Амадхила]] |- |{{NRU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|[[Науру президенті|Президенті]] [[Дэвид Аданг]] |- |{{NPL}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Бидхья Деви Бхандари]] | bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Шер Бахадұр Деуба]] |- |{{NER}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Мұхамед Базум]] |Премьер-министрі [[Ухумуду Махамаду]] |- |{{NGA}} |[[Федерация]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Президенті [[Бола Тинубу]] |- |{{NED}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Нидерланд королдерінің тізімі|Король]] [[Виллем-Александр]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Роб Йеттен]] |- |{{NIC}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Даниэль Ортега]] |- |{{NOR}} |[[Парламенттік монархия]] |Король [[VIII Хокон]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Йонас Гар Стөре]] |- |{{ZAF}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |Президенті [[Сирил Рамафоса]] |- |{{OMN}} |[[Абсолюттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |[[Оман билеушілерінің тізімі|Сұлтан]] [[Хайсам бен Тарық]] |Премьер-министрі Хайсам бен Тарық |- |{{SSD}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|[[Оңтүстік Судан президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Салва Киир]] |- |{{CAF}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|Президенті [[Фостен-Арканж Туадера]] |Премьер-министрі [[Феликс Молоуа]] |- |{{UZB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Өзбекстан президенті|Президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]] |[[Өзбекстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Абдулла Нығметұлы Әріпов|Абдулла Әріпов]] |- |{{PLW}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |[[Палау президенттері|Президенті]] [[Сурангел Уиппс (кішісі)|Сурангел Уиппс]] |- |{{PAN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Лаурентино Кортисо|Лаурентино Кортисо Коэн]] |- |{{PNG}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Папуа — Жаңа Гвинея генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Боб Дадае]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Джеймс Марапе]] |- |{{PRY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Сантьяго Пенья]] |- |{{PAK}} |[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам]] [[Парламенттік республика|парламенттік республикасы]] |[[Пәкістан президенті|Президенті]] [[Әсиф Әли Зардари]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Шаһбаз Шариф]]<ref>{{Cite news|title=Пәкістанда жаңа премьер-министр сайланды|url=http://www.zakon.kz/video/v/104468.html|accessdate=2018-08-19}}</ref>. |- |{{PER}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Кейко Фухимори]] |- |{{POL}} |[[Парламенттік республика]] |[[Польша президенті|Президенті]] [[Кароль Навроцкий]] | bgcolor="lightgreen" |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Дональд Туск]] |- |{{PRT}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Антониу Жозе Сегуру]] | bgcolor="lightgreen" |[[Португалия премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Луиш Монтенегру]] |- |{{RUS}} |[[Аралас республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Ресей президенті|Президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] |[[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Үкімет төрағасы]] [[Михаил Владимирович Мишустин|Михаил Мишустин]] |- |{{RWA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Поль Кагаме]] |Премьер-министрі [[Эдуар Нгиренте]] |- |{{ROU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Румыния президенті|Президенті]] [[Никушор Дан]] |Премьер-министрі [[Илие Боложан]] |- |{{SLV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Президенті [[Найиб Букеле]] |- |{{WSM}} |[[Парламенттік республика]] |Жоғарғы көшбасшы [[II Ваалетоа Суалауви]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Фиаме Наоми Матаафа|Фиаме Матаафа]] |- |{{SMR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Капитан-регент [[Аличе Мина]] және [[Владимиро Сельва]] |- |{{STP}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Карлуш Вила-Нова]] |Премьер-министрі [[Жоржи Бом Жезуш]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{SAU}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Абсолюттік монархия]] | colspan="2" bgcolor=lightblue |<div align=center>Мұрагер ханзада&nbsp; [[Мұхаммед ибн Салман-Әл Сауд|Мұхаммед ибн Салман]]</div> |- | bgcolor="lightgreen"|[[Сауд Арабия мәліктерінің тізімі|Мәлік]] [[Салман ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Салман]] |bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Мұхаммед ибн Салман-Әл Сауд|Мұхаммед ибн Салман]] |- |{{SYC}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Президенті [[Патрик Эрмини]] |- |{{SEN}} |[[Президенттік республика]] |[[Сенегал президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Бассиру Диомай Фай]] |bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Ахмаду Аль Амину Ло]] |- |{{VCT}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Сент-Винсент және Гренадиндер генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Стенли Джон]] | bgcolor="lightgreen" |[[Сент-Винсент және Гренадиндер премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Годвин Фрайдей]] |- |{{байрақ|Сент-Китс және Невис}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Сент-Китс және Невис генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Марселла Либурд]] | bgcolor="lightgreen" |[[Сент-Китс және Невис премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Теренс Дрю]] |- |{{LCA}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Невилл Сенак]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Аллен Частанет]] |- |{{SRB}} |[[Парламенттік республика]] | bgcolor=lightblue |Президенті [[Александр Вучич]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Джуро Мацут]] |- |{{SGP}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Тарман Шанмугаратнам]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Лоуренс Вонг]] |- |{{SYR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Ахмед әл-Шараа]] |Премьер-министрі [[Мұхаммед әл-Башир]] |- |{{SVK}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Петер Пеллегрини]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Роберт Фицо]] |- |{{SVN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Наташа Пирц-Мусар]] | bgcolor="lightgreen" |Үкімет төрағасы [[Янез Янша]] |- |{{SOM}} |[[Парламенттік республика]] | bgcolor=lightblue |Президенті [[Мұхамед Абдуллахи Мұхамед]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Хассан Әли Хайре]] |- |{{Flagicon|Macedonia}} [[Солтүстік Македония]] |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Гордана Силяновская-Давкова]] | bgcolor="lightgreen" |Үкімет төрағасы [[Христиан Мицкоски]] |- |{{SLB}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Дэвид Вунаги]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Манассе Согаваре]] |- |{{SDN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Өтпелі әскери одағының төрағасы [[Әбдел Фаттах әл-Бурхан]] |[[Судан Премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Осман Хуссейн (саясаткер)|Осман Хуссейн]] |- |{{SUR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Дженнифер Гирлингс-Саймонс]] |- |{{SLE}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Джулиус Маада Био]] |Премьер-министрі [[Дэвид Фрэнсис]] |- |{{THA}} |[[Парламенттік монархия]] |Патша Маха [[Вачиралонгкорн]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Анутхин Чанвиракун]] |- |{{TZA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Танзания президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Самия Сулуху]] |Премьер-министрі [[Кассим Маджалива]] |- |{{TJK}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Тәжікстан президенті|Президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]] |[[Тәжікстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Қоһир Расулзода]] |- |{{TGO}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Фор Гнассингбе]] |Премьер-министрі [[Коми Селом Классу]] |- |{{TON}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor=lightblue |Патша [[VI Тупоу]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Сиаоси Совалени]] |- |{{TTO}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Пола-Мэй Уикс]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Кит Роули]] |- |{{TUV}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Тофига Ваевалу Фалани]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Каусеа Натано]] |- |{{TUN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Каис Саид]] |Премьер-министрі [[Нажла Буден]] |- |{{TUR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |[[Түркия президенті|Президенті]] [[Режеп Тайып Ердоған]] |- |{{TKM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |[[Түрікменстан президенті|Президенті]] [[Сердар Құрбанқұлыұлы Бердімұхамедов|Сердар Бердімұхамедов]] |- |{{UGA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Йовери Кагута Мусевени]] |Премьер-министрі [[Робина Наббанья]] |- |{{UKR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Украина президенті|Президенті]] [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]]<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/world_news/ukrainanyin-jana-prezident-vladimir-zelenskiy-ant-berd-297971/ Украинаның жаңа президенті Владимир Зеленский ант берді 31.05.2019]</ref> |[[Украина премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]] |- |{{URY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Яманду Орси]] |- |{{GBR}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Британ монархиясы|Патшасы]] [[III Чарльз]] | bgcolor="lightgreen" |[[Ұлыбритания премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Энди Бёрнем]] |- |{{IND}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Драупади Мурму]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Нарендра Моди]] |- |{{FJI}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Найкама Лалабалаву]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Ситивени Рабука]] |- |{{PHL}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|[[Филиппин президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Маркос Бонгбонг]] |- |{{FIN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Александр Стубб]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Петтери Оппо]] |- |{{FRA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Франция президенті|Президенті]] [[Эммануэль Макрон]] |Премьер-министрі [[Себастьен Лекорню]] |- |{{HRV}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Зоран Миланович]] | bgcolor="lightgreen"|Үкімет төрағасы [[Андрей Пленкович]] |- |{{TCD}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Әскери кеңесінің төрағасы [[Махамат Деби]] |- |{{MNE}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Яков Милатович]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Милойко Спаич]] |- |{{CZE}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Петр Павел]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Андрей Бабиш]] |- |{{CHL}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan=2 align="center"|Президенті [[Хосе Антонио Каст]] |- |{{CHE}} |[[Конфедерация|Конфедеративті]] [[парламенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" bgcolor="lightgreen" align="center" |[[Швейцарияның федералдық кеңесі|Федералдық кеңесі]]<br> [[Ги Пармелен]] (президенті)<br> [[Иньяцио Кассис]] (вице-президенті)<br> [[Карин Келлер-Зуттер]]<br>[[Альберт Рёшти]]<br>[[Элизабет Бом-Шнайдер]]<br>[[Беат Янс]]<br>[[Мартин Пфистер]] |- |{{SWE}} |[[Парламенттік монархия]] |Патша [[Карл XVI Густав]] | bgcolor="lightgreen" |Мемлекеттік министрі [[Ульф Кристерссон]] |- |{{LKA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |[[Шри-Ланка президенті|Президенті]] [[Анура Кумара Диссанаяке]] |Премьер-министрі [[Харини Амарасурая]] |- |{{TLS}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen"|Президенті [[Жозе Рамош-Орта]] |Премьер-министрі [[Таур Матан Руак]] |- |{{ECU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Президенті [[Гильермо Лассо]] |- |{{GNQ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" |Президенті [[Теодоро Обианг Нгема Мбасого]] |Премьер-министрі Франсиско Паскуаль Эйеге Обама Асуэ |- |{{ERI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="lightgreen" colspan="2" align="center" |Президенті [[Исаяс Афеворки]] |- |{{flag|Эсватини}} |[[Абсолюттік монархия]] | bgcolor="lightgreen" |Патша [[III Мсвати]] |Премьер-министрі [[Клеопас Дламини]] |- |{{EST}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Юлле Мадизе]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Кристен Михал]] |- |{{ETH}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Тайе Ацке-Селассие]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Абий Аһмед Әли]] |- |{{JAM}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Патрик Аллен]] | bgcolor="lightgreen" |Премьер-министрі [[Эндрю Холнесс]] |} ===[[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Ішінара халықаралық деңгейде мемлекет]] басшылары тәуелсіз мемлекеттерді немесе тәжірибеде, сондай-ақ Директорлар кеңесінің басшыларын таныды=== {| class="sortable wikitable" ![[Мемлекет]] ![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |{{ABK}} |[[Президенттік республика]] |Президенті [[Бадра Зурабович Гунба|Бадра Гунба]] |bgcolor="lightgreen"|Премьер-министрі [[Владимир Валерьевич Делба|Владимир Делба]] |- |[[Сурет:Flag of Niue.svg|25px]] [[Ниуэ]] |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Пэтси Редди]] |Премьер-министрі [[Далтон Тагелаги]] |- |{{байрақ|Оңтүстік Осетия}} |[[Аралас республика]] |Президенті [[Алан Эдуардович Гаглоев|Алан Гаглоев]] |Премьер-министрі [[Геннадий Борисович Бекоев|Геннадий Бекоев]] |- |{{COK}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшайым [[III Чарльз]]<br />Патшайым өкілі Том Марстерс |Премьер-министрі [[Генри Пуна]] |- |{{KOS}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Альбулена Хаджиу]] |Премьер-министрі [[Альбин Курти]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Сурет:Flag of Western Sahara.svg|25px]] [[Сахара Араб Демократиялық Республикасы]] |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Аралас республика]] |colspan=2 align="center"|[[Полисарио]]&nbsp;– [[Брагим Гали]] |- |Президенті [[Брагим Гали]] |Премьер-министрі [[Мұхамед Вали Акейк]] |- |{{байрақ|Палестина}} |[[Аралас республика]] |Президенті [[Махмұд Аббас]] |Премьер-министрі [[Мұхаммед Штайех]]<ref>[https://www.trt.net.tr/kazakh/liem/2019/03/11/abbas-mu-khammied-ishtarieghie-zhan-a-paliestina-ukimietin-k-u-ru-mindietin-bierdi-1160581 Аббас Мұхаммед Иштареге жаңа Палестина үкіметін құру міндетін берді 11.03.2019]</ref> |- |[[Сурет:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|25px]] [[Солтүстік Кипр Түрік Республикасы]] |[[Аралас республика]] |bgcolor="lightgreen"|Президенті [[Тұфан Эрхюрман]] |Премьер-министрі [[Фаиз Суджуоглу]] |- |{{TWN}} |[[Аралас республика]] |bgcolor="lightgreen"|Президенті [[Лай Циндэ]] |Премьер-министрі [[Чжо Жунтай]] |} ===[[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Танылмаған мемлекеттер]] мен қоғамдық ұйымдар=== {| class="sortable wikitable" ![[Мемлекет]] ![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |{{байрақ|Транснистрия}} |[[Президенттік республика]] |Президенті [[Вадим Николаевич Красносельский|Вадим Красносельский]] |Үкімет төрағасы [[Александр Владимирович Мартынов|Александр Мартынов]] |- |{{байрақ|Таулы Қарабақ Республикасы}} |[[Президенттік республика]] |colspan=2 align="center"|Президенті [[Араик Владимирович Арутюнян|Араик Арутюнян]] |- |[[Сурет:Flag of Somaliland.svg|25px]] [[Сомалиленд]] |[[Президенттік республика]] |colspan=2 align="center"|Президенті [[Әбдірахман Мұхамед Абдуллахи]] |} ===Біріккен Ұлттар Ұйымының кемінде бір мүше мемлекеті мойындаған басқа үкіметтер=== {| class="sortable wikitable" ![[Үкімет]] ![[Мемлекет]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |[[Сурет:Flag of Libya.svg|25px]] [[Өкілдер палатасы (Ливия)|Өкілдер палатасы]] |[[Сурет:Flag of Libya.svg|25px]] [[Ливия]] |Өкілдер палатасының президенті [[Агила Салах Иса]] |Премьер-министрі [[Абдалла ат-Тани]] |- |[[Сурет:Flag of Yemen.svg|25px]] [[Йемен Жоғары саяси кеңесі|Жоғары саяси кеңесі]] |[[Сурет:Flag of Yemen.svg|25px]] [[Йемен]] |Жоғары саяси кеңес төрағасы [[Махди Әл-Машат]] |Премьер-министрі [[Әбдел Әзиз Салех бен Хабтур]] |- |[[File:Flag of Syria 2011, observed.svg|25px]] [[Сирия Уақытша үкімет|Уақытша үкімет]] |[[File:Flag of Syria 2011, observed.svg|25px]] [[Сирия]] |colspan=2 align="center"|Өкілдер палатасының президенті [[Абдуррахман Мұстафа]] |} ==Сыртқы сілтемелер== * [[Билік басындағы монархтардың тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Елдер тізімі}} [[Санат:Мемлекет басшыларының тізімі]] [[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары|*]] 35e8cb2qn0mt5n7fjzojw1mec11534b 0 568322 3654957 3325214 2026-09-15T13:49:18Z Орел Карл 81620 /* Географиялық орны */ 3654957 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы =Абыралы |сурет = |әкімшілік күйі = Ауылдық округ орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =49|lat_min =15|lat_sec = 53 |lon_deg =77|lon_min =38|lon_sec =16 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Абай облысы |кестедегі облыс = Абай облысы{{!}}Абай |ауданы = Жаңасемей ауданы |кестедегі аудан = Жаңасемей ауданы{{!}}Жаңасемей |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Абыралы ауылдық округі{{!}}Абыралы |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{құлдырау}}422 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Абыралы''' — [[Абай облысы]] [[Жаңасемей ауданы]]ндағы ауыл, [[Абыралы ауылдық округі]] орталығы. == Этимологиясы == == Географиялық орны == [[Семей]] қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 250 км-дей жерде орналасқан. {| class="wikitable" |+ Халқының саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||933||{{құлдырау}}635 ||{{құлдырау}}422 ||66,5 ||312 ||{{құлдырау}}225 ||72,1 ||325 ||{{құлдырау}}197 ||60,6 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жаңасемей ауданы елді мекендері}} [[Санат:Жаңасемей ауданы елді мекендері]] 89upvousby9w39kfazb0hmioid5s5jq 3654960 3654957 2026-09-15T13:52:44Z Орел Карл 81620 /* Этимологиясы */ 3654960 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы =Абыралы |сурет = |әкімшілік күйі = Ауылдық округ орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =49|lat_min =15|lat_sec = 53 |lon_deg =77|lon_min =38|lon_sec =16 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Абай облысы |кестедегі облыс = Абай облысы{{!}}Абай |ауданы = Жаңасемей ауданы |кестедегі аудан = Жаңасемей ауданы{{!}}Жаңасемей |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Абыралы ауылдық округі{{!}}Абыралы |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{құлдырау}}422 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Абыралы''' — [[Абай облысы]] [[Жаңасемей ауданы]]ндағы ауыл, [[Абыралы ауылдық округі]] орталығы. == Этимологиясы == Ауылдың атауы маңайында орналасқан [[Абыралы таулары (Сарыарқа)|Абыралы тауларының]] атауына негізделіп қойылған. == Географиялық орны == [[Семей]] қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 250 км-дей жерде орналасқан. {| class="wikitable" |+ Халқының саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||933||{{құлдырау}}635 ||{{құлдырау}}422 ||66,5 ||312 ||{{құлдырау}}225 ||72,1 ||325 ||{{құлдырау}}197 ||60,6 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жаңасемей ауданы елді мекендері}} [[Санат:Жаңасемей ауданы елді мекендері]] gf8hx2psqj3d08k80d2jaa73g1vb71y 3654961 3654960 2026-09-15T13:53:50Z Орел Карл 81620 /* Этимологиясы */ 3654961 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы =Абыралы |сурет = |әкімшілік күйі = Ауылдық округ орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =49|lat_min =15|lat_sec = 53 |lon_deg =77|lon_min =38|lon_sec =16 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Абай облысы |кестедегі облыс = Абай облысы{{!}}Абай |ауданы = Жаңасемей ауданы |кестедегі аудан = Жаңасемей ауданы{{!}}Жаңасемей |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Абыралы ауылдық округі{{!}}Абыралы |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{құлдырау}}422 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Абыралы''' — [[Абай облысы]] [[Жаңасемей ауданы]]ндағы ауыл, [[Абыралы ауылдық округі]] орталығы. == Топонимі == Ауылдың атауы маңайында орналасқан [[Абыралы таулары (Сарыарқа)|Абыралы тауларының]] атауына негізделіп қойылған. == Географиялық орны == [[Семей]] қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 250 км-дей жерде орналасқан. {| class="wikitable" |+ Халқының саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||933||{{құлдырау}}635 ||{{құлдырау}}422 ||66,5 ||312 ||{{құлдырау}}225 ||72,1 ||325 ||{{құлдырау}}197 ||60,6 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жаңасемей ауданы елді мекендері}} [[Санат:Жаңасемей ауданы елді мекендері]] nt3v3hyk72tko03ojcauzl2ie8gaiyk 0 571006 3655336 3593758 2026-09-16T09:02:15Z Tilaqtobe 183640 3655336 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Егеуқұйрықтар ғибадатханасы''' - Раджастан штатының Тар шөлінде орналасқан. Ғибадатхана ішінде 20 000 егеуқұйрық еркін тіршілік кешеді. Үндістандағы Карни Мата ғибадатханасы будда діні өкілдері мен саяхатшылардың назарын тартады. Көпшілік мұнда құлшылық жасау үшін ғана емес, ғибадатханада өріп жүрген егеуқұйрықтар тіршілігін қызықтауға келеді. Қасиетті кеміргіштерден бата алу үшін, ғибадатханаға жыл сайын мыңдаған ашық ауыздар тобы мен будда діні өкілдері келеді екен. Жергілікті халық аузындағы аңызға сәйкес, Карни Мата әйел құдайының өгей ұлы тоғандағы суға батып өлгенде, ол Яма құдайдан ұлын қайта тірілтуін сұрайды. Яма ықылассыз келісім беріп, шарт қояды. Шарт бойынша, Карни Матаның өгей ұлы мен оның кастасындағы барлық еркек кіндіктілер өлгеннен соң, егеуқұйрық кейпінде қайта туылады. Бұл жерге ғибадат етуге келетіндер мен ғибадатхана қызметкерлері егеуқұйрықтарды қайта туылған адамдар деп санап, оларды сүтпен, дәнді дақылдармен және арнайы дайындалған тәттілермен қоректендіреді. Егеуқұйрықтар кемірген тағам сәттілік әкеледі деп сенетін діндарлар кейде олардан қалған тағамдарды жеп тауысып жатады. '''«Егеуқұйрықтар ғибадатханасы»''' <mark>деп Үндістанның Раджастан штатындағы Дешнок қаласында орналасқан әйгілі Карни Мата (Karni Mata Temple) индуистік храмын атайды</mark>. Бұл — әлемдегі ең ерекше діни орындардың бірі, өйткені мұнда '''20 000-нан астам егеуқұйрық''' (жергілікті тілде оларды ''каба'' деп атайды) қасиетті саналып, ерекше күтімге алынған. Негізгі ерекшеліктері мен дәстүрлері '''Қасиетті жануарлар:''' Ғибадатханадағы кеміргіштерді ешкім қумайды немесе өлтірмейді. Керісінше, діни қызметкерлер мен келушілер оларға үлкен табақтармен сүт, тәттілер мен дән өнімдерін беріп, бағып-қағады. '''Аңыздың негізі:''' Жергілікті сенім бойынша, XIV ғасырда өмір сүрген әулие әрі Дурга әйел құдайының аватарасы саналатын Карни Мата өзінің өгей ұлы суға батып өлгенде, өлім құдайы Ямадан оның жанын қайтаруды сұрайды. Құдай ұлдың жанын тікелей адам кейпінде қайтара алмайтынын айтқан соң, Карни Матаның барлық ұрпақтары (Чаран кастасы) адам болып туылғанға дейін уақытша егеуқұйрық кейпінде өмір сүреді деген келісім жасалады. Сондықтан сенушілер бұл жануарларды өздерінің бақилық болған бабаларының рухы деп есептейді. '''Ақ егеуқұйрық киесі:''' Мыңдаған сұр және қара кеміргіштердің арасында бірнеше ақ егеуқұйрық өмір сүреді. Оларды көру — өте үлкен сәттілік пен бақыттың белгісі. Келушілер ақ егеуқұйрықты байқап қалса, Карни Матаның тікелей батасы тиді деп қуанады. '''Тазалық феномені:''' Таңқаларлығы, ғибадатхана тарихында мұнда өріп жүрген жануарлардан адамдарға жұқпалы індет (мысалы, оба) тараған бірде-бір жағдай тіркелмеген. == Зиярат ету ережелері == Ғибадатханаға кірерде барлық индуистік храмдардағыдай '''аяқ киімді шешу міндетті'''. Егер егеуқұйрық сіздің жалаң аяғыңыздың үстінен басып өтсе немесе сіз берген тағамнан дәм татса, бұл жоғары мәртебелі бата болып саналады. Егер байқаусызда біреуін басып кетіп, мертіктірсеңіз, күнәні өтеу үшін ғибадатханаға дәл сондай салмақтағы алтыннан немесе күмістен жасалған егеуқұйрық мүсінін сыйға тартуыңыз керек. '''Әрине, Карни Мата ғибадатханасының ерекше сәулетін де, Үндістандағы жануарларға табынудың басқа да қызықты мысалдарын да толық қарастырайық.''' ---- == 1. Карни Мата ғибадатханасының архитектурасы == Карни Мата ғибадатханасы тек егеуқұйрықтарымен ғана емес, өзінің '''көз тартарлық сәулет өнерімен''' де танымал. Қазіргі бейнесі XX ғасырдың басында Биканер княздігінің махараджасы Ганга Сингхтің қолдауымен қалыптасқан. '''Мәрмәр қақпалар:''' Храмның кіреберісі толықтай ақ мәрмәрдан қаланған. Оның бетіне өсімдік тектес өрнектер мен мифтік желілер өте нәзік әрі шебер ойылып жасалған. '''Күміс есіктер:''' Ішкі қасиетті бөлмеге (санктум) апаратын үлкен есіктер таза күмістен құйылған. Бұл есіктерде Карни Матаның өмірінен көріністер мен ғибадатхананың символы саналатын егеуқұйрықтардың суреттері бейнеленген. '''Торлар мен қорғаныс:''' Төбесі ашық ішкі аулалардың үсті толықтай металл тормен қапталған. Бұл егеуқұйрықтарды сырттан келетін жыртқыш құстардан (қарғалар, бүркіттер) қорғау үшін жасалған. ---- 2. Үнді мәдениетіндегі жануарларға табынудың басқа мысалдары Индуизмде әрбір тірі жан иесінде құдайлық бастау (атман) бар деп есептеледі, сондықтан көптеген жануарлар белгілі бір құдайлардың көлігі ('''вахана''') немесе олардың жердегі көрінісі ретінде қасиетті саналады. '''Маймылдар ғибадатханасы (Галта Джи, Джайпур):''' Хануман (маймыл тектес құдай) құрметіне арналған кешен. Мұнда макакалар мен лангурлардың үлкен колониялары еркін өмір сүреді. Оларға зияратшылар жеміс-жидек пен тәттілер береді. '''Қасиетті сиырлар (Гау Мата):''' Үндістанда сиыр ерекше орынға ие. Ол — аналық мейірімнің, жомарттықтың және жердің символы. Сиыр етін жеуге заңмен және діни тұрғыдан қатаң тыйым салынған, ал көшеде жүрген сиырларға кез келген адам құрмет көрсетіп, тамақтандыруға тырысады. '''Жыландар (Нага Панчами мерекесі):''' Үндістанда жыландарға (әсіресе кобраларға) арналған арнайы күн бар. Бұл күні адамдар жылан індерінің жанына барып, оларға сүт пен гүл қалдырады. Шива құдайының мойнындағы кобра табиғаттың тылсым күшін білдіреді. '''Пілдер (Ганеша құдайы):''' Піл басты Ганеша құдайы — даналық пен табыстың иесі. Оңтүстік Үндістанның көптеген ірі ғибадатханаларында арнайы «храм пілдері» ұсталады. Олар діни шерулерге қатысып, келушілерге өз тұмсығымен «бата» береді. == Дереккөздер == <nowiki>https://www.discoverwildlife.com</nowiki> <nowiki>https://www.tripadvisor.com</nowiki> <nowiki>https://www.passporttheworld.com</nowiki> [<nowiki>https://outpostmagazine.com</nowiki> <nowiki> </nowiki><nowiki>https://www.instagram.com</nowiki> {{дереккөздер}}<ref>Әлемде талай қызық бар. Алматы 1990жыл 253 б</ref> shau4meli14akon7krhdb2s65wbzco3 3655366 3655336 2026-09-16T09:24:16Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Tilaqtobe|Tilaqtobe]] ([[User talk:Tilaqtobe|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3288763 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Егеуқұйрықтар ғибадатханасы''' - Раджастан штатының Тар шөлінде орналасқан. Ғибадатхана ішінде 20 000 егеуқұйрық еркін тіршілік кешеді. Үндістандағы Карни Мата ғибадатханасы будда діні өкілдері мен саяхатшылардың назарын тартады. Көпшілік мұнда құлшылық жасау үшін ғана емес, ғибадатханада өріп жүрген егеуқұйрықтар тіршілігін қызықтауға келеді. Қасиетті кеміргіштерден бата алу үшін, ғибадатханаға жыл сайын мыңдаған ашық ауыздар тобы мен будда діні өкілдері келеді екен. Жергілікті халық аузындағы аңызға сәйкес, Карни Мата әйел құдайының өгей ұлы тоғандағы суға батып өлгенде, ол Яма құдайдан ұлын қайта тірілтуін сұрайды. Яма ықылассыз келісім беріп, шарт қояды. Шарт бойынша, Карни Матаның өгей ұлы мен оның кастасындағы барлық еркек кіндіктілер өлгеннен соң, егеуқұйрық кейпінде қайта туылады. Бұл жерге ғибадат етуге келетіндер мен ғибадатхана қызметкерлері егеуқұйрықтарды қайта туылған адамдар деп санап, оларды сүтпен, дәнді дақылдармен және арнайы дайындалған тәттілермен қоректендіреді. Егеуқұйрықтар кемірген тағам сәттілік әкеледі деп сенетін діндарлар кейде олардан қалған тағамдарды жеп тауысып жатады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Әлемде талай қызық бар. Алматы 1990жыл 253 б</ref> llabawzso4r972a3woeinjsshd3y736 0 571027 3655328 3646013 2026-09-16T08:54:42Z Tilaqtobe 183640 3655328 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Аграрлық ( диқаншылық ) діндер''' - ежелгі жер өңдеуші халықтардың еңбек өнімділігін арттыру үшін табиғат апаттарына жаратылыстан тыс күш арқылы әсер ету мақсатымен қолданылатын діни сиқыршылық сенімдер мен салттар жиынтығы. Аграрлық діндер егінге немесе үй жануарларына қауіп төндіретін қатерлерге (қуаңшылық, бұршақ ұру, қарашегіртке, малдың қырылуы және т.б) қарсы бағытталған сиқырлы әрекеттерге негізделген. Тарихи жағынан алғанда аграрлық діндерде матриархалдық және патриархалдық кешендерді ажыратуға болады. Аграрлық діндердің өте ежелгі кешені кетпенмен жер өңдеу дәуірінде пайда болған матриархалдық діндер болып табылады. Аграрлық діндердің бұл кешеніне құдайлардың әйелдерден құралуы, абыздық сословиенің болмауы тән. Матриархалдық аграрлық діндерге, мысалы, солтүстік американдық үндістер - ирокездердің дінін жатқызуға болады. Онда асыраушы рух маистың ( жүгерінің) рухы, бұршақтардың рухы және асқабақтың рухы қастерленген. Аналық - рулық құрылыстың ыдырауы және патриархалдық құрылыстың орнауы әйел құдайлардың орнына еркек құдайлардың пайда болуына себепші болды. Аграрлық діндерге ежелгі славян дінін және оның пантеондары: Велесті, Ярилоны, Джадь - құдайды, Перунды және т.с.с жатқызуға болады. Аграрлық діндердің патриархалдық комплексі таза күйінде сақталмаған, онда әрдайым матриархалдық аграрлық діндердің сарқыншақтары байқалып отырады. Аграрлық (диқаншылық) діндер — <mark>жер өңдеуге, егіншілікке және табиғат цикліне (көктем, күз, өнім алу) негізделген ерте заманғы наным-сенімдер жүйесі</mark>. [1] == Негізгі белгілері == == '''Табиғатқа тәуелділік:''' Диқандар ауа райына, жаңбырға және күн сәулесіне тәуелді болды. == == '''Құдайлар пантеоны:''' Жер, су, күн, көктем және өнім құдайлары ерекше қадірленді. == == '''Мезгілдік ғұрыптар:''' Егіс егер кезде және өнім жинар кезде арнайы құрбандықтар мен мерекелер өткізілді. == == Мысалдар == == '''Ежелгі славян діні:''' Жер мен өнім пірлері Ярило (көктем мен күн құдайы), Велес (мал мен жер құдайы) және Перун сияқты тәңірлерге табыну. == == '''Ежелгі Шығыс өркениеттері:''' Мысырдағы Осирис (өсімдік пен өлілер құдайы), Месопотамиядағы Таммуз — табиғаттың өліп, қайта тірілуін білдіретін диқаншылық мифтері. [1] == '''Диқаншылық (аграрлық) және мал шаруашылығы діндері''' — адамдардың кәсібі мен өмір сүру салтына тікелей байланысты қалыптасқан екі түрлі дүниетанымдық жүйе. Олардың арасындағы басты айырмашылықтарды төмендегі кестеден көруге болады: {| class="wikitable" !Салыстыру критерийлері !Диқаншылық (аграрлық) діндер !Мал шаруашылығы діндері '''Басты табыну объектісі''' Жер-Ана, Күн, Жаңбыр, топырақ құнарлылығы. Көк аспан (Тәңір), Күн, Жұлдыздар, ата-баба аруағы. '''Негізгі құдайлар (пірлер)''' Табиғаттың өліп-тірілуін білдіретін өсімдік құдайлары ('''Осирис, Таммуз, Ярило'''). Төрт түлік малдың жебеушілері ('''Шопан ата, Зеңгібаба, Ойсылқара, Қамбар ата'''). '''Күнтізбе мен ғұрыптар''' Егін егу (көктем) және өнім жинау (күз) мерзімдеріне негізделген. Көші-қон кезеңдеріне, малдың төлдеуі мен қырқым уақытына байланысты. '''Жерге деген көзқарас''' Тұрақтылық тән. Нақты бір егістік жерді, мекенді қасиетті санайды. Қозғалыс тән. Кеңістікті, еркіндікті және жайылымдарды киелі тұтады. '''Мифологиялық негізі''' Дәннің жерге көміліп (өліп), қайта өніп шығуы (тірілуі) сияқты циклдік сипатта. Мал басының өсуі, аруақтардың қолдауы және табиғат апаттарынан (жұттан) сақтану сарындары басым. == Дереккөздер [[Аграрлық діндер|https://kk.wikipedia.org]] == {{дереккөздер}}<ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref> <ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref> d5jplabx033srf3sazweosarr480vzy 3655367 3655328 2026-09-16T09:24:19Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Tilaqtobe|Tilaqtobe]] ([[User talk:Tilaqtobe|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3573637 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Аграрлық ( диқаншылық ) діндер''' - ежелгі жер өңдеуші халықтардың еңбек өнімділігін арттыру үшін табиғат апаттарына жаратылыстан тыс күш арқылы әсер ету мақсатымен қолданылатын діни сиқыршылық сенімдер мен салттар жиынтығы. Аграрлық діндер егінге немесе үй жануарларына қауіп төндіретін қатерлерге (қуаңшылық, бұршақ ұру, қарашегіртке, малдың қырылуы және т.б) қарсы бағытталған сиқырлы әрекеттерге негізделген. Тарихи жағынан алғанда аграрлық діндерде матриархалдық және патриархалдық кешендерді ажыратуға болады. Аграрлық діндердің өте ежелгі кешені кетпенмен жер өңдеу дәуірінде пайда болған матриархалдық діндер болып табылады. Аграрлық діндердің бұл кешеніне құдайлардың әйелдерден құралуы, абыздық сословиенің болмауы тән. Матриархалдық аграрлық діндерге, мысалы, солтүстік американдық үндістер - ирокездердің дінін жатқызуға болады. Онда асыраушы рух маистың ( жүгерінің) рухы, бұршақтардың рухы және асқабақтың рухы қастерленген. Аналық - рулық құрылыстың ыдырауы және патриархалдық құрылыстың орнауы әйел құдайлардың орнына еркек құдайлардың пайда болуына себепші болды. Аграрлық діндерге ежелгі славян дінін және оның пантеондары: Велесті, Ярилоны, Джадь - құдайды, Перунды және т.с.с жатқызуға болады. Аграрлық діндердің патриархалдық комплексі таза күйінде сақталмаған, онда әрдайым матриархалдық аграрлық діндердің сарқыншақтары байқалып отырады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref> <ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref> duco8e8z69s1bne1nzzgmyoz6e51d3s 0 571921 3655369 3654861 2026-09-16T09:24:25Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Tilaqtobe|Tilaqtobe]] ([[User talk:Tilaqtobe|т]]) өңдемелерінен [[User:PushkinVko|PushkinVko]] соңғы нұсқасына қайтарды 3642239 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қалталы жыртқыштар''' (лат. Dasyuromorphia) — аустралиялық қалталылар қатары. Етпен тамақтанатын қалталылардың көбі осы қатарға жатады. Еуропалықтар бұл қатардың жануарларын өздеріне таныс плаценталы жануарларға ұқсатады. Мысалы, қалталы қасқырлар мен қалталы сусарларды шынымен де айыру мүмкін емес. Алайда, бұл екі жануардың арасында ешқандай туыстық қатынасы жоқ, ал олардың сыртқы ұқсастықтары конвергентті эволюцияға негізделген. == Сипаты == Көптеген қалталы жыртқыштардың организмдерінің құрылысы мен дене пішіндерінен айтарлықтай өзгешеліктер жоқ болғанымен, дене өлшемдерінде үлкен айырмашылықтарды байқауға болады. Кейбір қалталы тышқандардың үлкендігі еуропалық тышқандардан аспаса, тасмандық шайтанның ұзындығы 1 метрге, массасы 10 килограммға дейін жетеді. Жойылып кеткен қалталы қасқыр одан да ірі болған. Олардың барлығы жәндіктерден бастап омырқалыларға дейін жейтін айлакер жыртқыштар болып табылады. Кейбір түрлері өлімтіктермен де қоректенеді. == Таралуы == Қалталы жыртқыштар Аустралияда, Жаңа Гвинеяда, Тасманияда және басқа да кейбер аралдарда кездеседі. == Систематикасы == Бұл қатар үш отбасыдан тұрады: * Қалталы жыртқыштар (Dasyuridae), * Қалталы құмырсқажегіштер (Myrmecobiidae), * Қалталы қасқырлар (Thylacinidae), ''жойылып кеткен отбасы''. 0wai3a41d2qpu7cyvtucz38hw40puc9 0 579314 3655382 3644799 2026-09-16T09:37:09Z Tilaqtobe 183640 3655382 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:An early concept design of the ERIS instrument.jpg|thumb|Спектрографтың үш өлшемді моделі<ref>{{cite news|title=ERIS Project Starts|url=http://www.eso.org/public/announcements/ann13054/|access-date=14 June 2013|newspaper=ESO Announcement}}</ref> ]] '''3D модельдеу''' — үш өлшемді нысан жасау. Яғни кез-келген заттардың үш өлшемдік нұсқа ретінде өңдеу. 3D модельдеу тарихы өткен ғасырдың 60-жылдарынан басталады, ал қазіргі кезде бұл технология көптеген салаларда маңызды рөл атқаратын негізгі құралға айналды. Ойындар мен анимациядан бастап, автомобиль дизайны, архитектуралық жобалар, ғылыми зерттеулер мен медициналық имитацияларға дейінгі әртүрлі салаларда 3D модельдеу қолданылады.<ref>{{кітап|авторы=С.С.Сейтова, Ж.Н.Исахова. |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=3D модельдеу |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= |баспасы=Шымкент "Нұрлы бейне" баспасы |жыл= 2024 жыл |томы= |беттері= |барлық беті=84 |сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == Қолданылу аясы == Біз үш өлшемді нысанды көп нәрсе үшін қолдана аламыз. Мысалы: бұйымдар (жүзік, білезік және т.б.), технология(телефон ұстағыш, телефонға арналған қаб), ғылыми жоба (батарея, робот т.б.), көңіл көтеру (ойыншық және тағы да басқалары). == Жасалуы == Арнайы сайттарда, арнайы бағдарламаларда, 3D-принтерде жасалады. === Арнайы сайттар === Қазіргі кезде 3D модельдеуге арналған сайттар өте көп. Оның бірі "tinkercad сайты". Ол өте қолжетімді. Онымен жұмыс жасау өте оңай. === Арнайы бағдарламалар === 3D модельдеуге арналған бағдарламалардың саны жетерлік. Мысалы: Blender, Sweet Home 3D, Scultris, SketchUp Make, LEGO Digital Designer, nanoCad free, Autodesk, [[AutoCAD|Autocad]]. Олар үш өлшемді нұсқау жасау үшін арналған. === 3D принтер === Қазіргі таңда 3D принтер түрлері көп. 3D принтер- суретті үш өлшемді етіп шығаратын құрылғы. Ол сандық үш өлшемді модельді пайдалана отыра қабаттап шығарады. Суретті жасап шығаруға пластиктің бірнеше түрі негіз болады. Алайда бүгінде өндірушілер бейненің әлдеқайда шынайы болуына жаңа компоненттер қосып жатыр. '''3D модельдеу''' — арнайы бағдарламалық жасақтама көмегімен кез келген объектінің немесе беттің үш өлшемді (ені, биіктігі, тереңдігі бар) цифрлық математикалық бейнесін жасау процесі. Бүгінгі таңда бұл заманауи өндіріс, кино, ойын индустриясы және сәулет өнерінің ажырамас бөлігіне айналды. == 3D модельдеуге арналған ең танымал бағдарламалар == Қолданылу бағытына қарай бағдарламалар бірнеше топқа бөлінеді: class="wikitable" Бағдарлама атауы Бағыты мен ерекшелігі Қолданылатын саласы '''Blender''' Тегін, ашық кодты, функциясы өте көп. Ойындар, анимация, концепт-арт '''Autodesk Maya / 3ds Max''' Индустрия стандарты, кәсіби деңгейдегі күрделі құралдар. Голливуд фильмдері, ірі ойын студиялары, интерьер дизайны '''ZBrush''' Цифрлық мүсіндеу (sculpting), жоғары детальды органикалық модельдер. Кейіпкерлер жасау, құбыжықтар, адам анатомиясы '''SolidWorks / AutoCAD''' Инженерлік және дәл өлшемді модельдеу (CAD). Машина жасау, сәулет, өндіріс, 3D басып шығару (printing) == 3D модельдеудің негізгі түрлері == '''Полигоналды модельдеу (Polygonal Modeling):''' Объектіні нүктелер (vertices), сызықтар (edges) және жазықтықтар (faces/polygons) арқылы құрастыру. Ойын индустриясында ең көп таралған түрі. '''Сплайндік модельдеу (NURBS):''' Модельді тегіс, математикалық қисық сызықтар арқылы жасау. Автомобиль дизайнында және күрделі тегіс беттерді сызуда қолданылады. '''Скульптинг (Digital Sculpting):''' Сандық саз балшықпен жұмыс істегендей, модельді созып, қысып, пішін беру. Кейіпкерлер мен органикалық заттарды жасауға өте ыңғайлы. ----{{дереккөздер}} [[Санат:Ғылымтану]] ce6d2rx49bbt14uutjqi3nx4601lgfg 3655392 3655382 2026-09-16T09:46:31Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Tilaqtobe|Tilaqtobe]] ([[User talk:Tilaqtobe|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3607416 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:An early concept design of the ERIS instrument.jpg|thumb|Спектрографтың үш өлшемді моделі<ref>{{cite news|title=ERIS Project Starts|url=http://www.eso.org/public/announcements/ann13054/|access-date=14 June 2013|newspaper=ESO Announcement}}</ref> ]] '''3D модельдеу''' — үш өлшемді нысан жасау. Яғни кез-келген заттардың үш өлшемдік нұсқа ретінде өңдеу. 3D модельдеу тарихы өткен ғасырдың 60-жылдарынан басталады, ал қазіргі кезде бұл технология көптеген салаларда маңызды рөл атқаратын негізгі құралға айналды. Ойындар мен анимациядан бастап, автомобиль дизайны, архитектуралық жобалар, ғылыми зерттеулер мен медициналық имитацияларға дейінгі әртүрлі салаларда 3D модельдеу қолданылады.<ref>{{кітап|авторы=С.С.Сейтова, Ж.Н.Исахова. |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=3D модельдеу |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= |баспасы=Шымкент "Нұрлы бейне" баспасы |жыл= 2024 жыл |томы= |беттері= |барлық беті=84 |сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == Қолданылу аясы == Біз үш өлшемді нысанды көп нәрсе үшін қолдана аламыз. Мысалы: бұйымдар (жүзік, білезік және т.б.), технология(телефон ұстағыш, телефонға арналған қаб), ғылыми жоба (батарея, робот т.б.), көңіл көтеру (ойыншық және тағы да басқалары). == Жасалуы == Арнайы сайттарда, арнайы бағдарламаларда, 3D-принтерде жасалады. === Арнайы сайттар === Қазіргі кезде 3D модельдеуге арналған сайттар өте көп. Оның бірі "tinkercad сайты". Ол өте қолжетімді. Онымен жұмыс жасау өте оңай. === Арнайы бағдарламалар === 3D модельдеуге арналған бағдарламалардың саны жетерлік. Мысалы: Blender, Sweet Home 3D, Scultris, SketchUp Make, LEGO Digital Designer, nanoCad free, Autodesk, [[AutoCAD|Autocad]]. Олар үш өлшемді нұсқау жасау үшін арналған. === 3D принтер === Қазіргі таңда 3D принтер түрлері көп. 3D принтер- суретті үш өлшемді етіп шығаратын құрылғы. Ол сандық үш өлшемді модельді пайдалана отыра қабаттап шығарады. Суретті жасап шығаруға пластиктің бірнеше түрі негіз болады. Алайда бүгінде өндірушілер бейненің әлдеқайда шынайы болуына жаңа компоненттер қосып жатыр. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ғылымтану]] k849moey3sw5vskg3obahf35ord4psa 0 581284 3655058 3438025 2026-09-15T15:37:15Z Makenzis 71333 3655058 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Испания}} Осасуна |ағымдағы маусым = |логотипі = CA_Osasuna_2024_crest.svg |толық атауы = |лақап аты = |құрылған = 1920 |таратылды = |стадионы = [[Эстадио Рейно де Наварра]], [[Памплона]] |сыйымдылығы = 23576 |иесі = |президенті = |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = {{flagicon|Испания}} Висенто Морено |капитаны = |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = Ла Лига |маусым = 2025/26 |орын = 17-ші |сайты = | pattern_la1 = _osasuna2425h | pattern_b1 = _osasuna2425h | pattern_ra1 = _osasuna2425h | pattern_sh1 = _osasuna2425h | pattern_so1 = _redtop | socks1 = 001355 | pattern_la2 = _osasuna2425a | pattern_b2 = _osasuna2425a | pattern_ra2 = _osasuna2425a | pattern_sh2 = _osasuna2425a | pattern_so2 = _navytop | socks2 = dbd7d1 | pattern_la3 = _osasuna2425t | pattern_b3 = _osasuna2425t | pattern_ra3 = _osasuna2425t | pattern_sh3 = _osasuna2425t | pattern_so3 = | socks3 = 000000 }} '''«Осасуна»''' ({{lang2|eu|es|Club Atlético Osasuna}}) — [[Испания|Испанияның]] Памплона қаласындағы футбол клубы. Атауын қазақшаға тікелей аударса "Денсаулық" деген мағына береді. == Тарихы == Клуб 1920 жылы құрылған. 1935 жылы бірінші рет [[Футболдан Испания чемпионаты|Ла лигада]] өнер көрсетті. 2004/05 жылғы маусымда Испания кубогының финалына шықты де, "Бетистен" ұтылып қалды. 2005/06 жылғы маусымда Испания чемпионатында 4-ші орынға табан тіреді де, [[УЕФА Чемпиондар Лигасы 2006/07|2006/07 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасына]] қатысты. Үшінші іріктеуде "[[Гамбург (футбол клубы)|Гамбургтен]]" сырт алаңдағы доп басымдығымен ұтылды (0:0, 1:1). Осылайша жарысты УЕФА кубоында жалғастырды. Жартылай финалға дейін жетіп, "[[Севилья|Севильядан]]" жеңілуге мәжбүр болды. == Құрамы == ''29 тамыз, 2019''{{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=ESP|pos=GK|name=[[Серхио Эррера]]}} {{Fs player|no=2|nat=ESP|pos=DF|name=[[Игнасио Видаль]]}} {{Fs player|no=3|nat=ESP|pos=DF|name=[[Рауль Навас]]}} {{Fs player|no=4|nat=ESP|pos=DF|name=[[Унай Гарсия]]}} {{Fs player|no=5|nat=ESP|pos=DF|name=[[Давид Гарсия]]}} {{Fs player|(к)|no=6|nat=ESP|pos=DF|name=[[Ойер Санхурхо]]}} {{Fs player|no=7|nat=ESP|pos=FW|name=[[Марк Кардона]]}} {{Fs player|no=8|nat=ESP|pos=MF|name=[[Фран Мерида]]}} {{Fs player|no=9|nat=ARG|pos=FW|name=[[Чими Авила]]}} {{Fs player|no=10|nat=ESP|pos=MF|name=[[Роберто Торрес Моралес]]}} {{Fs player|no=11|nat=ESP|pos=FW|name=[[Брандон Томас]]}} {{Fs player|no=12|nat=ARG|pos=DF|name=[[Факундо Ронкалья]]}} {{Fs player|no=13|nat=ESP|pos=GK|name=[[Рубен Иван Мартинес]]}} {{Fs player|no=14|nat=ESP|pos=MF|name=[[Рубен Гарсия]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=16|nat=ESP|pos=DF|name=[[Лильо Кастельяно]]}} {{Fs player|no=17|nat=ESP|pos=MF|name=[[Робер Ибаньес]]}} {{Fs player|no=18|nat=ESP|pos=FW|name=[[Хуан Вильяр]]}} {{Fs player|no=19|nat=ESP|pos=MF|name=[[Кике Барха]]}} {{Fs player|no=20|nat=SRB|pos=MF|name=[[Дарко Брашанац]]}} {{Fs player|no=21|nat=ESP|pos=MF|name=[[Иньиго Перес]]}} {{Fs player|no=22|nat=ESP|pos=FW|name=[[Адриан Лопес]]}} {{Fs player|no=23|nat=ESP|pos=DF|name=[[Адриане Эрнандес]]}} {{Fs player|no=26|nat=ESP|pos=GK|name=[[Хуан Мануэль Перес Руиз]]}} {{Fs player|no=27|nat=ESP|pos=MF|name=[[Хон Монкайола]]}} {{Fs player|no=28|nat=ESP|pos=MF|name=[[Луис Переа Эрнандес]]}} {{Fs player|no=29|nat=ESP|pos=DF|name=[[Эндика Иригойен]]}} {{Fs player|no=30|nat=ECU|pos=DF|name=[[Первис Эступьян]]}} {{Fs end}} == Атақты ойыншылары == * Пипа Ганседо (Аргентина) * [[Вальтер Пандиани]] (Уругвай) * [[Карлос Вела]] (Мексика) * [[Хавьер Агирре]] (Мексика) * Джавад Некунам (Иран) * Джон Алоизи (Аустралия) * Ярослав Плашил (Чехия) * [[Саво Милошевич]] (Сербия) * Дмитрий Викторович Кузнецов (КСРО) * Рауль Гарсия (Испания) * [[Хуанфран Торрес]] (Испания) * [[Роберто Сольдадо]] (Испания) * [[Начо Монреаль]] (Испания) * Франсиско Пуньяль (Испания) * Андрес Фернандес * Сесар Аспиликуэта (Испания) * Хави Гарсия (Испания) * [[Хавьер Мартинес]] (Испания) * Мигель Фланьо (Испания) * Йон Андони Гойкоэчеа (Испания) == Сілтемелер == * [https://www.osasuna.es Ресми сайт]{{ref-es}} [[Санат:Испания футбол клубтары]] mhqw6bm94ktzzaqp7zp0j1mpdfcjy9v 3655061 3655058 2026-09-15T15:37:30Z Makenzis 71333 /* Құрамы */ 29 тамыз, 2019 3655061 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Испания}} Осасуна |ағымдағы маусым = |логотипі = CA_Osasuna_2024_crest.svg |толық атауы = |лақап аты = |құрылған = 1920 |таратылды = |стадионы = [[Эстадио Рейно де Наварра]], [[Памплона]] |сыйымдылығы = 23576 |иесі = |президенті = |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = {{flagicon|Испания}} Висенто Морено |капитаны = |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = Ла Лига |маусым = 2025/26 |орын = 17-ші |сайты = | pattern_la1 = _osasuna2425h | pattern_b1 = _osasuna2425h | pattern_ra1 = _osasuna2425h | pattern_sh1 = _osasuna2425h | pattern_so1 = _redtop | socks1 = 001355 | pattern_la2 = _osasuna2425a | pattern_b2 = _osasuna2425a | pattern_ra2 = _osasuna2425a | pattern_sh2 = _osasuna2425a | pattern_so2 = _navytop | socks2 = dbd7d1 | pattern_la3 = _osasuna2425t | pattern_b3 = _osasuna2425t | pattern_ra3 = _osasuna2425t | pattern_sh3 = _osasuna2425t | pattern_so3 = | socks3 = 000000 }} '''«Осасуна»''' ({{lang2|eu|es|Club Atlético Osasuna}}) — [[Испания|Испанияның]] Памплона қаласындағы футбол клубы. Атауын қазақшаға тікелей аударса "Денсаулық" деген мағына береді. == Тарихы == Клуб 1920 жылы құрылған. 1935 жылы бірінші рет [[Футболдан Испания чемпионаты|Ла лигада]] өнер көрсетті. 2004/05 жылғы маусымда Испания кубогының финалына шықты де, "Бетистен" ұтылып қалды. 2005/06 жылғы маусымда Испания чемпионатында 4-ші орынға табан тіреді де, [[УЕФА Чемпиондар Лигасы 2006/07|2006/07 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасына]] қатысты. Үшінші іріктеуде "[[Гамбург (футбол клубы)|Гамбургтен]]" сырт алаңдағы доп басымдығымен ұтылды (0:0, 1:1). Осылайша жарысты УЕФА кубоында жалғастырды. Жартылай финалға дейін жетіп, "[[Севилья|Севильядан]]" жеңілуге мәжбүр болды. == Атақты ойыншылары == * Пипа Ганседо (Аргентина) * [[Вальтер Пандиани]] (Уругвай) * [[Карлос Вела]] (Мексика) * [[Хавьер Агирре]] (Мексика) * Джавад Некунам (Иран) * Джон Алоизи (Аустралия) * Ярослав Плашил (Чехия) * [[Саво Милошевич]] (Сербия) * Дмитрий Викторович Кузнецов (КСРО) * Рауль Гарсия (Испания) * [[Хуанфран Торрес]] (Испания) * [[Роберто Сольдадо]] (Испания) * [[Начо Монреаль]] (Испания) * Франсиско Пуньяль (Испания) * Андрес Фернандес * Сесар Аспиликуэта (Испания) * Хави Гарсия (Испания) * [[Хавьер Мартинес]] (Испания) * Мигель Фланьо (Испания) * Йон Андони Гойкоэчеа (Испания) == Сілтемелер == * [https://www.osasuna.es Ресми сайт]{{ref-es}} [[Санат:Испания футбол клубтары]] g8gm23v0bsl2m6qydexpo132ljx1rk3 0 583218 3655339 3595236 2026-09-16T09:04:40Z Tilaqtobe 183640 3655339 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Көңіл толқыны''' – қазақ композиторы, домбырашы, күйші – [[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков|Секен Тұрысбеков]] шығарған күй. Бұл күй тағдыр тәлкегіне түскен кезде дүниеге келген. «Көңіл толқыны» 1985-87 жылдары туған. == Күйдің шығу тарихы == Секен аға екі жасар Жанар және Анар атты қыздарынан табан асты айырылып қалған. Бірін көлік қағып кетсе, екіншісіне көз тиіп қайтыс болған. Қос бірдей баласын жер астына тапсырған Секен аға ауыр күйге түсіп, қатты тұйықталып кеткен. Жер бетіне сыймай, қайғы жамылған сәтте, «Көңіл толқыны» күйін өмірге әкеледі. Күй бірден көпшіліктің ыстық ықыласына бөленіп, кеңінен таралады. Тіпті, алыс-жақын шетелдегі жұртшылық күйді тыңдаған бойда оның авторын іздестіріп, күйдің шығу тарихына білгілері келеді. Жапондық тыңдармандар күй аннотациясын сұраған кезде, автор іштегі орны толмас, өкінішті сыртқа шығармас үшін «Бұл күй «Невада-Семей» қайғысына арналған еді» деп қоя берген. Секен Тұрысбеков «Көңіл толқыны» кітабында былай деп жазады: «Күйдің өзегінде әкенің орны толмас өкініші мен өксігі жатыр. «Көңіл толқыны» — өзіне дейінгі ұлы күйші-сазгерлердің рухани жалғасы болғанымен, ішкі табиғаты мүлде бөлек, жүрек қылын дірілдете шертер күші бар, тыңдаушысын ой мен сезім тұңғиығына тартатын туынды». Музыкалық ерекшелігі мен сипаты '''Лиризм мен философия:''' Күй мұңды, сазды әуенмен басталып, адам жанының ішкі арпалысын, өмір мен өлім туралы философиялық ойларын жеткізеді. '''Аспаптардың үйлесімі:''' Алғашқыда домбыраға арналып шығарылғанымен, кейіннен бұл күй «Ақ жауын» камералық оркестрінің және басқа да үлкен ансамбльдердің орындауында кобыз, сыбызғы және виолончель сияқты аспаптардың қосылуымен жаңаша сипат алды. '''Әмбебаптығы:''' Күйдің әуені соншалықты жатық әрі терең болғандықтан, ол тек қазақ тыңдармандарының ғана емес, шетелдік музыка мамандарының да жоғары бағасына ие болды. «Көңіл толқыны» бүгінде тек қазалы немесе мұңды сәттерде ғана емес, адамның ішкі жан дүниесін тазартатын, терең ойға батыратын классикалық туынды ретінде орындалады. [[Санат:Күйлер]] sinj05uynsshqoi72jvnq8v0cftibki 3655364 3655339 2026-09-16T09:24:12Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Tilaqtobe|Tilaqtobe]] ([[User talk:Tilaqtobe|т]]) өңдемелерінен [[User:Сауле Жантелиева|Сауле Жантелиева]] соңғы нұсқасына қайтарды 3595236 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Көңіл толқыны''' – қазақ композиторы, домбырашы, күйші – [[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков|Секен Тұрысбеков]] шығарған күй. Бұл күй тағдыр тәлкегіне түскен кезде дүниеге келген. «Көңіл толқыны» 1985-87 жылдары туған. == Күйдің шығу тарихы == Секен аға екі жасар Жанар және Анар атты қыздарынан табан асты айырылып қалған. Бірін көлік қағып кетсе, екіншісіне көз тиіп қайтыс болған. Қос бірдей баласын жер астына тапсырған Секен аға ауыр күйге түсіп, қатты тұйықталып кеткен. Жер бетіне сыймай, қайғы жамылған сәтте, «Көңіл толқыны» күйін өмірге әкеледі. Күй бірден көпшіліктің ыстық ықыласына бөленіп, кеңінен таралады. Тіпті, алыс-жақын шетелдегі жұртшылық күйді тыңдаған бойда оның авторын іздестіріп, күйдің шығу тарихына білгілері келеді. Жапондық тыңдармандар күй аннотациясын сұраған кезде, автор іштегі орны толмас, өкінішті сыртқа шығармас үшін «Бұл күй «Невада-Семей» қайғысына арналған еді» деп қоя берген. Секен Тұрысбеков «Көңіл толқыны» кітабында былай деп жазады: «Күйдің өзегінде әкенің орны толмас өкініші мен өксігі жатыр. «Көңіл толқыны» — өзіне дейінгі ұлы күйші-сазгерлердің рухани жалғасы болғанымен, ішкі табиғаты мүлде бөлек, жүрек қылын дірілдете шертер күші бар, тыңдаушысын ой мен сезім тұңғиығына тартатын туынды». [[Санат:Күйлер]] 6kzx5jppqk8lb11mbhjnbigxm0tb65p 0 586255 3655010 2984047 2026-09-15T14:54:22Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655010 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Сент-Андрус |шынайы атауы = |сурет = St Andrews from Regulus tower - geograph.org.uk - 254003.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 20|lat_sec = 20 |lon_dir = W|lon_deg = 02|lon_min = 47|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 906 жыл |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 12,5 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 24 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{Құлдырау}}16 460 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 1316,8 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1334 |пошта индексі = KY16 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = https://standrews.com/homepage |сайт тілі = en }} '''Сент-Андрус''' ({{lang-en|St Andrews}}, аударғанда — [[Апостол Андрей|Киелі Андрейдің]] қаласы, [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Cill Rìmhinn'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Saunt Aundraes'') — [[Шотландия|Шотландияның]] [[Файф]] облысындағы ескі қала. Елдің шығысындағы [[Солтүстік теңізі|Солтүстік теңіздің]] жағалауында орналасқан. Дәстүр бойынша әлемдегі [[гольф]] орталықтарының бірі. == Тарихы == Аңыз бойынша грек монахы [[Шотландық Регул|Регулға]] періште келіп, [[Апостол Андрей|апостол Андрейдің]] қалдықтарын қиыр шетке алып кетуін сұрады. Оның кемесі ауылдың жағалауында тоқтады, кейінірек ол Әулие Андрейдің құрметіне аталып кетті. Сол жерде Регулдың бастауымен шіркеу салынды. Апостол Андрей Шотландияның қамқоршысы ретінде мойындалды. 906 жылдан бастап [[XVIII ғасыр|XVIII]] ғасырға дейін Сан-Андрус Шотландияның шіркеулі астанасы атанды. Қала тағы да [[1413 жыл|1413]] жылы салынған Шотландиядағы ең ескі және Британиядағы ескі университеттердің ішінде үшінші орын алатын [[Сент-Эндрюс университеті|университет]] орналасқан. == Университет == Шотландиядағы ең ескі Сент-Андрус университеті 1413 жылы салынып, [[XVI ғасыр|XVI]] ғасырдың ортасында үш колледжі болды: Әулие Сальватора (1450), Әулие Леонарда (1511) және Әулие Мария (1538). == Гольф == Әулие Андрус гольфтің отаны деген атаққа үміткер, мұнда Солтүстік теңіз жағалауындағы ең көне гольф алаңдары бар. Гольф-алаңның негізгі атауы ''St. Andrew’s Old Course''. Осы алаңда ойнау үшін мұнда көрнекті ойыншылар келеді. Жақында жаңа ''Course'' пайда болды - қатарынан сегізінші. Осы алаңда ойнау үшін, жарыстардың біріне қатысу керек. Жыл сайын осында ірі турнирлер өткізіледі және бұл турнирлерге [[Майкл Дуглас]] пен [[Кэтрин Зета-Джонс]] жиі келеді. [[Сурет:St Andrews Cathedral Ruins Front.jpg|thumb|right|200px|Кафедралдық собордың қирандылары]] == Қаланың көрікті жерлері == *[[Әулие Андрей соборы (Сент-Эндрус)|Әулие Андрей соборының]] қирандылары *Әулие Рулдың мұнарасы *[[Сент-Эндрус сарайы|Әулие Андрейдің сарайы]] *Киелі Үштіктің приход шіркеуі *Доминикандық капелла *Сент-Андрус университетінің ғимараты == Сілтеме == *[https://www.hugedomains.com/domain_profile.cfm?d=aboutstandrews&e=com Сент-Андрюстың туристикалық сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015081501/https://www.hugedomains.com/domain_profile.cfm?d=aboutstandrews&e=com |date=2017-10-15 }} [[Санат:Шотландия қалалары]] l4sp0v6qluqnsfssa4ak2ozeom466n4 3655011 3655010 2026-09-15T14:56:03Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655011 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Сент-Андрус |шынайы атауы = |сурет = St Andrews from Regulus tower - geograph.org.uk - 254003.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 20|lat_sec = 20 |lon_dir = W|lon_deg = 02|lon_min = 47|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Файф |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 906 жыл |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 12,5 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 24 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{Құлдырау}}16 460 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 1316,8 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1334 |пошта индексі = KY16 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = https://standrews.com/homepage |сайт тілі = en }} '''Сент-Андрус''' ({{lang-en|St Andrews}}, аударғанда — [[Апостол Андрей|Киелі Андрейдің]] қаласы, [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Cill Rìmhinn'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Saunt Aundraes'') — [[Шотландия|Шотландияның]] [[Файф]] облысындағы ескі қала. Елдің шығысындағы [[Солтүстік теңізі|Солтүстік теңіздің]] жағалауында орналасқан. Дәстүр бойынша әлемдегі [[гольф]] орталықтарының бірі. == Тарихы == Аңыз бойынша грек монахы [[Шотландық Регул|Регулға]] періште келіп, [[Апостол Андрей|апостол Андрейдің]] қалдықтарын қиыр шетке алып кетуін сұрады. Оның кемесі ауылдың жағалауында тоқтады, кейінірек ол Әулие Андрейдің құрметіне аталып кетті. Сол жерде Регулдың бастауымен шіркеу салынды. Апостол Андрей Шотландияның қамқоршысы ретінде мойындалды. 906 жылдан бастап [[XVIII ғасыр|XVIII]] ғасырға дейін Сан-Андрус Шотландияның шіркеулі астанасы атанды. Қала тағы да [[1413 жыл|1413]] жылы салынған Шотландиядағы ең ескі және Британиядағы ескі университеттердің ішінде үшінші орын алатын [[Сент-Эндрюс университеті|университет]] орналасқан. == Университет == Шотландиядағы ең ескі Сент-Андрус университеті 1413 жылы салынып, [[XVI ғасыр|XVI]] ғасырдың ортасында үш колледжі болды: Әулие Сальватора (1450), Әулие Леонарда (1511) және Әулие Мария (1538). == Гольф == Әулие Андрус гольфтің отаны деген атаққа үміткер, мұнда Солтүстік теңіз жағалауындағы ең көне гольф алаңдары бар. Гольф-алаңның негізгі атауы ''St. Andrew’s Old Course''. Осы алаңда ойнау үшін мұнда көрнекті ойыншылар келеді. Жақында жаңа ''Course'' пайда болды - қатарынан сегізінші. Осы алаңда ойнау үшін, жарыстардың біріне қатысу керек. Жыл сайын осында ірі турнирлер өткізіледі және бұл турнирлерге [[Майкл Дуглас]] пен [[Кэтрин Зета-Джонс]] жиі келеді. [[Сурет:St Andrews Cathedral Ruins Front.jpg|thumb|right|200px|Кафедралдық собордың қирандылары]] == Қаланың көрікті жерлері == *[[Әулие Андрей соборы (Сент-Эндрус)|Әулие Андрей соборының]] қирандылары *Әулие Рулдың мұнарасы *[[Сент-Эндрус сарайы|Әулие Андрейдің сарайы]] *Киелі Үштіктің приход шіркеуі *Доминикандық капелла *Сент-Андрус университетінің ғимараты == Сілтеме == *[https://www.hugedomains.com/domain_profile.cfm?d=aboutstandrews&e=com Сент-Андрюстың туристикалық сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015081501/https://www.hugedomains.com/domain_profile.cfm?d=aboutstandrews&e=com |date=2017-10-15 }} [[Санат:Шотландия қалалары]] 75eu1sw3lzbnvk0jb7q66dwc8k0uv2l 3655012 3655011 2026-09-15T14:57:28Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655012 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Сент-Андрус |шынайы атауы = {{lang-en|St Andrews}}<br /> {{lang-gd|Cill Rìmhinn}}, {{lang-sco|Saunt Aundraes}} |сурет = St Andrews from Regulus tower - geograph.org.uk - 254003.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 20|lat_sec = 20 |lon_dir = W|lon_deg = 02|lon_min = 47|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Файф |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 906 жыл |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 12,5 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 24 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{Құлдырау}}16 460 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 1316,8 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1334 |пошта индексі = KY16 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = https://standrews.com/homepage |сайт тілі = en }} '''Сент-Андрус''' ({{lang-en|St Andrews}}, {{lang-gd|Cill Rìmhinn}}, {{lang-sco|Saunt Aundraes}}) — [[Шотландия|Шотландияның]] [[Файф]] облысындағы ескі қала. Елдің шығысындағы [[Солтүстік теңізі|Солтүстік теңіздің]] жағалауында орналасқан. Дәстүр бойынша әлемдегі [[гольф]] орталықтарының бірі. == Тарихы == Аңыз бойынша грек монахы [[Шотландық Регул|Регулға]] періште келіп, [[Апостол Андрей|апостол Андрейдің]] қалдықтарын қиыр шетке алып кетуін сұрады. Оның кемесі ауылдың жағалауында тоқтады, кейінірек ол Әулие Андрейдің құрметіне аталып кетті. Сол жерде Регулдың бастауымен шіркеу салынды. Апостол Андрей Шотландияның қамқоршысы ретінде мойындалды. 906 жылдан бастап [[XVIII ғасыр|XVIII]] ғасырға дейін Сан-Андрус Шотландияның шіркеулі астанасы атанды. Қала тағы да [[1413 жыл|1413]] жылы салынған Шотландиядағы ең ескі және Британиядағы ескі университеттердің ішінде үшінші орын алатын [[Сент-Эндрюс университеті|университет]] орналасқан. == Университет == Шотландиядағы ең ескі Сент-Андрус университеті 1413 жылы салынып, [[XVI ғасыр|XVI]] ғасырдың ортасында үш колледжі болды: Әулие Сальватора (1450), Әулие Леонарда (1511) және Әулие Мария (1538). == Гольф == Әулие Андрус гольфтің отаны деген атаққа үміткер, мұнда Солтүстік теңіз жағалауындағы ең көне гольф алаңдары бар. Гольф-алаңның негізгі атауы ''St. Andrew’s Old Course''. Осы алаңда ойнау үшін мұнда көрнекті ойыншылар келеді. Жақында жаңа ''Course'' пайда болды - қатарынан сегізінші. Осы алаңда ойнау үшін, жарыстардың біріне қатысу керек. Жыл сайын осында ірі турнирлер өткізіледі және бұл турнирлерге [[Майкл Дуглас]] пен [[Кэтрин Зета-Джонс]] жиі келеді. [[Сурет:St Andrews Cathedral Ruins Front.jpg|thumb|right|200px|Кафедралдық собордың қирандылары]] == Қаланың көрікті жерлері == *[[Әулие Андрей соборы (Сент-Эндрус)|Әулие Андрей соборының]] қирандылары *Әулие Рулдың мұнарасы *[[Сент-Эндрус сарайы|Әулие Андрейдің сарайы]] *Киелі Үштіктің приход шіркеуі *Доминикандық капелла *Сент-Андрус университетінің ғимараты == Сілтеме == *[https://www.hugedomains.com/domain_profile.cfm?d=aboutstandrews&e=com Сент-Андрюстың туристикалық сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015081501/https://www.hugedomains.com/domain_profile.cfm?d=aboutstandrews&e=com |date=2017-10-15 }} [[Санат:Шотландия қалалары]] h39ncwj5g5yefp8bssidp5nhjx1ct4y 0 586569 3655000 3621444 2026-09-15T14:39:52Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655000 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Эдинбург кемежайы |қазақша атауы = Лит |шынайы атауы = |сурет = LeithView.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 58|lat_sec = 48 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 10|lon_sec = 12 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Leith |сайты = |сайт тілі = }} '''Лит''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. және [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]] ''Leith'' [ˈliːθ], [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Lìte'') — Өткенде [[Шотландия]]ның кішкентай тәуелсіз [[кемежай]] қалашығы болған, бүгінде (1920 жылдан бастап) - [[Эдинбург]]тың кемежайы және солтүстік аймақ. [[1560 жыл]]ы ағылшындардың сол кездегі одақтасы шотландтардың шабуылы мен қоршауына төтеп беруге мәжбүр болды. == Дін == Литте бірнеше тарихи танымал шіркеулер, соның ішінде Солтүстік Литтің приход шіркеуі мен Оңтүстік Литтің приход шіркеуі (екеуіде Шотландияда) және Римдік-католикалық Әулие Марияның теңіз жұлдызы бар. Бұл аймақта сикх пен индус ғибадатханалары, шиитік және сүннитік мешіттер, қоғамдық орталықтар, елуліктер орталығы, украиндық грек-католиқалық шіркеулер бар: сондай-ақ бұнда бұрын норвег шіркеуі болған, Литтегі көркемөнер мектебі бар. == Литта туған белгілі адамдар == *[[Габриэль Скотт]] *[[Джон Чейн]] *[[Роберт Джемсон]] *[[Сигурд Скотт-Хансен]] *[[Крис Смолл]] *[[Ирвин Уэлш]] *[[Джон Хантер (губернатор)|Джон Хантер]] == Тағы қараңыз == *[[Мария Стюарт]] *[[Абердин]] *[[Мария де Гиз]] *[[Фрэнсис Стюарт, Ботвелл графы]] *[[Ковенант қозғалысы]] *[[Джеймс Гамильтон, 1-ші Гамильтон герцогы]] *[[Данбар түбіндегі шайқас]] == Сілтемелер == *[http://www.leithermagazine.com The Leither Magazine, a free-community centric magazine covering news, culture, reviews and blogs ''from the edges of Edinburgh''] *[http://www.leithfestival.com Leith Festival a community based festival] *[http://greenerleith.org.uk Greener Leith, community news blog managed by charity of same name]{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Шотландия қалалары]] [[Санат:Шотландияның кемежайлары мен айлақтары]] 2yfvaqo64rgcw1nukr5qldf4fwp5ryg 3655002 3655000 2026-09-15T14:43:27Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655002 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Эдинбург кемежайы |қазақша атауы = Лит |шынайы атауы = {{lang-en|Leith}}<br /> {{Lang-gd|Lìte}} |сурет = LeithView.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 58|lat_sec = 48 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 10|lon_sec = 12 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Leith |сайты = |сайт тілі = }} '''Лит''' ({{lang-en|Leith}}, {{Lang-sco|Leith}} [ˈliːθ], {{Lang-gd|Lìte}}) — Өткенде [[Шотландия]]ның кішкентай тәуелсіз [[кемежай]] қалашығы болған, бүгінде (1920 жылдан бастап) - [[Эдинбург]]тың кемежайы және солтүстік аймақ. [[1560 жыл]]ы ағылшындардың сол кездегі одақтасы шотландтардың шабуылы мен қоршауына төтеп беруге мәжбүр болды. == Дін == Литте бірнеше тарихи танымал шіркеулер, соның ішінде Солтүстік Литтің приход шіркеуі мен Оңтүстік Литтің приход шіркеуі (екеуіде Шотландияда) және Римдік-католикалық Әулие Марияның теңіз жұлдызы бар. Бұл аймақта сикх пен индус ғибадатханалары, шиитік және сүннитік мешіттер, қоғамдық орталықтар, елуліктер орталығы, украиндық грек-католиқалық шіркеулер бар: сондай-ақ бұнда бұрын норвег шіркеуі болған, Литтегі көркемөнер мектебі бар. == Литта туған белгілі адамдар == *[[Габриэль Скотт]] *[[Джон Чейн]] *[[Роберт Джемсон]] *[[Сигурд Скотт-Хансен]] *[[Крис Смолл]] *[[Ирвин Уэлш]] *[[Джон Хантер (губернатор)|Джон Хантер]] == Тағы қараңыз == *[[Мария Стюарт]] *[[Абердин]] *[[Мария де Гиз]] *[[Фрэнсис Стюарт, Ботвелл графы]] *[[Ковенант қозғалысы]] *[[Джеймс Гамильтон, 1-ші Гамильтон герцогы]] *[[Данбар түбіндегі шайқас]] == Сілтемелер == *[http://www.leithermagazine.com The Leither Magazine, a free-community centric magazine covering news, culture, reviews and blogs ''from the edges of Edinburgh''] *[http://www.leithfestival.com Leith Festival a community based festival] *[http://greenerleith.org.uk Greener Leith, community news blog managed by charity of same name]{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Шотландия қалалары]] [[Санат:Шотландияның кемежайлары мен айлақтары]] 5xbteumn60xjsw5ma2nlo009awawoq2 3655003 3655002 2026-09-15T14:44:30Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655003 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Эдинбург кемежайы |қазақша атауы = Лит |шынайы атауы = {{lang-en|Leith}}<br /> {{Lang-gd|Lìte}} |сурет = LeithView.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 58|lat_sec = 48 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 10|lon_sec = 12 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 50 030 |санақ жылы = 2011 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = 0131 |пошта индексі = EH6 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Leith |сайты = |сайт тілі = }} '''Лит''' ({{lang-en|Leith}}, {{Lang-sco|Leith}} [ˈliːθ], {{Lang-gd|Lìte}}) — Өткенде [[Шотландия]]ның кішкентай тәуелсіз [[кемежай]] қалашығы болған, бүгінде (1920 жылдан бастап) - [[Эдинбург]]тың кемежайы және солтүстік аймақ. [[1560 жыл]]ы ағылшындардың сол кездегі одақтасы шотландтардың шабуылы мен қоршауына төтеп беруге мәжбүр болды. == Дін == Литте бірнеше тарихи танымал шіркеулер, соның ішінде Солтүстік Литтің приход шіркеуі мен Оңтүстік Литтің приход шіркеуі (екеуіде Шотландияда) және Римдік-католикалық Әулие Марияның теңіз жұлдызы бар. Бұл аймақта сикх пен индус ғибадатханалары, шиитік және сүннитік мешіттер, қоғамдық орталықтар, елуліктер орталығы, украиндық грек-католиқалық шіркеулер бар: сондай-ақ бұнда бұрын норвег шіркеуі болған, Литтегі көркемөнер мектебі бар. == Литта туған белгілі адамдар == *[[Габриэль Скотт]] *[[Джон Чейн]] *[[Роберт Джемсон]] *[[Сигурд Скотт-Хансен]] *[[Крис Смолл]] *[[Ирвин Уэлш]] *[[Джон Хантер (губернатор)|Джон Хантер]] == Тағы қараңыз == *[[Мария Стюарт]] *[[Абердин]] *[[Мария де Гиз]] *[[Фрэнсис Стюарт, Ботвелл графы]] *[[Ковенант қозғалысы]] *[[Джеймс Гамильтон, 1-ші Гамильтон герцогы]] *[[Данбар түбіндегі шайқас]] == Сілтемелер == *[http://www.leithermagazine.com The Leither Magazine, a free-community centric magazine covering news, culture, reviews and blogs ''from the edges of Edinburgh''] *[http://www.leithfestival.com Leith Festival a community based festival] *[http://greenerleith.org.uk Greener Leith, community news blog managed by charity of same name]{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Шотландия қалалары]] [[Санат:Шотландияның кемежайлары мен айлақтары]] dy810yj0ejarnqkido7huydav06prtp 3655005 3655003 2026-09-15T14:45:33Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655005 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Эдинбург кемежайы |қазақша атауы = Лит |шынайы атауы = {{lang-en|Leith}}<br /> {{Lang-gd|Lìte}} |сурет = LeithView.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 58|lat_sec = 48 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 10|lon_sec = 12 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Қала |аймағы = Эдинбург |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 50 030 |санақ жылы = 2011 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = 0131 |пошта индексі = EH6 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Leith |сайты = |сайт тілі = }} '''Лит''' ({{lang-en|Leith}}, {{Lang-sco|Leith}} [ˈliːθ], {{Lang-gd|Lìte}}) — Өткенде [[Шотландия]]ның кішкентай тәуелсіз [[кемежай]] қалашығы болған, бүгінде (1920 жылдан бастап) - [[Эдинбург]]тың кемежайы және солтүстік аймақ. [[1560 жыл]]ы ағылшындардың сол кездегі одақтасы шотландтардың шабуылы мен қоршауына төтеп беруге мәжбүр болды. == Дін == Литте бірнеше тарихи танымал шіркеулер, соның ішінде Солтүстік Литтің приход шіркеуі мен Оңтүстік Литтің приход шіркеуі (екеуіде Шотландияда) және Римдік-католикалық Әулие Марияның теңіз жұлдызы бар. Бұл аймақта сикх пен индус ғибадатханалары, шиитік және сүннитік мешіттер, қоғамдық орталықтар, елуліктер орталығы, украиндық грек-католиқалық шіркеулер бар: сондай-ақ бұнда бұрын норвег шіркеуі болған, Литтегі көркемөнер мектебі бар. == Литта туған белгілі адамдар == *[[Габриэль Скотт]] *[[Джон Чейн]] *[[Роберт Джемсон]] *[[Сигурд Скотт-Хансен]] *[[Крис Смолл]] *[[Ирвин Уэлш]] *[[Джон Хантер (губернатор)|Джон Хантер]] == Тағы қараңыз == *[[Мария Стюарт]] *[[Абердин]] *[[Мария де Гиз]] *[[Фрэнсис Стюарт, Ботвелл графы]] *[[Ковенант қозғалысы]] *[[Джеймс Гамильтон, 1-ші Гамильтон герцогы]] *[[Данбар түбіндегі шайқас]] == Сілтемелер == *[http://www.leithermagazine.com The Leither Magazine, a free-community centric magazine covering news, culture, reviews and blogs ''from the edges of Edinburgh''] *[http://www.leithfestival.com Leith Festival a community based festival] *[http://greenerleith.org.uk Greener Leith, community news blog managed by charity of same name]{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Шотландия қалалары]] [[Санат:Шотландияның кемежайлары мен айлақтары]] eahhp83b3krbh6eehrnqjcnmu8iq2kb 0 594730 3654990 2651874 2026-09-15T14:31:41Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3654990 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Каллен |шынайы атауы = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Cullen'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Cullen'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Inbhir Cuilinn'' |сурет = Cullen_-_geograph.org.uk_-_404734.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 41|lat_sec = 41 |lon_dir = W|lon_deg = 02|lon_min = 48|lon_sec = 55 |CoordAddon = type:city(1327)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Мори (округ) |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 0,560 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = теңізді қоңыржай |ресми тілі = |тұрғыны = 1 450 |санақ жылы = 2016 |тығыздығы = 2591 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0, [[Жазғы уақыт|жазда]] [[UTC+1]] |DST = |телефон коды = +44 1542 |пошта индексі = AB56 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Каллен''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Cullen'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Cullen'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Inbhir Cuilinn'') — [[Шотландия|Шотландиядағы]] [[Мори (округ)|Мори округіндегі]] қала. [[Солтүстік теңізі|Солтүстік теңіздің]] жағалауында, [[Элгин|Элгинен]] 32 км шығысқа қарай орналасқан. == Сілтеме == *[https://www.undiscoveredscotland.co.uk/cullen/cullen Қала туралы мақала Undiscoveredscotland.co.uk сайтында] [[Санат:Шотландия қалалары]] re04o9ly6b9g7u04dbi5sag6i4hqnyf 3654991 3654990 2026-09-15T14:32:15Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3654991 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Каллен |шынайы атауы = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Cullen'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Cullen'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Inbhir Cuilinn'' |сурет = Cullen_-_geograph.org.uk_-_404734.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 41|lat_sec = 41 |lon_dir = W|lon_deg = 02|lon_min = 48|lon_sec = 55 |CoordAddon = type:city(1327)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Мори (округ) |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 0,560 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = теңізді қоңыржай |ресми тілі = |тұрғыны = 1390 |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = 2591 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0, [[Жазғы уақыт|жазда]] [[UTC+1]] |DST = |телефон коды = +44 1542 |пошта индексі = AB56 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Каллен''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Cullen'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Cullen'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Inbhir Cuilinn'') — [[Шотландия|Шотландиядағы]] [[Мори (округ)|Мори округіндегі]] қала. [[Солтүстік теңізі|Солтүстік теңіздің]] жағалауында, [[Элгин|Элгинен]] 32 км шығысқа қарай орналасқан. == Сілтеме == *[https://www.undiscoveredscotland.co.uk/cullen/cullen Қала туралы мақала Undiscoveredscotland.co.uk сайтында] [[Санат:Шотландия қалалары]] gobn8ivau8ad87vshoyo9yp17ldakdo 3654992 3654991 2026-09-15T14:33:22Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3654992 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Каллен |шынайы атауы = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Cullen'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Cullen'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Inbhir Cuilinn'' |сурет = Cullen_-_geograph.org.uk_-_404734.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 41|lat_sec = 41 |lon_dir = W|lon_deg = 02|lon_min = 48|lon_sec = 55 |CoordAddon = type:city(1327)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Мори (округ) |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 0,560 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = теңізді қоңыржай |ресми тілі = |тұрғыны = 1390<ref>[https://www.nrscotland.gov.uk/publications/population-estimates-for-settlements-and-localities-in-scotland-mid-2020/ Population estimates for settlements and localities in Scotland: mid-2020.] National Records of Scotland. 31 March 2022. Retrieved 31 March 2022.</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = 2591 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0, [[Жазғы уақыт|жазда]] [[UTC+1]] |DST = |телефон коды = +44 1542 |пошта индексі = AB56 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Каллен''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Cullen'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Cullen'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Inbhir Cuilinn'') — [[Шотландия|Шотландиядағы]] [[Мори (округ)|Мори округіндегі]] қала. [[Солтүстік теңізі|Солтүстік теңіздің]] жағалауында, [[Элгин|Элгинен]] 32 км шығысқа қарай орналасқан. == Сілтеме == *[https://www.undiscoveredscotland.co.uk/cullen/cullen Қала туралы мақала Undiscoveredscotland.co.uk сайтында] [[Санат:Шотландия қалалары]] 26a4amyp9fis2i0cls5u1s114b1ajq8 3654993 3654992 2026-09-15T14:33:35Z Орел Карл 81620 /* Сілтеме */ 3654993 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Каллен |шынайы атауы = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Cullen'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Cullen'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Inbhir Cuilinn'' |сурет = Cullen_-_geograph.org.uk_-_404734.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 41|lat_sec = 41 |lon_dir = W|lon_deg = 02|lon_min = 48|lon_sec = 55 |CoordAddon = type:city(1327)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Мори (округ) |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 0,560 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = теңізді қоңыржай |ресми тілі = |тұрғыны = 1390<ref>[https://www.nrscotland.gov.uk/publications/population-estimates-for-settlements-and-localities-in-scotland-mid-2020/ Population estimates for settlements and localities in Scotland: mid-2020.] National Records of Scotland. 31 March 2022. Retrieved 31 March 2022.</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = 2591 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0, [[Жазғы уақыт|жазда]] [[UTC+1]] |DST = |телефон коды = +44 1542 |пошта индексі = AB56 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Каллен''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Cullen'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Cullen'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Inbhir Cuilinn'') — [[Шотландия|Шотландиядағы]] [[Мори (округ)|Мори округіндегі]] қала. [[Солтүстік теңізі|Солтүстік теңіздің]] жағалауында, [[Элгин|Элгинен]] 32 км шығысқа қарай орналасқан. == Сілтеме == * [https://www.undiscoveredscotland.co.uk/cullen/cullen Қала туралы мақала Undiscoveredscotland.co.uk сайтында] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шотландия қалалары]] dtcquhkm6xjyekbmoyldga7t9ntk3uw 0 595238 3654996 3149260 2026-09-15T14:36:43Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3654996 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Линлитгоу |шынайы атауы = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Linlithgow'' <br /> [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Gleann Iucha'' [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Lithgae'' |сурет = Am_linlithgow_palace_and_town.JPG |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N |lat_deg = 55|lat_min = 58|lat_sec = 31 |lon_dir = W |lon_deg = 3|lon_min = 36|lon_sec = 38 |CoordAddon = type:city(13423)_region:GB |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = Шотландия |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Батыс Лотиан |кестедегі аудан = Батыс Лотиан |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = қоңыржай |ресми тілі = |тұрғыны = 12 517 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 2997 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0 |DST = |телефон коды = +44 1506 |пошта индексі = |пошта индекстері = EH49 |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = www.linlithgow.com |сайт тілі = }} '''Линлитгоу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Linlithgow'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Gleann Iucha'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Lithgae'') — [[Шотландия|Шотландияның]] [[Батыс Лотиан|Батыс Лотиана]] облысындағы қала. == Сілтеме == *[https://www.pulseorplug.com Linlithgow town portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180610092504/https://www.pulseorplug.com/ |date=2018-06-10 }} [[Санат:Шотландия қалалары]] [[Санат:Батыс Лотиан]] cj5we48g5ipmqjih8xp93qgzqxv5ets 0 595463 3654973 2651872 2026-09-15T14:17:23Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3654973 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Данди |шынайы атауы = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Dundee'', <br /> [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Dèagh'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Dundee'' |сурет = [[Сурет:442_dundee_header.png|300px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = City_of_Dundee_Coat_of_Arms.png |ту = Dundee_City_Flag.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 27|lat_sec = 0 |lon_dir = W|lon_deg = 02|lon_min = 59|lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city(154674)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Данди-Сити |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 49,9 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 18 |климаты = теңіз жағалаулы қоңыржай |ресми тілі = |тұрғыны = 149 880 |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 2506 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0 |DST = бар |телефон коды = +44 1382 |пошта индексі = DD1-DD6 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = https://www.dundeecity.gov.uk |сайт тілі = en }} '''Данди''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Dundee'' [dʌnˈdiː], [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Dèagh'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Dundee'') — [[Шотландия|Шотландияда]] көлемі жағынан төртінші [[қала]]. [[Данди-Сити]] округының [[Әкімшілік орталық|әкімшілік орталығы]]. == Негізгі ақпарат == Елдің шығыс жағалауында, [[Ферт-оф-Тей]] шығанағының солтүстік жағалауында орналасқан. Оңтүстік жағалаумен автомобиль және [[Ферт-оф-Тейдің теміржол көпірі|теміржол көпірі]] арқылы жалғасады. Қазіргі кезде Дандиді City of Discovery («жаңа ашылымдар қаласы») деп аталуы қаланың тарихына сәйкес [[Скотт Роберт Фолкон|Роберт Фалкон Скоттның]] ғылыми қызметімен байланысты. Капитан Скоттның Антарктикаға алғашқы экспедициясы үшін «Дискавери» кемесі [[1901 жыл|1901 жылы]] Дандиде салынған. Қазіргі уақытта кеме қала айлағында зәкірде тұр. Биомедицина және технологиялық өнеркәсіп 1980-жылдардан кейін дами бастады. Қалада екі университет - Данди университеті және Аберте қаласының университеті орналасқан. == Тарихы == [[Сурет:Dawn_Dandee.jpg|thumb|left|200px|Дандидің таң атқандағы көрінісі]] Қала биіктігі 174 м жанартаулық үстіртте орналасқан. Қала [[XII ғасыр|XII ғасырдың]] соңына - [[XIII ғасыр|XIII ғасырдың]] басынан бастап кездеседі. Соңғы ғасырлар бойы ол бірнеше рет шотландықтардан ағылшындарға өтіп отырды және керсінше. Орта ғасырдың тұрғындары үшін ең маңызды кәсіп балық аулау болды. Бұл жердегі шотландық кит аулау флоты бұрынан бері жұмыс істейді. ХІХ ғасырдың басынан бастап тоқыма кәсіпорындары пайда болды - киттің майынан кендірлі талшықтарды өңдеу тәсілі табылды. 1894 жылы Данди патшалық бурга құқығын алды. XIX ғасырдың екінші жартысында. мұнда басқа тоқыма кәсіпорындары - жүн, зығыр, мақта өндірісі үшін пайда болды. ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап Данди оқу және ғылыми орталық ретінде дами бастайды. Мұнда ақпараттық технологиялар, биотехнология зерттеулер ғылыми орталықтарда және өнеркәсіптік кәсіпорындарда белсенді түрде дамып келеді. Қаланың жылдам өнеркәсібінің дамуын бірнеше ескі ғимараттар басынан өткізді: *қала қақпасы (Ист-порт); *қаланың орталығына көшірілген үш шіркеу бір шыны шатырдың астында сақталады. == Туыстас қалалар == *{{flagicon|United Arab Emirates}} [[Дубай]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|БАӘ]] *{{flagicon|France}} [[Орлеан]], [[Орталық - Луара Алқабы|Орталық]] регионы, [[Франция]] - 1946 жылдан бастап *{{flagicon|Croatia}} [[Задар]], [[Задарска|Задарлік жупания]], [[Хорватия]] - 1959 жылдан бастап *{{flagicon|Germany}} [[Вюрцбург]], [[Бавария]] жері, [[Германия]] - 1962 жылдан бастап *{{flagicon|USA}} [[Александрия (Виргиния)|Александрия]], [[Виргиния]] штаты, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] - 1974 жылдан бастап *{{flagicon|Palestine}} [[Наблус]], [[Наблус (провинция)|Наблус]] провинциясы, [[Палестиндік ұлттық администрациясы]] - 1980 жылдан бастап [[Санат:Шотландия қалалары]] obs0v7ioxm4bukcdglvjsiv997g7cju 3654981 3654973 2026-09-15T14:26:12Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3654981 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Данди |шынайы атауы = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Dundee'', <br /> [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Dèagh'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Dundee'' |сурет = [[Сурет:442_dundee_header.png|300px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = City_of_Dundee_Coat_of_Arms.png |ту = Dundee_City_Flag.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 27|lat_sec = 0 |lon_dir = W|lon_deg = 02|lon_min = 59|lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city(154674)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Данди-Сити |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 49,9 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 18 |климаты = теңіз жағалаулы қоңыржай |ресми тілі = |тұрғыны = 149 880<ref>Mid-Year Population Estimates, United Kingdom, June 2024. Office for National Statistics. 26 September 2025. Retrieved 26 September 2025.</ref> |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 2506 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0 |DST = бар |телефон коды = +44 1382 |пошта индексі = DD1-DD6 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = https://www.dundeecity.gov.uk |сайт тілі = en }} '''Данди''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Dundee'' [dʌnˈdiː], [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Dèagh'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Dundee'') — [[Шотландия|Шотландияда]] көлемі жағынан төртінші [[қала]]. [[Данди-Сити]] округының [[Әкімшілік орталық|әкімшілік орталығы]]. == Негізгі ақпарат == Елдің шығыс жағалауында, [[Ферт-оф-Тей]] шығанағының солтүстік жағалауында орналасқан. Оңтүстік жағалаумен автомобиль және [[Ферт-оф-Тейдің теміржол көпірі|теміржол көпірі]] арқылы жалғасады. Қазіргі кезде Дандиді City of Discovery («жаңа ашылымдар қаласы») деп аталуы қаланың тарихына сәйкес [[Скотт Роберт Фолкон|Роберт Фалкон Скоттның]] ғылыми қызметімен байланысты. Капитан Скоттның Антарктикаға алғашқы экспедициясы үшін «Дискавери» кемесі [[1901 жыл|1901 жылы]] Дандиде салынған. Қазіргі уақытта кеме қала айлағында зәкірде тұр. Биомедицина және технологиялық өнеркәсіп 1980-жылдардан кейін дами бастады. Қалада екі университет - Данди университеті және Аберте қаласының университеті орналасқан. == Тарихы == [[Сурет:Dawn_Dandee.jpg|thumb|left|200px|Дандидің таң атқандағы көрінісі]] Қала биіктігі 174 м жанартаулық үстіртте орналасқан. Қала [[XII ғасыр|XII ғасырдың]] соңына - [[XIII ғасыр|XIII ғасырдың]] басынан бастап кездеседі. Соңғы ғасырлар бойы ол бірнеше рет шотландықтардан ағылшындарға өтіп отырды және керсінше. Орта ғасырдың тұрғындары үшін ең маңызды кәсіп балық аулау болды. Бұл жердегі шотландық кит аулау флоты бұрынан бері жұмыс істейді. ХІХ ғасырдың басынан бастап тоқыма кәсіпорындары пайда болды - киттің майынан кендірлі талшықтарды өңдеу тәсілі табылды. 1894 жылы Данди патшалық бурга құқығын алды. XIX ғасырдың екінші жартысында. мұнда басқа тоқыма кәсіпорындары - жүн, зығыр, мақта өндірісі үшін пайда болды. ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап Данди оқу және ғылыми орталық ретінде дами бастайды. Мұнда ақпараттық технологиялар, биотехнология зерттеулер ғылыми орталықтарда және өнеркәсіптік кәсіпорындарда белсенді түрде дамып келеді. Қаланың жылдам өнеркәсібінің дамуын бірнеше ескі ғимараттар басынан өткізді: *қала қақпасы (Ист-порт); *қаланың орталығына көшірілген үш шіркеу бір шыны шатырдың астында сақталады. == Туыстас қалалар == *{{flagicon|United Arab Emirates}} [[Дубай]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|БАӘ]] *{{flagicon|France}} [[Орлеан]], [[Орталық - Луара Алқабы|Орталық]] регионы, [[Франция]] - 1946 жылдан бастап *{{flagicon|Croatia}} [[Задар]], [[Задарска|Задарлік жупания]], [[Хорватия]] - 1959 жылдан бастап *{{flagicon|Germany}} [[Вюрцбург]], [[Бавария]] жері, [[Германия]] - 1962 жылдан бастап *{{flagicon|USA}} [[Александрия (Виргиния)|Александрия]], [[Виргиния]] штаты, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] - 1974 жылдан бастап *{{flagicon|Palestine}} [[Наблус]], [[Наблус (провинция)|Наблус]] провинциясы, [[Палестиндік ұлттық администрациясы]] - 1980 жылдан бастап [[Санат:Шотландия қалалары]] e2f3td4th0sp6m03dlol75e6kaagdth 3655056 3654981 2026-09-15T15:36:44Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655056 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Данди |шынайы атауы = {{lang-en|Dundee}}<br> {{lang-gd|Dùn Dèagh}}, {{lang-sco|Dundee}} |сурет = [[Сурет:442_dundee_header.png|300px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = City_of_Dundee_Coat_of_Arms.png |ту = Dundee_City_Flag.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 27|lat_sec = 0 |lon_dir = W|lon_deg = 02|lon_min = 59|lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city(154674)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Данди-Сити |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 49,9 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 18 |климаты = теңіз жағалаулы қоңыржай |ресми тілі = |тұрғыны = 149 880<ref>Mid-Year Population Estimates, United Kingdom, June 2024. Office for National Statistics. 26 September 2025. Retrieved 26 September 2025.</ref> |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 2506 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0 |DST = бар |телефон коды = +44 1382 |пошта индексі = DD1-DD6 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = https://www.dundeecity.gov.uk |сайт тілі = en }} '''Данди''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Dundee'' [dʌnˈdiː], [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Dèagh'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Dundee'') — [[Шотландия|Шотландияда]] көлемі жағынан төртінші [[қала]]. [[Данди-Сити]] округының [[Әкімшілік орталық|әкімшілік орталығы]]. == Негізгі ақпарат == Елдің шығыс жағалауында, [[Ферт-оф-Тей]] шығанағының солтүстік жағалауында орналасқан. Оңтүстік жағалаумен автомобиль және [[Ферт-оф-Тейдің теміржол көпірі|теміржол көпірі]] арқылы жалғасады. Қазіргі кезде Дандиді City of Discovery («жаңа ашылымдар қаласы») деп аталуы қаланың тарихына сәйкес [[Скотт Роберт Фолкон|Роберт Фалкон Скоттның]] ғылыми қызметімен байланысты. Капитан Скоттның Антарктикаға алғашқы экспедициясы үшін «Дискавери» кемесі [[1901 жыл|1901 жылы]] Дандиде салынған. Қазіргі уақытта кеме қала айлағында зәкірде тұр. Биомедицина және технологиялық өнеркәсіп 1980-жылдардан кейін дами бастады. Қалада екі университет - Данди университеті және Аберте қаласының университеті орналасқан. == Тарихы == [[Сурет:Dawn_Dandee.jpg|thumb|left|200px|Дандидің таң атқандағы көрінісі]] Қала биіктігі 174 м жанартаулық үстіртте орналасқан. Қала [[XII ғасыр|XII ғасырдың]] соңына - [[XIII ғасыр|XIII ғасырдың]] басынан бастап кездеседі. Соңғы ғасырлар бойы ол бірнеше рет шотландықтардан ағылшындарға өтіп отырды және керсінше. Орта ғасырдың тұрғындары үшін ең маңызды кәсіп балық аулау болды. Бұл жердегі шотландық кит аулау флоты бұрынан бері жұмыс істейді. ХІХ ғасырдың басынан бастап тоқыма кәсіпорындары пайда болды - киттің майынан кендірлі талшықтарды өңдеу тәсілі табылды. 1894 жылы Данди патшалық бурга құқығын алды. XIX ғасырдың екінші жартысында. мұнда басқа тоқыма кәсіпорындары - жүн, зығыр, мақта өндірісі үшін пайда болды. ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап Данди оқу және ғылыми орталық ретінде дами бастайды. Мұнда ақпараттық технологиялар, биотехнология зерттеулер ғылыми орталықтарда және өнеркәсіптік кәсіпорындарда белсенді түрде дамып келеді. Қаланың жылдам өнеркәсібінің дамуын бірнеше ескі ғимараттар басынан өткізді: *қала қақпасы (Ист-порт); *қаланың орталығына көшірілген үш шіркеу бір шыны шатырдың астында сақталады. == Туыстас қалалар == *{{flagicon|United Arab Emirates}} [[Дубай]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|БАӘ]] *{{flagicon|France}} [[Орлеан]], [[Орталық - Луара Алқабы|Орталық]] регионы, [[Франция]] - 1946 жылдан бастап *{{flagicon|Croatia}} [[Задар]], [[Задарска|Задарлік жупания]], [[Хорватия]] - 1959 жылдан бастап *{{flagicon|Germany}} [[Вюрцбург]], [[Бавария]] жері, [[Германия]] - 1962 жылдан бастап *{{flagicon|USA}} [[Александрия (Виргиния)|Александрия]], [[Виргиния]] штаты, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] - 1974 жылдан бастап *{{flagicon|Palestine}} [[Наблус]], [[Наблус (провинция)|Наблус]] провинциясы, [[Палестиндік ұлттық администрациясы]] - 1980 жылдан бастап [[Санат:Шотландия қалалары]] rjdtf61udtk5bgm4trqx31np8bgohao 3655057 3655056 2026-09-15T15:36:58Z Орел Карл 81620 3655057 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Данди |шынайы атауы = {{lang-en|Dundee}}<br> {{lang-gd|Dùn Dèagh}}, {{lang-sco|Dundee}} |сурет = 442_dundee_header.png |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = City_of_Dundee_Coat_of_Arms.png |ту = Dundee_City_Flag.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 27|lat_sec = 0 |lon_dir = W|lon_deg = 02|lon_min = 59|lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city(154674)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Данди-Сити |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 49,9 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 18 |климаты = теңіз жағалаулы қоңыржай |ресми тілі = |тұрғыны = 149 880<ref>Mid-Year Population Estimates, United Kingdom, June 2024. Office for National Statistics. 26 September 2025. Retrieved 26 September 2025.</ref> |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 2506 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0 |DST = бар |телефон коды = +44 1382 |пошта индексі = DD1-DD6 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = https://www.dundeecity.gov.uk |сайт тілі = en }} '''Данди''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Dundee'' [dʌnˈdiː], [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Dèagh'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Dundee'') — [[Шотландия|Шотландияда]] көлемі жағынан төртінші [[қала]]. [[Данди-Сити]] округының [[Әкімшілік орталық|әкімшілік орталығы]]. == Негізгі ақпарат == Елдің шығыс жағалауында, [[Ферт-оф-Тей]] шығанағының солтүстік жағалауында орналасқан. Оңтүстік жағалаумен автомобиль және [[Ферт-оф-Тейдің теміржол көпірі|теміржол көпірі]] арқылы жалғасады. Қазіргі кезде Дандиді City of Discovery («жаңа ашылымдар қаласы») деп аталуы қаланың тарихына сәйкес [[Скотт Роберт Фолкон|Роберт Фалкон Скоттның]] ғылыми қызметімен байланысты. Капитан Скоттның Антарктикаға алғашқы экспедициясы үшін «Дискавери» кемесі [[1901 жыл|1901 жылы]] Дандиде салынған. Қазіргі уақытта кеме қала айлағында зәкірде тұр. Биомедицина және технологиялық өнеркәсіп 1980-жылдардан кейін дами бастады. Қалада екі университет - Данди университеті және Аберте қаласының университеті орналасқан. == Тарихы == [[Сурет:Dawn_Dandee.jpg|thumb|left|200px|Дандидің таң атқандағы көрінісі]] Қала биіктігі 174 м жанартаулық үстіртте орналасқан. Қала [[XII ғасыр|XII ғасырдың]] соңына - [[XIII ғасыр|XIII ғасырдың]] басынан бастап кездеседі. Соңғы ғасырлар бойы ол бірнеше рет шотландықтардан ағылшындарға өтіп отырды және керсінше. Орта ғасырдың тұрғындары үшін ең маңызды кәсіп балық аулау болды. Бұл жердегі шотландық кит аулау флоты бұрынан бері жұмыс істейді. ХІХ ғасырдың басынан бастап тоқыма кәсіпорындары пайда болды - киттің майынан кендірлі талшықтарды өңдеу тәсілі табылды. 1894 жылы Данди патшалық бурга құқығын алды. XIX ғасырдың екінші жартысында. мұнда басқа тоқыма кәсіпорындары - жүн, зығыр, мақта өндірісі үшін пайда болды. ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап Данди оқу және ғылыми орталық ретінде дами бастайды. Мұнда ақпараттық технологиялар, биотехнология зерттеулер ғылыми орталықтарда және өнеркәсіптік кәсіпорындарда белсенді түрде дамып келеді. Қаланың жылдам өнеркәсібінің дамуын бірнеше ескі ғимараттар басынан өткізді: *қала қақпасы (Ист-порт); *қаланың орталығына көшірілген үш шіркеу бір шыны шатырдың астында сақталады. == Туыстас қалалар == *{{flagicon|United Arab Emirates}} [[Дубай]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|БАӘ]] *{{flagicon|France}} [[Орлеан]], [[Орталық - Луара Алқабы|Орталық]] регионы, [[Франция]] - 1946 жылдан бастап *{{flagicon|Croatia}} [[Задар]], [[Задарска|Задарлік жупания]], [[Хорватия]] - 1959 жылдан бастап *{{flagicon|Germany}} [[Вюрцбург]], [[Бавария]] жері, [[Германия]] - 1962 жылдан бастап *{{flagicon|USA}} [[Александрия (Виргиния)|Александрия]], [[Виргиния]] штаты, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] - 1974 жылдан бастап *{{flagicon|Palestine}} [[Наблус]], [[Наблус (провинция)|Наблус]] провинциясы, [[Палестиндік ұлттық администрациясы]] - 1980 жылдан бастап [[Санат:Шотландия қалалары]] mvzhqyd5tm86v5f5sg2vxbn4b5pdmn8 3655060 3655057 2026-09-15T15:37:18Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655060 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Данди |шынайы атауы = {{lang-en|Dundee}}<br> {{lang-gd|Dùn Dèagh}}, {{lang-sco|Dundee}} |сурет = 442_dundee_header.png |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = City_of_Dundee_Coat_of_Arms.png |ту = Dundee_City_Flag.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 27|lat_sec = 0 |lon_dir = W|lon_deg = 02|lon_min = 59|lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city(154674)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Данди-Сити |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 49,9 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 18 |климаты = теңіз жағалаулы қоңыржай |ресми тілі = |тұрғыны = 149 880<ref>Mid-Year Population Estimates, United Kingdom, June 2024. Office for National Statistics. 26 September 2025. Retrieved 26 September 2025.</ref> |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 2506 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0 |DST = бар |телефон коды = +44 1382 |пошта индексі = DD1-DD6 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = https://www.dundeecity.gov.uk |сайт тілі = en }} '''Данди''' ({{lang-en|Dundee}}, {{lang-gd|Dùn Dèagh}}, {{lang-sco|Dundee}}) — [[Шотландия|Шотландияда]] көлемі жағынан төртінші [[қала]]. [[Данди-Сити]] округының [[Әкімшілік орталық|әкімшілік орталығы]]. == Негізгі ақпарат == Елдің шығыс жағалауында, [[Ферт-оф-Тей]] шығанағының солтүстік жағалауында орналасқан. Оңтүстік жағалаумен автомобиль және [[Ферт-оф-Тейдің теміржол көпірі|теміржол көпірі]] арқылы жалғасады. Қазіргі кезде Дандиді City of Discovery («жаңа ашылымдар қаласы») деп аталуы қаланың тарихына сәйкес [[Скотт Роберт Фолкон|Роберт Фалкон Скоттның]] ғылыми қызметімен байланысты. Капитан Скоттның Антарктикаға алғашқы экспедициясы үшін «Дискавери» кемесі [[1901 жыл|1901 жылы]] Дандиде салынған. Қазіргі уақытта кеме қала айлағында зәкірде тұр. Биомедицина және технологиялық өнеркәсіп 1980-жылдардан кейін дами бастады. Қалада екі университет - Данди университеті және Аберте қаласының университеті орналасқан. == Тарихы == [[Сурет:Dawn_Dandee.jpg|thumb|left|200px|Дандидің таң атқандағы көрінісі]] Қала биіктігі 174 м жанартаулық үстіртте орналасқан. Қала [[XII ғасыр|XII ғасырдың]] соңына - [[XIII ғасыр|XIII ғасырдың]] басынан бастап кездеседі. Соңғы ғасырлар бойы ол бірнеше рет шотландықтардан ағылшындарға өтіп отырды және керсінше. Орта ғасырдың тұрғындары үшін ең маңызды кәсіп балық аулау болды. Бұл жердегі шотландық кит аулау флоты бұрынан бері жұмыс істейді. ХІХ ғасырдың басынан бастап тоқыма кәсіпорындары пайда болды - киттің майынан кендірлі талшықтарды өңдеу тәсілі табылды. 1894 жылы Данди патшалық бурга құқығын алды. XIX ғасырдың екінші жартысында. мұнда басқа тоқыма кәсіпорындары - жүн, зығыр, мақта өндірісі үшін пайда болды. ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап Данди оқу және ғылыми орталық ретінде дами бастайды. Мұнда ақпараттық технологиялар, биотехнология зерттеулер ғылыми орталықтарда және өнеркәсіптік кәсіпорындарда белсенді түрде дамып келеді. Қаланың жылдам өнеркәсібінің дамуын бірнеше ескі ғимараттар басынан өткізді: *қала қақпасы (Ист-порт); *қаланың орталығына көшірілген үш шіркеу бір шыны шатырдың астында сақталады. == Туыстас қалалар == *{{flagicon|United Arab Emirates}} [[Дубай]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|БАӘ]] *{{flagicon|France}} [[Орлеан]], [[Орталық - Луара Алқабы|Орталық]] регионы, [[Франция]] - 1946 жылдан бастап *{{flagicon|Croatia}} [[Задар]], [[Задарска|Задарлік жупания]], [[Хорватия]] - 1959 жылдан бастап *{{flagicon|Germany}} [[Вюрцбург]], [[Бавария]] жері, [[Германия]] - 1962 жылдан бастап *{{flagicon|USA}} [[Александрия (Виргиния)|Александрия]], [[Виргиния]] штаты, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] - 1974 жылдан бастап *{{flagicon|Palestine}} [[Наблус]], [[Наблус (провинция)|Наблус]] провинциясы, [[Палестиндік ұлттық администрациясы]] - 1980 жылдан бастап [[Санат:Шотландия қалалары]] m10l5dkmyilhirmad4deuas10fowj4n 0 601648 3655013 2835587 2026-09-15T14:58:58Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655013 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Стерлинг |шынайы атауы = ''[[Ағылшын тілі|ағыл]]. Stirling,'' ''[[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. Sruighlea,'' ''[[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. Stirlin, Strivelin'' |сурет = [[Сурет:Stirling(DonaldMacDonald)Dec2005.jpg|300px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Coat of arms of Stirling.svg |ту = Flag of Stirling.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 07|lat_sec = 10 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 56|lon_sec = 09 |CoordAddon = type:city(41243)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Стерлинг (округ) |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 16,1 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 37 430 |санақ жылы = 2016 |тығыздығы = 2322 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = бар |телефон коды = 01786 |пошта индексі = FK7-FK8 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.stirling.gov.uk |сайт тілі = en }} '''Стерлинг''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Stirling'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Stirlin, Strivelin'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Sruighlea'' [ˈs̪t̪ruʝlə]) — [[Шотландия]]ның орталық бөлігінде орналасқан [[қала]]. [[Стерлинг (округ)|Стерлинг]] округының әкімшілік орталығы, сондай-ақ [[Шотландия патшалығы]]ның бұрынғы астанасы және көне қалалардың бірі. Стерлинг Шотландияның жеті «ситилердің» (city) ішіндегі ең кішкентайы. == Тарихы == Қазіргі заманғы Стерлинг аумағындағы алғашқы елді мекендер тас ғасырына жатады. Қала атауының нақты шыққан жері бүгінгі күнде белгісіз. Қала негізінен қорғанысы ыңғайлы және [[Форт (өзен, Ұлыбритания)|Форт]] өзенінде жақсы стратегиялық жағдайда орналасуына байланысты Рим әскерінің Британ аралдарын жаулап алу жорығында стратегиялық маңызға ие болды. Қазіргі замандағы болжамдарға сәйкес, [[Стерлинг қамалы]]ның орныда римдік бекініс ''Иуддеу'' болды. Форт өзені арқылы өтетін өткел және кейінірек танымал көпір Стерлинг қаласының баюуы мен ықпалының өсуіне үлкен үлес қосты. «Корольдік қалалар» (резиденция) тізімінде алғаш рет қала XII ғасырда шотланд патшасы [[Дәуіт I (Шотландия королі)|Дәуіт I]] кезінен айтылып, соңғы уақытқа дейін осы тізімде(сондай-ақ Стривелин деп те кездеседі). Стерлинг XIII-XIV ғасырлардағы ұзақ ағылшын-шотланд соғысының екі негізгі шайқасының куәсі болды: 1297 жылғы Стерлинг көпіріндегі шайқас және 1314 жылы Стерлингке жақын орналасқан Бэннокберн өзеніндегі шайқас. Қала басқармасының ежелгі мөрінде Стерлингтің бұрынғы екі ұраны жазылған: *''Hic Armis Bruti Scoti Stant Hic Cruce Tuti'' — «Британдықтар келді бізге күшпен, Қасиетті Крест сақтады Шотландықтарды жарақаттан». *''Continet Hoc in Se Nemus et Castrum Strivilinse'' — «Бұл мөрде қамалдың тасы мен қаланың ағашы біріккен». == Тұрғындар == 2001 жылғы халық санағының деректері бойынша Стерлингте тұрғындар саны 41 243 болды. 2004 жылдың ортасында кейбір бағалау бойынша қаланың халқы 44 460 адамға дейін өсті. 2004 жылы [[Стерлинг (округ)|Стерлинг]] округінің барлық тұрғындары 86370 адамды құрады. Стерлинг қаласы тұрғындар санының өсуі бойынша шотланд қалаларының арасында үшінші орында. 2001 жылғы халық санағының деректері бойынша, әйелдер 52,7% -ды құрады, ал ерлер 47,2% -ды құрады. Халықтың көпшілігі (24,3%) 16 жастан 29 жасқа дейінгі жас тобы құрайды. Стерлинг тұрғындарына сондай-ақ Шотландиядан тыс жерде туылған тұрғындардың жоғары пайызы - 16,5% тән. Қала тұрғындарының санының ауытқуы көбінесе жергілікті университетте оқитын студенттердің келуіп-кетуімен байланысты. == Қаланың көрікті жерлері == [[Сурет:Stirling overview.jpg|thumb|right|300px|Қала маңы]] *[[Холируд шіркеуі]] *[[Стерлинг қамалы]] *[[Уоллес монументі]] *[[Лох-Ломонд пен Троссахс]] ұлттық паркі == Туыстас қалалар == *{{flagicon|France}} [[Вильнев-д'Аск]], [[Франция]] [[Санат:Шотландия қалалары]] bkjckglsqhue8pb658fl7iyzoqmc1tg 3655014 3655013 2026-09-15T14:59:35Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655014 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Стерлинг |шынайы атауы = {{lang-en|Stirling}}<br> {{lang-gd|Sruighlea}}, {{lang-sco|Stirlin, Strivelin}} |сурет = [[Сурет:Stirling(DonaldMacDonald)Dec2005.jpg|300px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Coat of arms of Stirling.svg |ту = Flag of Stirling.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 07|lat_sec = 10 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 56|lon_sec = 09 |CoordAddon = type:city(41243)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Стерлинг (округ) |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 16,1 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 37 430 |санақ жылы = 2016 |тығыздығы = 2322 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = бар |телефон коды = 01786 |пошта индексі = FK7-FK8 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.stirling.gov.uk |сайт тілі = en }} '''Стерлинг''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Stirling'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Stirlin, Strivelin'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Sruighlea'' [ˈs̪t̪ruʝlə]) — [[Шотландия]]ның орталық бөлігінде орналасқан [[қала]]. [[Стерлинг (округ)|Стерлинг]] округының әкімшілік орталығы, сондай-ақ [[Шотландия патшалығы]]ның бұрынғы астанасы және көне қалалардың бірі. Стерлинг Шотландияның жеті «ситилердің» (city) ішіндегі ең кішкентайы. == Тарихы == Қазіргі заманғы Стерлинг аумағындағы алғашқы елді мекендер тас ғасырына жатады. Қала атауының нақты шыққан жері бүгінгі күнде белгісіз. Қала негізінен қорғанысы ыңғайлы және [[Форт (өзен, Ұлыбритания)|Форт]] өзенінде жақсы стратегиялық жағдайда орналасуына байланысты Рим әскерінің Британ аралдарын жаулап алу жорығында стратегиялық маңызға ие болды. Қазіргі замандағы болжамдарға сәйкес, [[Стерлинг қамалы]]ның орныда римдік бекініс ''Иуддеу'' болды. Форт өзені арқылы өтетін өткел және кейінірек танымал көпір Стерлинг қаласының баюуы мен ықпалының өсуіне үлкен үлес қосты. «Корольдік қалалар» (резиденция) тізімінде алғаш рет қала XII ғасырда шотланд патшасы [[Дәуіт I (Шотландия королі)|Дәуіт I]] кезінен айтылып, соңғы уақытқа дейін осы тізімде(сондай-ақ Стривелин деп те кездеседі). Стерлинг XIII-XIV ғасырлардағы ұзақ ағылшын-шотланд соғысының екі негізгі шайқасының куәсі болды: 1297 жылғы Стерлинг көпіріндегі шайқас және 1314 жылы Стерлингке жақын орналасқан Бэннокберн өзеніндегі шайқас. Қала басқармасының ежелгі мөрінде Стерлингтің бұрынғы екі ұраны жазылған: *''Hic Armis Bruti Scoti Stant Hic Cruce Tuti'' — «Британдықтар келді бізге күшпен, Қасиетті Крест сақтады Шотландықтарды жарақаттан». *''Continet Hoc in Se Nemus et Castrum Strivilinse'' — «Бұл мөрде қамалдың тасы мен қаланың ағашы біріккен». == Тұрғындар == 2001 жылғы халық санағының деректері бойынша Стерлингте тұрғындар саны 41 243 болды. 2004 жылдың ортасында кейбір бағалау бойынша қаланың халқы 44 460 адамға дейін өсті. 2004 жылы [[Стерлинг (округ)|Стерлинг]] округінің барлық тұрғындары 86370 адамды құрады. Стерлинг қаласы тұрғындар санының өсуі бойынша шотланд қалаларының арасында үшінші орында. 2001 жылғы халық санағының деректері бойынша, әйелдер 52,7% -ды құрады, ал ерлер 47,2% -ды құрады. Халықтың көпшілігі (24,3%) 16 жастан 29 жасқа дейінгі жас тобы құрайды. Стерлинг тұрғындарына сондай-ақ Шотландиядан тыс жерде туылған тұрғындардың жоғары пайызы - 16,5% тән. Қала тұрғындарының санының ауытқуы көбінесе жергілікті университетте оқитын студенттердің келуіп-кетуімен байланысты. == Қаланың көрікті жерлері == [[Сурет:Stirling overview.jpg|thumb|right|300px|Қала маңы]] *[[Холируд шіркеуі]] *[[Стерлинг қамалы]] *[[Уоллес монументі]] *[[Лох-Ломонд пен Троссахс]] ұлттық паркі == Туыстас қалалар == *{{flagicon|France}} [[Вильнев-д'Аск]], [[Франция]] [[Санат:Шотландия қалалары]] 9a1c5mpl56ehjo5e5ruzznl2okproob 3655015 3655014 2026-09-15T15:00:32Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655015 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Стерлинг |шынайы атауы = {{lang-en|Stirling}}<br> {{lang-gd|Sruighlea}}, {{lang-sco|Stirlin, Strivelin}} |сурет = [[Сурет:Stirling(DonaldMacDonald)Dec2005.jpg|300px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Coat of arms of Stirling.svg |ту = Flag of Stirling.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 07|lat_sec = 10 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 56|lon_sec = 09 |CoordAddon = type:city(41243)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Стерлинг (округ) |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 16,1 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 38 587 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 2322 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = бар |телефон коды = 01786 |пошта индексі = FK7-FK8 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.stirling.gov.uk |сайт тілі = en }} '''Стерлинг''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Stirling'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Stirlin, Strivelin'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Sruighlea'' [ˈs̪t̪ruʝlə]) — [[Шотландия]]ның орталық бөлігінде орналасқан [[қала]]. [[Стерлинг (округ)|Стерлинг]] округының әкімшілік орталығы, сондай-ақ [[Шотландия патшалығы]]ның бұрынғы астанасы және көне қалалардың бірі. Стерлинг Шотландияның жеті «ситилердің» (city) ішіндегі ең кішкентайы. == Тарихы == Қазіргі заманғы Стерлинг аумағындағы алғашқы елді мекендер тас ғасырына жатады. Қала атауының нақты шыққан жері бүгінгі күнде белгісіз. Қала негізінен қорғанысы ыңғайлы және [[Форт (өзен, Ұлыбритания)|Форт]] өзенінде жақсы стратегиялық жағдайда орналасуына байланысты Рим әскерінің Британ аралдарын жаулап алу жорығында стратегиялық маңызға ие болды. Қазіргі замандағы болжамдарға сәйкес, [[Стерлинг қамалы]]ның орныда римдік бекініс ''Иуддеу'' болды. Форт өзені арқылы өтетін өткел және кейінірек танымал көпір Стерлинг қаласының баюуы мен ықпалының өсуіне үлкен үлес қосты. «Корольдік қалалар» (резиденция) тізімінде алғаш рет қала XII ғасырда шотланд патшасы [[Дәуіт I (Шотландия королі)|Дәуіт I]] кезінен айтылып, соңғы уақытқа дейін осы тізімде(сондай-ақ Стривелин деп те кездеседі). Стерлинг XIII-XIV ғасырлардағы ұзақ ағылшын-шотланд соғысының екі негізгі шайқасының куәсі болды: 1297 жылғы Стерлинг көпіріндегі шайқас және 1314 жылы Стерлингке жақын орналасқан Бэннокберн өзеніндегі шайқас. Қала басқармасының ежелгі мөрінде Стерлингтің бұрынғы екі ұраны жазылған: *''Hic Armis Bruti Scoti Stant Hic Cruce Tuti'' — «Британдықтар келді бізге күшпен, Қасиетті Крест сақтады Шотландықтарды жарақаттан». *''Continet Hoc in Se Nemus et Castrum Strivilinse'' — «Бұл мөрде қамалдың тасы мен қаланың ағашы біріккен». == Тұрғындар == 2001 жылғы халық санағының деректері бойынша Стерлингте тұрғындар саны 41 243 болды. 2004 жылдың ортасында кейбір бағалау бойынша қаланың халқы 44 460 адамға дейін өсті. 2004 жылы [[Стерлинг (округ)|Стерлинг]] округінің барлық тұрғындары 86370 адамды құрады. Стерлинг қаласы тұрғындар санының өсуі бойынша шотланд қалаларының арасында үшінші орында. 2001 жылғы халық санағының деректері бойынша, әйелдер 52,7% -ды құрады, ал ерлер 47,2% -ды құрады. Халықтың көпшілігі (24,3%) 16 жастан 29 жасқа дейінгі жас тобы құрайды. Стерлинг тұрғындарына сондай-ақ Шотландиядан тыс жерде туылған тұрғындардың жоғары пайызы - 16,5% тән. Қала тұрғындарының санының ауытқуы көбінесе жергілікті университетте оқитын студенттердің келуіп-кетуімен байланысты. == Қаланың көрікті жерлері == [[Сурет:Stirling overview.jpg|thumb|right|300px|Қала маңы]] *[[Холируд шіркеуі]] *[[Стерлинг қамалы]] *[[Уоллес монументі]] *[[Лох-Ломонд пен Троссахс]] ұлттық паркі == Туыстас қалалар == *{{flagicon|France}} [[Вильнев-д'Аск]], [[Франция]] [[Санат:Шотландия қалалары]] ndcuv5hay05x6a8dg7fr64uf14pm3sr 3655018 3655015 2026-09-15T15:04:36Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655018 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Стерлинг |шынайы атауы = {{lang-en|Stirling}}<br> {{lang-gd|Sruighlea}}, {{lang-sco|Stirlin, Strivelin}} |сурет = {{Photomontage|position=center | photo1a = Stirling Castle (5455709703).jpg | photo2a = Stirling Bridge in sun (cropped).jpg | photo2b = Stirling Bridge and Wallace Monument.JPG | photo3a = Statue of Robert the Bruce, Stirling Castle.jpg | photo3b = The Municipal Building, Corn Exchange Street, Stirling (28575910626).jpg | photo4a = Stirling(DonaldMacDonald)Dec2005.jpg | size = 266 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 }} |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Coat of arms of Stirling.svg |ту = Flag of Stirling.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 07|lat_sec = 10 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 56|lon_sec = 09 |CoordAddon = type:city(41243)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Стерлинг (округ) |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 16,1 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 38 587 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 2322 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = бар |телефон коды = 01786 |пошта индексі = FK7-FK8 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.stirling.gov.uk |сайт тілі = en }} '''Стерлинг''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Stirling'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Stirlin, Strivelin'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Sruighlea'' [ˈs̪t̪ruʝlə]) — [[Шотландия]]ның орталық бөлігінде орналасқан [[қала]]. [[Стерлинг (округ)|Стерлинг]] округының әкімшілік орталығы, сондай-ақ [[Шотландия патшалығы]]ның бұрынғы астанасы және көне қалалардың бірі. Стерлинг Шотландияның жеті «ситилердің» (city) ішіндегі ең кішкентайы. == Тарихы == Қазіргі заманғы Стерлинг аумағындағы алғашқы елді мекендер тас ғасырына жатады. Қала атауының нақты шыққан жері бүгінгі күнде белгісіз. Қала негізінен қорғанысы ыңғайлы және [[Форт (өзен, Ұлыбритания)|Форт]] өзенінде жақсы стратегиялық жағдайда орналасуына байланысты Рим әскерінің Британ аралдарын жаулап алу жорығында стратегиялық маңызға ие болды. Қазіргі замандағы болжамдарға сәйкес, [[Стерлинг қамалы]]ның орныда римдік бекініс ''Иуддеу'' болды. Форт өзені арқылы өтетін өткел және кейінірек танымал көпір Стерлинг қаласының баюуы мен ықпалының өсуіне үлкен үлес қосты. «Корольдік қалалар» (резиденция) тізімінде алғаш рет қала XII ғасырда шотланд патшасы [[Дәуіт I (Шотландия королі)|Дәуіт I]] кезінен айтылып, соңғы уақытқа дейін осы тізімде(сондай-ақ Стривелин деп те кездеседі). Стерлинг XIII-XIV ғасырлардағы ұзақ ағылшын-шотланд соғысының екі негізгі шайқасының куәсі болды: 1297 жылғы Стерлинг көпіріндегі шайқас және 1314 жылы Стерлингке жақын орналасқан Бэннокберн өзеніндегі шайқас. Қала басқармасының ежелгі мөрінде Стерлингтің бұрынғы екі ұраны жазылған: *''Hic Armis Bruti Scoti Stant Hic Cruce Tuti'' — «Британдықтар келді бізге күшпен, Қасиетті Крест сақтады Шотландықтарды жарақаттан». *''Continet Hoc in Se Nemus et Castrum Strivilinse'' — «Бұл мөрде қамалдың тасы мен қаланың ағашы біріккен». == Тұрғындар == 2001 жылғы халық санағының деректері бойынша Стерлингте тұрғындар саны 41 243 болды. 2004 жылдың ортасында кейбір бағалау бойынша қаланың халқы 44 460 адамға дейін өсті. 2004 жылы [[Стерлинг (округ)|Стерлинг]] округінің барлық тұрғындары 86370 адамды құрады. Стерлинг қаласы тұрғындар санының өсуі бойынша шотланд қалаларының арасында үшінші орында. 2001 жылғы халық санағының деректері бойынша, әйелдер 52,7% -ды құрады, ал ерлер 47,2% -ды құрады. Халықтың көпшілігі (24,3%) 16 жастан 29 жасқа дейінгі жас тобы құрайды. Стерлинг тұрғындарына сондай-ақ Шотландиядан тыс жерде туылған тұрғындардың жоғары пайызы - 16,5% тән. Қала тұрғындарының санының ауытқуы көбінесе жергілікті университетте оқитын студенттердің келуіп-кетуімен байланысты. == Қаланың көрікті жерлері == [[Сурет:Stirling overview.jpg|thumb|right|300px|Қала маңы]] *[[Холируд шіркеуі]] *[[Стерлинг қамалы]] *[[Уоллес монументі]] *[[Лох-Ломонд пен Троссахс]] ұлттық паркі == Туыстас қалалар == *{{flagicon|France}} [[Вильнев-д'Аск]], [[Франция]] [[Санат:Шотландия қалалары]] a1sddcuayo7j9cbq5ro4rnzjv2a92pr 3655019 3655018 2026-09-15T15:06:29Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655019 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Стерлинг |шынайы атауы = {{lang-en|Stirling}}<br> {{lang-gd|Sruighlea}}, {{lang-sco|Stirlin, Strivelin}} |сурет = {{Photomontage|position=center | photo1a = Stirling Castle (5455709703).jpg | photo2a = Stirling Bridge in sun (cropped).jpg | photo2b = Stirling Bridge and Wallace Monument.JPG | photo3a = Statue of Robert the Bruce, Stirling Castle.jpg | photo3b = The Municipal Building, Corn Exchange Street, Stirling (28575910626).jpg | photo4a = Stirling(DonaldMacDonald)Dec2005.jpg | size = 266 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 }} |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Coat of arms of Stirling.svg |ту = Flag of Stirling.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 07|lat_sec = 10 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 56|lon_sec = 09 |CoordAddon = type:city(41243)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Стерлинг (округ) |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 16,1 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 38 587 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 2322 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = бар |телефон коды = 01786 |пошта индексі = FK7-FK8 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.stirling.gov.uk |сайт тілі = en }} '''Стерлинг''' ({{lang-en|Stirling}}, {{lang-gd|Sruighlea}}, {{lang-sco|Stirlin, Strivelin}} [ˈs̪t̪ruʝlə]) — [[Шотландия]]ның орталық бөлігінде орналасқан [[қала]]. [[Стерлинг (округ)|Стерлинг]] округының әкімшілік орталығы, сондай-ақ [[Шотландия патшалығы]]ның бұрынғы астанасы және көне қалалардың бірі. Стерлинг Шотландияның жеті «ситилердің» (city) ішіндегі ең кішкентайы. == Тарихы == Қазіргі заманғы Стерлинг аумағындағы алғашқы елді мекендер тас ғасырына жатады. Қала атауының нақты шыққан жері бүгінгі күнде белгісіз. Қала негізінен қорғанысы ыңғайлы және [[Форт (өзен, Ұлыбритания)|Форт]] өзенінде жақсы стратегиялық жағдайда орналасуына байланысты Рим әскерінің Британ аралдарын жаулап алу жорығында стратегиялық маңызға ие болды. Қазіргі замандағы болжамдарға сәйкес, [[Стерлинг қамалы]]ның орныда римдік бекініс ''Иуддеу'' болды. Форт өзені арқылы өтетін өткел және кейінірек танымал көпір Стерлинг қаласының баюуы мен ықпалының өсуіне үлкен үлес қосты. «Корольдік қалалар» (резиденция) тізімінде алғаш рет қала XII ғасырда шотланд патшасы [[Дәуіт I (Шотландия королі)|Дәуіт I]] кезінен айтылып, соңғы уақытқа дейін осы тізімде(сондай-ақ Стривелин деп те кездеседі). Стерлинг XIII-XIV ғасырлардағы ұзақ ағылшын-шотланд соғысының екі негізгі шайқасының куәсі болды: 1297 жылғы Стерлинг көпіріндегі шайқас және 1314 жылы Стерлингке жақын орналасқан Бэннокберн өзеніндегі шайқас. Қала басқармасының ежелгі мөрінде Стерлингтің бұрынғы екі ұраны жазылған: *''Hic Armis Bruti Scoti Stant Hic Cruce Tuti'' — «Британдықтар келді бізге күшпен, Қасиетті Крест сақтады Шотландықтарды жарақаттан». *''Continet Hoc in Se Nemus et Castrum Strivilinse'' — «Бұл мөрде қамалдың тасы мен қаланың ағашы біріккен». == Тұрғындар == 2001 жылғы халық санағының деректері бойынша Стерлингте тұрғындар саны 41 243 болды. 2004 жылдың ортасында кейбір бағалау бойынша қаланың халқы 44 460 адамға дейін өсті. 2004 жылы [[Стерлинг (округ)|Стерлинг]] округінің барлық тұрғындары 86370 адамды құрады. Стерлинг қаласы тұрғындар санының өсуі бойынша шотланд қалаларының арасында үшінші орында. 2001 жылғы халық санағының деректері бойынша, әйелдер 52,7% -ды құрады, ал ерлер 47,2% -ды құрады. Халықтың көпшілігі (24,3%) 16 жастан 29 жасқа дейінгі жас тобы құрайды. Стерлинг тұрғындарына сондай-ақ Шотландиядан тыс жерде туылған тұрғындардың жоғары пайызы - 16,5% тән. Қала тұрғындарының санының ауытқуы көбінесе жергілікті университетте оқитын студенттердің келуіп-кетуімен байланысты. == Қаланың көрікті жерлері == [[Сурет:Stirling overview.jpg|thumb|right|300px|Қала маңы]] *[[Холируд шіркеуі]] *[[Стерлинг қамалы]] *[[Уоллес монументі]] *[[Лох-Ломонд пен Троссахс]] ұлттық паркі == Туыстас қалалар == *{{flagicon|France}} [[Вильнев-д'Аск]], [[Франция]] [[Санат:Шотландия қалалары]] 1ks3h8qcggl2v3nz9kccubt8ku9w012 0 603409 3655090 2638792 2026-09-15T16:59:50Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655090 wikitext text/x-wiki Жергілікті өзін-өзі басқару мақсаты үшін, 1996 жылы [[Британ Парламенті]]нің шешімімен [[Шотландия]] 32 округке бөлінген, сондай-ақ ''жергілікті кеңестердің жері (council areas)'' деп аталады. Осы округтердің әрқайсысын тиісті жергілікті Кеңес басқарады. [[Сурет:Council areas Scotland.gif|thumb|left|350px|Шотландияның әкімшілік картасы]] {|class="standard sortable" width="100%" style="text-align: center;" |-style="background:#ddd;" ! № ! Округ ! Əкімшілік <br>орталығы ! Ауданы, <br>км² ! Тұрғындар, <br>адам (2011)<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://www.gro-scotland.gov.uk/statistics/theme/population/estimates/mid-year/2012/index.html|title=Population estimates by sex, age and administrative area, Scotland, 2011 and 2012|date=8 August 2013|publisher=National Records of Scotland|accessdate=8 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131017015620/http://www.gro-scotland.gov.uk/statistics/theme/population/estimates/mid-year/2012/index.html|archivedate=2013-10-17}}</ref> ! Тығыздық, <br>адам/км² !class=unsortable width=120| Карта |- | 1 | [[Абердиншир]] | [[Абердин]] | 6317 | 253 000 | 40,05 | [[Сурет:Aberdeenshire council map.png|100px]] |- | 2 | [[Абердин-Сити]] | [[Абердин]] | 182 | 222 800 | 1224,18 | [[Сурет:Aberdeen map.png|100px]] |- | 3 | [[Ист-Эршир]] | [[Килмарнок]] | 1275 | 122 700 | 96,24 | [[Сурет:East Ayrshire in Scotland.svg|100px]] |- | 4 | [[Норт-Эршир]] | [[Эрвин (қала)|Эрвин]] | 888 | 138 200 | 155,63 | [[Сурет:North Ayrshire in Scotland.svg|100px]] |- | 5 | [[Саут-Эршир]] | [[Эр (қала)|Эр]] | 1230 | 112 800 | 91,71 | [[Сурет:South Ayrshire in Scotland.svg|100px]] |- | 6 | [[Ангус]] | [[Форфар]] | 2184 | 116 000 | 53,11 | [[Сурет:Angus council map.png|100px]] |- | 7 | [[Аргайл-энд-Бьют]] | [[Лохгилпхед]] | 7023 | 88 200 | 12,56 | [[Сурет:Argyll and Bute council map.png|100px]] |- | 8 | [[Сыртқы Гебрид аралдары]] | [[Сторновей (Шотландия)|Сторновей]] | 3070 | 27 700 | 9,02 | [[Сурет:Outer Hebrides map.png|100px]] |- | 9 | [[Глазго-Сити]] | [[Глазго]] | 175 | 593 200 | 3389,71 | [[Сурет:Glasgow map.png|100px]] |- | 10 | [[Ист-Данбартоншир]] | [[Керкинтиллох]] | 176 | 105 000 | 596,59 | [[Сурет:East Dunbartonshire map.png|100px]] |- | 11 | [[Уэст-Данбартоншир]] | [[Дамбартон]] | 176 | 90 700 | 515,34 | [[Сурет:West Dunbartonshire in Scotland.svg|100px]] |- | 12 | [[Дамфрис-энд-Галловей]] | [[Дамфрис]] | 6446 | 151 300 | 23,47 | [[Сурет:Dumfries and Galloway map.png|100px]] |- | 13 | [[Данди-Сити]] | [[Данди]] | 55 | 147 300 | 2678,18 | [[Сурет:Dundee council.PNG|100px]] |- | 14 | [[Инверклайд]] | [[Гринок]] | 167 | 81 500 | 488,02 | [[Сурет:Inverclyde in Scotland.svg|100px]] |- | 15 | [[Клакманнаншир]] | [[Аллоа]] | 158 | 51 400 | 325,32 | [[Сурет:Clackmannanshire in Scotland.svg|100px]] |- | 16 | [[Норт-Ланаркшир]] | [[Мотеруэлл]] | 476 | 337 800 | 709,66 | [[Сурет:North Lanarkshire in Scotland.svg|100px]] |- | 17 | [[Саут-Ланаркшир]] | [[Гамильтон (Шотландия)|Гамильтон]] | 1778 | 313 800 | 176,49 | [[Сурет:South Lanarkshire in Scotland.svg|100px]] |- | 18 | [[Ист-Лотиан]] | [[Хаддингтон]] | 666 | 99 700 | 149,70 | [[Сурет:East Lothian in Scotland.svg|100px]] |- | 19 | [[Уэст-Лотиан]] | [[Ливингстон (Шотландия)|Ливингстон]] | 427 | 175 100 | 410,07 | [[Сурет:West Lothian in Scotland.svg|100px]] |- | 20 | [[Мидлотиан]] | [[Далкит]] | 350 | 83 200 | 237,71 | [[Сурет:Midlothian in Scotland.svg|100px]] |- | 21 | [[Мори (округ)|Мори]] | [[Элгин]] | 2237 | 93 300 | 41,71 | [[Сурет:Moray map.png|100px]] |- | 22 | [[Оркней аралдары]] | [[Керкуолл]] | 1025 | 21 400 | 20,88 | [[Сурет:Orkney Islands UK relief location map.jpg|100px]] |- | 23 | [[Перт-энд-Кинросс]] | [[Перт (Шотландия)|Перт]] | 5395 | 146 700 | 27,19 | [[Сурет:Perth and Kinross map.png|100px]] |- | 24 | [[Ренфрушир]] | [[Пейсли]] | 263 | 174 900 | 665,02 | [[Сурет:Renfrewshire map.png|100px]] |- | 25 | [[Ист-Ренфрушир]] | [[Гиффнок]] | 168 | 90 600 | 539,29 | [[Сурет:East Renfrewshire in Scotland.svg|100px]] |- | 26 | [[Стерлинг (округ)|Стерлинг]] | [[Стерлинг (Шотландия)|Стерлинг]] | 2243 | 90 200 | 40,21 | [[Сурет:Stirling in Scotland.svg|100px]] |- | 27 | [[Файф]] | [[Гленротес]] | 1340 | 365 200 | 272,54 | [[Сурет:Fife map.png|100px]] |- | 28 | [[Фолкерк (округ)|Фолкерк]] | [[Фолкерк (қала)|Фолкерк]] | 293 | 156 000 | 532,42 | [[Сурет:Falkirk in Scotland.svg|100px]] |- | 29 | [[Хайленд]] | [[Инвернесс]] | 26 119 | 232 100 | 8,89 | [[Сурет:Highland map.png|100px]] |- | 30 | [[Шетланд аралдары]] | [[Леруик]] | 1471 | 23 200 | 15,77 | [[Сурет:Shetland UK relief location map.jpg|100px]] |- | 31 | [[Скоттиш-Бордерс]] | [[Ньютаун-Сент-Босвеллс]] | 4727 | 113 900 | 24,10 | [[Сурет:Scottish Borders map.png|100px]] |- | 32 | [[Сити-оф-Эдинбург]] | [[Эдинбург]] | 260 | 476 600 | 1833,08 | [[Сурет:ScotlandEdinburgh.png|100px]] |- style="background: #CCC;" !colspan="3"| Барлығы ! 78 759 ! 5 295 400 ! 67,24 ! |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шотландия округтері]] [[Санат:Шотландия әкімшілік бөліністері]] eaxipm5q3f3ojs75mpxl67h0q6vd770 3655091 3655090 2026-09-15T17:01:05Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655091 wikitext text/x-wiki Жергілікті өзін-өзі басқару мақсаты үшін, 1996 жылы [[Ұлыбритания парламенті|Ұлыбритания парламентінің]] шешімімен [[Шотландия]] 32 округке бөлінген, сондай-ақ ''жергілікті кеңестердің жері (council areas)'' деп аталады. Осы округтердің әрқайсысын тиісті жергілікті Кеңес басқарады. [[Сурет:Council areas Scotland.gif|thumb|left|350px|Шотландияның әкімшілік картасы]] {|class="standard sortable" width="100%" style="text-align: center;" |-style="background:#ddd;" ! № ! Округ ! Əкімшілік <br>орталығы ! Ауданы, <br>км² ! Тұрғындар, <br>адам (2011)<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://www.gro-scotland.gov.uk/statistics/theme/population/estimates/mid-year/2012/index.html|title=Population estimates by sex, age and administrative area, Scotland, 2011 and 2012|date=8 August 2013|publisher=National Records of Scotland|accessdate=8 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131017015620/http://www.gro-scotland.gov.uk/statistics/theme/population/estimates/mid-year/2012/index.html|archivedate=2013-10-17}}</ref> ! Тығыздық, <br>адам/км² !class=unsortable width=120| Карта |- | 1 | [[Абердиншир]] | [[Абердин]] | 6317 | 253 000 | 40,05 | [[Сурет:Aberdeenshire council map.png|100px]] |- | 2 | [[Абердин-Сити]] | [[Абердин]] | 182 | 222 800 | 1224,18 | [[Сурет:Aberdeen map.png|100px]] |- | 3 | [[Ист-Эршир]] | [[Килмарнок]] | 1275 | 122 700 | 96,24 | [[Сурет:East Ayrshire in Scotland.svg|100px]] |- | 4 | [[Норт-Эршир]] | [[Эрвин (қала)|Эрвин]] | 888 | 138 200 | 155,63 | [[Сурет:North Ayrshire in Scotland.svg|100px]] |- | 5 | [[Саут-Эршир]] | [[Эр (қала)|Эр]] | 1230 | 112 800 | 91,71 | [[Сурет:South Ayrshire in Scotland.svg|100px]] |- | 6 | [[Ангус]] | [[Форфар]] | 2184 | 116 000 | 53,11 | [[Сурет:Angus council map.png|100px]] |- | 7 | [[Аргайл-энд-Бьют]] | [[Лохгилпхед]] | 7023 | 88 200 | 12,56 | [[Сурет:Argyll and Bute council map.png|100px]] |- | 8 | [[Сыртқы Гебрид аралдары]] | [[Сторновей (Шотландия)|Сторновей]] | 3070 | 27 700 | 9,02 | [[Сурет:Outer Hebrides map.png|100px]] |- | 9 | [[Глазго-Сити]] | [[Глазго]] | 175 | 593 200 | 3389,71 | [[Сурет:Glasgow map.png|100px]] |- | 10 | [[Ист-Данбартоншир]] | [[Керкинтиллох]] | 176 | 105 000 | 596,59 | [[Сурет:East Dunbartonshire map.png|100px]] |- | 11 | [[Уэст-Данбартоншир]] | [[Дамбартон]] | 176 | 90 700 | 515,34 | [[Сурет:West Dunbartonshire in Scotland.svg|100px]] |- | 12 | [[Дамфрис-энд-Галловей]] | [[Дамфрис]] | 6446 | 151 300 | 23,47 | [[Сурет:Dumfries and Galloway map.png|100px]] |- | 13 | [[Данди-Сити]] | [[Данди]] | 55 | 147 300 | 2678,18 | [[Сурет:Dundee council.PNG|100px]] |- | 14 | [[Инверклайд]] | [[Гринок]] | 167 | 81 500 | 488,02 | [[Сурет:Inverclyde in Scotland.svg|100px]] |- | 15 | [[Клакманнаншир]] | [[Аллоа]] | 158 | 51 400 | 325,32 | [[Сурет:Clackmannanshire in Scotland.svg|100px]] |- | 16 | [[Норт-Ланаркшир]] | [[Мотеруэлл]] | 476 | 337 800 | 709,66 | [[Сурет:North Lanarkshire in Scotland.svg|100px]] |- | 17 | [[Саут-Ланаркшир]] | [[Гамильтон (Шотландия)|Гамильтон]] | 1778 | 313 800 | 176,49 | [[Сурет:South Lanarkshire in Scotland.svg|100px]] |- | 18 | [[Ист-Лотиан]] | [[Хаддингтон]] | 666 | 99 700 | 149,70 | [[Сурет:East Lothian in Scotland.svg|100px]] |- | 19 | [[Уэст-Лотиан]] | [[Ливингстон (Шотландия)|Ливингстон]] | 427 | 175 100 | 410,07 | [[Сурет:West Lothian in Scotland.svg|100px]] |- | 20 | [[Мидлотиан]] | [[Далкит]] | 350 | 83 200 | 237,71 | [[Сурет:Midlothian in Scotland.svg|100px]] |- | 21 | [[Мори (округ)|Мори]] | [[Элгин]] | 2237 | 93 300 | 41,71 | [[Сурет:Moray map.png|100px]] |- | 22 | [[Оркней аралдары]] | [[Керкуолл]] | 1025 | 21 400 | 20,88 | [[Сурет:Orkney Islands UK relief location map.jpg|100px]] |- | 23 | [[Перт-энд-Кинросс]] | [[Перт (Шотландия)|Перт]] | 5395 | 146 700 | 27,19 | [[Сурет:Perth and Kinross map.png|100px]] |- | 24 | [[Ренфрушир]] | [[Пейсли]] | 263 | 174 900 | 665,02 | [[Сурет:Renfrewshire map.png|100px]] |- | 25 | [[Ист-Ренфрушир]] | [[Гиффнок]] | 168 | 90 600 | 539,29 | [[Сурет:East Renfrewshire in Scotland.svg|100px]] |- | 26 | [[Стерлинг (округ)|Стерлинг]] | [[Стерлинг (Шотландия)|Стерлинг]] | 2243 | 90 200 | 40,21 | [[Сурет:Stirling in Scotland.svg|100px]] |- | 27 | [[Файф]] | [[Гленротес]] | 1340 | 365 200 | 272,54 | [[Сурет:Fife map.png|100px]] |- | 28 | [[Фолкерк (округ)|Фолкерк]] | [[Фолкерк (қала)|Фолкерк]] | 293 | 156 000 | 532,42 | [[Сурет:Falkirk in Scotland.svg|100px]] |- | 29 | [[Хайленд]] | [[Инвернесс]] | 26 119 | 232 100 | 8,89 | [[Сурет:Highland map.png|100px]] |- | 30 | [[Шетланд аралдары]] | [[Леруик]] | 1471 | 23 200 | 15,77 | [[Сурет:Shetland UK relief location map.jpg|100px]] |- | 31 | [[Скоттиш-Бордерс]] | [[Ньютаун-Сент-Босвеллс]] | 4727 | 113 900 | 24,10 | [[Сурет:Scottish Borders map.png|100px]] |- | 32 | [[Сити-оф-Эдинбург]] | [[Эдинбург]] | 260 | 476 600 | 1833,08 | [[Сурет:ScotlandEdinburgh.png|100px]] |- style="background: #CCC;" !colspan="3"| Барлығы ! 78 759 ! 5 295 400 ! 67,24 ! |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шотландия округтері]] [[Санат:Шотландия әкімшілік бөліністері]] ip41krbc7u1nda4pwclk6vcqnfcknje 0 605850 3655006 2651876 2026-09-15T14:46:43Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655006 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Перт |шынайы атауы = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Perth'', <br /> [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Peairt'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Perth'' |сурет = Perth, View of the River Tay from Perth Bridge - geograph.org.uk - 1711451.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Coa Scotland Town Perth big.svg |ту = Banner of arms of Perth (3-5).svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 23|lat_sec = 43 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 25|lon_sec = 54 |CoordAddon = type:city(60000)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Перт-энд-Кинросс |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18,4 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 47 270 |санақ жылы = 2016 |тығыздығы = 2568 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0 |DST = бар |телефон коды = 01738 |пошта индексі = PH1-PH3, PH14 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Perth, Scotland |сайты = http://www.perthcity.co.uk |сайт тілі = en }} '''Перт'''([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Perth'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Peairt'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Perth'') - [[Шотландия|Шотландияның]] орталығындағы қала. [[Перт-энд-Кинросс]] ауданының әкімшілік орталығы (1975 ж. дейін - графтықтың әкімшілік орталығы [[Пертшир]]). == География == [[Сурет:St. Matthew's Church and Smeaton's Bridge.jpg|thumb|left|250px|Перттегі [[Тэй (өзен)|Тэй]] өзені]] == Тарихы == Кельтше «Перт» сөзі «орман» немесе «тоғайлар» дегенді білдіреді, бұл оны III-IX ғасырға жатқызуға мүмкіндік береді. Алайда, Пертдің солтүстігіндегі римдік Берт қорғанының болуы римдіктердің қаланы құру туралы нұсқасына негіз береді. Археологиялық мағлұматтар X ғасырда қаланың бар екенін дәлелдейді, ал Перт туралы жылнамалық деректер қала мәртебесін берген кезге XII ғасырға жатады. 838 жылы біріккен Шотландияның алғашқы патшасы болған [[Кеннет I (Шотландия королі)|Кеннет Мак Алпиннің]] арқасында Пертшир ерекше атаққа ие болды. Ол Пертеге аңызға айналған [[Скун тасы|Тағдыр Тасын]] Пертке әкелді, оның үстіне сол уақыттан бері сол шың басында барлық тәж кигізу жорасы өткізілді. Бұл жерде үлкен [[Аббаттық|аббаттық]] өсті. Алайда, тіпті, Англия королі [[Эдуард I (Англия королі)|Эдуард I]] 1296 жылы қасиетті тасты алып шықса да, Скон патшалықтың орталығы болып қала берді және бұл жағдай Перткеде дамуы мен гүлденуіне кедергі болған жоқ. [[2012 жыл|2012 жылы]] [[14 наурыз|14 наурызда]] Перт [[Челмсфорд]] пен [[Сент-Асеф]] қалаларымен қатар, королева [[Елизавета II|Елизавета II-нің]] таққа отыруының алмазды мерейтойына орай «[[Ұлыбританиядағы сити мәртебесі|сити]]» мәртебесін алды. == Туыстас қалалар == *{{flagicon|Germany}} [[Ашаффенбург]], [[Германия]] *{{flagicon|Poland}} [[Быдгощ]], [[Польша]] *{{flagicon|China}} [[Хайкоу]], [[Хайнань]] [[Қытай]] *{{flagicon|Canada}} [[Перт (Онтарио)|Перт]], [[Канада]] *{{flagicon|Russia}} [[Псков]], [[Ресей]] [[Санат:Перт (Шотландия)]] [[Санат:Шотландия қалалары]] fgdgnhkzy7gybm0qv141y4kv5e982p9 3655007 3655006 2026-09-15T14:47:57Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655007 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Перт |шынайы атауы = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Perth'', <br /> [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Peairt'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Perth'' |сурет = Perth, View of the River Tay from Perth Bridge - geograph.org.uk - 1711451.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Coa Scotland Town Perth big.svg |ту = Banner of arms of Perth (3-5).svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 23|lat_sec = 43 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 25|lon_sec = 54 |CoordAddon = type:city(60000)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Перт-энд-Кинросс |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18,4 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 47 893 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 2737 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0 |DST = бар |телефон коды = 01738 |пошта индексі = PH1-PH3, PH14 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Perth, Scotland |сайты = http://www.perthcity.co.uk |сайт тілі = en }} '''Перт'''([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Perth'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Peairt'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Perth'') - [[Шотландия|Шотландияның]] орталығындағы қала. [[Перт-энд-Кинросс]] ауданының әкімшілік орталығы (1975 ж. дейін - графтықтың әкімшілік орталығы [[Пертшир]]). == География == [[Сурет:St. Matthew's Church and Smeaton's Bridge.jpg|thumb|left|250px|Перттегі [[Тэй (өзен)|Тэй]] өзені]] == Тарихы == Кельтше «Перт» сөзі «орман» немесе «тоғайлар» дегенді білдіреді, бұл оны III-IX ғасырға жатқызуға мүмкіндік береді. Алайда, Пертдің солтүстігіндегі римдік Берт қорғанының болуы римдіктердің қаланы құру туралы нұсқасына негіз береді. Археологиялық мағлұматтар X ғасырда қаланың бар екенін дәлелдейді, ал Перт туралы жылнамалық деректер қала мәртебесін берген кезге XII ғасырға жатады. 838 жылы біріккен Шотландияның алғашқы патшасы болған [[Кеннет I (Шотландия королі)|Кеннет Мак Алпиннің]] арқасында Пертшир ерекше атаққа ие болды. Ол Пертеге аңызға айналған [[Скун тасы|Тағдыр Тасын]] Пертке әкелді, оның үстіне сол уақыттан бері сол шың басында барлық тәж кигізу жорасы өткізілді. Бұл жерде үлкен [[Аббаттық|аббаттық]] өсті. Алайда, тіпті, Англия королі [[Эдуард I (Англия королі)|Эдуард I]] 1296 жылы қасиетті тасты алып шықса да, Скон патшалықтың орталығы болып қала берді және бұл жағдай Перткеде дамуы мен гүлденуіне кедергі болған жоқ. [[2012 жыл|2012 жылы]] [[14 наурыз|14 наурызда]] Перт [[Челмсфорд]] пен [[Сент-Асеф]] қалаларымен қатар, королева [[Елизавета II|Елизавета II-нің]] таққа отыруының алмазды мерейтойына орай «[[Ұлыбританиядағы сити мәртебесі|сити]]» мәртебесін алды. == Туыстас қалалар == *{{flagicon|Germany}} [[Ашаффенбург]], [[Германия]] *{{flagicon|Poland}} [[Быдгощ]], [[Польша]] *{{flagicon|China}} [[Хайкоу]], [[Хайнань]] [[Қытай]] *{{flagicon|Canada}} [[Перт (Онтарио)|Перт]], [[Канада]] *{{flagicon|Russia}} [[Псков]], [[Ресей]] [[Санат:Перт (Шотландия)]] [[Санат:Шотландия қалалары]] j313lphok8gs4s8wa6u703171uqu1bw 3655009 3655007 2026-09-15T14:50:10Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655009 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Перт |шынайы атауы = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Perth'', <br /> [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Peairt'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Perth'' |сурет = {{Photomontage|position=center | photo1a = Perth, View of the River Tay from Perth Bridge - geograph.org.uk - 1711451.jpg | photo2a = Perth Concert Hall, Perth, Scotland.jpg | photo2b = St John's Kirk - geograph.org.uk - 2683004.jpg | photo3a = Fair Maid's House 2024.jpg | photo3b = Perth Museum 2.jpg | size = 266 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 }} |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Coa Scotland Town Perth big.svg |ту = Banner of arms of Perth (3-5).svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 23|lat_sec = 43 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 25|lon_sec = 54 |CoordAddon = type:city(60000)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Перт-энд-Кинросс |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18,4 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 47 893 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 2737 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0 |DST = бар |телефон коды = 01738 |пошта индексі = PH1-PH3, PH14 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Perth, Scotland |сайты = http://www.perthcity.co.uk |сайт тілі = en }} '''Перт'''([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Perth'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Peairt'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Perth'') - [[Шотландия|Шотландияның]] орталығындағы қала. [[Перт-энд-Кинросс]] ауданының әкімшілік орталығы (1975 ж. дейін - графтықтың әкімшілік орталығы [[Пертшир]]). == География == [[Сурет:St. Matthew's Church and Smeaton's Bridge.jpg|thumb|left|250px|Перттегі [[Тэй (өзен)|Тэй]] өзені]] == Тарихы == Кельтше «Перт» сөзі «орман» немесе «тоғайлар» дегенді білдіреді, бұл оны III-IX ғасырға жатқызуға мүмкіндік береді. Алайда, Пертдің солтүстігіндегі римдік Берт қорғанының болуы римдіктердің қаланы құру туралы нұсқасына негіз береді. Археологиялық мағлұматтар X ғасырда қаланың бар екенін дәлелдейді, ал Перт туралы жылнамалық деректер қала мәртебесін берген кезге XII ғасырға жатады. 838 жылы біріккен Шотландияның алғашқы патшасы болған [[Кеннет I (Шотландия королі)|Кеннет Мак Алпиннің]] арқасында Пертшир ерекше атаққа ие болды. Ол Пертеге аңызға айналған [[Скун тасы|Тағдыр Тасын]] Пертке әкелді, оның үстіне сол уақыттан бері сол шың басында барлық тәж кигізу жорасы өткізілді. Бұл жерде үлкен [[Аббаттық|аббаттық]] өсті. Алайда, тіпті, Англия королі [[Эдуард I (Англия королі)|Эдуард I]] 1296 жылы қасиетті тасты алып шықса да, Скон патшалықтың орталығы болып қала берді және бұл жағдай Перткеде дамуы мен гүлденуіне кедергі болған жоқ. [[2012 жыл|2012 жылы]] [[14 наурыз|14 наурызда]] Перт [[Челмсфорд]] пен [[Сент-Асеф]] қалаларымен қатар, королева [[Елизавета II|Елизавета II-нің]] таққа отыруының алмазды мерейтойына орай «[[Ұлыбританиядағы сити мәртебесі|сити]]» мәртебесін алды. == Туыстас қалалар == *{{flagicon|Germany}} [[Ашаффенбург]], [[Германия]] *{{flagicon|Poland}} [[Быдгощ]], [[Польша]] *{{flagicon|China}} [[Хайкоу]], [[Хайнань]] [[Қытай]] *{{flagicon|Canada}} [[Перт (Онтарио)|Перт]], [[Канада]] *{{flagicon|Russia}} [[Псков]], [[Ресей]] [[Санат:Перт (Шотландия)]] [[Санат:Шотландия қалалары]] iuo2hlyuk7f3pzcedu8nz2k305zbun1 3655017 3655009 2026-09-15T15:00:56Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655017 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Перт |шынайы атауы = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Perth'', <br /> [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Peairt'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Perth'' |сурет = {{Photomontage|position=center | photo1a = Perth, View of the River Tay from Perth Bridge - geograph.org.uk - 1711451.jpg | photo2a = Perth Concert Hall, Perth, Scotland.jpg | photo2b = St John's Kirk - geograph.org.uk - 2683004.jpg | photo3a = Fair Maid's House 2024.jpg | photo3b = Perth Museum 2.jpg | size = 266 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 }} |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = Coa Scotland Town Perth big.svg |ту = Banner of arms of Perth (3-5).svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 23|lat_sec = 43 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 25|lon_sec = 54 |CoordAddon = type:city(60000)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Перт-энд-Кинросс |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18,4 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 47 893 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 2737 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = 0 |DST = бар |телефон коды = 01738 |пошта индексі = PH1-PH3, PH14 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Perth, Scotland |сайты = http://www.perthcity.co.uk |сайт тілі = en }} '''Перт''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Perth'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Peairt'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Perth'') - [[Шотландия|Шотландияның]] орталығындағы қала. [[Перт-энд-Кинросс]] ауданының әкімшілік орталығы (1975 ж. дейін - графтықтың әкімшілік орталығы [[Пертшир]]). == География == [[Сурет:St. Matthew's Church and Smeaton's Bridge.jpg|thumb|left|250px|Перттегі [[Тэй (өзен)|Тэй]] өзені]] == Тарихы == Кельтше «Перт» сөзі «орман» немесе «тоғайлар» дегенді білдіреді, бұл оны III-IX ғасырға жатқызуға мүмкіндік береді. Алайда, Пертдің солтүстігіндегі римдік Берт қорғанының болуы римдіктердің қаланы құру туралы нұсқасына негіз береді. Археологиялық мағлұматтар X ғасырда қаланың бар екенін дәлелдейді, ал Перт туралы жылнамалық деректер қала мәртебесін берген кезге XII ғасырға жатады. 838 жылы біріккен Шотландияның алғашқы патшасы болған [[Кеннет I (Шотландия королі)|Кеннет Мак Алпиннің]] арқасында Пертшир ерекше атаққа ие болды. Ол Пертеге аңызға айналған [[Скун тасы|Тағдыр Тасын]] Пертке әкелді, оның үстіне сол уақыттан бері сол шың басында барлық тәж кигізу жорасы өткізілді. Бұл жерде үлкен [[Аббаттық|аббаттық]] өсті. Алайда, тіпті, Англия королі [[Эдуард I (Англия королі)|Эдуард I]] 1296 жылы қасиетті тасты алып шықса да, Скон патшалықтың орталығы болып қала берді және бұл жағдай Перткеде дамуы мен гүлденуіне кедергі болған жоқ. [[2012 жыл|2012 жылы]] [[14 наурыз|14 наурызда]] Перт [[Челмсфорд]] пен [[Сент-Асеф]] қалаларымен қатар, королева [[Елизавета II|Елизавета II-нің]] таққа отыруының алмазды мерейтойына орай «[[Ұлыбританиядағы сити мәртебесі|сити]]» мәртебесін алды. == Туыстас қалалар == *{{flagicon|Germany}} [[Ашаффенбург]], [[Германия]] *{{flagicon|Poland}} [[Быдгощ]], [[Польша]] *{{flagicon|China}} [[Хайкоу]], [[Хайнань]] [[Қытай]] *{{flagicon|Canada}} [[Перт (Онтарио)|Перт]], [[Канада]] *{{flagicon|Russia}} [[Псков]], [[Ресей]] [[Санат:Перт (Шотландия)]] [[Санат:Шотландия қалалары]] t7zciskvu7o15cj7fbexynjkvvaln80 0 605910 3655036 2651878 2026-09-15T15:26:50Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655036 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = '''Элгин''' |шынайы атауы = {{lang-en|Elgin}}<br> {{lang-sco|Elgin}}, {{lang-gd|Eilginn}} |сурет = [[Сурет:Elgin Centre - geograph.org.uk - 704463.jpg|310px|]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 38|lat_sec = 47 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 18|lon_sec = 55 |CoordAddon = type:city(21000)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Мори (округ) |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 9,09 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 23 520 |санақ жылы = 2016 |тығыздығы = 2587 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1343 |пошта индексі = IV30 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Elgin, Moray |сайты = http://www.elginscotland.org |сайт тілі = en }} '''Элгин''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Elgin'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Eilginn'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Elgin'') — [[Шотландия|Шотландиядағы]] қала. [[Мори (округ)|Мори]] округының әкімшілік орталығы. Қала негізгі екі аймаққа бөлінген - Солтүстік Элгин және Оңтүстік Элгин. == Тарихы == Қала [[XI ғасыр|XI]] ғасырда айналасы қоршалған елді мекендерден құрылды. Бұл өлкеде Шотландияның ежелгі монархтары, әсіресе қасіретімен әйгілі [[Макбет]], аң аулауды ұнатты. 1224 жылы [[Александр II (Шотландия королі)|Александр II]] Элгинге Патшалық Қала ({{lang-en|Royal Burgh}}) мәртебесін берді, содан кейін Морей епископы [[Епархия|епархиясының]] астанасы етіп Элгинді сайлады. [[Сурет:Elgin_Cathedral_2.jpg|thumb|left|200px|Элгин кафедралді соборының қирандылары]] [[1390 жыл|1390 жылы]] [[Александр Стюарт, Бьюкен графы|Александр Стюарт]] - [[Роберт II (Шотландия королі)|Роберт II-нің]] төртінші ұлы, Баденох қасқыры атымен әйгілі - әйелін ажырасу әрекетін айыптаған Морей епископымен дауласып қалды. Дінбасыдан кегін алу үшін Александр адамдарымен сол жылдың 17 маусымында Эльгинге кіріп, көшеде қанды қырғын ұйымдастырып, қаланы тонап, оны өртеп жіберді. Қаланың [[Соборлық|кафедралды соборы]] өрттен зақымданғаны соншалықты, тіпті, батыс фронтонды, неф галереяларын және орталық пилонды қалпына келтіру қажет болды. Келесі ғасырларда собор біртіндеп ескірді. [[1630 жыл|1630 жылы]] шатыры құлап, алдағы екі жүз жыл ішінде жаңадан салу үшін тастарға бөлшектеді. [[1745 жыл|1745 жылы]] қала [[Якобиттер|якобиттер]] қозғалысының негізгі орталықтарының бірі болды. Көптеген жергілікті кландар [[Чарльз Эдуард Стюарт|Чарльз Эдуард Стюарттың]] таққа үміткерді қолдады. [[1746 жыл|1746 жылы]] [[16 сәуір|16 сәуірде]] [[Каллоден түбіндегі шайқас|Куллодендегі тағдырлы шайқастың]] алдынғы түнінде Стюарттың әскері Элгинде өткізді, ханзаданың өзі әлі күнге дейін сақталып қалған және қала орталығында тұрған Тандертон жекежайында өткізді. Шотландық жасақ жеңіліске ұшырағаннан кейін, [[Уильям Август, Камберленд герцогы|Камберленд герцогы]] Стюартқа адал қалаларды қатты жазалады. Ол [[XV ғасыр|XV]] ғасырдан тасталынған Элгин сарайын бұзуды бұйырды, ал жергілікті халықтың көбісін Хайлендті тазарту аясында [[Канада|Канадаға]] көшірді. Жазалау шараларын қолдану нәтижесінде қала іс жүзінде қаңырап бос қалды. Элгиннің жаңаруы қаланың белсенді дамуы басталған кезде ғана [[XIX ғасыр|XIX]] ғасырда басталды. [[1820 жыл|1820]] және [[1840 жыл|1840]] жылдар аралығында қалада аурухананың басқа ғимараттары мен Андерсон Институты, Киелі Жильдің [[Классицизм|неоклассикалық]] шіркеуі ([[1825 жыл|1825]]-[[1828 жыл|1828]] ж. салынған) және Элгиннің қалалық мұражайы ([[1842 жыл|1842]]) пайда болды. Сонымен қатар, собордағы қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді, оның барысында оның аумағынан көп қоқыс шығарылды. XIX ғасырдың ортасында теміржол қозғалысын дамыту Элгинді және халықтың екі есе өсіріп, елеулі экономикалық қалпына келтірді. == Экономика == Элгин экономикасының негізгі бастауы - бұл [[Виски|виски]] өндірісі. Ең танымал бренді - Глен Элгин ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Glen Elgin''). == Қаланың көрікті жері == [[Сурет:Pluscarden_Abbey.jpg|thumb|left|200px|Пласкардендік аббаттық]] === Қалада === *Элгиннің қалалалық мұражайы ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Elgin Museum''). *Элгиннің кафедралды соборы ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Elgin Cathedral''). Сонымен қатар оны Солтүстік жарығы деп атайды ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Lantern of the north''). === Маңында === *Пласкардендік аббаттық ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Pluscarden Abbey'') - [[1230 жыл|1230 жылы]] [[Александр II (Шотландия королі)|Александр II]] негізін қаланған, өз функцияларын бүгінгі күнге дейін сақтаған және жұмыс істейтін монастырь болып қала береді. Қаладан 8 км шақырымда орналасқан. *Спайни сарайының қирандылары ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Spynie Palace'') - бұрынғы Мори епископының тұрағы. Қаладан 4 км шақырымда орналасқан. == Сілтеме == *[https://www.bootsnall.com/articles/pubs-and-north-sea-elgin-scotland.html Қалалық нұсқаулық]{{ref-en}} *[https://www.undiscoveredscotland.co.uk/elgin/elgin/index.html Undiscoveredscotland.co.uk сайтында қала туралы мақала]{{ref-en}} *[https://www.gordonandmacphail.com/our-whiskies Glen Elgin виски өндірісі туралы мақала]{{ref-en}} [[Санат:Шотландия қалалары]] n15yb4td3ifr26e2kqmhielma9daots 3655038 3655036 2026-09-15T15:27:18Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655038 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = '''Элгин''' |шынайы атауы = {{lang-en|Elgin}}<br> {{lang-sco|Elgin}}, {{lang-gd|Eilginn}} |сурет = Elgin Centre - geograph.org.uk - 704463.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 38|lat_sec = 47 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 18|lon_sec = 55 |CoordAddon = type:city(21000)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Мори (округ) |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 9,09 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 23 520 |санақ жылы = 2016 |тығыздығы = 2587 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1343 |пошта индексі = IV30 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Elgin, Moray |сайты = http://www.elginscotland.org |сайт тілі = en }} '''Элгин''' ({{lang-en|Elgin}}, {{lang-sco|Elgin}}, {{lang-gd|Eilginn}}) — [[Шотландия|Шотландиядағы]] қала. [[Мори (округ)|Мори]] округының әкімшілік орталығы. Қала негізгі екі аймаққа бөлінген - Солтүстік Элгин және Оңтүстік Элгин. == Тарихы == Қала [[XI ғасыр|XI]] ғасырда айналасы қоршалған елді мекендерден құрылды. Бұл өлкеде Шотландияның ежелгі монархтары, әсіресе қасіретімен әйгілі [[Макбет]], аң аулауды ұнатты. 1224 жылы [[Александр II (Шотландия королі)|Александр II]] Элгинге Патшалық Қала ({{lang-en|Royal Burgh}}) мәртебесін берді, содан кейін Морей епископы [[Епархия|епархиясының]] астанасы етіп Элгинді сайлады. [[Сурет:Elgin_Cathedral_2.jpg|thumb|left|200px|Элгин кафедралді соборының қирандылары]] [[1390 жыл|1390 жылы]] [[Александр Стюарт, Бьюкен графы|Александр Стюарт]] - [[Роберт II (Шотландия королі)|Роберт II-нің]] төртінші ұлы, Баденох қасқыры атымен әйгілі - әйелін ажырасу әрекетін айыптаған Морей епископымен дауласып қалды. Дінбасыдан кегін алу үшін Александр адамдарымен сол жылдың 17 маусымында Эльгинге кіріп, көшеде қанды қырғын ұйымдастырып, қаланы тонап, оны өртеп жіберді. Қаланың [[Соборлық|кафедралды соборы]] өрттен зақымданғаны соншалықты, тіпті, батыс фронтонды, неф галереяларын және орталық пилонды қалпына келтіру қажет болды. Келесі ғасырларда собор біртіндеп ескірді. [[1630 жыл|1630 жылы]] шатыры құлап, алдағы екі жүз жыл ішінде жаңадан салу үшін тастарға бөлшектеді. [[1745 жыл|1745 жылы]] қала [[Якобиттер|якобиттер]] қозғалысының негізгі орталықтарының бірі болды. Көптеген жергілікті кландар [[Чарльз Эдуард Стюарт|Чарльз Эдуард Стюарттың]] таққа үміткерді қолдады. [[1746 жыл|1746 жылы]] [[16 сәуір|16 сәуірде]] [[Каллоден түбіндегі шайқас|Куллодендегі тағдырлы шайқастың]] алдынғы түнінде Стюарттың әскері Элгинде өткізді, ханзаданың өзі әлі күнге дейін сақталып қалған және қала орталығында тұрған Тандертон жекежайында өткізді. Шотландық жасақ жеңіліске ұшырағаннан кейін, [[Уильям Август, Камберленд герцогы|Камберленд герцогы]] Стюартқа адал қалаларды қатты жазалады. Ол [[XV ғасыр|XV]] ғасырдан тасталынған Элгин сарайын бұзуды бұйырды, ал жергілікті халықтың көбісін Хайлендті тазарту аясында [[Канада|Канадаға]] көшірді. Жазалау шараларын қолдану нәтижесінде қала іс жүзінде қаңырап бос қалды. Элгиннің жаңаруы қаланың белсенді дамуы басталған кезде ғана [[XIX ғасыр|XIX]] ғасырда басталды. [[1820 жыл|1820]] және [[1840 жыл|1840]] жылдар аралығында қалада аурухананың басқа ғимараттары мен Андерсон Институты, Киелі Жильдің [[Классицизм|неоклассикалық]] шіркеуі ([[1825 жыл|1825]]-[[1828 жыл|1828]] ж. салынған) және Элгиннің қалалық мұражайы ([[1842 жыл|1842]]) пайда болды. Сонымен қатар, собордағы қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді, оның барысында оның аумағынан көп қоқыс шығарылды. XIX ғасырдың ортасында теміржол қозғалысын дамыту Элгинді және халықтың екі есе өсіріп, елеулі экономикалық қалпына келтірді. == Экономика == Элгин экономикасының негізгі бастауы - бұл [[Виски|виски]] өндірісі. Ең танымал бренді - Глен Элгин ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Glen Elgin''). == Қаланың көрікті жері == [[Сурет:Pluscarden_Abbey.jpg|thumb|left|200px|Пласкардендік аббаттық]] === Қалада === *Элгиннің қалалалық мұражайы ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Elgin Museum''). *Элгиннің кафедралды соборы ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Elgin Cathedral''). Сонымен қатар оны Солтүстік жарығы деп атайды ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Lantern of the north''). === Маңында === *Пласкардендік аббаттық ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Pluscarden Abbey'') - [[1230 жыл|1230 жылы]] [[Александр II (Шотландия королі)|Александр II]] негізін қаланған, өз функцияларын бүгінгі күнге дейін сақтаған және жұмыс істейтін монастырь болып қала береді. Қаладан 8 км шақырымда орналасқан. *Спайни сарайының қирандылары ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Spynie Palace'') - бұрынғы Мори епископының тұрағы. Қаладан 4 км шақырымда орналасқан. == Сілтеме == *[https://www.bootsnall.com/articles/pubs-and-north-sea-elgin-scotland.html Қалалық нұсқаулық]{{ref-en}} *[https://www.undiscoveredscotland.co.uk/elgin/elgin/index.html Undiscoveredscotland.co.uk сайтында қала туралы мақала]{{ref-en}} *[https://www.gordonandmacphail.com/our-whiskies Glen Elgin виски өндірісі туралы мақала]{{ref-en}} [[Санат:Шотландия қалалары]] e33vvk34x94ibvo0ggpdm33uyvozr6k 3655040 3655038 2026-09-15T15:28:02Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655040 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = '''Элгин''' |шынайы атауы = {{lang-en|Elgin}}<br> {{lang-sco|Elgin}}, {{lang-gd|Eilginn}} |сурет = Elgin Centre - geograph.org.uk - 704463.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 38|lat_sec = 47 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 18|lon_sec = 55 |CoordAddon = type:city(21000)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Мори (округ) |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 9,09 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 24 640 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 2602 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1343 |пошта индексі = IV30 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Elgin, Moray |сайты = http://www.elginscotland.org |сайт тілі = en }} '''Элгин''' ({{lang-en|Elgin}}, {{lang-sco|Elgin}}, {{lang-gd|Eilginn}}) — [[Шотландия|Шотландиядағы]] қала. [[Мори (округ)|Мори]] округының әкімшілік орталығы. Қала негізгі екі аймаққа бөлінген - Солтүстік Элгин және Оңтүстік Элгин. == Тарихы == Қала [[XI ғасыр|XI]] ғасырда айналасы қоршалған елді мекендерден құрылды. Бұл өлкеде Шотландияның ежелгі монархтары, әсіресе қасіретімен әйгілі [[Макбет]], аң аулауды ұнатты. 1224 жылы [[Александр II (Шотландия королі)|Александр II]] Элгинге Патшалық Қала ({{lang-en|Royal Burgh}}) мәртебесін берді, содан кейін Морей епископы [[Епархия|епархиясының]] астанасы етіп Элгинді сайлады. [[Сурет:Elgin_Cathedral_2.jpg|thumb|left|200px|Элгин кафедралді соборының қирандылары]] [[1390 жыл|1390 жылы]] [[Александр Стюарт, Бьюкен графы|Александр Стюарт]] - [[Роберт II (Шотландия королі)|Роберт II-нің]] төртінші ұлы, Баденох қасқыры атымен әйгілі - әйелін ажырасу әрекетін айыптаған Морей епископымен дауласып қалды. Дінбасыдан кегін алу үшін Александр адамдарымен сол жылдың 17 маусымында Эльгинге кіріп, көшеде қанды қырғын ұйымдастырып, қаланы тонап, оны өртеп жіберді. Қаланың [[Соборлық|кафедралды соборы]] өрттен зақымданғаны соншалықты, тіпті, батыс фронтонды, неф галереяларын және орталық пилонды қалпына келтіру қажет болды. Келесі ғасырларда собор біртіндеп ескірді. [[1630 жыл|1630 жылы]] шатыры құлап, алдағы екі жүз жыл ішінде жаңадан салу үшін тастарға бөлшектеді. [[1745 жыл|1745 жылы]] қала [[Якобиттер|якобиттер]] қозғалысының негізгі орталықтарының бірі болды. Көптеген жергілікті кландар [[Чарльз Эдуард Стюарт|Чарльз Эдуард Стюарттың]] таққа үміткерді қолдады. [[1746 жыл|1746 жылы]] [[16 сәуір|16 сәуірде]] [[Каллоден түбіндегі шайқас|Куллодендегі тағдырлы шайқастың]] алдынғы түнінде Стюарттың әскері Элгинде өткізді, ханзаданың өзі әлі күнге дейін сақталып қалған және қала орталығында тұрған Тандертон жекежайында өткізді. Шотландық жасақ жеңіліске ұшырағаннан кейін, [[Уильям Август, Камберленд герцогы|Камберленд герцогы]] Стюартқа адал қалаларды қатты жазалады. Ол [[XV ғасыр|XV]] ғасырдан тасталынған Элгин сарайын бұзуды бұйырды, ал жергілікті халықтың көбісін Хайлендті тазарту аясында [[Канада|Канадаға]] көшірді. Жазалау шараларын қолдану нәтижесінде қала іс жүзінде қаңырап бос қалды. Элгиннің жаңаруы қаланың белсенді дамуы басталған кезде ғана [[XIX ғасыр|XIX]] ғасырда басталды. [[1820 жыл|1820]] және [[1840 жыл|1840]] жылдар аралығында қалада аурухананың басқа ғимараттары мен Андерсон Институты, Киелі Жильдің [[Классицизм|неоклассикалық]] шіркеуі ([[1825 жыл|1825]]-[[1828 жыл|1828]] ж. салынған) және Элгиннің қалалық мұражайы ([[1842 жыл|1842]]) пайда болды. Сонымен қатар, собордағы қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді, оның барысында оның аумағынан көп қоқыс шығарылды. XIX ғасырдың ортасында теміржол қозғалысын дамыту Элгинді және халықтың екі есе өсіріп, елеулі экономикалық қалпына келтірді. == Экономика == Элгин экономикасының негізгі бастауы - бұл [[Виски|виски]] өндірісі. Ең танымал бренді - Глен Элгин ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Glen Elgin''). == Қаланың көрікті жері == [[Сурет:Pluscarden_Abbey.jpg|thumb|left|200px|Пласкардендік аббаттық]] === Қалада === *Элгиннің қалалалық мұражайы ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Elgin Museum''). *Элгиннің кафедралды соборы ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Elgin Cathedral''). Сонымен қатар оны Солтүстік жарығы деп атайды ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Lantern of the north''). === Маңында === *Пласкардендік аббаттық ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Pluscarden Abbey'') - [[1230 жыл|1230 жылы]] [[Александр II (Шотландия королі)|Александр II]] негізін қаланған, өз функцияларын бүгінгі күнге дейін сақтаған және жұмыс істейтін монастырь болып қала береді. Қаладан 8 км шақырымда орналасқан. *Спайни сарайының қирандылары ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Spynie Palace'') - бұрынғы Мори епископының тұрағы. Қаладан 4 км шақырымда орналасқан. == Сілтеме == *[https://www.bootsnall.com/articles/pubs-and-north-sea-elgin-scotland.html Қалалық нұсқаулық]{{ref-en}} *[https://www.undiscoveredscotland.co.uk/elgin/elgin/index.html Undiscoveredscotland.co.uk сайтында қала туралы мақала]{{ref-en}} *[https://www.gordonandmacphail.com/our-whiskies Glen Elgin виски өндірісі туралы мақала]{{ref-en}} [[Санат:Шотландия қалалары]] ledyq4tjtgpuf23c5z5z3ku8ht4qk9b 3655043 3655040 2026-09-15T15:31:08Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655043 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = '''Элгин''' |шынайы атауы = {{lang-en|Elgin}}<br> {{lang-sco|Elgin}}, {{lang-gd|Eilginn}} |сурет = {{Photomontage|position=center | photo1a = Elgin Centre - geograph.org.uk - 704463.jpg | photo2a = Elgin Cathedral from Newmill Road.jpg | photo2b = Elgin, Gordon Street, Moray College Of Further Education.jpg | photo3a = Elgin Town Hall (51394583986).jpg | photo3b = Moray Council Building, Elgin.jpg | size = 266 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 }} |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 38|lat_sec = 47 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 18|lon_sec = 55 |CoordAddon = type:city(21000)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Мори (округ) |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 9,09 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 24 640 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 2602 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1343 |пошта индексі = IV30 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Elgin, Moray |сайты = http://www.elginscotland.org |сайт тілі = en }} '''Элгин''' ({{lang-en|Elgin}}, {{lang-sco|Elgin}}, {{lang-gd|Eilginn}}) — [[Шотландия|Шотландиядағы]] қала. [[Мори (округ)|Мори]] округының әкімшілік орталығы. Қала негізгі екі аймаққа бөлінген - Солтүстік Элгин және Оңтүстік Элгин. == Тарихы == Қала [[XI ғасыр|XI]] ғасырда айналасы қоршалған елді мекендерден құрылды. Бұл өлкеде Шотландияның ежелгі монархтары, әсіресе қасіретімен әйгілі [[Макбет]], аң аулауды ұнатты. 1224 жылы [[Александр II (Шотландия королі)|Александр II]] Элгинге Патшалық Қала ({{lang-en|Royal Burgh}}) мәртебесін берді, содан кейін Морей епископы [[Епархия|епархиясының]] астанасы етіп Элгинді сайлады. [[Сурет:Elgin_Cathedral_2.jpg|thumb|left|200px|Элгин кафедралді соборының қирандылары]] [[1390 жыл|1390 жылы]] [[Александр Стюарт, Бьюкен графы|Александр Стюарт]] - [[Роберт II (Шотландия королі)|Роберт II-нің]] төртінші ұлы, Баденох қасқыры атымен әйгілі - әйелін ажырасу әрекетін айыптаған Морей епископымен дауласып қалды. Дінбасыдан кегін алу үшін Александр адамдарымен сол жылдың 17 маусымында Эльгинге кіріп, көшеде қанды қырғын ұйымдастырып, қаланы тонап, оны өртеп жіберді. Қаланың [[Соборлық|кафедралды соборы]] өрттен зақымданғаны соншалықты, тіпті, батыс фронтонды, неф галереяларын және орталық пилонды қалпына келтіру қажет болды. Келесі ғасырларда собор біртіндеп ескірді. [[1630 жыл|1630 жылы]] шатыры құлап, алдағы екі жүз жыл ішінде жаңадан салу үшін тастарға бөлшектеді. [[1745 жыл|1745 жылы]] қала [[Якобиттер|якобиттер]] қозғалысының негізгі орталықтарының бірі болды. Көптеген жергілікті кландар [[Чарльз Эдуард Стюарт|Чарльз Эдуард Стюарттың]] таққа үміткерді қолдады. [[1746 жыл|1746 жылы]] [[16 сәуір|16 сәуірде]] [[Каллоден түбіндегі шайқас|Куллодендегі тағдырлы шайқастың]] алдынғы түнінде Стюарттың әскері Элгинде өткізді, ханзаданың өзі әлі күнге дейін сақталып қалған және қала орталығында тұрған Тандертон жекежайында өткізді. Шотландық жасақ жеңіліске ұшырағаннан кейін, [[Уильям Август, Камберленд герцогы|Камберленд герцогы]] Стюартқа адал қалаларды қатты жазалады. Ол [[XV ғасыр|XV]] ғасырдан тасталынған Элгин сарайын бұзуды бұйырды, ал жергілікті халықтың көбісін Хайлендті тазарту аясында [[Канада|Канадаға]] көшірді. Жазалау шараларын қолдану нәтижесінде қала іс жүзінде қаңырап бос қалды. Элгиннің жаңаруы қаланың белсенді дамуы басталған кезде ғана [[XIX ғасыр|XIX]] ғасырда басталды. [[1820 жыл|1820]] және [[1840 жыл|1840]] жылдар аралығында қалада аурухананың басқа ғимараттары мен Андерсон Институты, Киелі Жильдің [[Классицизм|неоклассикалық]] шіркеуі ([[1825 жыл|1825]]-[[1828 жыл|1828]] ж. салынған) және Элгиннің қалалық мұражайы ([[1842 жыл|1842]]) пайда болды. Сонымен қатар, собордағы қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді, оның барысында оның аумағынан көп қоқыс шығарылды. XIX ғасырдың ортасында теміржол қозғалысын дамыту Элгинді және халықтың екі есе өсіріп, елеулі экономикалық қалпына келтірді. == Экономика == Элгин экономикасының негізгі бастауы - бұл [[Виски|виски]] өндірісі. Ең танымал бренді - Глен Элгин ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Glen Elgin''). == Қаланың көрікті жері == [[Сурет:Pluscarden_Abbey.jpg|thumb|left|200px|Пласкардендік аббаттық]] === Қалада === *Элгиннің қалалалық мұражайы ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Elgin Museum''). *Элгиннің кафедралды соборы ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Elgin Cathedral''). Сонымен қатар оны Солтүстік жарығы деп атайды ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Lantern of the north''). === Маңында === *Пласкардендік аббаттық ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Pluscarden Abbey'') - [[1230 жыл|1230 жылы]] [[Александр II (Шотландия королі)|Александр II]] негізін қаланған, өз функцияларын бүгінгі күнге дейін сақтаған және жұмыс істейтін монастырь болып қала береді. Қаладан 8 км шақырымда орналасқан. *Спайни сарайының қирандылары ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Spynie Palace'') - бұрынғы Мори епископының тұрағы. Қаладан 4 км шақырымда орналасқан. == Сілтеме == *[https://www.bootsnall.com/articles/pubs-and-north-sea-elgin-scotland.html Қалалық нұсқаулық]{{ref-en}} *[https://www.undiscoveredscotland.co.uk/elgin/elgin/index.html Undiscoveredscotland.co.uk сайтында қала туралы мақала]{{ref-en}} *[https://www.gordonandmacphail.com/our-whiskies Glen Elgin виски өндірісі туралы мақала]{{ref-en}} [[Санат:Шотландия қалалары]] kfmdok2tp1cnqtros148i42jz7ug1oc 0 605986 3655093 2651546 2026-09-15T17:03:04Z Орел Карл 81620 3655093 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Абердин-Сити |Шынайы атауы = {{lang-en|Aberdeen City}}<br /> {{lang-gd|Mòr-bhaile Obar Dheathain}} |Елтаңба = Aberdeen-arms.png |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = [[Ұлыбритания]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = [[Шотландия]] |Енеді = |Астанасы = [[Абердин]] |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = 228,800 |Санақ жылы = 2017 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = 8 |Тығыздығы = 1231 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 185.7 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 25 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Aberdeen City in Scotland.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = GB-ABE |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = http://aberdeencity.gov.uk |Commons санаты = Aberdeen |Түсініктемелер = }} '''Абердин-Сити''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Aberdeen City'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Mòr-bhaile Obar Dheathain'') - [[Шотландия округтері|Шотландиядағы 32 округтың]] бірі. [[Абердин]] қаласы мен маңайындағы жерлерді қосады. [[Абердиншир|Абердинширмен]] шекаралас. [[Санат:Абердин-Сити]] [[Санат:Шотландия округтері]] 5mn7vf3puoku2gt3uj44hsn4vnm8x1j 3655094 3655093 2026-09-15T17:08:18Z Орел Карл 81620 3655094 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Абердин-Сити |Шынайы атауы = {{lang-en|Aberdeen City}}<br /> {{lang-gd|Mòr-bhaile Obar Dheathain}} |Суреті = Aberdeen from Tollohill Woods.JPG |Сурет атауы = |Елтаңба = Aberdeen-arms.png |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ұлыбритания |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 09|lat_sec = 00 |lon_dir = W|lon_deg = 02|lon_min = 09|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = [[Шотландия]] |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Абердин]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[16 наурыз]] [[1975 жыл|1975 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = 222 800 |Санақ жылы = 2011 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = 8 |Тығыздығы = 1224,18 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 182 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 25 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = GB-ABD |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = https://www.aberdeencity.gov.uk/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Aberdeen |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Абердин-Сити''' ({{lang-en|Aberdeen City}}, {{lang-gd|Mòr-bhaile Obar Dheathain}}) — [[Шотландия округтері|Шотландиядағы 32 округтың]] бірі. [[Абердин]] қаласы мен маңайындағы жерлерді қосады. [[Абердиншир|Абердинширмен]] шекаралас. [[Санат:Абердин-Сити]] [[Санат:Шотландия округтері]] 7srj4ck5cml527v1kjjjkc6ug877qo2 3655095 3655094 2026-09-15T17:09:05Z Орел Карл 81620 3655095 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Абердин-Сити |Шынайы атауы = {{lang-en|Aberdeen City}}<br /> {{lang-gd|Mòr-bhaile Obar Dheathain}} |Суреті = Aberdeen from Tollohill Woods.JPG |Сурет атауы = |Елтаңба = Aberdeen-arms.png |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ұлыбритания |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 09|lat_sec = 00 |lon_dir = W|lon_deg = 02|lon_min = 09|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = [[Шотландия]] |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Абердин]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[16 наурыз]] [[1975 жыл|1975 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = 222 800 |Санақ жылы = 2011 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = 8 |Тығыздығы = 1224,18 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 182 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 25 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Aberdeen map.png |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = GB-ABD |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = https://www.aberdeencity.gov.uk/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Aberdeen |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Абердин-Сити''' ({{lang-en|Aberdeen City}}, {{lang-gd|Mòr-bhaile Obar Dheathain}}) — [[Шотландия округтері|Шотландиядағы 32 округтың]] бірі. [[Абердин]] қаласы мен маңайындағы жерлерді қосады. [[Абердиншир|Абердинширмен]] шекаралас. [[Санат:Абердин-Сити]] [[Санат:Шотландия округтері]] cdwxk3x7ct8h4mfniqho7iqlf8oluk7 3655096 3655095 2026-09-15T17:11:35Z Орел Карл 81620 3655096 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Абердин-Сити |Шынайы атауы = {{lang-en|Aberdeen City}}<br /> {{lang-gd|Mòr-bhaile Obar Dheathain}} |Суреті = Aberdeen from Tollohill Woods.JPG |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Aberdeen.svg |Ту = City Flag of Aberdeen.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ұлыбритания |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 09|lat_sec = 00 |lon_dir = W|lon_deg = 02|lon_min = 09|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = [[Шотландия]] |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Абердин]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[16 наурыз]] [[1975 жыл|1975 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = 231 780 |Санақ жылы = 2024 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = 8 |Тығыздығы = 1249 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 182 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 25 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Aberdeen map.png |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = GB-ABD |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = https://www.aberdeencity.gov.uk/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Aberdeen |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Абердин-Сити''' ({{lang-en|Aberdeen City}}, {{lang-gd|Mòr-bhaile Obar Dheathain}}) — **Абердин** — Шотландияның солтүстік-шығысында орналасқан портты қала және Шотландиядағы халық саны жөнінен үшінші қала. Тарихи тұрғыдан Абердин Абердинширдің тарихи графтығының құрамында болған, алайда қазіргі кезде Абердиншир кеңесі аумағынан бөлек әкімшілік бірлік болып табылады. Абердин қалалық кеңесі — Шотландиядағы 32 жергілікті билік органының бірі. Абердиннің негізгі қалалық аумағында 198 590 адам (2020), ал шеткі елді мекендерді қоса алғандағы кеңірек қоныстанған аумақта 220 690 адам (2020) тұрады. Осы көрсеткіш бойынша ол Ұлыбританиядағы халық саны жөнінен 39-шы урбандалған аумақ болып саналады. Абердиннің ұзын, құмды жағалау сызығы бар және климаты мұхиттық: жазы салқын, қысы жұмсақ әрі жаңбырлы. Абердинге Шотландия королі I Давид (1124—1153) корольдік бург мәртебесін берді, бұл қаланың экономикалық дамуына елеулі өзгеріс әкелді. Балық аулау, қағаз өндіру, кеме жасау және тоқыма өнеркәсібі сияқты дәстүрлі салалардың орнын мұнай өнеркәсібі мен Абердин порты басты. Абердин тікұшақ айлағы — әлемдегі коммерциялық тікұшақ айлақтарының ішіндегі ең қарқынды жұмыс істейтіндерінің бірі, ал теңіз порты Шотландияның солтүстік-шығыс бөлігіндегі ең ірі порт болып табылады. Университеттік қала ретінде Абердин 1495 жылы Король колледжі ретінде негізі қаланған Абердин университетімен танымал. Ол ағылшын тілінде білім беретін әлемдегі ең көне бесінші университет болып саналады және Ескі Абердин аумағында орналасқан. XVIII ғасырдың ортасынан XX ғасырдың ортасына дейін Абердиннің ғимараттарын жергілікті карьерлерден өндірілген сұр граниттен салу дәстүрге айналды. Оның құрамындағы слюда мөлшерінің жоғары болуына байланысты гранит күн сәулесінде күмістей жарқырап көрінуі мүмкін. 1969 жылы Солтүстік теңізден мұнай табылғаннан кейін Абердин «Еуропаның теңіздегі мұнай астанасы» деген атауға ие болды. Ди және Дон өзендерінің сағаларынан табылған тарихқа дейінгі ауылдарға сүйене отырып, Абердин маңындағы аумақ кемінде 6000 жылдан бері қоныстанған деп есептеледі. == Топонимі == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Абердин-Сити]] [[Санат:Шотландия округтері]] atizj9lyddyniu4eysk9brbiog6843t 3655102 3655096 2026-09-15T17:21:45Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655102 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Абердин-Сити |Шынайы атауы = {{lang-en|Aberdeen City}}<br /> {{lang-gd|Mòr-bhaile Obar Dheathain}} |Суреті = Aberdeen from Tollohill Woods.JPG |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Aberdeen.svg |Ту = City Flag of Aberdeen.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ұлыбритания |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 09|lat_sec = 00 |lon_dir = W|lon_deg = 02|lon_min = 09|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = [[Шотландия]] |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Абердин]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[16 наурыз]] [[1975 жыл|1975 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = 231 780 |Санақ жылы = 2024 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = 8 |Тығыздығы = 1249 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 182 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 25 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Aberdeen map.png |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = GB-ABD |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = https://www.aberdeencity.gov.uk/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Aberdeen |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Абердин-Сити''' ({{lang-en|Aberdeen City}}, {{lang-gd|Mòr-bhaile Obar Dheathain}}) — [[Шотландия|Шотландиядағы]] 32 әкімшілік округтің бірі. Оның құрамына [[Абердин]] қаласы және оған іргелес аумақтар кіреді. [[Абердиншир]] округімен шектеседі. == Топонимі == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Абердин-Сити]] [[Санат:Шотландия округтері]] 33a63vawmb2b73e2i2p7ybmr2cip5js 3655103 3655102 2026-09-15T17:22:10Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655103 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Абердин-Сити |Шынайы атауы = {{lang-en|Aberdeen City}}<br /> {{lang-gd|Mòr-bhaile Obar Dheathain}} |Суреті = Aberdeen from Tollohill Woods.JPG |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Aberdeen.svg |Ту = City Flag of Aberdeen.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ұлыбритания |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 09|lat_sec = 00 |lon_dir = W|lon_deg = 02|lon_min = 09|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = [[Шотландия]] |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Абердин]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[16 наурыз]] [[1975 жыл|1975 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = 231 780 |Санақ жылы = 2024 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = 8 |Тығыздығы = 1249 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 182 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 25 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Aberdeen map.png |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = GB-ABD |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = https://www.aberdeencity.gov.uk/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Aberdeen |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Абердин-Сити'''<ref>Великобритания и Ирландия: Общегеографическая карта / сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 1996 г.; ст. ред. Л. Н. Колосова; ред. Г. А. Скачкова, Н. Н. Рюмина. — Испр. в 2007 г. Омской картогр. ф-кой. — 1:1 500 000, 15 км в 1 см. — {{М.}}: Роскартография, 1996; Омск: Омская картогр. ф-ка, 2007. — ISBN 978-5-9523-0198-6</ref> ({{lang-en|Aberdeen City}}, {{lang-gd|Mòr-bhaile Obar Dheathain}}) — [[Шотландия|Шотландиядағы]] 32 әкімшілік округтің бірі. Оның құрамына [[Абердин]] қаласы және оған іргелес аумақтар кіреді. [[Абердиншир]] округімен шектеседі. == Топонимі == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Абердин-Сити]] [[Санат:Шотландия округтері]] jp5arussu6505un276pflf7nimmxwao 3655105 3655103 2026-09-15T17:22:45Z Орел Карл 81620 /* Топонимі */ 3655105 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Абердин-Сити |Шынайы атауы = {{lang-en|Aberdeen City}}<br /> {{lang-gd|Mòr-bhaile Obar Dheathain}} |Суреті = Aberdeen from Tollohill Woods.JPG |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Aberdeen.svg |Ту = City Flag of Aberdeen.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ұлыбритания |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 09|lat_sec = 00 |lon_dir = W|lon_deg = 02|lon_min = 09|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = [[Шотландия]] |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Абердин]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[16 наурыз]] [[1975 жыл|1975 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = 231 780 |Санақ жылы = 2024 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = 8 |Тығыздығы = 1249 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 182 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 25 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Aberdeen map.png |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = GB-ABD |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = https://www.aberdeencity.gov.uk/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Aberdeen |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Абердин-Сити'''<ref>Великобритания и Ирландия: Общегеографическая карта / сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 1996 г.; ст. ред. Л. Н. Колосова; ред. Г. А. Скачкова, Н. Н. Рюмина. — Испр. в 2007 г. Омской картогр. ф-кой. — 1:1 500 000, 15 км в 1 см. — {{М.}}: Роскартография, 1996; Омск: Омская картогр. ф-ка, 2007. — ISBN 978-5-9523-0198-6</ref> ({{lang-en|Aberdeen City}}, {{lang-gd|Mòr-bhaile Obar Dheathain}}) — [[Шотландия|Шотландиядағы]] 32 әкімшілік округтің бірі. Оның құрамына [[Абердин]] қаласы және оған іргелес аумақтар кіреді. [[Абердиншир]] округімен шектеседі. == Тағы қараңыз == * [[Шотландия қамалдарының тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Абердин-Сити]] [[Санат:Шотландия округтері]] pe6rz5qsry2jblk97iuenoiq8for155 3655106 3655105 2026-09-15T17:23:44Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655106 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Абердин-Сити |Шынайы атауы = {{lang-en|Aberdeen City}}<br /> {{lang-gd|Mòr-bhaile Obar Dheathain}} |Суреті = Aberdeen from Tollohill Woods.JPG |Сурет атауы = |Елтаңба = Aberdeen-arms.png |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ұлыбритания |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 09|lat_sec = 00 |lon_dir = W|lon_deg = 02|lon_min = 09|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = [[Шотландия]] |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Абердин]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[16 наурыз]] [[1975 жыл|1975 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = 222 800 |Санақ жылы = 2011 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = 8 |Тығыздығы = 1224,18 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 182 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 25 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Aberdeen map.png |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = GB-ABD |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = https://www.aberdeencity.gov.uk/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Aberdeen |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Абердин-Сити'''<ref>Великобритания и Ирландия: Общегеографическая карта / сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 1996 г.; ст. ред. Л. Н. Колосова; ред. Г. А. Скачкова, Н. Н. Рюмина. — Испр. в 2007 г. Омской картогр. ф-кой. — 1:1 500 000, 15 км в 1 см. — {{М.}}: Роскартография, 1996; Омск: Омская картогр. ф-ка, 2007. — ISBN 978-5-9523-0198-6</ref> ({{lang-en|Aberdeen City}}, {{lang-gd|Mòr-bhaile Obar Dheathain}}) — [[Шотландия|Шотландиядағы]] 32 әкімшілік округтің бірі. Оның құрамына [[Абердин]] қаласы және оған іргелес аумақтар кіреді. [[Абердиншир]] округімен шектеседі. == Тағы қараңыз == * [[Шотландия қамалдарының тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Абердин-Сити]] [[Санат:Шотландия округтері]] 5l3njosrzh49g7p2sqkg0hc70zl6dhw 0 605997 3655020 2657099 2026-09-15T15:07:35Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655020 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = '''Форт-Уильям''' |шынайы атауы = {{lang-en| Fort William }}, <br> {{lang-sco|Fort Weelum}}, {{lang-gd|An Gearasdan}} |сурет = [[Сурет:Fort William from Ardgour - geograph.org.uk - 900361.jpg|310px|]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 49|lat_sec = 01 |lon_dir = W|lon_deg = 05|lon_min = 06|lon_sec = 35 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Хайленд |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1654 жыл |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8,32 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 5 750 |санақ жылы = 2016 |тығыздығы = 691 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +0 |DST = бар |телефон коды = +44 1397 |пошта индексі = PH33 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SX-SY ([[Инвернесс]]) |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Fort William, Scotland |сайты = |сайт тілі = }} '''Форт-Уильям''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Fort William'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Fort Weelum'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''An Gearasdan'') - [[Шотландия|Шотландияның]] солтүстігіндегі қала. [[Хайленд]] округының батысындағы ірі қала. Туристік орталық. == География == [[Лох-Линн]] шығанағының солтүстік-шығысында, [[Британ аралдары|Британ аралдарының]] ең биік тауы [[Бен-Невис|Бен-Невистің]] бөктерінде орналасқан. == Тарихы == 1654-1655 жылдары осы жерде генерал Дж. Монк Килмали ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Kilmallie'') бекінісін салған, бірақ ол біраз уақыттан кейін қиратылды. 1690 жылы қайта салынған қала [[Вильгельм III Орандық|Вильгельм III-нің]] ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''William III'') есімі берілді. Қаланы Мэрибург ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Maryburgh'') деп те атайды. 1715 жылы және 1746 жылы якобиттердің екі шабуылына қарсы тұра алды. 1860 жылы бекініс бөлшектеніп, 1890 жылы теміржол мен станция құрылысы кезінде жер бетінен жойылды. == Әдебиет == *MacCulloch, Donald B. (1971). ''Romantic Lochaber''. Chambers. == Сілтеме == *[https://tools.wmflabs.org/os/coor_g/?pagename=Fort_William,_Highland&params=NN+10584+74114_region%3AGB_scale%3A100000 Map sources] for Fort William, Highland [[Санат:Шотландия қалалары]] 85at4tecrie10ziwce5612iyaameaag 3655021 3655020 2026-09-15T15:07:58Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655021 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = '''Форт-Уильям''' |шынайы атауы = {{lang-en| Fort William }} <br> {{lang-sco|Fort Weelum}}, {{lang-gd|An Gearasdan}} |сурет = [[Сурет:Fort William from Ardgour - geograph.org.uk - 900361.jpg|310px|]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 49|lat_sec = 01 |lon_dir = W|lon_deg = 05|lon_min = 06|lon_sec = 35 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Хайленд |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1654 жыл |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8,32 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 5 750 |санақ жылы = 2016 |тығыздығы = 691 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +0 |DST = бар |телефон коды = +44 1397 |пошта индексі = PH33 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SX-SY ([[Инвернесс]]) |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Fort William, Scotland |сайты = |сайт тілі = }} '''Форт-Уильям''' ({{lang-en| Fort William }}, {{lang-sco|Fort Weelum}}, {{lang-gd|An Gearasdan }}) — [[Шотландия|Шотландияның]] солтүстігіндегі қала. [[Хайленд]] округының батысындағы ірі қала. Туристік орталық. == География == [[Лох-Линн]] шығанағының солтүстік-шығысында, [[Британ аралдары|Британ аралдарының]] ең биік тауы [[Бен-Невис|Бен-Невистің]] бөктерінде орналасқан. == Тарихы == 1654-1655 жылдары осы жерде генерал Дж. Монк Килмали ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Kilmallie'') бекінісін салған, бірақ ол біраз уақыттан кейін қиратылды. 1690 жылы қайта салынған қала [[Вильгельм III Орандық|Вильгельм III-нің]] ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''William III'') есімі берілді. Қаланы Мэрибург ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Maryburgh'') деп те атайды. 1715 жылы және 1746 жылы якобиттердің екі шабуылына қарсы тұра алды. 1860 жылы бекініс бөлшектеніп, 1890 жылы теміржол мен станция құрылысы кезінде жер бетінен жойылды. == Әдебиет == *MacCulloch, Donald B. (1971). ''Romantic Lochaber''. Chambers. == Сілтеме == *[https://tools.wmflabs.org/os/coor_g/?pagename=Fort_William,_Highland&params=NN+10584+74114_region%3AGB_scale%3A100000 Map sources] for Fort William, Highland [[Санат:Шотландия қалалары]] 4xh1szq4xj48decgnv2mo6kqsb2jj9v 3655022 3655021 2026-09-15T15:08:54Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655022 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = '''Форт-Уильям''' |шынайы атауы = {{lang-en| Fort William }} <br> {{lang-sco|Fort Weelum}}, {{lang-gd|An Gearasdan}} |сурет = Fort William from Ardgour - geograph.org.uk - 900361.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 49|lat_sec = 01 |lon_dir = W|lon_deg = 05|lon_min = 06|lon_sec = 35 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Хайленд |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1654 жыл |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8,32 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 15 757 |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 691 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +0 |DST = бар |телефон коды = +44 1397 |пошта индексі = PH33 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SX-SY ([[Инвернесс]]) |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Fort William, Scotland |сайты = |сайт тілі = }} '''Форт-Уильям''' ({{lang-en| Fort William }}, {{lang-sco|Fort Weelum}}, {{lang-gd|An Gearasdan }}) — [[Шотландия|Шотландияның]] солтүстігіндегі қала. [[Хайленд]] округының батысындағы ірі қала. Туристік орталық. == География == [[Лох-Линн]] шығанағының солтүстік-шығысында, [[Британ аралдары|Британ аралдарының]] ең биік тауы [[Бен-Невис|Бен-Невистің]] бөктерінде орналасқан. == Тарихы == 1654-1655 жылдары осы жерде генерал Дж. Монк Килмали ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Kilmallie'') бекінісін салған, бірақ ол біраз уақыттан кейін қиратылды. 1690 жылы қайта салынған қала [[Вильгельм III Орандық|Вильгельм III-нің]] ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''William III'') есімі берілді. Қаланы Мэрибург ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Maryburgh'') деп те атайды. 1715 жылы және 1746 жылы якобиттердің екі шабуылына қарсы тұра алды. 1860 жылы бекініс бөлшектеніп, 1890 жылы теміржол мен станция құрылысы кезінде жер бетінен жойылды. == Әдебиет == *MacCulloch, Donald B. (1971). ''Romantic Lochaber''. Chambers. == Сілтеме == *[https://tools.wmflabs.org/os/coor_g/?pagename=Fort_William,_Highland&params=NN+10584+74114_region%3AGB_scale%3A100000 Map sources] for Fort William, Highland [[Санат:Шотландия қалалары]] h4co598thgrhece5imogyv6f15s0zsf 3655024 3655022 2026-09-15T15:10:43Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655024 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = '''Форт-Уильям''' |шынайы атауы = {{lang-en| Fort William }} <br> {{lang-sco|Fort Weelum}}, {{lang-gd|An Gearasdan}} |сурет = Fort William from Ardgour - geograph.org.uk - 900361.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 49|lat_sec = 01 |lon_dir = W|lon_deg = 05|lon_min = 06|lon_sec = 35 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Хайленд |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1654 жыл |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8,32 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 15 757<ref>[https://www.nrscotland.gov.uk/publications/population-estimates-for-settlements-and-localities-in-scotland-mid-2020/ Population estimates for settlements and localities in Scotland: mid-2020.] National Records of Scotland. 31 March 2022. Retrieved 31 March 2022.</ref><ref>{{cite web | title=Fort William (Highland, Scotland, United Kingdom) - Population Statistics, Charts, Map, Location, Weather and Web Information | url=https://www.citypopulation.de/en/uk/scotland/highland/S52000260__fort_william/ }}</ref> |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 691 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +0 |DST = бар |телефон коды = +44 1397 |пошта индексі = PH33 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SX-SY ([[Инвернесс]]) |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Fort William, Scotland |сайты = |сайт тілі = }} '''Форт-Уильям''' ({{lang-en| Fort William }}, {{lang-sco|Fort Weelum}}, {{lang-gd|An Gearasdan }}) — [[Шотландия|Шотландияның]] солтүстігіндегі қала. [[Хайленд]] округының батысындағы ірі қала. Туристік орталық. == География == [[Лох-Линн]] шығанағының солтүстік-шығысында, [[Британ аралдары|Британ аралдарының]] ең биік тауы [[Бен-Невис|Бен-Невистің]] бөктерінде орналасқан. == Тарихы == 1654-1655 жылдары осы жерде генерал Дж. Монк Килмали ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Kilmallie'') бекінісін салған, бірақ ол біраз уақыттан кейін қиратылды. 1690 жылы қайта салынған қала [[Вильгельм III Орандық|Вильгельм III-нің]] ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''William III'') есімі берілді. Қаланы Мэрибург ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Maryburgh'') деп те атайды. 1715 жылы және 1746 жылы якобиттердің екі шабуылына қарсы тұра алды. 1860 жылы бекініс бөлшектеніп, 1890 жылы теміржол мен станция құрылысы кезінде жер бетінен жойылды. == Әдебиет == *MacCulloch, Donald B. (1971). ''Romantic Lochaber''. Chambers. == Сілтеме == *[https://tools.wmflabs.org/os/coor_g/?pagename=Fort_William,_Highland&params=NN+10584+74114_region%3AGB_scale%3A100000 Map sources] for Fort William, Highland [[Санат:Шотландия қалалары]] 7vr7rxrun6v9iosneihhfr9e3dxzegh 3655025 3655024 2026-09-15T15:10:58Z Орел Карл 81620 /* Сілтеме */ 3655025 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = '''Форт-Уильям''' |шынайы атауы = {{lang-en| Fort William }} <br> {{lang-sco|Fort Weelum}}, {{lang-gd|An Gearasdan}} |сурет = Fort William from Ardgour - geograph.org.uk - 900361.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 49|lat_sec = 01 |lon_dir = W|lon_deg = 05|lon_min = 06|lon_sec = 35 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Хайленд |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1654 жыл |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8,32 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 15 757<ref>[https://www.nrscotland.gov.uk/publications/population-estimates-for-settlements-and-localities-in-scotland-mid-2020/ Population estimates for settlements and localities in Scotland: mid-2020.] National Records of Scotland. 31 March 2022. Retrieved 31 March 2022.</ref><ref>{{cite web | title=Fort William (Highland, Scotland, United Kingdom) - Population Statistics, Charts, Map, Location, Weather and Web Information | url=https://www.citypopulation.de/en/uk/scotland/highland/S52000260__fort_william/ }}</ref> |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 691 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +0 |DST = бар |телефон коды = +44 1397 |пошта индексі = PH33 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SX-SY ([[Инвернесс]]) |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Fort William, Scotland |сайты = |сайт тілі = }} '''Форт-Уильям''' ({{lang-en| Fort William }}, {{lang-sco|Fort Weelum}}, {{lang-gd|An Gearasdan }}) — [[Шотландия|Шотландияның]] солтүстігіндегі қала. [[Хайленд]] округының батысындағы ірі қала. Туристік орталық. == География == [[Лох-Линн]] шығанағының солтүстік-шығысында, [[Британ аралдары|Британ аралдарының]] ең биік тауы [[Бен-Невис|Бен-Невистің]] бөктерінде орналасқан. == Тарихы == 1654-1655 жылдары осы жерде генерал Дж. Монк Килмали ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Kilmallie'') бекінісін салған, бірақ ол біраз уақыттан кейін қиратылды. 1690 жылы қайта салынған қала [[Вильгельм III Орандық|Вильгельм III-нің]] ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''William III'') есімі берілді. Қаланы Мэрибург ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Maryburgh'') деп те атайды. 1715 жылы және 1746 жылы якобиттердің екі шабуылына қарсы тұра алды. 1860 жылы бекініс бөлшектеніп, 1890 жылы теміржол мен станция құрылысы кезінде жер бетінен жойылды. == Әдебиет == *MacCulloch, Donald B. (1971). ''Romantic Lochaber''. Chambers. == Сілтеме == *[https://tools.wmflabs.org/os/coor_g/?pagename=Fort_William,_Highland&params=NN+10584+74114_region%3AGB_scale%3A100000 Map sources] for Fort William, Highland == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шотландия қалалары]] a9jrgvd69pryro7xc2xx7jxjehn6voh 3655026 3655025 2026-09-15T15:12:17Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655026 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Форт-Уильям |шынайы атауы = {{lang-en| Fort William }} <br> {{lang-sco|Fort Weelum}}, {{lang-gd|An Gearasdan}} |сурет = Fort William from Ardgour - geograph.org.uk - 900361.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 49|lat_sec = 01 |lon_dir = W|lon_deg = 05|lon_min = 06|lon_sec = 35 |CoordAddon = type:city(580000)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Хайленд |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1654 жыл |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8,32 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 15 757<ref>[https://www.nrscotland.gov.uk/publications/population-estimates-for-settlements-and-localities-in-scotland-mid-2020/ Population estimates for settlements and localities in Scotland: mid-2020.] National Records of Scotland. 31 March 2022. Retrieved 31 March 2022.</ref><ref>{{cite web | title=Fort William (Highland, Scotland, United Kingdom) - Population Statistics, Charts, Map, Location, Weather and Web Information | url=https://www.citypopulation.de/en/uk/scotland/highland/S52000260__fort_william/ }}</ref> |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 691 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +0 |DST = бар |телефон коды = +44 1397 |пошта индексі = PH33 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SX-SY ([[Инвернесс]]) |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Fort William, Scotland |сайты = |сайт тілі = }} '''Форт-Уильям''' ({{lang-en| Fort William }}, {{lang-sco|Fort Weelum}}, {{lang-gd|An Gearasdan }}) — [[Шотландия|Шотландияның]] солтүстігіндегі қала. [[Хайленд]] округының батысындағы ірі қала. Туристік орталық. == География == [[Лох-Линн]] шығанағының солтүстік-шығысында, [[Британ аралдары|Британ аралдарының]] ең биік тауы [[Бен-Невис|Бен-Невистің]] бөктерінде орналасқан. == Тарихы == 1654-1655 жылдары осы жерде генерал Дж. Монк Килмали ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Kilmallie'') бекінісін салған, бірақ ол біраз уақыттан кейін қиратылды. 1690 жылы қайта салынған қала [[Вильгельм III Орандық|Вильгельм III-нің]] ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''William III'') есімі берілді. Қаланы Мэрибург ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Maryburgh'') деп те атайды. 1715 жылы және 1746 жылы якобиттердің екі шабуылына қарсы тұра алды. 1860 жылы бекініс бөлшектеніп, 1890 жылы теміржол мен станция құрылысы кезінде жер бетінен жойылды. == Әдебиет == *MacCulloch, Donald B. (1971). ''Romantic Lochaber''. Chambers. == Сілтеме == *[https://tools.wmflabs.org/os/coor_g/?pagename=Fort_William,_Highland&params=NN+10584+74114_region%3AGB_scale%3A100000 Map sources] for Fort William, Highland == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шотландия қалалары]] k9rdxzph9gdmb6ay5n19x7qvegzwo1z 0 610094 3654983 3491264 2026-09-15T14:27:23Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3654983 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Данфермлин |шынайы атауы = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Dunfermline'' <br /> [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Phàrlain'' <br /> [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Dunfaurlin'' |сурет = [[Сурет:Scotland-2016-Aerial-Dunfermline_Abbey.jpg|300px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 04|lat_sec = 17 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 27|lon_sec = 42 |CoordAddon = type:city(42210)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Файф |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18.3 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 56 027 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 578 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = 01383 |пошта индексі = KY11, KY12 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dunfermline |сайты = http://www.dunfermlineonline.net |сайт тілі = }} '''Данфермлин''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Dunfermline'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Phàrlain'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Dunfaurlin'') — [[Шотландия|Шотландиядағы]] қала. [[Эдинбург|Эдинбургтен]] солтүстік-батысқа қарай [[Файф]] округіндегі [[Ферт-оф-Форт]] шығанағының жағалауында орналасқан. Данфермлин - Шотландияның тарихи қалаларының бірі. Орта ғасырларда мұнда [[Данфермлин сарайы|Шотландия патшаларының негізгі қоныстарының бірі]] (қазір қиранды) орналасқан. [[Данфермлин аббаттығы]] олардың сағанасы ретінде болды. 1624 жылы қаланың ескі бөлігі өртеніп кетті және сол уақыттан бері қалпына келтірілмеді. Қаланың әйгілі жергілікті адамдары деп кәсіпкер және филантроп [[Эндрю Карнеги]] ([[1835 жыл|1835]]), балерина және актриса [[Мойра Ширер |Мойра Ширер]] ([[1926 жыл|1926]]), хореограф [[Кеннет Макмиллан]] ([[1929 жыл|1929]]), «[[Nazareth]]» рок тобының мүшелері, сондай-ақ [[Jethro Tull]] жетекшісі [[Иэн Андерсон|Иэн Андерсонды]] атауға болады. [[Сурет:Dunfermline_Abbey_-_entrance.jpg|thumb|right|220px|Данфермлин аббаттығы]] == Экономика == XV ғасырдан бастап Данфермлиннің айналасында [[Көмір|көмір]] мен [[Әктас|әктас]] шығарылды, алдымен өте шағын және жергілікті деңгейде. Ауыл шаруашылық революциясы өсіп келе жатқанда, әкке сұраныс (жерді жақсарту үшін) көмірге деген қажеттілікті арттырды. Тұзды панорамалау көп мөлшерде көмірді қажет етті, ал табысы елге қарай тереңдеткен Ферт-оф-Форттың маңында алғаш табылғаны бітіп қалды. Өнеркәсіптік төңкеріс және Викториан дәуірі кезінде Данфермлиндегі өнеркәсіп қала орталығынан солтүстікке қарай Пилмуир көшесінің айналасында, ал оңтүстікте қала экономикасында айрықша маңызы бар Элгин мен Ботвелл көшелерінің бойында шоғырланған. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін, көптеген зауыттар өндірісті тоқтатқан кезде, дәстүрлі салалар, атап айтқанда, [[Зығыр|зығыр]] мен көмір өнеркәсібі құлдырап, соңында қалада ескіріп қалды. == Білім беру == [[Сурет:Lauder_College_-_geograph.org.uk_-_314258.jpg|thumb|right|200px|Файф университеттік қалашығы, Халбейт]] Данфермлайнда төрт орта мектеп пен 14 бастауыш мектеп бар. Басқа оқу орындарында жеке мектептер мен физикалық мүмкіндіктері шектеулі балаларға арналған мектеп бар. Данфермлин орта мектебі - [[1816 жыл|1816 жылы]] пайда болған қаланың ең көне жоғары мектебі қазіргі уақытта Анна патшайымның атымен аталған көшеде орналасқан. [[1939 жыл|1939 жылдан]] бері Киелі Леонард көшесінде орналасқан қаланың оңтүстік және батыс бөліктеріне қызмет ететін мектеп, сондай-ақ Росит және Кинкардин жатады. 2012 жылы тамыз айында Данфермлай жаңа мектеп ашылды. 1969 жылы ашылған Әулие Колумбия мектебі - Файфтағы екі рим-католиктік орта мектебінің бірі. Мектеп батыста Кинкардиннен шығысында Коуденбаткедейін Батыс Файфта тұратын оқушыларға қызмет көрсетеді. == Туыстас қалалар == *{{flagicon|Spain}} [[Логроньо]], [[Испания]] *{{flagicon|USA}} [[Сарасота]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] *{{flagicon|Norway}} [[Тронхейм]], [[Норвегия]] *{{flagicon|Germany}} [[Вильгельмсхафен]], [[Германия]] *{{flagicon|France}} [[Виши]], [[Франция]] *{{flagicon|Portugal}} [[Албуфейра]], [[Португалия]] == Сілтеме == *[https://web.archive.org/web/20141006065900/http://dunfermline.mobi/ Dunfermline Business, News & Events Information]{{ref-en}} *[http://come.2dunfermline.co.uk Dunfermline Photo Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090406051414/http://come.2dunfermline.co.uk/ |date=2009-04-06 }}{{ref-en}} *[https://web.archive.org/web/20080827163121/http://www.dunfermlineguide.co.uk/ Dunfermline Guide website]{{ref-en}} *[http://www.scotcities.com/carnegie/early.htm Early Carnegie Libraries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140810022518/http://www.scotcities.com/carnegie/early.htm |date=2014-08-10 }} – featuring the world's first Carnegie Library in Dunfermline{{ref-en}} *[http://movingimage.nls.uk/search?search_sort_order=Film.dateRelease%2CFilm.name&search_sort_direction=ASC&search_term=dunfermline&search_fields=2&search_join_type=AND&search_fuzzy=yes&videos_only=1&search_mode=Advanced&submit=Search+%3E%3E%3E National Library of Scotland: Scottish Screen Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190629133408/https://movingimage.nls.uk/search?search_sort_order=Film.dateRelease%2CFilm.name&search_sort_direction=ASC&search_term=dunfermline&search_fields=2&search_join_type=AND&search_fuzzy=yes&videos_only=1&search_mode=Advanced&submit=Search+%3E%3E%3E |date=2019-06-29 }} (selection of archive films about Dunfermline){{ref-en}} *[https://digital.nls.uk/slezer/engraving/?sl=45 Engraving of Dunfermline in 1693] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181112021252/https://digital.nls.uk/slezer/engraving/?sl=45 |date=2018-11-12 }} by John Slezer at National Library of Scotland{{ref-en}} *[https://www.youtube.com/watch?v=_WdoIoTPW04 Video footage of Wallace's Well in Pittencrieff Glen.]{{ref-en}} *[https://www.youtube.com/watch?v=Rx9h6NG5UIQ Video footage of Dunfermline Town railway station]{{ref-en}} [[Санат:Шотландия қалалары]] i2va9up74jy1w139qe0o35wvuuqpyv7 3654984 3654983 2026-09-15T14:28:10Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3654984 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Данфермлин |шынайы атауы = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Dunfermline'' <br /> [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Phàrlain'' <br /> [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Dunfaurlin'' |сурет = [[Сурет:Scotland-2016-Aerial-Dunfermline_Abbey.jpg|300px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 04|lat_sec = 17 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 27|lon_sec = 42 |CoordAddon = type:city(42210)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Файф |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18.3 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 56 027 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 578 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1383 |пошта индексі = KY11, KY12 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dunfermline |сайты = http://www.dunfermlineonline.net |сайт тілі = }} '''Данфермлин''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Dunfermline'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Phàrlain'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Dunfaurlin'') — [[Шотландия|Шотландиядағы]] қала. [[Эдинбург|Эдинбургтен]] солтүстік-батысқа қарай [[Файф]] округіндегі [[Ферт-оф-Форт]] шығанағының жағалауында орналасқан. Данфермлин - Шотландияның тарихи қалаларының бірі. Орта ғасырларда мұнда [[Данфермлин сарайы|Шотландия патшаларының негізгі қоныстарының бірі]] (қазір қиранды) орналасқан. [[Данфермлин аббаттығы]] олардың сағанасы ретінде болды. 1624 жылы қаланың ескі бөлігі өртеніп кетті және сол уақыттан бері қалпына келтірілмеді. Қаланың әйгілі жергілікті адамдары деп кәсіпкер және филантроп [[Эндрю Карнеги]] ([[1835 жыл|1835]]), балерина және актриса [[Мойра Ширер |Мойра Ширер]] ([[1926 жыл|1926]]), хореограф [[Кеннет Макмиллан]] ([[1929 жыл|1929]]), «[[Nazareth]]» рок тобының мүшелері, сондай-ақ [[Jethro Tull]] жетекшісі [[Иэн Андерсон|Иэн Андерсонды]] атауға болады. [[Сурет:Dunfermline_Abbey_-_entrance.jpg|thumb|right|220px|Данфермлин аббаттығы]] == Экономика == XV ғасырдан бастап Данфермлиннің айналасында [[Көмір|көмір]] мен [[Әктас|әктас]] шығарылды, алдымен өте шағын және жергілікті деңгейде. Ауыл шаруашылық революциясы өсіп келе жатқанда, әкке сұраныс (жерді жақсарту үшін) көмірге деген қажеттілікті арттырды. Тұзды панорамалау көп мөлшерде көмірді қажет етті, ал табысы елге қарай тереңдеткен Ферт-оф-Форттың маңында алғаш табылғаны бітіп қалды. Өнеркәсіптік төңкеріс және Викториан дәуірі кезінде Данфермлиндегі өнеркәсіп қала орталығынан солтүстікке қарай Пилмуир көшесінің айналасында, ал оңтүстікте қала экономикасында айрықша маңызы бар Элгин мен Ботвелл көшелерінің бойында шоғырланған. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін, көптеген зауыттар өндірісті тоқтатқан кезде, дәстүрлі салалар, атап айтқанда, [[Зығыр|зығыр]] мен көмір өнеркәсібі құлдырап, соңында қалада ескіріп қалды. == Білім беру == [[Сурет:Lauder_College_-_geograph.org.uk_-_314258.jpg|thumb|right|200px|Файф университеттік қалашығы, Халбейт]] Данфермлайнда төрт орта мектеп пен 14 бастауыш мектеп бар. Басқа оқу орындарында жеке мектептер мен физикалық мүмкіндіктері шектеулі балаларға арналған мектеп бар. Данфермлин орта мектебі - [[1816 жыл|1816 жылы]] пайда болған қаланың ең көне жоғары мектебі қазіргі уақытта Анна патшайымның атымен аталған көшеде орналасқан. [[1939 жыл|1939 жылдан]] бері Киелі Леонард көшесінде орналасқан қаланың оңтүстік және батыс бөліктеріне қызмет ететін мектеп, сондай-ақ Росит және Кинкардин жатады. 2012 жылы тамыз айында Данфермлай жаңа мектеп ашылды. 1969 жылы ашылған Әулие Колумбия мектебі - Файфтағы екі рим-католиктік орта мектебінің бірі. Мектеп батыста Кинкардиннен шығысында Коуденбаткедейін Батыс Файфта тұратын оқушыларға қызмет көрсетеді. == Туыстас қалалар == *{{flagicon|Spain}} [[Логроньо]], [[Испания]] *{{flagicon|USA}} [[Сарасота]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] *{{flagicon|Norway}} [[Тронхейм]], [[Норвегия]] *{{flagicon|Germany}} [[Вильгельмсхафен]], [[Германия]] *{{flagicon|France}} [[Виши]], [[Франция]] *{{flagicon|Portugal}} [[Албуфейра]], [[Португалия]] == Сілтеме == *[https://web.archive.org/web/20141006065900/http://dunfermline.mobi/ Dunfermline Business, News & Events Information]{{ref-en}} *[http://come.2dunfermline.co.uk Dunfermline Photo Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090406051414/http://come.2dunfermline.co.uk/ |date=2009-04-06 }}{{ref-en}} *[https://web.archive.org/web/20080827163121/http://www.dunfermlineguide.co.uk/ Dunfermline Guide website]{{ref-en}} *[http://www.scotcities.com/carnegie/early.htm Early Carnegie Libraries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140810022518/http://www.scotcities.com/carnegie/early.htm |date=2014-08-10 }} – featuring the world's first Carnegie Library in Dunfermline{{ref-en}} *[http://movingimage.nls.uk/search?search_sort_order=Film.dateRelease%2CFilm.name&search_sort_direction=ASC&search_term=dunfermline&search_fields=2&search_join_type=AND&search_fuzzy=yes&videos_only=1&search_mode=Advanced&submit=Search+%3E%3E%3E National Library of Scotland: Scottish Screen Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190629133408/https://movingimage.nls.uk/search?search_sort_order=Film.dateRelease%2CFilm.name&search_sort_direction=ASC&search_term=dunfermline&search_fields=2&search_join_type=AND&search_fuzzy=yes&videos_only=1&search_mode=Advanced&submit=Search+%3E%3E%3E |date=2019-06-29 }} (selection of archive films about Dunfermline){{ref-en}} *[https://digital.nls.uk/slezer/engraving/?sl=45 Engraving of Dunfermline in 1693] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181112021252/https://digital.nls.uk/slezer/engraving/?sl=45 |date=2018-11-12 }} by John Slezer at National Library of Scotland{{ref-en}} *[https://www.youtube.com/watch?v=_WdoIoTPW04 Video footage of Wallace's Well in Pittencrieff Glen.]{{ref-en}} *[https://www.youtube.com/watch?v=Rx9h6NG5UIQ Video footage of Dunfermline Town railway station]{{ref-en}} [[Санат:Шотландия қалалары]] ssq0cy9bkog4akbmqmjxair9ayrw8q2 3655063 3654984 2026-09-15T15:39:17Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655063 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Данфермлин |шынайы атауы = {{lang-en|Dunfermline}}<br /> {{lang-sco|Dunfaurlin}} {{lang-gd|Dùn Phàrlain}} |сурет = [[Сурет:Scotland-2016-Aerial-Dunfermline_Abbey.jpg|300px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 04|lat_sec = 17 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 27|lon_sec = 42 |CoordAddon = type:city(42210)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Файф |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18.3 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 56 027 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 578 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1383 |пошта индексі = KY11, KY12 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dunfermline |сайты = http://www.dunfermlineonline.net |сайт тілі = }} '''Данфермлин''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Dunfermline'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Phàrlain'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Dunfaurlin'') — [[Шотландия|Шотландиядағы]] қала. [[Эдинбург|Эдинбургтен]] солтүстік-батысқа қарай [[Файф]] округіндегі [[Ферт-оф-Форт]] шығанағының жағалауында орналасқан. Данфермлин - Шотландияның тарихи қалаларының бірі. Орта ғасырларда мұнда [[Данфермлин сарайы|Шотландия патшаларының негізгі қоныстарының бірі]] (қазір қиранды) орналасқан. [[Данфермлин аббаттығы]] олардың сағанасы ретінде болды. 1624 жылы қаланың ескі бөлігі өртеніп кетті және сол уақыттан бері қалпына келтірілмеді. Қаланың әйгілі жергілікті адамдары деп кәсіпкер және филантроп [[Эндрю Карнеги]] ([[1835 жыл|1835]]), балерина және актриса [[Мойра Ширер |Мойра Ширер]] ([[1926 жыл|1926]]), хореограф [[Кеннет Макмиллан]] ([[1929 жыл|1929]]), «[[Nazareth]]» рок тобының мүшелері, сондай-ақ [[Jethro Tull]] жетекшісі [[Иэн Андерсон|Иэн Андерсонды]] атауға болады. [[Сурет:Dunfermline_Abbey_-_entrance.jpg|thumb|right|220px|Данфермлин аббаттығы]] == Экономика == XV ғасырдан бастап Данфермлиннің айналасында [[Көмір|көмір]] мен [[Әктас|әктас]] шығарылды, алдымен өте шағын және жергілікті деңгейде. Ауыл шаруашылық революциясы өсіп келе жатқанда, әкке сұраныс (жерді жақсарту үшін) көмірге деген қажеттілікті арттырды. Тұзды панорамалау көп мөлшерде көмірді қажет етті, ал табысы елге қарай тереңдеткен Ферт-оф-Форттың маңында алғаш табылғаны бітіп қалды. Өнеркәсіптік төңкеріс және Викториан дәуірі кезінде Данфермлиндегі өнеркәсіп қала орталығынан солтүстікке қарай Пилмуир көшесінің айналасында, ал оңтүстікте қала экономикасында айрықша маңызы бар Элгин мен Ботвелл көшелерінің бойында шоғырланған. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін, көптеген зауыттар өндірісті тоқтатқан кезде, дәстүрлі салалар, атап айтқанда, [[Зығыр|зығыр]] мен көмір өнеркәсібі құлдырап, соңында қалада ескіріп қалды. == Білім беру == [[Сурет:Lauder_College_-_geograph.org.uk_-_314258.jpg|thumb|right|200px|Файф университеттік қалашығы, Халбейт]] Данфермлайнда төрт орта мектеп пен 14 бастауыш мектеп бар. Басқа оқу орындарында жеке мектептер мен физикалық мүмкіндіктері шектеулі балаларға арналған мектеп бар. Данфермлин орта мектебі - [[1816 жыл|1816 жылы]] пайда болған қаланың ең көне жоғары мектебі қазіргі уақытта Анна патшайымның атымен аталған көшеде орналасқан. [[1939 жыл|1939 жылдан]] бері Киелі Леонард көшесінде орналасқан қаланың оңтүстік және батыс бөліктеріне қызмет ететін мектеп, сондай-ақ Росит және Кинкардин жатады. 2012 жылы тамыз айында Данфермлай жаңа мектеп ашылды. 1969 жылы ашылған Әулие Колумбия мектебі - Файфтағы екі рим-католиктік орта мектебінің бірі. Мектеп батыста Кинкардиннен шығысында Коуденбаткедейін Батыс Файфта тұратын оқушыларға қызмет көрсетеді. == Туыстас қалалар == *{{flagicon|Spain}} [[Логроньо]], [[Испания]] *{{flagicon|USA}} [[Сарасота]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] *{{flagicon|Norway}} [[Тронхейм]], [[Норвегия]] *{{flagicon|Germany}} [[Вильгельмсхафен]], [[Германия]] *{{flagicon|France}} [[Виши]], [[Франция]] *{{flagicon|Portugal}} [[Албуфейра]], [[Португалия]] == Сілтеме == *[https://web.archive.org/web/20141006065900/http://dunfermline.mobi/ Dunfermline Business, News & Events Information]{{ref-en}} *[http://come.2dunfermline.co.uk Dunfermline Photo Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090406051414/http://come.2dunfermline.co.uk/ |date=2009-04-06 }}{{ref-en}} *[https://web.archive.org/web/20080827163121/http://www.dunfermlineguide.co.uk/ Dunfermline Guide website]{{ref-en}} *[http://www.scotcities.com/carnegie/early.htm Early Carnegie Libraries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140810022518/http://www.scotcities.com/carnegie/early.htm |date=2014-08-10 }} – featuring the world's first Carnegie Library in Dunfermline{{ref-en}} *[http://movingimage.nls.uk/search?search_sort_order=Film.dateRelease%2CFilm.name&search_sort_direction=ASC&search_term=dunfermline&search_fields=2&search_join_type=AND&search_fuzzy=yes&videos_only=1&search_mode=Advanced&submit=Search+%3E%3E%3E National Library of Scotland: Scottish Screen Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190629133408/https://movingimage.nls.uk/search?search_sort_order=Film.dateRelease%2CFilm.name&search_sort_direction=ASC&search_term=dunfermline&search_fields=2&search_join_type=AND&search_fuzzy=yes&videos_only=1&search_mode=Advanced&submit=Search+%3E%3E%3E |date=2019-06-29 }} (selection of archive films about Dunfermline){{ref-en}} *[https://digital.nls.uk/slezer/engraving/?sl=45 Engraving of Dunfermline in 1693] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181112021252/https://digital.nls.uk/slezer/engraving/?sl=45 |date=2018-11-12 }} by John Slezer at National Library of Scotland{{ref-en}} *[https://www.youtube.com/watch?v=_WdoIoTPW04 Video footage of Wallace's Well in Pittencrieff Glen.]{{ref-en}} *[https://www.youtube.com/watch?v=Rx9h6NG5UIQ Video footage of Dunfermline Town railway station]{{ref-en}} [[Санат:Шотландия қалалары]] e7wtbj0xw7cy2h0qfo65doz1yibr4bf 3655064 3655063 2026-09-15T15:39:30Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655064 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Данфермлин |шынайы атауы = {{lang-en|Dunfermline}}<br /> {{lang-sco|Dunfaurlin}} {{lang-gd|Dùn Phàrlain}} |сурет = Scotland-2016-Aerial-Dunfermline_Abbey.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 04|lat_sec = 17 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 27|lon_sec = 42 |CoordAddon = type:city(42210)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Файф |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18.3 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 56 027 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 578 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1383 |пошта индексі = KY11, KY12 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dunfermline |сайты = http://www.dunfermlineonline.net |сайт тілі = }} '''Данфермлин''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Dunfermline'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Phàrlain'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Dunfaurlin'') — [[Шотландия|Шотландиядағы]] қала. [[Эдинбург|Эдинбургтен]] солтүстік-батысқа қарай [[Файф]] округіндегі [[Ферт-оф-Форт]] шығанағының жағалауында орналасқан. Данфермлин - Шотландияның тарихи қалаларының бірі. Орта ғасырларда мұнда [[Данфермлин сарайы|Шотландия патшаларының негізгі қоныстарының бірі]] (қазір қиранды) орналасқан. [[Данфермлин аббаттығы]] олардың сағанасы ретінде болды. 1624 жылы қаланың ескі бөлігі өртеніп кетті және сол уақыттан бері қалпына келтірілмеді. Қаланың әйгілі жергілікті адамдары деп кәсіпкер және филантроп [[Эндрю Карнеги]] ([[1835 жыл|1835]]), балерина және актриса [[Мойра Ширер |Мойра Ширер]] ([[1926 жыл|1926]]), хореограф [[Кеннет Макмиллан]] ([[1929 жыл|1929]]), «[[Nazareth]]» рок тобының мүшелері, сондай-ақ [[Jethro Tull]] жетекшісі [[Иэн Андерсон|Иэн Андерсонды]] атауға болады. [[Сурет:Dunfermline_Abbey_-_entrance.jpg|thumb|right|220px|Данфермлин аббаттығы]] == Экономика == XV ғасырдан бастап Данфермлиннің айналасында [[Көмір|көмір]] мен [[Әктас|әктас]] шығарылды, алдымен өте шағын және жергілікті деңгейде. Ауыл шаруашылық революциясы өсіп келе жатқанда, әкке сұраныс (жерді жақсарту үшін) көмірге деген қажеттілікті арттырды. Тұзды панорамалау көп мөлшерде көмірді қажет етті, ал табысы елге қарай тереңдеткен Ферт-оф-Форттың маңында алғаш табылғаны бітіп қалды. Өнеркәсіптік төңкеріс және Викториан дәуірі кезінде Данфермлиндегі өнеркәсіп қала орталығынан солтүстікке қарай Пилмуир көшесінің айналасында, ал оңтүстікте қала экономикасында айрықша маңызы бар Элгин мен Ботвелл көшелерінің бойында шоғырланған. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін, көптеген зауыттар өндірісті тоқтатқан кезде, дәстүрлі салалар, атап айтқанда, [[Зығыр|зығыр]] мен көмір өнеркәсібі құлдырап, соңында қалада ескіріп қалды. == Білім беру == [[Сурет:Lauder_College_-_geograph.org.uk_-_314258.jpg|thumb|right|200px|Файф университеттік қалашығы, Халбейт]] Данфермлайнда төрт орта мектеп пен 14 бастауыш мектеп бар. Басқа оқу орындарында жеке мектептер мен физикалық мүмкіндіктері шектеулі балаларға арналған мектеп бар. Данфермлин орта мектебі - [[1816 жыл|1816 жылы]] пайда болған қаланың ең көне жоғары мектебі қазіргі уақытта Анна патшайымның атымен аталған көшеде орналасқан. [[1939 жыл|1939 жылдан]] бері Киелі Леонард көшесінде орналасқан қаланың оңтүстік және батыс бөліктеріне қызмет ететін мектеп, сондай-ақ Росит және Кинкардин жатады. 2012 жылы тамыз айында Данфермлай жаңа мектеп ашылды. 1969 жылы ашылған Әулие Колумбия мектебі - Файфтағы екі рим-католиктік орта мектебінің бірі. Мектеп батыста Кинкардиннен шығысында Коуденбаткедейін Батыс Файфта тұратын оқушыларға қызмет көрсетеді. == Туыстас қалалар == *{{flagicon|Spain}} [[Логроньо]], [[Испания]] *{{flagicon|USA}} [[Сарасота]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] *{{flagicon|Norway}} [[Тронхейм]], [[Норвегия]] *{{flagicon|Germany}} [[Вильгельмсхафен]], [[Германия]] *{{flagicon|France}} [[Виши]], [[Франция]] *{{flagicon|Portugal}} [[Албуфейра]], [[Португалия]] == Сілтеме == *[https://web.archive.org/web/20141006065900/http://dunfermline.mobi/ Dunfermline Business, News & Events Information]{{ref-en}} *[http://come.2dunfermline.co.uk Dunfermline Photo Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090406051414/http://come.2dunfermline.co.uk/ |date=2009-04-06 }}{{ref-en}} *[https://web.archive.org/web/20080827163121/http://www.dunfermlineguide.co.uk/ Dunfermline Guide website]{{ref-en}} *[http://www.scotcities.com/carnegie/early.htm Early Carnegie Libraries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140810022518/http://www.scotcities.com/carnegie/early.htm |date=2014-08-10 }} – featuring the world's first Carnegie Library in Dunfermline{{ref-en}} *[http://movingimage.nls.uk/search?search_sort_order=Film.dateRelease%2CFilm.name&search_sort_direction=ASC&search_term=dunfermline&search_fields=2&search_join_type=AND&search_fuzzy=yes&videos_only=1&search_mode=Advanced&submit=Search+%3E%3E%3E National Library of Scotland: Scottish Screen Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190629133408/https://movingimage.nls.uk/search?search_sort_order=Film.dateRelease%2CFilm.name&search_sort_direction=ASC&search_term=dunfermline&search_fields=2&search_join_type=AND&search_fuzzy=yes&videos_only=1&search_mode=Advanced&submit=Search+%3E%3E%3E |date=2019-06-29 }} (selection of archive films about Dunfermline){{ref-en}} *[https://digital.nls.uk/slezer/engraving/?sl=45 Engraving of Dunfermline in 1693] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181112021252/https://digital.nls.uk/slezer/engraving/?sl=45 |date=2018-11-12 }} by John Slezer at National Library of Scotland{{ref-en}} *[https://www.youtube.com/watch?v=_WdoIoTPW04 Video footage of Wallace's Well in Pittencrieff Glen.]{{ref-en}} *[https://www.youtube.com/watch?v=Rx9h6NG5UIQ Video footage of Dunfermline Town railway station]{{ref-en}} [[Санат:Шотландия қалалары]] lb374w9vu8x18arut5neubcvd57cwk4 3655065 3655064 2026-09-15T15:40:07Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655065 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Данфермлин |шынайы атауы = {{lang-en|Dunfermline}}<br /> {{lang-sco|Dunfaurlin}}, {{lang-gd|Dùn Phàrlain}} |сурет = Scotland-2016-Aerial-Dunfermline_Abbey.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 04|lat_sec = 17 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 27|lon_sec = 42 |CoordAddon = type:city(42210)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Файф |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18.3 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 56 027 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 578 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1383 |пошта индексі = KY11, KY12 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dunfermline |сайты = http://www.dunfermlineonline.net |сайт тілі = }} '''Данфермлин''' ({{lang-en|Dunfermline}}, {{lang-sco|Dunfaurlin}}, {{lang-gd|Dùn Phàrlain}}) — [[Шотландия|Шотландиядағы]] қала. [[Эдинбург|Эдинбургтен]] солтүстік-батысқа қарай [[Файф]] округіндегі [[Ферт-оф-Форт]] шығанағының жағалауында орналасқан. Данфермлин - Шотландияның тарихи қалаларының бірі. Орта ғасырларда мұнда [[Данфермлин сарайы|Шотландия патшаларының негізгі қоныстарының бірі]] (қазір қиранды) орналасқан. [[Данфермлин аббаттығы]] олардың сағанасы ретінде болды. 1624 жылы қаланың ескі бөлігі өртеніп кетті және сол уақыттан бері қалпына келтірілмеді. Қаланың әйгілі жергілікті адамдары деп кәсіпкер және филантроп [[Эндрю Карнеги]] ([[1835 жыл|1835]]), балерина және актриса [[Мойра Ширер |Мойра Ширер]] ([[1926 жыл|1926]]), хореограф [[Кеннет Макмиллан]] ([[1929 жыл|1929]]), «[[Nazareth]]» рок тобының мүшелері, сондай-ақ [[Jethro Tull]] жетекшісі [[Иэн Андерсон|Иэн Андерсонды]] атауға болады. [[Сурет:Dunfermline_Abbey_-_entrance.jpg|thumb|right|220px|Данфермлин аббаттығы]] == Экономика == XV ғасырдан бастап Данфермлиннің айналасында [[Көмір|көмір]] мен [[Әктас|әктас]] шығарылды, алдымен өте шағын және жергілікті деңгейде. Ауыл шаруашылық революциясы өсіп келе жатқанда, әкке сұраныс (жерді жақсарту үшін) көмірге деген қажеттілікті арттырды. Тұзды панорамалау көп мөлшерде көмірді қажет етті, ал табысы елге қарай тереңдеткен Ферт-оф-Форттың маңында алғаш табылғаны бітіп қалды. Өнеркәсіптік төңкеріс және Викториан дәуірі кезінде Данфермлиндегі өнеркәсіп қала орталығынан солтүстікке қарай Пилмуир көшесінің айналасында, ал оңтүстікте қала экономикасында айрықша маңызы бар Элгин мен Ботвелл көшелерінің бойында шоғырланған. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін, көптеген зауыттар өндірісті тоқтатқан кезде, дәстүрлі салалар, атап айтқанда, [[Зығыр|зығыр]] мен көмір өнеркәсібі құлдырап, соңында қалада ескіріп қалды. == Білім беру == [[Сурет:Lauder_College_-_geograph.org.uk_-_314258.jpg|thumb|right|200px|Файф университеттік қалашығы, Халбейт]] Данфермлайнда төрт орта мектеп пен 14 бастауыш мектеп бар. Басқа оқу орындарында жеке мектептер мен физикалық мүмкіндіктері шектеулі балаларға арналған мектеп бар. Данфермлин орта мектебі - [[1816 жыл|1816 жылы]] пайда болған қаланың ең көне жоғары мектебі қазіргі уақытта Анна патшайымның атымен аталған көшеде орналасқан. [[1939 жыл|1939 жылдан]] бері Киелі Леонард көшесінде орналасқан қаланың оңтүстік және батыс бөліктеріне қызмет ететін мектеп, сондай-ақ Росит және Кинкардин жатады. 2012 жылы тамыз айында Данфермлай жаңа мектеп ашылды. 1969 жылы ашылған Әулие Колумбия мектебі - Файфтағы екі рим-католиктік орта мектебінің бірі. Мектеп батыста Кинкардиннен шығысында Коуденбаткедейін Батыс Файфта тұратын оқушыларға қызмет көрсетеді. == Туыстас қалалар == *{{flagicon|Spain}} [[Логроньо]], [[Испания]] *{{flagicon|USA}} [[Сарасота]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] *{{flagicon|Norway}} [[Тронхейм]], [[Норвегия]] *{{flagicon|Germany}} [[Вильгельмсхафен]], [[Германия]] *{{flagicon|France}} [[Виши]], [[Франция]] *{{flagicon|Portugal}} [[Албуфейра]], [[Португалия]] == Сілтеме == *[https://web.archive.org/web/20141006065900/http://dunfermline.mobi/ Dunfermline Business, News & Events Information]{{ref-en}} *[http://come.2dunfermline.co.uk Dunfermline Photo Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090406051414/http://come.2dunfermline.co.uk/ |date=2009-04-06 }}{{ref-en}} *[https://web.archive.org/web/20080827163121/http://www.dunfermlineguide.co.uk/ Dunfermline Guide website]{{ref-en}} *[http://www.scotcities.com/carnegie/early.htm Early Carnegie Libraries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140810022518/http://www.scotcities.com/carnegie/early.htm |date=2014-08-10 }} – featuring the world's first Carnegie Library in Dunfermline{{ref-en}} *[http://movingimage.nls.uk/search?search_sort_order=Film.dateRelease%2CFilm.name&search_sort_direction=ASC&search_term=dunfermline&search_fields=2&search_join_type=AND&search_fuzzy=yes&videos_only=1&search_mode=Advanced&submit=Search+%3E%3E%3E National Library of Scotland: Scottish Screen Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190629133408/https://movingimage.nls.uk/search?search_sort_order=Film.dateRelease%2CFilm.name&search_sort_direction=ASC&search_term=dunfermline&search_fields=2&search_join_type=AND&search_fuzzy=yes&videos_only=1&search_mode=Advanced&submit=Search+%3E%3E%3E |date=2019-06-29 }} (selection of archive films about Dunfermline){{ref-en}} *[https://digital.nls.uk/slezer/engraving/?sl=45 Engraving of Dunfermline in 1693] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181112021252/https://digital.nls.uk/slezer/engraving/?sl=45 |date=2018-11-12 }} by John Slezer at National Library of Scotland{{ref-en}} *[https://www.youtube.com/watch?v=_WdoIoTPW04 Video footage of Wallace's Well in Pittencrieff Glen.]{{ref-en}} *[https://www.youtube.com/watch?v=Rx9h6NG5UIQ Video footage of Dunfermline Town railway station]{{ref-en}} [[Санат:Шотландия қалалары]] 817nfwmrltykghrejj5eksaygbv74ss 3655066 3655065 2026-09-15T15:41:20Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655066 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Данфермлин |шынайы атауы = {{lang-en|Dunfermline}}<br /> {{lang-sco|Dunfaurlin}}, {{lang-gd|Dùn Phàrlain}} |сурет = {{Photomontage|position=center | photo1a = Scotland-2016-Aerial-Dunfermline_Abbey.jpg | photo2a = Dunfermline Pics.jpg | size = 266 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 }} |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 04|lat_sec = 17 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 27|lon_sec = 42 |CoordAddon = type:city(42210)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Файф |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18.3 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 56 027 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 578 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1383 |пошта индексі = KY11, KY12 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dunfermline |сайты = http://www.dunfermlineonline.net |сайт тілі = }} '''Данфермлин''' ({{lang-en|Dunfermline}}, {{lang-sco|Dunfaurlin}}, {{lang-gd|Dùn Phàrlain}}) — [[Шотландия|Шотландиядағы]] қала. [[Эдинбург|Эдинбургтен]] солтүстік-батысқа қарай [[Файф]] округіндегі [[Ферт-оф-Форт]] шығанағының жағалауында орналасқан. Данфермлин - Шотландияның тарихи қалаларының бірі. Орта ғасырларда мұнда [[Данфермлин сарайы|Шотландия патшаларының негізгі қоныстарының бірі]] (қазір қиранды) орналасқан. [[Данфермлин аббаттығы]] олардың сағанасы ретінде болды. 1624 жылы қаланың ескі бөлігі өртеніп кетті және сол уақыттан бері қалпына келтірілмеді. Қаланың әйгілі жергілікті адамдары деп кәсіпкер және филантроп [[Эндрю Карнеги]] ([[1835 жыл|1835]]), балерина және актриса [[Мойра Ширер |Мойра Ширер]] ([[1926 жыл|1926]]), хореограф [[Кеннет Макмиллан]] ([[1929 жыл|1929]]), «[[Nazareth]]» рок тобының мүшелері, сондай-ақ [[Jethro Tull]] жетекшісі [[Иэн Андерсон|Иэн Андерсонды]] атауға болады. [[Сурет:Dunfermline_Abbey_-_entrance.jpg|thumb|right|220px|Данфермлин аббаттығы]] == Экономика == XV ғасырдан бастап Данфермлиннің айналасында [[Көмір|көмір]] мен [[Әктас|әктас]] шығарылды, алдымен өте шағын және жергілікті деңгейде. Ауыл шаруашылық революциясы өсіп келе жатқанда, әкке сұраныс (жерді жақсарту үшін) көмірге деген қажеттілікті арттырды. Тұзды панорамалау көп мөлшерде көмірді қажет етті, ал табысы елге қарай тереңдеткен Ферт-оф-Форттың маңында алғаш табылғаны бітіп қалды. Өнеркәсіптік төңкеріс және Викториан дәуірі кезінде Данфермлиндегі өнеркәсіп қала орталығынан солтүстікке қарай Пилмуир көшесінің айналасында, ал оңтүстікте қала экономикасында айрықша маңызы бар Элгин мен Ботвелл көшелерінің бойында шоғырланған. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін, көптеген зауыттар өндірісті тоқтатқан кезде, дәстүрлі салалар, атап айтқанда, [[Зығыр|зығыр]] мен көмір өнеркәсібі құлдырап, соңында қалада ескіріп қалды. == Білім беру == [[Сурет:Lauder_College_-_geograph.org.uk_-_314258.jpg|thumb|right|200px|Файф университеттік қалашығы, Халбейт]] Данфермлайнда төрт орта мектеп пен 14 бастауыш мектеп бар. Басқа оқу орындарында жеке мектептер мен физикалық мүмкіндіктері шектеулі балаларға арналған мектеп бар. Данфермлин орта мектебі - [[1816 жыл|1816 жылы]] пайда болған қаланың ең көне жоғары мектебі қазіргі уақытта Анна патшайымның атымен аталған көшеде орналасқан. [[1939 жыл|1939 жылдан]] бері Киелі Леонард көшесінде орналасқан қаланың оңтүстік және батыс бөліктеріне қызмет ететін мектеп, сондай-ақ Росит және Кинкардин жатады. 2012 жылы тамыз айында Данфермлай жаңа мектеп ашылды. 1969 жылы ашылған Әулие Колумбия мектебі - Файфтағы екі рим-католиктік орта мектебінің бірі. Мектеп батыста Кинкардиннен шығысында Коуденбаткедейін Батыс Файфта тұратын оқушыларға қызмет көрсетеді. == Туыстас қалалар == *{{flagicon|Spain}} [[Логроньо]], [[Испания]] *{{flagicon|USA}} [[Сарасота]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] *{{flagicon|Norway}} [[Тронхейм]], [[Норвегия]] *{{flagicon|Germany}} [[Вильгельмсхафен]], [[Германия]] *{{flagicon|France}} [[Виши]], [[Франция]] *{{flagicon|Portugal}} [[Албуфейра]], [[Португалия]] == Сілтеме == *[https://web.archive.org/web/20141006065900/http://dunfermline.mobi/ Dunfermline Business, News & Events Information]{{ref-en}} *[http://come.2dunfermline.co.uk Dunfermline Photo Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090406051414/http://come.2dunfermline.co.uk/ |date=2009-04-06 }}{{ref-en}} *[https://web.archive.org/web/20080827163121/http://www.dunfermlineguide.co.uk/ Dunfermline Guide website]{{ref-en}} *[http://www.scotcities.com/carnegie/early.htm Early Carnegie Libraries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140810022518/http://www.scotcities.com/carnegie/early.htm |date=2014-08-10 }} – featuring the world's first Carnegie Library in Dunfermline{{ref-en}} *[http://movingimage.nls.uk/search?search_sort_order=Film.dateRelease%2CFilm.name&search_sort_direction=ASC&search_term=dunfermline&search_fields=2&search_join_type=AND&search_fuzzy=yes&videos_only=1&search_mode=Advanced&submit=Search+%3E%3E%3E National Library of Scotland: Scottish Screen Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190629133408/https://movingimage.nls.uk/search?search_sort_order=Film.dateRelease%2CFilm.name&search_sort_direction=ASC&search_term=dunfermline&search_fields=2&search_join_type=AND&search_fuzzy=yes&videos_only=1&search_mode=Advanced&submit=Search+%3E%3E%3E |date=2019-06-29 }} (selection of archive films about Dunfermline){{ref-en}} *[https://digital.nls.uk/slezer/engraving/?sl=45 Engraving of Dunfermline in 1693] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181112021252/https://digital.nls.uk/slezer/engraving/?sl=45 |date=2018-11-12 }} by John Slezer at National Library of Scotland{{ref-en}} *[https://www.youtube.com/watch?v=_WdoIoTPW04 Video footage of Wallace's Well in Pittencrieff Glen.]{{ref-en}} *[https://www.youtube.com/watch?v=Rx9h6NG5UIQ Video footage of Dunfermline Town railway station]{{ref-en}} [[Санат:Шотландия қалалары]] i7zlmirel2zfz6825xuchqqxvvrhlzx 3655071 3655066 2026-09-15T16:44:06Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655071 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Данфермлин |шынайы атауы = {{lang-en|Dunfermline}}<br /> {{lang-sco|Dunfaurlin}}, {{lang-gd|Dùn Phàrlain}} |сурет = {{Photomontage|position=center | photo1a = Scotland-2016-Aerial-Dunfermline_Abbey.jpg | photo2a = Dunfermline Abbey - geograph.org.uk - 5426621.jpg | photo2b = Central Dunfermline.JPG | photo3a = Dunfermline Town Hall Tower - geograph.org.uk - 4986693.jpg | photo3b = Pilmuir Works Chimney.jpg | size = 266 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 }} |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 04|lat_sec = 17 |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 27|lon_sec = 42 |CoordAddon = type:city(42210)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Файф |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18.3 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 56 027 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 578 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1383 |пошта индексі = KY11, KY12 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dunfermline |сайты = http://www.dunfermlineonline.net |сайт тілі = }} '''Данфермлин''' ({{lang-en|Dunfermline}}, {{lang-sco|Dunfaurlin}}, {{lang-gd|Dùn Phàrlain}}) — [[Шотландия|Шотландиядағы]] қала. [[Эдинбург|Эдинбургтен]] солтүстік-батысқа қарай [[Файф]] округіндегі [[Ферт-оф-Форт]] шығанағының жағалауында орналасқан. Данфермлин - Шотландияның тарихи қалаларының бірі. Орта ғасырларда мұнда [[Данфермлин сарайы|Шотландия патшаларының негізгі қоныстарының бірі]] (қазір қиранды) орналасқан. [[Данфермлин аббаттығы]] олардың сағанасы ретінде болды. 1624 жылы қаланың ескі бөлігі өртеніп кетті және сол уақыттан бері қалпына келтірілмеді. Қаланың әйгілі жергілікті адамдары деп кәсіпкер және филантроп [[Эндрю Карнеги]] ([[1835 жыл|1835]]), балерина және актриса [[Мойра Ширер |Мойра Ширер]] ([[1926 жыл|1926]]), хореограф [[Кеннет Макмиллан]] ([[1929 жыл|1929]]), «[[Nazareth]]» рок тобының мүшелері, сондай-ақ [[Jethro Tull]] жетекшісі [[Иэн Андерсон|Иэн Андерсонды]] атауға болады. [[Сурет:Dunfermline_Abbey_-_entrance.jpg|thumb|right|220px|Данфермлин аббаттығы]] == Экономика == XV ғасырдан бастап Данфермлиннің айналасында [[Көмір|көмір]] мен [[Әктас|әктас]] шығарылды, алдымен өте шағын және жергілікті деңгейде. Ауыл шаруашылық революциясы өсіп келе жатқанда, әкке сұраныс (жерді жақсарту үшін) көмірге деген қажеттілікті арттырды. Тұзды панорамалау көп мөлшерде көмірді қажет етті, ал табысы елге қарай тереңдеткен Ферт-оф-Форттың маңында алғаш табылғаны бітіп қалды. Өнеркәсіптік төңкеріс және Викториан дәуірі кезінде Данфермлиндегі өнеркәсіп қала орталығынан солтүстікке қарай Пилмуир көшесінің айналасында, ал оңтүстікте қала экономикасында айрықша маңызы бар Элгин мен Ботвелл көшелерінің бойында шоғырланған. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін, көптеген зауыттар өндірісті тоқтатқан кезде, дәстүрлі салалар, атап айтқанда, [[Зығыр|зығыр]] мен көмір өнеркәсібі құлдырап, соңында қалада ескіріп қалды. == Білім беру == [[Сурет:Lauder_College_-_geograph.org.uk_-_314258.jpg|thumb|right|200px|Файф университеттік қалашығы, Халбейт]] Данфермлайнда төрт орта мектеп пен 14 бастауыш мектеп бар. Басқа оқу орындарында жеке мектептер мен физикалық мүмкіндіктері шектеулі балаларға арналған мектеп бар. Данфермлин орта мектебі - [[1816 жыл|1816 жылы]] пайда болған қаланың ең көне жоғары мектебі қазіргі уақытта Анна патшайымның атымен аталған көшеде орналасқан. [[1939 жыл|1939 жылдан]] бері Киелі Леонард көшесінде орналасқан қаланың оңтүстік және батыс бөліктеріне қызмет ететін мектеп, сондай-ақ Росит және Кинкардин жатады. 2012 жылы тамыз айында Данфермлай жаңа мектеп ашылды. 1969 жылы ашылған Әулие Колумбия мектебі - Файфтағы екі рим-католиктік орта мектебінің бірі. Мектеп батыста Кинкардиннен шығысында Коуденбаткедейін Батыс Файфта тұратын оқушыларға қызмет көрсетеді. == Туыстас қалалар == *{{flagicon|Spain}} [[Логроньо]], [[Испания]] *{{flagicon|USA}} [[Сарасота]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] *{{flagicon|Norway}} [[Тронхейм]], [[Норвегия]] *{{flagicon|Germany}} [[Вильгельмсхафен]], [[Германия]] *{{flagicon|France}} [[Виши]], [[Франция]] *{{flagicon|Portugal}} [[Албуфейра]], [[Португалия]] == Сілтеме == *[https://web.archive.org/web/20141006065900/http://dunfermline.mobi/ Dunfermline Business, News & Events Information]{{ref-en}} *[http://come.2dunfermline.co.uk Dunfermline Photo Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090406051414/http://come.2dunfermline.co.uk/ |date=2009-04-06 }}{{ref-en}} *[https://web.archive.org/web/20080827163121/http://www.dunfermlineguide.co.uk/ Dunfermline Guide website]{{ref-en}} *[http://www.scotcities.com/carnegie/early.htm Early Carnegie Libraries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140810022518/http://www.scotcities.com/carnegie/early.htm |date=2014-08-10 }} – featuring the world's first Carnegie Library in Dunfermline{{ref-en}} *[http://movingimage.nls.uk/search?search_sort_order=Film.dateRelease%2CFilm.name&search_sort_direction=ASC&search_term=dunfermline&search_fields=2&search_join_type=AND&search_fuzzy=yes&videos_only=1&search_mode=Advanced&submit=Search+%3E%3E%3E National Library of Scotland: Scottish Screen Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190629133408/https://movingimage.nls.uk/search?search_sort_order=Film.dateRelease%2CFilm.name&search_sort_direction=ASC&search_term=dunfermline&search_fields=2&search_join_type=AND&search_fuzzy=yes&videos_only=1&search_mode=Advanced&submit=Search+%3E%3E%3E |date=2019-06-29 }} (selection of archive films about Dunfermline){{ref-en}} *[https://digital.nls.uk/slezer/engraving/?sl=45 Engraving of Dunfermline in 1693] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181112021252/https://digital.nls.uk/slezer/engraving/?sl=45 |date=2018-11-12 }} by John Slezer at National Library of Scotland{{ref-en}} *[https://www.youtube.com/watch?v=_WdoIoTPW04 Video footage of Wallace's Well in Pittencrieff Glen.]{{ref-en}} *[https://www.youtube.com/watch?v=Rx9h6NG5UIQ Video footage of Dunfermline Town railway station]{{ref-en}} [[Санат:Шотландия қалалары]] 84z0jt8d0m9lu0v7crovxq2799hds3f 0 611986 3655388 3523332 2026-09-16T09:44:56Z Makenzis 71333 3655388 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{Flagicon|Конго Демократиялық Республикасы}} ТП Маземба |ағымдағы маусым = |логотипі = |толық атауы = Tout Puissant Mazembe |лақап аты = |құрылған = [[1939 жыл]] |таратылды = |стадионы = Стад ТП Маземба |сыйымдылығы = 18000 |иесі = |президенті = |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = {{Flagicon|Конго Демократиялық Республикасы}} Памфиль Казембе |капитаны = |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = Линафут |маусым = 2025/26 |орын = 1 орын |сайты = | pattern_la1 =_wolfs1011a | pattern_b1 = _partizan1011H | pattern_ra1 =_wolfs1011a | pattern_sh1=_cesena1011h | pattern_so1=_color_3_stripes_white| | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 =_derbyc1011h | pattern_b2 =_derbyc1011h | pattern_ra2 =_derbyc1011h | pattern_sh2=_cesena1011a | pattern_so2=_color_3_stripes_black | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF }} '''ТП «Мазембе»''' ({{lang-fr|Tout Puissant Mazembe}}) — [[Конго Демократиялық Республикасы]]ндағы кәсіпқой футбол клубы. "Линафут" деп аталатын Конго чемпионатының жоғары дивизионында ойнайды. 1939 жылы құрылған. ТП Энглеберт деген атаумегн де танымал команда. АФК Чемпиондар Лигасының бес дүркін жеңімпазы. 2010 жылы клубтар арасындағы әлем біріншілігінің финалына шыққан. == Жетістіктері == === Ұлттық === '''КонгоДР чемпионаты:''' * '''Чемпион (16):''' 1966, 1967, 1969, 1976, 1987, 2000, 2001, 2006, 2007, 2009, 2011, 2012, 2013, 2014, 2016, 2017 '''Конго ДР кубогы:''' * '''Жеңімпаз (5):''' 1966, 1967, 1976, 1979, 2000 '''Конго ДР суперкубогы:''' * '''Жеңімпаз (3):''' 2013, 2014, 2016 === Халықаралық === '''КАФ Чемпиондар Лигасы:''' * '''Жеңімпаз (5):''' 1967, 1968, 2009, 2010, 2015 * '''Финалист (2):''' 1969, 1970 '''КАФ Кубок иелері кубогы:''' * '''Жеңімпаз (1):''' 1980 '''КАФ суперкубогы:''' * '''Жеңімпаз (2)''': 2010, 2011 == Сілтемелер == * [http://www.tpmazembe.com/ Ресми сайты] {{ref-fr}} [[Санат:Конго Демократиялық Республикасы футбол клубтары]] [[Санат:1959 жылы құрылған футбол клубтары]] cb5zi7o00s5ql8rrda8j5dr8eksw0zy 3655391 3655388 2026-09-16T09:45:13Z Makenzis 71333 /* Ұлттық */ 3655391 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{Flagicon|Конго Демократиялық Республикасы}} ТП Маземба |ағымдағы маусым = |логотипі = |толық атауы = Tout Puissant Mazembe |лақап аты = |құрылған = [[1939 жыл]] |таратылды = |стадионы = Стад ТП Маземба |сыйымдылығы = 18000 |иесі = |президенті = |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = {{Flagicon|Конго Демократиялық Республикасы}} Памфиль Казембе |капитаны = |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = Линафут |маусым = 2025/26 |орын = 1 орын |сайты = | pattern_la1 =_wolfs1011a | pattern_b1 = _partizan1011H | pattern_ra1 =_wolfs1011a | pattern_sh1=_cesena1011h | pattern_so1=_color_3_stripes_white| | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 =_derbyc1011h | pattern_b2 =_derbyc1011h | pattern_ra2 =_derbyc1011h | pattern_sh2=_cesena1011a | pattern_so2=_color_3_stripes_black | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF }} '''ТП «Мазембе»''' ({{lang-fr|Tout Puissant Mazembe}}) — [[Конго Демократиялық Республикасы]]ндағы кәсіпқой футбол клубы. "Линафут" деп аталатын Конго чемпионатының жоғары дивизионында ойнайды. 1939 жылы құрылған. ТП Энглеберт деген атаумегн де танымал команда. АФК Чемпиондар Лигасының бес дүркін жеңімпазы. 2010 жылы клубтар арасындағы әлем біріншілігінің финалына шыққан. == Жетістіктері == === Ұлттық === '''КонгоДР чемпионаты:''' * '''Чемпион (21):''' 1966, 1967, 1969, 1976, 1987, 2000, 2001, 2006, 2007, 2009, 2011, 2012, 2013, 2014, 2016, 2017, 2019, 2020, 2022, 2024, 2026 '''Конго ДР кубогы:''' * '''Жеңімпаз (5):''' 1966, 1967, 1976, 1979, 2000 '''Конго ДР суперкубогы:''' * '''Жеңімпаз (3):''' 2013, 2014, 2016 === Халықаралық === '''КАФ Чемпиондар Лигасы:''' * '''Жеңімпаз (5):''' 1967, 1968, 2009, 2010, 2015 * '''Финалист (2):''' 1969, 1970 '''КАФ Кубок иелері кубогы:''' * '''Жеңімпаз (1):''' 1980 '''КАФ суперкубогы:''' * '''Жеңімпаз (2)''': 2010, 2011 == Сілтемелер == * [http://www.tpmazembe.com/ Ресми сайты] {{ref-fr}} [[Санат:Конго Демократиялық Республикасы футбол клубтары]] [[Санат:1959 жылы құрылған футбол клубтары]] ffou26ahqt05cm6lk2wuduarmp3bhrf 0 612329 3654975 2835577 2026-09-15T14:19:48Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3654975 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = '''Дамбартон''' |шынайы атауы = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Dumbarton'' <br /> [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Breatainn'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Dumbairton'' |сурет = [[Сурет:Dumbarton High Street W - geograph.org.uk - 366279.jpg|300px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 56|lat_sec = 55 |lon_dir = W|lon_deg = 04|lon_min = 32|lon_sec = 50 |CoordAddon = type:city(20550)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Уэст-Данбартоншир |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 7,57 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 20 480 |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = 2694 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1389 |пошта индексі = G82 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dumbarton |сайты = |сайт тілі = }} '''Дамбартон''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. Dumbarton, [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Breatainn'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Dumbairton'') — [[Шотландия]]дағы қала. [[Уэст-Данбартоншир]] округының әкімшілік орталығы. [[Клайд (өзен)|Клайд]] өзенінің жағалауында орналасқан. == Тарихы == [[IV ғасыр]]дың аяғынан бастап қазіргі заманғы қала аумағында [[Стратклайд|Алт Клуит]] патшалығының астанасы болуы мүмкін (кейінірек Стратклайд деп аталады). Бұл мемлекет жергілікті [[Бриттер|бриттік]] тайпа дамнондар құрды. Дамнондардың бірінші патшасы - [[Керетик Жериеленуші|Жериеленуші Керетик]] жотаның үстінде Дан-Британн («британдық кемежай») бекінісін салды, осы бекіністің атауынан, бәлкім, қаланың аты пада болды. == Тағы қараңыз == *[[Дамбартон қамалы]] *[[Овертондық көпір]] == Сілтеме == *[http://www.dumbartonriverside.org.uk Dumbarton: Riverside Parish Church website] with Facebook page *[http://www.robertburns.org.uk/lochlomond_dumbarton.htm Robert Burns (poet) Links to Dumbarton] *[https://www.scottishmaritimemuseum.org Scottish Maritime Museum] *[https://www.dumbartonfootballclub.com Dumbarton Football Club] *[https://web.archive.org/web/20090625043330/http://www.brockbc.co.uk/ Brock Bowling Club (Dumbarton)] *[https://web.archive.org/web/20050222155016/http://www.ukclimbing.com/databases/crags/craginfo.html?id=189 UK Rock Climbing (Dumbarton)] *[https://www.youtube.com/watch?v=FdTYpMRb06E&t=83s The Auchenreoch WWII RAF 'Starfish - Secret Fire' site control bunker above Dumbarton.] [[Санат:Шотландия қалалары]] akd7q2ps9h4w4vkjd1rfem0vnfvu9cm 3654979 3654975 2026-09-15T14:22:57Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3654979 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = '''Дамбартон''' |шынайы атауы = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Dumbarton'' <br /> [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Breatainn'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Dumbairton'' |сурет = [[Сурет:Dumbarton High Street W - geograph.org.uk - 366279.jpg|300px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 56|lat_sec = 55 |lon_dir = W|lon_deg = 04|lon_min = 32|lon_sec = 50 |CoordAddon = type:city(20550)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Уэст-Данбартоншир |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 7,57 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 20 480<ref>[https://www.nrscotland.gov.uk/publications/population-estimates-for-settlements-and-localities-in-scotland-mid-2020/ Population estimates for settlements and localities in Scotland: mid-2020.] National Records of Scotland. 31 March 2022. Retrieved 31 March 2022. </ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = 2694 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1389 |пошта индексі = G82 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dumbarton |сайты = |сайт тілі = }} '''Дамбартон''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. Dumbarton, [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Breatainn'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Dumbairton'') — [[Шотландия]]дағы қала. [[Уэст-Данбартоншир]] округының әкімшілік орталығы. [[Клайд (өзен)|Клайд]] өзенінің жағалауында орналасқан. == Тарихы == [[IV ғасыр]]дың аяғынан бастап қазіргі заманғы қала аумағында [[Стратклайд|Алт Клуит]] патшалығының астанасы болуы мүмкін (кейінірек Стратклайд деп аталады). Бұл мемлекет жергілікті [[Бриттер|бриттік]] тайпа дамнондар құрды. Дамнондардың бірінші патшасы - [[Керетик Жериеленуші|Жериеленуші Керетик]] жотаның үстінде Дан-Британн («британдық кемежай») бекінісін салды, осы бекіністің атауынан, бәлкім, қаланың аты пада болды. == Тағы қараңыз == *[[Дамбартон қамалы]] *[[Овертондық көпір]] == Сілтеме == *[http://www.dumbartonriverside.org.uk Dumbarton: Riverside Parish Church website] with Facebook page *[http://www.robertburns.org.uk/lochlomond_dumbarton.htm Robert Burns (poet) Links to Dumbarton] *[https://www.scottishmaritimemuseum.org Scottish Maritime Museum] *[https://www.dumbartonfootballclub.com Dumbarton Football Club] *[https://web.archive.org/web/20090625043330/http://www.brockbc.co.uk/ Brock Bowling Club (Dumbarton)] *[https://web.archive.org/web/20050222155016/http://www.ukclimbing.com/databases/crags/craginfo.html?id=189 UK Rock Climbing (Dumbarton)] *[https://www.youtube.com/watch?v=FdTYpMRb06E&t=83s The Auchenreoch WWII RAF 'Starfish - Secret Fire' site control bunker above Dumbarton.] [[Санат:Шотландия қалалары]] kbd024kct4ydwl2289m92r3k5na31e7 3654980 3654979 2026-09-15T14:23:10Z Орел Карл 81620 /* Сілтеме */ 3654980 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = '''Дамбартон''' |шынайы атауы = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Dumbarton'' <br /> [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Breatainn'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Dumbairton'' |сурет = [[Сурет:Dumbarton High Street W - geograph.org.uk - 366279.jpg|300px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 56|lat_sec = 55 |lon_dir = W|lon_deg = 04|lon_min = 32|lon_sec = 50 |CoordAddon = type:city(20550)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Уэст-Данбартоншир |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 7,57 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 20 480<ref>[https://www.nrscotland.gov.uk/publications/population-estimates-for-settlements-and-localities-in-scotland-mid-2020/ Population estimates for settlements and localities in Scotland: mid-2020.] National Records of Scotland. 31 March 2022. Retrieved 31 March 2022. </ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = 2694 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1389 |пошта индексі = G82 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dumbarton |сайты = |сайт тілі = }} '''Дамбартон''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. Dumbarton, [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Breatainn'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Dumbairton'') — [[Шотландия]]дағы қала. [[Уэст-Данбартоншир]] округының әкімшілік орталығы. [[Клайд (өзен)|Клайд]] өзенінің жағалауында орналасқан. == Тарихы == [[IV ғасыр]]дың аяғынан бастап қазіргі заманғы қала аумағында [[Стратклайд|Алт Клуит]] патшалығының астанасы болуы мүмкін (кейінірек Стратклайд деп аталады). Бұл мемлекет жергілікті [[Бриттер|бриттік]] тайпа дамнондар құрды. Дамнондардың бірінші патшасы - [[Керетик Жериеленуші|Жериеленуші Керетик]] жотаның үстінде Дан-Британн («британдық кемежай») бекінісін салды, осы бекіністің атауынан, бәлкім, қаланың аты пада болды. == Тағы қараңыз == *[[Дамбартон қамалы]] *[[Овертондық көпір]] == Сілтеме == *[http://www.dumbartonriverside.org.uk Dumbarton: Riverside Parish Church website] with Facebook page *[http://www.robertburns.org.uk/lochlomond_dumbarton.htm Robert Burns (poet) Links to Dumbarton] *[https://www.scottishmaritimemuseum.org Scottish Maritime Museum] *[https://www.dumbartonfootballclub.com Dumbarton Football Club] *[https://web.archive.org/web/20090625043330/http://www.brockbc.co.uk/ Brock Bowling Club (Dumbarton)] *[https://web.archive.org/web/20050222155016/http://www.ukclimbing.com/databases/crags/craginfo.html?id=189 UK Rock Climbing (Dumbarton)] *[https://www.youtube.com/watch?v=FdTYpMRb06E&t=83s The Auchenreoch WWII RAF 'Starfish - Secret Fire' site control bunker above Dumbarton.] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шотландия қалалары]] dxkbz4ivpbxm0x0d193nbhib62gkaka 3655048 3654980 2026-09-15T15:33:48Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655048 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = '''Дамбартон''' |шынайы атауы = {{lang-en|Dumbarton}}<br> {{lang-gd|Dùn Breatainn}}, {{lang-sco|Dumbairton}} |сурет = Dumbarton High Street W - geograph.org.uk - 366279.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 56|lat_sec = 55 |lon_dir = W|lon_deg = 04|lon_min = 32|lon_sec = 50 |CoordAddon = type:city(20550)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Уэст-Данбартоншир |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 7,57 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 20 480<ref>[https://www.nrscotland.gov.uk/publications/population-estimates-for-settlements-and-localities-in-scotland-mid-2020/ Population estimates for settlements and localities in Scotland: mid-2020.] National Records of Scotland. 31 March 2022. Retrieved 31 March 2022. </ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = 2694 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1389 |пошта индексі = G82 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dumbarton |сайты = |сайт тілі = }} '''Дамбартон''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. Dumbarton, [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Breatainn'', [[Шотланд тілі (германдық)|скотс]]. ''Dumbairton'') — [[Шотландия]]дағы қала. [[Уэст-Данбартоншир]] округының әкімшілік орталығы. [[Клайд (өзен)|Клайд]] өзенінің жағалауында орналасқан. == Тарихы == [[IV ғасыр]]дың аяғынан бастап қазіргі заманғы қала аумағында [[Стратклайд|Алт Клуит]] патшалығының астанасы болуы мүмкін (кейінірек Стратклайд деп аталады). Бұл мемлекет жергілікті [[Бриттер|бриттік]] тайпа дамнондар құрды. Дамнондардың бірінші патшасы - [[Керетик Жериеленуші|Жериеленуші Керетик]] жотаның үстінде Дан-Британн («британдық кемежай») бекінісін салды, осы бекіністің атауынан, бәлкім, қаланың аты пада болды. == Тағы қараңыз == *[[Дамбартон қамалы]] *[[Овертондық көпір]] == Сілтеме == *[http://www.dumbartonriverside.org.uk Dumbarton: Riverside Parish Church website] with Facebook page *[http://www.robertburns.org.uk/lochlomond_dumbarton.htm Robert Burns (poet) Links to Dumbarton] *[https://www.scottishmaritimemuseum.org Scottish Maritime Museum] *[https://www.dumbartonfootballclub.com Dumbarton Football Club] *[https://web.archive.org/web/20090625043330/http://www.brockbc.co.uk/ Brock Bowling Club (Dumbarton)] *[https://web.archive.org/web/20050222155016/http://www.ukclimbing.com/databases/crags/craginfo.html?id=189 UK Rock Climbing (Dumbarton)] *[https://www.youtube.com/watch?v=FdTYpMRb06E&t=83s The Auchenreoch WWII RAF 'Starfish - Secret Fire' site control bunker above Dumbarton.] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шотландия қалалары]] 82x30bqa3idsvvhwwv86gi5ddfw4tew 3655049 3655048 2026-09-15T15:34:08Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655049 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = '''Дамбартон''' |шынайы атауы = {{lang-en|Dumbarton}}<br> {{lang-gd|Dùn Breatainn}}, {{lang-sco|Dumbairton}} |сурет = Dumbarton High Street W - geograph.org.uk - 366279.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 56|lat_sec = 55 |lon_dir = W|lon_deg = 04|lon_min = 32|lon_sec = 50 |CoordAddon = type:city(20550)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Уэст-Данбартоншир |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 7,57 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 20 480<ref>[https://www.nrscotland.gov.uk/publications/population-estimates-for-settlements-and-localities-in-scotland-mid-2020/ Population estimates for settlements and localities in Scotland: mid-2020.] National Records of Scotland. 31 March 2022. Retrieved 31 March 2022. </ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = 2694 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1389 |пошта индексі = G82 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dumbarton |сайты = |сайт тілі = }} '''Дамбартон''' ({{lang-en|Dumbarton}}, {{lang-gd|Dùn Breatainn}}, {{lang-sco|Dumbairton}}) — [[Шотландия]]дағы қала. [[Уэст-Данбартоншир]] округының әкімшілік орталығы. [[Клайд (өзен)|Клайд]] өзенінің жағалауында орналасқан. == Тарихы == [[IV ғасыр]]дың аяғынан бастап қазіргі заманғы қала аумағында [[Стратклайд|Алт Клуит]] патшалығының астанасы болуы мүмкін (кейінірек Стратклайд деп аталады). Бұл мемлекет жергілікті [[Бриттер|бриттік]] тайпа дамнондар құрды. Дамнондардың бірінші патшасы - [[Керетик Жериеленуші|Жериеленуші Керетик]] жотаның үстінде Дан-Британн («британдық кемежай») бекінісін салды, осы бекіністің атауынан, бәлкім, қаланың аты пада болды. == Тағы қараңыз == *[[Дамбартон қамалы]] *[[Овертондық көпір]] == Сілтеме == *[http://www.dumbartonriverside.org.uk Dumbarton: Riverside Parish Church website] with Facebook page *[http://www.robertburns.org.uk/lochlomond_dumbarton.htm Robert Burns (poet) Links to Dumbarton] *[https://www.scottishmaritimemuseum.org Scottish Maritime Museum] *[https://www.dumbartonfootballclub.com Dumbarton Football Club] *[https://web.archive.org/web/20090625043330/http://www.brockbc.co.uk/ Brock Bowling Club (Dumbarton)] *[https://web.archive.org/web/20050222155016/http://www.ukclimbing.com/databases/crags/craginfo.html?id=189 UK Rock Climbing (Dumbarton)] *[https://www.youtube.com/watch?v=FdTYpMRb06E&t=83s The Auchenreoch WWII RAF 'Starfish - Secret Fire' site control bunker above Dumbarton.] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шотландия қалалары]] itx3im0d06hhpqrzabavy18k75tyq7g 0 612357 3654976 2659724 2026-09-15T14:21:04Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3654976 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = '''Дамфрис''' |шынайы атауы = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Dumfries'' <br /> [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dun Phris'' |сурет = [[Сурет:Dumfries looking east.jpg|300px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 04|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city(32379)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Дамфрис-энд-Галловей |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 33 676<ref>{{Cite web |title=City Population: Dumfries |url=https://citypopulation.de/en/uk/scotland/dumfries_and_galloway/S52000206__dumfries/ |access-date=2026-07-27 |website=www.citypopulation.de}}</ref> |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1387 |пошта индексі = |пошта индекстері = DG1, DG2 |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dumfries |сайты = |сайт тілі = }} '''Дамфрис''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Dumfries'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Phris'') — Шотландияның оңтүстігіндегі қала, Дамфрис-энд-Галловей округының әкімшілік орталығы. Шотланд ақыны [[Роберт Бернс]] қайтыс болған жер. Музыкант [[Келвин Харрис|Келвин Харристің]] туған жері. Қала арқылы [[Нит (өзен, Ирланд теңізіне құяды)|Нит]] өзені ағып өтеді. == Туыстас қалалар == *{{flagicon|USA}} [[Аннаполис (Мэриленд)|Аннаполис]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] *{{flagicon|Germany}} [[Гифхорн]], [[Германия]] *{{flagicon|Germany}} [[Пассау]], [[Германия]] *{{flagicon|Italy}} [[Канту]], [[Италия]] == Сілтеме == *[https://www.undiscoveredscotland.co.uk/dumfries/dumfries Дамфрис «Undiscovered Scotland» сайтында] {{ref-en}} [[Санат:Шотландия қалалары]] ketopma5sjrudabnlqmb7bpuhtpeohc 3654977 3654976 2026-09-15T14:21:23Z Орел Карл 81620 /* Сілтеме */ 3654977 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = '''Дамфрис''' |шынайы атауы = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Dumfries'' <br /> [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dun Phris'' |сурет = [[Сурет:Dumfries looking east.jpg|300px]] |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 04|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city(32379)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Дамфрис-энд-Галловей |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 33 676<ref>{{Cite web |title=City Population: Dumfries |url=https://citypopulation.de/en/uk/scotland/dumfries_and_galloway/S52000206__dumfries/ |access-date=2026-07-27 |website=www.citypopulation.de}}</ref> |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1387 |пошта индексі = |пошта индекстері = DG1, DG2 |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dumfries |сайты = |сайт тілі = }} '''Дамфрис''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Dumfries'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Phris'') — Шотландияның оңтүстігіндегі қала, Дамфрис-энд-Галловей округының әкімшілік орталығы. Шотланд ақыны [[Роберт Бернс]] қайтыс болған жер. Музыкант [[Келвин Харрис|Келвин Харристің]] туған жері. Қала арқылы [[Нит (өзен, Ирланд теңізіне құяды)|Нит]] өзені ағып өтеді. == Туыстас қалалар == *{{flagicon|USA}} [[Аннаполис (Мэриленд)|Аннаполис]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] *{{flagicon|Germany}} [[Гифхорн]], [[Германия]] *{{flagicon|Germany}} [[Пассау]], [[Германия]] *{{flagicon|Italy}} [[Канту]], [[Италия]] == Сілтеме == *[https://www.undiscoveredscotland.co.uk/dumfries/dumfries Дамфрис «Undiscovered Scotland» сайтында] {{ref-en}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шотландия қалалары]] j62ra6cpwopz3zwd5hiljou96yezjcl 3655052 3654977 2026-09-15T15:35:19Z Орел Карл 81620 3655052 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = '''Дамфрис''' |шынайы атауы = {{lang-en|Dumfries}}<br /> {{lang-gd|Dùn Phris}} |сурет = Dumfries looking east.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 04|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city(32379)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Дамфрис-энд-Галловей |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 33 676<ref>{{Cite web |title=City Population: Dumfries |url=https://citypopulation.de/en/uk/scotland/dumfries_and_galloway/S52000206__dumfries/ |access-date=2026-07-27 |website=www.citypopulation.de}}</ref> |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1387 |пошта индексі = |пошта индекстері = DG1, DG2 |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dumfries |сайты = |сайт тілі = }} '''Дамфрис''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Dumfries'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Dùn Phris'') — Шотландияның оңтүстігіндегі қала, Дамфрис-энд-Галловей округының әкімшілік орталығы. Шотланд ақыны [[Роберт Бернс]] қайтыс болған жер. Музыкант [[Келвин Харрис|Келвин Харристің]] туған жері. Қала арқылы [[Нит (өзен, Ирланд теңізіне құяды)|Нит]] өзені ағып өтеді. == Туыстас қалалар == *{{flagicon|USA}} [[Аннаполис (Мэриленд)|Аннаполис]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] *{{flagicon|Germany}} [[Гифхорн]], [[Германия]] *{{flagicon|Germany}} [[Пассау]], [[Германия]] *{{flagicon|Italy}} [[Канту]], [[Италия]] == Сілтеме == *[https://www.undiscoveredscotland.co.uk/dumfries/dumfries Дамфрис «Undiscovered Scotland» сайтында] {{ref-en}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шотландия қалалары]] cv7kwz9s1e0wj4cn3hj87073jz347mv 3655054 3655052 2026-09-15T15:36:03Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655054 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = '''Дамфрис''' |шынайы атауы = {{lang-en|Dumfries}}<br /> {{lang-gd|Dùn Phris}} |сурет = Dumfries looking east.jpg |жағдайы = |ел = Ұлыбритания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 04|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 03|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city(32379)_region:GB |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Шотландия |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Шотландия округтері{{!}}Округ |ауданы = Дамфрис-энд-Галловей |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 33 676<ref>{{Cite web |title=City Population: Dumfries |url=https://citypopulation.de/en/uk/scotland/dumfries_and_galloway/S52000206__dumfries/ |access-date=2026-07-27 |website=www.citypopulation.de}}</ref> |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +44 1387 |пошта индексі = |пошта индекстері = DG1, DG2 |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dumfries |сайты = |сайт тілі = }} '''Дамфрис''' ({{lang-en|Dumfries}} [dʌmˈfriːs], {{lang-gd|Dùn Phris}}) — Шотландияның оңтүстігіндегі қала, Дамфрис-энд-Галловей округының әкімшілік орталығы. Шотланд ақыны [[Роберт Бернс]] қайтыс болған жер. Музыкант [[Келвин Харрис|Келвин Харристің]] туған жері. Қала арқылы [[Нит (өзен, Ирланд теңізіне құяды)|Нит]] өзені ағып өтеді. == Туыстас қалалар == *{{flagicon|USA}} [[Аннаполис (Мэриленд)|Аннаполис]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] *{{flagicon|Germany}} [[Гифхорн]], [[Германия]] *{{flagicon|Germany}} [[Пассау]], [[Германия]] *{{flagicon|Italy}} [[Канту]], [[Италия]] == Сілтеме == *[https://www.undiscoveredscotland.co.uk/dumfries/dumfries Дамфрис «Undiscovered Scotland» сайтында] {{ref-en}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шотландия қалалары]] p5bwj6gjcxhrtlllake157l035pg3pw 0 612579 3655258 3518820 2026-09-16T07:35:35Z Орел Карл 81620 3655258 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Полтава облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Полтавська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Poltava Oblast .svg |Ту = Flag of Poltava Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = |Астана түрі = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Poltava Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Полтава облысы''' ({{lang-uk|Полта́вська о́бласть}} Полтавська облысы) —&nbsp;[[Украина]]&nbsp;орталығындағы облыс. [[Батыс|Батысында]] [[Черкассы облысы|Черкасск облысымен]], солтүстік-батысында Киев облысымен, [[Солтүстік|солтүстігінде]] — Чернигов және Сумы&nbsp;облыстарымен, [[Шығыс|шығысында]] — Харьков облысымен, оңтүстігінде — Кировоград және Днепропетровск облыстарымен шектеседі. [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]]&nbsp;Харьков облысынан бөлініп шығу арқылы құрылған. {{wikify}} {{бастама}} {{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Полтава облысы]] 01d9bojuz9whutbxhx0n5em02qqjfb9 3655260 3655258 2026-09-16T07:36:00Z Орел Карл 81620 3655260 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Полтава облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Полтавська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Poltava Oblast .svg |Ту = Flag of Poltava Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = |Астана түрі = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Poltava Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Полтава облысы''' ({{lang-uk|Полта́вська о́бласть}} Полтавська облысы) —&nbsp;[[Украина]]&nbsp;орталығындағы облыс. [[Батыс|Батысында]] [[Черкассы облысы|Черкасск облысымен]], солтүстік-батысында Киев облысымен, [[Солтүстік|солтүстігінде]] — Чернигов және Сумы&nbsp;облыстарымен, [[Шығыс|шығысында]] — Харьков облысымен, оңтүстігінде — Кировоград және Днепропетровск облыстарымен шектеседі. [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]]&nbsp;Харьков облысынан бөлініп шығу арқылы құрылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Полтава облысы]] 0i59vibd3vjzj3axiplo0sgiycc192w 3655261 3655260 2026-09-16T07:37:24Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655261 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Полтава облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Полтавська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Poltava Oblast .svg |Ту = Flag of Poltava Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 30|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Полтава]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Poltava Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Полтава облысы''' ({{lang-uk|Полта́вська о́бласть}} Полтавська облысы) —&nbsp;[[Украина]]&nbsp;орталығындағы облыс. [[Батыс|Батысында]] [[Черкассы облысы|Черкасск облысымен]], солтүстік-батысында Киев облысымен, [[Солтүстік|солтүстігінде]] — Чернигов және Сумы&nbsp;облыстарымен, [[Шығыс|шығысында]] — Харьков облысымен, оңтүстігінде — Кировоград және Днепропетровск облыстарымен шектеседі. [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]]&nbsp;Харьков облысынан бөлініп шығу арқылы құрылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Полтава облысы]] qfl8trgp8iov0kn647q3u0m4hpfg56w 3655262 3655261 2026-09-16T07:38:58Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655262 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Полтава облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Полтавська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Poltava Oblast .svg |Ту = Flag of Poltava Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 30|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Полтава]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Владимир Николаевич Когут |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Александр Юрьевич Биленький |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Poltava Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Полтава облысы''' ({{lang-uk|Полта́вська о́бласть}} Полтавська облысы) —&nbsp;[[Украина]]&nbsp;орталығындағы облыс. [[Батыс|Батысында]] [[Черкассы облысы|Черкасск облысымен]], солтүстік-батысында Киев облысымен, [[Солтүстік|солтүстігінде]] — Чернигов және Сумы&nbsp;облыстарымен, [[Шығыс|шығысында]] — Харьков облысымен, оңтүстігінде — Кировоград және Днепропетровск облыстарымен шектеседі. [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]]&nbsp;Харьков облысынан бөлініп шығу арқылы құрылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Полтава облысы]] eitulvd006xnfk19zy5o28aeoayksad 3655265 3655262 2026-09-16T07:44:35Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655265 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Полтава облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Полтавська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Poltava Oblast .svg |Ту = Flag of Poltava Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 30|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Полтава]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Владимир Николаевич Когут ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}}) |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Александр Юрьевич Биленький |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 28 750 |Жер аумағының пайызы = 4,76 |Жер аумағы бойынша орны = 6 |Максималды биіктігі = 202 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Poltava Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Полтава облысы''' ({{lang-uk|Полта́вська о́бласть}} Полтавська облысы) —&nbsp;[[Украина]]&nbsp;орталығындағы облыс. [[Батыс|Батысында]] [[Черкассы облысы|Черкасск облысымен]], солтүстік-батысында Киев облысымен, [[Солтүстік|солтүстігінде]] — Чернигов және Сумы&nbsp;облыстарымен, [[Шығыс|шығысында]] — Харьков облысымен, оңтүстігінде — Кировоград және Днепропетровск облыстарымен шектеседі. [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]]&nbsp;Харьков облысынан бөлініп шығу арқылы құрылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Полтава облысы]] 5u7wtfgen30lruo8ibh6cd8uk2lo9xh 3655266 3655265 2026-09-16T07:45:23Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655266 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Полтава облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Полтавська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Poltava Oblast .svg |Ту = Flag of Poltava Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 30|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Полтава]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Кременчуг]], [[Горишние Плавни]], [[Лубны]], [[Миргород]], [[Гадяч]], [[Пирятин]], [[Карловка]], [[Хорол]], [[Лохвица]], [[Гребенка (қала)|Гребенка]], [[Кобеляки]], [[Зеньков]], [[Глобино]], [[Решетиловка]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Владимир Николаевич Когут ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}}) |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Александр Юрьевич Биленький |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 28 750 |Жер аумағының пайызы = 4,76 |Жер аумағы бойынша орны = 6 |Максималды биіктігі = 202 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Poltava Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Полтава облысы''' ({{lang-uk|Полта́вська о́бласть}} Полтавська облысы) —&nbsp;[[Украина]]&nbsp;орталығындағы облыс. [[Батыс|Батысында]] [[Черкассы облысы|Черкасск облысымен]], солтүстік-батысында Киев облысымен, [[Солтүстік|солтүстігінде]] — Чернигов және Сумы&nbsp;облыстарымен, [[Шығыс|шығысында]] — Харьков облысымен, оңтүстігінде — Кировоград және Днепропетровск облыстарымен шектеседі. [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]]&nbsp;Харьков облысынан бөлініп шығу арқылы құрылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Полтава облысы]] 3u294mvtktntv4uu0ow1rnr6gh2a6ep 3655267 3655266 2026-09-16T07:46:45Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655267 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Полтава облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Полтавська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Poltava Oblast .svg |Ту = Flag of Poltava Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 30|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Полтава]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Кременчуг]], [[Горишние Плавни]], [[Лубны]], [[Миргород]], [[Гадяч]], [[Пирятин]], [[Карловка (Полтава облысы)|Карловка]], [[Хорол]], [[Лохвица]], [[Гребенка (қала)|Гребенка]], [[Кобеляки]], [[Зеньков]], [[Глобино]], [[Решетиловка]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Владимир Николаевич Когут ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}}) |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Александр Юрьевич Биленький |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 28 750 |Жер аумағының пайызы = 4,76 |Жер аумағы бойынша орны = 6 |Максималды биіктігі = 202 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Poltava Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Полтава облысы''' ({{lang-uk|Полта́вська о́бласть}} Полтавська облысы) —&nbsp;[[Украина]]&nbsp;орталығындағы облыс. [[Батыс|Батысында]] [[Черкассы облысы|Черкасск облысымен]], солтүстік-батысында Киев облысымен, [[Солтүстік|солтүстігінде]] — Чернигов және Сумы&nbsp;облыстарымен, [[Шығыс|шығысында]] — Харьков облысымен, оңтүстігінде — Кировоград және Днепропетровск облыстарымен шектеседі. [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]]&nbsp;Харьков облысынан бөлініп шығу арқылы құрылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Полтава облысы]] bqo8uruj0ioburp2gob3f0y52n35zdx 3655269 3655267 2026-09-16T07:51:36Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655269 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Полтава облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Полтавська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Poltava Oblast .svg |Ту = Flag of Poltava Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 30|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Полтава]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Кременчуг]], [[Горишние Плавни]], [[Лубны]], [[Миргород]], [[Гадяч]], [[Пирятин]], [[Карловка (Полтава облысы)|Карловка]], [[Хорол]], [[Лохвица]], [[Гребенка (қала)|Гребенка]], [[Кобеляки]], [[Зеньков]], [[Глобино]], [[Решетиловка]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Владимир Николаевич Когут ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}}) |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Александр Юрьевич Биленький |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 350 564 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = 10 |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 28 750 |Жер аумағының пайызы = 4,76 |Жер аумағы бойынша орны = 6 |Максималды биіктігі = 202 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-53 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Poltava Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Полтава облысы''' ({{lang-uk|Полта́вська о́бласть}} Полтавська облысы) —&nbsp;[[Украина]]&nbsp;орталығындағы облыс. [[Батыс|Батысында]] [[Черкассы облысы|Черкасск облысымен]], солтүстік-батысында Киев облысымен, [[Солтүстік|солтүстігінде]] — Чернигов және Сумы&nbsp;облыстарымен, [[Шығыс|шығысында]] — Харьков облысымен, оңтүстігінде — Кировоград және Днепропетровск облыстарымен шектеседі. [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]]&nbsp;Харьков облысынан бөлініп шығу арқылы құрылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Полтава облысы]] bbuxyc4msyyhwkt11teh1rc7i6o08mi 3655271 3655269 2026-09-16T07:52:40Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655271 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Полтава облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Полтавська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Poltava Oblast .svg |Ту = Flag of Poltava Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 30|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Полтава]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Кременчуг]], [[Горишние Плавни]], [[Лубны]], [[Миргород]], [[Гадяч]], [[Пирятин]], [[Карловка (Полтава облысы)|Карловка]], [[Хорол]], [[Лохвица]], [[Гребенка (қала)|Гребенка]], [[Кобеляки]], [[Зеньков]], [[Глобино]], [[Решетиловка]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Владимир Николаевич Когут ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}}) |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Александр Юрьевич Биленький |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 350 564 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = 10 |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 28 750 |Жер аумағының пайызы = 4,76 |Жер аумағы бойынша орны = 6 |Максималды биіктігі = 202 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-53 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 53 |Пошта индекстері = 36xxx, 37xxx, 38xxx, 39xxx |Интернет-үйшігі = poltava.ua; pl.ua |Автомобиль коды = BI |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Poltava Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Полтава облысы''' ({{lang-uk|Полта́вська о́бласть}} Полтавська облысы) —&nbsp;[[Украина]]&nbsp;орталығындағы облыс. [[Батыс|Батысында]] [[Черкассы облысы|Черкасск облысымен]], солтүстік-батысында Киев облысымен, [[Солтүстік|солтүстігінде]] — Чернигов және Сумы&nbsp;облыстарымен, [[Шығыс|шығысында]] — Харьков облысымен, оңтүстігінде — Кировоград және Днепропетровск облыстарымен шектеседі. [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]]&nbsp;Харьков облысынан бөлініп шығу арқылы құрылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Полтава облысы]] b5w1f2el3ft7llyuw5l0irwzsq7g3n7 3655275 3655271 2026-09-16T07:54:38Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655275 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Полтава облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Полтавська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Poltava Oblast .svg |Ту = Flag of Poltava Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 30|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Полтава]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Кременчуг]], [[Горишние Плавни]], [[Лубны]], [[Миргород]], [[Гадяч]], [[Пирятин]], [[Карловка (Полтава облысы)|Карловка]], [[Хорол]], [[Лохвица]], [[Гребенка (қала)|Гребенка]], [[Кобеляки]], [[Зеньков]], [[Глобино]], [[Решетиловка]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Владимир Николаевич Когут ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}}) |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Александр Юрьевич Биленький |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 350 564 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = 10 |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 91,36 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 7,22 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,39 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 28 750 |Жер аумағының пайызы = 4,76 |Жер аумағы бойынша орны = 6 |Максималды биіктігі = 202 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-53 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 53 |Пошта индекстері = 36xxx, 37xxx, 38xxx, 39xxx |Интернет-үйшігі = poltava.ua; pl.ua |Автомобиль коды = BI |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Poltava Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Полтава облысы''' ({{lang-uk|Полта́вська о́бласть}} Полтавська облысы) —&nbsp;[[Украина]]&nbsp;орталығындағы облыс. [[Батыс|Батысында]] [[Черкассы облысы|Черкасск облысымен]], солтүстік-батысында Киев облысымен, [[Солтүстік|солтүстігінде]] — Чернигов және Сумы&nbsp;облыстарымен, [[Шығыс|шығысында]] — Харьков облысымен, оңтүстігінде — Кировоград және Днепропетровск облыстарымен шектеседі. [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]]&nbsp;Харьков облысынан бөлініп шығу арқылы құрылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Полтава облысы]] hlhu0fgpd0g3p2auj8k4zzohiqsj0u3 3655276 3655275 2026-09-16T07:56:19Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655276 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Полтава облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Полтавська область}} |Суреті = Величковського Паїсія P1230849.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Poltava Oblast .svg |Ту = Flag of Poltava Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 30|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Полтава]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Кременчуг]], [[Горишние Плавни]], [[Лубны]], [[Миргород]], [[Гадяч]], [[Пирятин]], [[Карловка (Полтава облысы)|Карловка]], [[Хорол]], [[Лохвица]], [[Гребенка (қала)|Гребенка]], [[Кобеляки]], [[Зеньков]], [[Глобино]], [[Решетиловка]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Владимир Николаевич Когут ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}}) |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Александр Юрьевич Биленький |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 350 564 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = 10 |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 91,36 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 7,22 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,39 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 28 750 |Жер аумағының пайызы = 4,76 |Жер аумағы бойынша орны = 6 |Максималды биіктігі = 202 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Poltava in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Poltavskaya oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-53 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 53 |Пошта индекстері = 36xxx, 37xxx, 38xxx, 39xxx |Интернет-үйшігі = poltava.ua; pl.ua |Автомобиль коды = BI |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Poltava Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Полтава облысы''' ({{lang-uk|Полта́вська о́бласть}} Полтавська облысы) —&nbsp;[[Украина]]&nbsp;орталығындағы облыс. [[Батыс|Батысында]] [[Черкассы облысы|Черкасск облысымен]], солтүстік-батысында Киев облысымен, [[Солтүстік|солтүстігінде]] — Чернигов және Сумы&nbsp;облыстарымен, [[Шығыс|шығысында]] — Харьков облысымен, оңтүстігінде — Кировоград және Днепропетровск облыстарымен шектеседі. [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]]&nbsp;Харьков облысынан бөлініп шығу арқылы құрылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Полтава облысы]] 84vxb59elnqoxn8afekur515bcwsc20 3655277 3655276 2026-09-16T07:57:31Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655277 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Полтава облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Полтавська область}} |Суреті = Величковського Паїсія P1230849.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Poltava Oblast .svg |Ту = Flag of Poltava Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 30|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Полтава]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Кременчуг]], [[Горишние Плавни]], [[Лубны]], [[Миргород]], [[Гадяч]], [[Пирятин]], [[Карловка (Полтава облысы)|Карловка]], [[Хорол]], [[Лохвица]], [[Гребенка (қала)|Гребенка]], [[Кобеляки]], [[Зеньков]], [[Глобино]], [[Решетиловка]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Владимир Николаевич Когут ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}}) |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Александр Юрьевич Биленький |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 350 564 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = 10 |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 91,36 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 7,22 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,39 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 28 750 |Жер аумағының пайызы = 4,76 |Жер аумағы бойынша орны = 6 |Максималды биіктігі = 202 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Poltava in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Poltavskaya oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-53 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 53 |Пошта индекстері = 36xxx, 37xxx, 38xxx, 39xxx |Интернет-үйшігі = poltava.ua; pl.ua |Автомобиль коды = BI |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Poltava Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Полтава облысы''' ({{lang-uk|Полтавська область}}), ауыз. '''Полтавщина''' ({{lang-uk|Полтавщина}}) — &nbsp;[[Украина]]&nbsp;орталығындағы облыс. [[Батыс|Батысында]] [[Черкассы облысы|Черкасск облысымен]], солтүстік-батысында Киев облысымен, [[Солтүстік|солтүстігінде]] — Чернигов және Сумы&nbsp;облыстарымен, [[Шығыс|шығысында]] — Харьков облысымен, оңтүстігінде — Кировоград және Днепропетровск облыстарымен шектеседі. [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]]&nbsp;Харьков облысынан бөлініп шығу арқылы құрылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Полтава облысы]] nwo0r1jeahr9r6ghncuuiioe1mplmf5 3655278 3655277 2026-09-16T08:00:51Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655278 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Полтава облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Полтавська область}} |Суреті = Величковського Паїсія P1230849.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Poltava Oblast .svg |Ту = Flag of Poltava Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 30|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Полтава]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Кременчуг]], [[Горишние Плавни]], [[Лубны]], [[Миргород]], [[Гадяч]], [[Пирятин]], [[Карловка (Полтава облысы)|Карловка]], [[Хорол]], [[Лохвица]], [[Гребенка (қала)|Гребенка]], [[Кобеляки]], [[Зеньков]], [[Глобино]], [[Решетиловка]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Владимир Николаевич Когут ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}}) |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Александр Юрьевич Биленький |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 350 564 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = 10 |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 91,36 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 7,22 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,39 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 28 750 |Жер аумағының пайызы = 4,76 |Жер аумағы бойынша орны = 6 |Максималды биіктігі = 202 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Poltava in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Poltavskaya oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-53 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 53 |Пошта индекстері = 36xxx, 37xxx, 38xxx, 39xxx |Интернет-үйшігі = poltava.ua; pl.ua |Автомобиль коды = BI |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Poltava Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Полтава облысы''' ({{lang-uk|Полтавська область}}), ауыз. '''Полтавщина''' ({{lang-uk|Полтавщина}}) — [[Украина|Украинаның]] орталық бөлігінде орналасқан облыс. Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Полтава]]. Басқа ірі қалалары — [[Кременчуг]], [[Горишние Плавни]], [[Лубны]], [[Миргород]], [[Гадяч]], [[Пирятин]], [[Карловка (Полтава облысы)|Карловка]], [[Хорол]], [[Лохвица]], [[Гребенка (қала)|Гребенка]], [[Кобеляки]], [[Зеньков]], [[Глобино]] және [[Решетиловка]]. Батысында [[Черкассы облысы|Черкассы облысымен]], солтүстік-батысында [[Киев облысы|Киев облысымен]], солтүстігінде — [[Чернигов облысы|Чернигов]] және [[Сумы облысы|Сумы]] облыстарымен, шығысында — [[Харьков облысы|Харьков облысымен]], оңтүстігінде — Украинаның [[Кировоград облысы|Кировоград]] және [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск]] облыстарымен шектеседі. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Полтава облысы]] 49insca7jjr7l8kpjr6n9ke34gfjoe4 3655279 3655278 2026-09-16T08:01:05Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Украина облыстары|Украина облыстары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3655279 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Полтава облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Полтавська область}} |Суреті = Величковського Паїсія P1230849.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Poltava Oblast .svg |Ту = Flag of Poltava Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 30|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Полтава]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Кременчуг]], [[Горишние Плавни]], [[Лубны]], [[Миргород]], [[Гадяч]], [[Пирятин]], [[Карловка (Полтава облысы)|Карловка]], [[Хорол]], [[Лохвица]], [[Гребенка (қала)|Гребенка]], [[Кобеляки]], [[Зеньков]], [[Глобино]], [[Решетиловка]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Владимир Николаевич Когут ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}}) |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Александр Юрьевич Биленький |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 350 564 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = 10 |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 91,36 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 7,22 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,39 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 28 750 |Жер аумағының пайызы = 4,76 |Жер аумағы бойынша орны = 6 |Максималды биіктігі = 202 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Poltava in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Poltavskaya oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-53 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 53 |Пошта индекстері = 36xxx, 37xxx, 38xxx, 39xxx |Интернет-үйшігі = poltava.ua; pl.ua |Автомобиль коды = BI |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Poltava Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Полтава облысы''' ({{lang-uk|Полтавська область}}), ауыз. '''Полтавщина''' ({{lang-uk|Полтавщина}}) — [[Украина|Украинаның]] орталық бөлігінде орналасқан облыс. Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Полтава]]. Басқа ірі қалалары — [[Кременчуг]], [[Горишние Плавни]], [[Лубны]], [[Миргород]], [[Гадяч]], [[Пирятин]], [[Карловка (Полтава облысы)|Карловка]], [[Хорол]], [[Лохвица]], [[Гребенка (қала)|Гребенка]], [[Кобеляки]], [[Зеньков]], [[Глобино]] және [[Решетиловка]]. Батысында [[Черкассы облысы|Черкассы облысымен]], солтүстік-батысында [[Киев облысы|Киев облысымен]], солтүстігінде — [[Чернигов облысы|Чернигов]] және [[Сумы облысы|Сумы]] облыстарымен, шығысында — [[Харьков облысы|Харьков облысымен]], оңтүстігінде — Украинаның [[Кировоград облысы|Кировоград]] және [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск]] облыстарымен шектеседі. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Полтава облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] 8qm8ppvk6ob6jc54vk5e0r3q75gh9tb 3655280 3655279 2026-09-16T08:02:03Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655280 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Полтава облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Полтавська область}} |Суреті = Величковського Паїсія P1230849.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Poltava Oblast .svg |Ту = Flag of Poltava Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 30|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Полтава]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Кременчуг]], [[Горишние Плавни]], [[Лубны]], [[Миргород]], [[Гадяч]], [[Пирятин]], [[Карловка (Полтава облысы)|Карловка]], [[Хорол]], [[Лохвица]], [[Гребенка (қала)|Гребенка]], [[Кобеляки]], [[Зеньков]], [[Глобино]], [[Решетиловка]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Владимир Николаевич Когут ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}}) |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Александр Юрьевич Биленький |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 350 564 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = 10 |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 91,36 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 7,22 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,39 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 28 750 |Жер аумағының пайызы = 4,76 |Жер аумағы бойынша орны = 6 |Максималды биіктігі = 202 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Poltava in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Poltavskaya oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-53 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 53 |Пошта индекстері = 36xxx, 37xxx, 38xxx, 39xxx |Интернет-үйшігі = poltava.ua; pl.ua |Автомобиль коды = BI |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Poltava Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Полтава облысы''' ({{lang-uk|Полтавська область}}), ауыз. '''Полтавщина''' ({{lang-uk|Полтавщина}}) — [[Украина|Украинаның]] орталық бөлігінде орналасқан облыс. Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Полтава]]. Басқа ірі қалалары — [[Кременчуг]], [[Горишние Плавни]], [[Лубны]], [[Миргород]], [[Гадяч]], [[Пирятин]], [[Карловка (Полтава облысы)|Карловка]], [[Хорол]], [[Лохвица]], [[Гребенка (қала)|Гребенка]], [[Кобеляки]], [[Зеньков]], [[Глобино]] және [[Решетиловка]]. Батысында [[Черкассы облысы|Черкассы облысымен]], солтүстік-батысында [[Киев облысы|Киев облысымен]], солтүстігінде — [[Чернигов облысы|Чернигов]] және [[Сумы облысы|Сумы]] облыстарымен, шығысында — [[Харьков облысы|Харьков облысымен]], оңтүстігінде — Украинаның [[Кировоград облысы|Кировоград]] және [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск]] облыстарымен шектеседі. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Полтава облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] 2phjt67mskarsmw1k4tfk33ws958an8 0 626155 3655245 2815477 2026-09-16T07:20:08Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3655245 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Беларусь}} Партизан Минск |ағымдағы маусым = |логотипі = |толық атауы = |лақап аты = |құрылған = 2002 |таратылды = 2014 |стадионы = Олимпиада стадионы, [[Минск]] |сыйымдылығы = 3000 |иесі = |президенті = |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = |капитаны = |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = Беларусь 2-лигасы |маусым = 2013 |орын = 11 |сайты = | pattern_la1= | pattern_b1=_whitethinlines | pattern_ra1= | leftarm1=dd0000 | body1=dd0000 | rightarm1=dd0000 | shorts1=dd0000 | socks1=dd0000 | pattern_b2=_cuciturerev | pattern_ra2= | leftarm2=FFFFFF | body2=dd0000 | rightarm2=FFFFFF | shorts2=FFFFFF | socks2=FFFFFF }} '''«Партизан»''' ({{lang-be|«Партызан»}}) — 2002-14 жылдары [[Футболдан Беларусь чемпионаты|Беларусь чемпионаттарында]] ойнаған [[Минск|Минск қаласындағы]] футбол клубы. [[2002 жыл|2002 жылы]] құрылып, [[2014 жыл|2014 жылы]] жабылып қалды. 2009 жылға дейін "МТЗ-Рипо" деп аталды. Кейін "Партизан" атауын иеленді. 2012 жылдан бастап клубты өз жанкүйерлері қаржыландырды. Алайда ол да ұзаққа бармады, 2014 жылдың басында клуб қаржы тапшылығынан таратылды. == Атақты ойыншылары == * Артем Концевой * Сергей Сосновский * [[Вячеслав Павлович Глеб|Вячеслав Глеб]] * Олег Страханович * Александр Сулима * Михаил Афанасьев * [[Максим Александрович Бордачев|Максим Бордачёв]] * Александр Макась * Николай Рындюк * [[Гамлет Апетнакович Мхитарян|Гамлет Мхитарян]] * Сергей Гуренко == Жетістіктері == === Ұлттық === '''Чемпионат''' * '''3-орын (2):''' 2005, 2008. '''1-лига''' * '''Чемпион (1):''' 2003. * '''2-орын (1):''' 2011. '''2-лига''' * '''Чемпион (1):''' 2002. '''Кубок''' * '''Жеңімпаздар (2):''' 2005, 2008. === Еурокубоктер === '''УЕФА кубогы''' * '''2 іріктеу раунды (2):''' 2006, 2010. * '''1 іріктеу рауннды (1):''' 2009. '''Интертото''' * '''2-раунд''': (2006) == Сілтемелер == * [http://partizan-minsk.by/ Ресми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130506092150/http://partizan-minsk.by/ |date=2013-05-06 }} * [https://www.facebook.com/pages/Partizan-Minsk-Football-Club/377005695652935 Facebook] * [https://twitter.com/Partizan_Minsk Twitter] * [https://www.youtube.com/user/PartyzanMinskTV Ресми канал (Youtube)] [[Санат:Беларусь футбол клубтары]] 42o2h36pwkeq45z2c77diea1ugelvi7 0 628844 3655172 3027439 2026-09-15T22:48:52Z IJzeren Jan 4403 /* Әліпбилер */ 3655172 wikitext text/x-wiki {{Тілдер |түсі = үндіеуропа |аты = Славянаралық тілі [[Сурет:Flag of Interslavic.svg|сүрмесіз|ешқандай]]<small>Славянаралық тілінің туы</small> |өз атауы = Меджусловјанскы језык<br />Medžuslovjansky jezyk |айтылуы = |елдер = |аймақтар = |ресми тіл = |реттейтін мекеме = Славянаралық тілінің комиссиясы |сөйлеушілер саны = 2000 (2017) |рейтинг = |күйі = |жойылды = |санаты = [[Еуразия тілдері]] |классификация = [[Үндіеуропа тілдері|Үндіеуропа әулеті]] :[[Славян тілдері|Славян тармағы]] ::[[Панславян тілдері]] |жазу = [[Кириллица|Кирилл]] және [[латын әліпбиі]] |ISO1 = |ISO2 = |ISO3 = }} '''Славянаралық тілі''' (өз атауы ''меджусловјанскы језык'', ''medžuslovjansky jezyk'') – 2006–2017 жылдары Ян ван Стенберген мен Войтех Мерунканың жетекшілік етуімен халықаралық тілтанушылар тобы жасаған, [[көне славян тілі|көне шіркеу славян]] және қазіргі [[славян тілдері]]не негізделген жасанды славян көмекші тіл. Басқа сөздермен айтқанда, «славян [[эсперанто]]сы». [[Латын әліпбиі|Латын]] және [[кириллица|кирилл]] әліпбилерімен жазылған. Бұл тілде 2000-нан астам адам екінші тіл ретінде сөйлейді.<ref>{{aut|Kocór, Maria, et al}}. ''Zonal Constructed Language and Education Support of e-Democracy – The Interslavic Experience''. {{aut|Sokratis K. Katsikas & Vasilios Zorkadis eds.}}, E-Democracy – Privacy-Preserving, Secure, Intelligent E-Government Services. 7th International Conference, E-Democracy 2017, Athens, Greece, December 14-15, 2017, Proceedings (Communications in Computer and Information Science no. 792, Springer International Publishing, 2017, ISBN 978-3-319-71116-4, 978-3-319-71117-1), p. 21.</ref> == Әліпбилер == === Славянаралық кирилл әліпбиі === {| {{Prettytable}} |- align=center style=height:2.5em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[А (кирил)|Аа]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Б|Бб]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[В (кирил)|Вв]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Г|Гг]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Д|Дд]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Е (кирил)|Ее]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Ж|Жж]] |- align=center style=height:2.5em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[З|Зз]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[И|Ии]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Ј (кирил)|Јј]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[К (кирил)|Кк]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Л|Лл]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[М (кирил)|Мм]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Н (кирил)|Нн]] |- align=center style=height:2.5em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[О (кирил)|Оо]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[П|Пп]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Р (кирил)|Рр]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[С (кирил)|Сс]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Т (кирил)|Тт]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[У (кирил)|Уу]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Ф|Фф]] |- align=center style=height:2.5em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Х (кирил)|Хх]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Ц|Цц]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Ч|Чч]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Ш|Шш]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Ы|Ыы]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Ь|Ьь]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Ѣ|Ѣѣ]] |} === Славянаралық латын әліпбиі === {| {{Prettytable}} |- align=center style=height:2.5em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Aa |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Bb |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Cc |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Čč |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Dd |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ee |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ěě |- align=center style=height:2.5em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ff |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Gg |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Hh |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ii |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Jj |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Kk |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ll |- align=center style=height:2.5em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Mm |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Nn |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Oo |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Pp |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Rr |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ss |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Šš |- align=center style=height:2.5em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Tt |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Uu |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Vv |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Yy |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Zz |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Žž |} Славянаралық ғылыми әліпбиі де бар. Ол латын әліпбиіне ұқсас, келесі қосымша әріптермен: {| {{Prettytable}} |- align=center style=height:2.5em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Åå |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ćć |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | D́d́ |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Đđ |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ęę |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ĺĺ |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ńń |- align=center style=height:2.5em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Òò |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ŕŕ |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Śś |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | T́t́ |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ųų |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Xx |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Źź |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == *[http://steen.free.fr/interslavic/ Славянаралық тілінің ресми веб-сайты] {{Славян тілдері}} [[Санат:Славян тілдері]] [[Санат:Жасанды тілдер]] [[Санат:Халықаралық көмекші тілдер]] [[Санат:Интерлингвистика]] tqhalrt6ifpgp7a9xbkd6vrfldenyk4 3655174 3655172 2026-09-15T23:04:01Z IJzeren Jan 4403 /* Әліпбилер */ 3655174 wikitext text/x-wiki {{Тілдер |түсі = үндіеуропа |аты = Славянаралық тілі [[Сурет:Flag of Interslavic.svg|сүрмесіз|ешқандай]]<small>Славянаралық тілінің туы</small> |өз атауы = Меджусловјанскы језык<br />Medžuslovjansky jezyk |айтылуы = |елдер = |аймақтар = |ресми тіл = |реттейтін мекеме = Славянаралық тілінің комиссиясы |сөйлеушілер саны = 2000 (2017) |рейтинг = |күйі = |жойылды = |санаты = [[Еуразия тілдері]] |классификация = [[Үндіеуропа тілдері|Үндіеуропа әулеті]] :[[Славян тілдері|Славян тармағы]] ::[[Панславян тілдері]] |жазу = [[Кириллица|Кирилл]] және [[латын әліпбиі]] |ISO1 = |ISO2 = |ISO3 = }} '''Славянаралық тілі''' (өз атауы ''меджусловјанскы језык'', ''medžuslovjansky jezyk'') – 2006–2017 жылдары Ян ван Стенберген мен Войтех Мерунканың жетекшілік етуімен халықаралық тілтанушылар тобы жасаған, [[көне славян тілі|көне шіркеу славян]] және қазіргі [[славян тілдері]]не негізделген жасанды славян көмекші тіл. Басқа сөздермен айтқанда, «славян [[эсперанто]]сы». [[Латын әліпбиі|Латын]] және [[кириллица|кирилл]] әліпбилерімен жазылған. Бұл тілде 2000-нан астам адам екінші тіл ретінде сөйлейді.<ref>{{aut|Kocór, Maria, et al}}. ''Zonal Constructed Language and Education Support of e-Democracy – The Interslavic Experience''. {{aut|Sokratis K. Katsikas & Vasilios Zorkadis eds.}}, E-Democracy – Privacy-Preserving, Secure, Intelligent E-Government Services. 7th International Conference, E-Democracy 2017, Athens, Greece, December 14-15, 2017, Proceedings (Communications in Computer and Information Science no. 792, Springer International Publishing, 2017, ISBN 978-3-319-71116-4, 978-3-319-71117-1), p. 21.</ref> == Әліпбилер == === Славянаралық кирилл әліпбиі === {| {{Prettytable}} |- align=center style=height:2.5em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[А (кирил)|А а]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Б|Б б]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[В (кирил)|В в]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Г|Г г]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Д|Д д]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[ДЖ|{{nowrap|Дж дж}}]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Е (кирил)|Е е]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Є|Є є]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Ж|Ж ж]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[З|З з]] |- align=center style=height:2.5em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[И|И и]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Ј (кирил)|Ј ј]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[К (кирил)|К к]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Л|Л л]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Љ|Љ љ]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[М (кирил)|М м]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Н (кирил)|Н н]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Њ|Њ њ]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[О (кирил)|О о]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[П|П п]] |- align=center style=height:2.5em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Р (кирил)|Р р]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[С (кирил)|С с]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Т (кирил)|Т т]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[У (кирил)|У у]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Ф|Ф ф]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Х (кирил)|Х х]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Ц|Ц ц]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Ч|Ч ч]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Ш|Ш ш]] |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | [[Ы|Ы ы]] |} === Славянаралық латын әліпбиі === {| {{Prettytable}} |- align=center style=height:2.5em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | A a |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | B b |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | C c |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Č č |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | D d |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Dž dž |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | E e |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ě ě |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | F f |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | G g |- align=center style=height:2.5em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | H h |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | I i |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | J j |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | K k |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | L l |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Lj lj |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | M m |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | N n |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Nj nj |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | O o |- align=center style=height:2.5em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | P p |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | R r |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | S s |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Š š |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | T t |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | U u |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | V v |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Y y |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Z z |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ž ž |} Славянаралық ғылыми әліпбиі де бар. Ол латын әліпбиіне ұқсас, келесі қосымша әріптермен: {| {{Prettytable}} |- align=center style=height:2.5em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Å å |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ć ć |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | D́ d́ |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Đ đ |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ė ė |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ę ę |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ĺ ĺ |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ń ń |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ȯ ȯ |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ŕ ŕ |- align=center style=height:2.5em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ś ś |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | T́ t́ |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ų ų |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | X x |style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ź ź |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == *[http://steen.free.fr/interslavic/ Славянаралық тілінің ресми веб-сайты] {{Славян тілдері}} [[Санат:Славян тілдері]] [[Санат:Жасанды тілдер]] [[Санат:Халықаралық көмекші тілдер]] [[Санат:Интерлингвистика]] swii1r8z92u6l5n3hfh7hptpo9oyxfz 0 643616 3655167 3651958 2026-09-15T18:49:57Z Casserium 68287 /* */ 3655167 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді | Суреті = Мұхтар Тілеуберді primeminister.kz.jpg | Атауы = Ресми портреті, 2026 | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]] | Ту = MFA emblem.png | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 2 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] | Ізбасары = | Басқара бастады_2 = 18 қыркүйек 2019 | Басқаруын аяқтады_2 = 29 наурыз 2023<br>(29 наурыз–3 сәуір 2023 {{м.а.}}) | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_2 = [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] | Ізбасары_2 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] | Титулы_3 = [[Қазақстан]]ның [[Аустрия]]дағы [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Төтенше және Өкілетті Елшісі]] | Ту_3 = Flag of Austria.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 14 тамыз 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 2 қыркүйек 2026 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] | Ту_4 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 18 қаңтар 2021 | Басқаруын аяқтады_4 = 29 наурыз 2023 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_4 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрінің]] бірінші орынбасары | Ту_5 = MFA emblem.png | Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 4 наурыз 2016 | Басқаруын аяқтады_5 = 18 қыркүйек 2019 | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = [[Рәпіл Сейітханұлы Жошыбаев|Рәпіл Жошыбаев]] | Ізбасары_5 = [[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] | тақырыпша1_5 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Министр]] | мәтін1_5 = [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]]<br> [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]]<br> [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] | Титулы_6 = [[Қазақстан]]ның [[Швейцария]]дағы [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Төтенше және Өкілетті Елшісі]] | Ту_6 = Flag of Switzerland.svg | Ту2_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 9 шілде 2009 | Басқаруын аяқтады_6 = 4 наурыз 2016 | Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_6 = [[Аманжол Қазыбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] | Ізбасары_6 = [[Жанар Сейітахметқызы Айтжан|Жанар Айтжан]] | Титулы_7 = [[Қазақстан]]ның [[Малайзия]]дағы [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Азия|Төтенше және Өкілетті Елшісі]] | Ту_7 = Flag of Malaysia.svg | Ту2_7 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_7 = 5 тамыз 2004 | Басқаруын аяқтады_7 = 9 шілде 2009 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_7 = [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] | Ізбасары_7 = [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] | Титулы_8 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрінің]] орынбасары | Ту_8 = MFA emblem.png | Ту2_8 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_8 = шілде 2003 | Басқаруын аяқтады_8 = 5 тамыз 2004 | Президент_8 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | тақырыпша1_8 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Министр]] | мәтін1_8 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]] | Қызметі = [[дипломатия]] | Азаматтығы = {{Байрақ|КСРО}}→ <br> {{Байрақ|Қазақстан}} | Туған жері = {{туғанжері|Ақсукент|Ақсукентте}}, [[Сайрам ауданы]], [[Шымкент облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[КСРО]] | Туған күні = 30.6.1968 | Сайты = | Commons = Mukhtar Tleuberdi | Марапаттары = {{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР Конституциясына 10 жыл}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 20 жыл}} }} {{Қатар |{{Астанаға 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}} }} }} '''Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді''' ([[30 маусым]] [[1968 жыл|1968]], [[Ақсукент]], [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]]) — [[Қазақстан|қазақстандық]] саясаткер және [[дипломат]], 2026 жылдан бері және 2019–2023 жылдары [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]]. Бұрын Қазақстанның [[Аустрия]]дағы (2023–2026), [[Швейцария]]дағы (2009–2016), [[Малайзия]]дағы (2004–2009) [[Қазақстан елшілерінің тізімі|Төтенше және Өкілетті Елшісі]] болған. == Өмірбаяны == 1968 жылы 30 сәуірде [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Сайрам ауданы]], [[Ақсукент|Ақсукент ауылында]] дүниеге келді. 1990 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университетінің]] [[Философия және саясаттану факультеті (ҚазҰУ)|философия-экономика факультетін]] тәмамдағаннан кейін [[Мәскеу мемлекеттік университеті|Мәскеу мемлекеттік университетінің]] [[Азия және Африка институты|Азия және Африка институтында]] және Йенсе Университеті (Корей Республикасы) жанындағы Тілдер институтында тәжірибе алды. Дипломатиялық мансабын 1993 жылы Азия елдері басқармасының атташесі, үшінші хатшысы ретінде бастады. 1996—1999 жылдары [[Қазақстанның Оңтүстік Кореядағы Елшілігі|Қазақстанның Корей Республикасындағы Елшілігінің]]<nowiki/>үшінші, екінші хатшысы; 1999—2000 жылдары Азия, Таяу Шығыс және Африка департаментінің бірінші хатшысы, екіжақты ынтымақтастық бөлімінің басшысы; 2000—2001 жылдары [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Қазақстан Мемлекеттік хатшысының]] сыртқы саясат мәселелер жөніндегі кеңесшісі; 2001—2003 жылдары [[Қазақстанның Израильдегі Елшілігі|Қазақстанның Израиль Мемлекетіндегі Елшілігінің]] кеңесшісі; 2003—2004 жылдары [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Қазақстан Сыртқы істер министрінің]] орынбасары болды. 2004 жылы [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]]  № 1416 бұйрығымен [[Малайзия|Малайзиядағы]], кейін 2005 жылы [[Индонезия]], [[Бруней]] және [[Филиппин|Филиппиндағы]] [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Төтенше және Өкілетті Елші]] қоса атқарушы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://zakon.uchet.kz/kaz/docs/U040001416_ |title= М.Б.Тілеубердіні Қазақстан Республикасының Малайзиядағы Төтенше және өкілетті елшісі етіп тағайындау туралы |date=2004-08-05|lang=kk|work= Учёт Законодательство|accessdate=2025-04-12}}</ref> 2009 жылы [[Швейцария|Швейцариядағы]], кейін [[Лихтенштейн]] және [[Ватикан|Ватикандағы]] [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Төтенше және Өкілетті Елші]] қоса атқарушы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://nomad.su/?a=19-200910220431 |title= Назначен посол РК в Лихтенштейне и Ватикане по совместительству. Новые назначения в АИФРИ "Великая стена", СЭС Павлодарской области, департаменте юстиции Павлодарской области, АО "Евразийский банк" |date=2004-08-05|lang=ru|work= NOMAD кочевник|accessdate=2025-04-12}}</ref> 2016 жылы [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрінің]] бірінші орынбасары болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/memleket-basshysynyn-okimderimen-1339067607 |title= Мемлекет басшысының Өкімдерімен: |date=2016-03-04|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-12}}</ref> 2019 жылы [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]] болып тағайындалды. 2021 жылы [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасары]] болып тағайындалып, екі қызметті бірге атқарды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/mb-tileuberdini-kazakstan-respublikasynyn-syrtky-ister-ministri-kyzmetine-tagaiyndau-turaly |title= М.Б. Тілеубердіні Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі қызметіне тағайындау туралы |date=2019-09-18|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-12}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/kazakstan-respublikasy-ukimetinin-kuramy-turaly-5 |title= Қазақстан Республикасы Үкіметінің құрамы туралы |date=2021-01-18|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-12}}</ref> 5 айдан кейін [[Аустрия|Аустриядағы]] [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Төтенше және Өкілетті Елші]] және [[Вена|Венадағы]] халықаралық ұйымдар жанындағы тұрақты өкіл болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1475332 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |date=2023-08-14|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-12}}</ref> 2026 жылғы 2 қыркүйекте Сыртқы істер министрі болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/mb-tileuberdi-turaly-285143 М.Б. Тілеуберді туралы]</ref> == Жеке өмірі == Үйленген, 2 ұлы бар. [[Қазақ тілі|Қазақ]], [[Орыс тілі|орыс]], [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[Корей тілі|корей]] және [[Жапон тілі|жапон тілдерін]] меңгерген.<ref>{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/document/?doc_id=30491085#sub_id=0 |title= Тлеуберди Мухтар Бескенулы (персональная справка)|lang=ru|work=online.zakon.kz|accessdate= 2025-04-13}}</ref> == Марапаттары мен атақтары == * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] алғысы (2003); * [[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі]] (2005); * [[Астанаға 10 жыл медалі]] (2008); * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] алғысы, I дәрежелі Төтенше және Өкілетті Елші (2010); * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]], Шанхай Ынтымақтастық Ұйымына 10 жыл медалі (2011); * [[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі]] (2015); * [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]], [[Ерен еңбегі үшін медалі|Ерен еңбегі үшін медалі]], [[Қазақстан Республикасының парламентіне 10 жыл медалі]] (2016);<ref>{{Cite web|url= https://forbes.kz/articles/idrisov_vruchil_ordena_i_medali_turisbekovu_tajinu_tuymebaevu/amp |title= Идрисов вручил ордена и медали Турисбекову, Тажину, Туймебаеву |date= 2016-02-06 |lang=ru|work= Forbes Kazakhstan |accessdate= 2025-04-13}}</ref> * Қазақстан Республикасының дипломатиялық қызметіне 25 жыл медалі (2017); * [[Астанаға 20 жыл медалі]] (2018); * [[Парасат ордені]] (2020);<ref>{{Cite web|url= https://primeminister.kz/news/kr-premer-ministri-a-mamin-tauelsizdik-kunine-oray-memlekettik-nagradalardy-tapsyrdy-14114513 |title= ҚР Премьер-Министрі А. Мамин Тәуелсіздік күніне орай мемлекеттік наградаларды тапсырды |date=2020-12-14|lang=kz|work=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate= 2025-04-13}}</ref> * [[Достастық ордені]] ([[ТМД парламентаралық ассамблеясы|ТМД ПАА]], 2021).<ref>{{Cite web|url= https://www.parlam.kz/do/mazhilis/news-details/id49150/1/1 |title= Нұрлан Нығматулин Тәуелсіздіктің 30 жылдығына орай Мәжіліс депутаттарына мемлекеттік наградаларды тапсырды|date= 2021-12-13 |lang=kk|work= [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі]] |accessdate= 2025-04-13}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}} [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан сыртқы істер министрлері]] [[Санат:Қазақстанның Малайзиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Индонезиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Филиппендердегі елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Швейцариядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Брунейдегі елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Лихтенштейндегі елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Ватикандағы елшілері]] cp54fna9tfz61ja75iab3wxo0nbe8r5 3655170 3655167 2026-09-15T19:16:39Z Casserium 68287 /* */ 3655170 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді | Суреті = Мұхтар Тілеуберді primeminister.kz.jpg | Атауы = Ресми портреті, 2026 | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]] | Ту = MFA emblem.png | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 2 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] | Ізбасары = | Басқара бастады_2 = 18 қыркүйек 2019 | Басқаруын аяқтады_2 = 29 наурыз 2023<br>(29 наурыз–3 сәуір 2023 {{м.а.}}) | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_2 = [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] | Ізбасары_2 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] | Титулы_3 = [[Қазақстан]]ның [[Аустрия]]дағы [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Төтенше және Өкілетті Елшісі]] | Ту_3 = Flag of Austria.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 14 тамыз 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 2 қыркүйек 2026 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] | Ту_4 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 18 қаңтар 2021 | Басқаруын аяқтады_4 = 29 наурыз 2023<br>(29 наурыз–3 сәуір 2023 {{м.а.}}) | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_4 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрінің]] бірінші орынбасары | Ту_5 = MFA emblem.png | Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 4 наурыз 2016 | Басқаруын аяқтады_5 = 18 қыркүйек 2019 | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = [[Рәпіл Сейітханұлы Жошыбаев|Рәпіл Жошыбаев]] | Ізбасары_5 = [[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] | тақырыпша1_5 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Министр]] | мәтін1_5 = [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]]<br> [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]]<br> [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] | Титулы_6 = [[Қазақстан]]ның [[Швейцария]]дағы [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Төтенше және Өкілетті Елшісі]] | Ту_6 = Flag of Switzerland.svg | Ту2_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 9 шілде 2009 | Басқаруын аяқтады_6 = 4 наурыз 2016 | Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_6 = [[Аманжол Қазыбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] | Ізбасары_6 = [[Жанар Сейітахметқызы Айтжан|Жанар Айтжан]] | Титулы_7 = [[Қазақстан]]ның [[Малайзия]]дағы [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Азия|Төтенше және Өкілетті Елшісі]] | Ту_7 = Flag of Malaysia.svg | Ту2_7 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_7 = 5 тамыз 2004 | Басқаруын аяқтады_7 = 9 шілде 2009 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_7 = [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] | Ізбасары_7 = [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] | Титулы_8 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрінің]] орынбасары | Ту_8 = MFA emblem.png | Ту2_8 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_8 = шілде 2003 | Басқаруын аяқтады_8 = 5 тамыз 2004 | Президент_8 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | тақырыпша1_8 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Министр]] | мәтін1_8 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]] | Қызметі = [[дипломатия]] | Азаматтығы = {{Байрақ|КСРО}}→ <br> {{Байрақ|Қазақстан}} | Туған жері = {{туғанжері|Ақсукент|Ақсукентте}}, [[Сайрам ауданы]], [[Шымкент облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[КСРО]] | Туған күні = 30.6.1968 | Сайты = | Commons = Mukhtar Tleuberdi | Марапаттары = {{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР Конституциясына 10 жыл}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 20 жыл}} }} {{Қатар |{{Астанаға 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}} }} }} '''Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді''' ([[30 маусым]] [[1968 жыл|1968]], [[Ақсукент]], [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]]) — [[Қазақстан|қазақстандық]] саясаткер және [[дипломат]], 2026 жылдан бері және 2019–2023 жылдары [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]]. Бұрын [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] (2021–2023), Қазақстанның [[Аустрия]]дағы (2023–2026), [[Швейцария]]дағы (2009–2016) және [[Малайзия]]дағы (2004–2009) [[Қазақстан елшілерінің тізімі|Төтенше және Өкілетті Елшісі]] болған. == Өмірбаяны == 1968 жылы 30 сәуірде [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Сайрам ауданы]], [[Ақсукент|Ақсукент ауылында]] дүниеге келді. 1990 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университетінің]] [[Философия және саясаттану факультеті (ҚазҰУ)|философия-экономика факультетін]] тәмамдағаннан кейін [[Мәскеу мемлекеттік университеті|Мәскеу мемлекеттік университетінің]] [[Азия және Африка институты|Азия және Африка институтында]] және Йенсе Университеті (Корей Республикасы) жанындағы Тілдер институтында тәжірибе алды. Дипломатиялық мансабын 1993 жылы Азия елдері басқармасының атташесі, үшінші хатшысы ретінде бастады. 1996—1999 жылдары [[Қазақстанның Оңтүстік Кореядағы Елшілігі|Қазақстанның Корей Республикасындағы Елшілігінің]]<nowiki/>үшінші, екінші хатшысы; 1999—2000 жылдары Азия, Таяу Шығыс және Африка департаментінің бірінші хатшысы, екіжақты ынтымақтастық бөлімінің басшысы; 2000—2001 жылдары [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Қазақстан Мемлекеттік хатшысының]] сыртқы саясат мәселелер жөніндегі кеңесшісі; 2001—2003 жылдары [[Қазақстанның Израильдегі Елшілігі|Қазақстанның Израиль Мемлекетіндегі Елшілігінің]] кеңесшісі; 2003—2004 жылдары [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Қазақстан Сыртқы істер министрінің]] орынбасары болды. 2004 жылы [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]]  № 1416 бұйрығымен [[Малайзия|Малайзиядағы]], кейін 2005 жылы [[Индонезия]], [[Бруней]] және [[Филиппин|Филиппиндағы]] [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Төтенше және Өкілетті Елші]] қоса атқарушы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://zakon.uchet.kz/kaz/docs/U040001416_ |title= М.Б.Тілеубердіні Қазақстан Республикасының Малайзиядағы Төтенше және өкілетті елшісі етіп тағайындау туралы |date=2004-08-05|lang=kk|work= Учёт Законодательство|accessdate=2025-04-12}}</ref> 2009 жылы [[Швейцария|Швейцариядағы]], кейін [[Лихтенштейн]] және [[Ватикан|Ватикандағы]] [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Төтенше және Өкілетті Елші]] қоса атқарушы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://nomad.su/?a=19-200910220431 |title= Назначен посол РК в Лихтенштейне и Ватикане по совместительству. Новые назначения в АИФРИ "Великая стена", СЭС Павлодарской области, департаменте юстиции Павлодарской области, АО "Евразийский банк" |date=2004-08-05|lang=ru|work= NOMAD кочевник|accessdate=2025-04-12}}</ref> 2016 жылы [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрінің]] бірінші орынбасары болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/memleket-basshysynyn-okimderimen-1339067607 |title= Мемлекет басшысының Өкімдерімен: |date=2016-03-04|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-12}}</ref> 2019 жылы [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]] болып тағайындалды. 2021 жылы [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасары]] болып тағайындалып, екі қызметті бірге атқарды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/mb-tileuberdini-kazakstan-respublikasynyn-syrtky-ister-ministri-kyzmetine-tagaiyndau-turaly |title= М.Б. Тілеубердіні Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі қызметіне тағайындау туралы |date=2019-09-18|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-12}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/kazakstan-respublikasy-ukimetinin-kuramy-turaly-5 |title= Қазақстан Республикасы Үкіметінің құрамы туралы |date=2021-01-18|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-12}}</ref> 5 айдан кейін [[Аустрия|Аустриядағы]] [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Төтенше және Өкілетті Елші]] және [[Вена|Венадағы]] халықаралық ұйымдар жанындағы тұрақты өкіл болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1475332 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |date=2023-08-14|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-12}}</ref> 2026 жылғы 2 қыркүйекте Сыртқы істер министрі болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/mb-tileuberdi-turaly-285143 М.Б. Тілеуберді туралы]</ref> == Жеке өмірі == Үйленген, 2 ұлы бар. [[Қазақ тілі|Қазақ]], [[Орыс тілі|орыс]], [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[Корей тілі|корей]] және [[Жапон тілі|жапон тілдерін]] меңгерген.<ref>{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/document/?doc_id=30491085#sub_id=0 |title= Тлеуберди Мухтар Бескенулы (персональная справка)|lang=ru|work=online.zakon.kz|accessdate= 2025-04-13}}</ref> == Марапаттары мен атақтары == * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] алғысы (2003); * [[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі]] (2005); * [[Астанаға 10 жыл медалі]] (2008); * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] алғысы, I дәрежелі Төтенше және Өкілетті Елші (2010); * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]], Шанхай Ынтымақтастық Ұйымына 10 жыл медалі (2011); * [[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі]] (2015); * [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]], [[Ерен еңбегі үшін медалі|Ерен еңбегі үшін медалі]], [[Қазақстан Республикасының парламентіне 10 жыл медалі]] (2016);<ref>{{Cite web|url= https://forbes.kz/articles/idrisov_vruchil_ordena_i_medali_turisbekovu_tajinu_tuymebaevu/amp |title= Идрисов вручил ордена и медали Турисбекову, Тажину, Туймебаеву |date= 2016-02-06 |lang=ru|work= Forbes Kazakhstan |accessdate= 2025-04-13}}</ref> * Қазақстан Республикасының дипломатиялық қызметіне 25 жыл медалі (2017); * [[Астанаға 20 жыл медалі]] (2018); * [[Парасат ордені]] (2020);<ref>{{Cite web|url= https://primeminister.kz/news/kr-premer-ministri-a-mamin-tauelsizdik-kunine-oray-memlekettik-nagradalardy-tapsyrdy-14114513 |title= ҚР Премьер-Министрі А. Мамин Тәуелсіздік күніне орай мемлекеттік наградаларды тапсырды |date=2020-12-14|lang=kz|work=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate= 2025-04-13}}</ref> * [[Достастық ордені]] ([[ТМД парламентаралық ассамблеясы|ТМД ПАА]], 2021).<ref>{{Cite web|url= https://www.parlam.kz/do/mazhilis/news-details/id49150/1/1 |title= Нұрлан Нығматулин Тәуелсіздіктің 30 жылдығына орай Мәжіліс депутаттарына мемлекеттік наградаларды тапсырды|date= 2021-12-13 |lang=kk|work= [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі]] |accessdate= 2025-04-13}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}} [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан сыртқы істер министрлері]] [[Санат:Қазақстанның Малайзиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Индонезиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Филиппендердегі елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Швейцариядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Брунейдегі елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Лихтенштейндегі елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Ватикандағы елшілері]] k7ggyjs5aq7e62y3888hwj7xxql3bbo 0 651229 3655467 3653615 2026-09-16T11:04:50Z Орел Карл 81620 /* Муниципалды-аумақтық құрылым */ 3655467 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Ресей}} |Қазақша атауы = Қосағаш ауданы |Шынайы атауы = {{lang-alt|Кош-Агаш аймак}} |Елтаңба = Coat of Arms of Kosh-Agachsky District.png |Ту = Flag of Kosh-Agachsky District.png |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 59|lat_sec = 47 |lon_dir = E|lon_deg = 88|lon_min = 40|lon_sec = 30 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Муниципалды аудан |Кіреді = Алтай Республикасы |Енеді = 12 ауыл қоныстары |Астанасы = [[Қосағаш (Алтай Республикасы)|Қосағаш]] |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[1922 жыл|1922]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Қыдырбаев Серікжан Мұратқанұлы |Басшының түрі = Басшысы |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = алтай, қазақ, орыс |Тұрғыны = ↗18 756 |Санақ жылы = 2025 |Пайызы = 8,93 |Халық саны бойынша орны = 2 |Тығыздығы = 0,95 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = алтай-төлеңгіттер, қазақтар, орыстар және басқалары |Конфессиялық құрамы = бақсылық, мұсылман, православ және т.б. |Жер аумағы = 19845,00 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 1 |Максималды биіктігі = 4 506 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = 570 |Ендік = |Бойлық = |Карта = Location Kosh-Agachsky District Altai Republic.svg |Карта ені = 300px |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+7]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 38842 |Пошта индекстері = 6497ХХ |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = http://www.mokoshagach.ru |Commons санаты = Kosh-Agachsky District |Түсініктемелер = }} '''Қосағаш ауданы''' немесе '''аймақ''' ({{lang-alt|Кош-Агаш аймак}}) Ресей Федерациясының Алтай Республикасы құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және [[Муниципалдық аудан|муниципалдық құрылым]]. Әкімшілік орталығы - [[Қосағаш (Алтай Республикасы)|Қосағаш]] ауылы. == Географиясы == [[Сурет:Camels in Kosh-Agachsky District.jpg|thumb|right|300px|Қосағаштағы түйелер]] Республиканың оңтүстік бөлігінде орналасқан. Ол Алтай республикасының [[Оңдай ауданы|Оңдай]], [[Ұлаған ауданы|Ұлаған]], [[Көксу ауданы (Алтай Республикасы)|Көксу]] аудандары, Ресейдің [[Тыва|Тыва Республикасымен]], сондай-ақ [[Моңғолия]], [[Қытай|Қытай Халық Республикасы]] және [[Қазақстан|Қазақстанмен]] шектеседі. Аймақ [[Қиыр Солтүстік]] аудандарына теңестірілген. == Тарихы == 1922 жылы [[Ойрат автономды облысы]] құрылды, оның құрамына бастапқыда 24 болыс кірді, олардың саны көп ұзамай азайды және олардың өзі аймақтар болып өзгертілді, соның ішіне Қосағашта кірді. 1962-1963 жылдары аймақтар аудан болып өзгертіліп, олардың саны алтыға дейін қысқарды. == Тұрғындары == == Муниципалды-аумақтық құрылым == Қосағаш ауданында 12 ауылдық қоныстан тұратын 16 елді мекен бар: {{Автонөмірлеу | Тіркеу = standard sortable | Бағаналар = 6 | Тақырып2 = Ауылдық қоныс | Тақырып3 = Әкімшілік<br>орталық | Тақырып4 = Елді<br>мекендер<br>саны | Тақырып5 = Тұрғындары | Тақырып6 = Ауданы,<br>км² | Туралау4 = right | Туралау5 = right | Туралау6 = right | Сұрыптау4 = сан | Сұрыптау5 = сан | Сұрыптау6 = сан | |[[Белтір ауылдық қонысы]] | [[Жаңа Белтір (ауыл)|Жаңа Белтір]] ауылы | 2 | 1361 | 3266,00<ref>[https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst84/DBInet.cgi?pl=8006001 Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі]</ref> | |[[Жазатор ауылдық қонысы]] | [[Белашу (ауыл)|Белашу]] ауылы | 2 | 1339 | 6664,00<ref>[https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst84/DBInet.cgi?pl=8006001 Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі]</ref> | |[[Қазақ ауылдық қонысы]] | [[Жаңаауыл (ауыл, Алтай Республикасы)|Жаңа ауыл]] ауылы | 2 | 732 | 802,00<ref>[https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst84/DBInet.cgi?pl=8006001 Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі]</ref> | |[[Көкөр ауылдық қонысы]] | [[Көкөр (ауыл)|Көкөр]] ауылы | 1 | 932 | 2228,00<ref>[https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst84/DBInet.cgi?pl=8006001 Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі]</ref> | |[[Қосағаш ауылдық қонысы]] | [[Қосағаш (Алтай Республикасы)|Қосағаш]] ауылы | 1 | 10 061 | 40,63<ref>[https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst84/DBInet.cgi?pl=8006001 Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі]</ref> | |[[Қурай ауылдық қонысы]] | [[Қурай (ауыл)|Қурай]] ауылы | 2 | 1300 | 1936,00<ref>[https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst84/DBInet.cgi?pl=8006001 Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі]</ref> | |[[Мұқыр-Тарықата ауылдық қонысы]] | [[Мұқыр-Тарықата (ауыл)|Мұқыр-Тарықата]] ауылы | 1 | 765 | 1584,00<ref>[https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst84/DBInet.cgi?pl=8006001 Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі]</ref> | |[[Орталық ауылдық қонысы]] | [[Орталық (ауыл)|Орталық]] ауылы | 1 | 632 | 628,00<ref>[https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst84/DBInet.cgi?pl=8006001 Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі]</ref> | |[[Тожонты ауылдық қонысы]] | [[Тожонты (ауыл)|Тожонты]] ауылы | 1 | 556 | 354,00<ref>[https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst84/DBInet.cgi?pl=8006001 Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі]</ref> | |[[Төлеңгіт-Сарытоғай ауылдық қонысы]] | [[Төлеңгіт-Сарытоғай (ауыл)|Төлеңгіт-Сарытоғай]] ауылы | 1 | 622 | 454,00<ref>[https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst84/DBInet.cgi?pl=8006001 Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі]</ref> | |[[Төбелер ауылдық қонысы]] | [[Төбелер (ауыл)|Төбелер]] ауылы | 1 | 909 | 1264,00<ref>[https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst84/DBInet.cgi?pl=8006001 Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі]</ref> | |[[Шағанөзен ауылдық қонысы]] | [[Шағанөзен (ауыл)|Шағанөзен]] ауылы | 1 | 407 | 631,00<ref>[https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst84/DBInet.cgi?pl=8006001 Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі]</ref> }} <br> {{Автонөмірлеу | Тіркеу = standard sortable collapsible collapsed | Атауы = Аудан елді мекендерінің тізімі | Бағаналар = 5 | Тақырып2 = Елді мекен | Тақырып3 = Түрі | Тақырып4 = Тұрғындары | Тақырып5 = Муниципалды құрылым | Туралау4 = right | Сұрыптау4 = сан | | [[Ақтал (ауыл, Алтай Республикасы)|Ақтал]] | ауыл | 3 | [[Қазақ ауылдық қонысы]] | | [[Арқыт (ауыл)|Арқыт]] | ауыл | 62 | [[Жазатор ауылдық қонысы]] | | [[Белтір (ауыл)|Белтір]] | ауыл | 77 | [[Белтір ауылдық қонысы]] | |[[Белашу (ауыл)|Белашу]] | ауыл | 1292 | [[Жазатор ауылдық қонысы]] | | [[Жаңаауыл (ауыл, Алтай Республикасы)|Жаңа ауыл]] | ауыл | 796 | [[Қазақ ауылдық қонысы]] | | [[Көкөр (ауыл)|Көкөр]] | ауыл | 932 | [[Көкөр ауылдық қонысы]] |%| [[Қосағаш (Алтай Республикасы)|Қосағаш]] | ауыл, әкімшілік орталық | 10 061 | [[Қосағаш ауылдық қонысы]] | | [[Қурай (ауыл)|Қурай]] | ауыл | 427 | [[Қурай ауылдық қонысы]] | | [[Қызылтас (ауыл, Алтай Республикасы)|Қызылтас]] | ауыл | 785 | [[Қурай ауылдық қонысы]] | | [[Мұқыр-Тарықата (ауыл)|Мұқыр-Тарықата]] | ауыл | 765 | [[Мұқыр-Тарықата ауылдық қонысы]] | | [[Жаңа Белтір (ауыл)|Жаңа Белтір]] | ауыл | 1248 | [[Белтір ауылдық қонысы]] | | [[Орталық (ауыл)|Орталық]] | ауыл | 632 | [[Орталық ауылдық қонысы]] | | [[Тожонты (ауыл)|Тожонты]] | ауыл | 556 | [[Тожонты ауылдық қонысы]] | | [[Төлеңгіт-Сарытоғай (ауыл)|Төлеңгіт-Сарытоғай]] | ауыл | 622 | [[Төлеңгіт-Сарытоғай ауылдық қонысы]] | | [[Төбелер (ауыл)|Төбелер]] | ауыл | 909 | [[Төбелер ауылдық қонысы]] | | [[Шағанөзен (ауыл)|Шағанөзен]] | ауыл | 407 | [[Шағанөзен ауылдық қонысы]] }} == Экономикасы == Экономикасының негізгі түрлері: етті мал өсіру, ешкі өсіру, қой өсіру, жылқы өсіру, бұғы мүйіз өсіру, вольфрам-молибден кенін өндіру. 2014 жылдың 4 қыркүйегінде Қосағаш ауылының маңында Ресейде алғашқы қуаттылығы 5 МВт болатын күн электр станциясы ашылды. Оны іске қосу туралы бұйрықты Ресей Федерациясының Президенті [[Владимир Владимирович Путин|В.В. Путин]] телекөпір арқылы берді. Жаңа электр станциясы Алтай Республикасындағы алғашқы электр қуатын өндіретін қондырғы болды. Бұл 1000-нан астам үй қожалығын тұрақты электрмен қамтамасыз етеді. Оның ауданы 13 Га құрайды. == Шекаралық аймақ == РФ ФҚҚ-нің 2006 жылғы 16 маусымдағы «Алтай Республикасы аумағындағы шекара аймағының шекаралары туралы» №282 бұйрығына сәйкес, Қосағаш ауданының бір бөлігінде шекара аймағы белгіленді. Оның құрамына Жазатор, Мұқыр-Тархаты, Төбелер, Қазақ, Тожонты, Көкөр ауылдық қоныстарының бүкіл аумағы кіреді<ref name="antiviza">{{cite web |url = http://wiki.antiviza.info/index.php?title=%D0%9F%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%B2_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 |deadlink = yes |title = Алтай Республикасындағы шекара аймағы — Antiviza |accessdate = 2011-10-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190331083500/http://wiki.antiviza.info/index.php%3Ftitle%3D%25D0%259F%25D0%25BE%25D0%25B3%25D1%2580%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B7%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25B0_%25D0%25B2_%25D0%25A0%25D0%25B5%25D1%2581%25D0%25BF%25D1%2583%25D0%25B1%25D0%25BB%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B5_%25D0%2590%25D0%25BB%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25B9 |archivedate = 2019-03-31 }}</ref>. Осылайша, бұл жерлерге бару үшін рұқсат немесе Алтай Республикасында тіркеу не болмаса шекаралас аймақта орналасқан демалыс базасына я болмаса кез-келген ұйымнан шекара аймағында орналасқан аумаққа іссапарға жолдама болу керек. Аймақтың қалған ауылдық қоныстарына еркін баруға болады. == БАҚ == Аудандық «[[Шудың нұры]]» газеті шығарылады. == Көрікті жерлері == === Табиғи === * Шу өзенінің ең ірі саласы [[Шағанөзен]] аңғарында көптеген жылдар бойы бүкіл әлем геологтары зерттеген плейстоцендік мұздық және сулы-мұздық шөгінділердің екі геологиялық анықтамалық бөліміне ие. Құмайтпелит белдеуінің Шағанөзен қимасы радиокөміртекті әдіспен кейінгі плейстоценге жатқызылды. Шаған өзеннің сол жағалауында орналасқан жарты миллион жылға дейінгі жас аралықты қамтитын төрттік дәуір шөгінділерінің керемет Шаған қимасы, Белтір ауылынан жоғары 5 км жерде орналасқан. Екі бөлімге де жыл сайын халықаралық экспедициялар келеді<ref>''Свиточ А. А.'' и др. Разрез новейших отложений Алтая / Под ред. ак. К. К. Маркова. — М.: МГУ, 1978. — 208 б.</ref>. Бұл қималар, бүкіл Шағанөзен су алабы сияқты, үлкен геологиялық табиғи ескерткіштер қатарына жатқызылады<ref>{{Cite web |url=http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=419&Itemid=98 |title=А. Н., Кирьянова М. Р.'' Научное и рекреационное значение великих геологических памятников Алтая: к созданию Алтайского ледникового парка // Известия &#91;&#91;Русское географическое общество{{!}}РГО&#93;&#93;, 2004. — Вып. 5. — С. 61-69. |accessdate=2011-10-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120522110804/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=419&Itemid=98 |archivedate=2012-05-22 |deadlink=yes }}</ref>. * Шу қазаншұңқырының орталық бөлігінде криогендік формалардың бірегей табиғи нысаналары: шамамен 4 мың жылдық күмпию төбешіктері табылды және зерттелді. Олар жергілікті атау алды: төбелер, сәйкесінше осы жердегі елді мекен Төбелер деп аталады<ref>[http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=650&Itemid=138''Рудой А. Н.'' О возрасте Тобелеров и времени окончательного исчезновения ледниково-подпрудных озёр на Алтае // Известия Всесоюзного географического общества, 1988. — Т. 121. — Вып. 4. — Б. 344—348.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226234615/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=650&Itemid=138 |date=2017-12-26 }}</ref>. * Плейстоцендік мұздық дәуірінде ауқымды [[Шу даласы|Шу тауаралық қазаншұңқыры]] бірнеше рет алып мұзды-бөгенді көлдермен толтырып, Қурай мұзды-бөгенді көлімен бірге еңіс бойымен төмен қарай бұзып, бастапқы топографиялық бетті Алтай тауында ғана емес, сонымен қатар, тау бөктерінде де өзгертті. Мұзды максимум кезінде, атап айтқанда, соңғы вюрмді (сартан) [[Шу даласы|Шу]] және [[Қурай даласы|Қурай]] қазаншұңқырлары тау жақтауының мұздықтарын алып жатты және әртүрлі морфогенетикалық типтегі мұз алаптарын қамтыды. === Тарихи және археологиялық === * [[Жалаңтас (өзен, Алтай Республикасы)|Жалаңтас]] өзенінің аңғарында атақты [[Жалаңтастағы петрографиялық кешен|петрографиялық кешен]] орналасқан. * 1993 жылы аймақ ғылымға: осыдан шамамен 2500 жыл бұрын өмір сүрген [[Укек ханшайымы|Укек ханшайымының]], жас [[Пазырық мәдениеті|пазырық]] әйелінің балзамдалған денесі [[Үкек Үстірті|Үкек]] үстіртіндегі «Ақ-Алаха-3» қорғанында сақталған ХХ ғасырдың әлемдік жаңалығын ұсынды. * [[Тархаты алыптас кешені]] - қола дәуірінің ескерткіші, Қосағаш ауылынан 25 шақырым жерде, [[Жазатор ауылдық қонысы|Жазатор]] ауылына апаратын жолдың жанында 28 шақырымында орналасқан. <gallery perrow="5" widths="200px" heights="160px"> Сурет:Елангаш3.jpg|Қола дәуіріндегі күйме Сурет:ЕлангашПетро2.jpg|Ежелгі түркі салт атты Сурет:Чуйская степь2.jpg|Тархаты алыптасы Сурет:Чаган-Узунский опорный геологический разрез.jpg|Шағанөзен тіреу қимасы </gallery> == Тағы қараңыз == * [[Шу даласы]] * [[Пазырық мәдениеті]] * [[Үкек Үстірті|Үкек]] * == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қосағаш ауданы (Алтай Республикасы)]] do8g8olcobhkakzlflt2rinv6e06sax 0 651237 3655456 3653667 2026-09-16T10:58:57Z Орел Карл 81620 /* Тұрғындары */ 3655456 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Ресей}} |Қазақша атауы = Оңдай ауданы |Шынайы атауы = {{lang-alt|Оҥдой аймак}} |Елтаңба = Coat of Arms of Ongudaysky District.png |Ту = Flag of Ongudaysky District.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 38 |lon_dir = E|lon_deg = 86|lon_min = 07|lon_sec = 05 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Муниципалды аудан |Кіреді = Алтай Республикасы |Енеді = 10 ауыл қоныстары |Астанасы = [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[1924 жыл|1924]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = Басшысы |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = алтай, орыс |Тұрғыны = ↘14 021 |Санақ жылы = 2025 |Пайызы = 6,67 |Халық саны бойынша орны = 4 |Тығыздығы = 1,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = алтайлықтар, орыстар және басқалары |Конфессиялық құрамы = бақсылық, православ |Жер аумағы = 11 695,96 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 4 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Location Ongudaysky District Altai Republic.svg |Карта ені = 300px |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+7]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 38845 |Пошта индекстері = 6494ХХ |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = http://www.ongudai-ra.ru |Commons санаты = Ongudaysky District |Түсініктемелер = }} '''Оңдай ауданы''' немесе '''аймақ''' ({{lang-alt|Оҥдой аймак}}) — Ресей Федерациясының [[Алтай Республикасы]] құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және [[Муниципалдық аудан|муниципалдық құрылым]]. Әкімшілік орталығы - [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] ауылы. == Физикалық-географиялық сипаттамалары == [[Сурет:Ursul valley in Altay Rep Ongudaisky distr.JPG|thumb|right|300px|Алтай Республикасының Оңдай ауданы, Ұрысол өзені аңғары]] Ауданы 11 744 км2 болатын Оңдай ауданы Алтай Республикасының орталық бөлігінде, оның таулы-дала аймағында орналасқан. Аудан аумағында 140 көл бар, ең ірілерінің бірі: [[Кеңгір (көл, Алтай Республикасы)|Кеңгір]]. == Тұрғындары == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңдай ауданы]] nem1rlt7zrccwjs4mhfihzg6v5qt2u2 3655458 3655456 2026-09-16T10:59:21Z Орел Карл 81620 /* Тұрғындары */ 3655458 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Ресей}} |Қазақша атауы = Оңдай ауданы |Шынайы атауы = {{lang-alt|Оҥдой аймак}} |Елтаңба = Coat of Arms of Ongudaysky District.png |Ту = Flag of Ongudaysky District.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 38 |lon_dir = E|lon_deg = 86|lon_min = 07|lon_sec = 05 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Муниципалды аудан |Кіреді = Алтай Республикасы |Енеді = 10 ауыл қоныстары |Астанасы = [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[1924 жыл|1924]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = Басшысы |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = алтай, орыс |Тұрғыны = ↘14 021 |Санақ жылы = 2025 |Пайызы = 6,67 |Халық саны бойынша орны = 4 |Тығыздығы = 1,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = алтайлықтар, орыстар және басқалары |Конфессиялық құрамы = бақсылық, православ |Жер аумағы = 11 695,96 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 4 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Location Ongudaysky District Altai Republic.svg |Карта ені = 300px |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+7]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 38845 |Пошта индекстері = 6494ХХ |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = http://www.ongudai-ra.ru |Commons санаты = Ongudaysky District |Түсініктемелер = }} '''Оңдай ауданы''' немесе '''аймақ''' ({{lang-alt|Оҥдой аймак}}) — Ресей Федерациясының [[Алтай Республикасы]] құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және [[Муниципалдық аудан|муниципалдық құрылым]]. Әкімшілік орталығы - [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] ауылы. == Физикалық-географиялық сипаттамалары == [[Сурет:Ursul valley in Altay Rep Ongudaisky distr.JPG|thumb|right|300px|Алтай Республикасының Оңдай ауданы, Ұрысол өзені аңғары]] Ауданы 11 744 км2 болатын Оңдай ауданы Алтай Республикасының орталық бөлігінде, оның таулы-дала аймағында орналасқан. Аудан аумағында 140 көл бар, ең ірілерінің бірі: [[Кеңгір (көл, Алтай Республикасы)|Кеңгір]]. == Тұрғындары == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ style="background:#d9e8f5; font-weight:bold;" | Халық саны |- ! style="background:#eef4f9;" | 1897 ! style="background:#eef4f9;" | 1916 ! style="background:#eef4f9;" | 1920 ! style="background:#eef4f9;" | 1926 ! style="background:#eef4f9;" | 1933 ! style="background:#eef4f9;" | 1939 ! style="background:#eef4f9;" | 1959 ! style="background:#eef4f9;" | 1970 ! style="background:#eef4f9;" | 1979 |- | 5 135 | <span style="color:green;">↗</span> 6 505 | <span style="color:green;">↗</span> 8 038 | <span style="color:green;">↗</span> 10 901 | <span style="color:green;">↗</span> 11 839 | <span style="color:green;">↗</span> 16 056 | <span style="color:red;">↘</span> 13 815 | <span style="color:green;">↗</span> 15 340 | <span style="color:red;">↘</span> 15 053 |- ! style="background:#eef4f9;" | 1989 ! style="background:#eef4f9;" | 2002 ! style="background:#eef4f9;" | 2003 ! style="background:#eef4f9;" | 2004 ! style="background:#eef4f9;" | 2005 ! style="background:#eef4f9;" | 2006 ! style="background:#eef4f9;" | 2007 ! style="background:#eef4f9;" | 2008 ! style="background:#eef4f9;" | 2009 |- | <span style="color:green;">↗</span> 16 308 | <span style="color:red;">↘</span> 15 642 | <span style="color:green;">↗</span> 15 710 | <span style="color:green;">↗</span> 15 776 | <span style="color:red;">↘</span> 15 700 | <span style="color:red;">↘</span> 15 500 | <span style="color:blue;">→</span> 15 500 | <span style="color:red;">↘</span> 15 415 | <span style="color:red;">↘</span> 15 352 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2010 ! style="background:#eef4f9;" | 2011 ! style="background:#eef4f9;" | 2012 ! style="background:#eef4f9;" | 2013 ! style="background:#eef4f9;" | 2014 ! style="background:#eef4f9;" | 2015 ! style="background:#eef4f9;" | 2016 ! style="background:#eef4f9;" | 2017 ! style="background:#eef4f9;" | 2018 |- | <span style="color:red;">↘</span> 15 046 | <span style="color:red;">↘</span> 14 678 | <span style="color:blue;">→</span> 14 678 | <span style="color:red;">↘</span> 14 513 | <span style="color:red;">↘</span> 14 505 | <span style="color:red;">↘</span> 14 442 | <span style="color:red;">↘</span> 14 339 | <span style="color:red;">↘</span> 14 328 | <span style="color:red;">↘</span> 14 312 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2019 ! style="background:#eef4f9;" | 2020 ! style="background:#eef4f9;" | 2021 ! style="background:#eef4f9;" | 2022 ! style="background:#eef4f9;" | 2023 ! style="background:#eef4f9;" | 2024 ! style="background:#eef4f9;" | 2025 ! style="background:#eef4f9;" | ! style="background:#eef4f9;" | |- | <span style="color:red;">↘</span> 14 234 | <span style="color:red;">↘</span> 14 142 | <span style="color:red;">↘</span> 14 051 | <span style="color:green;">↗</span> 14 206 | <span style="color:red;">↘</span> 14 049 | <span style="color:red;">↘</span> 14 025 | <span style="color:red;">↘</span> 14 021 | | |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңдай ауданы]] r6xshtp3ntzyzbo5z572l6ftbngrmev 3655459 3655458 2026-09-16T10:59:35Z Орел Карл 81620 /* Физикалық-географиялық сипаттамалары */ 3655459 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Ресей}} |Қазақша атауы = Оңдай ауданы |Шынайы атауы = {{lang-alt|Оҥдой аймак}} |Елтаңба = Coat of Arms of Ongudaysky District.png |Ту = Flag of Ongudaysky District.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 38 |lon_dir = E|lon_deg = 86|lon_min = 07|lon_sec = 05 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Муниципалды аудан |Кіреді = Алтай Республикасы |Енеді = 10 ауыл қоныстары |Астанасы = [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[1924 жыл|1924]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = Басшысы |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = алтай, орыс |Тұрғыны = ↘14 021 |Санақ жылы = 2025 |Пайызы = 6,67 |Халық саны бойынша орны = 4 |Тығыздығы = 1,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = алтайлықтар, орыстар және басқалары |Конфессиялық құрамы = бақсылық, православ |Жер аумағы = 11 695,96 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 4 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Location Ongudaysky District Altai Republic.svg |Карта ені = 300px |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+7]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 38845 |Пошта индекстері = 6494ХХ |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = http://www.ongudai-ra.ru |Commons санаты = Ongudaysky District |Түсініктемелер = }} '''Оңдай ауданы''' немесе '''аймақ''' ({{lang-alt|Оҥдой аймак}}) — Ресей Федерациясының [[Алтай Республикасы]] құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және [[Муниципалдық аудан|муниципалдық құрылым]]. Әкімшілік орталығы - [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] ауылы. == Физикалық-географиялық сипаттамалары == Ауданы 11 744 км2 болатын Оңдай ауданы Алтай Республикасының орталық бөлігінде, оның таулы-дала аймағында орналасқан. Аудан аумағында 140 көл бар, ең ірілерінің бірі: [[Кеңгір (көл, Алтай Республикасы)|Кеңгір]]. == Тұрғындары == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ style="background:#d9e8f5; font-weight:bold;" | Халық саны |- ! style="background:#eef4f9;" | 1897 ! style="background:#eef4f9;" | 1916 ! style="background:#eef4f9;" | 1920 ! style="background:#eef4f9;" | 1926 ! style="background:#eef4f9;" | 1933 ! style="background:#eef4f9;" | 1939 ! style="background:#eef4f9;" | 1959 ! style="background:#eef4f9;" | 1970 ! style="background:#eef4f9;" | 1979 |- | 5 135 | <span style="color:green;">↗</span> 6 505 | <span style="color:green;">↗</span> 8 038 | <span style="color:green;">↗</span> 10 901 | <span style="color:green;">↗</span> 11 839 | <span style="color:green;">↗</span> 16 056 | <span style="color:red;">↘</span> 13 815 | <span style="color:green;">↗</span> 15 340 | <span style="color:red;">↘</span> 15 053 |- ! style="background:#eef4f9;" | 1989 ! style="background:#eef4f9;" | 2002 ! style="background:#eef4f9;" | 2003 ! style="background:#eef4f9;" | 2004 ! style="background:#eef4f9;" | 2005 ! style="background:#eef4f9;" | 2006 ! style="background:#eef4f9;" | 2007 ! style="background:#eef4f9;" | 2008 ! style="background:#eef4f9;" | 2009 |- | <span style="color:green;">↗</span> 16 308 | <span style="color:red;">↘</span> 15 642 | <span style="color:green;">↗</span> 15 710 | <span style="color:green;">↗</span> 15 776 | <span style="color:red;">↘</span> 15 700 | <span style="color:red;">↘</span> 15 500 | <span style="color:blue;">→</span> 15 500 | <span style="color:red;">↘</span> 15 415 | <span style="color:red;">↘</span> 15 352 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2010 ! style="background:#eef4f9;" | 2011 ! style="background:#eef4f9;" | 2012 ! style="background:#eef4f9;" | 2013 ! style="background:#eef4f9;" | 2014 ! style="background:#eef4f9;" | 2015 ! style="background:#eef4f9;" | 2016 ! style="background:#eef4f9;" | 2017 ! style="background:#eef4f9;" | 2018 |- | <span style="color:red;">↘</span> 15 046 | <span style="color:red;">↘</span> 14 678 | <span style="color:blue;">→</span> 14 678 | <span style="color:red;">↘</span> 14 513 | <span style="color:red;">↘</span> 14 505 | <span style="color:red;">↘</span> 14 442 | <span style="color:red;">↘</span> 14 339 | <span style="color:red;">↘</span> 14 328 | <span style="color:red;">↘</span> 14 312 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2019 ! style="background:#eef4f9;" | 2020 ! style="background:#eef4f9;" | 2021 ! style="background:#eef4f9;" | 2022 ! style="background:#eef4f9;" | 2023 ! style="background:#eef4f9;" | 2024 ! style="background:#eef4f9;" | 2025 ! style="background:#eef4f9;" | ! style="background:#eef4f9;" | |- | <span style="color:red;">↘</span> 14 234 | <span style="color:red;">↘</span> 14 142 | <span style="color:red;">↘</span> 14 051 | <span style="color:green;">↗</span> 14 206 | <span style="color:red;">↘</span> 14 049 | <span style="color:red;">↘</span> 14 025 | <span style="color:red;">↘</span> 14 021 | | |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңдай ауданы]] ewivyvvogdfxmi5quifmqgz4ujzu3gg 3655463 3655459 2026-09-16T11:02:37Z Орел Карл 81620 /* Тұрғындары */ 3655463 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Ресей}} |Қазақша атауы = Оңдай ауданы |Шынайы атауы = {{lang-alt|Оҥдой аймак}} |Елтаңба = Coat of Arms of Ongudaysky District.png |Ту = Flag of Ongudaysky District.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 38 |lon_dir = E|lon_deg = 86|lon_min = 07|lon_sec = 05 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Муниципалды аудан |Кіреді = Алтай Республикасы |Енеді = 10 ауыл қоныстары |Астанасы = [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[1924 жыл|1924]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = Басшысы |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = алтай, орыс |Тұрғыны = ↘14 021 |Санақ жылы = 2025 |Пайызы = 6,67 |Халық саны бойынша орны = 4 |Тығыздығы = 1,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = алтайлықтар, орыстар және басқалары |Конфессиялық құрамы = бақсылық, православ |Жер аумағы = 11 695,96 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 4 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Location Ongudaysky District Altai Republic.svg |Карта ені = 300px |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+7]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 38845 |Пошта индекстері = 6494ХХ |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = http://www.ongudai-ra.ru |Commons санаты = Ongudaysky District |Түсініктемелер = }} '''Оңдай ауданы''' немесе '''аймақ''' ({{lang-alt|Оҥдой аймак}}) — Ресей Федерациясының [[Алтай Республикасы]] құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және [[Муниципалдық аудан|муниципалдық құрылым]]. Әкімшілік орталығы - [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] ауылы. == Физикалық-географиялық сипаттамалары == Ауданы 11 744 км2 болатын Оңдай ауданы Алтай Республикасының орталық бөлігінде, оның таулы-дала аймағында орналасқан. Аудан аумағында 140 көл бар, ең ірілерінің бірі: [[Кеңгір (көл, Алтай Республикасы)|Кеңгір]]. == Тұрғындары == 2021 жылғы Бүкілресейлік халық санағының мәліметтері бойынша: {|class="standard sortable" |- ! Халық !! Адам,<br>саны !! Барлық тұрғындардан<br>үлесі, % |- | [[Алтайлықтар|алтайлықтар]] || align="right" | 11 107 || align="right" | 79,95 % |- | [[Орыстар|орыстар]] || align="right" | 2 501 || align="right" | 17,8 % |- | басқалар || align="right" | 443 || align="right" | 3,15 % |- | барлығы || align="right" | 14 051 || align="right" | 100,00 % |} Ресей Экономикалық даму министрлігінің болжамына сәйкес, халық саны: {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ style="background:#d9e8f5; font-weight:bold;" | Халық саны |- ! style="background:#eef4f9;" | 1897 ! style="background:#eef4f9;" | 1916 ! style="background:#eef4f9;" | 1920 ! style="background:#eef4f9;" | 1926 ! style="background:#eef4f9;" | 1933 ! style="background:#eef4f9;" | 1939 ! style="background:#eef4f9;" | 1959 ! style="background:#eef4f9;" | 1970 ! style="background:#eef4f9;" | 1979 |- | 5 135 | <span style="color:green;">↗</span> 6 505 | <span style="color:green;">↗</span> 8 038 | <span style="color:green;">↗</span> 10 901 | <span style="color:green;">↗</span> 11 839 | <span style="color:green;">↗</span> 16 056 | <span style="color:red;">↘</span> 13 815 | <span style="color:green;">↗</span> 15 340 | <span style="color:red;">↘</span> 15 053 |- ! style="background:#eef4f9;" | 1989 ! style="background:#eef4f9;" | 2002 ! style="background:#eef4f9;" | 2003 ! style="background:#eef4f9;" | 2004 ! style="background:#eef4f9;" | 2005 ! style="background:#eef4f9;" | 2006 ! style="background:#eef4f9;" | 2007 ! style="background:#eef4f9;" | 2008 ! style="background:#eef4f9;" | 2009 |- | <span style="color:green;">↗</span> 16 308 | <span style="color:red;">↘</span> 15 642 | <span style="color:green;">↗</span> 15 710 | <span style="color:green;">↗</span> 15 776 | <span style="color:red;">↘</span> 15 700 | <span style="color:red;">↘</span> 15 500 | <span style="color:blue;">→</span> 15 500 | <span style="color:red;">↘</span> 15 415 | <span style="color:red;">↘</span> 15 352 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2010 ! style="background:#eef4f9;" | 2011 ! style="background:#eef4f9;" | 2012 ! style="background:#eef4f9;" | 2013 ! style="background:#eef4f9;" | 2014 ! style="background:#eef4f9;" | 2015 ! style="background:#eef4f9;" | 2016 ! style="background:#eef4f9;" | 2017 ! style="background:#eef4f9;" | 2018 |- | <span style="color:red;">↘</span> 15 046 | <span style="color:red;">↘</span> 14 678 | <span style="color:blue;">→</span> 14 678 | <span style="color:red;">↘</span> 14 513 | <span style="color:red;">↘</span> 14 505 | <span style="color:red;">↘</span> 14 442 | <span style="color:red;">↘</span> 14 339 | <span style="color:red;">↘</span> 14 328 | <span style="color:red;">↘</span> 14 312 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2019 ! style="background:#eef4f9;" | 2020 ! style="background:#eef4f9;" | 2021 ! style="background:#eef4f9;" | 2022 ! style="background:#eef4f9;" | 2023 ! style="background:#eef4f9;" | 2024 ! style="background:#eef4f9;" | 2025 ! style="background:#eef4f9;" | ! style="background:#eef4f9;" | |- | <span style="color:red;">↘</span> 14 234 | <span style="color:red;">↘</span> 14 142 | <span style="color:red;">↘</span> 14 051 | <span style="color:green;">↗</span> 14 206 | <span style="color:red;">↘</span> 14 049 | <span style="color:red;">↘</span> 14 025 | <span style="color:red;">↘</span> 14 021 | | |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңдай ауданы]] nt7qpj05xcbob1h01qo84lome0thvid 3655464 3655463 2026-09-16T11:03:57Z Орел Карл 81620 /* Тұрғындары */ 3655464 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Ресей}} |Қазақша атауы = Оңдай ауданы |Шынайы атауы = {{lang-alt|Оҥдой аймак}} |Елтаңба = Coat of Arms of Ongudaysky District.png |Ту = Flag of Ongudaysky District.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 38 |lon_dir = E|lon_deg = 86|lon_min = 07|lon_sec = 05 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Муниципалды аудан |Кіреді = Алтай Республикасы |Енеді = 10 ауыл қоныстары |Астанасы = [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[1924 жыл|1924]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = Басшысы |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = алтай, орыс |Тұрғыны = ↘14 021 |Санақ жылы = 2025 |Пайызы = 6,67 |Халық саны бойынша орны = 4 |Тығыздығы = 1,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = алтайлықтар, орыстар және басқалары |Конфессиялық құрамы = бақсылық, православ |Жер аумағы = 11 695,96 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 4 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Location Ongudaysky District Altai Republic.svg |Карта ені = 300px |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+7]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 38845 |Пошта индекстері = 6494ХХ |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = http://www.ongudai-ra.ru |Commons санаты = Ongudaysky District |Түсініктемелер = }} '''Оңдай ауданы''' немесе '''аймақ''' ({{lang-alt|Оҥдой аймак}}) — Ресей Федерациясының [[Алтай Республикасы]] құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және [[Муниципалдық аудан|муниципалдық құрылым]]. Әкімшілік орталығы - [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] ауылы. == Физикалық-географиялық сипаттамалары == Ауданы 11 744 км2 болатын Оңдай ауданы Алтай Республикасының орталық бөлігінде, оның таулы-дала аймағында орналасқан. Аудан аумағында 140 көл бар, ең ірілерінің бірі: [[Кеңгір (көл, Алтай Республикасы)|Кеңгір]]. == Муниципалды-аумақтық құрылым == == Тұрғындары == 2021 жылғы Бүкілресейлік халық санағының мәліметтері бойынша: {|class="standard sortable" |- ! Халық !! Адам,<br>саны !! Барлық тұрғындардан<br>үлесі, % |- | [[Алтайлықтар|алтайлықтар]] || align="right" | 11 107 || align="right" | 79,95 % |- | [[Орыстар|орыстар]] || align="right" | 2 501 || align="right" | 17,8 % |- | басқалар || align="right" | 443 || align="right" | 3,15 % |- | барлығы || align="right" | 14 051 || align="right" | 100,00 % |} Ресей Экономикалық даму министрлігінің болжамына сәйкес, халық саны: * 2024 — 13,74 мың адам * 2035 — 12,58 мың адам {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ style="background:#d9e8f5; font-weight:bold;" | Халық саны |- ! style="background:#eef4f9;" | 1897 ! style="background:#eef4f9;" | 1916 ! style="background:#eef4f9;" | 1920 ! style="background:#eef4f9;" | 1926 ! style="background:#eef4f9;" | 1933 ! style="background:#eef4f9;" | 1939 ! style="background:#eef4f9;" | 1959 ! style="background:#eef4f9;" | 1970 ! style="background:#eef4f9;" | 1979 |- | 5 135 | <span style="color:green;">↗</span> 6 505 | <span style="color:green;">↗</span> 8 038 | <span style="color:green;">↗</span> 10 901 | <span style="color:green;">↗</span> 11 839 | <span style="color:green;">↗</span> 16 056 | <span style="color:red;">↘</span> 13 815 | <span style="color:green;">↗</span> 15 340 | <span style="color:red;">↘</span> 15 053 |- ! style="background:#eef4f9;" | 1989 ! style="background:#eef4f9;" | 2002 ! style="background:#eef4f9;" | 2003 ! style="background:#eef4f9;" | 2004 ! style="background:#eef4f9;" | 2005 ! style="background:#eef4f9;" | 2006 ! style="background:#eef4f9;" | 2007 ! style="background:#eef4f9;" | 2008 ! style="background:#eef4f9;" | 2009 |- | <span style="color:green;">↗</span> 16 308 | <span style="color:red;">↘</span> 15 642 | <span style="color:green;">↗</span> 15 710 | <span style="color:green;">↗</span> 15 776 | <span style="color:red;">↘</span> 15 700 | <span style="color:red;">↘</span> 15 500 | <span style="color:blue;">→</span> 15 500 | <span style="color:red;">↘</span> 15 415 | <span style="color:red;">↘</span> 15 352 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2010 ! style="background:#eef4f9;" | 2011 ! style="background:#eef4f9;" | 2012 ! style="background:#eef4f9;" | 2013 ! style="background:#eef4f9;" | 2014 ! style="background:#eef4f9;" | 2015 ! style="background:#eef4f9;" | 2016 ! style="background:#eef4f9;" | 2017 ! style="background:#eef4f9;" | 2018 |- | <span style="color:red;">↘</span> 15 046 | <span style="color:red;">↘</span> 14 678 | <span style="color:blue;">→</span> 14 678 | <span style="color:red;">↘</span> 14 513 | <span style="color:red;">↘</span> 14 505 | <span style="color:red;">↘</span> 14 442 | <span style="color:red;">↘</span> 14 339 | <span style="color:red;">↘</span> 14 328 | <span style="color:red;">↘</span> 14 312 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2019 ! style="background:#eef4f9;" | 2020 ! style="background:#eef4f9;" | 2021 ! style="background:#eef4f9;" | 2022 ! style="background:#eef4f9;" | 2023 ! style="background:#eef4f9;" | 2024 ! style="background:#eef4f9;" | 2025 ! style="background:#eef4f9;" | ! style="background:#eef4f9;" | |- | <span style="color:red;">↘</span> 14 234 | <span style="color:red;">↘</span> 14 142 | <span style="color:red;">↘</span> 14 051 | <span style="color:green;">↗</span> 14 206 | <span style="color:red;">↘</span> 14 049 | <span style="color:red;">↘</span> 14 025 | <span style="color:red;">↘</span> 14 021 | | |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңдай ауданы]] l2ssl3pzy65hu931psy63y4g1aat6s1 3655465 3655464 2026-09-16T11:04:11Z Орел Карл 81620 /* Муниципалды-аумақтық құрылым */ 3655465 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Ресей}} |Қазақша атауы = Оңдай ауданы |Шынайы атауы = {{lang-alt|Оҥдой аймак}} |Елтаңба = Coat of Arms of Ongudaysky District.png |Ту = Flag of Ongudaysky District.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 38 |lon_dir = E|lon_deg = 86|lon_min = 07|lon_sec = 05 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Муниципалды аудан |Кіреді = Алтай Республикасы |Енеді = 10 ауыл қоныстары |Астанасы = [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[1924 жыл|1924]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = Басшысы |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = алтай, орыс |Тұрғыны = ↘14 021 |Санақ жылы = 2025 |Пайызы = 6,67 |Халық саны бойынша орны = 4 |Тығыздығы = 1,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = алтайлықтар, орыстар және басқалары |Конфессиялық құрамы = бақсылық, православ |Жер аумағы = 11 695,96 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 4 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Location Ongudaysky District Altai Republic.svg |Карта ені = 300px |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+7]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 38845 |Пошта индекстері = 6494ХХ |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = http://www.ongudai-ra.ru |Commons санаты = Ongudaysky District |Түсініктемелер = }} '''Оңдай ауданы''' немесе '''аймақ''' ({{lang-alt|Оҥдой аймак}}) — Ресей Федерациясының [[Алтай Республикасы]] құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және [[Муниципалдық аудан|муниципалдық құрылым]]. Әкімшілік орталығы - [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] ауылы. == Физикалық-географиялық сипаттамалары == Ауданы 11 744 км2 болатын Оңдай ауданы Алтай Республикасының орталық бөлігінде, оның таулы-дала аймағында орналасқан. Аудан аумағында 140 көл бар, ең ірілерінің бірі: [[Кеңгір (көл, Алтай Республикасы)|Кеңгір]]. == Муниципалды-аумақтық құрылымы == == Тұрғындары == 2021 жылғы Бүкілресейлік халық санағының мәліметтері бойынша: {|class="standard sortable" |- ! Халық !! Адам,<br>саны !! Барлық тұрғындардан<br>үлесі, % |- | [[Алтайлықтар|алтайлықтар]] || align="right" | 11 107 || align="right" | 79,95 % |- | [[Орыстар|орыстар]] || align="right" | 2 501 || align="right" | 17,8 % |- | басқалар || align="right" | 443 || align="right" | 3,15 % |- | барлығы || align="right" | 14 051 || align="right" | 100,00 % |} Ресей Экономикалық даму министрлігінің болжамына сәйкес, халық саны: * 2024 — 13,74 мың адам * 2035 — 12,58 мың адам {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ style="background:#d9e8f5; font-weight:bold;" | Халық саны |- ! style="background:#eef4f9;" | 1897 ! style="background:#eef4f9;" | 1916 ! style="background:#eef4f9;" | 1920 ! style="background:#eef4f9;" | 1926 ! style="background:#eef4f9;" | 1933 ! style="background:#eef4f9;" | 1939 ! style="background:#eef4f9;" | 1959 ! style="background:#eef4f9;" | 1970 ! style="background:#eef4f9;" | 1979 |- | 5 135 | <span style="color:green;">↗</span> 6 505 | <span style="color:green;">↗</span> 8 038 | <span style="color:green;">↗</span> 10 901 | <span style="color:green;">↗</span> 11 839 | <span style="color:green;">↗</span> 16 056 | <span style="color:red;">↘</span> 13 815 | <span style="color:green;">↗</span> 15 340 | <span style="color:red;">↘</span> 15 053 |- ! style="background:#eef4f9;" | 1989 ! style="background:#eef4f9;" | 2002 ! style="background:#eef4f9;" | 2003 ! style="background:#eef4f9;" | 2004 ! style="background:#eef4f9;" | 2005 ! style="background:#eef4f9;" | 2006 ! style="background:#eef4f9;" | 2007 ! style="background:#eef4f9;" | 2008 ! style="background:#eef4f9;" | 2009 |- | <span style="color:green;">↗</span> 16 308 | <span style="color:red;">↘</span> 15 642 | <span style="color:green;">↗</span> 15 710 | <span style="color:green;">↗</span> 15 776 | <span style="color:red;">↘</span> 15 700 | <span style="color:red;">↘</span> 15 500 | <span style="color:blue;">→</span> 15 500 | <span style="color:red;">↘</span> 15 415 | <span style="color:red;">↘</span> 15 352 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2010 ! style="background:#eef4f9;" | 2011 ! style="background:#eef4f9;" | 2012 ! style="background:#eef4f9;" | 2013 ! style="background:#eef4f9;" | 2014 ! style="background:#eef4f9;" | 2015 ! style="background:#eef4f9;" | 2016 ! style="background:#eef4f9;" | 2017 ! style="background:#eef4f9;" | 2018 |- | <span style="color:red;">↘</span> 15 046 | <span style="color:red;">↘</span> 14 678 | <span style="color:blue;">→</span> 14 678 | <span style="color:red;">↘</span> 14 513 | <span style="color:red;">↘</span> 14 505 | <span style="color:red;">↘</span> 14 442 | <span style="color:red;">↘</span> 14 339 | <span style="color:red;">↘</span> 14 328 | <span style="color:red;">↘</span> 14 312 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2019 ! style="background:#eef4f9;" | 2020 ! style="background:#eef4f9;" | 2021 ! style="background:#eef4f9;" | 2022 ! style="background:#eef4f9;" | 2023 ! style="background:#eef4f9;" | 2024 ! style="background:#eef4f9;" | 2025 ! style="background:#eef4f9;" | ! style="background:#eef4f9;" | |- | <span style="color:red;">↘</span> 14 234 | <span style="color:red;">↘</span> 14 142 | <span style="color:red;">↘</span> 14 051 | <span style="color:green;">↗</span> 14 206 | <span style="color:red;">↘</span> 14 049 | <span style="color:red;">↘</span> 14 025 | <span style="color:red;">↘</span> 14 021 | | |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңдай ауданы]] 9l8gejg9aveuln7u4ky4qy63e0ed7zk 3655468 3655465 2026-09-16T11:05:39Z Орел Карл 81620 /* Муниципалды-аумақтық құрылымы */ 3655468 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Ресей}} |Қазақша атауы = Оңдай ауданы |Шынайы атауы = {{lang-alt|Оҥдой аймак}} |Елтаңба = Coat of Arms of Ongudaysky District.png |Ту = Flag of Ongudaysky District.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 38 |lon_dir = E|lon_deg = 86|lon_min = 07|lon_sec = 05 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Муниципалды аудан |Кіреді = Алтай Республикасы |Енеді = 10 ауыл қоныстары |Астанасы = [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[1924 жыл|1924]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = Басшысы |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = алтай, орыс |Тұрғыны = ↘14 021 |Санақ жылы = 2025 |Пайызы = 6,67 |Халық саны бойынша орны = 4 |Тығыздығы = 1,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = алтайлықтар, орыстар және басқалары |Конфессиялық құрамы = бақсылық, православ |Жер аумағы = 11 695,96 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 4 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Location Ongudaysky District Altai Republic.svg |Карта ені = 300px |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+7]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 38845 |Пошта индекстері = 6494ХХ |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = http://www.ongudai-ra.ru |Commons санаты = Ongudaysky District |Түсініктемелер = }} '''Оңдай ауданы''' немесе '''аймақ''' ({{lang-alt|Оҥдой аймак}}) — Ресей Федерациясының [[Алтай Республикасы]] құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және [[Муниципалдық аудан|муниципалдық құрылым]]. Әкімшілік орталығы - [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] ауылы. == Физикалық-географиялық сипаттамалары == Ауданы 11 744 км2 болатын Оңдай ауданы Алтай Республикасының орталық бөлігінде, оның таулы-дала аймағында орналасқан. Аудан аумағында 140 көл бар, ең ірілерінің бірі: [[Кеңгір (көл, Алтай Республикасы)|Кеңгір]]. == Муниципалды-аумақтық құрылымы == Ауданда 10 ауылдық қонысты қамтитын 30 елді мекен бар: == Тұрғындары == 2021 жылғы Бүкілресейлік халық санағының мәліметтері бойынша: {|class="standard sortable" |- ! Халық !! Адам,<br>саны !! Барлық тұрғындардан<br>үлесі, % |- | [[Алтайлықтар|алтайлықтар]] || align="right" | 11 107 || align="right" | 79,95 % |- | [[Орыстар|орыстар]] || align="right" | 2 501 || align="right" | 17,8 % |- | басқалар || align="right" | 443 || align="right" | 3,15 % |- | барлығы || align="right" | 14 051 || align="right" | 100,00 % |} Ресей Экономикалық даму министрлігінің болжамына сәйкес, халық саны: * 2024 — 13,74 мың адам * 2035 — 12,58 мың адам {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ style="background:#d9e8f5; font-weight:bold;" | Халық саны |- ! style="background:#eef4f9;" | 1897 ! style="background:#eef4f9;" | 1916 ! style="background:#eef4f9;" | 1920 ! style="background:#eef4f9;" | 1926 ! style="background:#eef4f9;" | 1933 ! style="background:#eef4f9;" | 1939 ! style="background:#eef4f9;" | 1959 ! style="background:#eef4f9;" | 1970 ! style="background:#eef4f9;" | 1979 |- | 5 135 | <span style="color:green;">↗</span> 6 505 | <span style="color:green;">↗</span> 8 038 | <span style="color:green;">↗</span> 10 901 | <span style="color:green;">↗</span> 11 839 | <span style="color:green;">↗</span> 16 056 | <span style="color:red;">↘</span> 13 815 | <span style="color:green;">↗</span> 15 340 | <span style="color:red;">↘</span> 15 053 |- ! style="background:#eef4f9;" | 1989 ! style="background:#eef4f9;" | 2002 ! style="background:#eef4f9;" | 2003 ! style="background:#eef4f9;" | 2004 ! style="background:#eef4f9;" | 2005 ! style="background:#eef4f9;" | 2006 ! style="background:#eef4f9;" | 2007 ! style="background:#eef4f9;" | 2008 ! style="background:#eef4f9;" | 2009 |- | <span style="color:green;">↗</span> 16 308 | <span style="color:red;">↘</span> 15 642 | <span style="color:green;">↗</span> 15 710 | <span style="color:green;">↗</span> 15 776 | <span style="color:red;">↘</span> 15 700 | <span style="color:red;">↘</span> 15 500 | <span style="color:blue;">→</span> 15 500 | <span style="color:red;">↘</span> 15 415 | <span style="color:red;">↘</span> 15 352 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2010 ! style="background:#eef4f9;" | 2011 ! style="background:#eef4f9;" | 2012 ! style="background:#eef4f9;" | 2013 ! style="background:#eef4f9;" | 2014 ! style="background:#eef4f9;" | 2015 ! style="background:#eef4f9;" | 2016 ! style="background:#eef4f9;" | 2017 ! style="background:#eef4f9;" | 2018 |- | <span style="color:red;">↘</span> 15 046 | <span style="color:red;">↘</span> 14 678 | <span style="color:blue;">→</span> 14 678 | <span style="color:red;">↘</span> 14 513 | <span style="color:red;">↘</span> 14 505 | <span style="color:red;">↘</span> 14 442 | <span style="color:red;">↘</span> 14 339 | <span style="color:red;">↘</span> 14 328 | <span style="color:red;">↘</span> 14 312 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2019 ! style="background:#eef4f9;" | 2020 ! style="background:#eef4f9;" | 2021 ! style="background:#eef4f9;" | 2022 ! style="background:#eef4f9;" | 2023 ! style="background:#eef4f9;" | 2024 ! style="background:#eef4f9;" | 2025 ! style="background:#eef4f9;" | ! style="background:#eef4f9;" | |- | <span style="color:red;">↘</span> 14 234 | <span style="color:red;">↘</span> 14 142 | <span style="color:red;">↘</span> 14 051 | <span style="color:green;">↗</span> 14 206 | <span style="color:red;">↘</span> 14 049 | <span style="color:red;">↘</span> 14 025 | <span style="color:red;">↘</span> 14 021 | | |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңдай ауданы]] 22belue81cuxxa66gb4l5xqjx65pqo8 3655470 3655468 2026-09-16T11:14:37Z Орел Карл 81620 /* Муниципалды-аумақтық құрылымы */ 3655470 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Ресей}} |Қазақша атауы = Оңдай ауданы |Шынайы атауы = {{lang-alt|Оҥдой аймак}} |Елтаңба = Coat of Arms of Ongudaysky District.png |Ту = Flag of Ongudaysky District.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 38 |lon_dir = E|lon_deg = 86|lon_min = 07|lon_sec = 05 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Муниципалды аудан |Кіреді = Алтай Республикасы |Енеді = 10 ауыл қоныстары |Астанасы = [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[1924 жыл|1924]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = Басшысы |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = алтай, орыс |Тұрғыны = ↘14 021 |Санақ жылы = 2025 |Пайызы = 6,67 |Халық саны бойынша орны = 4 |Тығыздығы = 1,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = алтайлықтар, орыстар және басқалары |Конфессиялық құрамы = бақсылық, православ |Жер аумағы = 11 695,96 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 4 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Location Ongudaysky District Altai Republic.svg |Карта ені = 300px |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+7]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 38845 |Пошта индекстері = 6494ХХ |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = http://www.ongudai-ra.ru |Commons санаты = Ongudaysky District |Түсініктемелер = }} '''Оңдай ауданы''' немесе '''аймақ''' ({{lang-alt|Оҥдой аймак}}) — Ресей Федерациясының [[Алтай Республикасы]] құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және [[Муниципалдық аудан|муниципалдық құрылым]]. Әкімшілік орталығы - [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] ауылы. == Физикалық-географиялық сипаттамалары == Ауданы 11 744 км2 болатын Оңдай ауданы Алтай Республикасының орталық бөлігінде, оның таулы-дала аймағында орналасқан. Аудан аумағында 140 көл бар, ең ірілерінің бірі: [[Кеңгір (көл, Алтай Республикасы)|Кеңгір]]. == Муниципалды-аумақтық құрылымы == Ауданда 10 ауылдық қонысты қамтитын 30 елді мекен бар: {{Автонөмірлеу | Тіркеу = standard sortable | Бағаналар = 6 | Тақырып2 = Ауылдық қоныс | Тақырып3 = Әкімшілік<br>орталық | Тақырып4 = Елді<br>мекендер<br>саны | Тақырып5 = Тұрғындары | Тақырып6 = Ауданы,<br>км² | Туралау4 = right | Туралау5 = right | Туралау6 = right | Сұрыптау4 = сан | Сұрыптау5 = сан | Сұрыптау6 = сан | |[[Елинское сельское поселение (Республика Алтай)|Елинское ауылдық қонысы]] | [[Ело (село)|Ело]] ауылы | 3 | <span style="color:green;">↗</span> 1166 | 997,00 | |[[Ининское сельское поселение|Ининское ауылдық қонысы]] | [[Иня (Республика Алтай)|Иня]] ауылы | 7 | <span style="color:red;">↘</span> 1443 | 2993,00 | |[[Каракольское сельское поселение|Қаракөл ауылдық қонысы]] | [[Каракол (Онгудайский район)|Қаракөл]] ауылы | 3 | <span style="color:red;">↘</span> 931 | 352,00 | |[[Куладинское сельское поселение|Құладин ауылдық қонысы]] | [[Кулада|Құлада]] ауылы | 2 | <span style="color:green;">↗</span> 798 | 520,00 | |[[Купчегенское сельское поселение|Күпчеген ауылдық қонысы]] | [[Купчегень|Күпчеген]] ауылы | 2 | <span style="color:red;">↘</span> 657 | 3466,00 | |[[Нижне-Талдинское сельское поселение|Төменгі Талды ауылдық қонысы]] | [[Нижняя Талда|Төменгі Талды]] ауылы | 1 | <span style="color:green;">↗</span> 539 | 297,00 | |[[Онгудайское сельское поселение|Оңғай ауылдық қонысы]] | [[Онгудай|Оңғай]] ауылы | 1 | <span style="color:green;">↗</span> 5786 | 135,00 | |[[Теньгинское сельское поселение|Теңгі ауылдық қонысы]] | [[Теньга (село)|Теңгі]] ауылы | 7 | <span style="color:red;">↘</span> 1541 | 815,00 | |[[Хабаровское сельское поселение|Хабаровка ауылдық қонысы]] | [[Хабаровка (Республика Алтай)|Хабаровка]] ауылы | 2 | <span style="color:green;">↗</span> 548 | 613,00 | |[[Шашикманское сельское поселение|Шашықман ауылдық қонысы]] | [[Шашикман (село)|Шашықман]] ауылы | 2 | <span style="color:red;">↘</span> 642 | 1508,00 }} == Тұрғындары == 2021 жылғы Бүкілресейлік халық санағының мәліметтері бойынша: {|class="standard sortable" |- ! Халық !! Адам,<br>саны !! Барлық тұрғындардан<br>үлесі, % |- | [[Алтайлықтар|алтайлықтар]] || align="right" | 11 107 || align="right" | 79,95 % |- | [[Орыстар|орыстар]] || align="right" | 2 501 || align="right" | 17,8 % |- | басқалар || align="right" | 443 || align="right" | 3,15 % |- | барлығы || align="right" | 14 051 || align="right" | 100,00 % |} Ресей Экономикалық даму министрлігінің болжамына сәйкес, халық саны: * 2024 — 13,74 мың адам * 2035 — 12,58 мың адам {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ style="background:#d9e8f5; font-weight:bold;" | Халық саны |- ! style="background:#eef4f9;" | 1897 ! style="background:#eef4f9;" | 1916 ! style="background:#eef4f9;" | 1920 ! style="background:#eef4f9;" | 1926 ! style="background:#eef4f9;" | 1933 ! style="background:#eef4f9;" | 1939 ! style="background:#eef4f9;" | 1959 ! style="background:#eef4f9;" | 1970 ! style="background:#eef4f9;" | 1979 |- | 5 135 | <span style="color:green;">↗</span> 6 505 | <span style="color:green;">↗</span> 8 038 | <span style="color:green;">↗</span> 10 901 | <span style="color:green;">↗</span> 11 839 | <span style="color:green;">↗</span> 16 056 | <span style="color:red;">↘</span> 13 815 | <span style="color:green;">↗</span> 15 340 | <span style="color:red;">↘</span> 15 053 |- ! style="background:#eef4f9;" | 1989 ! style="background:#eef4f9;" | 2002 ! style="background:#eef4f9;" | 2003 ! style="background:#eef4f9;" | 2004 ! style="background:#eef4f9;" | 2005 ! style="background:#eef4f9;" | 2006 ! style="background:#eef4f9;" | 2007 ! style="background:#eef4f9;" | 2008 ! style="background:#eef4f9;" | 2009 |- | <span style="color:green;">↗</span> 16 308 | <span style="color:red;">↘</span> 15 642 | <span style="color:green;">↗</span> 15 710 | <span style="color:green;">↗</span> 15 776 | <span style="color:red;">↘</span> 15 700 | <span style="color:red;">↘</span> 15 500 | <span style="color:blue;">→</span> 15 500 | <span style="color:red;">↘</span> 15 415 | <span style="color:red;">↘</span> 15 352 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2010 ! style="background:#eef4f9;" | 2011 ! style="background:#eef4f9;" | 2012 ! style="background:#eef4f9;" | 2013 ! style="background:#eef4f9;" | 2014 ! style="background:#eef4f9;" | 2015 ! style="background:#eef4f9;" | 2016 ! style="background:#eef4f9;" | 2017 ! style="background:#eef4f9;" | 2018 |- | <span style="color:red;">↘</span> 15 046 | <span style="color:red;">↘</span> 14 678 | <span style="color:blue;">→</span> 14 678 | <span style="color:red;">↘</span> 14 513 | <span style="color:red;">↘</span> 14 505 | <span style="color:red;">↘</span> 14 442 | <span style="color:red;">↘</span> 14 339 | <span style="color:red;">↘</span> 14 328 | <span style="color:red;">↘</span> 14 312 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2019 ! style="background:#eef4f9;" | 2020 ! style="background:#eef4f9;" | 2021 ! style="background:#eef4f9;" | 2022 ! style="background:#eef4f9;" | 2023 ! style="background:#eef4f9;" | 2024 ! style="background:#eef4f9;" | 2025 ! style="background:#eef4f9;" | ! style="background:#eef4f9;" | |- | <span style="color:red;">↘</span> 14 234 | <span style="color:red;">↘</span> 14 142 | <span style="color:red;">↘</span> 14 051 | <span style="color:green;">↗</span> 14 206 | <span style="color:red;">↘</span> 14 049 | <span style="color:red;">↘</span> 14 025 | <span style="color:red;">↘</span> 14 021 | | |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңдай ауданы]] 5ysq91a64bl0y0cpymjo16tmq7515w7 3655472 3655470 2026-09-16T11:20:35Z Орел Карл 81620 /* Муниципалды-аумақтық құрылымы */ 3655472 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Ресей}} |Қазақша атауы = Оңдай ауданы |Шынайы атауы = {{lang-alt|Оҥдой аймак}} |Елтаңба = Coat of Arms of Ongudaysky District.png |Ту = Flag of Ongudaysky District.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 38 |lon_dir = E|lon_deg = 86|lon_min = 07|lon_sec = 05 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Муниципалды аудан |Кіреді = Алтай Республикасы |Енеді = 10 ауыл қоныстары |Астанасы = [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[1924 жыл|1924]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = Басшысы |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = алтай, орыс |Тұрғыны = ↘14 021 |Санақ жылы = 2025 |Пайызы = 6,67 |Халық саны бойынша орны = 4 |Тығыздығы = 1,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = алтайлықтар, орыстар және басқалары |Конфессиялық құрамы = бақсылық, православ |Жер аумағы = 11 695,96 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 4 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Location Ongudaysky District Altai Republic.svg |Карта ені = 300px |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+7]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 38845 |Пошта индекстері = 6494ХХ |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = http://www.ongudai-ra.ru |Commons санаты = Ongudaysky District |Түсініктемелер = }} '''Оңдай ауданы''' немесе '''аймақ''' ({{lang-alt|Оҥдой аймак}}) — Ресей Федерациясының [[Алтай Республикасы]] құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және [[Муниципалдық аудан|муниципалдық құрылым]]. Әкімшілік орталығы - [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] ауылы. == Физикалық-географиялық сипаттамалары == Ауданы 11 744 км2 болатын Оңдай ауданы Алтай Республикасының орталық бөлігінде, оның таулы-дала аймағында орналасқан. Аудан аумағында 140 көл бар, ең ірілерінің бірі: [[Кеңгір (көл, Алтай Республикасы)|Кеңгір]]. == Муниципалды-аумақтық құрылымы == Ауданда 10 ауылдық қонысты қамтитын 30 елді мекен бар: {{Автонөмірлеу | Тіркеу = standard sortable | Бағаналар = 6 | Тақырып2 = Ауылдық қоныс | Тақырып3 = Әкімшілік<br>орталық | Тақырып4 = Елді<br>мекендер<br>саны | Тақырып5 = Тұрғындары | Тақырып6 = Ауданы,<br>км² | Туралау4 = right | Туралау5 = right | Туралау6 = right | Сұрыптау4 = сан | Сұрыптау5 = сан | Сұрыптау6 = сан | |[[Елинское сельское поселение (Республика Алтай)|Елинское сельское поселение]] | [[Ело (село)|Ело]] ауылы | 3 | 166 | 997,00 | |[[Ининское сельское поселение]] | [[Иня (Республика Алтай)|Иня]] ауылы | 7 | 1443 | 2993,00 | |[[Каракольское сельское поселение]] | [[Каракол (Онгудайский район)|Каракол]] ауылы | 3 | 931 | 352,00 | |[[Куладинское сельское поселение]] | [[Кулада]] ауылы | 2 | 798 | 520,00 | |[[Купчегенское сельское поселение]] | [[Купчегень]] ауылы | 2 | 657 | 3466,00 | |[[Нижне-Талдинское сельское поселение]] | [[Нижняя Талда]] ауылы | 1 | 539 | 297,00 | |[[Онгудайское сельское поселение]] | [[Онгудай]] ауылы | 1 | 5786 | 135,00 | |[[Теньгинское сельское поселение]] | [[Теньга (село)|Теньга]] ауылы | 7 | 1541 | 815,00 | |[[Хабаровское сельское поселение]] | [[Хабаровка (Республика Алтай)|Хабаровка]] ауылы | 2 | 548 | 613,00 | |[[Шашикманское сельское поселение]] | [[Шашикман (село)|Шашикман]] ауылы | 2 | 642 | 1508,00 }} == Тұрғындары == 2021 жылғы Бүкілресейлік халық санағының мәліметтері бойынша: {|class="standard sortable" |- ! Халық !! Адам,<br>саны !! Барлық тұрғындардан<br>үлесі, % |- | [[Алтайлықтар|алтайлықтар]] || align="right" | 11 107 || align="right" | 79,95 % |- | [[Орыстар|орыстар]] || align="right" | 2 501 || align="right" | 17,8 % |- | басқалар || align="right" | 443 || align="right" | 3,15 % |- | барлығы || align="right" | 14 051 || align="right" | 100,00 % |} Ресей Экономикалық даму министрлігінің болжамына сәйкес, халық саны: * 2024 — 13,74 мың адам * 2035 — 12,58 мың адам {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ style="background:#d9e8f5; font-weight:bold;" | Халық саны |- ! style="background:#eef4f9;" | 1897 ! style="background:#eef4f9;" | 1916 ! style="background:#eef4f9;" | 1920 ! style="background:#eef4f9;" | 1926 ! style="background:#eef4f9;" | 1933 ! style="background:#eef4f9;" | 1939 ! style="background:#eef4f9;" | 1959 ! style="background:#eef4f9;" | 1970 ! style="background:#eef4f9;" | 1979 |- | 5 135 | <span style="color:green;">↗</span> 6 505 | <span style="color:green;">↗</span> 8 038 | <span style="color:green;">↗</span> 10 901 | <span style="color:green;">↗</span> 11 839 | <span style="color:green;">↗</span> 16 056 | <span style="color:red;">↘</span> 13 815 | <span style="color:green;">↗</span> 15 340 | <span style="color:red;">↘</span> 15 053 |- ! style="background:#eef4f9;" | 1989 ! style="background:#eef4f9;" | 2002 ! style="background:#eef4f9;" | 2003 ! style="background:#eef4f9;" | 2004 ! style="background:#eef4f9;" | 2005 ! style="background:#eef4f9;" | 2006 ! style="background:#eef4f9;" | 2007 ! style="background:#eef4f9;" | 2008 ! style="background:#eef4f9;" | 2009 |- | <span style="color:green;">↗</span> 16 308 | <span style="color:red;">↘</span> 15 642 | <span style="color:green;">↗</span> 15 710 | <span style="color:green;">↗</span> 15 776 | <span style="color:red;">↘</span> 15 700 | <span style="color:red;">↘</span> 15 500 | <span style="color:blue;">→</span> 15 500 | <span style="color:red;">↘</span> 15 415 | <span style="color:red;">↘</span> 15 352 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2010 ! style="background:#eef4f9;" | 2011 ! style="background:#eef4f9;" | 2012 ! style="background:#eef4f9;" | 2013 ! style="background:#eef4f9;" | 2014 ! style="background:#eef4f9;" | 2015 ! style="background:#eef4f9;" | 2016 ! style="background:#eef4f9;" | 2017 ! style="background:#eef4f9;" | 2018 |- | <span style="color:red;">↘</span> 15 046 | <span style="color:red;">↘</span> 14 678 | <span style="color:blue;">→</span> 14 678 | <span style="color:red;">↘</span> 14 513 | <span style="color:red;">↘</span> 14 505 | <span style="color:red;">↘</span> 14 442 | <span style="color:red;">↘</span> 14 339 | <span style="color:red;">↘</span> 14 328 | <span style="color:red;">↘</span> 14 312 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2019 ! style="background:#eef4f9;" | 2020 ! style="background:#eef4f9;" | 2021 ! style="background:#eef4f9;" | 2022 ! style="background:#eef4f9;" | 2023 ! style="background:#eef4f9;" | 2024 ! style="background:#eef4f9;" | 2025 ! style="background:#eef4f9;" | ! style="background:#eef4f9;" | |- | <span style="color:red;">↘</span> 14 234 | <span style="color:red;">↘</span> 14 142 | <span style="color:red;">↘</span> 14 051 | <span style="color:green;">↗</span> 14 206 | <span style="color:red;">↘</span> 14 049 | <span style="color:red;">↘</span> 14 025 | <span style="color:red;">↘</span> 14 021 | | |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңдай ауданы]] iemglfs1qmr84m70h8ne57vc9uiydso 3655473 3655472 2026-09-16T11:21:13Z Орел Карл 81620 /* Муниципалды-аумақтық құрылымы */ 3655473 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Ресей}} |Қазақша атауы = Оңдай ауданы |Шынайы атауы = {{lang-alt|Оҥдой аймак}} |Елтаңба = Coat of Arms of Ongudaysky District.png |Ту = Flag of Ongudaysky District.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 38 |lon_dir = E|lon_deg = 86|lon_min = 07|lon_sec = 05 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Муниципалды аудан |Кіреді = Алтай Республикасы |Енеді = 10 ауыл қоныстары |Астанасы = [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[1924 жыл|1924]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = Басшысы |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = алтай, орыс |Тұрғыны = ↘14 021 |Санақ жылы = 2025 |Пайызы = 6,67 |Халық саны бойынша орны = 4 |Тығыздығы = 1,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = алтайлықтар, орыстар және басқалары |Конфессиялық құрамы = бақсылық, православ |Жер аумағы = 11 695,96 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 4 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Location Ongudaysky District Altai Republic.svg |Карта ені = 300px |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+7]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 38845 |Пошта индекстері = 6494ХХ |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = http://www.ongudai-ra.ru |Commons санаты = Ongudaysky District |Түсініктемелер = }} '''Оңдай ауданы''' немесе '''аймақ''' ({{lang-alt|Оҥдой аймак}}) — Ресей Федерациясының [[Алтай Республикасы]] құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және [[Муниципалдық аудан|муниципалдық құрылым]]. Әкімшілік орталығы - [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] ауылы. == Физикалық-географиялық сипаттамалары == Ауданы 11 744 км2 болатын Оңдай ауданы Алтай Республикасының орталық бөлігінде, оның таулы-дала аймағында орналасқан. Аудан аумағында 140 көл бар, ең ірілерінің бірі: [[Кеңгір (көл, Алтай Республикасы)|Кеңгір]]. == Муниципалды-аумақтық құрылымы == Ауданда 10 ауылдық қонысты қамтитын 30 елді мекен бар: {{Автонөмірлеу | Тіркеу = standard sortable | Бағаналар = 6 | Тақырып2 = Ауылдық қоныс | Тақырып3 = Әкімшілік<br>орталық | Тақырып4 = Елді<br>мекендер<br>саны | Тақырып5 = Тұрғындары | Тақырып6 = Ауданы,<br>км² | Туралау4 = right | Туралау5 = right | Туралау6 = right | Сұрыптау4 = сан | Сұрыптау5 = сан | Сұрыптау6 = сан | |[[Елинское сельское поселение (Республика Алтай)|Елинское сельское поселение]] | [[Ело (ауыл)|Ело]] ауылы | 3 | 166 | 997,00 | |[[Ининское сельское поселение]] | [[Иня (Алтай Республикасы)|Иня]] ауылы | 7 | 1443 | 2993,00 | |[[Каракольское сельское поселение]] | [[Каракол (Оңдай ауданы)|Каракол]] ауылы | 3 | 931 | 352,00 | |[[Куладинское сельское поселение]] | [[Кулада]] ауылы | 2 | 798 | 520,00 | |[[Купчегенское сельское поселение]] | [[Купчегень]] ауылы | 2 | 657 | 3466,00 | |[[Нижне-Талдинское сельское поселение]] | [[Нижняя Талда]] ауылы | 1 | 539 | 297,00 | |[[Онгудайское сельское поселение]] | [[Онгудай]] ауылы | 1 | 5786 | 135,00 | |[[Теньгинское сельское поселение]] | [[Теньга (ауыл)|Теньга]] ауылы | 7 | 1541 | 815,00 | |[[Хабаровское сельское поселение]] | [[Хабаровка (Алтай Республика)|Хабаровка]] ауылы | 2 | 548 | 613,00 | |[[Шашикманское сельское поселение]] | [[Шашикман (ауыл)|Шашикман]] ауылы | 2 | 642 | 1508,00 }} == Тұрғындары == 2021 жылғы Бүкілресейлік халық санағының мәліметтері бойынша: {|class="standard sortable" |- ! Халық !! Адам,<br>саны !! Барлық тұрғындардан<br>үлесі, % |- | [[Алтайлықтар|алтайлықтар]] || align="right" | 11 107 || align="right" | 79,95 % |- | [[Орыстар|орыстар]] || align="right" | 2 501 || align="right" | 17,8 % |- | басқалар || align="right" | 443 || align="right" | 3,15 % |- | барлығы || align="right" | 14 051 || align="right" | 100,00 % |} Ресей Экономикалық даму министрлігінің болжамына сәйкес, халық саны: * 2024 — 13,74 мың адам * 2035 — 12,58 мың адам {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ style="background:#d9e8f5; font-weight:bold;" | Халық саны |- ! style="background:#eef4f9;" | 1897 ! style="background:#eef4f9;" | 1916 ! style="background:#eef4f9;" | 1920 ! style="background:#eef4f9;" | 1926 ! style="background:#eef4f9;" | 1933 ! style="background:#eef4f9;" | 1939 ! style="background:#eef4f9;" | 1959 ! style="background:#eef4f9;" | 1970 ! style="background:#eef4f9;" | 1979 |- | 5 135 | <span style="color:green;">↗</span> 6 505 | <span style="color:green;">↗</span> 8 038 | <span style="color:green;">↗</span> 10 901 | <span style="color:green;">↗</span> 11 839 | <span style="color:green;">↗</span> 16 056 | <span style="color:red;">↘</span> 13 815 | <span style="color:green;">↗</span> 15 340 | <span style="color:red;">↘</span> 15 053 |- ! style="background:#eef4f9;" | 1989 ! style="background:#eef4f9;" | 2002 ! style="background:#eef4f9;" | 2003 ! style="background:#eef4f9;" | 2004 ! style="background:#eef4f9;" | 2005 ! style="background:#eef4f9;" | 2006 ! style="background:#eef4f9;" | 2007 ! style="background:#eef4f9;" | 2008 ! style="background:#eef4f9;" | 2009 |- | <span style="color:green;">↗</span> 16 308 | <span style="color:red;">↘</span> 15 642 | <span style="color:green;">↗</span> 15 710 | <span style="color:green;">↗</span> 15 776 | <span style="color:red;">↘</span> 15 700 | <span style="color:red;">↘</span> 15 500 | <span style="color:blue;">→</span> 15 500 | <span style="color:red;">↘</span> 15 415 | <span style="color:red;">↘</span> 15 352 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2010 ! style="background:#eef4f9;" | 2011 ! style="background:#eef4f9;" | 2012 ! style="background:#eef4f9;" | 2013 ! style="background:#eef4f9;" | 2014 ! style="background:#eef4f9;" | 2015 ! style="background:#eef4f9;" | 2016 ! style="background:#eef4f9;" | 2017 ! style="background:#eef4f9;" | 2018 |- | <span style="color:red;">↘</span> 15 046 | <span style="color:red;">↘</span> 14 678 | <span style="color:blue;">→</span> 14 678 | <span style="color:red;">↘</span> 14 513 | <span style="color:red;">↘</span> 14 505 | <span style="color:red;">↘</span> 14 442 | <span style="color:red;">↘</span> 14 339 | <span style="color:red;">↘</span> 14 328 | <span style="color:red;">↘</span> 14 312 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2019 ! style="background:#eef4f9;" | 2020 ! style="background:#eef4f9;" | 2021 ! style="background:#eef4f9;" | 2022 ! style="background:#eef4f9;" | 2023 ! style="background:#eef4f9;" | 2024 ! style="background:#eef4f9;" | 2025 ! style="background:#eef4f9;" | ! style="background:#eef4f9;" | |- | <span style="color:red;">↘</span> 14 234 | <span style="color:red;">↘</span> 14 142 | <span style="color:red;">↘</span> 14 051 | <span style="color:green;">↗</span> 14 206 | <span style="color:red;">↘</span> 14 049 | <span style="color:red;">↘</span> 14 025 | <span style="color:red;">↘</span> 14 021 | | |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңдай ауданы]] lss59uhjt4jaolvweimz0nb4pr4d0wv 3655474 3655473 2026-09-16T11:35:02Z Орел Карл 81620 /* Муниципалды-аумақтық құрылымы */ 3655474 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Ресей}} |Қазақша атауы = Оңдай ауданы |Шынайы атауы = {{lang-alt|Оҥдой аймак}} |Елтаңба = Coat of Arms of Ongudaysky District.png |Ту = Flag of Ongudaysky District.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 38 |lon_dir = E|lon_deg = 86|lon_min = 07|lon_sec = 05 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Муниципалды аудан |Кіреді = Алтай Республикасы |Енеді = 10 ауыл қоныстары |Астанасы = [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[1924 жыл|1924]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = Басшысы |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = алтай, орыс |Тұрғыны = ↘14 021 |Санақ жылы = 2025 |Пайызы = 6,67 |Халық саны бойынша орны = 4 |Тығыздығы = 1,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = алтайлықтар, орыстар және басқалары |Конфессиялық құрамы = бақсылық, православ |Жер аумағы = 11 695,96 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 4 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Location Ongudaysky District Altai Republic.svg |Карта ені = 300px |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+7]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 38845 |Пошта индекстері = 6494ХХ |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = http://www.ongudai-ra.ru |Commons санаты = Ongudaysky District |Түсініктемелер = }} '''Оңдай ауданы''' немесе '''аймақ''' ({{lang-alt|Оҥдой аймак}}) — Ресей Федерациясының [[Алтай Республикасы]] құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және [[Муниципалдық аудан|муниципалдық құрылым]]. Әкімшілік орталығы - [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] ауылы. == Физикалық-географиялық сипаттамалары == Ауданы 11 744 км2 болатын Оңдай ауданы Алтай Республикасының орталық бөлігінде, оның таулы-дала аймағында орналасқан. Аудан аумағында 140 көл бар, ең ірілерінің бірі: [[Кеңгір (көл, Алтай Республикасы)|Кеңгір]]. == Муниципалды-аумақтық құрылымы == Ауданда 10 ауылдық қонысты қамтитын 30 елді мекен бар: {{Автонөмірлеу | Тіркеу = standard sortable | Бағаналар = 6 | Тақырып2 = Ауылдық қоныс | Тақырып3 = Әкімшілік<br>орталық | Тақырып4 = Елді<br>мекендер<br>саны | Тақырып5 = Тұрғындары | Тақырып6 = Ауданы,<br>км² | Туралау4 = right | Туралау5 = right | Туралау6 = right | Сұрыптау4 = сан | Сұрыптау5 = сан | Сұрыптау6 = сан | |[[Елинское сельское поселение (Республика Алтай)|Елинское сельское поселение]] | [[Ело (ауыл)|Ело]] ауылы | 3 | 166 | 997,00 | |[[Ининское сельское поселение]] | [[Иня (Алтай Республикасы)|Иня]] ауылы | 7 | 1443 | 2993,00 | |[[Каракольское сельское поселение]] | [[Каракол (Оңдай ауданы)|Каракол]] ауылы | 3 | 931 | 352,00 | |[[Куладинское сельское поселение]] | [[Кулада]] ауылы | 2 | 798 | 520,00 | |[[Купчегенское сельское поселение]] | [[Купчегень]] ауылы | 2 | 657 | 3466,00 | |[[Нижне-Талдинское сельское поселение]] | [[Нижняя Талда]] ауылы | 1 | 539 | 297,00 | |[[Онгудайское сельское поселение]] | [[Онгудай]] ауылы | 1 | 5786 | 135,00 | |[[Теньгинское сельское поселение]] | [[Теньга (ауыл)|Теньга]] ауылы | 7 | 1541 | 815,00 | |[[Хабаровское сельское поселение]] | [[Хабаровка (Алтай Республика)|Хабаровка]] ауылы | 2 | 548 | 613,00 | |[[Шашикманское сельское поселение]] | [[Шашикман (ауыл)|Шашикман]] ауылы | 2 | 642 | 1508,00 }} {{Автонөмірлеу | Тіркеу = standard sortable collapsible collapsed | Атауы = Аудан елді мекендерінің тізімі | Бағаналар = 5 | Тақырып2 = Елді мекен | Тақырып3 = Түрі | Тақырып4 = Тұрғындары | Тақырып5 = Муниципалды құрылым | Туралау4 = right | Сұрыптау4 = сан | | [[Акбом]] | ауыл | ↘ 19 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Бархатово (Республика Алтай)|Бархатово]] | ауыл | → 9 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теньгинское ауылдық қонысы]] | | [[Бичикту-Боом]] | ауыл | ↘ 241 | [[Каракольское ауылдық қонысы|Қаракөл ауылдық қонысы]] | | [[Большой Яломан (ауыл)|Үлкен Яломан]] | ауыл | ↘ 232 | [[Купчегенское ауылдық қонысы|Күпчеген ауылдық қонысы]] | | [[Боочи]] | ауыл | ↘ 262 | [[Куладинское ауылдық қонысы|Құладин ауылдық қонысы]] | | [[Ело (ауыл)|Ело]] | ауыл | ↘ 800 | [[Елинское ауылдық қонысы (Республика Алтай)|Елинское ауылдық қонысы]] | | [[Инегень]] | ауыл | ↘ 176 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Иня (Республика Алтай)|Иня]] | ауыл | ↗ 730 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Иодро]] | ауыл | ↘ 268 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Кара Кобы|Қара Қобы]] | ауыл | ↗ 244 | [[Елинское ауылдық қонысы (Республика Алтай)|Елинское ауылдық қонысы]] | | [[Каракол (Онгудайский район)|Қарақол]] | ауыл | ↘ 411 | [[Каракольское ауылдық қонысы|Қаракөл ауылдық қонысы]] | | [[Каянча (ауыл)|Қаянша]] | ауыл | → 0 | [[Шашикманское ауылдық қонысы|Шашықман ауылдық қонысы]] | | [[Каярлык|Қаярлық]] | ауыл | ↘ 195 | [[Елинское ауылдық қонысы (Республика Алтай)|Елинское ауылдық қонысы]] | | [[Кулада|Құлада]] | ауыл | ↘ 467 | [[Куладинское ауылдық қонысы|Құладин ауылдық қонысы]] | | [[Купчегень|Күпчеген]] | ауыл | ↘ 551 | [[Купчегенское ауылдық қонысы|Күпчеген ауылдық қонысы]] | | [[Курота]] | ауыл | ↗ 346 | [[Каракольское ауылдық қонысы|Қаракөл ауылдық қонысы]] | | [[Малая Иня (Республика Алтай)|Кіші Иня]] | ауыл | ↘ 181 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Малый Яломан (ауыл)|Кіші Яломан]] | ауыл | ↗ 219 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Нефтебаза (Республика Алтай)|Нефтебаза]] | ауыл | ↘ 62 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теньгинское ауылдық қонысы]] | | [[Нижняя Талда|Төменгі Талды]] | ауыл | ↗ 539 | [[Нижне-Талдинское ауылдық қонысы|Төменгі Талды ауылдық қонысы]] | | [[Озёрное (Онгудайский район)|Көлді]] | ауыл | ↗ 261 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] | | [[Онгудай|Оңғай]] | ауыл | ↗ 6105 | [[Онгудайское ауылдық қонысы|Оңғай ауылдық қонысы]] | | [[Талда (Онгудайский район)|Талды]] | ауыл | ↘ 98 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] | | [[Теньга (ауыл)|Теңга]] | ауыл | ↘ 611 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] | | [[Туекта (ауыл)|Туекта]] | ауыл | ↘ 329 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] | | [[Улита (ауыл)|Ұлита]] | ауыл | ↗ 266 | [[Хабаровское ауылдық қонысы|Хабаровка ауылдық қонысы]] | | [[Хабаровка (Республика Алтай)|Хабаровка]] | ауыл | ↘ 274 | [[Хабаровское ауылдық қонысы|Хабаровка ауылдық қонысы]] | | [[Чуйозы]] | ауыл | | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Шашикман (ауыл)|Шашықман]] | ауыл | ↘ 691 | [[Шашикманское ауылдық қонысы|Шашықман ауылдық қонысы]] | | [[Шиба (ауыл)|Шиба]] | ауыл | ↘ 301 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] }} == Тұрғындары == 2021 жылғы Бүкілресейлік халық санағының мәліметтері бойынша: {|class="standard sortable" |- ! Халық !! Адам,<br>саны !! Барлық тұрғындардан<br>үлесі, % |- | [[Алтайлықтар|алтайлықтар]] || align="right" | 11 107 || align="right" | 79,95 % |- | [[Орыстар|орыстар]] || align="right" | 2 501 || align="right" | 17,8 % |- | басқалар || align="right" | 443 || align="right" | 3,15 % |- | барлығы || align="right" | 14 051 || align="right" | 100,00 % |} Ресей Экономикалық даму министрлігінің болжамына сәйкес, халық саны: * 2024 — 13,74 мың адам * 2035 — 12,58 мың адам {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ style="background:#d9e8f5; font-weight:bold;" | Халық саны |- ! style="background:#eef4f9;" | 1897 ! style="background:#eef4f9;" | 1916 ! style="background:#eef4f9;" | 1920 ! style="background:#eef4f9;" | 1926 ! style="background:#eef4f9;" | 1933 ! style="background:#eef4f9;" | 1939 ! style="background:#eef4f9;" | 1959 ! style="background:#eef4f9;" | 1970 ! style="background:#eef4f9;" | 1979 |- | 5 135 | <span style="color:green;">↗</span> 6 505 | <span style="color:green;">↗</span> 8 038 | <span style="color:green;">↗</span> 10 901 | <span style="color:green;">↗</span> 11 839 | <span style="color:green;">↗</span> 16 056 | <span style="color:red;">↘</span> 13 815 | <span style="color:green;">↗</span> 15 340 | <span style="color:red;">↘</span> 15 053 |- ! style="background:#eef4f9;" | 1989 ! style="background:#eef4f9;" | 2002 ! style="background:#eef4f9;" | 2003 ! style="background:#eef4f9;" | 2004 ! style="background:#eef4f9;" | 2005 ! style="background:#eef4f9;" | 2006 ! style="background:#eef4f9;" | 2007 ! style="background:#eef4f9;" | 2008 ! style="background:#eef4f9;" | 2009 |- | <span style="color:green;">↗</span> 16 308 | <span style="color:red;">↘</span> 15 642 | <span style="color:green;">↗</span> 15 710 | <span style="color:green;">↗</span> 15 776 | <span style="color:red;">↘</span> 15 700 | <span style="color:red;">↘</span> 15 500 | <span style="color:blue;">→</span> 15 500 | <span style="color:red;">↘</span> 15 415 | <span style="color:red;">↘</span> 15 352 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2010 ! style="background:#eef4f9;" | 2011 ! style="background:#eef4f9;" | 2012 ! style="background:#eef4f9;" | 2013 ! style="background:#eef4f9;" | 2014 ! style="background:#eef4f9;" | 2015 ! style="background:#eef4f9;" | 2016 ! style="background:#eef4f9;" | 2017 ! style="background:#eef4f9;" | 2018 |- | <span style="color:red;">↘</span> 15 046 | <span style="color:red;">↘</span> 14 678 | <span style="color:blue;">→</span> 14 678 | <span style="color:red;">↘</span> 14 513 | <span style="color:red;">↘</span> 14 505 | <span style="color:red;">↘</span> 14 442 | <span style="color:red;">↘</span> 14 339 | <span style="color:red;">↘</span> 14 328 | <span style="color:red;">↘</span> 14 312 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2019 ! style="background:#eef4f9;" | 2020 ! style="background:#eef4f9;" | 2021 ! style="background:#eef4f9;" | 2022 ! style="background:#eef4f9;" | 2023 ! style="background:#eef4f9;" | 2024 ! style="background:#eef4f9;" | 2025 ! style="background:#eef4f9;" | ! style="background:#eef4f9;" | |- | <span style="color:red;">↘</span> 14 234 | <span style="color:red;">↘</span> 14 142 | <span style="color:red;">↘</span> 14 051 | <span style="color:green;">↗</span> 14 206 | <span style="color:red;">↘</span> 14 049 | <span style="color:red;">↘</span> 14 025 | <span style="color:red;">↘</span> 14 021 | | |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңдай ауданы]] skg4yy1xthou881p5nevfxw3plhjc4k 3655475 3655474 2026-09-16T11:35:27Z Орел Карл 81620 /* Муниципалды-аумақтық құрылымы */ 3655475 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Ресей}} |Қазақша атауы = Оңдай ауданы |Шынайы атауы = {{lang-alt|Оҥдой аймак}} |Елтаңба = Coat of Arms of Ongudaysky District.png |Ту = Flag of Ongudaysky District.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 38 |lon_dir = E|lon_deg = 86|lon_min = 07|lon_sec = 05 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Муниципалды аудан |Кіреді = Алтай Республикасы |Енеді = 10 ауыл қоныстары |Астанасы = [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[1924 жыл|1924]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = Басшысы |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = алтай, орыс |Тұрғыны = ↘14 021 |Санақ жылы = 2025 |Пайызы = 6,67 |Халық саны бойынша орны = 4 |Тығыздығы = 1,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = алтайлықтар, орыстар және басқалары |Конфессиялық құрамы = бақсылық, православ |Жер аумағы = 11 695,96 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 4 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Location Ongudaysky District Altai Republic.svg |Карта ені = 300px |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+7]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 38845 |Пошта индекстері = 6494ХХ |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = http://www.ongudai-ra.ru |Commons санаты = Ongudaysky District |Түсініктемелер = }} '''Оңдай ауданы''' немесе '''аймақ''' ({{lang-alt|Оҥдой аймак}}) — Ресей Федерациясының [[Алтай Республикасы]] құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және [[Муниципалдық аудан|муниципалдық құрылым]]. Әкімшілік орталығы - [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] ауылы. == Физикалық-географиялық сипаттамалары == Ауданы 11 744 км2 болатын Оңдай ауданы Алтай Республикасының орталық бөлігінде, оның таулы-дала аймағында орналасқан. Аудан аумағында 140 көл бар, ең ірілерінің бірі: [[Кеңгір (көл, Алтай Республикасы)|Кеңгір]]. == Муниципалды-аумақтық құрылымы == Ауданда 10 ауылдық қонысты қамтитын 30 елді мекен бар: {{Автонөмірлеу | Тіркеу = standard sortable | Бағаналар = 6 | Тақырып2 = Ауылдық қоныс | Тақырып3 = Әкімшілік<br>орталық | Тақырып4 = Елді<br>мекендер<br>саны | Тақырып5 = Тұрғындары | Тақырып6 = Ауданы,<br>км² | Туралау4 = right | Туралау5 = right | Туралау6 = right | Сұрыптау4 = сан | Сұрыптау5 = сан | Сұрыптау6 = сан | |[[Елинское сельское поселение (Республика Алтай)|Елинское сельское поселение]] | [[Ело (ауыл)|Ело]] ауылы | 3 | 166 | 997,00 | |[[Ининское сельское поселение]] | [[Иня (Алтай Республикасы)|Иня]] ауылы | 7 | 1443 | 2993,00 | |[[Каракольское сельское поселение]] | [[Каракол (Оңдай ауданы)|Каракол]] ауылы | 3 | 931 | 352,00 | |[[Куладинское сельское поселение]] | [[Кулада]] ауылы | 2 | 798 | 520,00 | |[[Купчегенское сельское поселение]] | [[Купчегень]] ауылы | 2 | 657 | 3466,00 | |[[Нижне-Талдинское сельское поселение]] | [[Нижняя Талда]] ауылы | 1 | 539 | 297,00 | |[[Онгудайское сельское поселение]] | [[Онгудай]] ауылы | 1 | 5786 | 135,00 | |[[Теньгинское сельское поселение]] | [[Теньга (ауыл)|Теньга]] ауылы | 7 | 1541 | 815,00 | |[[Хабаровское сельское поселение]] | [[Хабаровка (Алтай Республика)|Хабаровка]] ауылы | 2 | 548 | 613,00 | |[[Шашикманское сельское поселение]] | [[Шашикман (ауыл)|Шашикман]] ауылы | 2 | 642 | 1508,00 }} <br /> {{Автонөмірлеу | Тіркеу = standard sortable collapsible collapsed | Атауы = Аудан елді мекендерінің тізімі | Бағаналар = 5 | Тақырып2 = Елді мекен | Тақырып3 = Түрі | Тақырып4 = Тұрғындары | Тақырып5 = Муниципалды құрылым | Туралау4 = right | Сұрыптау4 = сан | | [[Акбом]] | ауыл | ↘ 19 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Бархатово (Республика Алтай)|Бархатово]] | ауыл | → 9 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теньгинское ауылдық қонысы]] | | [[Бичикту-Боом]] | ауыл | ↘ 241 | [[Каракольское ауылдық қонысы|Қаракөл ауылдық қонысы]] | | [[Большой Яломан (ауыл)|Үлкен Яломан]] | ауыл | ↘ 232 | [[Купчегенское ауылдық қонысы|Күпчеген ауылдық қонысы]] | | [[Боочи]] | ауыл | ↘ 262 | [[Куладинское ауылдық қонысы|Құладин ауылдық қонысы]] | | [[Ело (ауыл)|Ело]] | ауыл | ↘ 800 | [[Елинское ауылдық қонысы (Республика Алтай)|Елинское ауылдық қонысы]] | | [[Инегень]] | ауыл | ↘ 176 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Иня (Республика Алтай)|Иня]] | ауыл | ↗ 730 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Иодро]] | ауыл | ↘ 268 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Кара Кобы|Қара Қобы]] | ауыл | ↗ 244 | [[Елинское ауылдық қонысы (Республика Алтай)|Елинское ауылдық қонысы]] | | [[Каракол (Онгудайский район)|Қарақол]] | ауыл | ↘ 411 | [[Каракольское ауылдық қонысы|Қаракөл ауылдық қонысы]] | | [[Каянча (ауыл)|Қаянша]] | ауыл | → 0 | [[Шашикманское ауылдық қонысы|Шашықман ауылдық қонысы]] | | [[Каярлык|Қаярлық]] | ауыл | ↘ 195 | [[Елинское ауылдық қонысы (Республика Алтай)|Елинское ауылдық қонысы]] | | [[Кулада|Құлада]] | ауыл | ↘ 467 | [[Куладинское ауылдық қонысы|Құладин ауылдық қонысы]] | | [[Купчегень|Күпчеген]] | ауыл | ↘ 551 | [[Купчегенское ауылдық қонысы|Күпчеген ауылдық қонысы]] | | [[Курота]] | ауыл | ↗ 346 | [[Каракольское ауылдық қонысы|Қаракөл ауылдық қонысы]] | | [[Малая Иня (Республика Алтай)|Кіші Иня]] | ауыл | ↘ 181 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Малый Яломан (ауыл)|Кіші Яломан]] | ауыл | ↗ 219 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Нефтебаза (Республика Алтай)|Нефтебаза]] | ауыл | ↘ 62 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теньгинское ауылдық қонысы]] | | [[Нижняя Талда|Төменгі Талды]] | ауыл | ↗ 539 | [[Нижне-Талдинское ауылдық қонысы|Төменгі Талды ауылдық қонысы]] | | [[Озёрное (Онгудайский район)|Көлді]] | ауыл | ↗ 261 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] | | [[Онгудай|Оңғай]] | ауыл | ↗ 6105 | [[Онгудайское ауылдық қонысы|Оңғай ауылдық қонысы]] | | [[Талда (Онгудайский район)|Талды]] | ауыл | ↘ 98 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] | | [[Теньга (ауыл)|Теңга]] | ауыл | ↘ 611 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] | | [[Туекта (ауыл)|Туекта]] | ауыл | ↘ 329 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] | | [[Улита (ауыл)|Ұлита]] | ауыл | ↗ 266 | [[Хабаровское ауылдық қонысы|Хабаровка ауылдық қонысы]] | | [[Хабаровка (Республика Алтай)|Хабаровка]] | ауыл | ↘ 274 | [[Хабаровское ауылдық қонысы|Хабаровка ауылдық қонысы]] | | [[Чуйозы]] | ауыл | | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Шашикман (ауыл)|Шашықман]] | ауыл | ↘ 691 | [[Шашикманское ауылдық қонысы|Шашықман ауылдық қонысы]] | | [[Шиба (ауыл)|Шиба]] | ауыл | ↘ 301 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] }} == Тұрғындары == 2021 жылғы Бүкілресейлік халық санағының мәліметтері бойынша: {|class="standard sortable" |- ! Халық !! Адам,<br>саны !! Барлық тұрғындардан<br>үлесі, % |- | [[Алтайлықтар|алтайлықтар]] || align="right" | 11 107 || align="right" | 79,95 % |- | [[Орыстар|орыстар]] || align="right" | 2 501 || align="right" | 17,8 % |- | басқалар || align="right" | 443 || align="right" | 3,15 % |- | барлығы || align="right" | 14 051 || align="right" | 100,00 % |} Ресей Экономикалық даму министрлігінің болжамына сәйкес, халық саны: * 2024 — 13,74 мың адам * 2035 — 12,58 мың адам {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ style="background:#d9e8f5; font-weight:bold;" | Халық саны |- ! style="background:#eef4f9;" | 1897 ! style="background:#eef4f9;" | 1916 ! style="background:#eef4f9;" | 1920 ! style="background:#eef4f9;" | 1926 ! style="background:#eef4f9;" | 1933 ! style="background:#eef4f9;" | 1939 ! style="background:#eef4f9;" | 1959 ! style="background:#eef4f9;" | 1970 ! style="background:#eef4f9;" | 1979 |- | 5 135 | <span style="color:green;">↗</span> 6 505 | <span style="color:green;">↗</span> 8 038 | <span style="color:green;">↗</span> 10 901 | <span style="color:green;">↗</span> 11 839 | <span style="color:green;">↗</span> 16 056 | <span style="color:red;">↘</span> 13 815 | <span style="color:green;">↗</span> 15 340 | <span style="color:red;">↘</span> 15 053 |- ! style="background:#eef4f9;" | 1989 ! style="background:#eef4f9;" | 2002 ! style="background:#eef4f9;" | 2003 ! style="background:#eef4f9;" | 2004 ! style="background:#eef4f9;" | 2005 ! style="background:#eef4f9;" | 2006 ! style="background:#eef4f9;" | 2007 ! style="background:#eef4f9;" | 2008 ! style="background:#eef4f9;" | 2009 |- | <span style="color:green;">↗</span> 16 308 | <span style="color:red;">↘</span> 15 642 | <span style="color:green;">↗</span> 15 710 | <span style="color:green;">↗</span> 15 776 | <span style="color:red;">↘</span> 15 700 | <span style="color:red;">↘</span> 15 500 | <span style="color:blue;">→</span> 15 500 | <span style="color:red;">↘</span> 15 415 | <span style="color:red;">↘</span> 15 352 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2010 ! style="background:#eef4f9;" | 2011 ! style="background:#eef4f9;" | 2012 ! style="background:#eef4f9;" | 2013 ! style="background:#eef4f9;" | 2014 ! style="background:#eef4f9;" | 2015 ! style="background:#eef4f9;" | 2016 ! style="background:#eef4f9;" | 2017 ! style="background:#eef4f9;" | 2018 |- | <span style="color:red;">↘</span> 15 046 | <span style="color:red;">↘</span> 14 678 | <span style="color:blue;">→</span> 14 678 | <span style="color:red;">↘</span> 14 513 | <span style="color:red;">↘</span> 14 505 | <span style="color:red;">↘</span> 14 442 | <span style="color:red;">↘</span> 14 339 | <span style="color:red;">↘</span> 14 328 | <span style="color:red;">↘</span> 14 312 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2019 ! style="background:#eef4f9;" | 2020 ! style="background:#eef4f9;" | 2021 ! style="background:#eef4f9;" | 2022 ! style="background:#eef4f9;" | 2023 ! style="background:#eef4f9;" | 2024 ! style="background:#eef4f9;" | 2025 ! style="background:#eef4f9;" | ! style="background:#eef4f9;" | |- | <span style="color:red;">↘</span> 14 234 | <span style="color:red;">↘</span> 14 142 | <span style="color:red;">↘</span> 14 051 | <span style="color:green;">↗</span> 14 206 | <span style="color:red;">↘</span> 14 049 | <span style="color:red;">↘</span> 14 025 | <span style="color:red;">↘</span> 14 021 | | |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңдай ауданы]] mne79j5t0vol2cpp1u5crk6ykyxwn2h 3655477 3655475 2026-09-16T11:39:48Z Орел Карл 81620 /* Муниципалды-аумақтық құрылымы */ 3655477 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Ресей}} |Қазақша атауы = Оңдай ауданы |Шынайы атауы = {{lang-alt|Оҥдой аймак}} |Елтаңба = Coat of Arms of Ongudaysky District.png |Ту = Flag of Ongudaysky District.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 38 |lon_dir = E|lon_deg = 86|lon_min = 07|lon_sec = 05 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Муниципалды аудан |Кіреді = Алтай Республикасы |Енеді = 10 ауыл қоныстары |Астанасы = [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[1924 жыл|1924]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = Басшысы |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = алтай, орыс |Тұрғыны = ↘14 021 |Санақ жылы = 2025 |Пайызы = 6,67 |Халық саны бойынша орны = 4 |Тығыздығы = 1,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = алтайлықтар, орыстар және басқалары |Конфессиялық құрамы = бақсылық, православ |Жер аумағы = 11 695,96 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 4 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Location Ongudaysky District Altai Republic.svg |Карта ені = 300px |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+7]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 38845 |Пошта индекстері = 6494ХХ |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = http://www.ongudai-ra.ru |Commons санаты = Ongudaysky District |Түсініктемелер = }} '''Оңдай ауданы''' немесе '''аймақ''' ({{lang-alt|Оҥдой аймак}}) — Ресей Федерациясының [[Алтай Республикасы]] құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және [[Муниципалдық аудан|муниципалдық құрылым]]. Әкімшілік орталығы - [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] ауылы. == Физикалық-географиялық сипаттамалары == Ауданы 11 744 км2 болатын Оңдай ауданы Алтай Республикасының орталық бөлігінде, оның таулы-дала аймағында орналасқан. Аудан аумағында 140 көл бар, ең ірілерінің бірі: [[Кеңгір (көл, Алтай Республикасы)|Кеңгір]]. == Муниципалды-аумақтық құрылымы == Ауданда 10 ауылдық қонысты қамтитын 30 елді мекен бар: {{Автонөмірлеу | Тіркеу = standard sortable | Бағаналар = 6 | Тақырып2 = Ауылдық қоныс | Тақырып3 = Әкімшілік<br>орталық | Тақырып4 = Елді<br>мекендер<br>саны | Тақырып5 = Тұрғындары | Тақырып6 = Ауданы,<br>км² | Туралау4 = right | Туралау5 = right | Туралау6 = right | Сұрыптау4 = сан | Сұрыптау5 = сан | Сұрыптау6 = сан | |[[Елинское сельское поселение (Республика Алтай)|Елинское сельское поселение]] | [[Ело (ауыл)|Ело]] ауылы | 3 | 166 | 997,00 | |[[Ининское сельское поселение]] | [[Иня (Алтай Республикасы)|Иня]] ауылы | 7 | 1443 | 2993,00 | |[[Каракольское сельское поселение]] | [[Каракол (Оңдай ауданы)|Каракол]] ауылы | 3 | 931 | 352,00 | |[[Куладинское сельское поселение]] | [[Кулада]] ауылы | 2 | 798 | 520,00 | |[[Купчегенское сельское поселение]] | [[Купчегень]] ауылы | 2 | 657 | 3466,00 | |[[Нижне-Талдинское сельское поселение]] | [[Нижняя Талда]] ауылы | 1 | 539 | 297,00 | |[[Онгудайское сельское поселение]] | [[Онгудай]] ауылы | 1 | 5786 | 135,00 | |[[Теньгинское сельское поселение]] | [[Теньга (ауыл)|Теньга]] ауылы | 7 | 1541 | 815,00 | |[[Хабаровское сельское поселение]] | [[Хабаровка (Алтай Республика)|Хабаровка]] ауылы | 2 | 548 | 613,00 | |[[Шашықман сельское поселение]] | [[Шашықман (ауыл)|Шашықман]] ауылы | 2 | 642 | 1508,00 }} <br /> {{Автонөмірлеу | Тіркеу = standard sortable collapsible collapsed | Атауы = Аудан елді мекендерінің тізімі | Бағаналар = 5 | Тақырып2 = Елді мекен | Тақырып3 = Түрі | Тақырып4 = Тұрғындары | Тақырып5 = Муниципалды құрылым | Туралау4 = right | Сұрыптау4 = сан | | [[Акбом]] | ауыл | ↘ 19 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Бархатово (Республика Алтай)|Бархатово]] | ауыл | → 9 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теньгинское ауылдық қонысы]] | | [[Бичикту-Боом]] | ауыл | ↘ 241 | [[Каракольское ауылдық қонысы|Қаракөл ауылдық қонысы]] | | [[Большой Яломан (ауыл)|Үлкен Яломан]] | ауыл | ↘ 232 | [[Купчегенское ауылдық қонысы|Күпчеген ауылдық қонысы]] | | [[Боочи]] | ауыл | ↘ 262 | [[Куладинское ауылдық қонысы|Құладин ауылдық қонысы]] | | [[Ело (ауыл)|Ело]] | ауыл | ↘ 800 | [[Елинское ауылдық қонысы (Республика Алтай)|Елинское ауылдық қонысы]] | | [[Инегень]] | ауыл | ↘ 176 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Иня (Республика Алтай)|Иня]] | ауыл | ↗ 730 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Иодро]] | ауыл | ↘ 268 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Кара Кобы|Қара Қобы]] | ауыл | ↗ 244 | [[Елинское ауылдық қонысы (Республика Алтай)|Елинское ауылдық қонысы]] | | [[Каракол (Онгудайский район)|Қарақол]] | ауыл | ↘ 411 | [[Каракольское ауылдық қонысы|Қаракөл ауылдық қонысы]] | | [[Каянча (ауыл)|Қаянша]] | ауыл | → 0 | [[Шашықман ауылдық қонысы|Шашықман ауылдық қонысы]] | | [[Каярлык|Қаярлық]] | ауыл | ↘ 195 | [[Елинское ауылдық қонысы (Республика Алтай)|Елинское ауылдық қонысы]] | | [[Кулада|Құлада]] | ауыл | ↘ 467 | [[Куладинское ауылдық қонысы|Құладин ауылдық қонысы]] | | [[Купчегень|Күпчеген]] | ауыл | ↘ 551 | [[Купчегенское ауылдық қонысы|Күпчеген ауылдық қонысы]] | | [[Курота]] | ауыл | ↗ 346 | [[Каракольское ауылдық қонысы|Қаракөл ауылдық қонысы]] | | [[Малая Иня (Республика Алтай)|Кіші Иня]] | ауыл | ↘ 181 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Малый Яломан (ауыл)|Кіші Яломан]] | ауыл | ↗ 219 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Нефтебаза (Республика Алтай)|Нефтебаза]] | ауыл | ↘ 62 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теньгинское ауылдық қонысы]] | | [[Нижняя Талда|Төменгі Талды]] | ауыл | ↗ 539 | [[Нижне-Талдинское ауылдық қонысы|Төменгі Талды ауылдық қонысы]] | | [[Озёрное (Онгудайский район)|Көлді]] | ауыл | ↗ 261 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] | | [[Онгудай|Оңғай]] | ауыл | ↗ 6105 | [[Онгудайское ауылдық қонысы|Оңғай ауылдық қонысы]] | | [[Талда (Онгудайский район)|Талды]] | ауыл | ↘ 98 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] | | [[Теньга (ауыл)|Теңга]] | ауыл | ↘ 611 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] | | [[Туекта (ауыл)|Туекта]] | ауыл | ↘ 329 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] | | [[Улита (ауыл)|Ұлита]] | ауыл | ↗ 266 | [[Хабаровское ауылдық қонысы|Хабаровка ауылдық қонысы]] | | [[Хабаровка (Республика Алтай)|Хабаровка]] | ауыл | ↘ 274 | [[Хабаровское ауылдық қонысы|Хабаровка ауылдық қонысы]] | | [[Чуйозы]] | ауыл | | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Шашықман (ауыл)|Шашықман]] | ауыл | ↘ 691 | [[Шашықман ауылдық қонысы|Шашықман ауылдық қонысы]] | | [[Шиба (ауыл)|Шиба]] | ауыл | ↘ 301 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] }} == Тұрғындары == 2021 жылғы Бүкілресейлік халық санағының мәліметтері бойынша: {|class="standard sortable" |- ! Халық !! Адам,<br>саны !! Барлық тұрғындардан<br>үлесі, % |- | [[Алтайлықтар|алтайлықтар]] || align="right" | 11 107 || align="right" | 79,95 % |- | [[Орыстар|орыстар]] || align="right" | 2 501 || align="right" | 17,8 % |- | басқалар || align="right" | 443 || align="right" | 3,15 % |- | барлығы || align="right" | 14 051 || align="right" | 100,00 % |} Ресей Экономикалық даму министрлігінің болжамына сәйкес, халық саны: * 2024 — 13,74 мың адам * 2035 — 12,58 мың адам {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ style="background:#d9e8f5; font-weight:bold;" | Халық саны |- ! style="background:#eef4f9;" | 1897 ! style="background:#eef4f9;" | 1916 ! style="background:#eef4f9;" | 1920 ! style="background:#eef4f9;" | 1926 ! style="background:#eef4f9;" | 1933 ! style="background:#eef4f9;" | 1939 ! style="background:#eef4f9;" | 1959 ! style="background:#eef4f9;" | 1970 ! style="background:#eef4f9;" | 1979 |- | 5 135 | <span style="color:green;">↗</span> 6 505 | <span style="color:green;">↗</span> 8 038 | <span style="color:green;">↗</span> 10 901 | <span style="color:green;">↗</span> 11 839 | <span style="color:green;">↗</span> 16 056 | <span style="color:red;">↘</span> 13 815 | <span style="color:green;">↗</span> 15 340 | <span style="color:red;">↘</span> 15 053 |- ! style="background:#eef4f9;" | 1989 ! style="background:#eef4f9;" | 2002 ! style="background:#eef4f9;" | 2003 ! style="background:#eef4f9;" | 2004 ! style="background:#eef4f9;" | 2005 ! style="background:#eef4f9;" | 2006 ! style="background:#eef4f9;" | 2007 ! style="background:#eef4f9;" | 2008 ! style="background:#eef4f9;" | 2009 |- | <span style="color:green;">↗</span> 16 308 | <span style="color:red;">↘</span> 15 642 | <span style="color:green;">↗</span> 15 710 | <span style="color:green;">↗</span> 15 776 | <span style="color:red;">↘</span> 15 700 | <span style="color:red;">↘</span> 15 500 | <span style="color:blue;">→</span> 15 500 | <span style="color:red;">↘</span> 15 415 | <span style="color:red;">↘</span> 15 352 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2010 ! style="background:#eef4f9;" | 2011 ! style="background:#eef4f9;" | 2012 ! style="background:#eef4f9;" | 2013 ! style="background:#eef4f9;" | 2014 ! style="background:#eef4f9;" | 2015 ! style="background:#eef4f9;" | 2016 ! style="background:#eef4f9;" | 2017 ! style="background:#eef4f9;" | 2018 |- | <span style="color:red;">↘</span> 15 046 | <span style="color:red;">↘</span> 14 678 | <span style="color:blue;">→</span> 14 678 | <span style="color:red;">↘</span> 14 513 | <span style="color:red;">↘</span> 14 505 | <span style="color:red;">↘</span> 14 442 | <span style="color:red;">↘</span> 14 339 | <span style="color:red;">↘</span> 14 328 | <span style="color:red;">↘</span> 14 312 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2019 ! style="background:#eef4f9;" | 2020 ! style="background:#eef4f9;" | 2021 ! style="background:#eef4f9;" | 2022 ! style="background:#eef4f9;" | 2023 ! style="background:#eef4f9;" | 2024 ! style="background:#eef4f9;" | 2025 ! style="background:#eef4f9;" | ! style="background:#eef4f9;" | |- | <span style="color:red;">↘</span> 14 234 | <span style="color:red;">↘</span> 14 142 | <span style="color:red;">↘</span> 14 051 | <span style="color:green;">↗</span> 14 206 | <span style="color:red;">↘</span> 14 049 | <span style="color:red;">↘</span> 14 025 | <span style="color:red;">↘</span> 14 021 | | |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңдай ауданы]] tswlpupk1ngmaeca9koiax4koagcqz3 3655478 3655477 2026-09-16T11:41:25Z Орел Карл 81620 /* Муниципалды-аумақтық құрылымы */ 3655478 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Ресей}} |Қазақша атауы = Оңдай ауданы |Шынайы атауы = {{lang-alt|Оҥдой аймак}} |Елтаңба = Coat of Arms of Ongudaysky District.png |Ту = Flag of Ongudaysky District.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 38 |lon_dir = E|lon_deg = 86|lon_min = 07|lon_sec = 05 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Муниципалды аудан |Кіреді = Алтай Республикасы |Енеді = 10 ауыл қоныстары |Астанасы = [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[1924 жыл|1924]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = Басшысы |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = алтай, орыс |Тұрғыны = ↘14 021 |Санақ жылы = 2025 |Пайызы = 6,67 |Халық саны бойынша орны = 4 |Тығыздығы = 1,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = алтайлықтар, орыстар және басқалары |Конфессиялық құрамы = бақсылық, православ |Жер аумағы = 11 695,96 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 4 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Location Ongudaysky District Altai Republic.svg |Карта ені = 300px |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+7]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 38845 |Пошта индекстері = 6494ХХ |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = http://www.ongudai-ra.ru |Commons санаты = Ongudaysky District |Түсініктемелер = }} '''Оңдай ауданы''' немесе '''аймақ''' ({{lang-alt|Оҥдой аймак}}) — Ресей Федерациясының [[Алтай Республикасы]] құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және [[Муниципалдық аудан|муниципалдық құрылым]]. Әкімшілік орталығы - [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] ауылы. == Физикалық-географиялық сипаттамалары == Ауданы 11 744 км2 болатын Оңдай ауданы Алтай Республикасының орталық бөлігінде, оның таулы-дала аймағында орналасқан. Аудан аумағында 140 көл бар, ең ірілерінің бірі: [[Кеңгір (көл, Алтай Республикасы)|Кеңгір]]. == Муниципалды-аумақтық құрылымы == Ауданда 10 ауылдық қонысты қамтитын 30 елді мекен бар: {{Автонөмірлеу | Тіркеу = standard sortable | Бағаналар = 6 | Тақырып2 = Ауылдық қоныс | Тақырып3 = Әкімшілік<br>орталық | Тақырып4 = Елді<br>мекендер<br>саны | Тақырып5 = Тұрғындары | Тақырып6 = Ауданы,<br>км² | Туралау4 = right | Туралау5 = right | Туралау6 = right | Сұрыптау4 = сан | Сұрыптау5 = сан | Сұрыптау6 = сан | |[[Елинское сельское поселение (Республика Алтай)|Елинское сельское поселение]] | [[Ело (ауыл)|Ело]] ауылы | 3 | 166 | 997,00 | |[[Ининское сельское поселение]] | [[Иня (Алтай Республикасы)|Иня]] ауылы | 7 | 1443 | 2993,00 | |[[Қарақол сельское поселение]] | [[Қарақол (Оңдай ауданы)|Қарақол]] ауылы | 3 | 931 | 352,00 | |[[Куладинское сельское поселение]] | [[Кулада]] ауылы | 2 | 798 | 520,00 | |[[Купчегенское сельское поселение]] | [[Купчегень]] ауылы | 2 | 657 | 3466,00 | |[[Нижне-Талдинское сельское поселение]] | [[Нижняя Талда]] ауылы | 1 | 539 | 297,00 | |[[Онгудайское сельское поселение]] | [[Онгудай]] ауылы | 1 | 5786 | 135,00 | |[[Теньгинское сельское поселение]] | [[Теньга (ауыл)|Теньга]] ауылы | 7 | 1541 | 815,00 | |[[Хабаровское сельское поселение]] | [[Хабаровка (Алтай Республика)|Хабаровка]] ауылы | 2 | 548 | 613,00 | |[[Шашықман сельское поселение]] | [[Шашықман (ауыл)|Шашықман]] ауылы | 2 | 642 | 1508,00 }} <br /> {{Автонөмірлеу | Тіркеу = standard sortable collapsible collapsed | Атауы = Аудан елді мекендерінің тізімі | Бағаналар = 5 | Тақырып2 = Елді мекен | Тақырып3 = Түрі | Тақырып4 = Тұрғындары | Тақырып5 = Муниципалды құрылым | Туралау4 = right | Сұрыптау4 = сан | | [[Акбом]] | ауыл | ↘ 19 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Бархатово (Республика Алтай)|Бархатово]] | ауыл | → 9 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теньгинское ауылдық қонысы]] | | [[Бичикту-Боом]] | ауыл | ↘ 241 | [[Қарақол ауылдық қонысы|Қарақол ауылдық қонысы]] | | [[Большой Яломан (ауыл)|Үлкен Яломан]] | ауыл | ↘ 232 | [[Купчегенское ауылдық қонысы|Күпчеген ауылдық қонысы]] | | [[Боочи]] | ауыл | ↘ 262 | [[Куладинское ауылдық қонысы|Құладин ауылдық қонысы]] | | [[Ело (ауыл)|Ело]] | ауыл | ↘ 800 | [[Елинское ауылдық қонысы (Республика Алтай)|Елинское ауылдық қонысы]] | | [[Инегень]] | ауыл | ↘ 176 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Иня (Республика Алтай)|Иня]] | ауыл | ↗ 730 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Иодро]] | ауыл | ↘ 268 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Кара Кобы|Қара Қобы]] | ауыл | ↗ 244 | [[Елинское ауылдық қонысы (Республика Алтай)|Елинское ауылдық қонысы]] | | [[Қарақол (Оңдай ауданы)|Қарақол]] | ауыл | ↘ 411 | [[Қарақол ауылдық қонысы|Қарақол ауылдық қонысы]] | | [[Каянча (ауыл)|Қаянша]] | ауыл | → 0 | [[Шашықман ауылдық қонысы|Шашықман ауылдық қонысы]] | | [[Каярлык|Қаярлық]] | ауыл | ↘ 195 | [[Елинское ауылдық қонысы (Республика Алтай)|Елинское ауылдық қонысы]] | | [[Кулада|Құлада]] | ауыл | ↘ 467 | [[Куладинское ауылдық қонысы|Құладин ауылдық қонысы]] | | [[Купчегень|Күпчеген]] | ауыл | ↘ 551 | [[Купчегенское ауылдық қонысы|Күпчеген ауылдық қонысы]] | | [[Курота]] | ауыл | ↗ 346 | [[Қарақол ауылдық қонысы|Қарақол ауылдық қонысы]] | | [[Малая Иня (Республика Алтай)|Кіші Иня]] | ауыл | ↘ 181 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Малый Яломан (ауыл)|Кіші Яломан]] | ауыл | ↗ 219 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Нефтебаза (Республика Алтай)|Нефтебаза]] | ауыл | ↘ 62 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теньгинское ауылдық қонысы]] | | [[Нижняя Талда|Төменгі Талды]] | ауыл | ↗ 539 | [[Нижне-Талдинское ауылдық қонысы|Төменгі Талды ауылдық қонысы]] | | [[Озёрное (Онгудайский район)|Көлді]] | ауыл | ↗ 261 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] | | [[Онгудай|Оңғай]] | ауыл | ↗ 6105 | [[Онгудайское ауылдық қонысы|Оңғай ауылдық қонысы]] | | [[Талда (Онгудайский район)|Талды]] | ауыл | ↘ 98 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] | | [[Теньга (ауыл)|Теңга]] | ауыл | ↘ 611 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] | | [[Туекта (ауыл)|Туекта]] | ауыл | ↘ 329 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] | | [[Улита (ауыл)|Ұлита]] | ауыл | ↗ 266 | [[Хабаровское ауылдық қонысы|Хабаровка ауылдық қонысы]] | | [[Хабаровка (Республика Алтай)|Хабаровка]] | ауыл | ↘ 274 | [[Хабаровское ауылдық қонысы|Хабаровка ауылдық қонысы]] | | [[Чуйозы]] | ауыл | | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Шашықман (ауыл)|Шашықман]] | ауыл | ↘ 691 | [[Шашықман ауылдық қонысы|Шашықман ауылдық қонысы]] | | [[Шиба (ауыл)|Шиба]] | ауыл | ↘ 301 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] }} == Тұрғындары == 2021 жылғы Бүкілресейлік халық санағының мәліметтері бойынша: {|class="standard sortable" |- ! Халық !! Адам,<br>саны !! Барлық тұрғындардан<br>үлесі, % |- | [[Алтайлықтар|алтайлықтар]] || align="right" | 11 107 || align="right" | 79,95 % |- | [[Орыстар|орыстар]] || align="right" | 2 501 || align="right" | 17,8 % |- | басқалар || align="right" | 443 || align="right" | 3,15 % |- | барлығы || align="right" | 14 051 || align="right" | 100,00 % |} Ресей Экономикалық даму министрлігінің болжамына сәйкес, халық саны: * 2024 — 13,74 мың адам * 2035 — 12,58 мың адам {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ style="background:#d9e8f5; font-weight:bold;" | Халық саны |- ! style="background:#eef4f9;" | 1897 ! style="background:#eef4f9;" | 1916 ! style="background:#eef4f9;" | 1920 ! style="background:#eef4f9;" | 1926 ! style="background:#eef4f9;" | 1933 ! style="background:#eef4f9;" | 1939 ! style="background:#eef4f9;" | 1959 ! style="background:#eef4f9;" | 1970 ! style="background:#eef4f9;" | 1979 |- | 5 135 | <span style="color:green;">↗</span> 6 505 | <span style="color:green;">↗</span> 8 038 | <span style="color:green;">↗</span> 10 901 | <span style="color:green;">↗</span> 11 839 | <span style="color:green;">↗</span> 16 056 | <span style="color:red;">↘</span> 13 815 | <span style="color:green;">↗</span> 15 340 | <span style="color:red;">↘</span> 15 053 |- ! style="background:#eef4f9;" | 1989 ! style="background:#eef4f9;" | 2002 ! style="background:#eef4f9;" | 2003 ! style="background:#eef4f9;" | 2004 ! style="background:#eef4f9;" | 2005 ! style="background:#eef4f9;" | 2006 ! style="background:#eef4f9;" | 2007 ! style="background:#eef4f9;" | 2008 ! style="background:#eef4f9;" | 2009 |- | <span style="color:green;">↗</span> 16 308 | <span style="color:red;">↘</span> 15 642 | <span style="color:green;">↗</span> 15 710 | <span style="color:green;">↗</span> 15 776 | <span style="color:red;">↘</span> 15 700 | <span style="color:red;">↘</span> 15 500 | <span style="color:blue;">→</span> 15 500 | <span style="color:red;">↘</span> 15 415 | <span style="color:red;">↘</span> 15 352 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2010 ! style="background:#eef4f9;" | 2011 ! style="background:#eef4f9;" | 2012 ! style="background:#eef4f9;" | 2013 ! style="background:#eef4f9;" | 2014 ! style="background:#eef4f9;" | 2015 ! style="background:#eef4f9;" | 2016 ! style="background:#eef4f9;" | 2017 ! style="background:#eef4f9;" | 2018 |- | <span style="color:red;">↘</span> 15 046 | <span style="color:red;">↘</span> 14 678 | <span style="color:blue;">→</span> 14 678 | <span style="color:red;">↘</span> 14 513 | <span style="color:red;">↘</span> 14 505 | <span style="color:red;">↘</span> 14 442 | <span style="color:red;">↘</span> 14 339 | <span style="color:red;">↘</span> 14 328 | <span style="color:red;">↘</span> 14 312 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2019 ! style="background:#eef4f9;" | 2020 ! style="background:#eef4f9;" | 2021 ! style="background:#eef4f9;" | 2022 ! style="background:#eef4f9;" | 2023 ! style="background:#eef4f9;" | 2024 ! style="background:#eef4f9;" | 2025 ! style="background:#eef4f9;" | ! style="background:#eef4f9;" | |- | <span style="color:red;">↘</span> 14 234 | <span style="color:red;">↘</span> 14 142 | <span style="color:red;">↘</span> 14 051 | <span style="color:green;">↗</span> 14 206 | <span style="color:red;">↘</span> 14 049 | <span style="color:red;">↘</span> 14 025 | <span style="color:red;">↘</span> 14 021 | | |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңдай ауданы]] 2wii15mgl5lcpfv1u4geelrbr59s8un 3655479 3655478 2026-09-16T11:43:28Z Орел Карл 81620 /* Муниципалды-аумақтық құрылымы */ 3655479 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Ресей}} |Қазақша атауы = Оңдай ауданы |Шынайы атауы = {{lang-alt|Оҥдой аймак}} |Елтаңба = Coat of Arms of Ongudaysky District.png |Ту = Flag of Ongudaysky District.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 38 |lon_dir = E|lon_deg = 86|lon_min = 07|lon_sec = 05 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Муниципалды аудан |Кіреді = Алтай Республикасы |Енеді = 10 ауыл қоныстары |Астанасы = [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[1924 жыл|1924]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = Басшысы |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = алтай, орыс |Тұрғыны = ↘14 021 |Санақ жылы = 2025 |Пайызы = 6,67 |Халық саны бойынша орны = 4 |Тығыздығы = 1,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = алтайлықтар, орыстар және басқалары |Конфессиялық құрамы = бақсылық, православ |Жер аумағы = 11 695,96 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = 4 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Location Ongudaysky District Altai Republic.svg |Карта ені = 300px |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+7]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 38845 |Пошта индекстері = 6494ХХ |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = http://www.ongudai-ra.ru |Commons санаты = Ongudaysky District |Түсініктемелер = }} '''Оңдай ауданы''' немесе '''аймақ''' ({{lang-alt|Оҥдой аймак}}) — Ресей Федерациясының [[Алтай Республикасы]] құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және [[Муниципалдық аудан|муниципалдық құрылым]]. Әкімшілік орталығы - [[Оңдай (Алтай Республикасы)|Оңдай]] ауылы. == Физикалық-географиялық сипаттамалары == Ауданы 11 744 км2 болатын Оңдай ауданы Алтай Республикасының орталық бөлігінде, оның таулы-дала аймағында орналасқан. Аудан аумағында 140 көл бар, ең ірілерінің бірі: [[Кеңгір (көл, Алтай Республикасы)|Кеңгір]]. == Муниципалды-аумақтық құрылымы == Ауданда 10 ауылдық қонысты қамтитын 30 елді мекен бар: {{Автонөмірлеу | Тіркеу = standard sortable | Бағаналар = 6 | Тақырып2 = Ауылдық қоныс | Тақырып3 = Әкімшілік<br>орталық | Тақырып4 = Елді<br>мекендер<br>саны | Тақырып5 = Тұрғындары | Тақырып6 = Ауданы,<br>км² | Туралау4 = right | Туралау5 = right | Туралау6 = right | Сұрыптау4 = сан | Сұрыптау5 = сан | Сұрыптау6 = сан | |[[Елинское ауылдық қонысы (Республика Алтай)|Елинское ауылдық қонысы]] | [[Ело (ауыл)|Ело]] ауылы | 3 | 166 | 997,00 | |[[Ининское ауылдық қонысы]] | [[Иня (Алтай Республикасы)|Иня]] ауылы | 7 | 1443 | 2993,00 | |[[Қарақол ауылдық қонысы]] | [[Қарақол (Оңдай ауданы)|Қарақол]] ауылы | 3 | 931 | 352,00 | |[[Куладинское ауылдық қонысы]] | [[Кулада]] ауылы | 2 | 798 | 520,00 | |[[Купчегенское ауылдық қонысы]] | [[Купчегень]] ауылы | 2 | 657 | 3466,00 | |[[Нижне-Талдинское ауылдық қонысы]] | [[Нижняя Талда]] ауылы | 1 | 539 | 297,00 | |[[Оңдай ауылдық қонысы]] | [[Оңдай]] ауылы | 1 | 5786 | 135,00 | |[[Теньгинское ауылдық қонысы]] | [[Теньга (ауыл)|Теньга]] ауылы | 7 | 1541 | 815,00 | |[[Хабаровское ауылдық қонысы]] | [[Хабаровка (Алтай Республика)|Хабаровка]] ауылы | 2 | 548 | 613,00 | |[[Шашықман ауылдық қонысы]] | [[Шашықман (ауыл)|Шашықман]] ауылы | 2 | 642 | 1508,00 }} <br /> {{Автонөмірлеу | Тіркеу = standard sortable collapsible collapsed | Атауы = Аудан елді мекендерінің тізімі | Бағаналар = 5 | Тақырып2 = Елді мекен | Тақырып3 = Түрі | Тақырып4 = Тұрғындары | Тақырып5 = Муниципалды құрылым | Туралау4 = right | Сұрыптау4 = сан | | [[Акбом]] | ауыл | ↘ 19 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Бархатово (Алтай Республикасы)|Бархатово]] | ауыл | → 9 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теньгинское ауылдық қонысы]] | | [[Бичикту-Боом]] | ауыл | ↘ 241 | [[Қарақол ауылдық қонысы|Қарақол ауылдық қонысы]] | | [[Большой Яломан (ауыл)|Үлкен Яломан]] | ауыл | ↘ 232 | [[Купчегенское ауылдық қонысы|Күпчеген ауылдық қонысы]] | | [[Боочи]] | ауыл | ↘ 262 | [[Куладинское ауылдық қонысы|Құладин ауылдық қонысы]] | | [[Ело (ауыл)|Ело]] | ауыл | ↘ 800 | [[Елинское ауылдық қонысы (Алтай Республикасы)|Елинское ауылдық қонысы]] | | [[Инегень]] | ауыл | ↘ 176 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Иня (Алтай Республикасы)|Иня]] | ауыл | ↗ 730 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Иодро]] | ауыл | ↘ 268 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Кара Кобы|Қара Қобы]] | ауыл | ↗ 244 | [[Елинское ауылдық қонысы (Алтай Республикасы)|Елинское ауылдық қонысы]] | | [[Қарақол (Оңдай ауданы)|Қарақол]] | ауыл | ↘ 411 | [[Қарақол ауылдық қонысы|Қарақол ауылдық қонысы]] | | [[Каянча (ауыл)|Қаянша]] | ауыл | → 0 | [[Шашықман ауылдық қонысы|Шашықман ауылдық қонысы]] | | [[Каярлык|Қаярлық]] | ауыл | ↘ 195 | [[Елинское ауылдық қонысы (Алтай Республикасы)|Елинское ауылдық қонысы]] | | [[Кулада|Құлада]] | ауыл | ↘ 467 | [[Куладинское ауылдық қонысы|Құладин ауылдық қонысы]] | | [[Купчегень|Күпчеген]] | ауыл | ↘ 551 | [[Купчегенское ауылдық қонысы|Күпчеген ауылдық қонысы]] | | [[Курота]] | ауыл | ↗ 346 | [[Қарақол ауылдық қонысы|Қарақол ауылдық қонысы]] | | [[Малая Иня (Алтай Республикасы)|Кіші Иня]] | ауыл | ↘ 181 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Малый Яломан (ауыл)|Кіші Яломан]] | ауыл | ↗ 219 | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Нефтебаза (Алтай Республикасы)|Нефтебаза]] | ауыл | ↘ 62 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теньгинское ауылдық қонысы]] | | [[Нижняя Талда|Төменгі Талды]] | ауыл | ↗ 539 | [[Нижне-Талдинское ауылдық қонысы|Төменгі Талды ауылдық қонысы]] | | [[Озёрное (Оңдай ауданы)|Көлді]] | ауыл | ↗ 261 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] | | [[Оңдай]] | ауыл | ↗ 6105 | [[Оңдай ауылдық қонысы|Оңдай ауылдық қонысы]] | | [[Талда (Оңдай ауданы)|Талды]] | ауыл | ↘ 98 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] | | [[Теньга (ауыл)|Теңга]] | ауыл | ↘ 611 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] | | [[Туекта (ауыл)|Туекта]] | ауыл | ↘ 329 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] | | [[Улита (ауыл)|Ұлита]] | ауыл | ↗ 266 | [[Хабаровское ауылдық қонысы|Хабаровка ауылдық қонысы]] | | [[Хабаровка (Алтай Республикасы)|Хабаровка]] | ауыл | ↘ 274 | [[Хабаровское ауылдық қонысы|Хабаровка ауылдық қонысы]] | | [[Чуйозы]] | ауыл | | [[Ининское ауылдық қонысы|Ининское ауылдық қонысы]] | | [[Шашықман (ауыл)|Шашықман]] | ауыл | ↘ 691 | [[Шашықман ауылдық қонысы|Шашықман ауылдық қонысы]] | | [[Шиба (ауыл)|Шиба]] | ауыл | ↘ 301 | [[Теньгинское ауылдық қонысы|Теңгі ауылдық қонысы]] }} == Тұрғындары == 2021 жылғы Бүкілресейлік халық санағының мәліметтері бойынша: {|class="standard sortable" |- ! Халық !! Адам,<br>саны !! Барлық тұрғындардан<br>үлесі, % |- | [[Алтайлықтар|алтайлықтар]] || align="right" | 11 107 || align="right" | 79,95 % |- | [[Орыстар|орыстар]] || align="right" | 2 501 || align="right" | 17,8 % |- | басқалар || align="right" | 443 || align="right" | 3,15 % |- | барлығы || align="right" | 14 051 || align="right" | 100,00 % |} Ресей Экономикалық даму министрлігінің болжамына сәйкес, халық саны: * 2024 — 13,74 мың адам * 2035 — 12,58 мың адам {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ style="background:#d9e8f5; font-weight:bold;" | Халық саны |- ! style="background:#eef4f9;" | 1897 ! style="background:#eef4f9;" | 1916 ! style="background:#eef4f9;" | 1920 ! style="background:#eef4f9;" | 1926 ! style="background:#eef4f9;" | 1933 ! style="background:#eef4f9;" | 1939 ! style="background:#eef4f9;" | 1959 ! style="background:#eef4f9;" | 1970 ! style="background:#eef4f9;" | 1979 |- | 5 135 | <span style="color:green;">↗</span> 6 505 | <span style="color:green;">↗</span> 8 038 | <span style="color:green;">↗</span> 10 901 | <span style="color:green;">↗</span> 11 839 | <span style="color:green;">↗</span> 16 056 | <span style="color:red;">↘</span> 13 815 | <span style="color:green;">↗</span> 15 340 | <span style="color:red;">↘</span> 15 053 |- ! style="background:#eef4f9;" | 1989 ! style="background:#eef4f9;" | 2002 ! style="background:#eef4f9;" | 2003 ! style="background:#eef4f9;" | 2004 ! style="background:#eef4f9;" | 2005 ! style="background:#eef4f9;" | 2006 ! style="background:#eef4f9;" | 2007 ! style="background:#eef4f9;" | 2008 ! style="background:#eef4f9;" | 2009 |- | <span style="color:green;">↗</span> 16 308 | <span style="color:red;">↘</span> 15 642 | <span style="color:green;">↗</span> 15 710 | <span style="color:green;">↗</span> 15 776 | <span style="color:red;">↘</span> 15 700 | <span style="color:red;">↘</span> 15 500 | <span style="color:blue;">→</span> 15 500 | <span style="color:red;">↘</span> 15 415 | <span style="color:red;">↘</span> 15 352 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2010 ! style="background:#eef4f9;" | 2011 ! style="background:#eef4f9;" | 2012 ! style="background:#eef4f9;" | 2013 ! style="background:#eef4f9;" | 2014 ! style="background:#eef4f9;" | 2015 ! style="background:#eef4f9;" | 2016 ! style="background:#eef4f9;" | 2017 ! style="background:#eef4f9;" | 2018 |- | <span style="color:red;">↘</span> 15 046 | <span style="color:red;">↘</span> 14 678 | <span style="color:blue;">→</span> 14 678 | <span style="color:red;">↘</span> 14 513 | <span style="color:red;">↘</span> 14 505 | <span style="color:red;">↘</span> 14 442 | <span style="color:red;">↘</span> 14 339 | <span style="color:red;">↘</span> 14 328 | <span style="color:red;">↘</span> 14 312 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2019 ! style="background:#eef4f9;" | 2020 ! style="background:#eef4f9;" | 2021 ! style="background:#eef4f9;" | 2022 ! style="background:#eef4f9;" | 2023 ! style="background:#eef4f9;" | 2024 ! style="background:#eef4f9;" | 2025 ! style="background:#eef4f9;" | ! style="background:#eef4f9;" | |- | <span style="color:red;">↘</span> 14 234 | <span style="color:red;">↘</span> 14 142 | <span style="color:red;">↘</span> 14 051 | <span style="color:green;">↗</span> 14 206 | <span style="color:red;">↘</span> 14 049 | <span style="color:red;">↘</span> 14 025 | <span style="color:red;">↘</span> 14 021 | | |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңдай ауданы]] delhmxb0hzoxyzqgepl19dsdum8gk9w 0 657536 3655299 2860277 2026-09-16T08:22:44Z Makenzis 71333 /* Ұлттық */ 3655299 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы |атауы = {{ту|Коморлар}} Фомбони ФК |құрылған = [[1985 жыл|1985]] |стадионы = Stade El Hadj Ahmed Matoir |жарыс = Примера |маусым = [[2019 жыл|2019]] |орын = 1 | pattern_la1 = _greece16h | pattern_b1 = _greece16h | pattern_ra1 = _greece16h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFffff | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFffff | pattern_la2 = _fra16h | pattern_b2 = _fra16h | pattern_ra2 = _fra16h | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = 0000ff | body2 = 0000ff | rightarm2 = 0000ff | shorts2 = 0000ff | socks2 = 0000ff | pattern_la3 = _nigeria16h | pattern_b3 = _nigeria16h | pattern_ra3 = _nigeria16h | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = | body3 = | rightarm3 = | shorts3 = 008000 | socks3 = 008000 }} '''Фомбони футбол клубы''' — [[Комор аралдары|Комор аралдарының]] [[Фомбони]] қаласындағы футбол клубы. 1985 жылы құрылған. == Жетістіктері == === Ұлттық === * '''Коморлар чемпионы: 4''' 2001/02, 2014, 2019, 2025/26 === '''Liga Regional de Mwali: 7''' === 2006, 2007, 2008, 2011, 2012, 2014, 2019 * '''Коморлар кубогы: 1''' 2015 == Сілтемелер == * https://en.wikipedia.org/wiki/Comoros_Football_Federation {{Бастама}} [[Санат:Комор аралдары футбол клубтары]] [[Санат:1985 жылы құрылған футбол клубтары]] rk5ofn9uy65ve7xqshug8ti5g9igzum 0 665211 3654999 3594543 2026-09-15T14:39:07Z Гульмира Айтқұл 178969 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 3654999 wikitext text/x-wiki {{Мешіт | мешіт атауы = Үлкен мешіт және Дивриги ауруханасы | шынайы аты = ({{lang-tr|Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası}}) | суреті = DivrigiUluCami (2006).jpg | сурет атауы = | позициялық карта = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = | карта атауы = | карта ені = | мемлекет = [[Түркия]] | қала = Дивриги | статусы = [[ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері]] | ағымы = | мұсылмандардың діни басқармасы = | иесі = | мешіт түрі = | сәулет стилі = Селжүк сәулеті | жобаның авторы = Ахмед шах | сәулетшісі = | құрылысшысы = Хюррем шах бин Мугис Эль-Хилали | құрылыстың бастамашысы = | құрылыс құны = | қайырымгері = | алғашқы деректер = | құрылысы = 1228—1229 | құрылысы басталды = | құрылысы аяқталды = | жәдігерлер = | имамы = | қазіргі жағдайы = | жалпы ауданы = | көлемі = | ішкі ауданы = | сыйымдылығы = | биіктігі = | күмбездердің саны = | күмбездің биіктігі = | күмбездің диаметрі = | мұнаралар саны = | мұнаралардың биіктігі = | материал = тас | таравих = | ифтар және сухур = | кітапхана = | мектеп = | медресе = | сайты = | Commons = File:DivrigiUluCami (2006).jpg }} '''Үлкен мешіт және Дивриги ауруханасы''' ({{lang-tr|Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası}}) — ХІІІ ғасыр [[мешіт]]і мен Дивриги ауруханасын қамтитын үлкен [[Сәулет объектісі|сәулет кешені]], 1985 жылы [[ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері|ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік Мұра Тізіміне]] енгізілді.<ref>https://www.antalyahomes.ru/mirovoe-nasledie-unesco-v-turtsii {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718181423/https://www.antalyahomes.ru/mirovoe-nasledie-unesco-v-turtsii |date=2021-07-18 }} Мировое Наследие ЮНЕСКО на Территории Турции</ref> [[Түркия]]ның Дивриги қаласында орналасқан. == Тарихы == [[File:Divrigi Mosque from Kale1.jpg|солға|230px|]] Мешітті 1229 жылы Менгучак әмірі Ахмет Шах салған, ал оның әйелі Мелике Турхан Мелек аурухана ашқан. Бұл Анадолыдағы ең көне кешен. Мешіт тастардан тұрғызылған және Осман сәулет стиліндегі ең маңызды ескерткіштердің бірі болып саналады. Ол 1071 жылы Манцикерт шайқасында түріктердің [[Шығыс Рим империясы|Византия]] империясын жеңуі құрметіне салынған. Бас сәулетшісі - Хюррем шах бин Мугис Эль-Хилали.<ref>https://summerhomes.com/ru/mirovoe-kulturnoe-nasledie-velikaya-mechet-bolnica-divrigi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718181423/https://summerhomes.com/ru/mirovoe-kulturnoe-nasledie-velikaya-mechet-bolnica-divrigi |date=2021-07-18 }} Мировое культурное наследие: Великая мечеть и больница Дивриги</ref> Бұл [[ғимарат]] әлі күнге дейін әлемдегі [[ислам]] сәулет өнерінің ерекше үлгілерінің бірі болып қала береді. Дивриги мешіті 15, 19 және 20 ғасырларда қалпына келтірілгеніне қарамастан, жөндеу жұмыстары ғимараттың тұтастығын бұзбады.<ref>http://islam.ru/news/2020-02-10/57384 Необычная мечеть Дивриги привлекает все больше туристов</ref> == Архитектурасы == Мешіт [[цитадель]]дің оңтүстігінде, қазіргі қаланың маңында орналасқан. Кешен ашық сары тастан салынған. Алыстан [[михраб]] күмбезінің үстіндегі сегіз бұрышты конус төбесі көрінеді, мешіт пен аурухана солтүстіктен-оңтүстікке бағытталған. Мешіттің ішкі ауласының орнына ғимараттың бүкіл ұзындын қамтитын бес дәліз бар. [[File:Divrigi Darussifa entrance.JPG|солға|200px|]] Аурухана кешеннің оңтүстік бетінің үштен бірін алады, ол батыс қабырғадағы [[арка]] порталының ішінде орналасқан кішкене есіктен кіреді. [[Портал]] аурухана қабырғаларының жанындағы мешіттің қабырғаларынан жоғары биіктікке көтеріліп, батыс [[қасбет]]інде басымырақ келеді. Портал аурухана қабырғасынан шығып тұрған бір-бірінің ішінде орналасқан екі сәл иілген аркадан тұрады. Аркалардың ішінде тікбұрышты ойық бар, онда орналасқан орталық есік күрделі рельефті декормен қоршалған, оның үстінде ортасында бағанасы бар үлкен тікбұрышты терезе орналасқан. Жоспар бойынша ауруханада жабық [[медресе]] бар. Ол төрт [[Айуан (архитектура)|айваннан]] және екі қабатты бөлмелерден тұрады. Аурухана ішіндегі қоймаларда да күрделі оюлар бар. Мешіт ауруханаға қарағанда үлкен, бірақ онша күрделі емес, дегенмен ол күрделі де көрнекті оюлармен безендірілген. Мешіттің батыс және солтүстік екі порталдары бар, екеуі де әсем. 1241 жылы шығыс жағында [[Селжүктер|Селжүк]] стиліндегі портал салынып, кейін ол терезеге ауыстырылды. Қазіргі уақытта кіруге болатын мешіттің батыс кіреберісі негізінен тікбұрышты, тұрақты өрнектелген бедерлері бар. Ортасында кеңірек есіктің үстінде орнатылған кішкене дөңгелек арка бар. Солтүстік [[портал]] - бұл мешіттің негізгі кіреберісі. Онда сұлтан Алаеддин Кейкубад пен құрылысшы Ахмет Шахқа арналған арнау жазулары бар. Аурухананың негізгі кіреберісі сияқты, бұл портал да керемет шеберлікті көрсететін күрделі оюлармен көмкерілген. Порталдың әр түрлі бөліктері бір-бірімен байланысты емес; шын мәнінде, олардың барлығы әшекейленгендіктен, олар бір-бірімен назар аудару үшін бәсекелескендей.<ref>http://archnet.org/sites/1924/publications/4859 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718181429/http://archnet.org/sites/1924/publications/4859 |date=2021-07-18 }} Divrigi Ulu Camii ve Darüşşifası</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия мешіттері]] k1aq9gio3d1vwa57h09q4xeb5899qjl 3655109 3654999 2026-09-15T17:27:04Z Мағыпар 100137 [[Special:Contributions/Гульмира Айтқұл|Гульмира Айтқұл]] ([[User talk:Гульмира Айтқұл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3571155 wikitext text/x-wiki {{Мешіт | мешіт атауы = Үлкен мешіт және Дивриги ауруханасы | шынайы аты = ({{lang-tr|Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası}}) | суреті = DivrigiUluCami (2006).jpg | сурет атауы = | позициялық карта = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = | карта атауы = | карта ені = | мемлекет = [[Түркия]] | қала = Дивриги | статусы = [[ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері]] | ағымы = | мұсылмандардың діни басқармасы = | иесі = | мешіт түрі = | сәулет стилі = Селжүк сәулеті | жобаның авторы = Ахмед шах | сәулетшісі = | құрылысшысы = Хюррем шах бин Мугис Эль-Хилали | құрылыстың бастамашысы = | құрылыс құны = | қайырымгері = | алғашқы деректер = | құрылысы = 1228—1229 | құрылысы басталды = | құрылысы аяқталды = | жәдігерлер = | имамы = | қазіргі жағдайы = | жалпы ауданы = | көлемі = | ішкі ауданы = | сыйымдылығы = | биіктігі = | күмбездердің саны = | күмбездің биіктігі = | күмбездің диаметрі = | мұнаралар саны = | мұнаралардың биіктігі = | материал = тас | таравих = | ифтар және сухур = | кітапхана = | мектеп = | медресе = | сайты = | Commons = File:DivrigiUluCami (2006).jpg }} '''Үлкен мешіт және Дивриги ауруханасы''' ({{lang-tr|Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası}}) — ХІІІ ғасыр [[мешіт]]і мен Дивриги ауруханасын қамтитын үлкен [[Сәулет объектісі|сәулет кешені]], 1985 жылы [[ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері|ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік Мұра Тізіміне]] енгізілді.<ref>https://www.antalyahomes.ru/mirovoe-nasledie-unesco-v-turtsii {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718181423/https://www.antalyahomes.ru/mirovoe-nasledie-unesco-v-turtsii |date=2021-07-18 }} Мировое Наследие ЮНЕСКО на Территории Турции</ref> [[Түркия]]ның Дивриги қаласында орналасқан. == Тарихы == [[File:Divrigi Mosque from Kale1.jpg|солға|230px|]] Мешітті 1229 жылы Менгучак әмірі Ахмет Шах салған, ал оның әйелі Мелике Турхан Мелек аурухана ашқан. Бұл Анадолыдағы ең көне кешен. Мешіт тастардан тұрғызылған және Осман сәулет стиліндегі ең маңызды ескерткіштердің бірі болып саналады. Ол 1071 жылы Манцикерт шайқасында түріктердің Византия империясын жеңуі құрметіне салынған. Бас сәулетшісі - Хюррем шах бин Мугис Эль-Хилали.<ref>https://summerhomes.com/ru/mirovoe-kulturnoe-nasledie-velikaya-mechet-bolnica-divrigi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718181423/https://summerhomes.com/ru/mirovoe-kulturnoe-nasledie-velikaya-mechet-bolnica-divrigi |date=2021-07-18 }} Мировое культурное наследие: Великая мечеть и больница Дивриги</ref> Бұл ғимарат әлі күнге дейін әлемдегі [[ислам]] сәулет өнерінің ерекше үлгілерінің бірі болып қала береді. Дивриги мешіті 15, 19 және 20 ғасырларда қалпына келтірілгеніне қарамастан, жөндеу жұмыстары ғимараттың тұтастығын бұзбады.<ref>http://islam.ru/news/2020-02-10/57384 Необычная мечеть Дивриги привлекает все больше туристов</ref> == Архитектурасы == Мешіт [[цитадель]]дің оңтүстігінде, қазіргі қаланың маңында орналасқан. Кешен ашық сары тастан салынған. Алыстан [[михраб]] күмбезінің үстіндегі сегіз бұрышты конус төбесі көрінеді, мешіт пен аурухана солтүстіктен-оңтүстікке бағытталған. Мешіттің ішкі ауласының орнына ғимараттың бүкіл ұзындын қамтитын бес дәліз бар. [[File:Divrigi Darussifa entrance.JPG|солға|200px|]] Аурухана кешеннің оңтүстік бетінің үштен бірін алады, ол батыс қабырғадағы [[арка]] порталының ішінде орналасқан кішкене есіктен кіреді. [[Портал]] аурухана қабырғаларының жанындағы мешіттің қабырғаларынан жоғары биіктікке көтеріліп, батыс [[қасбет]]інде басымырақ келеді. Портал аурухана қабырғасынан шығып тұрған бір-бірінің ішінде орналасқан екі сәл иілген аркадан тұрады. Аркалардың ішінде тікбұрышты ойық бар, онда орналасқан орталық есік күрделі рельефті декормен қоршалған, оның үстінде ортасында бағанасы бар үлкен тікбұрышты терезе орналасқан. Жоспар бойынша ауруханада жабық [[медресе]] бар. Ол төрт [[Айуан (архитектура)|айваннан]] және екі қабатты бөлмелерден тұрады. Аурухана ішіндегі қоймаларда да күрделі оюлар бар. Мешіт ауруханаға қарағанда үлкен, бірақ онша күрделі емес, дегенмен ол күрделі де көрнекті оюлармен безендірілген. Мешіттің батыс және солтүстік екі порталдары бар, екеуі де әсем. 1241 жылы шығыс жағында [[Селжүктер|Селжүк]] стиліндегі портал салынып, кейін ол терезеге ауыстырылды. Қазіргі уақытта кіруге болатын мешіттің батыс кіреберісі негізінен тікбұрышты, тұрақты өрнектелген бедерлері бар. Ортасында кеңірек есіктің үстінде орнатылған кішкене дөңгелек арка бар. Солтүстік [[портал]] - бұл мешіттің негізгі кіреберісі. Онда сұлтан Алаеддин Кейкубад пен құрылысшы Ахмет Шахқа арналған арнау жазулары бар. Аурухананың негізгі кіреберісі сияқты, бұл портал да керемет шеберлікті көрсететін күрделі оюлармен көмкерілген. Порталдың әр түрлі бөліктері бір-бірімен байланысты емес; шын мәнінде, олардың барлығы әшекейленгендіктен, олар бір-бірімен назар аудару үшін бәсекелескендей.<ref>http://archnet.org/sites/1924/publications/4859 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718181429/http://archnet.org/sites/1924/publications/4859 |date=2021-07-18 }} Divrigi Ulu Camii ve Darüşşifası</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия мешіттері]] l1zqmnhg68sshdj0e5nu2ba4w1dne9u 0 665880 3655165 3653584 2026-09-15T18:22:38Z ~2026-49887-84 185702 /* Зообақ */ 3655165 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Ақиар |шынайы атауы = {{lang-crh|Aqyar}}<br />{{lang-uk|Севастополь}} |сурет = Sevastopol Collage 2015.png |сурет атауы = |жағдайы = ерекше мәртебеге ие қала |ел = Украина |елтаңба = COA of Sevastopol.svg |ту = Flag of Sevastopol.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 44|lat_min = 36|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 32|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = Ақиар қалалық кеңесі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Губернатор |басшысы = Михаил Владимирович Развожаев |құрылған уақыты = 1783 жылы |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = ↘558 302 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы = 646,48 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = орыстар — 81 %, украиндар — 14,2 % және басқалары |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +7 8692 |пошта индексі = |пошта индекстері = 299000-299699 |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Sevastopol |сайты = https://sev.gov.ru/ |сайт тілі = ru |add1n = Марапаттары |add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|түрі=қала}} {{Ленин ордені|түрі=қала}} {{Қазан төңкерісі ордені|түрі=қала}} {{Қызыл Ту ордені|түрі=қала}} |add2n = |add2 = }} '''Ақиар''' ({{lang-crh|Aqyar}}, {{lang-uk|Севастополь}}) — [[Қара теңіз]] жағалауындағы [[Қырым]] түбегінің оңтүстік-батысындағы қала. Мұздатылмайтын теңіз саудасы мен балық аулау порты, өндірістік, ғылыми-техникалық, рекреациялық және мәдени-тарихи орталық. «Батыр қала» атағын иеленген. Ресей Федерациясының Қара теңіз флотының негізгі теңіз базасы Ақиарда орналасқан. 2014 жылға дейін қалада Украинаның Әскери-теңіз күштерінің негізгі теңіз базасы да болды. Ақиар қаласы Ресейдегі федералды маңызы бар тарихи қоныстар тізіміне және Украинаның тарихи қоныстары тізіміне енгізілген. Ақиар аумағының мемлекеттік жері даулы аумақты бақылайтын [[Ресей]] мен БҰҰ-ға мүше мемлекеттердің көпшілігі мойындаған [[Украина]] арасындағы келіспеушіліктердің тақырыбы болып табылады. Ресейдің федералды құрылымы бойынша Ақиар Ресей Федерациясының субъектісі — федералды маңызы бар қала. Украинаның әкімшілік бөлінуіне сәйкес, Ақиар — бұл Украина аймағы — ерекше мәртебесі бар қала. == Этимологиясы == 1783 жылы Ақиар айлағында әскери-теңіз порты әрі қала ретінде құрылған. 1784 жылы Ресей империясындағы сол кездегі жаңа қалаларға жалған грекше атау беру дәстүріне сәйкес, қала Севастопол - «қасиетті қала» ([[Грек тілі|грекше]] себастос - «аса құрметті, қасиетті», полис - «қала») деп аталды. 1797 жылы император [[Павел I|I Павел]] қаланың атын ''Ақияр'' деп өзгертті, бірақ I Павел жарлығы кезінде қала Ақиярмен қатар Севастопол деп аталды, бұл сол басылым жылдарындағы карталар мен атластармен дәлелденді. 1826 жылы Сенат қаулысымен Севастопол атауы қалаға қайтарылды<ref>[https://ria.ru/20090220/162698570.html Ақиар бекінісінің құрылу тарихы. Анықтама]</ref>. == Географиясы == === Орналасқан жері және ландшафты === Су аймағы аумағын – 216 км² қосқанда қала аумағының ауданы 1079,6 км² болады. 2019 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша федералды Ақиар қаласы жерлерінің құрамында мыналар бөлінеді<ref>{{Cite web|url=http://sevreestr.ru/actions/act-mon/mon_zem_18|title=Сведения о распределении земельного фонда города Севастополя по состоянию на 01.01.2019|website=sevreestr.ru|access-date=2022-02-15}}</ref>: * 50 км² — тұрғын үй құрылысына арналған жерлер; * 16 км² — қоғамдық-іскерлікті дамытуға арналған жерлер; * 20 км² — өнеркәсіптікке арналған жерлер; * 23 км² — жалпы пайдаланысқа арналған жерлер; * 17 км² — көлік, байланыс, инженерлік қатынасқа арналған жерлер; * 277 км² — ауыл шаруашылығы мақсатында пайдалануға арналған жерлер; * 8 км² — ерекше қорғалатын аумақтар мен нысандарға арналған жерлер; * 14 км² — су қорына арналған жерлер; * 355 км² — орман шаруашылығы мен орман саябақтарына арналған жерлер; * 49 км² — әскери және басқа да тәртіптік нысандар астындағы жерлер; * 10 км² — басқа арнаулы мақсаттағы нысандардың астындағы жерлер; * 25 км² — қала құрылысына немесе басқа қызметке қатысы жоқ жерлер. Ақиар қаласы Қырым түбегінің оңтүстік-батыс бөлігінде, [[Хераклей түбегі|Хераклей түбегінде]] орналасқан. Қаланың тарихи орталығы [[Ақиар шығанағы|Ақиар шығанағының]] оңтүстік жағында орналасқан. Федералдық маңызы бар қаланың (Ақиар қалалық кеңесі) аумағы ([[Қырым Автономиялық Республикасы|Автономиялық]]) Қырым Республикасының әкімшілік бірліктерімен — солтүстік-шығыста [[Бақшасарай ауданы|Бақшасарай ауданымен]], ал оңтүстік-шығыста — Ялта қалалық аймағының (Ялта қалалық кеңесі) аумағымен шектеседі; құрлықтағы шекараларының жалпы ұзындығы 106 км болады. Батысында және оңтүстігінде Ақиар аймағының аумағы [[Қара теңіз]] жағалауымен шектелген, оның жалпы ұзындығы 152 км болады. Шеткі нүктелері: * солтүстікте — Ұлы Қол мүйісі, * оңтүстікте — Николай мүйісі, * батыста — Херсонес мүйісі, * шығыста — [[Ай-Петри яйласы|Ай-Петри яйласындағы]] [[Таш Байыр]] тауы. Қырым тауларының барлық үш негізгі тізбегі Ақиар аймағының аумағында басталады: * Оңтүстік тізбегі — [[Балықлава шыңдары]], * Ішкі тізбек — [[Көк Ағаш таулары]], * Сыртқы тізбек — Қаратау қыраты. Ландшафттардың негізгі түрлері: * Сасық Әлім — бетегелі дала, жазықты-сай ландшафт (қаланың солтүстік бөлігі); * Хераклей куэстадан тыс, ксерофитті-селдірбұталы (ең үлкен аумақты алып жатыр); * Балықлава аласа таулы, шеткі-тізбекті, бұталы орманды (Балықлава аймағы); * Байдар тау бөктерінде, таулы қазаншұңқыр, орманды дала (Балықлава ауданының шеткі оңтүстік-шығысында ең кішкентай аумақты алып жатыр). Ақиар аумағы арқылы [[Белбек (өзен)|Белбек]], [[Шорғын (өзен)|Шорғын]] және [[Қашы (өзен)|Қашы]] өзендері ағып, толық сулылығы бойынша тиісінше Қырымда бірінші, екінші және төртінші орындарды алады. Ақиар маңындағы жағалау ыңғайлы, жақсы қорғалған қатпайтын шығанақтардың көптігіне (30-дан астам) байланысты Қырым үшін бірегей келеді. Ең ұзын Ақиар шығанағының бұралмалы жағалаулары түбекке сегіз шақырымнан астам жерге енеді. Жартасты мүйістер табиғи қамалдар болып табылады. Ақиар шығанағы әлемдегі ең ыңғайлы шығанақтардың бірі болып саналады. Ақиардың қорғалатын аймақтары: * [[Байдар қорықшасы|Байдар]] — жалпымемлекеттік маңызы бар ландшафттық қорықша. * [[Казаша шығанағы (қорықша)|Казаша шығанағы]] — жалпымемлекеттік маңызы бар жалпы зоологиялық, гидрологиялық қорықша. * [[Айя мүйісі]] — жалпымемлекеттік маңызы бар ландшафттық қорықша. * [[Феленк мүйісі (қорықша)|Феленк мүйісі]] — жалпымемлекеттік маңызы бар ландшафттық қорықша. * Феленк мүйісіне жақын жағалаудағы су кешені. * Ұлы Қол мүйісіне жақын жағалаудағы су кешені. * Херсон қорығына жақын жағалаудағы су кешені — жергілікті маңызы бар гидрологиялық ескерткіші. * Сарыш-Ласпи жағалау-су кешені — табиғаттың гидрологиялық ескерткіші. * Ласпи жартастары — қорық шатқалы. * Ушаков сайы — жергілікті маңызы бар ботаникалық табиғат ескерткіші. {|class="graytable" |+ | width="29%"|[[Сурет:Sevastopol004.jpg|centre|216px]] | width="5%"| | width="32%"|[[Сурет:Balaclava bay.jpg|centre|216px]] | width="5%"| | [[Сурет:Балаклавские горы.jpg|centre|235px]] |- | align="center"|[[Оңтүстік шығанағы (Ақиар)|Оңтүстік шығанағы]] | | align="center"|[[Балықлава шығанағы]] | | align="center"|Ақиардың [[Балықлава шыңдары|Балықлава шыңдарынан]] көрінісі |} === Климаты === Ақиар қалалық кеңесіне бағынатын аумақтағы климат Қырымның Оңтүстік жағалауының субтропиктік климатына жақын және қаланы Феленк мүйісі шекарасының бойымен екіге бөлетін екі микроклиматтық субзонада өзіндік сипаттамалары бар: * тау етегінде – салыстырмалы түрде жұмсақ, теңіздік, қоңыржай континенттік, * оңтүстік-шығыс жағалауда – субтропиктік Жерорта теңізді (Кеппеннің белгісі бойынша: Cfa). Жыл бойы ауаның орташа айлық температурасы оңтайлы. Ең суық ай — ақпан (орташа температурасы +2,8ºС), ең жылысы — шілде (орташа температура +22,4ºС). Ақиар жағалауындағы Қара теңіздің беткі су қабатының температурасы да әрқашан нөлден жоғары, ал шілдеде орташа +22,4 ºС құрайды. Атмосфералық жауын-шашын жыл бойы біркелкі түседі: жылына 280-ден 400 мм-ге дейін. Жылдың ең құрғақ айы – мамыр болып келеді. {{Қаланың ауа райы | Ені = | Жағдайы = | Жер_ілік = Ақиардың | Дерекнама = [http://www.weatherbase.com/weather/weatherall.php3?s=339451&refer=/&units=metric Ауа райы туралы мәліметтер базасы], [http://www.svali.ru/catalog~91~33991~index.htm Туристік портал] | Қаң_ор =2.9 | Қаң_ор_ж-ш =26 | Ақп_ор =2.8 | Ақп_ор_ж-ш =25 | Нау_ор =5.4 | Нау_ор_ж-ш =24 | Сәу_ор =9.8 | Сәу_ор_ж-ш =27 | Мам_ор =15.1 | Мам_ор_ж-ш =18 | Мау_ор =19.5 | Мау_ор_ж-ш =26 | Шіл_ор =22.4 | Шіл_ор_ж-ш =32 | Там_ор =22.1 | Там_ор_ж-ш =33 | Қыр_ор =18.1 | Қыр_ор_ж-ш =42 | Қаз_ор =13.8 | Қаз_ор_ж-ш =32 | Қар_ор =8.8 | Қар_ор_ж-ш =42 | Жел_ор =5.0 | Жел_ор_ж-ш =52 | Жыл_ор =12.2 | Жыл_ор_ж-ш =379 | Қаң_ор_мин =-0.2 | Қаң_ор_макс =5.9 | Ақп_ор_мин =-0.4 | Ақп_ор_макс =6.0 | Нау_ор_мин =2.0 | Нау_ор_макс =8.9 | Сәу_ор_мин =6.1 | Сәу_ор_макс =13.6 | Мам_ор_мин =11.1 | Мам_ор_макс =19.2 | Мау_ор_мин =15.5 | Мау_ор_макс =23.5 | Шіл_ор_мин =18.2 | Шіл_ор_макс =26.5 | Там_ор_мин =17.9 | Там_ор_макс =26.3 | Қыр_ор_мин =13.9 | Қыр_ор_макс =22.4 | Қаз_ор_мин =9.9 | Қаз_ор_макс =17.8 | Қар_ор_мин =5.4 | Қар_ор_макс =12.3 | Жел_ор_мин =2.0 | Жел_ор_макс =8.1 | Жыл_ор_мин =8.5 | Жыл_ор_макс =15.9 | Қаң_а_макс =20.4 | Қаң_а_мин =-20.0 | Ақп_а_макс =23.9 | Ақп_а_мин =-22.0 | Нау_а_макс =27.2 | Нау_а_мин =-17.7 | Сәу_а_макс =31.1 | Сәу_а_мин =-4.4 | Мам_а_макс =34.0 | Мам_а_мин =0.6 | Мау_а_макс =35.6 | Мау_а_мин =6.7 | Шіл_а_макс =38.3 | Шіл_а_мин =11.1 | Там_а_макс =39.0 | Там_а_мин =10.6 | Қыр_а_макс =37.5 | Қыр_а_мин =2.0 | Қаз_а_макс =32.8 | Қаз_а_мин =-7.5 | Қар_а_макс =28.5 | Қар_а_мин =-12.5 | Жел_а_макс =22.7 | Жел_а_мин =-21.9 | Жыл_а_макс =39.0 | Жыл_а_мин =-22.0 | Қаң_су = | Ақп_су = | Нау_су = | Сәу_су = | Мам_су = | Мау_су = | Шіл_су = | Там_су = | Қыр_су = | Қаз_су = | Қар_су = | Жел_су = | Жыл_су = }} Күн сәулесінің ұзақтығы 2350 сағаттан асады (оның ішінде сәуір-қазан айларында 1898 сағат), ал шілдеде Ақиарда бұлттармен жабылмаған күн дискісі 356 сағат бойы аспанда үстемдік етеді. Бұл шығыста – [[Ялта]] мен [[Алушта|Алуштаға]] қарағанда бірнеше сағатқа және Қара теңіздің оңтүстігіндегі [[Батуми]] қаласына қарағанда 122 сағатқа көп. == Тарихы == === Бастауы === [[Сурет:Руины Херсонеса.JPG|thumb|left|300px|Херсонесостың қирандылары]] Мұнда өмір сүрген ең көне тұрғындар мен бірінші айтылған халық — [[Тауырлар|тауырлардың]] — ізі аз ғана қалды. Қала маңында кромлехтер мен долмендер сақталған. Б. з. б. V ғасырда Хераклея Понти тұрғындары, ежелгі гректер [[Тауриялық Херсонес|Тауриялық Херсонестың]] негізін қалады. Қаланың бұрынғы іргетасы туралы нұсқа бар, оны Страбон Херсонес деп атаған. Қазір Херсонесостың қирандылары Ақиардың Гагарин ауданында, Херсонес қорық-мұражайы орналасқан қала шегінде орналасқан. Қазіргі Ақиардың едәуір бөлігін Херсонестің хорасы (ауылшаруашылық аумағы) алып жатты. Херсонес тәуелсіз қала болды, Рим, содан кейін Византия империяларының құрамында болды. Саяхат кезінде әулие апостол Андрей Херсонеске келді. Херсонесте апостолдық еркек Рим папасы әулие Климент (б.з. I ғасыр) шейіт болды. Әулие Мартин, Рим Папасы Херсонесте қуғында қайтыс болды (б.з. VII ғ.). 988 жылы Херсон қаласын (қала Византия дәуірінде осылай атала бастады; ежелгі орыс деректерінде - Корсун) Киев кінәзі Владимир Святославич басып алып, өзінің жақтастарымен бірге мұнда христиан дінін қабылдады. Осылайша, Херсонес Рустің шоқыну рәсімінен өтуі үшін ең ықтимал орын болып саналады. Бұл туралы тарихи деректерде тікелей расталмаған. Бірақ басқа жағынан, сол кездегі басқа шоқындыру рәсімдері, херсонестен басқа, Ресей аумағында болған-болмағаны белгісіз. Херсонес 1399 жылы Едіге басқарған Алтын Орда әскерлерімен ақыры жойылды. Ақиар кейіннен өскен аумақ XIII ғасырда Византиядан бөлінген Теодоро кінәздігіне, сонымен қатар жартылай (және XIV ғасырдың екінші жартысынан бастап) 1475 жылы Осман империясы Қырымдағы Теодоро мен Генуез иеліктерінің барлық жерін басып алғанға дейін Генуя Республикасына тиесілі болды. 1475-1781 жылдары – ішінара Қырым хандығы, ішінара тікелей Осман империясы тиесілі болды. 1771 жылы қазіргі Ақиар аумағын келесі орыс-түрік соғысы кезінде орыс әскерлері басып алды, 1773 жылға қарай Ақиар шығанағының жағасында алғашқы жағалау бекіністерінің құрылысы басталды, оның құрылыс қарқыны 1778 жылы А.В.Суворовтың тексерісінен кейін өсті. === Қаланың құрылуы және өсуі === Қырым Ресейге қосылғаннан кейін бірден II дәрежелі капитан Иван Берсенев басқаратын «Осторожный» фрегаты императрицаның бұйрығымен түбекке стратегиялық қажетті әскери кемежай салдыруға оңтүстік-батыс жағалаудан айлақ таңдау үшін жіберілді. 1783 жылы сәуірде ежелгі Тауриялық Херсонес қаласының қирандыларынан алыс емес Ақтиар ауылының жанындағы шығанақты зерттеп, Берсенев оны болашақ Қара теңіз флотының кемелері үшін база ретінде ұсынды. Қазіргі Ақиардың қаланған күні 1783 жылдың 3 (14) маусымы болып саналады. Бұл күні контр-адмирал Фома Фомич Мекензидің жетекшілігімен Ақиардың алғашқы төрт тас ғимараттың: Ақиар эскадрилиясының қолбасшысы Томас Мекензидің (Фома Фомич) үйі, кішкентай шіркеу, Адмиралтейдегі ұстахана және кейінірек Графская деп аталған айлақтың іргесі қаланды. Қаланың негізін қалаушы шотландық контр-адмирал Фома Фомич Мекензи болды. Бірақ бес жыл бұрын [[Александр Васильевич Суворов|Александр Суворовтың]] шешімімен Ақиар шығанағының жағасында алғашқы топырақ бекіністер салынып, орыс әскерлері орналасты. 1784 жылы 10 (21) ақпанда [[II Екатерина|II Екатеринаның]] Жарлығымен [[Григорий Александрович Потемкин|Г.А.Потемкинге]] үлкен бекініс салып, оны Севастополь деп атауға бұйрық бергенше, қала орнында Қырым татарларының Ақжар ауылы атауына сәйкес, елді мекеннің алғашқы атауы Ахтиар болды. Қала Потемкиннің жаңаресейлік жерлерінен алған қаражатына салынды. Әкімшілік жағынан Ақиар [[Екатеринослав наменгерлігі|Екатеринослав наменгерлігінің]] құрамында құрылған Таурия облысының құрамына кірді. [[Сурет:AFRE Sevastopol.jpg|thumb|left|300px|Ақиар бекінісінің жоспары. «Ресей империясы бекіністерінің атласы» — СПб, 183? жыл]] Қаланың атауы ''Σεβαστός'' (Севастос) — «мәртебелі, қасиетті» және ''πόλη'' (полис) — «қала» деген екі грек сөзінен тұрады. Севастос — латын тіліндегі «Август» атауының баламасы, сондықтан Севастополь сонымен қатар «августтық қаласы», «императорлық қала» дегенді білдіреді. Кеңес әдебиетінде империялық атаққа қатысы жоқ аудармалар берілді, мысалы, Үлкен Кеңес Энциклопедиясында бұл атау «айбарлы қала», «даңқ қаласы» деп аударылған. 1797 жылы император [[I Павел]] қаланы Ақтиар деп өзгертті. 1826 жылы Сенат жарлығымен қала бұрынғы, грек атауы – Севастопольге қайтарылды. Қала құрылысының бастапқы сұлбасын жүзеге асыруды 1788 жылы кемежайдың және Ақтиар эскадрилиясының қолбасшысы болып тағайындалған [[Федор Федорович Ушаков|Ф.Ф.Ушаков]] қолға алды. Көптеген үйлер, казармалар, ауруханалар, жолдар, базарлар, құдықтар салды. [[Сурет:Lithograph Of Sevastopol.jpg|thumb|left|250px|Қаланың көрінісі, Ақиардың айлағы мен бекіністері, литография, 1850-жылдары]] 1802 жылы Ақтиар жаңадан құрылған [[Таурия губерниясы|Таурия губерниясының]] құрамына кірді, ал екі жылдан кейін [[Ресей империясы|Ресей империясының]] Қара теңіздегі негізгі әскери кемежай болып жарияланды. Сол 1804 жылы сауда кемежайы жабылды, шынында, 1808 жылы ашылған еді, бірақ 1809 жылдан 1820 жылға дейін қалада ресей ішкі сауда кемежайын ашқанша қайта жабылды. 1867 жылға дейін Ақтиарда халықаралық сауда порты болған жоқ. Қала флот үшін жұмыс істейтін әскери қала болды. 1822 жылы Ақтиардағы 25 мың халқының 500-ден азы бейбіт тұрғындар болды. Дегенімен де, қала тарихының бастапқы кезеңі тек әскери істермен ғана байланысты емес, мысалы, 1827 жылы Ақтиар қаласының ішіндегі ең көне елді мекен болып табылатын [[Тауриялық Херсонес|Тауриялық Херсонестің]] археологиялық қазбалары басталды. [[Сурет:Ivan Constantinovich Aivazovsky - The Russian Squadron on the Sebastopol Roads.jpg|thumb|right|300px|Ақиардағы кеме тоқтайтын қолайлы орында орыс эскадрасы. Айвазовский, 1846 жыл]] 1830 жылы Ақиарда [[Орыс-түрік соғысы (1828-1829)|1828-1829 жылдардағы орыс-түрік соғысы]] кезінде карантиндік шаралармен туындаған ірі көтеріліс болды, бұл 1830-1831 жылдардағы тырысқақ толқулар сериясының алғашқыларының бірі болды. Ол 3 (15) маусымда басталып, тез арада матростар, сарбаздар мен қаланың төменгі топтары тартылды. 4 (16) маусымда көтерілісшілер қала губернаторы [[Николай Алексеевич Столыпин|Н.А.Столыпинді]] және бірнеше шенеуніктерді өлтірді, ал 7 (19) маусымға дейін қала көтерілісшілердің қолында болды. Көтеріліс басылғаннан кейін 1580 қатысушы әскери сотқа тартылып, оның 7-уі ату жазасына кесілді. Ақиардың қарқынды өсуінің басталуы [[Михаил Петрович Лазарев|М.П.Лазаревтың]] есімімен тығыз байланысты. 1832 жылы Қара теңіз флоты штабының басшысы, кейін флот пен кемежайлардың бас қолбасшысы және қаланың әскери губернаторы болып тағайындалған ол Корабельная және Южная шығанағы жағалауында кеме жөндеу және кеме жасау кәсіпорындарымен адмиралтейлік тұрғызды. Осылайша флоттың өндірістік базасын құрып, М.П.Лазарев қаланы қайта құруға және дамытуға кірісті, сол үшін 1840 жылы 25 қазанда (6 қараша) Ақиардың бірінші негізгі жоспары әзірленіп, қабылданды. Атап айтқанда, Орталық төбенің «Заңсыздық жотасы» деп аталатын бір қабатты ғимараты бұзылып, классицизм рухындағы ғимараттарға жол ашылды. Сонымен қатар, Ақиар тұрғындарының саны Қырымның басқа қалаларына қарағанда тез өсті. 1850 жылы 45 046 адамды құрады, оның 32 692 төменгі әскери шенділері болды. Қаланың одан әрі дамуы 1851 жылғы негізгі жоспарда қарастырылған еді, бірақ оны жүзеге асыруға [[Қырым соғысы]] кедергі болды. === Қырым соғысы, Ақиардың одан әрі дамуы === [[Сурет:1856 Sevastopol.png|thumb|right|200px|Қырым соғысы кезіндегі Ақиар және оның маңайы. Богданович М. И. «1853–1856 жылдардағы Шығыс соғысы». — Санкт-Петербург: Ф. Сущинский баспаханасы, 1876.]] [[Сурет:Петропавловский собор 1856.jpg|thumb|right|200px|Петропавловск киеханасы. 1856 ж.]] [[Сурет:Coat of arms of Sevastopol 1893.svg|thumb|right|200px|Ақиардың 1893 ж. елтаңбасы]] Ақиар 1853–1856 жылдардағы Қырым соғысында маңызды рөл атқарды. 1854 жылы 2 (14) қыркүйекте [[Британ империясы|Англия]], [[Франция]] және [[Осман империясы|Түркияның]] 62 мың адамнан тұратын біріккен әскері [[Көзлеу]] маңына келіп түсіп, Ақиарға қарай бағыт алды. Қаланы қорғауға 25 мың теңізші мен 7 мың адамнан тұратын гарнизон жұмылдырылды. Шабуылдаушы тараптың флоты да айтарлықтай басымдыққа ие болды. Осыған байланысты кейіннен Ақиар шығанағына кіреберісті бөгеп, қарсылас флотының өтуіне жол бермеу мақсатында Ресей кемелерін суға батыру туралы шешім қабылданды. [[Виктор Гюго]] Ақиар қоршауын [[Троя]] қоршауымен салыстырды. Тарихшы [[Камилл Руссе]] Гюго метафорасын былай түсіндіреді:''«Мұның бәрі Азия мен Еуропаның шекарасында, ұлы империялар тоғысқан жердің бір түкпірінде де орын алды… Троя түбінде он жыл, Ақиар түбінде он ай»''. 25 қыркүйекте қала қоршау жағдайында деп жарияланып, 349 күнге созылған [[Ақиардың қорғанысы (1854—1855)|Ақиардың қаһармандық қорғанысы]] басталды. Ол 1855 жылы 27 тамызға дейін (8 қыркүйек) жалғасты. Қорғаушылардың теңдессіз ерлігі арқасында, алты жаппай бомбалау мен екі шабуылға қарамастан, одақтастар Ақиар әскери-теңіз бекінісін ала алмады. Ресей әскерлері [[Солтүстік жақ (Ақиар)|Солтүстік жаққа]] шегінгенімен, қарсыласқа тек қираған үйінділерді қалдырды. Одақтастардың Ақиарды басып алуы 1856 жылы 23 маусымға (5 шілде) дейін созылды. 1856 жылы жасалған [[Париж бітім шарты (1856)|Париж бітім шарты]] бойынша Ресей мен Түркияға Қара теңізде әскери флот ұстауға тыйым салынды. Қираған қала уақытша стратегиялық маңызын жоғалтқанымен, ірі туризм орталығына айналды. Әскери порт жойылғаннан кейін Ақиарға шетелдік сауда кемелерінің кіруіне рұқсат етілді. 1867 жылы Ақиарға [[Марк Твен]] келді. Ол «Шетелдегі аңғалдар» атты шығармасында қаланы былай сипаттаған: <blockquote> Помпея Ақиарға қарағанда әлдеқайда жақсы сақталған. Қай тарапқа көз салсаң да, қирандылар, тек қирандылар көрінеді. Қираған үйлер, опырылған қабырғалар, үйінділер — айнала тұтастай қираған. Бұл жерге алапат жер сілкінісі бар күшімен соққы бергендей әсер қалдырады. Соғыс мұнда бір жарым жыл бойы жүріп, қаланы күн астында бұрын-соңды болмаған аянышты қирандыларға айналдырған. Бірде-бір үй аман қалмаған, олардың ешқайсысында тұру мүмкін емес. Бұдан да қорқынышты әрі ауқымды қирауды елестету қиын. Мұндағы үйлер берік салынған, тастан тұрғызылған еді. Алайда зеңбірек ядролары оларға қайта-қайта тиіп, шатырларын қиратып, қабырғаларын жоғарыдан төменге дейін ойрандаған. Енді мұнда жарты мильге созылған аумақта қираған пеш мұржаларынан басқа ештеңе қалмаған. Бұл үйлердің бұрын қандай болғанын анықтау мүмкін емес. Ең ірі ғимараттардың бұрыштары қираған, бағандары қақ айырылған, карниздері күл-талқан болған, ал қабырғаларында көптеген ойықтар пайда болған. Кейбір ойықтардың пішіні соншалықты дөңгелек әрі тегіс, оларды бұрғымен тескендей көрінеді. Басқалары қабырғаны толық тесіп өтпеген, соның өзінде онда әдейі тегістелгендей, тегіс әрі анық із қалған. Жекелеген зеңбірек ядролары қабырғаларға қадалып қалған, олардың астынан тат басқан іздер сорғалап, тас бетінде қара жолақтар түзген. </blockquote> 1875 жылы елдің құрлықтағы аумағын қаламен байланыстыратын [[Лозовая—Ақиар теміржолы|Харьков—Лозовая—Ақиар теміржолы]] салынды. Ресейдің Қара теңіз флотын қайта жандандыру қажеттілігі [[Орыс-түрік соғысы (1877—1878)|1877–1878 жылдардағы орыс-түрік соғысы]] кезінде қайта туындады. Бұл кезде Түркия Қара теңізге құрышты флотын шығарса, Ресей оған тек қаруландырылған сауда кемелері мен шағын әскери кемелерді ғана қарсы қоя алды. 1890 жылы Ақиар бекіністер санатына енгізіліп, сауда порты [[Кефе|Кефеге]] көшірілді. === XX ғасырдың басындағы Ақиар === 1901 жылы қалада алғашқы социал-демократиялық үйірмелер пайда болды. 1902 жылы олар ''«Ақиар жұмысшылар ұйымына»'' біріктірілді, ал оның негізінде 1903 жылы РСДЖП-ның Ақиар комитеті құрылды. 1905 жылы 14 (27) мамырда инженер О. И. Энберг пен сәулетші В. А. Фельдманның жобасы бойынша салынған, суретші [[Франц Алексеевич Рубо|Ф. А. Рубоның]] туындысы — әлемге әйгілі «1854–1855 жылдардағы Ақиар қорғанысы» мәнзарасы ашылды. [[Бірінші орыс төңкерісі]] жылдарында «Потёмкин» құрышпен жабдықталған әскери кемесінде көтеріліс болып, оның үлгісі Қара теңіз флотының басқа кемелеріндегі матростардың да бас көтеруіне түрткі болды. 1905 жылғы қарашада қарулы көтеріліске 14 әскери кеменің экипаждары, порт пен теңіз зауытының жұмысшылары, сондай-ақ гарнизон әскері қатысты. 1905 жылы 14 (27) қарашада «Очаков» крейсерінде қызыл ту көтерілді. Революциялық флоттың кемелерінен құралған алғашқы бірлестікті лейтенант [[Петр Петрович Шмидт|П. П. Шмидт]] басқарды. Көтеріліс әскер тарапынан басып-жаншылып, оның басшылары П. П. Шмидт және басқа да қатысушылар ату жазасына кесілді. === Азамат соғысы === 1917 жылы [[Қазан төңкерісі|Қазан төңкерісінен]] кейін қаладағы билік Жұмысшы және солдат депутаттары кеңесінің қолына өтті. Кеңесте [[Социалист-революционерлер партиясы|эсерлер]] мен [[Меньшевиктер|меньшевиктер]] билік жүргізген қысқа кезеңнен кейін жаңа сайлау өткізіліп, онда [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|большевиктер]] көпшілік орынға ие болды. Кеңес өкіметі 1920 жылы 15 қарашада большевиктердің қаланы басып алып, [[Петр Николаевич Врангель|Врангель]] әскерлерінің шегінуінен кейін түпкілікті орнады. Тарихшы [[Сергей Петрович Мельгунов|Сергей Мельгунов]] ''«Ресейдегі қызыл террор»'' атты еңбегінде Ақиардың Балаклавамен қатар большевиктер жүргізген жазалау шаралары аса ауқымды сипат алған Қырым қалаларының бірі болғанын жазады. Мельгуновтың мәліметінше, атылғандардың жалпы саны шамамен 29 мың адамды құраған. Оның жазуынша, Ақиар тұрғындарына кеңес өкіметі қуғын-сүргінді жүзеге асырушылардың әрекеттеріне шағымдану құқығын бермеген, өйткені олар «ақгвардияшыларға жәрдемдесті» деп есептелген. Бұрынғы Ресей императорлық армиясының солдаттары мен офицерлерінен бөлек, қала тұрғындары, Қызыл Крест қызметкерлері, земство қайраткерлері, журналистер және басқа да адамдар да атылған. === Ұлы Отан соғысы === [[Сурет:Medal for the defence of Sevastopol, Soviet Union.png|thumb|right|100px|[[Ақиарды қорғағаны үшін медалі|«Ақиарды қорғағаны үшін» медалі]]]] 1941 жылы 22 маусымда қалаға неміс авиациясы алғаш рет әуе шабуылын жасады. Шабуылдың мақсаты айлақтарға әуеден миналап, флоттың қозғалысын бұғаттау болды. Алайда бұл жоспар Қара теңіз флотының зениттік және кемелік артиллериясының әрекеті нәтижесінде жүзеге аспады. Неміс армиясы Қырымға басып кіргеннен кейін қаланы қорғау басталып, ол 248 күнге созылды (1941 жылдың 30 қазаны — 1942 жылдың 4 шілдесі). 1941 жылы 4 қарашада Жоғарғы Бас қолбасшылық ордасы Ақиар қорғаныс ауданын құрды. Кеңес әскерлерінің [[Теңіз армиясы]] (генерал-майор [[Иван Ефимович Петров|И. Е. Петров]]) мен Қара теңіз флотының күштері (вице-адмирал [[Филипп Сергеевич Октябрьский|Ф. С. Октябрьский]]) 1941 жылғы қараша және желтоқсан айларында [[Эрих фон Манштейн|Манштейн]] басқарған [[11-армия (вермахт)|11-армияның]] екі ірі шабуылына тойтарыс беріп, қарсыластың едәуір әскери күштерін осы бағытта ұстап тұрды. [[Сурет:Sébastopol (timbre soviétique).jpg|thumb|left|200px|КСРО пошта маркасы, 1965 жыл]] Қала өмірін толықтай әскери жағдайға бейімдеу және Ақиар кәсіпорындарының майдан қажетіне арналған жұмысын ұйымдастыруды Қалалық қорғаныс комитеті (ҚҚК) басқарды. Оның төрағасы — Ақиар қалалық [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]] комитетінің бірінші хатшысы [[Борис Алексеевич Борисов|Б. А. Борисов]] болды. Ақиар маңында белсенді партизандық қозғалыс өрістеп, оған пионерлер мен комсомол мүшелері де қатысты. Олардың қатарында Валерий Волков пен Вилор Чекмак болды. 1942 жылғы маусым–шілде айларында Ақиар гарнизоны, сондай-ақ [[Одесса|Одессадан]] эвакуацияланған әскерлер жаудың басым күштеріне қарсы төрт апта бойы қорғанды. Кеңес әскерлері қорғаныс мүмкіндіктері толық сарқылғаннан кейін ғана қаланы тастап шықты. Бұл 1942 жылы 9 шілдеде болды. Нацистердің жоспары бойынша қала '''Теодорихсхафен''' ({{lang-de|Theoderichshafen}}) деп қайта аталуы тиіс еді, алайда бұл жоспар жүзеге асырылмады. 1942–1944 жылдары Ақиардағы астыртын қозғалысты қаланы қорғауға қатысқан В. Д. Ревякин басқарды. Неміс оккупациясы кезінде қала іс жүзінде толықтай қирады: барлық өнеркәсіп кәсіпорындары мен коммуналдық шаруашылық нысандары жойылып, соғысқа дейінгі тұрғын үй қорының 6 %-дан аспайтын бөлігі ғана сақталды. Қалада 27 мың бейбіт тұрғын қырылды (атылған және азаптап өлтірілген әскери тұтқындарды есептемегенде), 42 мыңы Германияға мәжбүрлі жұмысқа айдалды. Қала азат етілген кезде Ақиарда небәрі 3 мың бейбіт тұрғын қалған еді. Тек әскери тұтқындарға арналған екі лагерьде — Қара теңіз флотының бұрынғы жартылай экипажы казармаларында және Ақиар түрмесі жанындағы лазаретте — 5 мыңға дейін кеңестік әскери тұтқын жансыздандырылды немесе аштықтан қаза тапты. 1944 жылғы [[Қырым шабуыл операциясы]] барысында 17–19 сәуірде [[4-Украина майданы|4-Украина майданының]] (армия генералы [[Федор Иванович Толбухин|Ф. И. Толбухин]]) құрамындағы үш кеңес армиясының алдыңғы бөлімдері ұрыстармен Ақиардың шалғайдағы іргелеріне шықты. 23–25 сәуірде қаланы азат ету әрекеті жасалды. Алайда кеңес әскерлері жекелеген бағыттарда 5 километрге дейін ғана ілгерілеп, неміс қорғанысының бірнеше тірек пунктін басып алды. Неміс әскерлері берік қорғаныс шебін құрып үлгерген еді, бұл ретте 1941–1942 жылдары кеңес әскерлері тұрғызған бекіністерді де пайдаланды. Маршал [[Александр Михайлович Василевский|А. М. Василевский]] [[Иосиф Виссарионович Сталин|И. В. Сталинді]] шешуші шабуылды бірнеше күнге тоқтатуға көндіріп, осы уақыт ішінде ауыр артиллерия мен жеткілікті мөлшердегі оқ-дәрілерді, сондай-ақ тылдың қалып қойған бөлімдерін алға жылжытуға мүмкіндік алды. 1944 жылы 5 мамырда негізгі шабуыл бағытын бүркемелеу мақсатында қосалқы бағыттарда шешуші шабуыл басталды. 7 мамырда [[Сапун тауы|Сапун тауындағы]] неміс әскерлерінің негізгі қорғаныс бекіністеріне шабуыл жасалды. 9 мамырда қала азат етілді. 12 мамырда неміс әскерлерінің қалған бөлімдерінен Херсонес мүйісі толық тазартылды. 1945 жылғы 1 мамырдағы Жоғарғы Бас қолбасшының № 20 бұйрығымен [[Санкт-Петербург|Ленинград]], [[Волгоград|Сталинград]], Ақиар және [[Одесса]] қалалары «қаһарман қалалар» деп аталды. Ақиардағы қирау көлемінің ауқымдылығына байланысты және қаланы, портты, әскери-теңіз базасын, сондай-ақ кеме жасау нысандарын мүмкіндігінше тез қалпына келтіру мақсатында 1944 жылы сәуірде Николай Бехтиннің басшылығымен «Севастопольстрой» арнайы құрылыс басқармасы құрылды. Оның құрамына әртүрлі бағыттағы 8 құрылыс басқармасы кірді. 1944 жылы жазда мұнда 12 мың адам жұмыс істеді, олардың шамамен 6 мыңы әскери тұтқындар болды. Басқарма қала азат етілгеннен бірнеше күн өткен соң жұмысқа кірісті. === Ақиар соғыстан кейін === [[Сурет:"Soldier and Sailor" Memorial to Heroic Defenders of Sevastopol.jpg|thumb|left|250px|Ақиардағы матрос пен сарбазға арналған ескерткіш]] Соғыстан кейінгі жылдары қала екінші рет толықтай қалпына келтірілді. 1944 жылы 19 қарашада КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі «Ақиар қаласын қалпына келтіру жөніндегі шаралар туралы» қаулы қабылдады. 1945 жылы Ақиар бірінші кезекте қалпына келтірілуге тиіс 15 қаланың тізіміне енгізілді. 1946 жылы 30 сәуірде РКФСР Министрлер Кеңесі Ақиардың бас жоспарын бекітті. Алайда [[Иосиф Виссарионович Сталин|Сталин]] қаланы қалпына келтіру қарқынына көңілі толмады. Осыған байланысты 1948 жылы 25 қазанда [[КСРО министрлер кеңесі|КСРО Министрлер Кеңесі]] «Ақиар қаласы мен Қара теңіз флотының басты базасын қалпына келтіру туралы» қаулы қабылдап, қаланы 4 жыл ішінде қалпына келтіру міндетін қойды. Бұл міндетті жүзеге асыру үшін азаматтық мекемелерге нақты тапсырмалар берумен қатар, Ақиарды қалпына келтіру жөніндегі әскери басқарма (басшысы — генерал-майор И. В. Комзин) және «Севастопольвоенморстрой» әскери-теңіз басқармасы құрылды. Олардың әрқайсысына бірнеше әскери-құрылыс батальоны беріліп, құрылыс техникасы эшелондармен жеткізілді. Олардың қажеттіліктері үшін кірпіш және цемент зауыттары салынды. Жалпы алғанда, 1948 жылғы қаулыда белгіленген міндеттер белгіленген мерзімде орындалды. 1948 жылдан бастап Ақиар республикалық бағыныстағы қала мәртебесіне ие болды. 1950-жылдары қаланың орталық төбесін айнала қоршаған көшелер мен алаңдар бойында құрылыс жүргізілді. 1960–1970 жылдары бірқатар жаңа тұрғын аудандар бой көтерді, бұрынғы Куликово алаңы орналасқан аумақта Генерал Остряков даңғылы салынды, Стрелецкая және Камышовая айлақтарының жағалауларында, сондай-ақ Солтүстік жақта жаңа тұрғын орамдар тұрғызылды. 1954 жылы [[Ақиар қорғанысы (мәнзара)|«1854–1855 жылдардағы Ақиар қорғанысы» мәнзарасының]] ғимараты қайта қалпына келтірілді, ал 1957 жылы қалалық орыс драма театрының жаңа ғимараты салынды. 1959 жылы [[Сапун тауына шабуыл (диорама)|«1944 жылғы 7 мамырдағы Сапун тауына шабуыл» диорамасы]] ашылды. Нахимов алаңында 1964–1967 жылдары 1941–1942 жылдардағы Ақиардың қаһармандық қорғанысы мемориалы салынды. Кеңес дәуірінде қала КСРО-дағы ең таза әрі абаттандырылған қалалардың бірі болды. Қалада бірқатар академиялық және салалық ғылыми-зерттеу институттары құрылды. Олардың қатарында Теңіз биологиялық станциясының негізінде құрылған [[А. О. Ковалевский атындағы Оңтүстік теңіздер биологиясы институты|Оңтүстік теңіздер биологиясы институты]] мен Украина КСР Ғылым академиясының Теңіз гидрофизикалық институты, Мемлекеттік океанология және мұхиттану институтының Ақиар бөлімшесі, Кеме жасау технологиясы ғылыми-зерттеу институтының Қара теңіз филиалы және басқа да ғылыми мекемелер болды. Ақиарда жоғары оқу орындары да ашылды. Солардың қатарында елдегі ірі политехникалық жоғары оқу орындарының қатарына тез енген [[Ақиар мемлекеттік университеті|Ақиар аспап жасау институты]] және екі жоғары әскери-теңіз училищесі — Стрелецкая шатқалындағы [[П. С. Нахимов атындағы Қара теңіз жоғары әскери-теңіз училищесі|П. С. Нахимов атындағы Қара теңіз училищесі]] (ҚЖӘТУ) мен Голландия ауданындағы [[Ақиар жоғары әскери-теңіз инженерлік училищесі|Ақиар инженерлік училищесі]] (АЖӘТИУ) болды. 1954 жылы 16 қазанда алғашқы қаһармандық қорғаныстың жүз жылдығына орай қала [[Қызыл Ту ордені|Қызыл Ту орденімен]] марапатталды. 1965 жылы 8 мамырда Ақиарға Қаһарман қала ретінде «Алтын Жұлдыз» медалі берілді. 1983 жылы қала [[Қазан төңкерісі ордені|Қазан төңкерісі орденімен]] марапатталды. 1948 жылы Ақиар «дербес әкімшілік-шаруашылық орталық» ретінде бөлініп, «республикалық бағыныстағы қалалар санатына» жатқызылды. === Ақиардың Украина КСР құрамындағы кезеңі === 1954 жылы Ақиар Украина КСР құрамына енгізілді. 1991 жылы 20 қаңтарда қалада референдум өткізіліп, оған қатысқан тұрғындардың 97 %-ы «Ақиардың Қара теңіз флотының басты базасы, одақтық-республикалық бағыныстағы қала мәртебесін» қолдап дауыс берді. [[Бүкілукраиндық референдум (1991)|1991 жылы 1 желтоқсанда өткен жалпаукраиналық референдумда]] Ақиар тұрғындарының 57 %-ы Украинаның тәуелсіздігін қолдап дауыс берді (Қырым АКСР бойынша — 54 %). === Тәуелсіз Украинадағы кезеңі === 1991 жылы КСРО ыдырап, 1996 жылы Украинаның жаңа Конституциясы қабылданғаннан кейін Конституцияның 133-бабына сәйкес Ақиар арнайы мәртебесі бар қалалар қатарына жатқызылып, ел астанасы [[Киев|Киевпен]] қатар бірінші деңгейдегі әкімшілік-аумақтық бірлік мәртебесіне ие болды. Ақиар [[Қырым Автономиялық Республикасы|Қырым Автономиялық Республикасының]] құрамына енгізілген жоқ. 1999 жылы Украинаның астанасы туралы заң қабылданғаннан кейін Ақиар Украинадағы қала басшысы — Ақиар қалалық мемлекеттік әкімшілігінің басшысы — сайланбай, Украина президенті тағайындайтын жалғыз қала болып қала берді. Сонымен қатар Ақиар қалалық кеңесінің қала басшысы — Ақиар әкімшілігінің басшысы қабылдаған кез келген шешімге вето қою құқығы болды. === Ресейдің басып алуы және құрамына қосуы === {{main|Қырым аннексиясы}} 2014 жылғы ақпан–наурыз айларында Ақиар, Қырым түбегінің қалған бөлігімен бірге, [[Ресей|Ресей Федерациясының]] құрамына өтті. Кейін Ресей Федерациясы Ақиар мен Қырымның мәртебесін Ресей құрамына енгізу арқылы өзгертті. Украина мен БҰҰ бұл мәртебенің өзгеруін мойындамады. БҰҰ Бас Ассамблеясының 2014 жылғы 27 наурыздағы 68/262 қарарында Украинаның халықаралық деңгейде танылған шекараларындағы егемендігі мен аумақтық тұтастығы расталып, Ақиар мен Қырымның мәртебесін өзгертуге негіз ретінде 2014 жылғы 16 наурызда өткізілген референдумды пайдалану заңды күшке ие емес деп көрсетілді. Әртүрлі дереккөздердің мәліметтеріне сәйкес, 2013 жылдың жазынан бастап Ресей билігі өкілдері арасында Украина аумақтарының мәртебесін өзгертуге қатысты түрлі іс-қимыл нұсқалары қарастырыла бастаған<ref >{{Cite web|url=https://www.dw.com/ru/немецкий-эксперт-план-малофеева-лишь-один-из-многих/a-18285447|title=Немецкий эксперт: "План Малофеева" - лишь один из многих|author=|date=2015-02-17|publisher=Deutsche Welle|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815131324/https://www.dw.com/ru/немецкий-эксперт-план-малофеева-лишь-один-из-многих/a-18285447|archive-date=2022-08-15|access-date=2022-07-21|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nv.ua/ukr/world/geopolitics/opublikovan-plan-ottorzheniya-rossiey-ryada-territoriy-ukrainy-polnyy-tekst-36102.html|title=Опубликован план отторжения Россией ряда территорий Украины - полный текст|author=|date=2015-02-25|publisher=Новое время (украинский журнал и сайт)|access-date=2022-07-21|url-status=dead|archive-date=2022-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001181902/https://nv.ua/ukr/world/geopolitics/opublikovan-plan-ottorzheniya-rossiey-ryada-territoriy-ukrainy-polnyy-tekst-36102.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ru.krymr.com/a/28076815.html|title=Почта Суркова. Тайны серого кардинала|author=|date=2016-10-26|publisher=Радио «Свобода»|archive-url=https://web.archive.org/web/20220830174419/https://ru.krymr.com/a/28076815.html|archive-date=2022-08-30|access-date=2022-07-18|url-status=live}}</ref>. 2013 жылғы қыркүйекте Ресей мен [[Беларусь|Беларустің]] [[Калининград облысы|Калининград облысында]] өткізген бірлескен әскери оқу-жаттығулары барысында шетел мемлекетінің аумағында қысымға ұшыраған отандастарды қорғауға бағытталған операциялардың сценарийлері пысықталды. Оқу-жаттығулардың сценарийі бойынша көршілес мемлекетте тәртіпсіздіктер болып, билікті басып алуға әрекеттер жасалған жағдайда, Ресей мен Беларусь күштері тәртіпті қалпына келтіруге қатысуы тиіс болды<ref>{{Cite web|url=https://ru.krymr.com/a/krym-2014-rossiya-okkupatsiya/31111879.html|title=Задолго до 2014? Как Россия готовила оккупацию Крыма|author=|date=|publisher=Радио «Свобода»|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127204245/https://ru.krymr.com/a/krym-2014-rossiya-okkupatsiya/31111879.html|archive-date=2021-11-27|access-date=2022-07-18|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.radiosvoboda.org/a/chomu-rosiji-vdalosia-zaxopyty-krym/31106434.html|title=Від Тузли до анексії. Чому Росії вдалося захопити Крим у 2014-му?|author=|date=|publisher=Радио «Свобода»|archive-url=https://web.archive.org/web/20210220135617/https://www.radiosvoboda.org/a/chomu-rosiji-vdalosia-zaxopyty-krym/31106434.html|archive-date=2021-02-20|access-date=2021-02-20|url-status=live}}</ref>. 2014 жылғы 18–20 ақпанда Украинадағы азаматтық текетірестің шиеленісуі, кейін Виктор Януковичтің президент қызметінен кетірілуі Қырымдағы және Ресей басшылығы арасындағы саяси ахуалдың шиеленісуіне ықпал етті. Осы оқиғалардан кейін Ресей Қырымдағы жағдайға араласып, түбектің одан әрі саяси-құқықтық мәртебесіне қатысты үдерістер басталды<ref>{{Cite web|url=http://www.siwps.org/wp-content/uploads/Markedonov.pdf|title=The Challenge of Crimea for Russia's Domestic and Foreign Policy|author=Sergei Markedonov|date=2016-06-06|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20220608054101/http://www.siwps.org/wp-content/uploads/Markedonov.pdf|archive-date=2022-06-08|access-date=2019-04-05|url-status=live}}</ref>. Ресей билігі Қырымның Ресей құрамына қосылуын негіздеу кезінде Украинадағы [[Еуромайдан]] оқиғалары мен елдегі саяси өзгерістерді негізгі себептердің бірі ретінде көрсетті. Украина билігі мен бірқатар халықаралық ұйымдар бұл ұстанымды мойындамай, Қырымның Ресей құрамына енгізілуін Украинаның аумақтық тұтастығы мен халықаралық құқық нормаларына қайшы деп бағалады. Кейінгі кезеңде осы оқиғалар Ресей мен [[Орыс-украин соғысы|Украина арасындағы қарулы қақтығыстың]] [[Донбасстағы соғыс|Донбаста]] өрбуімен қатар жүрді<ref>{{мақала | авторы = | тақырыбы = The Russian-Ukrainian war (2014-2022): Basic preconditions and causes | шынайы атауы = | сілтеме = https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=1092940 | тілі = en | жауапты = | баспа авторы = | басылым = Balkan Social Science Review | түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2022 | томы = 20 | нөмірі = 20 | беттері = 157–179 | isbn = | issn = 1857-8799 }}</ref>. 24 ақпанда Ақиар қалалық кеңесі Ресей азаматы Алексей Чалыйды Ақиар қаласының мэрі етіп тағайындады. Ресей Федерациясының 810-шы теңіз жаяу әскерлері бригадасының бірнеше жасағы қала алаңына орналасты. Бұл Ресей Қара теңіз флотының Украина аумағында болуының мәртебесі мен шарттары туралы келісімнің талаптарына қайшы келді. 25 ақпанда «Николай Фильченков» үлкен десанттық кемесі Ресей Федерациясының Арнайы операциялар күштерінің 200 әскери қызметшісін жеткізді. Кейбір дереккөздерде бұл әскери қызметшілердің Ресей әскери қолбасшылығына қарағаны көрсетіледі. Сондай-ақ «Николай Фильченков» кемесі кейін Виктор Януковичті Қырымнан Ресейге жеткізген болуы мүмкін деген болжам бар<ref>{{мақала | авторы = Michael Kofman, Katya Migacheva, Brian Nichiporuk, Andrew Radin, Olesya Tkacheva | тақырыбы = Lessons from Russia's Operations in Crimea and Eastern Ukraine | шынайы атауы = | сілтеме = https://www.rand.org/pubs/research_reports/RR1498.html | тілі = en | жауапты = | баспа авторы = | басылым = | түрі = | орны = | баспасы = RAND Corporation | жыл = 2017-05-09 | томы = | нөмірі = | беттері = | isbn = | issn = }}</ref>. 26 ақпаннан 27 ақпанға қараған түні ресейлік арнайы жасақтар Ақмешіт қаласындағы [[Қырым Автономиялық Республикасының Жоғарғы Кеңесі]] мен [[Қырым Автономиялық Республикасының Министрлер Кеңесі|Министрлер Кеңесінің]] ғимараттарын басып алды. Сонымен қатар таңертең Қырымды Украинаның материктік бөлігімен байланыстыратын құрлық жолдарын бақылау мақсатында [[Ор мойнағы]] мен [[Жоңғар түбегі|Жоңғар түбегінде]] бақылау-өткізу бекеттері орнатылды. Ресей күштерінің құрамында Псковтағы 76-гвардиялық десанттық-шабуылдау дивизиясының [[Арнайы операциялар күштері (Ресей)|Арнайы операциялар күштеріне]] қарасты екі десанттық бөлімше болғаны туралы деректер бар. Әр бөлімшенің құрамында шамамен 30 әскери қызметші болған. Бөлімшелер Ақиарға келіп, одан кейін Симферопольдегі парламент пен үкіметтік ғимараттар орналасқан ауданға бақылау орнатты. Осы оқиғалардан кейін Қырым үкіметінің жұмысы іс жүзінде тоқтатылды: министрлер мен мемлекеттік қызметкерлер жұмыс орындарына жіберілмеді. Бұл Қырым үкіметінің орнына жаңа үкімет құру үдерісінің басталуымен қатар жүрді. 2014 жылы 27 ақпанда Ресей 76-гвардиялық десанттық-шабуылдау дивизиясының құрамынан әрқайсысында шамамен 30 әскери қызметкері бар екі арнайы жасақ отрядын пайдаланды. Жасақтар Ақиарға келіп түсіп, 27 ақпан күні таңертең [[Ақмешіт (Қырым)|Ақмешіттегі]] парламент пен үкіметтік ғимараттар орналасқан ауданға бақылау орнатты. === Орыс-украин соғысы (2022 бастап) === 2022 жылы 24 ақпаннан бастап Ресей ӘТК Қара теңіз флотына жасалған шабуылдарға ұшырап келеді. 2026 жылы 6 шілдеде украиналық дрондардың шабуылдары салдарынан қалада электрмен жабдықтауда үзілістер болды<ref>[Second Russian attack on Kyiv in less than a week kills 11, wrecks apartments Second Russian attack on Kyiv in less than a week kills 11, wrecks apartments], Arab News, 6.07.2026</ref>. == Құқықтық мәртебесі == 2014 жылдан бастап Ақиардың құқықтық мәртебесі Қырым түбегінің басым бөлігін бақылауына алған Ресей мен Украина арасындағы даулы мәселелердің бірі болып табылады<ref>[https://www.interfax.ru/world/365521 Украина не признает присоединения Крыма к России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190502142740/https://www.interfax.ru/world/365521 |date=2019-05-02 }} // Интерфакс, 18.03.2014</ref>. Ресейдің ресми ұстанымына сәйкес, 2014 жылғы 16 наурызда өткен жалпы Қырым референдумында Қырым халықтарының еркін әрі ерікті түрде білдірген ерік-жігеріне және 2014 жылғы 18 наурыздағы Қырым Республикасын Ресей Федерациясының құрамына қабылдау туралы шартқа сәйкес, Қырым Республикасы мен Ақиар қаласы Ресей Федерациясының ажырамас бөлігі болып табылады<ref>{{cite web |url=http://new.mid.ru/61/-/asset_publisher/km9HkaXMTium/content/id/674096;jsessionid=E378675E4E3D92D003C855C39B6DD181.jvm4 |title=Комментарий Департамента информации и печати МИД России в связи с высказываниями МИД Украины по вопросу правового статуса ядерных объектов в новых субъектах Российской Федерации — Республике Крым и г. Севастополь |access-date=2015-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402142708/http://new.mid.ru/61/-/asset_publisher/km9HkaXMTium/content/id/674096;jsessionid=E378675E4E3D92D003C855C39B6DD181.jvm4 |archive-date=2015-04-02 |url-status=dead }}</ref>. [[Ресей Федерациясының Конституциясы]] Ақиарды федералдық маңызы бар қалалар санатына жатқызады. Бұған дейін, 1990-жылдары Ресейдің заң шығарушы органдары — Жоғарғы Кеңес пен Федералдық Жиналыс<ref>{{cite web |url = http://bazazakonov.ru/doc/?ID=1378881 |title = Постановление Государственной Думы Федерального Собрания РФ от 24 октября 1996 г. № 747-II ГД "Об обращении Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации «К Верховному Совету Украины в связи с принятием Государственной Думой Федерального Собрания Российской Федерации Федерального закона "О прекращении раздела Черноморского флота"» |archive-url = https://web.archive.org/web/20140201204817/http://bazazakonov.ru/doc/?ID=1378881 |archive-date = 2014-02-01 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://council.gov.ru/activity/documents/5206 |title=Заявление СФ ФС РФ от 05.12.1996 № 405-СФ «О статусе города Севастополя» |access-date=2015-03-31 |archive-date=2015-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222113711/http://council.gov.ru/activity/documents/5206 |url-status=live }}</ref> — 1948 жылғы РКФСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының жарлығына сілтеме жасай отырып, «ресейлік мәртебені растау» мәселесін көтерген. Алайда бұл шешімдер қаланың мемлекеттік тиесілілігін іс жүзінде өзгерткен жоқ. 1997–2014 жылдары Ресей басшылығы Қырымды «қайтару» немесе Ақиардың мәртебесін айқындау жөнінде ресми талаптар қойған жоқ<ref>[https://rg.ru/2008/05/13/sevastopol.html Севастопольский марш и демарш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200912083922/https://rg.ru/2008/05/13/sevastopol.html |date=2020-09-12 }} // Российская газета, 13.05.2008</ref>, а правовые последствия самого указа для Севастополя являются предметом дискуссий между российскими и украинскими исследователями<ref>{{Cite web |url=http://www.mgimo.ru/news/experts/document249319.phtml |title=Каков правовой статус Севастополя? — МГИМО-Университет |access-date=2015-03-30 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402111243/http://www.mgimo.ru/news/experts/document249319.phtml |url-status=live }}</ref><ref>Романенко Владимир [http://www.observer.materik.ru/observer/N2_2009/044_050.pdf Севастополь — город России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924054751/http://www.observer.materik.ru/observer/N2_2009/044_050.pdf |date=2015-09-24 }}</ref><ref>[http://gazeta.zn.ua/POLITICS/gorod_respublikanskogo_podchineniya.html Владимир Сергийчук. Город республиканского подчинения] // Зеркало Недели, 13.06.2008</ref>. Ал аталған жарлықтың Ақиарға қатысты құқықтық салдары ресейлік және украиналық зерттеушілер арасында пікірталас тақырыбы болып қала береді. Украинаның ресми ұстанымына сәйкес, Қырым АР мен Ақиар қаласы «егеменді Украина мемлекетінің ажырамас бөлігі болып табылады және оларға [[Украина Конституциясы]] мен заңдарының күші қолданылады». Украина оларды «уақытша оккупацияланған аумақтар» ретінде қарастырады<ref>{{Cite web |url=http://mfa.gov.ua/ua/press-center/comments/2302-zajava-mzs-ukrajini-shhodo-provedennya-rosijsykoju-federacijeju-nezakonnih-viboriv-u-krimu |title=Заявление МИД Украины касательно проведения Российской Федерацией незаконных «выборов» в Крыму |access-date=2015-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402175936/http://mfa.gov.ua/ua/press-center/comments/2302-zajava-mzs-ukrajini-shhodo-provedennya-rosijsykoju-federacijeju-nezakonnih-viboriv-u-krimu |archive-date=2015-04-02 |url-status=dead }}</ref>. Украина Конституциясы Ақиарды мәртебесі Украина заңдарымен айқындалатын ерекше мәртебесі бар қалалар санатына жатқызады. Ал Украинаның 2015 жылғы 5 ақпанда қабылданған «Мемлекеттік өңірлік саясаттың негіздері туралы» заңы Ақиар қаласын елдің өңірлерінің бірі ретінде айқындайды<ref>{{cite web|url=http://zakon3.rada.gov.ua/laws/show/156-19/paran6#n14|title=Закон України від 05.02.2015 № 156-VIII «Про засади державної регіональної політики»|quote=7) регіон — територія Автономної Республіки Крим, області, міст Києва та Севастополя|publisher=Верховная рада Украины|lang=uk|access-date=2015-04-15|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304212744/http://zakon3.rada.gov.ua/laws/show/156-19/paran6#n14|url-status=live}}</ref>. «Украинаның уақытша оккупацияланған аумағында азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету және құқықтық режим туралы» заңға сәйкес, украиналық құқықтық жүйеде Ақиар аумағына қатысты бірқатар шектеулер мен ерекше құқықтық нормалар белгіленген. 2014 жылы 27 наурызда БҰҰ Бас Ассамблеясы Украинаның халықаралық деңгейде мойындалған шекараларындағы аумақтық тұтастығын қолдайтынын білдіретін, Қырымдағы референдумды және оның негізінде Қырым Автономиялық Республикасы мен Ақиар қаласының мәртебесін өзгерту әрекеттерін мойындамайтын қарар қабылдады<ref>{{Cite web |url=https://www.un.org/ru/documents/ods.asp?m=A/RES/68/262 |title=Резолюция ГА ООН 68/262 «Территориальная целостность Украины» |access-date=2019-12-03 |archive-date=2018-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708192002/http://www.un.org/ru/documents/ods.asp?m=A/RES/68/262 |url-status=live }}</ref>. БҰҰ-ға мүше 193 мемлекеттің 100-і қарарды қолдап дауыс берді, 58 мемлекет қалыс қалды, ал 11 мемлекет қарсы дауыс берді<ref>{{Cite web |url=https://www.un.org/russian/news/story.asp?newsID=21375 |title=Генеральная Ассамблея ООН призвала уважать территориальную целостность Украины |access-date=2019-12-03 |archive-date=2017-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171025092630/http://www.un.org/russian/news/story.asp?newsID=21375 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=47443 |title=Backing Ukraine's territorial integrity, UN Assembly declares Crimea referendum invalid. |access-date=2019-12-03 |archive-date=2017-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171013064709/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=47443 |url-status=live }}</ref>. 2016 жылы 19 желтоқсанда БҰҰ Бас Ассамблеясы Қырымдағы адам құқықтарына қатысты қарар қабылдап, оның кіріспе бөлімінде Қырым Автономиялық Республикасы мен Ақиардың «уақытша оккупациялануын» айыптап, Қырым түбегінің аннексиялануын мойындамайтынын растады<ref>{{Cite web |url=https://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/71/205&Lang=R |title=Положение в области прав человека в Автономной Республике Крым и городе Севастополе (Украина) |access-date=2022-08-03 |archive-date=2022-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220710183923/http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/71/205&Lang=R |url-status=live }}</ref>. Қарарды қабылдауға 70 мемлекет дауыс берді, 26 мемлекет қарсы дауыс берді, 77 мемлекет қалыс қалды, ал 20 мемлекет дауыс бермеді<ref>{{cite web |url = http://unbisnet.un.org:8080/ipac20/ipac.jsp?profile=voting&index=.VM&term=ares71205 |title = Результаты голосования по резолюции |archive-url = https://web.archive.org/web/20170630145131/http://unbisnet.un.org:8080/ipac20/ipac.jsp?profile=voting&index=.VM&term=ares71205 |archive-date = 2017-06-30 |lang = en }}</ref>. БҰҰ Бас Ассамблеясының қарарлары ұсынымдық сипатқа ие және оларды орындау міндетті болып табылмайды. == Тұрғындары == ;Қала халқы санының динамикасы {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ style="background:#d9e8f5; font-weight:bold;" | Халық саны |- ! style="background:#eef4f9;" | 1790 ! style="background:#eef4f9;" | 1802 ! style="background:#eef4f9;" | 1804 ! style="background:#eef4f9;" | 1822 ! style="background:#eef4f9;" | 1850 ! style="background:#eef4f9;" | 1866 ! style="background:#eef4f9;" | 1886 ! style="background:#eef4f9;" | 1897 ! style="background:#eef4f9;" | 1923 ! style="background:#eef4f9;" | 1926 ! style="background:#eef4f9;" | 1931 ! style="background:#eef4f9;" | 1933 |- | 193 | <span style="color:red;">↘</span> 171 | <span style="color:green;">↗</span> 183 | <span style="color:green;">↗</span> 500 | <span style="color:green;">↗</span> 12 000 | <span style="color:red;">↘</span> 10 000 | <span style="color:green;">↗</span> 24 953 | <span style="color:green;">↗</span> 53 595 | <span style="color:green;">↗</span> 63 461 | <span style="color:green;">↗</span> 68 003 | <span style="color:green;">↗</span> 74 270 | <span style="color:green;">↗</span> 78 300 |- ! style="background:#eef4f9;" | 1937 ! style="background:#eef4f9;" | 1939 ! style="background:#eef4f9;" | 1944 ! style="background:#eef4f9;" | 1946 ! style="background:#eef4f9;" | 1959 ! style="background:#eef4f9;" | 1967 ! style="background:#eef4f9;" | 1970 ! style="background:#eef4f9;" | 1979 ! style="background:#eef4f9;" | 1987 ! style="background:#eef4f9;" | 1989 ! style="background:#eef4f9;" | 1991 ! style="background:#eef4f9;" | 1992 |- | <span style="color:green;">↗</span> 88 740 | <span style="color:green;">↗</span> 109 104 | <span style="color:red;">↘</span> 11 000 | <span style="color:green;">↗</span> 56 000 | <span style="color:green;">↗</span> 148 033 | <span style="color:green;">↗</span> 209 000 | <span style="color:green;">↗</span> 228 904 | <span style="color:green;">↗</span> 300 686 | <span style="color:green;">↗</span> 350 000 | <span style="color:green;">↗</span> 356 123 | <span style="color:green;">↗</span> 366 000 | <span style="color:green;">↗</span> 371 400 |- ! style="background:#eef4f9;" | 1995 ! style="background:#eef4f9;" | 1996 ! style="background:#eef4f9;" | 1998 ! style="background:#eef4f9;" | 1999 ! style="background:#eef4f9;" | 2000 ! style="background:#eef4f9;" | 2001 ! style="background:#eef4f9;" | 2004 ! style="background:#eef4f9;" | 2005 ! style="background:#eef4f9;" | 2006 ! style="background:#eef4f9;" | 2007 ! style="background:#eef4f9;" | 2008 ! style="background:#eef4f9;" | 2009 |- | <span style="color:red;">↘</span> 370 000 | <span style="color:red;">↘</span> 365 000 | <span style="color:red;">↘</span> 356 000 | <span style="color:red;">↘</span> 351 000 | <span style="color:red;">↘</span> 348 000 | <span style="color:red;">↘</span> 342 451 | <span style="color:red;">↘</span> 340 528 | <span style="color:green;">↗</span> 340 353 | <span style="color:red;">↘</span> 340 295 | <span style="color:red;">↘</span> 339 963 | <span style="color:red;">↘</span> 339 609 | <span style="color:green;">↗</span> 339 921 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2010 ! style="background:#eef4f9;" | 2011 ! style="background:#eef4f9;" | 2012 ! style="background:#eef4f9;" | 2013 ! style="background:#eef4f9;" | 2014 ! style="background:#eef4f9;" | 2015 ! style="background:#eef4f9;" | 2016 ! style="background:#eef4f9;" | 2017 ! style="background:#eef4f9;" | 2018 ! style="background:#eef4f9;" | 2019 ! style="background:#eef4f9;" | 2020 ! style="background:#eef4f9;" | 2021 |- | <span style="color:green;">↗</span> 340 102 | <span style="color:green;">↗</span> 340 297 | <span style="color:green;">↗</span> 340 559 | <span style="color:green;">↗</span> 342 580 | <span style="color:green;">↗</span> 393 304 | <span style="color:green;">↗</span> 398 973 | <span style="color:green;">↗</span> 416 263 | <span style="color:green;">↗</span> 428 753 | <span style="color:green;">↗</span> 436 670 | <span style="color:green;">↗</span> 443 212 | <span style="color:green;">↗</span> 449 138 | <span style="color:green;">↗</span> 547 820 |- ! style="background:#eef4f9;" | 2022 ! style="background:#eef4f9;" | 2023 ! style="background:#eef4f9;" | 2024 ! style="background:#eef4f9;" | 2025 ! style="background:#eef4f9;" | ! style="background:#eef4f9;" | ! style="background:#eef4f9;" | ! style="background:#eef4f9;" | ! style="background:#eef4f9;" | ! style="background:#eef4f9;" | ! style="background:#eef4f9;" | ! style="background:#eef4f9;" | |- | <span style="color:red;">↘</span> 547 452 | <span style="color:green;">↗</span> 558 273 | <span style="color:green;">↗</span> 561 374 | <span style="color:red;">↘</span> 558 302 | | | | | | | | |} ;Өңір халқы санының динамикасы {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ style="background:#d9e8f5; font-weight:bold;" | Халық саны |- ! style="background:#d9e8f5;" | 1800 ! style="background:#d9e8f5;" | 1822 ! style="background:#d9e8f5;" | 1850 ! style="background:#d9e8f5;" | 1866 ! style="background:#d9e8f5;" | 1874 ! style="background:#d9e8f5;" | 1879 ! style="background:#d9e8f5;" | 1886 ! style="background:#d9e8f5;" | 1889 ! style="background:#d9e8f5;" | 1897 ! style="background:#d9e8f5;" | 1939 |- | 10 000 | <span style="color:green;">↗</span> 25 000 | <span style="color:green;">↗</span> 45 046 | <span style="color:red;">↘</span> 10 000 | <span style="color:green;">↗</span> 17 500 | <span style="color:green;">↗</span> 20 500 | <span style="color:green;">↗</span> 33 000 | <span style="color:green;">↗</span> 39 800 | <span style="color:green;">↗</span> 57 455 | <span style="color:green;">↗</span> 111 938 |- ! style="background:#d9e8f5;" | 1941 ! style="background:#d9e8f5;" | 1944 ! style="background:#d9e8f5;" | 1946 ! style="background:#d9e8f5;" | 1959 ! style="background:#d9e8f5;" | 1967 ! style="background:#d9e8f5;" | 1970 ! style="background:#d9e8f5;" | 1979 ! style="background:#d9e8f5;" | 1989 ! style="background:#d9e8f5;" | 1990 ! style="background:#d9e8f5;" | 1991 |- | <span style="color:green;">↗</span> 114 000 | <span style="color:red;">↘</span> 11 000 | <span style="color:green;">↗</span> 56 000 | <span style="color:green;">↗</span> 152 122 | <span style="color:green;">↗</span> 209 000 | <span style="color:green;">↗</span> 254 935 | <span style="color:green;">↗</span> 333 087 | <span style="color:green;">↗</span> 392 826 | <span style="color:green;">↗</span> 398 100 | <span style="color:green;">↗</span> 403 300 |- ! style="background:#d9e8f5;" | 1992 ! style="background:#d9e8f5;" | 1993 ! style="background:#d9e8f5;" | 1994 ! style="background:#d9e8f5;" | 1995 ! style="background:#d9e8f5;" | 1996 ! style="background:#d9e8f5;" | 1997 ! style="background:#d9e8f5;" | 1998 ! style="background:#d9e8f5;" | 1999 ! style="background:#d9e8f5;" | 2000 ! style="background:#d9e8f5;" | 2001 |- | <span style="color:green;">↗</span> 411 500 | <span style="color:green;">↗</span> 416 100 | <span style="color:green;">↗</span> 416 200 | <span style="color:red;">↘</span> 411 400 | <span style="color:red;">↘</span> 406 900 | <span style="color:red;">↘</span> 401 500 | <span style="color:red;">↘</span> 396 600 | <span style="color:red;">↘</span> 391 400 | <span style="color:red;">↘</span> 387 200 | <span style="color:red;">↘</span> 379 492 |- ! style="background:#d9e8f5;" | 2003 ! style="background:#d9e8f5;" | 2004 ! style="background:#d9e8f5;" | 2005 ! style="background:#d9e8f5;" | 2006 ! style="background:#d9e8f5;" | 2007 ! style="background:#d9e8f5;" | 2008 ! style="background:#d9e8f5;" | 2009 ! style="background:#d9e8f5;" | 2010 ! style="background:#d9e8f5;" | 2011 ! style="background:#d9e8f5;" | 2012 |- | <span style="color:red;">↘</span> 378 527 | <span style="color:red;">↘</span> 378 353 | <span style="color:green;">↗</span> 378 608 | <span style="color:green;">↗</span> 379 072 | <span style="color:green;">↗</span> 379 232 | <span style="color:green;">↗</span> 379 451 | <span style="color:green;">↗</span> 380 069 | <span style="color:green;">↗</span> 380 456 | <span style="color:green;">↗</span> 380 821 | <span style="color:green;">↗</span> 381 234 |- ! style="background:#d9e8f5;" | 2013 ! style="background:#d9e8f5;" | 2014 ! style="background:#d9e8f5;" | 2015 ! style="background:#d9e8f5;" | 2016 ! style="background:#d9e8f5;" | 2017 ! style="background:#d9e8f5;" | 2018 ! style="background:#d9e8f5;" | 2019 ! style="background:#d9e8f5;" | 2020 ! style="background:#d9e8f5;" | 2021 ! style="background:#d9e8f5;" | 2022 |- | <span style="color:green;">↗</span> 383 437 | <span style="color:green;">↗</span> 385 870 | <span style="color:green;">↗</span> 398 973 | <span style="color:green;">↗</span> 416 263 | <span style="color:green;">↗</span> 428 753 | <span style="color:green;">↗</span> 436 670 | <span style="color:green;">↗</span> 443 212 | | | |} 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша халық саны жөнінен қала [[Ресей қалаларының тізімі|Ресей Федерациясының 1124 қаласының]] ішінде 29-орында болды. 2014 жылғы 14 қазандағы жағдай бойынша Қырым федералдық округінде жүргізілген халық санағының қорытындысына сәйкес, Ақиар қаласының ([[Ресейдің әкімшілік-аумақтық құрылымы|Ресей Федерациясының субъектісі]] ретіндегі) тұрақты халқының саны 393 304 адамды құрады. Қала халқының басым бөлігін [[Орыстар|орыстар]] құрады — 81 % (303,1 мың адам); екінші орында [[Украиндар|украиндар]] — 14,2 % (52,9 мың адам). Ресейдің Федералдық мемлекеттік статистика қызметінің (Росстат) деректеріне сәйкес, 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Ақиар қаласының (Ресей Федерациясының субъектісі ретіндегі) халқы 558 302 адамды құрады. Оның ішінде қала халқы — 405 810 адам (92,98 %), ауыл халқы — 30 653 адам (7,02 %). 2021 жылғы 1 қаңтардағы деректер бойынша тұрақты халықтың жалпы саны 509 992 адамды құрады, оның ішінде 149 897-сі — балалар. Халықтың 46,4 %-ын ерлер, 53,6 %-ын әйелдер құрады. Ақиар федералдық маңызы бар қаласының аумағындағы халықтың тығыздығы 1 км²-ге 590,27 адамды құрады. Статистикалық мәліметтерге сәйкес, 2014 жылы қалада, оның ішінде [[Інкермен]] қаласы, [[Қашы (кент)|Қашы кенті]] және ауылдық кеңестер аумақтарын қоса алғанда, 4881 бала дүниеге келген. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 418 балаға көп. Сонымен қатар осы кезеңде 5537 адам қайтыс болды, бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 211 адамға көп. Ақиардағы көші-қон өсімі өткен жылы 13 565 адамды құрады. Оның негізгі бөлігін Украинадағы Донецк және Луганск облыстарынан, сондай-ақ Ресей Федерациясының өңірлерінен қоныс аударған адамдар құрады. 2020 жылдың соңына қарай Ақиар халқының ресми саны жарты миллион тұрғыннан асты. ;1923–2001 жылдардағы Ақиар халқы<br /> ;(қалалық кеңеске бағынатын елді мекендердің халқын қоспағанда) {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Жыл !! Халық саны !! Жыл !! Халық саны |- | 1923* || 63 461 | 1959* || 148 033 |- | 1926* || 74 500 | 1967 || 209 000 |- | 1939* || 114 000 | 1970* || 229 000 |- | || | 1979* || 301 000 |- | || | 1989* || 356 000 |- | || | 1991 || 366 000 |- | || | 1995 || 370 000 |- | || | 1996 || 365 000 |- | || | 2001* || 342 000 |- | || | 2014* || 349 000 |- | || | 2015 || 354 800 |- | colspan="4" | <small>* Санақ</small> |} 2017 жылғы деректер бойынша Ақиар халқының құрылымында 16 жасқа дейінгі балалардың үлесі 16,5 %-ды, зейнеткерлік жастағы ерлер мен әйелдердің (тиісінше 60 және 55 жас) үлесі 27,1 %-ды құрады. Ақиарда ерлердің жалпы саны 204,5 мың адамды (46,9 %), әйелдердің саны 231 мың адамды (53,1 %) құрады. 2017 жылғы статистикалық мәліметтер бойынша Ақиар халқының орташа жасы 40,7 жасты, бала туу коэффициенті 1,62-ні құрады. Ақиар тұрғындарының орташа өмір сүру ұзақтығы 73,4 жасты құрады. 2020 жылы Ақиар өмір сүру ұзақтығының өсуі тіркелген Ресейдегі жалғыз өңір болды: көрсеткіш 0,05 жылға артты. 2020 жылы Ақиарда туған кездегі күтілетін өмір сүру ұзақтығы 73,58 жасты құрады, алайда 2021 жылға қарай бұл көрсеткіш 72,25 жасқа дейін төмендеді. === Тілдік құрамы === ;Халықтың 1897 жылғы Ресей империясының халық санағы бойынша ана тілі<ref>{{Cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1457|title=Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.|lang=ru|website=www.demoscope.ru|access-date=2024-05-08|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304121621/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1457|url-status=live}}</ref>: {| class='standard' |- ! Тіл || Саны, адам || Үлесі |- | [[Орыс тілі|Орысша]] («великорусский») || align=right | 34 014 || align=right | 63,46 % |- | [[Украин тілі|Украинша]] («малорусский») || align=right | 7 322 || align=right | 13,66 % |- | [[Идиш]] «[[Еврей тілдері|жебірей]]» || align=right | 3 679 || align=right | 6,86 % |- | [[Поляк тілі|Полякша]] || align=right | 2 753 || align=right | 5,14 % |- | [[Қырымтатар тілі|Қырымтатарша]] («татар») || align=right | 1 817 || align=right | 3,39 % |- | [[Грек тілі|Грекше]] || align=right | 1 553 || align=right | 2,90 % |- | [[Неміс тілі|Немісше]] || align=right | 907 || align=right | 1,69 % |- | Басқалары || align=right | 1 550 || align=right | 2,90 % |- | Барлығы || align=right | 53 595 || align=right | 100,00 % |} ;Халықтың 2001 жылғы Бүкілукраиналық халық санағы бойынша ана тілі<ref>{{Cite web |lang=uk |url=https://socialdata.org.ua/projects/mova-2001/ |title=Рідні мови в об'єднаних територіальних громадах України — Український центр суспільних даних |access-date=2024-05-08 |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407054318/https://socialdata.org.ua/projects/mova-2001/ |url-status=live }}</ref>: {| class="standard" |- ! Тіл ! Саны, адам ! Үлесі |- | [[Украин тілі|Украинша]] | align="right"| 22 034 || align="right"| 6,48 % |- | [[Орыс тілі|Орысша]] | align="right"| 310 965 || align="right"| 91,41 % |- | {{comment|Басқа|Ана тілін көрсетпегендер немесе жергілікті халықтың 1 %-дан аз бөлігіне ана тілі болған тілді көрсеткендер.}} | align="right"| 7 191 || align="right"| 2,11 % |- | Барлығы | align="right"| 340 190 || align="right"| 100,00 % |} == Қала нышандары == [[Ақиардың туы]] — ортасында қаланың елтаңбасының ресми сипаттамасына сәйкес елтаңбаның түрлі-түсті бейнесі орналастырылған күрең түсті тікбұрышты мата. Тудың ені мен ұзындығының арақатынасы — 2:3; туға орналастырылған елтаңба бейнесінің жалпы ені ту ұзындығының 2/5 бөлігін құрайды. Қала [[Ақиардың елтаңбасы|елтаңбасы]] француз үлгісіндегі қиғаш геральдикалық қалқаннан тұрады. Күміс түсті (туда — ақ түсті) жоғарғы бөлігінде 1965 жылы [[Ұлы Отан соғысы]] жылдарында қала қорғаушыларының көрсеткен ерлігі мен қаһармандығы үшін қалаға берілген «Алтын Жұлдыз» медалінің бейнесі орналасқан. Көгілдір түсті (туда — көк түсті) төменгі бөлігінде [[Қырым соғысы]] жылдарында суға батырылған кемелерге арналған ескерткіш бейнеленген. Екі бөлікті қаланың өткені мен бүгіні арасындағы тарихи сабақтастықты білдіретін алтын түсті лавр бұтағы біріктіреді. Қаланың [[Ақиардың әнұраны|әнұраны]] — композитор [[Вано Ильич Мурадели|Вано Мурадели]] мен ақын [[Петр Михайлович Градов|Петр Градовтың]] 1954 жылы алғаш рет орындалған «Аңызға айналған Ақиар» («Легендарный Севастополь») шығармасы. Шығарманың Ақиар қаласының әнұраны ретіндегі ресми мәртебесі 1994 жылғы 29 шілдеде XXII шақырылымдағы қалалық кеңестің I сессиясының шешімімен белгіленді. == Дін мен ғибадатханалар == Қырым Республикасы мен Ақиар бойынша Федералдық мемлекеттік статистика қызметі басқармасының деректеріне сәйкес, 2020 жылы Ақиарда (федералдық маңызы бар қала аумағында) 108 діни ұйым ресми түрде тіркелген, оның ішінде конфессиялар бойынша: * [[Орыс православие шіркеуі]] — 69; * Ескі сенімдегілер — 3 (оның ішінде: Орыс православие ескі сенімдегілер шіркеуі — 1; ежелгі православие шіркеуі — 2); * [[Католик шіркеуі|Рим-католик шіркеуі]] — 1; * [[Грек-католик шіркеуі]] — 1; * [[Ислам]] — 6; * [[Яһудилік|Иудаизм]] — 2 (оның ішінде [[Ортодоксалды иудаизм|ортодоксалды иудаизм]] — 1); * Евангелдік христиан-баптистер — 5; * [[Елуліктер|Евангелдік сенімдегі христиандар]] — 5; * Евангелдік христиандар — 7; * Евангелдік сенімдегі христиандар-пятидесятниктер — 1; * [[Лютерандық|Лютерандар]] — 1 (оның ішінде: Евангелдік-лютеран шіркеуі — 1); * Жаңа апостолдық шіркеу — 1; * Соңғы күндердің әулиелері Иса Мәсіх шіркеуі (мормондар) — 1; * Деноминацияға жатпайтын христиан шіркеулері — 1; * [[Гаудия-вайшнавизм|Кришна санасы]] — 1 (вайшнавтар). 2007 жылы Ақиарда 97 діни қауым болған. Олардың ішінде [[Украина православие шіркеуі (Мәскеу патриархаты)|Украина православие шіркеуі]] — 43, [[Баптизм|баптистер]] — 10, [[Мұсылман|мұсылмандар]] — 7, [[Елуліктер|елуліктер]] — 4, [[Иегова куәгерлері]] — 8, [[Жетінші күн адвентистері|жетінші күн адвентистері]] — 3, [[Украинаның грек-католик шіркеуі]] — 3, [[Елуліктер|евангелдік сенімдегі христиандар]] — 2, Толық Інжіл шіркеуі — 2, [[Яһудилік|яһудилер]] — 2, [[Киев патриархатының Украин православие шіркеуі|Украина православие шіркеуі (Киев патриархаты)]] — 1, [[Украинаның автокефалды православие шіркеуі (1989—2018)|Украинаның автокефалды православие шіркеуі]] — 1, [[Католик шіркеуі|Рим-католик шіркеуі]] — 1. === Православие ғибадатханалары === * Әулие Николай шіркеуі (Бауырластар зираты); * Владимир киеханасы (Таврия Херсонесі мұражай-қорығы); * Владимир киеханасы — Ресей адмиралдарының кесенесі; * Покров киеханасы; * Барлық Әулиелер ғибадатханасы; * Он екі Апостол ғибадатханасы; * Архистратиг Михаил ғибадатханасы; * Константин мен Елена шіркеуі; * Әулие Георгий Жеңімпаз мінажатханасы (Сапун тауы); * Әулие Митрофан шіркеуі; * Қасиетті Апостолдар Петр мен Павел ғибадатханасы; * Қасиетті Ұлы шейіт Татьяна ғибадатханасы ([[Ақиар мемлекеттік университеті|АқМУ]] студенттер қалашығы); * Әулие Николай шіркеуі (Камышовая шығанағы) === Католик ғибадатханалары мен мінажатханалары === * Римдік Климент костелі (2018 жылы католик қауымына қайтарылды); * Рим-католиктік Әулие Климент, Рим папасы мінажатханасы; * Қасиетті Құдай Анасының Успение грек-католиктік мінажатханасы. === Протестант ғибадатханалары мен мінәжат үйлері === * Евангелдік христиан-баптистердің мінәжат үйі * Украина лютеран шіркеуінің Құтқарушы Мәсіх ғибадатханасы === Мешіттер === [[Сурет:Sevastopol 04-14 img11 Aq-Yar Juma Jami Mosque.jpg|thumb|right|200px|Ақиар мешіті]] * [[Ақиар мешіті|Соборлық мешіт]] (1914 жылы ашылған). Оның құрылысы император II Николайдың жеке қаражатының есебінен де қаржыландырылды. 1938 жылы мешіт ғимаратын кеңес өкіметі Қара теңіз флотына қойма ретінде пайдалану үшін берді. 1948 жылы мешіттің күмбезі бұзылып, мұнарасы қиратылды. Ғимарат мұсылман қауымына тек 1994 жылы қайтарылды, содан кейін Түркияның қаржылай қолдауымен мешіт қалпына келтірілді, ал 2000 жылы мұнарасы қайта тұрғызылды. 2014 жылғы сәуірде Ахмат-Қажы Қадыров атындағы өңірлік қоғамдық қор Ақиардағы ескі мешітті жөндеуге және тағы бір жаңа мешіт салуға қаражат бөлу туралы шешім қабылдағаны жөнінде ақпарат тарады. === Синагога === * [[Солдат синагогасы (Ақиар)|Солдат синагогасы]] — Қырым соғысының ардагерлері болған Николай әскерлерінің мінажат үйі. Ұлы Отан соғысы кезінде қиратылды. Жебірейлердің «Хабад» діни қауымының синагогасын салуды аяқтау жоспарлануда (оның құрылысы Ресейдің аннексиясына дейін украиналық кәсіпкер Игорь Коломойскийдің қаржысы есебінен жүргізілген), осыған байланысты Ресейдегі еврей қауымдары көмек көрсету ниетін білдірді. == Әкімшілік құрылымы == Қазіргі әкімшілік аудандардың шекаралары 1977 жылы 8 ақпандағы № 3/93 «Ақиар қаласы аудандарының шекаралары туралы» қалалық атқару комитетінің шешімімен белгіленді<ref>{{Cite web |url=http://sevreestr.ru/departments/Otdel_zmz_ko/mon_zem_17 |title=Сведения о распределении земельного фонда города Севастополя по состоянию на 01.01.2017 |access-date=2018-02-23 |archive-date=2018-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429061123/http://sevreestr.ru/departments/Otdel_zmz_ko/mon_zem_17 |url-status=live }}</ref>. ;Ресей заңнамасы тұрғысынан қарағанда [[Сурет:АТД Севастополя.png|thumb|right|200px|Ақиар өңірінің әкімшілік картасы]] Федералдық маңызы бар Ақиар қаласы әкімшілік-аумақтық құрылымы шеңберінде 4 әкімшілік-аумақтық бірлікке — Ақиар қаласының 4 ауданына бөлінеді: {| class="wikitable" ! <small>Картадағы<br>№</small> !! Аудан !! <small>Халық саны,<br>адам<br>(2025)</small> |- | align=center style="background-color:#9ACD32;" | 4 | Балықлава ауданы | align=right | ↗ 76 157 |- | align=center style="background-color:#FFB6C1;" | 1 | Гагарин ауданы | align=right | ↗ 194 110 |- | align=center style="background-color:#FF6347;" | 2 | Ленин ауданы | align=right | ↘ 137 952 |- | align=center style="background-color:#00BFFF;" | 3 | Нахимов ауданы | align=right | ↗ 150 083 |} Муниципалдық құрылым шеңберінде қала аудандарының шекараларында 10 қалаішілік муниципалдық құрылым — 1 қала және 9 муниципалдық округ құрылды. {| class="standard sortable" ! Аудан /<br><small>муниципалдық құрылым</small> ! Көлемі,<br>км²<ref>{{Cite web|url=https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst67/DBInet.cgi|title=Общая площадь земель муниципального образования, гектар, Внутригородские муниципальные образования города федерального значения Севастополя, Внутригородские территории городов федерального значения, значение показателя за год|lang=ru|subtitle=База данных показателей муниципальных образований (Севастополь)|author=Федеральная служба государственной статистики|access-date=2019-12-03|archive-date=2019-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190823142715/http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst67/DBInet.cgi|url-status=live}}</ref> ! Тұрғыны,<br>адам (2025) ! қала ! ауыл ! Картадағы<br>№ |- | '''Гагарин ауданы''' | align="right" | 61,10 | align="right" | <span style="color:#008000">↗</span>194 110 | align="right" | <span style="color:#008000">↗</span>194 110 | align="right" | 0 | align="center" | '''1''' |- | <small>Гагарин муниципалдық округі</small> | align="right" | <small>61,10</small> | align="right" | <small><span style="color:#008000">↗</span>194 110</small> | align="right" | <small><span style="color:#008000">↗</span>194 110</small> | align="right" | 0 | align="center" | <span style="color:red">'''1'''</span> |- | '''Ленин ауданы''' | align="right" | 26,00 | align="right" | <span style="color:red">↘</span>137 952 | align="right" | <span style="color:red">↘</span>137 952 | align="right" | 0 | align="center" | '''2''' |- | <small>Ленин муниципалдық округі</small> | align="right" | <small>26,00</small> | align="right" | <small><span style="color:red">↘</span>137 952</small> | align="right" | <small><span style="color:red">↘</span>137 952</small> | align="right" | 0 | align="center" | <span style="color:red">'''2'''</span> |- | '''Нахимов ауданы''' | align="right" | 267,74 | align="right" | <span style="color:#008000">↗</span>150 083 | align="right" | 133 307 | align="right" | 16 776 | align="center" | '''3''' |- | <small>Нахимов муниципалдық округі</small> | align="right" | <small>126,00</small> | align="right" | <small><span style="color:#008000">↗</span>127 287</small> | align="right" | <small><span style="color:#008000">↗</span>127 287</small> | align="right" | 0 | align="center" | <span style="color:red">'''3'''</span> |- | <small>Андреев муниципалдық округі</small> | align="right" | <small>40,89</small> | align="right" | <small><span style="color:red">↘</span>3 375</small> | align="right" | 0 | align="right" | <small><span style="color:red">↘</span>3 375</small> | align="center" | <span style="color:red">'''4'''</span> |- | <small>Качин муниципалдық округі</small> | align="right" | <small>52,90</small> | align="right" | <small><span style="color:red">↘</span>13 159</small> | align="right" | 6 020 | align="right" | 7 139 | align="center" | <span style="color:red">'''5'''</span> |- | <small>Верхнесадов муниципалдық округі</small> | align="right" | <small>47,95</small> | align="right" | <small><span style="color:red">↘</span>6 262</small> | align="right" | 0 | align="right" | <small><span style="color:red">↘</span>6 262</small> | align="center" | <span style="color:red">'''6'''</span> |- | '''Балаклава ауданы''' | align="right" | 530,44 | align="right" | <span style="color:#008000">↗</span>76 157 | align="right" | 51 423 | align="right" | 24 734 | align="center" | '''4''' |- | <small>Балаклава муниципалдық округі</small> | align="right" | <small>444,00</small> | align="right" | <small><span style="color:#008000">↗</span>50 295</small> | align="right" | <small>37 819</small> | align="right" | <small>12 476</small> | align="center" | <span style="color:red">'''7'''</span> |- | <small>Орлов муниципалдық округі</small> | align="right" | <small>83,60</small> | align="right" | <small><span style="color:red">↘</span>7 207</small> | align="right" | 0 | align="right" | <small><span style="color:red">↘</span>7 207</small> | align="center" | <span style="color:red">'''8'''</span> |- | <small>Тернов муниципалдық округі</small> | align="right" | <small>1,52</small> | align="right" | <small><span style="color:red">↘</span>5 051</small> | align="right" | 0 | align="right" | <small><span style="color:red">↘</span>5 051</small> | align="center" | <span style="color:red">'''9'''</span> |- | <small>[[Інкермен]] қаласы</small> | align="right" | <small>1,32</small> | align="right" | <small><span style="color:red">↘</span>13 604</small> | align="right" | <small><span style="color:red">↘</span>13 604</small> | align="right" | <small>0</small> | align="center" | <span style="color:red">'''10'''</span> |} Жеті қалаішілік муниципалдық құрылымның халқы 42 елді мекенге бөлінген: статистика органдары қалалық елді мекендерге жатқызатын Інкермен қаласы, Балықлава елді мекені, Қашы кенті, сондай-ақ 39 ауылдық елді мекен, оның ішінде 1 кент, 36 ауыл және санаты көрсетілмеген 2 елді мекен. ;Украина заңнамасы тұрғысынан қарағанда Ақиарға бағынатын аумақ 4 әкімшілік ауданға бөлінді. Олардың екеуінің (Гагарин және Ленин аудандары) құрамына тек қалалық орамдар кірді, ал қалған екі ауданға (Балаклава және Нахимов аудандары) Инкерман қаласы, Кача кенті және 39 ауылдық елді мекен бағындырылды. Олардың ішінде бұрын 28 ауыл, 1 кент ({{lang-uk|селище}}) және елді мекен мәртебесі жоқ 30-дан астам қоныс (аграрлық үлгідегі немесе арнайы қоныстар) бөлініп көрсетілетін. ''Аудандар тізімі:'' # Гагарин ауданы (қаланың батыс бөлігі) # Ленин ауданы (қаланың орталық бөлігі) # Нахимов ауданы (қаланың солтүстік бөлігі; Солтүстік жақ және [[Белбек (өзен)|Белбек]] өзенінің солтүстігіндегі аумақтар, соның ішінде Қашы кенті) # Балықлава ауданы (қаланың оңтүстік-шығыс бөлігі, соның ішінде Інкермен қаласы) 2020 жылы 17 шілдеде [[Верховна Рада|Украинаның Жоғарғы Радасы]] елдегі жаңа аудандар желісі туралы қаулы қабылдады. Оған сәйкес Ақиар қалалық кеңесіне қарасты аумақты, Ақиар мен Балықлаваның қалалық құрылыс аумақтарын қоспағанда, атап айтқанда Інкермен қалалық, Қашы кенттік, Андреев, Верхнесадов, Орлов және Тернов ауылдық кеңестеріне қарасты аумақтарды [[Қырым Автономиялық Республикасы|Қырым Автономиялық Республикасының]] [[Бақшасарай ауданы|Бақшасарай ауданының]] құрамына енгізу көзделді. Алайда бұл шешім «Қырым Украина юрисдикциясына қайтарылғанға» дейін күшіне енбеді. 2023 жылы 9 қыркүйекте түбекте бақылаудың болмауына қарамастан, Қырымға қатысты аталған қаулыны қолданысқа енгізген түзетулер күшіне енді. == Билік органдары == Қалалық жарғыға сәйкес, Ақиардың заң шығарушы органы 24 депутаттан тұратын Ақиар қаласының Заң шығару жиналысы болып табылады. Оның 16 депутаты партиялық тізімдер бойынша, ал 8 депутаты мажоритарлық жүйе бойынша сайланады. Қалалық парламенттің қазіргі құрамы 2019 жылғы 8 қыркүйекте сайланды. Заң шығару жиналысының төрағасы 2019 жылдың 14 қыркүйегінен бастап Владимир Немцев болып табылады. Жарғыға сәйкес, қаланың ең жоғары лауазымды тұлғасы әрі атқарушы билік басшысы — Ақиар губернаторы. Ол тікелей сайлау арқылы сайланады (2016 жылы қарашада жарғыға түзетулер енгізілгенге дейін губернаторды Заң шығару жиналысы Ресей президенті ұсынған кандидаттар арасынан сайлайтын). 2020 жылдың 2 қазанынан бастап қала губернаторы — Михаил Развожаев. Қалада екі жыл мерзімге сайланатын Ақиар қаласының муниципалдық құрылымдары депутаттарының кеңестері жұмыс істейді. Бірінші шақырылым 2014–2016 жылдары қызмет атқарды. == Экономикасы == === Қаржы саласы === Қырым мен Ақиар Ресей Федерациясының құрамына қосылғаннан кейін жаңадан құрылған федерация субъектілерінің бюджет көлемі күрт өсті. Бұл, ең алдымен, «Қырым Республикасы мен Ақиардың 2022 жылға дейінгі әлеуметтік-экономикалық дамуы» федералдық мақсатты бағдарламасы аясындағы іс-шаралардың жүзеге асырылуымен байланысты болды. Сонымен қатар қала бюджеті кірістерінің едәуір бөлігі (55-тен 70 %-ға дейін) федералдық бюджеттен берілетін өтеусіз түсімдер есебінен қалыптасады<ref>{{Cite web |url=http://new-sebastopol.com/news/id/26518 |title=Наибольшую долю безвозмездных поступлений в бюджет Севастополя составит субсидия из Москвы {{!}} Новый Севастополь |access-date=2018-12-31 |archive-date=2019-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101002835/http://new-sebastopol.com/news/id/26518 |url-status=live }}</ref>. {| class="sortable wikitable" |- ! Жыл ! Кірістері ! Шығындары ! Сальдо ! Көмекқаржы (кірістердің %-ы) |- | 2014 | 24,5 млрд рубл | 24,1 млрд рубл | 0,4 млрд рубл | |- | 2015 | 24,8 млрд рубл | 28,6 млрд рубл | − 3,8 млрд рубл | 17,6 млрд рубл (71 %)<ref>{{Cite web |url=https://tass.ru/ekonomika/2343083 |title=Бюджет Севастополя на 2015 год увеличен на 10 млрд руб. — Экономика и бизнес — ТАСС |lang=ru |access-date=2018-12-31 |archive-date=2019-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101002825/https://tass.ru/ekonomika/2343083 |url-status=live }}</ref> |- | 2016 | 21,8 млрд рубл | 25,3 млрд рубл | − 4,5 млрд рубл | 11,5 млрд рубл (53 %)<ref>{{Cite web |url=http://depfin.sev.gov.ru:49400/отчет-об-исполнении-бюджета-города-за-20/ |title=Отчёт об исполнении бюджета города за 2016 год — Департамент финансов города Севастополя |access-date=2018-12-31 |archive-date=2019-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101051420/http://depfin.sev.gov.ru:49400/отчет-об-исполнении-бюджета-города-за-20/ |url-status=live }}</ref> |- |- | 2017 | 30,5 млрд рубл | 34,5 млрд рубл | − 4 млрд рубл | 18,3 млрд рубл (60 %)<ref>{{Cite web |url=http://depfin.sev.gov.ru:49400/в-севастополе-утвержден-бюджет-на-2017-го/ |title=В Севастополе утверждён бюджет на 2017 год — Департамент финансов города Севастополя |access-date=2018-12-31 |archive-date=2019-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101051406/http://depfin.sev.gov.ru:49400/в-севастополе-утвержден-бюджет-на-2017-го/ |url-status=live }}</ref> |- |- | 2018 | 35,7 млрд рубл | 39,5 млрд рубл | − 3,8 млрд рубл | 21,4 млрд рубл (60 %)<ref>{{Cite web |url=https://tass.ru/ekonomika/4805021 |title=Бюджет Севастополя 2018—2020 годов не будет предусматривать наличие госдолга — Экономика и бизнес — ТАСС |lang=ru |access-date=2018-12-31 |archive-date=2019-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101002849/https://tass.ru/ekonomika/4805021 |url-status=live }}</ref> |- |- | 2019 | 46,1 млрд рубл | 47,7 млрд рубл | − 1,6 млрд рубл | 29,5 млрд рубл (64 %) |- |} Өз кезегінде, қала бюджетінің меншікті кірістерінің негізгі бөлігін салықтық түсімдер құрайды. Олар негізінен жеке тұлғалардың табысына салынатын салықтан (8,6 млрд рубль, бюджет кірістерінің 19 %-ы) және кәсіпорындардың пайдасына салынатын салықтан (1,5 млрд рубль немесе бюджет кірістерінің 3 %-ы) қалыптасады. 2018 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша қаланың банк секторында 80 банк бөлімшесі жұмыс істеді, оның ішінде 2 дербес банк болды. Бөлімшелерінің ең ірі желісі [[Ресей ұлттық коммерциялық банкі|РҰКБ-ға]] тиесілі. Сонымен қатар қалада [[Генбанк]], [[Россия (банк)|«Россия» АҚБ]], Крайинвестбанк, Севастополь теңіз банкі және басқа да банктер жұмыс істейді. Ақиар аумағында қалыптасқан пассивтердің көлемі 36 млрд рубльді құрады. Несие портфелінің көлемі 8,6 млрд рубль болды. 2023 жылғы жағдай бойынша қала бюджеті дефицитті болып қалды, бюджет тапшылығы 4,6 млрд рубльді құрады. Қаладағы бөлшек төлемдерге арналған төлем инфрақұрылымы 1071 банкомат пен 3652 POS-терминалдан тұрады. === Экономикалық көрсеткіштері === 2021 жылғы мамырдағы жағдай бойынша Ақиар Ресей өңірлері арасындағы әлеуметтік-экономикалық жағдай рейтингісінде «РИА Рейтинг» нұсқасы бойынша 59-орынға ие болды<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://riarating.ru/infografika/20210531/630201353.html|title=Рейтинг социально-экономического положения регионов – 2021|website=РИА Рейтинг|date=2021-05-31|access-date=2022-02-12|archive-date=2022-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213012157/https://riarating.ru/infografika/20210531/630201353.html|url-status=live}}</ref>. Ақиарда 2020 жылғы орташа жалақы 36 300 рублді құрады<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://gogov.ru/average-salary/sev|title=Средняя зарплата в Севастополе в 2022 году: данные Росстата|website=gogov.ru|access-date=2022-02-12|archive-date=2022-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220212095535/https://gogov.ru/average-salary/sev|url-status=live}}</ref>. {| class="sortable wikitable" |- ! көрсеткіш ! өлшем бірлігі ! 2013 ! 2014 ! 2015 ! 2016 ! 2017 ! 2018<ref>{{Cite web |url=https://crimea.gks.ru/folder/27486 |title=Внешнеэкономическая деятельность |access-date=2020-02-09 |archive-date=2019-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114210505/https://crimea.gks.ru/folder/27486 |url-status=live }}</ref> !2019<ref>{{Cite web|url=https://crimea.gks.ru/storage/mediabank/Севастополь%20в%20цифрах.2019%20бесплатный%20вариант%20Инга.pdf|title=ГОРОД СЕВАСТОПОЛЬ В ЦИФРАХ 2019 Краткий статистический сборник|access-date=2022-08-03|archive-date=2022-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320154753/https://crimea.gks.ru/storage/mediabank/Севастополь%20в%20цифрах.2019%20бесплатный%20вариант%20Инга.pdf|url-status=live}}</ref> !2020 |- | [[Экспорт]] тауарлары | млн [[АҚШ доллары|АҚШ долл.]] | 96,2<ref name="sevstat">{{Cite web |url=http://www.sevstat.sevinfo.com.ua/statist_info/vneshneEkonom_deatelnost/geog_stryk_zovek_torg_tovar/arxiv_2013/zed_12_2013.pdf |title=Севастопольстат. Географическая структура внешней торговли товарами г. Севастополя за 2013 год |access-date=2015-02-13 |archive-date=2015-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150213145424/http://www.sevstat.sevinfo.com.ua/statist_info/vneshneEkonom_deatelnost/geog_stryk_zovek_torg_tovar/arxiv_2013/zed_12_2013.pdf |url-status=live }}</ref> | 59,3 | 47,8 | 6 | 5,4 | 4,6 |6,0 |4.8 |- | [[Импорт]] тауарлары | млн [[АҚШ доллары|АҚШ долл.]] | 106,9<ref name="sevstat" /> | 102,1 | 37,7 | 33,4 | 14,9 | 9,6 |6,2 |5.1 |- | [[Сальдо]] экспорт-импорт | млн [[АҚШ доллары|АҚШ долл.]] | −10,7<ref name="sevstat" /> | -42,8 | 10,1 | -27,4 | -9,9 | -5,0 | -0,2 | -0,3 |- |} Тауарлық экспорт құрылымының негізін азық-түлік тауарлары мен ауыл шаруашылығы шикізаты (тоқыма шикізатынан басқа); машиналар, жабдықтар және көлік құралдары; металдар және олардан жасалған бұйымдар; тоқыма, тоқыма бұйымдары және аяқ киім; химия өнеркәсібінің өнімдері, каучук құрады. Тауарлық импорт құрылымының негізін машиналар, жабдықтар және көлік құралдары; азық-түлік тауарлары мен ауыл шаруашылығы шикізаты (тоқыма шикізатынан басқа); ағаш және целлюлоза-қағаз бұйымдары; металдар және олардан жасалған бұйымдар; химия өнеркәсібінің өнімдері, каучук құрайды. «Ақиар жұмыспен қамту орталығының» деректері бойынша, 2020 жылдың соңында жұмыссыздық деңгейі 4,4 %-ды құрады<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://crimea.ria.ru/20210120/Uroven-bezrabotitsy-v-Sevastopole-stal-odnim-iz-samykh-nizkikh-v-Rossii-1119174185.html|title=Уровень безработицы в Севастополе стал одним из самых низких в России|website=РИА Новости Крым|date=2021-01-20|access-date=2022-02-12|archive-date=2022-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220212095531/https://crimea.ria.ru/20210120/Uroven-bezrabotitsy-v-Sevastopole-stal-odnim-iz-samykh-nizkikh-v-Rossii-1119174185.html|url-status=live}}</ref>. === Жылжымайтын мүлік === Бірқатар талдамалық зерттеулерге сәйкес, тұрғын үй құны бойынша Ақиар Ресей қалалары арасында 5-орында тұр<ref>{{Cite web |url=https://enka-krd.ru/novosti-goroda-i-kraya/gde-v-rossii-samyie-dorogie-kvartiryi-i-kakoe-mesto-v-rejtinge-gorodov |title=Где в России самые дорогие квартиры, и какое место в рейтинге городов по стоимости жилья занимает Краснодар {{!}} Enka-Krd.ru |access-date=2018-12-31 |archive-date=2018-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231194137/https://enka-krd.ru/novosti-goroda-i-kraya/gde-v-rossii-samyie-dorogie-kvartiryi-i-kakoe-mesto-v-rejtinge-gorodov |url-status=live }}</ref>. 2019 жылғы жағдай бойынша қайталама нарықта тұрғын үйдің 1 шаршы метрінің орташа құны шамамен 67 мың рубльді құрады<ref>{{Cite web |url=https://ru.krymr.com/a/skolko-stoit-nedvizhimost-v-krymu/29814991.html |title=Квартиры есть, денег нет: сколько стоит недвижимость в Крыму |access-date=2019-10-03 |archive-date=2019-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003095048/https://ru.krymr.com/a/skolko-stoit-nedvizhimost-v-krymu/29814991.html |url-status=live }}</ref>. Бұл ретте Ақиарда бір шаршы метрдің бағасы тұрғын үйдің сапасына қарағанда орналасқан жеріне (теңізге дейінгі қашықтыққа) көбірек тәуелді. Бастапқы нарықта жер телімінің қала орталығынан қашықтауына қарай бағаның төмендеуі байқалмайды<ref>{{Cite web |url=http://www.sevastopolstroy.ru/nedvijimost-v-crimu/ |title=Недвижимость в Крыму |access-date=2015-04-21 |archive-date=2015-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150414033222/http://www.sevastopolstroy.ru/nedvijimost-v-crimu/ |url-status=live }}</ref>. 2016 жылы Ақиардағы тұрғын үй қорының жалпы ауданы 7,7 млн м² құрады. Бұл ретте 2014 жылы пайдалануға берілген жаңа тұрғын үйдің жалпы ауданы 157 мың м², 2015 жылы — 135 мың м², ал 2016 жылы — 292 мың м² болды<ref>{{Cite web |url=https://www.crimea.kp.ru/daily/26711.7/3736184/ |title=Квартиры в Севастополе: сколько стоят, как купить |access-date=2018-12-31 |archive-date=2018-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231194218/https://www.crimea.kp.ru/daily/26711.7/3736184/ |url-status=live }}</ref>. === Өнеркәсіп === Қаланың өнеркәсіптік кәсіпорындарының 2018 жылғы қаңтар–қыркүйектегі жұмыс қорытындысы бойынша өнеркәсіптік өндіріс индексі өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 114,1 %-ды құрады. 2018 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша өнеркәсіптік кәсіпорындардың саны 624 бірлікті құрады. 2017 жылдың қорытындысы бойынша өнеркәсіптік өндіріс көлемі 19,4 млрд рубл болды. Ақиар балық аулау және балық өңдеу өнеркәсібінің ірі орталығы болып табылады. 1964 жылы Камышовая шығанағының жағалауында елдің оңтүстігіндегі балық аулау флотының негізгі базасы болған [[Ақиар теңіз балық порты]] салынды. Кеңес дәуірінде порттың жүк айналымы жылына 1 млн тоннадан асатын. 1993 жылы бұл көрсеткіш 349 мың тоннаға дейін төмендеді, алайда 2003 жылға қарай қайта өсіп, 3 млн тоннадан асты. 2004 жылы қалада балық аулау және балық өңдеумен айналысатын 28 кәсіпорын жұмыс істеді. Олардың ең ірілері — «Ақиар балық консерві зауыты» ААҚ және «Новый» балық консерві комбинаты» ЖШҚ болып келеді. 74 кеме жүзеге асырған балық аулаудың жалпы көлемі 2017 жылдың бірінші жартыжылдығында 17,1 мың тоннаны құрады. 2018 жылы Ақиар кәсіпорындары Азов–Қара теңіз бассейнінде 25,12 мың тонна су биологиялық ресурстарын аулады, ал 2019 жылы бұл көрсеткіш 29,46 мың тоннаны құрады. Консерві өнімдерін өндіруге маманданған өңдеу кәсіпорындары 2016 жылы шамамен 16,1 млн шартты банка өнім шығарды. Ақиарда бірнеше кеме жөндеу және кеме жасау зауыты жұмыс істейді. Олардың ішіндегі ең ірісі — 1800-ге жуық адамды жұмыспен қамтитын және қаладағы ең ірі салық төлеуші болып саналатын 13-кеме жөндеу зауыты. Сондай-ақ олардың қатарында 200 жылдан астам тарихы бар Азов–Қара теңіз өңіріндегі осындай кәсіпорындардың бірі — «[[Ақиар теңіз зауыты]]» ПАО бар. Бұл зауытта КСРО-дағы жүк көтергіштігі ең жоғары теңіз жүзбелі крандары — 100-ден 1600 тоннаға дейінгі крандар жасалды. XX ғасырдың ортасынан бастап қаланың кеме жасау саласына «Маяк» кеме жарықтандыру техникасы зауыты қызмет көрсетіп келеді. Электр жабдықтары мен радиоаппаратура өндірумен «Коммутациялық аппаратура» конструкторлық бюросы айналысады. Қалада әскери кеме жасау және Арктикадағы табиғи ресурстарды өндіруге арналған жобаларды әзірлейтін «Коралл» және «Черноморец» ОҚБ сияқты ірі құрылмалық бюролар орналасқан. Қазіргі Ақиардағы көптеген үйлер [[Інкермен тасы|Інкермен әктастарынан]] салынған. Оны қала маңында құрылыс кәсіпорындары ашық әдіспен өндіреді. Солардың бірі — 1944 жылы қираған Ақиарды қалпына келтіру үшін құрылған Інкермен құрылыс материалдары зауыты. Тігін және трикотаж өнеркәсібі Украина өңірлерінің барлығында кең сұранысқа ие өнімдер шығаратын бірқатар кәсіпорындармен ұсынылған. Н. Онилова атындағы тігін фабрикасы бағдарламалық басқарылатын күрделі агрегаттармен жабдықталған. Фабрика конвейерлерінен жыл сайын бірнеше мың ерлер костюмі шығарылады. 2017 жылдың қаңтар–наурыз айларында кәсіпорындар мен ұйымдар негізгі капиталға 2,1 млрд рубл инвестиция игерді, бұл 2016 жылғы қаңтар–наурыздағы көрсеткіштен 3,1 есе көп. 2014 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Ақиар қаласына салынған шетелдік тікелей инвестициялардың жалпы көлемі 191,2 млн АҚШ долларын құрады. Шетелдік инвестициялардың ең көп көлемі Кипрден (57,3 %) және Ресейден (15,1 %) келді. Инвестициялар Ақиар мен Камышовая шығанағында сұйық жүктерді, астықты және басқа да жүк түрлерін ауыстырып тиеуге арналған мамандандырылған порт терминалдарын салуға және пайдалануға беруге бағытталды. === Ауыл шаруашылығы === 2018 жылдың қаңтар–қыркүйек айларында ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру көлемі (салыстырмалы бағаларда) 2017 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 6,1 %-ға төмендеді. Алдын ала бағалау бойынша, барлық ауыл шаруашылығы өндірушілерінің қолданыстағы бағалардағы ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру көлемі 1,4 млрд рублді құрады. Барлық санаттағы шаруашылықтардағы ірі қара мал саны 2,5 мың басты құрап, 2017 жылғы 1 қазандағы көрсеткішпен салыстырғанда 0,1 %-ға өсті. Оның ішінде сиыр саны — 1,1 мың бас (0,2 %-ға аз); шошқа — 0,9 мың бас (13,3 %-ға аз), қой мен ешкі — 1,1 мың бас (37,7 %-ға аз), барлық түрдегі құс — 173,5 мың бас. Ақиардың агроөнеркәсіптік кешені 21 мың га ауыл шаруашылығы алқаптарын қамтиды. Оның ішінде 4,3 мың га жүзімдіктер (орташа өнімділігі 44,5 ц/га) және шамамен 800 га бақ орналасқан. Сондай-ақ 2481 бас ірі қара малы бар «шағын мал шаруашылығы» бар. Жүзім шаруашылығы мен шарап жасау қаланың агроөнеркәсібінің жетекші саласы болып табылады. Жүзімдіктер алып жатқан аумақ шамамен 4,3 мың га. 2018 жылы 158 га аумақта жаңа жүзімдіктер отырғызылды. Жалпы, 2014–2018 жылдар аралығында 980 га жүзімдік жаңартылып, 840 гектардан астам жаңа жүзімдік отырғызылды<ref>{{Cite web |url=http://www.fedpress.ru/article/2150839 |title=Сажать виноград можно, а винодельни строить нельзя. Севастополь встал на «винную дорогу» {{!}} Севастополь {{!}} ФедералПресс |access-date=2019-12-03 |archive-date=2019-09-21 |archive-url=http://web.archive.org/web/20190921222225/fedpress.ru/article/2150839 |url-status=live }}</ref>. Сонымен қатар, 2018 жылғы деректер бойынша, қалада шамамен 16 млн бөтелке шарап құйылып, бұл Ақиарды Ресей өңірлері арасында 4-орынға шығарды. Шампан және шымырлы шараптарды «Ақиар шарап зауыты», маркалы шараптарды «Інкермен маркалы шараптар зауыты» шығарады<ref>{{Cite web |url=http://www.sevastopol.info/vino/ |title=Севастополь. Винный погребок |access-date=2007-10-02 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011235050/http://www.sevastopol.info/vino/ |url-status=live }}</ref>. Зауыт қаланың ірі салық төлеушілерінің бірі болып табылады: 2015 жылы жалпы сомасы 628 млн рубл көлемінде салық төленді. Кәсіпорында 1300 адам жұмыс істейді. Сонымен қатар, қала маңында 1968 жылдан бері «Алтын арқалық» агрофирмасының жүзімдіктері орналасқан. Аталған кәсіпорын жыл сайын 5,5 млн бөтелке шымырлы шарап өндіретін жеке өндірісін іске қосты. === Сауда === [[Сурет:SEA MALL (Севастополь).jpg|thumb|right|200px|Генерал Остряков даңғылындағы «Sea Mall» сауда орталығы]] 2018 жылы қаңтар–қыркүйек айларында бөлшек сауда айналымы 48,4 млрд рублді құрады, бұл 2017 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 1,8 %-ға көп. 2018 жылы қаңтар–қыркүйек айларында қоғамдық тамақтану айналымы өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 0,6 %-ға өсіп, 3,9 млрд рублді құрады. Қала аумағында 35-тен астам базар жұмыс істейді. Олардың ішіндегі ең ірілері — Орталық базар, 5-ші километрдегі Балықлава тасжолындағы киім-кешек және көтерме азық-түлік базарлары, Кеме жағы ауданындағы, Балықлавадағы, Юмашев көшесіндегі, Хрюкин көшесіндегі, Толстой көшесіндегі базарлар, «Мәскеулік» базары, Стрелецкая шығанағындағы және Солтүстік жақтағы базарлар, сондай-ақ Фиолент мүйісіндегі автокөлік базары. Ақиарда ірі халықаралық, федералдық және жергілікті бөлшек сауда желілерінің сауда нысандары жұмыс істейді. Олардың қатарында Novus, [[АТБ-Маркет|ПУД]], Фуршет, [[Сильпо]], [[Metro AG]], Яблоко, [[DNS (компания)|DNS]] бар. Сонымен қатар «[[Эпицентр К|Эпицентр]]» және Добрострой құрылыс супермаркеттері жұмыс істейді. Бұдан бөлек, Ақиар халқына бірқатар сауда орталығы қызмет көрсетеді. Олардың ішіндегі ең ірілері — аумағы 50 000 м²-ден асатын «Муссон» сауда орталығы және аумағы 20 000 м²-ден асатын «Sea Mall» сауда орталығы. [[Мемлекеттік әмбебап дүкен (Ақиар)|МӘД]] ғимараты сәулет ескерткіші болып табылады. === Электр энергетикасы және жылумен жабдықтау === 2021 жылдың ортасындағы жағдай бойынша Ақиар аумағында жалпы қуаты 663,1 МВт болатын 4 электр станциясы жұмыс істеді. Олардың үшеуі жылу электр станциясы, біреуі күн электр станциясы болды. 2020 жылы олар 2680 млн кВт·сағ электр энергиясын өндірді. Ақиарда электр энергиясын тұтыну қуаты шамамен 200–210 МВт құрайды. Электр энергиясының негізгі өндірушісі — қуаты 496,8 МВт болатын Балықлава ЖЭС. Сонымен қатар өңірде қуаты 33 МВт болатын Ақиар ЖЭО орналасқан, ол 2019 жылдан бері электр энергиясын өндірмейді, қуаты 129,3 МВт болатын Ақиар МГТЭС (ең жоғары жүктеме режимінде жұмыс істейді) және қуаты 3 МВт болатын шағын күн электр станциясы бар. Бұдан бөлек, қалада жалпы қуаты 30 МВт болатын 217 дизель-электр станциясы орнатылған. Олар қаланың тіршілігін қамтамасыз ететін кәсіпорындарды апаттық жағдайда электр энергиясымен жабдықтау үшін пайдаланылады. Ақиарда Камышовая шығанағында Қырымдағы ең қуатты — 255 МВт болатын қазандық орналасқан. Ол 1976–1986 жылдары салынған. Қалада жалпы қуаты 756 МВт болатын «Севтеплоэнерго» коммуналдық кәсіпорнына тиесілі 114 қазандық жұмыс істейді. Жылытуға жыл сайын 780 мың Гкал, ал ыстық сумен жабдықтауға 230 мың Гкал жылу жіберіледі. === Сумен қамту === Ақиарды орталықтандырылған сумен қамтуды Ақиар қаласының «Водоканал» мемлекеттік унитарлық кәсіпорны қамтамасыз етеді. Сумен қамтудың негізгі көздері — Чернореченск су қоймасы, [[Белбек (өзен)|Белбек]], [[Бүрлік]] және Орлов су жинау орындары, Інкермен су жинау орны. Жалпы ұзындығы 800 километрден асатын су құбыры желісі арқылы тәулігіне 140–150 мың м³ су жеткізіледі. == Көшелері мен алаңдары == === Қаланың негізгі көшелері === {{columns-list|2| * Адмирал Октябрьский көшесі * Айвазовский көшесі * Балықлава тасжолы * 5-Бастион көшесі * Үлкен Теңіз көшесі * Генерал Остряков даңғылы * Генерал Петров көшесі * Ақиар батырлары көшесі * Қалалық тасжол * Индустриялық көшесі * Тарихи бульвар * Қашы тасжолы * Қамысты тасжолы * Корнилов жағалауы * Ленин көшесі * Матрос желекжолы * Монастырь тасжолы * Назукин жағалауы * Приморье желекжолы * Нахимов даңғылы * Қазан төңкерісі даңғылы * Кеңес көшесі * Шестаков түсу жолы * Суворов көшесі * Тарас Шевченко көшесі * Фиолент тасжолы * Хрустальов көшесі * Частник көшесі }} === Алаңдары === {{columns-list|2| * Восставших алаңы * Генерал Захаров алаңы * Лазарев алаңы * Нахимов алаңы * Пирогов алаңы * Ревякин алаңы * Суворов алаңы * Ушаков алаңы }} == Көлік жүйесі == [[Сурет:Севастопольский троллейбус.jpeg|thumb|right|200px|Ақиардағы троллейбус]] XIX ғасырда қала қарқынды өсті, ал 1875 жылдан кейін, теміржол пайда болған соң, одан да жылдам дами бастады. Барлық кезеңде Ақиар теңіз портынсыз өмір сүре алмады. Қазіргі кезде Ақиарда қалааралық автобус станциясы және [[Белбек (әуежай)|«Белбек» әуежайы]] да бар. 1898 жылы ақиарлықтарға жаңа көлік түрі — [[Ресей империясы|Ресей империясындағы]] алғашқы [[Ақиар трамвайы|трамвай]] жүйелерінің бірі болған трамвай қолжетімді болды. 1925 жылы Ақиар — [[Балықлава]] қалааралық трамвай желісі салынды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс|Соғыс]] кезінде желілердің көп бөлігі жойылды. Ақиар азат етілгеннен кейін [[Трамвай|трамвай]] қозғалысын қалпына келтірмеу туралы шешім қабылданды, өйткені биіктік айырмаларының көптігі мен тар жолдар жағдайында трамвайлар қолайсыз болып шықты. Жолдардың қалдықтары бөлшектеліп, жылжымалы құрамның қалған бөлігі [[Көзлеу|Көзлеудің]] трамвай паркіне берілді. [[Сурет:Sevastopol 04-14 img01 railway station.jpg|thumb|left|200px|Теміржол вокзалы]] Оның орнына жаңа көлік түрі — [[Ақиар троллейбусы|троллейбус]] келді. Ұзақ уақыт бойы ол қаладағы қоғамдық көліктің негізгі түрі болды. Соның салдарынан Кеңес Одағы кезінде [[Троллейбус|троллейбустар]] жиі лық толып жүрді. Мемлекеттік үлкен және орта сыйымдылықты автобустар сирек әрі тұрақсыз қатынап, троллейбустардағы жолаушылар жүктемесін азайта алмады. Оларға 1990-жылдары [[Бағдарлы такси|бағдарлы таксилер]] (жергілікті ауызекі тілде — «топик», өйткені алғашқы маршруттық таксилер кореялық KIA Asia Topic маркалы көліктер болған) көмекке келді, кейін олардың орнын орта сыйымдылықты [[Автобус|автобустар]] толықтырды. 2016–2020 жылдары орта және үлкен сыйымдылықты қосымша 265 автобус сатып алынды. Сонымен қатар 2017–2018 жылдары Ақиарға 128 жаңа троллейбус (оның 34-і автономды жүріс жүйесімен), ал 2020 жылы 100 троллейбус (оның 16-сы автономды жүріс жүйесімен) жеткізілді. 2025 жылғы жағдай бойынша қалада 15 троллейбус бағыты бар (оның 3-еуі автономды жүріс жүйесімен), оларда барлығы 157 троллейбус жұмыс істейді. Бұл бағыттар қаланың барлық дерлік аудандарын өзара байланыстырады. Тәулігіне 300 мыңнан астам жолаушы тасымалданады. Бұдан бөлек, 80-нен астам автобус және маршруттық такси бағыты жұмыс істейді, оның ішінде Інкермен, Балықлава және басқа да қала маңындағы елді мекендерге қатынайтын бағыттар бар. === Автомобиль көлігі === 1987 жылы Ақиарда жиырма сегіз мыңнан астам көлік құралы тіркелген. 2008 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша олардың саны 102 880 бірлікті құрады. Қалаға келушілер есебінен көлік ағыны төрт-бес есеге артады. Жыл сайын 5000–6000 жаңа автомобиль тіркеледі<ref>{{Cite web |url=http://www.new-sebastopol.com/accent/p_1_at921_id1315/ |title=Первая вторая беда Севастополя {{!}} газета Новый Севастополь |access-date=2008-07-30 |archive-date=2009-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090611142422/http://www.new-sebastopol.com/accent/p_1_at921_id1315/ |url-status=live }}</ref>. 2017 жылдың соңындағы жағдай бойынша Ақиарда жеке жеңіл автомобильдер саны халықтың әрбір 1000 тұрғынына 217 автомобильді құрады, бұл көрсеткіш өңірді жалпы ресейлік көрсеткіштерге жақындатады<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/3909406?from=other_spec#id1721452 |title=Как изменился Крым в составе России |date=2019-03-18 |publisher=Коммерсантъ |access-date=2019-03-21 |archive-date=2020-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305204538/https://www.kommersant.ru/doc/3909406?from=other_spec#id1721452 |url-status=live }}</ref>. Ақиар шығанағы арқылы көпір салу мәселесі қарастырылуда. === Теңіз көлігі === [[Владивосток]] пен [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургпен]] қатар, Ақиарда аудандар арасындағы катер қатынасы [[Өзен трамвайы|қалалық су маршруттық қоғамдық көлігі]] болып табылады. Ақиар шығанағы арқылы Солтүстік жаққа жету үшін [[Катер|катер]] немесе [[Сал қайық|сал қайық]] пайдаланылады. Жолаушылар тасымалына 7 катер мен 1 сал қайық жұмылдырылған. Қазіргі уақытта катерлердің мынадай бағыттары бар: * Графская айлағы — Солтүстік жақ * Артбухта — Радиогорка * Графская айлағы — Голландия — Інкермен * Графская айлағы — Голландия Жазғы кезеңде мына бағыттар жұмыс істейді: * Балықлава — Фиолент мүйісі * Балықлава — Жақын жағажай — Жақын жағажай Автомобильдерді тасымалдау үшін паром пайдаланылады: * Артбухта — Солтүстік жақ 2014 жылы Ақиар — Новороссийск желісі ашылды. Бұл желіде автомобиль көлігін тасымалдауды айына 10 рет айналмалы рейс жасайтын «Petersburg» сал қайығы жүзеге асырады; контейнерлерді — айына 4 ретке дейін айналмалы рейс жасайтын «Сильный» құрғақ жүк кемесі тасымалдайды. 2018 жылдан бастап жаңа «Комета 120М» суасты қанатты жолаушылар кемелерінің көмегімен Ақиар — Ялта бағыты бойынша теңіз жолаушылар қатынасы жүзеге асырылады. Жыл сайын Ақиарға шамамен 1000 теңіз кемесі келеді, оның ішінде 200-ден астамы шетелдік кемелер. Жүк-жолаушылар тасымалы әлемнің 40-тан астам елімен жүзеге асырылады. == Туризм == Ақиар өңірінде 49 км жағажай орналасқан, 80-нен астам қонақүй және 200-ден астам қонақ үйі, 4 шипажай-профилакторий, 9 пансионат, 4 автокемпинг, 10 яхта клубы және 10-нан астам дайвинг орталығы, сондай-ақ 80-нен астам демалыс базасы мен оларға теңестірілген нысан жұмыс істейді. 2014 жылы 250 мыңнан астам турист пен 1 млн 640 мыңнан астам экскурсантқа қызмет көрсетілді. Сонымен қатар Ақиарға жыл сайын әлемнің 45-тен астам елінен 100 мыңнан астам шетелдік турист келеді. Туризм саласынан қала бюджетіне 668 млн рубл түсті. === Яхталық туризм === Қазіргі уақытта Ақиарда 7 яхта клубы жұмыс істейді. Ақиардың су айдындарында желкенді фестивальдер, регаталар мен конференциялар өткізіледі. Олардың қатарында «Sitronics Intellect Cup» бүкілукраиналық Қара теңіз ралли-регатасы, ұйымдастырушысы түркиялық «Атакой» желкенді маринасы болып табылатын «Кайра» Қара теңіз яхта раллиі және Ақиар қаласындағы желкенді фестиваль бар. === Әскери-тарихи туризм === Қаланың әскери-тарихи мұрасының бай болуы әскери-тарихи туризмнің дамуына негіз болды. Әскери-тарихи реконструкциялар үлкен танымалдыққа ие. Олардың қатарында Чембало генуез бекінісіндегі рыцарлық турнирлер, Балықлава маңындағы Өлім аңғарында және Ақиардың Тарихи желекжолында Қырым соғысы шайқастарының реконструкциялары, сондай-ақ Сапун тауыда өткізілетін «Даңқ тулары» әскери-театрландырылған мерекесі бар. === Курорттық-сауықтыру мекемелері === * «Атлантус» пансионаты * «Изумруд» пансионаты * «Изумруд-2» демалыс базасы * «Дельфин» демалыс базасы * «Альбатрос» сауықтыру кешені * «Жұлдызды жағалау» туристік кешені * «Любоморье» туристік кешені * А. В. Мокроусов атындағы туристік кешен * «Строитель» шипажай-профилакторийі * «Чембало» шипажай-профилакторийі * «Ақиар» туристік кешені (Радиогорка) * «Ақиар» пансионаты (Омега шығанағы ауданы) === Балаларға арналған сауықтыру мекемелері === * «Ласпи» балалар шипажай-сауықтыру орталығы * «Альбатрос» балалар лагері * «Атлантика» балалар лагері * «Атлантус» балалар лагері * «Горный» балалар лагері * «Нахимовец» балалар лагері * «Омега» балалар лагері * «Радость» балалар лагері * «Чайка» балалар лагері * «Горизонт» спорттық-сауықтыру лагері * «Прибой» еңбек және демалыс лагері == Мәдениет == === Әдебиет пен өнер === * Ресей Жазушылар одағының Ақиар ұйымы === Кітапханалар === * Лев Толстой атындағы Орталық қалалық кітапхана * Адмирал М. П. Лазарев атындағы Теңіз кітапханасы === Мұражайлар === * Ақиар әскери-тарихи мұражай-қорығы, оның құрамына мына нысандар кіреді<ref name="history">{{Cite web |url=http://sevmuseum.ru/home/history/ |title=История музея |work=ФГБУК «МУЗЕЙ ГЕРОИЧЕСКОЙ ОБОРОНЫ И ОСВОБОЖДЕНИЯ СЕВАСТОПОЛЯ» |access-date=2019-10-20 |archive-date=2019-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191122003814/http://sevmuseum.ru/home/history/ |url-status=live }}</ref>: ** 1854–1855 жылдардағы қала қорғанысы ескерткіштерінің «Тарихи желекжол» мемориалдық кешені<ref>{{Cite web |url=http://sevmuseum.ru/objects/исторический-бульвар/mk-historic-boulevard-expo/ |title=Оборонительная башня Корниловского бастиона Исторический бульвар |work=ФГБУК «МУЗЕЙ ГЕРОИЧЕСКОЙ ОБОРОНЫ И ОСВОБОЖДЕНИЯ СЕВАСТОПОЛЯ» |access-date=2019-10-20 |archive-date=2021-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505210036/https://sevmuseum.ru/objects/исторический-бульвар/mk-historic-boulevard-expo/ |url-status=live }}</ref> ** «1854–1855 жылдардағы Ақиар қорғанысы» мәнзарасы, ** 1854–1855 және 1941–1944 жылдардағы қала қорғанысы ескерткіштерінің «Малахов қорғаны» мемориалдық кешенінің ансамблі ** Корнилов бастионының қорғаныс мұнарасы<ref>{{Cite web |url=http://sevmuseum.ru/objects/малахов-курган/malahov-kurgan/malahov-expo/ |title=Оборонительная башня Корниловского бастиона |work=ФГБУК «МУЗЕЙ ГЕРОИЧЕСКОЙ ОБОРОНЫ И ОСВОБОЖДЕНИЯ СЕВАСТОПОЛЯ» |access-date=2019-10-20 |archive-date=2020-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627231334/http://sevmuseum.ru/objects/малахов-курган/malahov-kurgan/malahov-expo/ |url-status=live }}</ref> ** «Сапун тауы» мемориалдық кешенінің ансамблі ** «1944 жылғы 7 мамырдағы Сапун тауына шабуыл» диорамасы, ** 1942–1944 жылдардағы Ақиар астыртын ұйымының үй-мұражайы<ref>{{Cite web |url=http://sevmuseum.ru/objects/podpolie/podpolie-expo/ |title=Дом-музей севастопольского подполья |work=ФГБУК «МУЗЕЙ ГЕРОИЧЕСКОЙ ОБОРОНЫ И ОСВОБОЖДЕНИЯ СЕВАСТОПОЛЯ» |access-date=2019-10-20 |archive-date=2019-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023184625/http://sevmuseum.ru/objects/podpolie/podpolie-expo/ |url-status=live }}</ref> ** Әулие Владимир, Апостолдарға тең кінәз Владимир киеханасы — көрнекті флот қолбасшылары-адмиралдардың қабірі ** Бұрынғы «Украина» кинотеатрының ғимаратындағы Мұражайдың мәдени-көрме орталығы. * М. П. Крошицкий атындағы Ақиар көркемсурет мұражайы; * «35-ші жағалау батареясы» мұражайлық тарихи-мемориалдық кешені<ref>{{Cite web |url=[http://www.35batery.ru/index.php/link_1](http://www.35batery.ru/index.php/link_1) |title=официальный сайт |access-date=2010-12-24 |archive-date=2019-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115193531/http://www.35batery.ru/index.php/link_1 |url-status=dead }}</ref> * Оңтүстік теңіздер биологиясы институтының аквариум-мұражайы; * «Херсонес Таврический» ұлттық қорығы; * Ресей Федерациясы Қара теңіз флотының әскери-тарихи мұражайы. * Бекініс құрылыстарының әскери-тарихи мұражайы, оның филиалдары: ** «Михайловская батарея» мұражайлық кешені, ** Балықлава жерасты мұражайлық кешені — суасты қайықтарының жерасты базасы. * Ақиар өлкетану мұражайы — онда бірнеше диорама («Дала», «Су маңы ландшафты», «Қара теңіз»), сондай-ақ өңірдің ірі жануарларының тұлыптары бар. * 2024 жылғы 30 шілдеде «Жаңа Херсонес» музейлік-киеханалық кешені — қаланың тарихи бөлігіндегі аумағы 24 га болатын археологиялық бақ ашылды. Оны құру барысында «Херсонес Таврический» археологиялық нысандары жойылды<ref>{{Cite news|title="Это безумие". Россия уничтожила часть древнего Херсонеса в Крыму|first=Николай|last=Берг|url=https://www.svoboda.org/a/eto-bezumie-rossiya-unichtozhila-chastj-drevnego-hersonesa-v-krymu/33036997.html|website=Радио Свобода|date=2024-07-19|access-date=2024-07-30|lang=ru|archive-date=2024-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730132148/https://www.svoboda.org/a/eto-bezumie-rossiya-unichtozhila-chastj-drevnego-hersonesa-v-krymu/33036997.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=Лубінець каже, що звернувся в ООН щодо руйнування РФ «Херсонеса Таврійського»|first=Радіо|last=Свобода|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-khersones-lubinets-oon-rosiya/33049485.html|website=Радіо Свобода|date=2024-07-24|access-date=2024-07-30|lang=uk|archive-date=2024-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730132152/https://www.radiosvoboda.org/a/news-khersones-lubinets-oon-rosiya/33049485.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2024/07/29/v-sevastopole-osvyatili-muzeyno-hramovyy-kompleks-novyy-hersones-ego-postroilo-minoborony-rf-unichtozhiv-chast-unikalnyh-arheologicheskih-ob-ektov-hersonesa-tavricheskogo|title=В Севастополе освятили музейно-храмовый комплекс «Новый Херсонес». Его построило Минобороны РФ, уничтожив часть уникальных археологических объектов Херсонеса Таврического|lang=ru|website=Meduza|access-date=2024-07-30|archive-date=2024-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240729151901/https://meduza.io/news/2024/07/29/v-sevastopole-osvyatili-muzeyno-hramovyy-kompleks-novyy-hersones-ego-postroilo-minoborony-rf-unichtozhiv-chast-unikalnyh-arheologicheskih-ob-ektov-hersonesa-tavricheskogo|url-status=live}}</ref>. {|class="graytable" |+ Ақиардың мұражайлары | width="33.3%"|[[Сурет:PanoramaSevastopol.jpg|centre|300px|«1854–1855 жылдардағы Ақиар қорғанысы» мәнзарасы]] | width="5%"| | [[Сурет:Штурм Сапун-гори.jpg|centre|300px|«1944 жылғы 7 мамырдағы Сапун тауына шабуыл» диорамасы]] | width="5%"| | [[Сурет:Музей Черноморского флота (17344268334).jpg|centre|300px|Қара теңіз флоты мұражайы]] |- |«1854–1855 жылдардағы Ақиар қорғанысы» мәнзарасы | |«1944 жылғы 7 мамырдағы Сапун тауына шабуыл» диорамасы | |Қара теңіз флоты мұражайы (бұрынғы Ақиар қорғанысы мұражайы) |} === Театрлар === * Балалар мен жастарға арналған «На Большой Морской» театры * Б. А. Лавренёв атындағы Қара теңіз флотының орыс драма театры * А. В. Луначарский атындағы Ақиар академиялық орыс драма театры * В. А. Елизаров жетекшілік ететін Ақиар би театры * Психо Дель Арт<ref>[http://www.psychodelart.com/link_1 ресми сайт]</ref> === Кинотеатрлар === ;2018 жылғы жағдай бойынша жұмыс істеген кинотеатрлар * «Победа» * «Россия» * «Москва» * «Муссон» * «Апельсин» * «Моряк» * «Севастополь» * «Мир кино» {|class="graytable" |+ | width="29%"|[[Сурет:Здание Севастопольского академического российского драматического театра.jpg|centre|216px]] | width="5%"| | width="32%"|[[Сурет:Российская галерея искусств Севастополь.jpg|centre|216px]] | width="5%"| | [[Сурет:Академия хореографии Севастополь.jpg|centre|235px]] |- | align="center"|Луначарский атындағы орыс драма театры | | align="center"|Ресей өнер галереясы | | align="center"|Хореография академиясы |} === Саябақтар === Ақиарда 7 саябақ, 9 желекжол және 150-ден астам сквер бар. Олардың ішіндегі ең көнелері: Тарихи, Приморье және Матрос желекжолдары, Пушкин сквері және Петропавл киеханасының жанындағы сквер. Қаладағы ең ірі саябақ — Жеңіс саябағы. === Зообақ === * Ақиар хайуанаттар бағы === БАҚ, баспа басылымдары === ;Теледидар: * «Ақиар» мемлекеттік телерадио компаниясы * НТС (Ақиардың тәуелсіз теледидары) * «Икс-ТВ» ;Газеттер: * «Город на ладонях» * «Курьер» * «Объявления Севастополя» * «Позвоните» * «Подробности» * «Проспект» * «Севастопольская газета» * «Слава Севастополя» * «Севастопольская правда» * «Флаг Родины» * «Гражданская оборона» * «Наша Газета» Ақиар Ақиардың тегін жарнамалық газеттерінің ішінде ең танымалдары — «Курьер» және «Проспект». ;Радио: * «SevStar.FM», * «Севастополь FM» == Денсаулық сақтау == 2012 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Ақиардағы денсаулық сақтау мекемелерінің жалпы саны 38-ді құрады. Қаланың коммуналдық медициналық мекемелер желісі сақталып, 26 емхананы, аурухананы, диспансерді және қосалқы қызметтерді қамтыды. Емханалардың жоспарлы қуаты (ауысымдағы қабылдаулар саны) 6930-ды, стационарлардағы төсек саны 2893-ті құрады (10 аурухана және 3 диспансер). Стационарлардағы төсек саны Ақиар қаласы үшін белгіленген әлеуметтік нормативке (10 мың тұрғынға 79,0 төсек) сәйкес келтірілді. Ақиардағы ең ірі медициналық мекеме — 1868 жылы құрылған [[№ 1 қалалық аурухана (Ақиар)|№ 1 қалалық аурухана]]. Кадрлық қамтамасыз ету: дәрігерлер — 2042 адам; орта мед. қызметкер — 4078 адам. 2016 жылғы 1 қарашадағы жағдай бойынша ЖИТС орталығында диспансерлік есепте 3474 адам тұрды, олардың 224-іне ЖИТС диагнозы қойылған. == Білім беру == ;Жоғарғы оқу орындары * [[Ақиар мемлекеттік университеті]], * [[# П. С. Нахимов атындағы Қара теңіз жоғары әскери-теңіз училищесі|П. С. Нахимов атындағы Қара теңіз жоғары әскери-теңіз орденді Қызыл Жұлдыз училищесі]], * [[М. В. Ломоносов атындағы ММУ Ақиардағы филиалы|М. В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің Ақиардағы филиалы]], * [[Г. В. Плеханов атындағы Ресей экономика университеті|Г. В. Плеханов атындағы Ресей экономика университетінің]] Ақиар филиалы, * [[Адмирал Ф. Ф. Ушаков атындағы Мемлекеттік теңіз университеті|Адмирал Ф. Ф. Ушаков атындағы Мемлекеттік теңіз университетінің]] Ақиардағы филиалы * В. И. Вернадский атындағы Қырым федералдық университетінің Ақиар экономикалық-гуманитарлық институты. ;Басқа оқу мекемелері * [[Ақиар президенттік кадет училищесі]] ([[Нахимов әскери-теңіз училищесі (Санкт-Петербург)|Нахимов әскери-теңіз училищесінің]] филиалы) * Кәсіптік-техникалық оқу орындары — 6. * Жалпы білім беретін мекемелер — 72 (оның ішінде 42 жалпы білім беретін мектеп, 7 гимназия, 7 пәндерді тереңдетіп оқытатын мектеп, 1 политехникалық лицей, 5 мектеп-интернат, «Бастауыш мектеп — балабақша» санатындағы 5 мектеп, 5 жекеменшік мектеп). * Ресей Федерациясы Қорғаныс министрлігінің жалпы білім беретін мекемесі — 1. * Мектепке дейінгі мекемелер — 78. Ақиар оқушыларының мектептен тыс біліммен қамтылу деңгейі Украинадағы көрсеткіштен жоғары болды. Жоғары білімді адамдардың үлесі бойынша Ақиар Украинада екінші орында болды (28 %). == Қаланың қоғамдық және қайырымдылық ұйымдары == Ақиарда бірқатар саяси емес қоғамдық ұйымдар, сондай-ақ қайырымдылық ұйымдары тіркелген: * «Северная» қоғамдық ұйымы — экологиялық бағыттағы ұйым, оның мүшелерінің күш-жігерін біріктіру және қызметін үйлестіру арқылы олардың әлеуметтік, экономикалық және басқа да ортақ мүдделерін қорғаумен айналысады. 2009 жылдан бері жұмыс істейді. * «Ақиарлық аналар» бастамашыл тобы» қоғамдық ұйымы — саяси емес қоғамдық қозғалыс. * «Г. А. Черкашин атындағы тарих және мәдениет қоры» азаматтардың қоғамдық бірлестігі 1996 жылы Ақиарда құрылып, тіркелді. Қор құрылған алғашқы күндерінен бастап ақиарлық зиялы қауым өкілдерінің өзіндік клубы ретінде танылды. * «Ақиар балықшылары клубы» қоғамдық ұйымы (ОО СКР) — саяси емес қоғамдық ұйым, қаладағы әуесқой балықшылар тобының бастамасымен құрылған. * «Ақиар қауымдастығы» қайырымдылық қоры — қиын өмірлік жағдайға тап болған және оны өз бетінше еңсере алмайтын Ақиар тұрғындарына атаулы көмек көрсету мақсатында құрылған қайырымдылық қоры<ref>{{Cite web |url=http://sevcharity.org/ |title=Благотворительный фонд «Сообщество Севастополь» |access-date=2013-06-21 |archive-date=2014-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140108164019/http://sevcharity.org/ |url-status=live }}</ref>. * 2014 жылға дейін СГГА жанындағы қоғамдық кеңестің құрамында 85 ұйым болды<ref>{{Cite web |url=https://sites.google.com/site/sevastopolsovet/sostav |title=Состав общественного совета при СГГА |access-date=2017-09-01 |archive-date=2020-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930004744/https://sites.google.com/site/sevastopolsovet/sostav |url-status=live }}</ref>. 2016 жылдан бастап қалада қоғамдық палата жұмыс істейді<ref>{{Cite web |url=http://opsevastopol.ru/ |title=Сайт палаты |access-date=2017-09-01 |archive-date=2017-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170901110158/http://opsevastopol.ru/ |url-status=live }}</ref>. Оның құрамында мына ұйымдар өкілдік етеді: «Ақиар патриоттарының бірлестігі», «Ақиар қаласының футбол жанкүйерлері одағы — Антимайдан», Г. Черкашин атындағы Ақиар мәдениет және өнер қоры, Бизнестің дамуына жәрдемдесу, Нотариаттық палата, Таза Ақиар үшін қозғалысы, Ресей офицерлері, Ақиар қаласы құрылысшыларының одағы, Ақиар футбол федерациясы, Ресей тұтынушылар бірлестігі, Ресей заңгерлер қауымдастығы, Жауынгерлік бауырластық, «Долг» Ақиар іздестіру жасақтарының бірлестігі. == Спорт == === Стадиондары мен спорттық кешендері === * СК «Севастополь» * «Ақиардың 200 жылдығы» (Таврика деп аталады, қираған); * Қара теңіз флоты стадионы — 2020 жылдан бері қайта жаңғыртылуда. Ашылуы 2022 жылға жоспарланған<ref>{{Cite news|title=На стадионе Черноморского флота появится ледовая арена|author=Олег Смирнов, Михаил Шурмель, Инна Лисинец|url=https://vesti92.ru/news/syuzhety/na-stadione-chernomorskogo-flota-poyavitsya-ledova/|website=Вести. Севастополь|date=2020-02-17}}</ref> * «Горняк» (қайта жаңғыртылуда); * Қара теңіз флотының 175-ші теңіз және дене дайындығы орталығы. Орталық құрамында: спорттық кешен, жүзу бассейні, «Металлист» стадионы, суасты спорты базасы (Матюшенко шығанағы). === Яхталық клубтары === * ҚҚФ (Қызыл Тулы Қара теңіз флоты) яхта клубы; * Ақиар яхта клубы; * «Аквацентр»; * Кеме зауыты; * «Херсонес»; * «Юг»; * «ROYAL PIER»; * «Moby Dick» (Моби Дик) === Бассейндері === * [[Галина Николаевна Прозуменщикова|Галина Прозуменщикова]] атындағы Су спорты түрлері сарайының бассейні, Ақиардың 200 жылдығы атындағы спорттық кешен құрамында — 50 м/25 м. * [[КСРО ӘТФ Қара теңіз флоты|ҚҚФ]] спорт клубының бассейні. * [[М. В. Ломоносов атындағы ММУ Ақиардағы филиалы|М. В. Ломоносов атындағы ММУ Ақиардағы филиалының]] бассейні. * Спорт мектебінің бассейні. * «Зурбаган» аквапаркі. === Спорттық командалары === * «Ақиар» — футбол клубы * «Коралл-Рубин» — футбол клубы * «Волна» — футбол клубы * «Мегастрой» — футбол клубы * «Камо» — футбол клубы * «Зенит» — футбол клубы * «Рассвет—АВиК» — футбол клубы * «Авангард» — футбол клубы * «Металлист» — футбол клубы * «Ақиар титандары» — америкалық футбол клубы * «Патриот» — регби клубы * «Ақиар» — баскетбол клубы * «Легион» — хоккей клубы * ПФС — мини-футбол клубы * Ақиар құрамасы — су добы * «СевНТУ» — ауыр атлетика клубы === Спорттық-туристік клубтар мен секциялар === * «Муссон» БЖТК — велотуризм, спорттық туризм және триал бағыттарын біріктіретін ресми велоклуб. * Ақиар туристер клубы. * Ақиар қалалық спорттық туризм федерациясы. * Туризм, өлкетану, спорт және экскурсиялар орталығы. === Жарыстар, сайыстар === * '''Сидоренко ағайындыларының жүлдесіне арналған жарыс''' — жыл сайын өткізілетін бокс жарысы. Алғашқы үш жарыс Энергодар қаласында өткізілді. 2008 жылдан бастап күзде Ақиар қаласында өткізіледі. * '''«Үлкен бескозырка» жарысы''' — жыл сайын өткізілетін теннис жарысы. Жарыс 2006 жылдан бері дәстүрлі түрде Әскери-теңіз флоты күні қарсаңында өткізіледі. Ұйымдастырушылары — ресейлік «Үлкен қалпақ» теннис клубы және [[ТМД елдері институты]]. == Көрікті жерлері == {{main|Ақиар ескерткіштері}} == Қаланың құрметті азаматтары == {{main|Ақиар қаласының құрметті азаматтары}} == Бауырылас қалалар == * {{ту|Ресей}} [[Санкт-Петербург]] (2000) * {{ту|Грузия}} [[Поти]] (22 қараша 2008) * {{ту|Ресей}} [[Петропавловск-Камчатский]] (2009) * {{ту|Ресей}} [[Волгоград]] (19 қараша 2013) * {{ту|Ресей}} [[Белгород]] (16 желтоқсан 2013) * {{ту|Ресей}} [[Кронштадт]] (15 маусым 2013) === Ресейге қосылғаннан кейін === * {{ту|Ресей}} [[Мәскеу]] (18 наурыз 2014) * {{ту|Ресей}} [[Жаңасібір]] (27 маусым 2014) * {{ту|Ресей}} [[Балтийск]] (2015) * {{ту|Ресей}} [[Бологое]] (2015) * {{ту|Ресей}}/{{ту|Украина}} [[Көзлеу]] (2016) * {{ту|Ресей}} [[Якутск]] (2015) == Топонимдері == * Қала атымен [[Астероид|астероид]] (2121) Ақиар аталған. * [[Париж]] қаласының орталық көшелерінің бірі ''Boulevard de Sébastopol'' — Ақиар желекжолы деп аталады. * Мәскеуде Ақиар құрметіне [[Ақиар даңғылы|даңғыл]] және [[Ақиар (метро станциясы)|метро станциясы]] аталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қырым қалалары]] t40ovcg90emv96m7mczz5g459gstel7 4 675070 3655236 3654790 2026-09-16T07:01:02Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3655236 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88007||2859||390||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||96875||77155||11074||229||3392||234||110||5824||743 |- |3||2||{{u|Мағыпар}}||87823||82597||968||642||37||388||0||2887||49 |- |4||3||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2242||909||49||0||957||136 |- |5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84063||68792||1239||150||11309||15||0||1699||24 |- |6||9||{{u|Arystanbek}}||55567||30514||3588||368||5769||944||2238||4786||5206 |- |7||6||{{u|Casserium}}||49544||40751||1780||109||632||17||11||4520||40 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38483||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||8||{{u|1nter pares}}||37067||34045||215||7||1402||72||0||1574||154 |- |10||10||{{u|Ulan}}||30436||23959||391||78||4579||14||0||199||209 |- |11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8810||3471||125||398||8||2176||838||844 |- |12||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18590||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||11||{{u|Орел Карл}}||24305||22904||830||39||134||4||3||178||11 |- |14||12||{{u|Sagzhan}}||23032||21617||436||44||276||11||0||333||87 |- |15||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13872||4118||203||768||812||373||1111||1007 |- |16||18||{{u|Nurken}}||20470||10751||1436||41||7221||115||8||431||58 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||17263||12284||224||7||135||162||8||2490||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16073||14053||411||16||1017||73||1||539||303 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13769||12992||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9853||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||25||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14 |- |23||24||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11647||7160||508||0||119||514||0||616||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10217||8041||1233||40||4||0||4||333||36 |- |25||32||{{u|AlibekKS}}||8395||5816||73||3||1033||42||2||898||170 |- |26||28||{{u|Тұран}}||8362||6512||414||53||255||120||0||297||32 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8244||5814||27||5||1868||204||0||172||52 |- |29||35||{{u|Nurtenge}}||8018||5477||980||137||628||59||24||533||200 |- |30||49||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||26||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6911||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7489||5987||189||71||63||88||3||385||325 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7451||5300||473||132||767||0||64||99||72 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6249||254||108||0||1||0||126||23 |- |37||46||{{u|GaiJin}}||6707||3843||510||19||361||9||94||369||444 |- |38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3872||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5041||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5583||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||57||{{u|Madi Dos}}||4527||3089||214||63||55||50||0||637||122 |- |49||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26 |- |50||44||{{u|Coffee86}}||4458||3914||4||0||11||7||0||419||5 |- |51||48||{{u|Makenzis}}||3791||3734||5||0||0||0||0||46||5 |- |52||52||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3390||51||0||0||27||0||223||21 |- |53||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |54||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |55||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138 |- |56||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |58||60||{{u|Нурасылл}}||3398||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |59||67||{{u|ShadZ01}}||3348||2650||372||120||106||0||0||4||0 |- |60||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |61||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |62||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |63||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3 |- |65||59||{{u|Qanattan}}||3147||3073||0||0||0||0||0||2||0 |- |66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2833||0||0||0||0||0||0||0 |- |67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |69||84||{{u|MuratbekErkebulan}}||2937||1897||318||0||91||55||0||445||4 |- |70||69||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6 |- |71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |73||68||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2200||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||90||{{u|Balaburgem}}||2470||1754||11||29||31||59||0||182||48 |- |81||76||{{u|G55}}||2468||2294||0||50||0||0||0||0||2 |- |82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1983||126||0||13||1||0||195||44 |- |85||85||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |86||133||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||98||{{u|Drift}}||2233||1501||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||118||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||87||{{u|RaiymbekZh}}||2158||1842||8||0||20||0||0||82||86 |- |94||91||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |95||83||{{u|Unknown Alash}}||2027||1964||1||0||0||0||0||0||0 |- |96||88||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||256||0||0||0||1||2 |- |99||131||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||89||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1613||1340||1||0||107||1||0||5||0 |- |107||95||{{u|Gliwi}}||1561||1555||3||0||0||0||0||0||0 |- |108||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |109||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1540||1348||0||0||7||0||0||123||9 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||119||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||134||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||882||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||113||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||138||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||146||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||114||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1198||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||117||{{u|Ziv}}||1182||1109||60||0||0||2||0||9||2 |- |126||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |127||227||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0 |- |129||122||{{u|Bailarbekov}}||1136||1047||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||207||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||140||{{u|Wikuiser}}||1098||799||143||0||63||0||43||18||4 |- |134||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |135||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |136||197||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |137||162||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |138||137||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |139||121||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |140||135||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||1026||879||16||0||0||0||0||5||0 |- |141||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |142||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11 |- |143||144||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |144||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |145||223||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |146||167||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11 |- |147||141||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |148||143||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |149||148||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |150||161||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |151||136||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |152||139||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||142||{{u|Stella~kkwiki}}||830||770||0||0||0||0||0||0||0 |- |154||191||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |155||216||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |156||150||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |157||232||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |158||179||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |159||152||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |160||151||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |161||147||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |162||234||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |163||155||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |164||172||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |165||160||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |166||149||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |167||165||{{u|Panicgirl}}||739||635||0||17||0||0||0||10||1 |- |168||166||{{u|Marksscheider}}||736||630||10||0||92||0||0||0||0 |- |169||145||{{u|Mheidegger}}||736||762||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||154||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||157||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |172||163||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |173||176||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |174||225||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |175||158||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |176||153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||701||692||0||1||0||0||0||6||1 |- |177||156||{{u|Εὐθυμένης}}||698||679||13||0||0||0||0||5||0 |- |178||164||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |179||212||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |180||199||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |181||169||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |182||231||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |183||159||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1 |- |184||205||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |185||168||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |186||222||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17 |- |187||195||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |188||192||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||175||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |190||177||{{u|Амзе Магжан}}||645||570||0||0||0||0||0||47||0 |- |191||171||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||178||{{u|IArhunI}}||641||570||7||9||0||0||0||26||11 |- |193||219||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |194||180||{{u|Bauyr03}}||628||559||0||1||0||0||0||36||0 |- |195||193||{{u|Aseke16}}||624||532||25||0||7||1||0||17||12 |- |196||218||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |197||229||{{u|Zhandos02}}||620||261||3||4||11||0||0||247||0 |- |198||188||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |199||170||{{u|Tuttiorchestra687}}||610||609||0||0||0||0||0||3||2 |- |200||174||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |201||181||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |202||184||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||173||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |204||183||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |205||233||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |206||186||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |207||204||{{u|Aldogarov}}||578||493||0||0||2||0||0||81||0 |- |208||230||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6 |- |209||190||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |210||201||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||196||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||209||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |213||206||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |214||182||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||562||550||0||0||0||0||0||0||0 |- |215||208||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |216||200||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||189||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |218||194||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||202||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |220||224||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |221||211||{{u|Olkikz}}||529||446||0||14||0||0||0||0||0 |- |222||198||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |223||185||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |224||220||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1 |- |225||221||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||390||0||36||0||0||0||1||1 |- |226||187||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |227||210||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |228||215||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0 |- |229||228||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8 |- |230||226||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |231||203||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||217||{{u|Chingiz Nazbiev}}||516||422||29||0||54||12||0||0||0 |- |233||214||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |234||213||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |235||235||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] ju09np6p3w6bk45e3kp34lf1bg5y2h0 4 675089 3655460 3654868 2026-09-16T11:00:46Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3655460 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515615||380092||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145909||131270||957||0||13593||6||0||61||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||133025||127388||859||15||62||17||10||2859||1790 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119562||112796||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113972||1||0||0||0||0||0||113971||0 |-style="background-color:#ccf" |6||6||{{u|MerlIwBot}}||105848||88192||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||89432||89432||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79292||79277||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50440||50147||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43052||41962||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26614||22830||42||0||3648||2||0||70||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22672||17393||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18277||8489||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17394||14826||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14762||13740||468||1||0||84||0||390||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13733||13236||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13060||12828||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9373||8086||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9115||9115||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||8038||5477||980||137||628||40||24||533||200 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7606||6151||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7543||2785||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4423||4206||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4251||3315||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3737||3676||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3245||3242||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3200||1171||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2059||2034||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1967||1943||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1703||1701||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1135||844||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1119||1045||28||2||4||6||0||28||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1047||1032||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||805||738||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||80||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||79||{{u|Kasymovbot}}||311||296||7||0||0||1||0||3||4 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |- |88||83||{{u|Memty Bot}}||304||205||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14 |-style="background-color:#ccf" |91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |93||86||{{u|Chobot}}||218||175||0||0||41||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||175||173||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] 7dx8x9di8mza5mkto7856d2i7yns408 4 675116 3654944 3654527 2026-09-15T13:07:17Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3654944 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107914||25626||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8215||1157||3||152||7079||147||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7808||946||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2149||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3125||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2710||42||0||60||33||600||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2618||103||14||200||98||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2182||97||3||165||0||106||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Орел Карл}}||1384||324||1||328||90||24||0||2||0 |- |12||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |13||{{u|Alamgir}}||1358||105||4||2||410||8||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|Nurkhan}}||995||105||14||345||4||26||0||1||0 |- |25||{{u|AlefZet}}||994||459||57||1269||261||95||1||49||25 |- |26||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |27||{{u|Aghia7}}||956||116||0||0||0||1||0||0||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||72||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||736||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|1nter pares}}||662||324||0||10||1149||3||0||0||4 |- |41||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |42||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |45||{{u|Nurken}}||548||540||3||657||4964||32||15||3||4 |- |46||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||547||1629||168||18||7588||188||0||1||11 |- |47||{{u|Casserium}}||540||187||72||76||333||50||0||7||0 |- |48||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |49||{{u|Sagzhan}}||534||92||2||23||212||30||0||0||0 |- |50||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0 |- |51||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |52||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |53||{{u|GulzhanOmarova}}||508||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |54||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||250||0||0||0 |- |57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |62||{{u|TheNomadEditor}}||427||37||0||0||1600||3||0||0||0 |- |63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Ashina}}||388||181||3||56||22||38||31||0||21 |- |67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||360||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|TalgatSnow}}||343||161||4||109||381||70||0||15||0 |- |77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||19||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||303||197||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||279||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|ShadZ01}}||213||23||0||34||82||66||0||0||0 |- |109||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |110||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Coffee86}}||204||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |113||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |115||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49 |- |122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||152||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||148||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |145||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||309 |- |146||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |148||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |149||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |150||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |151||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |152||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0 |- |153||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0 |- |206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |214||{{u|NIS Semey Moldir}}||98||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|NIS Zhuldyz}}||95||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|MuratbekErkebulan}}||89||21||0||69||83||0||11||0||0 |- |238||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |239||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |241||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||10||0||0||0||36||0||0||0 |- |242||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0 |- |248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Madi Dos}}||83||22||0||55||30||40||6||0||3 |- |256||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |260||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|RaiymbekZh}}||78||44||5||1||11||0||0||0||1 |- |278||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |279||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |280||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||76||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |282||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |283||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |284||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |286||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2979||521||93||0||38||4 |- |287||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |289||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |290||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |291||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |298||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |299||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0 |- |300||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |301||{{u|AlibekKS}}||67||211||12||7||350||3||4||0||3 |- |302||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |303||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |308||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |310||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |312||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |315||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |317||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |318||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |319||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |322||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |323||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |324||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |325||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |331||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |332||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |333||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |334||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |335||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0 |- |336||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |341||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |342||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |343||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |346||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |347||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |352||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |353||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |356||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |357||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |358||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |359||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |360||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |361||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |363||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |364||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |370||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |371||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |372||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |373||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |375||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Kairatulyzharas}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Dostoevskykz}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|Mheidegger}}||41||19||0||1||0||2||0||0||0 |- |386||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |392||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |393||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |394||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |395||{{u|Tarikh Dias}}||40||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Yessentaikyzy}}||40||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |397||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |398||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |399||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |400||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |402||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |403||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |404||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |406||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |407||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |408||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |409||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |410||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |412||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |413||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |414||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |415||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||37||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |416||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|Marksscheider}}||36||49||0||2||83||0||0||0||0 |- |419||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |420||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |423||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |424||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |431||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |432||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |433||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |434||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |435||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |437||{{u|Aidanka}}||31||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |438||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |439||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |440||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |441||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |442||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |443||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |444||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |449||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |450||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |451||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |452||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||20||0||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |460||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |462||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |463||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |464||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |465||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |467||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |468||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |469||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |474||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |477||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Rasulbek Adil}}||25||5||0||121||5||0||1||0||0 |- |482||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |483||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |485||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |486||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |487||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |488||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |489||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |490||{{u|PushkinVko}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |491||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |492||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |493||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |494||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |495||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |496||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1 |- |497||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |499||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |501||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |503||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |504||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |506||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |507||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |508||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |509||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |510||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |511||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|Unknown Alash}}||22||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |517||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |519||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |521||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |528||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |529||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |530||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |531||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |532||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |533||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |541||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |543||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |544||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |545||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |546||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |547||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |548||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |549||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |550||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Tuttiorchestra687}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |553||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |555||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |559||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |560||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |562||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |563||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |565||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |566||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |568||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |574||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |575||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |576||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |577||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |578||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |580||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |581||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |582||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |583||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |588||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |590||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |592||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |598||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |600||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |604||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |606||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |608||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |610||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |612||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |630||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |632||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |635||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |637||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |641||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |642||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |643||{{u|Aldogarov}}||11||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |644||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |645||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |646||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0 |- |647||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |648||{{u|Амина Жанаковна}}||11||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |649||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |650||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |653||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |654||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |655||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |658||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |660||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Abatova saltanat}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |662||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |664||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |665||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |666||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |667||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Muzeologist}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |671||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |672||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |678||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |683||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |684||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |685||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |686||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |687||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |688||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |689||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |690||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |692||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |693||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |707||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |711||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |713||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |715||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Aseke16}}||8||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |717||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |718||{{u|Ayazhan10}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |720||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |721||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |726||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|Канат Алимбаев}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |738||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |739||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |741||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |742||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |743||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |744||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |746||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |747||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |748||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |749||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |751||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |752||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |754||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |756||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |757||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |759||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |767||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |768||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |771||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |780||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |782||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |783||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |785||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Жанар Чушекова}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |790||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |791||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|Михайлов Игорь}}||7||1||0||0||0||11||0||0||0 |- |793||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |796||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |797||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |802||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |810||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |815||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|AmanbekAyauly}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |823||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |824||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |826||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |827||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |828||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |829||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |830||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |831||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |832||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |833||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |834||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |835||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |836||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |837||{{u|Gaukhar1980}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |838||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |839||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |840||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |841||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |843||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |845||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |846||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |847||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |848||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |850||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |851||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |852||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |854||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |855||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |856||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |857||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |858||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |859||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |860||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |861||{{u|Wikuiser}}||6||11||2||47||30||0||0||23||0 |- |862||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |868||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Вилюс М}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Жадыра Абибуллаевна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |881||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|Садықова Ақгүл}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |883||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |885||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |887||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |890||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |892||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |894||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |896||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |902||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |908||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |910||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |912||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |918||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |920||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |924||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |928||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |932||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |934||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |935||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |936||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |938||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |939||{{u|Semsk-Karaga}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |942||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |943||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |946||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |947||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |953||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |954||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |957||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|Назгүл Қуантқан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |966||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |967||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |986||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |989||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |991||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |994||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |995||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |997||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1002||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1005||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1006||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1008||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1014||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1017||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1020||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1022||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1028||{{u|Kvazimodo}}||4||1||0||0||8||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1030||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1034||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1036||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|Omarova. ayagul}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1050||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1051||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1056||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1057||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1065||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0 |- |1069||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1075||{{u|Зилола Садирханова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1076||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1079||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1082||{{u|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1086||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1087||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1089||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1090||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1093||{{u|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1094||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1095||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1096||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1097||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1098||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1099||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1100||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1102||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1108||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1109||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1110||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1113||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1116||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1117||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1127||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1128||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1131||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1135||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1136||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1137||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1138||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1140||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1142||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1148||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|Aq.Sholpan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1169||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1172||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1175||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1178||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1180||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1183||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1186||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1188||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1190||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1194||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1195||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1197||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1198||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1201||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1202||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1203||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1205||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1206||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1207||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1208||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1214||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1219||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1265||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Гулжайна Усен}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1294||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1304||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1314||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1318||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1364||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1390||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|AlexKoval}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1435||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1437||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1438||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1441||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1450||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1451||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1467||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1470||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|HaNsadu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Ibrayevan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Jako2588}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1498||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1528||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1534||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1542||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1544||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1545||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1550||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1563||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1564||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1571||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Акмарал Абдрашидовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Гулмира Исатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Садыкова Улболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1693||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1698||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1706||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1707||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1709||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1710||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1711||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1712||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1713||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1714||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1715||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1716||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1717||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1718||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1719||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1720||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1721||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1722||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1723||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1724||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1725||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1726||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1727||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1728||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1729||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1730||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1731||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1732||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1733||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1734||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||338||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] 9lng9mmsm2itdrk8ci3a7m2uxk31jzc 0 676325 3654945 3535449 2026-09-15T13:10:13Z Гульмира Айтқұл 178969 3654945 wikitext text/x-wiki [[File:No image available-kk.svg|300px|thumb|Станция Алтынкөл]] '''«Алтынкөл»''' — [[Қазақстан темір жолы]] Алматы бөлімшесінің темір жол вокзалы. «Экспресс-3» коды: 707608.<ref>[https://tochka-na-karte.ru/Railway-Stations/11503-Altynkol.html Информация о железнодорожной станции Алтынколь]</ref> Жетіген – Алтынкөл учаскесінде орналасқан. Ол [[2011 жыл]]ы [[Жетіген]] – Алтынкөл – [[Қытай]]мен шекара учаскесінің құрамында ашылды, [[2012 жыл]]дың қыркүйегінде жолаушылар пойыздарының қозғалысы басталды. Вокзал Қазақстан мен Қытай арасындағы теміржол қатынасында маңызды көлік нысандарының бірі болып табылады. == Маршрут == * [[Сурет:Logo Kazakh railway.jpg|80px|link=Қазақстан темір жолы]] {{ill|de|Жетіген-Алтынкөл темір жолы|Bahnstrecke Schetigen–Korgas}} * [[Сурет:China Railways.svg|15px|link=China Railways]] {{ill|zh|Цзинхэ — Қорғас темір жолы|精伊霍铁路}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://khorgos.biz/ru/info/city/523 ЖД Алтынкөл стансасы :: Өнім каталогы Қорғас ШЫХО] {{Жетіген-Алтынкөл темір жолы}} {{Цзинхэ-Қорғас темір жолы}} {{coord|44|09|53|N|80|17|43|E|type:railwaystation_region:KZ_scale:1000|display=title}} [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] lil88ble7b2heferhilba1feudb8ta9 3654951 3654945 2026-09-15T13:30:16Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Гульмира Айтқұл|Гульмира Айтқұл]] ([[User talk:Гульмира Айтқұл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3535449 wikitext text/x-wiki [[File:No image available-kk.svg|300px|thumb|Станция Алтынкөл]] '''«Алтынкөл»''' — [[Қазақстан темір жолы]] Алматы бөлімшесінің темір жол вокзалы. «Экспресс-3» коды: 707608.<ref>[https://tochka-na-karte.ru/Railway-Stations/11503-Altynkol.html Информация о железнодорожной станции Алтынколь]</ref> Жетіген – Алтынкөл учаскесінде орналасқан. Ол [[2011 жыл]]ы [[Жетіген]] – Алтынкөл – [[Қытай]]мен шекара учаскесінің құрамында ашылды, [[2012 жыл]]дың қыркүйегінде жолаушылар пойыздарының қозғалысы басталды. == Маршрут == * [[Сурет:Logo Kazakh railway.jpg|80px|link=Қазақстан темір жолы]] {{ill|de|Жетіген-Алтынкөл темір жолы|Bahnstrecke Schetigen–Korgas}} * [[Сурет:China Railways.svg|15px|link=China Railways]] {{ill|zh|Цзинхэ — Қорғас темір жолы|精伊霍铁路}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://khorgos.biz/ru/info/city/523 ЖД Алтынкөл стансасы :: Өнім каталогы Қорғас ШЫХО] {{Жетіген-Алтынкөл темір жолы}} {{Цзинхэ-Қорғас темір жолы}} {{coord|44|09|53|N|80|17|43|E|type:railwaystation_region:KZ_scale:1000|display=title}} [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] 8brytttlhmp0tretupej48ml2hr45z6 0 677464 3655455 3523326 2026-09-16T10:54:42Z Makenzis 71333 3655455 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы | атауы = Вита | құрылған = 1935 | стадионы = [[Стад де Мартир (стадион, Киншаса)|Стад де Мартир]] | сыйымдылығы = 80 000 | жарыс = Конго ДР чемпионаты | маусым = 2025/26 | орын = 4-орын <!-- ФОРМА --> | pattern_b1 = | leftarm1 = 000000 | body1 = ffff00 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_b2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = ffffff | socks2 = ffffff }} '''«Вита»''' ([[Француз тілі|фр.]]''Association Sportive Vita Club'') — [[Конго Демократиялық Республикасы]]ның [[Киншаса]] қаласындағы футбол клубы. 1973 жылғы [[КАФ Чемпиондар Лигасы|КАФ Чемпиондар кубогының]] жеңімпазы. == Жетістіктері == === Ұлттық === * Конго ДР чемпионы — 14 (1970, 1971, 1972, 1973, 1975, 1977, 1980, 1988, 1993, 1997, 2003, 2010, 2014/15, 2017/18) * Конго ДР кубогы — 9 (1971, 1972, 1973, 1975, 1977, 1981, 1982, 1983, 2001) === Халықаралық === * КАФ чемпиондар лигасы (1) ** Жеңімпаз: 1973 == Сілтемелер == * https://web.archive.org/web/20111104213555/http://www.vclub-rdc.com/index.html {{Бастама}} [[Санат:Конго Демократиялық Республикасы футбол клубтары]] 9prqmq017r5xygjpml3f7wl5o7ropzd 0 681029 3654950 3500173 2026-09-15T13:24:40Z Casserium 68287 3654950 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Асхат Оралов | Шынайы есімі = | Суреті = Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg | Сурет ені = 250 | Атауы = Оралов, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрі]] | Реті = | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = [[4 қаңтар]] | Басқаруын аяқтады = [[1 қыркүйек]] [[2023 жыл|2023]] | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары = [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] | Ізбасары = ''лауазым жойылды; Мәдениет және ақпарат министрі ретінде [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]], Туризм және спорт министрі ретінде [[Ермек Боранбайұлы Маржықпаев|Ермек Маржықпаев]]'' | Титулы_2 = «[[Аманат (партия)|Аманат]]<nowiki></nowiki>» партиясының Атқарушы хатшысы | Ту_2 = Logo of the Amanat political party.svg | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = [[2 ақпан]] [[2022 жыл|2022]] | Басқаруын аяқтады_2 = [[4 қаңтар]] [[2023 жыл|2023]] | Ізашары_2 = ''лауазым енгізілді; партия төрағасының бірінші орынбасары ретінде [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]]'' | Ізбасары_2 = [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] | Туған күні = 10.2.1990 | Туған жері = {{туғанжері|Ақсу|Ақсуда}}, [[Павлодар облысы]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = [[Ислам]] | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = 1) [[Еуразия ұлттық университеті]]<br>2) [[Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты]] | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Ashat Oralov | Марапаттары = }} '''Асхат Раздықұлы Оралов''' ([[10 ақпан]] [[1990 жыл|1990]], [[Павлодар облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, мемлекет және партия қайраткері, 2026 жылдан бастап [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы төрағасының орынбасары. Бұрын [[Қазақстан Республикасы мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет мен спорт министрі]] (2023), [[Аманат (партия)|Аманат партиясының]] атқарушы хатшысы (2022–2023) сияқты лауазымдардың иегері болған. == Өмірбаяны == Асхат Оралов [[1990 жыл]]дың [[10 ақпан]] күні [[Павлодар облысы]], [[Ақсу]] қаласында дүниеге келген.<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=38633601&pos=1;103#pos=1;103|title=Оралов Асхат Раздыкович (персональная справка)|publisher=OnlineZakon|lang=ru|accessdate=2022-19-04}}</ref> === Білімі === Лев Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университетін «Аударма ісі» мамандығы бойынша және «Халықаралық қатынастар» мамандығы бойынша магистрлік бағдарламасын аяқтаған. Халықаралық қатынастар мамандығы бойынша PhD <ref>{{Cite web|url=https://www.enu.kz/pictures/fotos/oralov-spisok-trudov.pdf|title=Список научных и научно-методических трудов PhD докторанта Оралова Асхата Раздыковича |publisher=Официальный интернет-ресурс ЕНУ имени Л.Гумилева|lang=ru|accessdate=2022-19-04}}</ref>. Ресей Федерациясының Сыртқы істем министрлігі Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар университетінің «Халықаралық қатынастар» мамандығы бойынша магистр. === Қызметі === 2014 жылдың мамырынан 2016 жылдың желтоқсанына дейін «[[Аманат (партия)|Nur Otan]]<nowiki></nowiki>» партиясы «Нұр» филиалы төрағасының бірінші орынбасары болды. 2016 жылдың наурызынан 2018 жылдың қаңтарына дейін [[Астана қалалық мәслихаты]]ның VI шақырылымының депутаты қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url=https://maslihat01.kz/ru/news/novosti/505|title=Депутат маслихата города Астаны Асхат Оралов провел инициативный субботник на своем округе |publisher=Официальный интернет-ресурс Маслихата города Нур-Султан|lang=ru|accessdate=2022-19-04}}</ref> 2016 жылдың желтоқсанында «Астана қаласының Жастар саясаты мәселелері басқармасы» басшысы. Қызметін 2018 жылдың қаңтарында аяқтады. 2018 жылдың қаңтарынан 2019 жылдың сәуіріне дейін [[Қазақстан Республикасының Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Қазақстан Қоғамдық даму министрлігі]] Жастар және отбасы істері комитеті төрағасының орынбасары және бұл қызметінен кейін 2020 жылдың маусымына дейін [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|Павлодар облысы әкімі]]нің әлеуметтік мәселелр бойынша орынбасары<ref>{{Cite web|url=https://pavon.kz/post/view/61054|title=Социальные вопросы будет решать новый назначенец на посту заместителя акима Павлодарской области|publisher=Павлодар Онлайн|lang=ru|accessdate=2022-19-04}}</ref> қызметтерінде болды. 2020 маусымынан келесі жылдың маусымына дейін [[Қазақстан Республикасының Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Қазақстан Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі]] қызметін атқарған.<ref>{{Cite web|url=https://primeminister.kz/ru/hrpolitic/appointments/ashat-oralov-naznachen-na-dolzhnost-vice-ministra-informacii-i-obshchestvennogo-razvitiya-rk-1362819|title=Асхат Оралов назначен на должность вице-министра информации и общественного развития РК|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|lang=ru|accessdate=2022-19-04}}</ref> 2021 жылдың маусымынан 2022 жылдың қаңтарына дейін [[Астана әкімі|Нұр-Сұлтан қаласы әкімі]]нің әлеуметтік мәселелер бойынша орынбасары жұмысында болған.<ref>{{Cite web|url=https://kapital.kz/naznacheniya/97163/askhat-oralov-naznachen-zamestitelem-akima-stolitsy.html|title=Асхат Оралов назначен заместителем акима столицы|publisher=Kapital.kz|lang=ru|accessdate=2022-19-04}}</ref> 2022 жылғы 2 ақпаннан 2023 жылдың 4 қаңтарына дейін «Nur Otan» партиясының, кейін атауы өзгертілген [[Аманат (партия)|«AMANAT» партиясы]]ның Атқарушы хатшысы болып жұмыс істеді.<ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/ashat-oralov-stal-ispolnitelnyim-sekretarem-nur-otan-460840/|title=Асхат Оралов стал исполнительным секретарем Nur Otan|publisher=Tengrinews.kz|lang=ru|accessdate=2022-19-04}}</ref> 2022 жылдың 28 қаңтар күні «Nur Otan» партиясының төрағасы болып [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] сайланды. Партия төрағасы Тоқаев бұған дейінгі төрағаның бірінші орынбасары қызметін жаңадан Атқарушы хатшы деп өзгертті. 2022 жылдың [[1 наурыз]]ынан бастап партия атауы AMANAT болып өзгертілді.<ref>{{Cite web|url=https://www.currenttime.tv/a/nur-otan-predlozhili-pereimenovati/31729582.html|title=Правящую партию Казахстана "Нур Отан" предложили переименовать в "Аманат". Токаев согласился |publisher=Настоящее Время|lang=ru|accessdate=2022-19-04}}</ref> 2023 жылдың 4 қаңтарында [[Қазақстан Республикасы мәдениет және спорт министрлігі|Қазақстанның мәдениет және спорт министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/331819-askhat-oralov-madeniet-dgane-sport-ministri-bolyp-taghayyndaldy|title=Асхат Оралов Мәдениет және спорт министрі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=Егемен Қазақстан|date=2023-01-04|accessdate=2023-09-01}}</ref> Сол жылдың 1 қыркүйегінде президент Тоқаевтың жарлығымен қызметінен босатылды.<ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/ministryi-karabaev-kyidyirali-oralov-suleymenova-509243/|title=Министры Карабаев, Кыдырали, Оралов и Сулейменова освобождены от должностей|lang=ru|publisher=tengrinews|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-01}}</ref> 2024–2025 жылдары [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] мемлекеттік инспекторы болып қызмет атқарды. 2025 жылы 2 қыркүйекте ол [[Маңғыстау облысы]] әкімінің бірінші орынбасары болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/394256-askhat-oralov-dganha-qyzmetke-taghayyndaldy|title=Асхат Оралов жаңа қызметке тағайындалды|lang=kk|publisher=Егемен Қазақстан|date=2025-09-02|accessdate=2025-09-02}}</ref> 2026 жылғы 15 қыркүйек күні Асхат Оралов [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы төрағасының орынбасары болып тағайындалды. Ол партиясының бақылау, талдау және қызметті бағалау мәселелеріне жетекшілік етеді.<ref>{{Cite web|url=https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/v-adilet-naznachili-zamestiteley-predsedatelya-partii|title=«Әділет» партиясы төрағасының орынбасарлары тағайындалды|lang=kk|publisher=Егемен Қазақстан|date=2026-09-15|accessdate=2026-09-15}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет министрлері]] npguc3nk1po8xx4976a1gzffqb57vjt 0 689727 3655221 3290780 2026-09-16T05:59:16Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3655221 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауылдық әкімдігі |Атауы = Павлодар ауылдық әкімдігі |Облысы = Павлодар облысы |Ауданы = [[Павлодар қалалық әкімдігі]] |Құрылған уақыты = |Орталығы = [[Павлодарское]] |Тұрғыны = {{өсім}}10613 |Санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |Тығыздығы = |Жер аумағы = |Әкімі = |Әкімдіктің мекенжайы = |Телефон коды = |Пошта индексі = |Карта = }} '''Павлодар ауылдық әкімдігі''' – [[Павлодар облысы]] [[Павлодар қалалық әкімдігі]] аумағындағы бірлік. == Әкімшілік құрамы == Құрамына [[Павлодарское]] ауылы кіреді. Орталығы – Павлодарское ауылы. [[2004 жыл]]ы округ құрамында болған ''Шәукен'' ауылы таратылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V04P0002860 Павлодар облысы Павлодар қаласының Шәукен селосын есептеу деректерінен шығару және тарату туралы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230727212011/https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V04P0002860 |date=2023-07-27 }}</ref> [[2012 жыл|2012]] жылы Жаңаауыл ауылдық округі таратылып, орнына Павлодар ауылдық әкімдігі құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V12P0003215 Павлодар қаласының әкімшілік-аумақтық құрылымындағы өзгерістер туралы]</ref> {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Елді мекен !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Павлодарское]] ауылы||5319 ||{{өсім}}10613 ||199,5 ||2588 ||{{өсім}}5388 ||208,2 ||2731 ||{{өсім}}5225 ||191, |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Павлодар қалалық әкімдігі ауылдық округтері}} [[Санат:Павлодар қалалық әкімдігі ауылдық округтері]] pbv3l4uomcu1hwkagv2rywxsc9vm4pp 0 692670 3655406 3593798 2026-09-16T09:57:04Z Tilaqtobe 183640 3655406 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Елді мекен |статусы=Қала|қазақша атауы=Ивдель|ел={{RUS}}|елтаңба=Ivdel COA (2007).gif|ту=Flag of Ivdel (Sverdlovsk oblast).svg|ту сипаттамасы=Ивдель туы|елтаңба сипаттамасы=Ивдель елтаңбасы|статус алуы=1943|аймағы=[[Свердлов облысы]]|кестедегі аймақ=Свердлов облысы|ұлттық құрамы=[[Орыстар]] және [[Манси]]|кестедегі аудан=Ивдель қалалық округі{{!}}Ивделдық|ауданы=Ивдель қалалық округі|басшысы=Михель Владимир Давыдович|тұрғыны=14306|санақ жылы=2021|этнохороним=Ивлельдық<br>Ивдельдықтар|бұрынғы атаулары=Никито-Ивдель селосы|құрылған уақыты=1831 жыл}} '''Ивдель''' ( [[Манси тілі|манс.]] ''Сапсаус)'' — [[Ресей|Ресейдің]] [[Свердловск облысы|Свердлов облысындағы]] облыстық бағыныстағы [[қала]], Ивдель қалалық округінің әкімшілік орталығы. Облыстағы ең солтүстік қала. == Тарихы == Елді мекен 1831 жылы 28 (15) қазанда В.А.Всеволожскийдің алтын жуу зауытында, Преображенский және Знаменский кеніштерінің құрамында алтыны бар құмдарды жуатын елді мекен ретінде құрылған. Ауыл Шапша өзенінің Ивдел өзеніне құяр жерінде, қаланың қазіргі орнынан Ивдел өзенінен 5 шақырымдай жоғарыда орналасқан. Елді мекеннің екінші аты Шапша болған<ref name=":12">{{Кітап|авторы=Рундквист Н., Задорина О.|тақырыбы=Свердловская область. От А до Я: Иллюстрированная краеведческая энциклопедия|сілтеме=http://quist.pro/books/sverdlovskaya_oblast_09.i.1.php|язык=|баспасы=Квист|орны=Екатеринбург|жылы=2009|месяц=|барлық беті=456|isbn=978-5-85383-392-0}} {{Wayback|url=http://quist.pro/books/sverdlovskaya_oblast_09.i.1.php|date=20171212064050}}</ref>. '''Ивдель қаласы туралы қысқаша әрі танымдық мәліметті''' постқа немесе сабақ материалына ыңғайлы етіп жазайын. === Ивдель қаласы === '''Ивдель''' — Ресейдің Свердлов облысында, Солтүстік Орал аумағында орналасқан қала. Қала Ивдель өзенінің бойында орналасқан және Свердлов облысының солтүстігіндегі маңызды елді мекендердің бірі саналады. Ивдельдің тарихы '''XVIII ғасырдан''' басталады. 1584 жылы бұл өңірге орыс зерттеушілері мен казак жасақтары келгені туралы тарихи деректер кездеседі. Ал '''1589 жылы Лозьва және Ивдель өзендерінің қосылатын жерінде Лозьвинский қалашығы''' салынған. Кейін бұл аумақта кен өндіру мен өнеркәсіптің дамуына байланысты елді мекеннің маңызы артқан. Қала атауы '''Ивдель өзенінің атауымен байланысты'''. Өзен атауының шығу төркіні жергілікті халықтардың тілдерімен байланысты деген болжамдар бар. Ивдель орналасқан өңір '''тайга ормандарымен, тауларымен және өзен-көлдерімен''' ерекшеленеді. Қала маңында табиғаты адам аяғы сирек жететін кең орманды аумақтар бар. Ивдель тарихында '''геологиялық барлау, ағаш өңдеу және тау-кен өндірісі''' маңызды орын алады. Қазіргі кезде қала Солтүстік Оралдың табиғи және тарихи ерекшеліктерімен танымал. '''Қызықты факт:''' Ивдель — Оралдың солтүстік бөлігіндегі ең шалғай қалалардың бірі. Оның айналасындағы табиғи аумақтар Оралдың тайгалық ландшафтын жақсы көрсетеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Свердловск облысының қалалары]] ttma87mr5nc1r75wxha7upy4f0ahr72 0 693833 3655001 3535450 2026-09-15T14:42:49Z Гульмира Айтқұл 178969 3655001 wikitext text/x-wiki [[File:No image available-kk.svg|300px|thumb|Станция Арыс-1]] '''«Арыс 1»''' — Қазақстан Республикасы Түркістан облысы Арыс қаласы әкімдігінің [[Арыс]] ауылында орналасқан темір жол вокзалы. Станция Қазақстанның оңтүстігіндегі маңызды теміржол бағыттарының торабында орналасып, жүк және жолаушылар тасымалында маңызды рөл атқарады. <!-- Станция [[???? жыл]]ы ашылды.--> == Маршрут == * [[Сурет:Logo Kazakh railway.jpg|80px|link=Қазақстан темір жолы]] [[Орынбор-Ташкент темір жолы]] * [[Сурет:Logo Kazakh railway.jpg|80px|link=Қазақстан темір жолы]] [[Түрксіб]] Екі сызық станцияның солтүстігіне қарай бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://rasp.yandex.ru/station/9619100/?date=all-days Арыс 1 темір жол бекеті] - [[Яндекс]] {{Орынбор-Ташкент темір жолы}} {{Түрксіб}} {{coord|42|25|10.07|N|68|47|38.65|E|type:railwaystation_region:KZ_scale:1000|display=title}} [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] e12hnbksduplnrm85a4hcj5qzdmzze2 0 697073 3654978 3647289 2026-09-15T14:22:06Z Casserium 68287 /* */ 3654978 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Қазақстанның «Байтақ» жасылдар партиясы | шынайы атауы = | логотипі = Logo of the Baytaq.png | сурет атауы = | басшысы = [[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай|Азаматхан Әміртай]]<br>({{comment|анық емес|6 мамыр күні өткен партияның съезі нәтижесінде төрағалығы тоқтатылды, партияның қазіргі төрағасы әлі белгісіз}}) | негіздеуші = [[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай|Азаматхан Әміртай]] | құрылуы = 24 қыркүйек 2022 (құрылды)<br>28 қараша 2022 (тіркелді) | таратылуы = | штаб-пәтері = Қабанбай батыр көшесі 74, [[Астана]] | идеологиясы = [[Жасыл саясат]]<br>[[Аграризм]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевшыл]] саясат | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = | жастар ұйымы = | Төменгі палатадағы орындар = {{Партия/Орындар|0|145|#446F3C|мәтін=([[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I сайланым]])}} {{Collapsible list | title = Өткен сайланымдары |{{Партия/Орындар|0|98|#446F3C|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым]])}} }} | Төменгі палатадағы орындар_параметр = Парламенттегі мандат саны | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | Еуропарламенттегі орындар = | ұраны = Таза ниет, таза әрекет, саясаттағы тазалық!<ref>{{Cite web|url=https://baytaq.kz/kk/main-kz/|title=Қазақстанның «Байтақ» жасылдар партиясы|lang=kk|access-date=2023-03-04}}</ref> | әнұраны = | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://baytaq.kz/kk baytaq.kz] }} '''«Қазақстанның «Байтақ» жасылдар партиясы» қоғамдық бірлестігі''',<ref>{{Cite web|url=https://baytaq.kz/kk/%d1%83%d1%81%d1%82%d0%b0%d0%b2/|title=Жарғы — BAYTAQ|access-date=2023-03-10|date=2022-10-24|lang=kk|publisher=baytaq.kz Baytaq партиясының ресми сайты}}</ref> қысқаша атауы — '''«Baytaq» Жасылдар партиясы''' — [[Қазақстан]]дағы [[Жасыл саясат|жасыл]] саяси партия, [[Қазақстандағы саяси партиялар|ресми түрде тіркелген 7 партия]]ның бірі. Партия оппозициялық болып есептелмейді. Оның тұңғыш съезінде олар [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] саясатын қолдайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/podderzhivaem-kurs-tokaeva-provlastnaya-partiya-baytak-provela-sezd/32254446.html|title=«Поддерживаем курс Токаева». Провластная партия «Байтак» провела съезд|author=ТОЙКЕН, Сәния және ӘМІРХАНОВ, Ержан|publisher=[[Азаттық радиосы]]|lang=ru|access-date=2022-03-04|date=2023-02-03}}</ref> == Тарихы == === Құрылуы және тіркелуі === Партия басшысы Азаматхан Әміртай айтуынша, партияны тіркеу жұмыстары 2015 жылдан бері жүргізіліп келген.<ref>{{Cite web|url=https://vlast.kz/politika/53759-my-ne-kakaa-to-partia-kotoraa-tolko-segodna-poavilas.html|title=«Мы — не какая-то партия, которая только сегодня появилась»|author=Вааль, Тамара|publisher=vlast.kz|lang=ru|access-date=2022-03-04|date=2023-02-04}}</ref> 2022 жылдың 24 қыркүйегінде партияның тұңғыш съезі жүргізілді. Оның барысында партия басшылығы және бағыты таңдалды.<ref>{{Cite web|url=https://24.kz/ru/news/policy/item/565404-pervyj-uchreditelnyj-sezd-partii-bajtak-sostoyalsya-v-almaty|title=ПЕРВЫЙ УЧРЕДИТЕЛЬНЫЙ СЪЕЗД ПАРТИИ «БАЙТАК» СОСТОЯЛСЯ В АЛМАТЫ|access-date=2023-09-24|publisher=Хабар 24|lang=ru}}</ref> 2022 жылдың 30 қарашасында партия ресми түрде тіркелген партиялар тізіміне енді. Ол соңғы 20 жылда алғаш рет тіркелген партия болды.<ref>{{Cite web|url=https://kaztag.kz/ru/news/v-kazakhstane-zaregistrirovana-novaya-politicheskaya-partiya|title=В Казахстане зарегистрирована новая политическая партия|access-date=2023-02-05|publisher=kaztag.kz|lang=ru}}</ref> === 2023 жылғы парламент сайлауы === 2023 жылы 20 қаңтарда Байтақ партиясы [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|сол жылғы парламент сайлау]]ына қатысатынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|date=2023-01-20|title="Байтақ" жасылдар партиясы Мәжіліс сайлауына қатысады|url=https://el.kz/baytaq-zhasyldar-partiyasy-mazhilis-saylauyna-qatysady_61924/|access-date=2023-02-17|publisher=el.kz|lang=kk}}</ref> Партиядан тізім бойынша 20 кандидат ұсынылды, оның ішінде әйелдер квотасы бойынша 4 кандидат, жастар квотасы бойынша – 1 кандидат және мүгедектер квотасы бойынша – 1 кандидат бар.<ref>{{Cite web|author=Серікжанқызы, Айжан|date=2023-02-03|title=BAYTAQ жасылдар партиясы сайлауға 24 кандидат ұсынды|url=https://www.inform.kz/kz/baytaq-zhasyldar-partiyasy-saylauga-24-kandidat-usyndy_a4031252|access-date=2023-03-03|website=kazinform|lang=kk}}</ref> === Партия төрағалығы үшін күрес (2023) === 6 мамыр күні [[Алматы]]да партияның 3-съезі орын алды. Оның барысында Әміртай өзінің партиядағы мүшелігі мен төрағалығынан айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://bizmedia.kz/2023/05/07/v-kazahstane-partiya-bajtak-isklyuchila-svoego-predsedatelya-za-narusheniya/|title=В Казахстане партия «Байтак» исключила своего председателя за нарушения|lang=ru|author=МАКАРОВ, Август|date=2023-05-07|accessdate=2023-07-23}}</ref> 2023 жылдың 10 мамырында партия төрағасы [[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай|Азаматхан Әміртай]]дың айтқан сөзінше партияны «олигархтар мен бизнесмендер» басып алғысы келеді, және оны сондықтан партия мүшелері тізімінен алып тастаған.<ref name="sputnikru">{{Cite web|date=2023-05-10|title="Байтак" раздора: председатель заявил о захвате партии, а партийцы его исключили|url=https://sputnik.kz/20230510/baytaq-zhasyldar-partiyasynda-dau-shyqty-34745431.html|title="Байтақ" жасылдар партиясында дау шықты|accessdate=2023-07-23|website=SPUTNIK|lang=kk}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2023-05-10/bajtaq-partiyasynyng-basshysy-mueshelikten-shygharyldy/|title=«Байтақ» партиясының басшысы мүшеліктен шығарылды|lang=kk|author=ӨТЕЙҰЛЫ, Нұрболат|date=2023-05-10|accessdate=2023-07-23}}</ref> Әміртай Алматыда өткен съезді мойындамады.<ref name="sputnikru" /> [[Алматы мәслихаты]]ның депутаты және «Байтақ» партиясының алматылық саяси бюросының төрағасы Бейбіт Әпсенбетов «конференция өткізбей-ақ филиал директорларын тағайындап, партияға қатысы жоқ тұлғалардан саяси бюро құрып жүргеніне сүйеніп оның мүшелігі тоқтатылды» деген. {{Дәйексөз|Сенімсіз болып, тәртіпті бұзып, партия билігін тартып алмақ болғаны үшін біз оны жай ғана саяси кеңестің шешімімен партиядан шығардық... Партияда жоқ адам оның төрағасы бола алмайды. Біз оны заңға сәйкес лауазымынан айырдық. Енді жақын арада съез өткізіп, жаңа төраға сайлағалы отырмыз... Қазір партияның сайты Әміртаев мырзаға тиесілі, ол сайтпен ойына келгенін істейді. Бірақ біз өз позициямызды [[Қазақстан Республикасының Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]]нде тіркегеннен кейін, біз одан сайттың барлық кілттерін бізге беруін талап ете аламыз.}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша саяси партиялар]] [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] ihqqtfwrjchr9v0brqmzihfvt3stcrg 0 709022 3654959 3648357 2026-09-15T13:52:13Z Nurken 111493 3654959 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Константин Викторович Авершин | Шынайы есімі = | Суреті = Konstantin Avershin.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2022 | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII шақырылымы]]ның депутаты | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 29 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 шілде 2026 | Президент_2 = | Премьер_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = ''лауазым ыдырады'' | Титулы_3 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII шақырылымы]]ның депутаты | Ту_3 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 29 наурыз 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 19 қаңтар 2023 | Президент_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Алматы қаласы мәслихаты]] VI және VII шақырылымының депутаты | Ту_4 = Almaty City Maslihat.svg | Ту2_4 = Flag of Almaty.svg | Басқара бастады_4 = 2016 | Басқаруын аяқтады_4 = 28 наурыз 2022<ref name="zakonkz" /> | мәтін2_4 = [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]]<br>[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>[[Ерболат Асқарбекұлы Досаев|Ерболат Досаев]] | тақырыпша2_4 = [[Алматы әкімі|Әкімі]] | Туған күні = 7.11.1976 | Туған жері = {{туғанжері|Талдықорған|Талдықорғанда}}, [[Талдықорған облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Роза Алмаханқызы Авершина<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=37896981|title=Авершин Константин Викторович|lang=ru|accessdate=2023-09-03}}</ref> | Балалары = 4<ref name="resmiy" /><ref name="zakonkz" /> | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] (2016 бері) | Білімі = {{ublist |Беллербис коллежді ([[Брайтон]], 1995) |Англия Рускин Университеті ([[Кембридж]], 1998) |Ресей халық шаруашылығы және мемлекеттік басқару академиясы (2018) }} | Мамандығы = бизнес және экономика (1998) | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Атағы = [[Капитан (әскери атақ)|капитан]] | Қызмет еткен жылдары = 2001–2009 | Құрамында болды = | Әскер түрі = {{flagicon image|Символика КНБ Эмблема Флаг Шеврон Трафарет 021012.jpg|border}} [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|ҚР ҰҚК]] | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} | Қолтаңбасы = }} '''Константин Викторович Авершин''' ([[7 қазан]] [[1976 жыл|1976]], [[Талдықорған]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, кәсіпкер және экономист, 2026 жылдан бергі [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімімен сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]], «Red Dragon» сауда желісінің төрағасы, Қазақстан мейрамханалары қауымдастығының вице-президенті. 2023 жылдан 2026 жылға дейін Авершин [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII]] шақырылымының депутаты болды. == Өмірбаяны == === Шығу тегі, білімі === Константин Авершинның әкесі [[Орыстар|орыс]] және қазақ анасы [[қарақыпшақ]] руынан шыққан. Әжесі [[арғын]] руынан шыққан.<ref name="talaptalks">{{YouTube|HPTRPpRGldo|Национал-патриот Авершин. Я — алматинец. Часть 1.}}</ref> Авершин 1976 жылы 7 қазан күні [[Талдықорған]]да дүниеге келген.<ref name="resmiy">{{Cite web|url= https://www.parlam.kz/kk/blogs/avershin/Biography |title= АВЕРШИН КОНСТАНТИН ВИКТОРОВИЧ |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]]нің ресми сайты |accessdate= 2023-09-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240325181602/https://www.parlam.kz/kk/blogs/avershin/Biography |date= 2024-03-25}}</ref> Жастық шағын өткізген және білімін алған қала [[Алматы]] болғасын өзін алматылық етіп санайды.<ref name="talaptalks" /> 1995 жылы Авершин [[Брайтон]]дағы Беллербис коллеждінде бизнес және экономика мамандығына оқуын бітірді. 1998 жылы Англия Рускин Университетінде Еуропалық бизнес және экономика бакалавры дәрежесін алды. Белгісіз жылы «Болашақ» президенттік бағдарламасының стипендиатына ие болды. 2018 жылы Ресей халық шаруашылығы және мемлекеттік басқару академиясында оқуын бітірді.<ref name="zakonkz" /> === Кәсіпкерлік мансабы === Константин Авершин өз мансабын 1998 жылы «KEGOC» ААҚ (ОАО) Коммерциялық департаментінің қызметінде болып бастады. Бір жылдан кейін бұл жұмысын тоқтатып, «Кедентранссервис» ЖАҚ коммерциялық департаментінің бас менеджері болып 2001 жылға дейін жұмыс істеді.<ref name="zakonkz" /> 2009–2011 жылдары аралығында Авершин European Aviation (Еуропалық авиация) аймақтық өкілі болды. 2013 жылы қазіргі таңда 100% иеленетін «Red Dragon» компаниясының негізін салды. Қазақстан мейрамханалары қауымдастығының вице-президенті және «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасының аймақтық өкілі қызметтерінде болған, не әлі де бар.<ref name="zakonkz" /> === Әскери қызметі (2001–2009) === 2001–2009 жылдар аралығында [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Қазақстан Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті]]нің №62156 әскери бөлімінде қызметін өтеді. Атағы — [[Капитан (әскери атақ)|капитан]]. ҰҚК-дағы қызметі үшін 2007 жылы 3-дәрежелі «ҰҚК — КНБ — Қазақстан» арнайы белгісімен марапатталған.<ref name="zakonkz" /> === Саяси мансабы (2016–) === Авершин — 2016 жылдан бері «[[Аманат (партия)|Аманат]]<nowiki></nowiki>» саяси партиясының мүшесі.<ref name="resmiy" /> Саясаттағы мансабын Константин Авершин 2020 жылғы желтоқсанда [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]]нің депутаттығына [[Аманат (партия)|Нұр Отан]]нан үміткері ретінде бастады. 2016 жылы{{Citation needed}} ол [[Алматы қалалық мәслихаты]] VI шақырылымының депутаты болып сайланды. 2022 жылғы 28 наурызда Авершинның депутаттық мерзімі аяқталды да,<ref name="zakonkz" /> ол кейін тағы мәслихаттың VII шақырылым депутаты болды. Депутат ретінде оны Алматы мәслихаты "Заңғар" төсбелгісімен наградтаған.<ref name="resmiy" /> 2022 жылғы 29 наурызда «[[Аманат (партия)|AMANAT]]<nowiki></nowiki>» партиясы Саяси кеңесі Бюросының қаулысымен бос болған Мәжіліс мандатына ие болды.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/kz/konstantin-avershin-parlament-mazhilisi-deputaty-boldy_a3916434 |title= Константин Авершин Парламент Мәжілісі депутаты болды |lang= kk |publisher= [[kazinform]] |date= 2022-03-29 |accessdate= 2023-09-01}}</ref> Авершин — «Мен алматылықпын» қоғамдық қозғалысының негізін қалаушы, жетекшісі.<ref>{{Cite web|url= https://open-almaty.kz/ru/content/obshchestvennoe-obedinenie-ya-almatinec |title= Общественное объединение «Я Алматинец» |lang= ru |publisher= Open Almaty |accessdate= 2023-09-03}}</ref> Қозғалыс халықтың әлеуметтік осал топтарына көмек көрсетумен айналысады.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/ru/kto-esli-ne-ya-chellendzh-obschestvennogo-ob-edineniya-ya-almatinec-ohvatil-pochti-ves-kazahstan_a3641850 |title= «Кто, если не я»: челлендж общественного объединения «Я Алматинец» охватил почти весь Казахстан |lang= ru |publisher= kazinform |date= 2020-04-23 |accessdate= 2023-09-03}}</ref> Қозғалыстың негізі 2015 жылы Авершинмен қаланған еді, бастапқыда ол тек сенбілік ұйымдастыру, жеке кеңістіктерін тазартумен айналысатын.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq-ruhy.kz/avtory/39755-obedinenie-liudei-kotorym-ne-vse-ravno-o-volonterakh-almaty/amp |title= «Объединение людей, которым не все равно». О волонтерах Алматы |lang= ru |publisher= Азаттық рухы |date= 2022-08-16 |accessdate= 2023-09-03}}</ref> 2026 жылғы шілдеде екіпалаталы Қазақстан Парламентінің орнына бірпалаталы [[Қазақстан Құрылтайы]] құрылды. [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде ол осы [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған Құрылтай]]ға [[Құрылтай депутаты|депутат]] болып сайланды. == Саяси көзқарасы == Ошақбаев.LIVE арнасына берген сұхбатында Авершин өзін национал-патриот деп сипаттады, ұлтаралық қақтығысқа қарсы шықты және национал-патриотизмді ең жоғарғы атақ деп атаған.<ref name="talaptalks" /> == Жеке өмірі == Константин Авершинның әйелі — [[қоңырат]] руынан шыққан<ref name="talaptalks" /> Роза Алмаханқызы Авершина (1981 жылы туған). Екі қызы, Сәбина (2009 жылы туған) және Доминика (2012 жылы туған) бар.<ref name="zakonkz" /> Авершинның 4 баласы бар.<ref name="resmiy" /> [[Орыс тілі|Орыс]], [[Ағылшын тілі|ағылшын]]<ref name="zakonkz" /> және [[Қазақ тілі|қазақ]]<ref name="talaptalks" /> тілдерін меңгерген. == Марапаттары == Авершинның марапаттары:<ref name="zakonkz" /> * 3-дәрежелі «ҰҚК — КНБ — Қазақстан» арнайы белгісі (2007) * «Экономика мақтанышы» ордені (2016) * «Арнайы жасақтағы қызметі үшін» медалі (2014) * [[Құрмет ордені]] (2017) * Алматы облысы Ішкі істер департаментінің «Қоғамдық тәртіпті қорғауды қамтамасыз етуге және ауыр қылмыстарды ашуға қосқан үлесі мен көмегі үшін» Алғыс хаты және қол сағаты (2015) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Авершин, Константин Викторович}} [[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжілісінің VII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжілісінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] krjudd5k9wz880q9l0ipnlvthyom4ye 2 725520 3654924 3654668 2026-09-15T12:48:19Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3654924 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]], [[Қаржылық қызметтер]], [[Баламалы қаржылық қызметтер]], [[Қаржылық талдаушы]], [[Қаржылық талдау]], [[Қаржылық есептілік]], [[Қаржылық коэффициент]], [[Пайыздар, салықтар, тозу және амортизация шегерілгенге дейінгі пайда]], [[IFRS 16]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]], [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі]] * [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]], [[Westpac]], [[National Australia Bank]], [[DBS Bank]], [[Commerzbank]], [[U.S. Bancorp]], [[Bank of Jiangsu]], [[Bank of Beijing]], [[Huaxia Bank]], [[Capital One]], [[PNC Financial Services]], [[Danske Bank]], [[Itaú Unibanco]], [[KB Financial Group]], [[Truist Financial]], [[Shinhan Financial Group]], [[Norinchukin Bank]], [[OCBC Bank]], [[Sumitomo Mitsui Trust Holdings]], [[Bank of Ningbo]], [[Erste Group]], [[China Guangfa Bank]], [[HDFC Bank]], [[ABN AMRO]], [[Nationwide Building Society]], [[China Zheshang Bank]], [[Resona Holdings]], [[Charles Schwab Corporation]], [[Bank of Shanghai]], [[BNY]], [[KBC Group]], [[Hana Financial Group]], [[ВТБ Банк]], [[Канада Ұлттық банкі]], [[Banco do Brasil]], [[United Overseas Bank]], [[Bank of Nanjing]], [[Banco Bradesco]], [[NongHyup Bank]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 slj74k6i7zxcerzvyb81u52kdttod65 3654935 3654924 2026-09-15T12:56:57Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3654935 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]], [[Қаржылық қызметтер]], [[Баламалы қаржылық қызметтер]], [[Қаржылық талдаушы]], [[Қаржылық талдау]], [[Қаржылық есептілік]], [[Қаржылық коэффициент]], [[Пайыздар, салықтар, тозу және амортизация шегерілгенге дейінгі пайда]], [[IFRS 16]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]], [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі]] * [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]], [[Westpac]], [[National Australia Bank]], [[DBS Bank]], [[Commerzbank]], [[U.S. Bancorp]], [[Bank of Jiangsu]], [[Bank of Beijing]], [[Huaxia Bank]], [[Capital One]], [[PNC Financial Services]], [[Danske Bank]], [[Itaú Unibanco]], [[KB Financial Group]], [[Truist Financial]], [[Shinhan Financial Group]], [[Norinchukin Bank]], [[OCBC Bank]], [[Sumitomo Mitsui Trust Holdings]], [[Bank of Ningbo]], [[Erste Group]], [[China Guangfa Bank]], [[HDFC Bank]], [[ABN AMRO]], [[Nationwide Building Society]], [[China Zheshang Bank]], [[Resona Holdings]], [[Charles Schwab Corporation]], [[Bank of Shanghai]], [[BNY]], [[KBC Group]], [[Hana Financial Group]], [[ВТБ Банк]], [[Канада Ұлттық банкі]], [[Banco do Brasil]], [[United Overseas Bank]], [[Bank of Nanjing]], [[Banco Bradesco]], [[NongHyup Bank]], [[Woori Financial Group]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 rcv9nmcg9t30n7onkefpp6h5u9agh70 0 730412 3655448 3470935 2026-09-16T10:35:39Z Nurken 111493 3655448 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = [[Қазақстан]]ның [[Болгария]]дағы [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Болгария|Елшісі]] |Басқара бастады = 2009 |Басқаруын аяқтады = 9 желтоқсан 2022 |Ту = Flag of Bulgaria.svg |Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg |Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br> [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Ізашары = [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] |Ізбасары = [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] |Білімі = {{ublist |[[Қазақ ұлттық медицина университеті|Алматы мемлекеттік медицина институты]] (1980) |РФ СІМ Дипломатиялық академиясы (1999) |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Алматы мемлекеттік университеті]] (2008) |София университеті (2015) }} |Мамандығы = [[Заңгер]] |Ғылыми дәрежесі = [[PhD-доктор|Философия докторы]] |Туған күні = 10.9.1957 |Туған жері = [[Баянауыл]], {{туғанжері|Баянауыл ауданы|Баянауыл ауданында}}, [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Жұбайы = Қарлыға Кемелқызы Тоқаева |Балалары = 4, соның ішінде [[Дана Теміртайқызы Медеуова|Дана]] |Туыстары = }} '''Теміртай Рымтайұлы Ізбастин''' ([[10 қыркүйек]] [[1957 жыл|1957]], [[Баянауыл]], [[Павлодар облысы]]) — қазақстандық [[дипломат]], [[Болгария]]дағы елші (2009–2022),<ref> https://online.zakon.kz/m/amp/document/35542201</ref> [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]тың күйеу баласы,<ref> https://rus.azattyq.org/amp/32168825.html</ref><ref> https://alash.kz/kz/article/toqaevtyng-kujeu-balasy-qyzmetinen-bosatyldy.html</ref><ref> https://sputnik.kz/amp/20220418/toqaev-kuyeu-bala-ata-zan-24277064.html</ref><ref> https://www.azattyq.org/amp/30248021.html</ref> [[Құрылтай депутаты]] [[Дана Теміртайқызы Медеуова|Дана Медеуова]]ның әкесі. == Өмірбаяны == [[Арғын]]-[[Сүйіндік (Орта жүз)|Сүйіндік]] тайпасының [[Оразкелді (Арғын)|қаржас]] руынан шыққан. 1957 жылғы 10 қыркүйекте [[Павлодар облысы]]ның [[Баянауыл]] ауылында дүниеге келген. 1980 жылы [[Қазақ ұлттық медицина университеті|С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті]]н бітірген. 2008 жылы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]н бітірген. 2015 жылы Болгарияның София университетін Ph.D дәрежесімен бітірді. Төтенше және Өкілетті Елші дипломатиялық дәрежесі бар.<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=35114003#pos=9;-22|title=Избастин Темиртай Рымтаевич (персональная справка)|work=Информационная система ПАРАГРАФ|accessdate=2020-11-06|archivedate=2021-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210731153252/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=35114003#pos=9;-22|deadlink=no}}</ref> === Еңбек қызметі === 1994–1997 жылдары Ізбастин — Қазақстанның [[Мажарстан]]дағы және [[Қытай|Қытай Халық Республикасындағы]] елшіліктерінде қызмет етті. 1997–2001 жылдары ол — Германияның [[Дюссельдорф]] қаласындағы Қазақстанның консулы. 2002–2005 жылдары аралығында ол Қазақстанның [[Аустрия]]дағы Елшілігінің консулы, кеңесшісі болды. 2005–2009 жылдары ол — [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі]] Консулдық қызмет департаментінің бөлім жетекшісі, департамент директорының орынбасары, директор міндетін атқарушы. 2009 жылдан 2019 жылға дейін ол Қазақстанның [[Болгария]]дағы Дипломатиялық миссиясының басшысы. 2019 жылғы 1 қарашадан 2022 жылғы 9 желтоқсанға дейін Ізбастин – Қазақстанның Болгариядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.inform.kz/ru/article/3581354|title=Темиртай Избастин назначен послом Казахстана в Болгарии|author=INFORM.KZ|work=www.inform.kz|date=2019-11-01|accessdate=2020-11-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.inform.kz/ru/temirtay-izbastin-osvobozhden-ot-dolzhnosti-posla-rk-bolgarii_a4011276|title=Темиртай Избастин освобожден от должности посла РК Болгарии|work=www.inform.kz|date=2022-12-09|accessdate=2022-12-09|archivedate=2022-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221209035915/https://www.inform.kz/ru/temirtay-izbastin-osvobozhden-ot-dolzhnosti-posla-rk-bolgarii_a4011276|deadlink=no}}</ref> == Жеке өмірі == * Қазақ, орыс, ағылшын, неміс, болгар тілдерін меңгерген.<ref name="zakonkz" /> * Үйленген, төрт баласы бар.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/temirtay-izbastin-naznachen-poslom-kazahstana-v-bolgarii-383077/|title=Темиртай Избастин назначен послом Казахстана в Болгарии|author=tengrinews.kz|work=Главные новости Казахстана - Tengrinews.kz|date=2019-11-01|accessdate=2020-11-06|archivedate=2019-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191211094547/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/temirtay-izbastin-naznachen-poslom-kazahstana-v-bolgarii-383077/|deadlink=no}}</ref> * Жұбайы, Қарлыға Кемелқызы Ізбастина (Тоқаева) ([[19 қыркүйек]] [[1956 жыл|1956]]) — Қазақстан Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] қарындасы.<ref>{{Cite web|url=http://www.exclusive.kz/expertiza/daily/117324/|title=МИД прокомментировал назначение родственника Токаева|work=exclusive.kz|accessdate=2020-11-06|archivedate=2021-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210731155032/https://www.exclusive.kz/expertiza/daily/117324/|deadlink=no}}</ref> * Ұлдары: Қаныш, Мұхамед, Бекет. * Қызы: [[Дана Теміртайқызы Медеуова|Дана]].<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=35114003|title=Избастин Темиртай Рымтаевич (персональная справка)|work=Информационная система ПАРАГРАФ|accessdate=2022-07-01|archivedate=2022-07-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220701150149/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=35114003|deadlink=no}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Ізбастин, Теміртай Рымтайұлы}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан дипломаттары]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]] [[Санат:Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстанның Болгариядағы елшілері]] [[Санат:Павлодар облысында туғандар]] ehmjyxp0wethjjvkxj0i96ye5kcndqm 3655461 3655448 2026-09-16T11:01:20Z KiranBOT 168555 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1-current 3655461 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = [[Қазақстан]]ның [[Болгария]]дағы [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Болгария|Елшісі]] |Басқара бастады = 2009 |Басқаруын аяқтады = 9 желтоқсан 2022 |Ту = Flag of Bulgaria.svg |Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg |Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br> [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Ізашары = [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] |Ізбасары = [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] |Білімі = {{ublist |[[Қазақ ұлттық медицина университеті|Алматы мемлекеттік медицина институты]] (1980) |РФ СІМ Дипломатиялық академиясы (1999) |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Алматы мемлекеттік университеті]] (2008) |София университеті (2015) }} |Мамандығы = [[Заңгер]] |Ғылыми дәрежесі = [[PhD-доктор|Философия докторы]] |Туған күні = 10.9.1957 |Туған жері = [[Баянауыл]], {{туғанжері|Баянауыл ауданы|Баянауыл ауданында}}, [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Жұбайы = Қарлыға Кемелқызы Тоқаева |Балалары = 4, соның ішінде [[Дана Теміртайқызы Медеуова|Дана]] |Туыстары = }} '''Теміртай Рымтайұлы Ізбастин''' ([[10 қыркүйек]] [[1957 жыл|1957]], [[Баянауыл]], [[Павлодар облысы]]) — қазақстандық [[дипломат]], [[Болгария]]дағы елші (2009–2022),<ref> https://online.zakon.kz/document/?doc_id=35542201#sub_id=0</ref> [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]тың күйеу баласы,<ref> https://rus.azattyq.org/a/32168825.html</ref><ref> https://alash.kz/kz/article/toqaevtyng-kujeu-balasy-qyzmetinen-bosatyldy.html</ref><ref> https://sputnik.kz/amp/20220418/toqaev-kuyeu-bala-ata-zan-24277064.html</ref><ref> https://www.azattyq.org/a/30248021.html</ref> [[Құрылтай депутаты]] [[Дана Теміртайқызы Медеуова|Дана Медеуова]]ның әкесі. == Өмірбаяны == [[Арғын]]-[[Сүйіндік (Орта жүз)|Сүйіндік]] тайпасының [[Оразкелді (Арғын)|қаржас]] руынан шыққан. 1957 жылғы 10 қыркүйекте [[Павлодар облысы]]ның [[Баянауыл]] ауылында дүниеге келген. 1980 жылы [[Қазақ ұлттық медицина университеті|С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті]]н бітірген. 2008 жылы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]н бітірген. 2015 жылы Болгарияның София университетін Ph.D дәрежесімен бітірді. Төтенше және Өкілетті Елші дипломатиялық дәрежесі бар.<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=35114003#pos=9;-22|title=Избастин Темиртай Рымтаевич (персональная справка)|work=Информационная система ПАРАГРАФ|accessdate=2020-11-06|archivedate=2021-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210731153252/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=35114003#pos=9;-22|deadlink=no}}</ref> === Еңбек қызметі === 1994–1997 жылдары Ізбастин — Қазақстанның [[Мажарстан]]дағы және [[Қытай|Қытай Халық Республикасындағы]] елшіліктерінде қызмет етті. 1997–2001 жылдары ол — Германияның [[Дюссельдорф]] қаласындағы Қазақстанның консулы. 2002–2005 жылдары аралығында ол Қазақстанның [[Аустрия]]дағы Елшілігінің консулы, кеңесшісі болды. 2005–2009 жылдары ол — [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі]] Консулдық қызмет департаментінің бөлім жетекшісі, департамент директорының орынбасары, директор міндетін атқарушы. 2009 жылдан 2019 жылға дейін ол Қазақстанның [[Болгария]]дағы Дипломатиялық миссиясының басшысы. 2019 жылғы 1 қарашадан 2022 жылғы 9 желтоқсанға дейін Ізбастин – Қазақстанның Болгариядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.inform.kz/ru/article/3581354|title=Темиртай Избастин назначен послом Казахстана в Болгарии|author=INFORM.KZ|work=www.inform.kz|date=2019-11-01|accessdate=2020-11-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.inform.kz/ru/temirtay-izbastin-osvobozhden-ot-dolzhnosti-posla-rk-bolgarii_a4011276|title=Темиртай Избастин освобожден от должности посла РК Болгарии|work=www.inform.kz|date=2022-12-09|accessdate=2022-12-09|archivedate=2022-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221209035915/https://www.inform.kz/ru/temirtay-izbastin-osvobozhden-ot-dolzhnosti-posla-rk-bolgarii_a4011276|deadlink=no}}</ref> == Жеке өмірі == * Қазақ, орыс, ағылшын, неміс, болгар тілдерін меңгерген.<ref name="zakonkz" /> * Үйленген, төрт баласы бар.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/temirtay-izbastin-naznachen-poslom-kazahstana-v-bolgarii-383077/|title=Темиртай Избастин назначен послом Казахстана в Болгарии|author=tengrinews.kz|work=Главные новости Казахстана - Tengrinews.kz|date=2019-11-01|accessdate=2020-11-06|archivedate=2019-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191211094547/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/temirtay-izbastin-naznachen-poslom-kazahstana-v-bolgarii-383077/|deadlink=no}}</ref> * Жұбайы, Қарлыға Кемелқызы Ізбастина (Тоқаева) ([[19 қыркүйек]] [[1956 жыл|1956]]) — Қазақстан Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] қарындасы.<ref>{{Cite web|url=http://www.exclusive.kz/expertiza/daily/117324/|title=МИД прокомментировал назначение родственника Токаева|work=exclusive.kz|accessdate=2020-11-06|archivedate=2021-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210731155032/https://www.exclusive.kz/expertiza/daily/117324/|deadlink=no}}</ref> * Ұлдары: Қаныш, Мұхамед, Бекет. * Қызы: [[Дана Теміртайқызы Медеуова|Дана]].<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=35114003|title=Избастин Темиртай Рымтаевич (персональная справка)|work=Информационная система ПАРАГРАФ|accessdate=2022-07-01|archivedate=2022-07-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220701150149/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=35114003|deadlink=no}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Ізбастин, Теміртай Рымтайұлы}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан дипломаттары]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]] [[Санат:Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстанның Болгариядағы елшілері]] [[Санат:Павлодар облысында туғандар]] rnpunk4vr82rtnag67txxi3uk2qe16v 0 737598 3655393 3518822 2026-09-16T09:47:07Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655393 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Кировоград облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Кіровоградська область}} |Суреті = Вид на Морозівський вугільний розріз зі сторони селища Пантаївка, 23 серпня 2020 року.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Kirovohrad Oblast.svg |Ту = Flag of Kirovohrad Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = |Астана түрі = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Kirovohrad Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} {{wikify}} '''Кировоград облысы''' ({{lang-uk|Кіровогра́дська о́бласть}}) — Украинаның орталық бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Днепр және Оңтүстік Буг өзендерінің арасында, Днепр тауының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Солтүстігінде [[Черкассы облысы]]мен, солтүстік-шығысында [[Полтава облысы]]мен, шығысында және оңтүстік-шығысында [[Днепропетровск облысы]]мен, оңтүстігінде [[Николаев|Николаев]] және [[Одесса|Одесса]] облыстарымен, батысында [[Винница облысы]]мен шектеседі. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Кропивницкий]]. Ауданы 24 588 км², халқы 902 275 адам (2022). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Кировоград облысы]] n97pxo80ocj1upz8i9lt374b3iwzk1o 3655394 3655393 2026-09-16T09:47:22Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655394 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Кировоград облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Кіровоградська область}} |Суреті = Вид на Морозівський вугільний розріз зі сторони селища Пантаївка, 23 серпня 2020 року.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Kirovohrad Oblast.svg |Ту = Flag of Kirovohrad Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = |Астана түрі = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Kirovohrad Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Кировоград облысы''' ({{lang-uk|Кіровогра́дська о́бласть}}) — Украинаның орталық бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Днепр және Оңтүстік Буг өзендерінің арасында, Днепр тауының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Солтүстігінде [[Черкассы облысы]]мен, солтүстік-шығысында [[Полтава облысы]]мен, шығысында және оңтүстік-шығысында [[Днепропетровск облысы]]мен, оңтүстігінде [[Николаев|Николаев]] және [[Одесса|Одесса]] облыстарымен, батысында [[Винница облысы]]мен шектеседі. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Кропивницкий]]. Ауданы 24 588 км², халқы 902 275 адам (2022). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Кировоград облысы]] cmknfpepvttd8w299yhorgwhef7ansr 3655395 3655394 2026-09-16T09:47:36Z Орел Карл 81620 /* Дереккөздер */ 3655395 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Кировоград облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Кіровоградська область}} |Суреті = Вид на Морозівський вугільний розріз зі сторони селища Пантаївка, 23 серпня 2020 року.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Kirovohrad Oblast.svg |Ту = Flag of Kirovohrad Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = |Астана түрі = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Kirovohrad Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Кировоград облысы''' ({{lang-uk|Кіровогра́дська о́бласть}}) — Украинаның орталық бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Днепр және Оңтүстік Буг өзендерінің арасында, Днепр тауының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Солтүстігінде [[Черкассы облысы]]мен, солтүстік-шығысында [[Полтава облысы]]мен, шығысында және оңтүстік-шығысында [[Днепропетровск облысы]]мен, оңтүстігінде [[Николаев|Николаев]] және [[Одесса|Одесса]] облыстарымен, батысында [[Винница облысы]]мен шектеседі. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Кропивницкий]]. Ауданы 24 588 км², халқы 902 275 адам (2022). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} {{wikify}} [[Санат:Кировоград облысы]] 60vs44soudus3s74h68yqgxv2bq1a0o 3655396 3655395 2026-09-16T09:47:51Z Орел Карл 81620 /* Дереккөздер */ 3655396 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Кировоград облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Кіровоградська область}} |Суреті = Вид на Морозівський вугільний розріз зі сторони селища Пантаївка, 23 серпня 2020 року.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Kirovohrad Oblast.svg |Ту = Flag of Kirovohrad Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = |Астана түрі = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Kirovohrad Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Кировоград облысы''' ({{lang-uk|Кіровогра́дська о́бласть}}) — Украинаның орталық бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Днепр және Оңтүстік Буг өзендерінің арасында, Днепр тауының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Солтүстігінде [[Черкассы облысы]]мен, солтүстік-шығысында [[Полтава облысы]]мен, шығысында және оңтүстік-шығысында [[Днепропетровск облысы]]мен, оңтүстігінде [[Николаев|Николаев]] және [[Одесса|Одесса]] облыстарымен, батысында [[Винница облысы]]мен шектеседі. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Кропивницкий]]. Ауданы 24 588 км², халқы 902 275 адам (2022). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{wikify}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Кировоград облысы]] qeibultg63nepe5cg0ou3tohdhomjfi 3655397 3655396 2026-09-16T09:48:05Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Украина облыстары|Украина облыстары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3655397 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Кировоград облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Кіровоградська область}} |Суреті = Вид на Морозівський вугільний розріз зі сторони селища Пантаївка, 23 серпня 2020 року.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Kirovohrad Oblast.svg |Ту = Flag of Kirovohrad Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = |Астана түрі = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Kirovohrad Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Кировоград облысы''' ({{lang-uk|Кіровогра́дська о́бласть}}) — Украинаның орталық бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Днепр және Оңтүстік Буг өзендерінің арасында, Днепр тауының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Солтүстігінде [[Черкассы облысы]]мен, солтүстік-шығысында [[Полтава облысы]]мен, шығысында және оңтүстік-шығысында [[Днепропетровск облысы]]мен, оңтүстігінде [[Николаев|Николаев]] және [[Одесса|Одесса]] облыстарымен, батысында [[Винница облысы]]мен шектеседі. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Кропивницкий]]. Ауданы 24 588 км², халқы 902 275 адам (2022). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{wikify}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Кировоград облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] 6n50ejq9m50k2ab3zan7b3g4yzr3u29 3655400 3655397 2026-09-16T09:50:14Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655400 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Кировоград облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Кіровоградська область}} |Суреті = Вид на Морозівський вугільний розріз зі сторони селища Пантаївка, 23 серпня 2020 року.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Kirovohrad Oblast.svg |Ту = Flag of Kirovohrad Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 28|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 16|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Кропивницкий]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[10 қаңтар]] [[1939 жыл|1939 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 588 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 14 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Kirovohrad Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Кировоград облысы''' ({{lang-uk|Кіровогра́дська о́бласть}}) — Украинаның орталық бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Днепр және Оңтүстік Буг өзендерінің арасында, Днепр тауының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Солтүстігінде [[Черкассы облысы]]мен, солтүстік-шығысында [[Полтава облысы]]мен, шығысында және оңтүстік-шығысында [[Днепропетровск облысы]]мен, оңтүстігінде [[Николаев|Николаев]] және [[Одесса|Одесса]] облыстарымен, батысында [[Винница облысы]]мен шектеседі. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Кропивницкий]]. Ауданы 24 588 км², халқы 902 275 адам (2022). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{wikify}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Кировоград облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] tk94e3k5w8yt4unicxvvdfg4b3zh7zx 3655401 3655400 2026-09-16T09:51:23Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655401 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Кировоград облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Кіровоградська область}} |Суреті = Вид на Морозівський вугільний розріз зі сторони селища Пантаївка, 23 серпня 2020 року.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Kirovohrad Oblast.svg |Ту = Flag of Kirovohrad Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 28|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 16|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Кропивницкий]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[10 қаңтар]] [[1939 жыл|1939 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Андрей Павлович Райкович |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Юрий Васильевич Дрозд |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 588 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 14 |Максималды биіктігі = 269 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Kirovohrad Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Кировоград облысы''' ({{lang-uk|Кіровогра́дська о́бласть}}) — Украинаның орталық бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Днепр және Оңтүстік Буг өзендерінің арасында, Днепр тауының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Солтүстігінде [[Черкассы облысы]]мен, солтүстік-шығысында [[Полтава облысы]]мен, шығысында және оңтүстік-шығысында [[Днепропетровск облысы]]мен, оңтүстігінде [[Николаев|Николаев]] және [[Одесса|Одесса]] облыстарымен, батысында [[Винница облысы]]мен шектеседі. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Кропивницкий]]. Ауданы 24 588 км², халқы 902 275 адам (2022). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{wikify}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Кировоград облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] 8lft0cn39kx60kvl5a5v5u50385jceq 3655441 3655401 2026-09-16T10:30:35Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655441 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Кировоград облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Кіровоградська область}} |Суреті = Вид на Морозівський вугільний розріз зі сторони селища Пантаївка, 23 серпня 2020 року.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Kirovohrad Oblast.svg |Ту = Flag of Kirovohrad Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 28|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 16|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Кропивницкий]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Александрия (Кировоград облысы)|Александрия]], [[Светловодск]], [[Знаменка (қала)|Знаменка]], [[Долинская]], [[Новоукраинка (қала)|Новоукраинка]], [[Гайворон]], [[Новомиргород]], [[Бобринец]] |Құрылды = [[10 қаңтар]] [[1939 жыл|1939 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Андрей Павлович Райкович |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Юрий Васильевич Дрозд |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 588 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 14 |Максималды биіктігі = 269 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Kirovohrad Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Кировоград облысы''' ({{lang-uk|Кіровогра́дська о́бласть}}) — Украинаның орталық бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Днепр және Оңтүстік Буг өзендерінің арасында, Днепр тауының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Солтүстігінде [[Черкассы облысы]]мен, солтүстік-шығысында [[Полтава облысы]]мен, шығысында және оңтүстік-шығысында [[Днепропетровск облысы]]мен, оңтүстігінде [[Николаев|Николаев]] және [[Одесса|Одесса]] облыстарымен, батысында [[Винница облысы]]мен шектеседі. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Кропивницкий]]. Ауданы 24 588 км², халқы 902 275 адам (2022). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{wikify}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Кировоград облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] cu8aog6oflnylx6plndrloynwewwohh 3655442 3655441 2026-09-16T10:31:47Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655442 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Кировоград облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Кіровоградська область}} |Суреті = Вид на Морозівський вугільний розріз зі сторони селища Пантаївка, 23 серпня 2020 року.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Kirovohrad Oblast.svg |Ту = Flag of Kirovohrad Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 28|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 16|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Кропивницкий]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Александрия (Кировоград облысы)|Александрия]], [[Светловодск]], [[Знаменка (қала)|Знаменка]], [[Долинская]], [[Новоукраинка (қала)|Новоукраинка]], [[Гайворон]], [[Новомиргород]], [[Бобринец]] |Құрылды = [[10 қаңтар]] [[1939 жыл|1939 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Андрей Павлович Райкович |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Юрий Васильевич Дрозд |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 90,13 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 7,46 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,49 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 588 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 14 |Максималды биіктігі = 269 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Kirovohrad Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Кировоград облысы''' ({{lang-uk|Кіровогра́дська о́бласть}}) — Украинаның орталық бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Днепр және Оңтүстік Буг өзендерінің арасында, Днепр тауының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Солтүстігінде [[Черкассы облысы]]мен, солтүстік-шығысында [[Полтава облысы]]мен, шығысында және оңтүстік-шығысында [[Днепропетровск облысы]]мен, оңтүстігінде [[Николаев|Николаев]] және [[Одесса|Одесса]] облыстарымен, батысында [[Винница облысы]]мен шектеседі. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Кропивницкий]]. Ауданы 24 588 км², халқы 902 275 адам (2022). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{wikify}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Кировоград облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] jkc93ldc0lgkgv79f3lbsqdofuqlka8 3655444 3655442 2026-09-16T10:32:31Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655444 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Кировоград облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Кіровоградська область}} |Суреті = Вид на Морозівський вугільний розріз зі сторони селища Пантаївка, 23 серпня 2020 року.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Kirovohrad Oblast.svg |Ту = Flag of Kirovohrad Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 28|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 16|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Кропивницкий]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Александрия (Кировоград облысы)|Александрия]], [[Светловодск]], [[Знаменка (қала)|Знаменка]], [[Долинская]], [[Новоукраинка (қала)|Новоукраинка]], [[Гайворон]], [[Новомиргород]], [[Бобринец]] |Құрылды = [[10 қаңтар]] [[1939 жыл|1939 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Андрей Павлович Райкович |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Юрий Васильевич Дрозд |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 902 275 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 36,69 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 90,13 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 7,46 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,49 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 588 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 14 |Максималды биіктігі = 269 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Kirovohrad Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Кировоград облысы''' ({{lang-uk|Кіровогра́дська о́бласть}}) — Украинаның орталық бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Днепр және Оңтүстік Буг өзендерінің арасында, Днепр тауының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Солтүстігінде [[Черкассы облысы]]мен, солтүстік-шығысында [[Полтава облысы]]мен, шығысында және оңтүстік-шығысында [[Днепропетровск облысы]]мен, оңтүстігінде [[Николаев|Николаев]] және [[Одесса|Одесса]] облыстарымен, батысында [[Винница облысы]]мен шектеседі. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Кропивницкий]]. Ауданы 24 588 км², халқы 902 275 адам (2022). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{wikify}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Кировоград облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] 6m5k5plrz2nph89w3ea1jm2iamx5jns 3655445 3655444 2026-09-16T10:33:35Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655445 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Кировоград облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Кіровоградська область}} |Суреті = Вид на Морозівський вугільний розріз зі сторони селища Пантаївка, 23 серпня 2020 року.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Kirovohrad Oblast.svg |Ту = Flag of Kirovohrad Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 28|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 16|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Кропивницкий]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Александрия (Кировоград облысы)|Александрия]], [[Светловодск]], [[Знаменка (қала)|Знаменка]], [[Долинская]], [[Новоукраинка (қала)|Новоукраинка]], [[Гайворон]], [[Новомиргород]], [[Бобринец]] |Құрылды = [[10 қаңтар]] [[1939 жыл|1939 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Андрей Павлович Райкович |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Юрий Васильевич Дрозд |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 902 275 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 36,69 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 90,13 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 7,46 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,49 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 588 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 14 |Максималды биіктігі = 269 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Outline Map of Kirovohrad Oblast.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-35 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 522 |Пошта индекстері = 25xxx, 26xxx, 27xxx, 28xxx |Интернет-үйшігі = kirovograd.ua; kr.ua |Автомобиль коды = BA |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Kirovohrad Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Кировоград облысы''' ({{lang-uk|Кіровогра́дська о́бласть}}) — Украинаның орталық бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Днепр және Оңтүстік Буг өзендерінің арасында, Днепр тауының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Солтүстігінде [[Черкассы облысы]]мен, солтүстік-шығысында [[Полтава облысы]]мен, шығысында және оңтүстік-шығысында [[Днепропетровск облысы]]мен, оңтүстігінде [[Николаев|Николаев]] және [[Одесса|Одесса]] облыстарымен, батысында [[Винница облысы]]мен шектеседі. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Кропивницкий]]. Ауданы 24 588 км², халқы 902 275 адам (2022). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{wikify}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Кировоград облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] lm6odtd96n2hjs64ogfk94p4gmw8uv4 3655447 3655445 2026-09-16T10:34:31Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655447 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Кировоград облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Кіровоградська область}} |Суреті = Вид на Морозівський вугільний розріз зі сторони селища Пантаївка, 23 серпня 2020 року.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Kirovohrad Oblast.svg |Ту = Flag of Kirovohrad Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 28|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 16|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Кропивницкий]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Александрия (Кировоград облысы)|Александрия]], [[Светловодск]], [[Знаменка (қала)|Знаменка]], [[Долинская]], [[Новоукраинка (қала)|Новоукраинка]], [[Гайворон]], [[Новомиргород]], [[Бобринец]] |Құрылды = [[10 қаңтар]] [[1939 жыл|1939 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Андрей Павлович Райкович |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Юрий Васильевич Дрозд |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 902 275 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 36,69 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 90,13 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 7,46 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,49 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 588 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 14 |Максималды биіктігі = 269 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Kirovohrad in Ukraine.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Outline Map of Kirovohrad Oblast.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-35 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 522 |Пошта индекстері = 25xxx, 26xxx, 27xxx, 28xxx |Интернет-үйшігі = kirovograd.ua; kr.ua |Автомобиль коды = BA |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Kirovohrad Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Кировоград облысы''' ({{lang-uk|Кіровогра́дська о́бласть}}) — Украинаның орталық бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Днепр және Оңтүстік Буг өзендерінің арасында, Днепр тауының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Солтүстігінде [[Черкассы облысы]]мен, солтүстік-шығысында [[Полтава облысы]]мен, шығысында және оңтүстік-шығысында [[Днепропетровск облысы]]мен, оңтүстігінде [[Николаев|Николаев]] және [[Одесса|Одесса]] облыстарымен, батысында [[Винница облысы]]мен шектеседі. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Кропивницкий]]. Ауданы 24 588 км², халқы 902 275 адам (2022). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{wikify}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Кировоград облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] 6cm309bl8kf5lfzgahjnbgra0fyiv6f 3655449 3655447 2026-09-16T10:36:00Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655449 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Кировоград облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Кіровоградська область}} |Суреті = Вид на Морозівський вугільний розріз зі сторони селища Пантаївка, 23 серпня 2020 року.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Kirovohrad Oblast.svg |Ту = Flag of Kirovohrad Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 28|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 16|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Кропивницкий]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Александрия (Кировоград облысы)|Александрия]], [[Светловодск]], [[Знаменка (қала)|Знаменка]], [[Долинская]], [[Новоукраинка (қала)|Новоукраинка]], [[Гайворон]], [[Новомиргород]], [[Бобринец]] |Құрылды = [[10 қаңтар]] [[1939 жыл|1939 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Андрей Павлович Райкович |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Юрий Васильевич Дрозд |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 902 275 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 36,69 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 90,13 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 7,46 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,49 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 588 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 14 |Максималды биіктігі = 269 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Kirovohrad in Ukraine.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Outline Map of Kirovohrad Oblast.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-35 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 522 |Пошта индекстері = 25xxx, 26xxx, 27xxx, 28xxx |Интернет-үйшігі = kirovograd.ua; kr.ua |Автомобиль коды = BA |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Kirovohrad Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Кировоград облысы''' ({{lang-uk|Кіровоградська область}}), ауыз. '''Кировоградщина''' ({{lang-uk|Кіровоградщина}}) — Украинаның орталық бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Днепр және Оңтүстік Буг өзендерінің арасында, Днепр тауының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Солтүстігінде [[Черкассы облысы]]мен, солтүстік-шығысында [[Полтава облысы]]мен, шығысында және оңтүстік-шығысында [[Днепропетровск облысы]]мен, оңтүстігінде [[Николаев|Николаев]] және [[Одесса|Одесса]] облыстарымен, батысында [[Винница облысы]]мен шектеседі. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Кропивницкий]]. Ауданы 24 588 км², халқы 902 275 адам (2022). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{wikify}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Кировоград облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] paz2sbpiwx78yl63zesopo376n8dcco 3655451 3655449 2026-09-16T10:42:08Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655451 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Кировоград облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Кіровоградська область}} |Суреті = Вид на Морозівський вугільний розріз зі сторони селища Пантаївка, 23 серпня 2020 року.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Kirovohrad Oblast.svg |Ту = Flag of Kirovohrad Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 28|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 16|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Кропивницкий]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Александрия (Кировоград облысы)|Александрия]], [[Светловодск]], [[Знаменка (қала)|Знаменка]], [[Долинская]], [[Новоукраинка (қала)|Новоукраинка]], [[Гайворон]], [[Новомиргород]], [[Бобринец]] |Құрылды = [[10 қаңтар]] [[1939 жыл|1939 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Андрей Павлович Райкович |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Юрий Васильевич Дрозд |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 902 275 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 36,69 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 90,13 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 7,46 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,49 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 588 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 14 |Максималды биіктігі = 269 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Kirovohrad in Ukraine.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Outline Map of Kirovohrad Oblast.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-35 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 522 |Пошта индекстері = 25xxx, 26xxx, 27xxx, 28xxx |Интернет-үйшігі = kirovograd.ua; kr.ua |Автомобиль коды = BA |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Kirovohrad Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Кировоград облысы''' ({{lang-uk|Кіровоградська область}}), ауыз. '''Кировоградщина''' ({{lang-uk|Кіровоградщина}}) — [[Украина|Украинаның]] орталық бөлігінде орналасқан облыс. 1939 жылы 10 қаңтарда Украин КСР-і құрамында КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының жарлығымен құрылып, орталығы [[Кропивницкий|Кировоград]] қаласы болды (''2016 жылдың 14 шілдесінен бастап Кропивницкий деп аталады''). Облыстың атауын өзгерту мәселесі [[Верховна Рада|Украина Жоғарғы Радасында]] 2019 жылдан бері талқыланып келеді. [[Днепр]] мен [[Оңтүстік Буг]] өзендерінің аралығында, [[Днепр маңы қыраты|Днепр маңы қыратының]] оңтүстік бөлігінде орналасқан. Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Кропивницкий]]. Басқа ірі қалалары —[[Александрия (Кировоград облысы)|Александрия]], [[Светловодск]], [[Знаменка (қала)|Знаменка]], [[Долинская]], [[Новоукраинка (қала)|Новоукраинка]], [[Гайворон]], [[Новомиргород]] және [[Бобринец]]. Облыс аумағының басым бөлігі Днепрдің оң жағалауында орналасқан. Солтүстігінде [[Черкассы облысы|Черкассы облысымен]], солтүстік-шығысында — [[Полтава облысы|Полтава облысымен]], оңтүстігі мен оңтүстік-шығысында — [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск облысымен]], оңтүстігінде — [[Николаев облысы|Николаев]] және [[Одесса облысы|Одесса]] облыстарымен, батысында — [[Винница облысы|Винница облысымен]] шектеседі. [[Добровеличковка]] кентінде Украинаның географиялық орталығы орналасқан деп есептелген. Кейін Украина Табиғи ресурстар мемлекеттік комитеті елдің географиялық орталығы [[Марьяновка (Звенигородска ауданы)|Марьяновка]] ауылында орналасқанын анықтады. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{wikify}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Кировоград облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] 54h41074g0qg6qujy1grrnpmx512vyk 3655452 3655451 2026-09-16T10:42:47Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655452 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Кировоград облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Кіровоградська область}} |Суреті = Вид на Морозівський вугільний розріз зі сторони селища Пантаївка, 23 серпня 2020 року.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Kirovohrad Oblast.svg |Ту = Flag of Kirovohrad Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 28|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 16|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Кропивницкий]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Александрия (Кировоград облысы)|Александрия]], [[Светловодск]], [[Знаменка (қала)|Знаменка]], [[Долинская]], [[Новоукраинка (қала)|Новоукраинка]], [[Гайворон]], [[Новомиргород]], [[Бобринец]] |Құрылды = [[10 қаңтар]] [[1939 жыл|1939 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Андрей Павлович Райкович |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Юрий Васильевич Дрозд |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 902 275 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 36,69 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 90,13 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 7,46 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,49 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 588 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 14 |Максималды биіктігі = 269 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Kirovohrad in Ukraine.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Outline Map of Kirovohrad Oblast.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-35 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 522 |Пошта индекстері = 25xxx, 26xxx, 27xxx, 28xxx |Интернет-үйшігі = kirovograd.ua; kr.ua |Автомобиль коды = BA |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Kirovohrad Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Кировоград облысы''' ({{lang-uk|Кіровоградська область}}), ауыз. '''Кировоградщина''' ({{lang-uk|Кіровоградщина}}) — [[Украина|Украинаның]] орталық бөлігінде орналасқан облыс. 1939 жылы 10 қаңтарда Украин КСР-і құрамында КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының жарлығымен құрылып, орталығы [[Кропивницкий|Кировоград]] қаласы болды (''2016 жылдың 14 шілдесінен бастап Кропивницкий деп аталады''). Облыстың атауын өзгерту мәселесі [[Верховна Рада|Украина Жоғарғы Радасында]] 2019 жылдан бері талқыланып келеді. [[Днепр]] мен [[Оңтүстік Буг]] өзендерінің аралығында, [[Днепр маңы қыраты|Днепр маңы қыратының]] оңтүстік бөлігінде орналасқан. Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Кропивницкий]]. Басқа ірі қалалары —[[Александрия (Кировоград облысы)|Александрия]], [[Светловодск]], [[Знаменка (қала)|Знаменка]], [[Долинская]], [[Новоукраинка (қала)|Новоукраинка]], [[Гайворон]], [[Новомиргород]] және [[Бобринец]]. Облыс аумағының басым бөлігі Днепрдің оң жағалауында орналасқан. Солтүстігінде [[Черкассы облысы|Черкассы облысымен]], солтүстік-шығысында — [[Полтава облысы|Полтава облысымен]], оңтүстігі мен оңтүстік-шығысында — [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск облысымен]], оңтүстігінде — [[Николаев облысы|Николаев]] және [[Одесса облысы|Одесса]] облыстарымен, батысында — [[Винница облысы|Винница облысымен]] шектеседі. [[Добровеличковка]] кентінде Украинаның географиялық орталығы орналасқан деп есептелген. Кейін Украина Табиғи ресурстар мемлекеттік комитеті елдің географиялық орталығы [[Марьяновка (Звенигородска ауданы)|Марьяновка]] ауылында орналасқанын анықтады. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{wikify}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Кировоград облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] 6k313d26t2jgj0on5abz1ht9hvi3ha7 0 737618 3655354 3320544 2026-09-16T09:14:16Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655354 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Луганск облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Луганська область}} |Суреті = Закат на терриконе - panoramio.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms Luhansk Oblast.svg |Ту = Flag of Luhansk Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = |Астана түрі = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Luhansk Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Луганск облысы''' ({{lang-uk|Луга́нська о́бласть, Луганщина}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің шеткі шығысында, негізінен [[Шамәлі Тынық|Северский Донецтің]] орта ағысының бассейнінде орналасқан. Батыста Украинаның [[Донецк облысы|Донецк]] және [[Харьков|Харьков]] облыстарымен, солтүстігінде, шығысында және оңтүстігінде Ресейдің Белгород, Воронеж және Ростов облыстарымен шектеседі. Ауданы 26 683 км², халқы 2 121 322 адам (2021). {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Луганск облысы]] 7k47s5vn21nfjqf1q71m9a37fgfxx27 3655355 3655354 2026-09-16T09:15:42Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655355 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Луганск облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Луганська область}} |Суреті = Закат на терриконе - panoramio.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms Luhansk Oblast.svg |Ту = Flag of Luhansk Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 55|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 8 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Луганск]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[3 маусым]] [[1938 жыл|1938 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Luhansk Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Луганск облысы''' ({{lang-uk|Луга́нська о́бласть, Луганщина}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің шеткі шығысында, негізінен [[Шамәлі Тынық|Северский Донецтің]] орта ағысының бассейнінде орналасқан. Батыста Украинаның [[Донецк облысы|Донецк]] және [[Харьков|Харьков]] облыстарымен, солтүстігінде, шығысында және оңтүстігінде Ресейдің Белгород, Воронеж және Ростов облыстарымен шектеседі. Ауданы 26 683 км², халқы 2 121 322 адам (2021). {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Луганск облысы]] f18hq9jy053xqi5z941flkgqjhgsm69 3655357 3655355 2026-09-16T09:17:47Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655357 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Луганск облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Луганська область}} |Суреті = Закат на терриконе - panoramio.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms Luhansk Oblast.svg |Ту = Flag of Luhansk Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 55|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 8 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Луганск]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[3 маусым]] [[1938 жыл|1938 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Алексей Харченко |Басшының түрі = Облыстық әскери-азаматтық әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = ''қызмет орны бос'' |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 26 683 |Жер аумағының пайызы = 4,42 |Жер аумағы бойынша орны = 10 |Максималды биіктігі = 364 |Орташа биіктігі = 201 |Минималды биіктігі = 38 |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Luhansk Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Луганск облысы''' ({{lang-uk|Луга́нська о́бласть, Луганщина}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің шеткі шығысында, негізінен [[Шамәлі Тынық|Северский Донецтің]] орта ағысының бассейнінде орналасқан. Батыста Украинаның [[Донецк облысы|Донецк]] және [[Харьков|Харьков]] облыстарымен, солтүстігінде, шығысында және оңтүстігінде Ресейдің Белгород, Воронеж және Ростов облыстарымен шектеседі. Ауданы 26 683 км², халқы 2 121 322 адам (2021). {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Луганск облысы]] m6pvzchdskhv1fp0687lfpzhso88ct2 3655358 3655357 2026-09-16T09:18:33Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655358 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Луганск облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Луганська область}} |Суреті = Закат на терриконе - panoramio.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms Luhansk Oblast.svg |Ту = Flag of Luhansk Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 55|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 8 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Луганск]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[3 маусым]] [[1938 жыл|1938 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Алексей Харченко |Басшының түрі = Облыстық әскери-азаматтық әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = ''қызмет орны бос'' |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 121 322 |Санақ жылы = 2021 |Пайызы = 4,89 |Халық саны бойынша орны = 7 |Тығыздығы = 81,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 26 683 |Жер аумағының пайызы = 4,42 |Жер аумағы бойынша орны = 10 |Максималды биіктігі = 364 |Орташа биіктігі = 201 |Минималды биіктігі = 38 |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Luhansk Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Луганск облысы''' ({{lang-uk|Луга́нська о́бласть, Луганщина}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің шеткі шығысында, негізінен [[Шамәлі Тынық|Северский Донецтің]] орта ағысының бассейнінде орналасқан. Батыста Украинаның [[Донецк облысы|Донецк]] және [[Харьков|Харьков]] облыстарымен, солтүстігінде, шығысында және оңтүстігінде Ресейдің Белгород, Воронеж және Ростов облыстарымен шектеседі. Ауданы 26 683 км², халқы 2 121 322 адам (2021). {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Луганск облысы]] tkqf9ktuglup1090un2xyrzlkhnw14n 3655361 3655358 2026-09-16T09:20:14Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655361 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Луганск облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Луганська область}} |Суреті = Закат на терриконе - panoramio.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms Luhansk Oblast.svg |Ту = Flag of Luhansk Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 55|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 8 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Луганск]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Северодонецк]], [[Алчевск]], [[Лисичанск]], [[Красный Луч (қала)|Красный Луч]], [[Антрацит (Луганск облысы)|Антрацит]], [[Ровеньки]], [[Рубежное]], [[Свердловск (Луганск облысы)|Свердловск]], [[Стаханов (қала)|Стаханов]] |Құрылды = [[3 маусым]] [[1938 жыл|1938 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Алексей Харченко |Басшының түрі = Облыстық әскери-азаматтық әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = ''қызмет орны бос'' |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 121 322 |Санақ жылы = 2021 |Пайызы = 4,89 |Халық саны бойынша орны = 7 |Тығыздығы = 81,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 26 683 |Жер аумағының пайызы = 4,42 |Жер аумағы бойынша орны = 10 |Максималды биіктігі = 364 |Орташа биіктігі = 201 |Минималды биіктігі = 38 |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Luhansk Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Луганск облысы''' ({{lang-uk|Луга́нська о́бласть, Луганщина}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің шеткі шығысында, негізінен [[Шамәлі Тынық|Северский Донецтің]] орта ағысының бассейнінде орналасқан. Батыста Украинаның [[Донецк облысы|Донецк]] және [[Харьков|Харьков]] облыстарымен, солтүстігінде, шығысында және оңтүстігінде Ресейдің Белгород, Воронеж және Ростов облыстарымен шектеседі. Ауданы 26 683 км², халқы 2 121 322 адам (2021). {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Луганск облысы]] 73ekdl5mgj7h6v2ntz45a1onyeqewfb 3655365 3655361 2026-09-16T09:24:15Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655365 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Луганск облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Луганська область}} |Суреті = Закат на терриконе - panoramio.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms Luhansk Oblast.svg |Ту = Flag of Luhansk Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 55|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 8 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Луганск]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Северодонецк]], [[Алчевск]], [[Лисичанск]], [[Красный Луч (қала)|Красный Луч]], [[Антрацит (Луганск облысы)|Антрацит]], [[Ровеньки]], [[Рубежное]], [[Свердловск (Луганск облысы)|Свердловск]], [[Стаханов (қала)|Стаханов]] |Құрылды = [[3 маусым]] [[1938 жыл|1938 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Алексей Харченко |Басшының түрі = Облыстық әскери-азаматтық әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = ''қызмет орны бос'' |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 121 322 |Санақ жылы = 2021 |Пайызы = 4,89 |Халық саны бойынша орны = 7 |Тығыздығы = 81,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 58,0 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 39,0 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,8 %<br /> [[Татарлар|татарлар]] — 0,3 %,<br /> [[Армяндар|армяндар]] — 0,3 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]], [[Әзербайжандар|әзербайжандар]], [[Еврейлер|жебірейлер]], [[Сығандар|сығандар]], [[Поляктар|поляктар]] (0,1 %-дан) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 26 683 |Жер аумағының пайызы = 4,42 |Жер аумағы бойынша орны = 10 |Максималды биіктігі = 364 |Орташа биіктігі = 201 |Минималды биіктігі = 38 |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Luhansk Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Луганск облысы''' ({{lang-uk|Луга́нська о́бласть, Луганщина}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің шеткі шығысында, негізінен [[Шамәлі Тынық|Северский Донецтің]] орта ағысының бассейнінде орналасқан. Батыста Украинаның [[Донецк облысы|Донецк]] және [[Харьков|Харьков]] облыстарымен, солтүстігінде, шығысында және оңтүстігінде Ресейдің Белгород, Воронеж және Ростов облыстарымен шектеседі. Ауданы 26 683 км², халқы 2 121 322 адам (2021). {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Луганск облысы]] svorglxrh13b1ftcyfgshxgmtdyzyky 3655371 3655365 2026-09-16T09:25:12Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655371 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Луганск облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Луганська область}} |Суреті = Закат на терриконе - panoramio.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms Luhansk Oblast.svg |Ту = Flag of Luhansk Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 55|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 8 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Луганск]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Северодонецк]], [[Алчевск]], [[Лисичанск]], [[Красный Луч (қала)|Красный Луч]], [[Антрацит (Луганск облысы)|Антрацит]], [[Ровеньки]], [[Рубежное]], [[Свердловск (Луганск облысы)|Свердловск]], [[Стаханов (қала)|Стаханов]] |Құрылды = [[3 маусым]] [[1938 жыл|1938 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Алексей Харченко |Басшының түрі = Облыстық әскери-азаматтық әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = ''қызмет орны бос'' |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 121 322 |Санақ жылы = 2021 |Пайызы = 4,89 |Халық саны бойынша орны = 7 |Тығыздығы = 81,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 58,0 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 39,0 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,8 %<br /> [[Татарлар|татарлар]] — 0,3 %,<br /> [[Армяндар|армяндар]] — 0,3 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]], [[Әзербайжандар|әзербайжандар]], [[Еврейлер|жебірейлер]], [[Сығандар|сығандар]], [[Поляктар|поляктар]] (0,1 %-дан) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 26 683 |Жер аумағының пайызы = 4,42 |Жер аумағы бойынша орны = 10 |Максималды биіктігі = 364 |Орташа биіктігі = 201 |Минималды биіктігі = 38 |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-13 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 64 |Пошта индекстері = 91xxx, 92xxx, 93xxx, 94xxx |Интернет-үйшігі = lugansk.ua; lg.ua |Автомобиль коды = BB/НВ/13 |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Luhansk Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Луганск облысы''' ({{lang-uk|Луга́нська о́бласть, Луганщина}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің шеткі шығысында, негізінен [[Шамәлі Тынық|Северский Донецтің]] орта ағысының бассейнінде орналасқан. Батыста Украинаның [[Донецк облысы|Донецк]] және [[Харьков|Харьков]] облыстарымен, солтүстігінде, шығысында және оңтүстігінде Ресейдің Белгород, Воронеж және Ростов облыстарымен шектеседі. Ауданы 26 683 км², халқы 2 121 322 адам (2021). {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Луганск облысы]] om4l2qjh71rb2o27dfwqq1nj2x7ahsa 3655374 3655371 2026-09-16T09:26:12Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655374 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Луганск облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Луганська область}} |Суреті = Закат на терриконе - panoramio.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms Luhansk Oblast.svg |Ту = Flag of Luhansk Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 55|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 8 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Луганск]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Северодонецк]], [[Алчевск]], [[Лисичанск]], [[Красный Луч (қала)|Красный Луч]], [[Антрацит (Луганск облысы)|Антрацит]], [[Ровеньки]], [[Рубежное]], [[Свердловск (Луганск облысы)|Свердловск]], [[Стаханов (қала)|Стаханов]] |Құрылды = [[3 маусым]] [[1938 жыл|1938 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Алексей Харченко |Басшының түрі = Облыстық әскери-азаматтық әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = ''қызмет орны бос'' |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 121 322 |Санақ жылы = 2021 |Пайызы = 4,89 |Халық саны бойынша орны = 7 |Тығыздығы = 81,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 58,0 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 39,0 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,8 %<br /> [[Татарлар|татарлар]] — 0,3 %,<br /> [[Армяндар|армяндар]] — 0,3 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]], [[Әзербайжандар|әзербайжандар]], [[Еврейлер|жебірейлер]], [[Сығандар|сығандар]], [[Поляктар|поляктар]] (0,1 %-дан) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 26 683 |Жер аумағының пайызы = 4,42 |Жер аумағы бойынша орны = 10 |Максималды биіктігі = 364 |Орташа биіктігі = 201 |Минималды биіктігі = 38 |Карта = Luhansk in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Lugansk Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-13 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 64 |Пошта индекстері = 91xxx, 92xxx, 93xxx, 94xxx |Интернет-үйшігі = lugansk.ua; lg.ua |Автомобиль коды = BB/НВ/13 |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Luhansk Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Луганск облысы''' ({{lang-uk|Луга́нська о́бласть, Луганщина}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің шеткі шығысында, негізінен [[Шамәлі Тынық|Северский Донецтің]] орта ағысының бассейнінде орналасқан. Батыста Украинаның [[Донецк облысы|Донецк]] және [[Харьков|Харьков]] облыстарымен, солтүстігінде, шығысында және оңтүстігінде Ресейдің Белгород, Воронеж және Ростов облыстарымен шектеседі. Ауданы 26 683 км², халқы 2 121 322 адам (2021). {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Луганск облысы]] 3wg4nfewx721w2beq7a8afrs9qjl0zk 3655375 3655374 2026-09-16T09:26:49Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655375 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Луганск облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Луганська область}} |Суреті = Закат на терриконе - panoramio.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms Luhansk Oblast.svg |Ту = Flag of Luhansk Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 55|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 8 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Луганск]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Северодонецк]], [[Алчевск]], [[Лисичанск]], [[Красный Луч (қала)|Красный Луч]], [[Антрацит (Луганск облысы)|Антрацит]], [[Ровеньки]], [[Рубежное]], [[Свердловск (Луганск облысы)|Свердловск]], [[Стаханов (қала)|Стаханов]] |Құрылды = [[3 маусым]] [[1938 жыл|1938 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Алексей Харченко |Басшының түрі = Облыстық әскери-азаматтық әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = ''қызмет орны бос'' |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 121 322 |Санақ жылы = 2021 |Пайызы = 4,89 |Халық саны бойынша орны = 7 |Тығыздығы = 81,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 58,0 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 39,0 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,8 %<br /> [[Татарлар|татарлар]] — 0,3 %,<br /> [[Армяндар|армяндар]] — 0,3 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]], [[Әзербайжандар|әзербайжандар]], [[Еврейлер|жебірейлер]], [[Сығандар|сығандар]], [[Поляктар|поляктар]] (0,1 %-дан) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 26 683 |Жер аумағының пайызы = 4,42 |Жер аумағы бойынша орны = 10 |Максималды биіктігі = 364 |Орташа биіктігі = 201 |Минималды биіктігі = 38 |Карта = Luhansk in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Lugansk Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-13 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 64 |Пошта индекстері = 91xxx, 92xxx, 93xxx, 94xxx |Интернет-үйшігі = lugansk.ua; lg.ua |Автомобиль коды = BB/НВ/13 |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Luhansk Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Луганск облысы''' ({{lang-uk|Луга́нська о́бласть, Луганщина}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің шеткі шығысында, негізінен [[Шамәлі Тынық|Северский Донецтің]] орта ағысының бассейнінде орналасқан. Батыста Украинаның [[Донецк облысы|Донецк]] және [[Харьков|Харьков]] облыстарымен, солтүстігінде, шығысында және оңтүстігінде Ресейдің Белгород, Воронеж және Ростов облыстарымен шектеседі. Ауданы 26 683 км², халқы 2 121 322 адам (2021). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Луганск облысы]] gidudca2sw1vtyrg9r6fudlda99pxlc 3655376 3655375 2026-09-16T09:27:02Z Орел Карл 81620 /* Дереккөздер */ 3655376 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Луганск облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Луганська область}} |Суреті = Закат на терриконе - panoramio.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms Luhansk Oblast.svg |Ту = Flag of Luhansk Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 55|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 8 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Луганск]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Северодонецк]], [[Алчевск]], [[Лисичанск]], [[Красный Луч (қала)|Красный Луч]], [[Антрацит (Луганск облысы)|Антрацит]], [[Ровеньки]], [[Рубежное]], [[Свердловск (Луганск облысы)|Свердловск]], [[Стаханов (қала)|Стаханов]] |Құрылды = [[3 маусым]] [[1938 жыл|1938 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Алексей Харченко |Басшының түрі = Облыстық әскери-азаматтық әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = ''қызмет орны бос'' |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 121 322 |Санақ жылы = 2021 |Пайызы = 4,89 |Халық саны бойынша орны = 7 |Тығыздығы = 81,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 58,0 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 39,0 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,8 %<br /> [[Татарлар|татарлар]] — 0,3 %,<br /> [[Армяндар|армяндар]] — 0,3 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]], [[Әзербайжандар|әзербайжандар]], [[Еврейлер|жебірейлер]], [[Сығандар|сығандар]], [[Поляктар|поляктар]] (0,1 %-дан) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 26 683 |Жер аумағының пайызы = 4,42 |Жер аумағы бойынша орны = 10 |Максималды биіктігі = 364 |Орташа биіктігі = 201 |Минималды биіктігі = 38 |Карта = Luhansk in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Lugansk Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-13 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 64 |Пошта индекстері = 91xxx, 92xxx, 93xxx, 94xxx |Интернет-үйшігі = lugansk.ua; lg.ua |Автомобиль коды = BB/НВ/13 |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Luhansk Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Луганск облысы''' ({{lang-uk|Луга́нська о́бласть, Луганщина}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің шеткі шығысында, негізінен [[Шамәлі Тынық|Северский Донецтің]] орта ағысының бассейнінде орналасқан. Батыста Украинаның [[Донецк облысы|Донецк]] және [[Харьков|Харьков]] облыстарымен, солтүстігінде, шығысында және оңтүстігінде Ресейдің Белгород, Воронеж және Ростов облыстарымен шектеседі. Ауданы 26 683 км², халқы 2 121 322 адам (2021). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Луганск облысы]] 3oo1dedn2szmg7zmrzaf2poq5ksfmt1 3655378 3655376 2026-09-16T09:31:15Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655378 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Луганск облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Луганська область}} |Суреті = Закат на терриконе - panoramio.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms Luhansk Oblast.svg |Ту = Flag of Luhansk Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 55|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 8 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Луганск]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Северодонецк]], [[Алчевск]], [[Лисичанск]], [[Красный Луч (қала)|Красный Луч]], [[Антрацит (Луганск облысы)|Антрацит]], [[Ровеньки]], [[Рубежное]], [[Свердловск (Луганск облысы)|Свердловск]], [[Стаханов (қала)|Стаханов]] |Құрылды = [[3 маусым]] [[1938 жыл|1938 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Алексей Харченко |Басшының түрі = Облыстық әскери-азаматтық әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = ''қызмет орны бос'' |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 121 322 |Санақ жылы = 2021 |Пайызы = 4,89 |Халық саны бойынша орны = 7 |Тығыздығы = 81,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 58,0 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 39,0 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,8 %<br /> [[Татарлар|татарлар]] — 0,3 %,<br /> [[Армяндар|армяндар]] — 0,3 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]], [[Әзербайжандар|әзербайжандар]], [[Еврейлер|жебірейлер]], [[Сығандар|сығандар]], [[Поляктар|поляктар]] (0,1 %-дан) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 26 683 |Жер аумағының пайызы = 4,42 |Жер аумағы бойынша орны = 10 |Максималды биіктігі = 364 |Орташа биіктігі = 201 |Минималды биіктігі = 38 |Карта = Luhansk in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Lugansk Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-13 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 64 |Пошта индекстері = 91xxx, 92xxx, 93xxx, 94xxx |Интернет-үйшігі = lugansk.ua; lg.ua |Автомобиль коды = BB/НВ/13 |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Luhansk Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Луганск облысы''' ({{lang-uk|Луганська область}}), ауыз. '''Луганщина''' ({{lang-uk|Луганщина}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің шеткі шығысында, негізінен [[Шамәлі Тынық|Северский Донецтің]] орта ағысының бассейнінде орналасқан. Батыста Украинаның [[Донецк облысы|Донецк]] және [[Харьков|Харьков]] облыстарымен, солтүстігінде, шығысында және оңтүстігінде Ресейдің Белгород, Воронеж және Ростов облыстарымен шектеседі. Ауданы 26 683 км², халқы 2 121 322 адам (2021). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Луганск облысы]] dyi4q13owl3vora2bgva75jnv918ln4 3655383 3655378 2026-09-16T09:41:54Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655383 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Луганск облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Луганська область}} |Суреті = Закат на терриконе - panoramio.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms Luhansk Oblast.svg |Ту = Flag of Luhansk Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 55|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 8 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Луганск]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Северодонецк]], [[Алчевск]], [[Лисичанск]], [[Красный Луч (қала)|Красный Луч]], [[Антрацит (Луганск облысы)|Антрацит]], [[Ровеньки]], [[Рубежное]], [[Свердловск (Луганск облысы)|Свердловск]], [[Стаханов (қала)|Стаханов]] |Құрылды = [[3 маусым]] [[1938 жыл|1938 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Алексей Харченко |Басшының түрі = Облыстық әскери-азаматтық әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = ''қызмет орны бос'' |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 121 322 |Санақ жылы = 2021 |Пайызы = 4,89 |Халық саны бойынша орны = 7 |Тығыздығы = 81,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 58,0 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 39,0 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,8 %<br /> [[Татарлар|татарлар]] — 0,3 %,<br /> [[Армяндар|армяндар]] — 0,3 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]], [[Әзербайжандар|әзербайжандар]], [[Еврейлер|жебірейлер]], [[Сығандар|сығандар]], [[Поляктар|поляктар]] (0,1 %-дан) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 26 683 |Жер аумағының пайызы = 4,42 |Жер аумағы бойынша орны = 10 |Максималды биіктігі = 364 |Орташа биіктігі = 201 |Минималды биіктігі = 38 |Карта = Luhansk in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Lugansk Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-13 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 64 |Пошта индекстері = 91xxx, 92xxx, 93xxx, 94xxx |Интернет-үйшігі = lugansk.ua; lg.ua |Автомобиль коды = BB/НВ/13 |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Luhansk Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Луганск облысы''' ({{lang-uk|Луганська область}}), ауыз. '''Луганщина''' ({{lang-uk|Луганщина}}) — елдің қиыр шығысында орналасқан, негізінен [[Северский Донец|Солтүстік Донец]] өзенінің орта ағысы алабын қамтитын [[Украина|Украинаның]] әкімшілік-аумақтық бірлігі. Облыстың солтүстігі [[Слободалық Украина|Слобожанщинаға]], ал оңтүстігі — [[Донбасс|Донбассқа]] жатады. Батысында Украинаның [[Донецк облысы|Донецк]] және [[Харьков облысы|Харьков]] облыстарымен, солтүстігінде, шығысында және оңтүстігінде — Ресейдің [[Белгород облысы|Белгород]], [[Воронеж облысы|Воронеж]] және [[Ростов облысы|Ростов]] облыстарымен шектеседі. Облыстың аумағы 26,7 мың км² (Украинада 10-орын), халқы 2021 жылғы бағалау бойынша 2,1 млн адамды құрады (7-орын). Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Луганск]]. Басқа ірі қалалары — [[Алчевск]], [[Северодонецк]] және [[Лисичанск]]. Облыс 1938 жылы [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР-інің]] [[Донецк облысы|Сталин облысынан]] бөлініп құрылды. 1958 жылға дейін және 1970—1990 жылдары '''Ворошиловград облысы''' ({{lang-uk|Ворошиловградська область}}) деп аталды. 2014 жылы сәуірде ресейшіл наразылықтар барысында облыс аумағында халықаралық деңгейде мойындалмаған [[Луганск Халық Республикасы]] (ЛХР) жарияланды. [[Донбасстағы соғыс]] нәтижесінде ЛХР облыс аумағының шамамен үштен біріне, соның ішінде Луганск қаласына іс жүзінде бақылау орнатты. Украина билігі құрған облыстық әскери-азаматтық әкімшіліктің орналасқан жері Северодонецк қаласы болды. 2022 жылы [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|Ресейдің Украинаға кең ауқымды басып кіруі]] басталғаннан кейін Ресей Қарулы Күштері мен ЛХР халық жасағы Северодонецкіні және Луганск облысының іс жүзінде бүкіл аумағын басып алды, мыңдаған адам қаза тауып, 300 мың жергілікті тұрғын үйлерін тастап кетуге мәжбүр болды, сондай-ақ тұтас қалалар қирады. 30 қыркүйекте Ресей облысты құрамына қосқандығын жариялады. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Луганск облысы]] dbevly6gvphz6y3b121s6264l0z0q1q 3655384 3655383 2026-09-16T09:42:49Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655384 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Луганск облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Луганська область}} |Суреті = Закат на терриконе - panoramio.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms Luhansk Oblast.svg |Ту = Flag of Luhansk Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 55|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 8 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Луганск]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Северодонецк]], [[Алчевск]], [[Лисичанск]], [[Красный Луч (қала)|Красный Луч]], [[Антрацит (Луганск облысы)|Антрацит]], [[Ровеньки]], [[Рубежное]], [[Свердловск (Луганск облысы)|Свердловск]], [[Стаханов (қала)|Стаханов]] |Құрылды = [[3 маусым]] [[1938 жыл|1938 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Алексей Харченко |Басшының түрі = Облыстық әскери-азаматтық әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = ''қызмет орны бос'' |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 121 322 |Санақ жылы = 2021 |Пайызы = 4,89 |Халық саны бойынша орны = 7 |Тығыздығы = 81,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 58,0 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 39,0 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,8 %<br /> [[Татарлар|татарлар]] — 0,3 %,<br /> [[Армяндар|армяндар]] — 0,3 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]], [[Әзербайжандар|әзербайжандар]], [[Еврейлер|жебірейлер]], [[Сығандар|сығандар]], [[Поляктар|поляктар]] (0,1 %-дан) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 26 683 |Жер аумағының пайызы = 4,42 |Жер аумағы бойынша орны = 10 |Максималды биіктігі = 364 |Орташа биіктігі = 201 |Минималды биіктігі = 38 |Карта = Luhansk in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Lugansk Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-13 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 64 |Пошта индекстері = 91xxx, 92xxx, 93xxx, 94xxx |Интернет-үйшігі = lugansk.ua; lg.ua |Автомобиль коды = BB/НВ/13 |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Luhansk Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Луганск облысы''' ({{lang-uk|Луганська область}}), ауыз. '''Луганщина''' ({{lang-uk|Луганщина}}) — елдің қиыр шығысында орналасқан, негізінен [[Северский Донец|Солтүстік Донец]] өзенінің орта ағысы алабын қамтитын [[Украина|Украинаның]] әкімшілік-аумақтық бірлігі. Облыстың солтүстігі [[Слободалық Украина|Слобожанщинаға]], ал оңтүстігі — [[Донбасс|Донбассқа]] жатады. Батысында Украинаның [[Донецк облысы|Донецк]] және [[Харьков облысы|Харьков]] облыстарымен, солтүстігінде, шығысында және оңтүстігінде — Ресейдің [[Белгород облысы|Белгород]], [[Воронеж облысы|Воронеж]] және [[Ростов облысы|Ростов]] облыстарымен шектеседі. Облыстың аумағы 26,7 мың км² (Украинада 10-орын), халқы 2021 жылғы бағалау бойынша 2,1 млн адамды құрады (7-орын). Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Луганск]]. Басқа ірі қалалары — [[Алчевск]], [[Северодонецк]] және [[Лисичанск]]. Облыс 1938 жылы [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР-інің]] [[Донецк облысы|Сталин облысынан]] бөлініп құрылды. 1958 жылға дейін және 1970—1990 жылдары '''Ворошиловград облысы''' ({{lang-uk|Ворошиловградська область}}) деп аталды. 2014 жылы сәуірде ресейшіл наразылықтар барысында облыс аумағында халықаралық деңгейде мойындалмаған [[Луганск Халық Республикасы]] (ЛХР) жарияланды. [[Донбасстағы соғыс]] нәтижесінде ЛХР облыс аумағының шамамен үштен біріне, соның ішінде Луганск қаласына іс жүзінде бақылау орнатты. Украина билігі құрған облыстық әскери-азаматтық әкімшіліктің орналасқан жері Северодонецк қаласы болды. 2022 жылы [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|Ресейдің Украинаға кең ауқымды басып кіруі]] басталғаннан кейін Ресей Қарулы Күштері мен ЛХР халық жасағы Северодонецкіні және Луганск облысының іс жүзінде бүкіл аумағын басып алды, мыңдаған адам қаза тауып, 300 мың жергілікті тұрғын үйлерін тастап кетуге мәжбүр болды, сондай-ақ тұтас қалалар қирады<ref>{{Cite news|access-date=2022-09-06|website=Washington Post|title=Ukrainians from occupied Luhansk struggle to make new lives elsewhere|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/07/13/ukraine-luhansk-residents-flee-russians/|archive-date=2022-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714191713/https://www.washingtonpost.com/world/2022/07/13/ukraine-luhansk-residents-flee-russians/}}</ref>. 30 қыркүйекте Ресей облысты құрамына қосқандығын жариялады. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Луганск облысы]] e73x0692lpygcz4r049rc2zb4z903a1 3655385 3655384 2026-09-16T09:43:46Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655385 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Луганск облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Луганська область}} |Суреті = Закат на терриконе - panoramio.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms Luhansk Oblast.svg |Ту = Flag of Luhansk Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 55|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 8 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Луганск]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Северодонецк]], [[Алчевск]], [[Лисичанск]], [[Красный Луч (қала)|Красный Луч]], [[Антрацит (Луганск облысы)|Антрацит]], [[Ровеньки]], [[Рубежное]], [[Свердловск (Луганск облысы)|Свердловск]], [[Стаханов (қала)|Стаханов]] |Құрылды = [[3 маусым]] [[1938 жыл|1938 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Алексей Харченко |Басшының түрі = Облыстық әскери-азаматтық әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = ''қызмет орны бос'' |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 121 322 |Санақ жылы = 2021 |Пайызы = 4,89 |Халық саны бойынша орны = 7 |Тығыздығы = 81,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 58,0 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 39,0 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,8 %<br /> [[Татарлар|татарлар]] — 0,3 %,<br /> [[Армяндар|армяндар]] — 0,3 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]], [[Әзербайжандар|әзербайжандар]], [[Еврейлер|жебірейлер]], [[Сығандар|сығандар]], [[Поляктар|поляктар]] (0,1 %-дан) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 26 683 |Жер аумағының пайызы = 4,42 |Жер аумағы бойынша орны = 10 |Максималды биіктігі = 364 |Орташа биіктігі = 201 |Минималды биіктігі = 38 |Карта = Luhansk in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Lugansk Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-13 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 64 |Пошта индекстері = 91xxx, 92xxx, 93xxx, 94xxx |Интернет-үйшігі = lugansk.ua; lg.ua |Автомобиль коды = BB/НВ/13 |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Luhansk Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Луганск облысы''' ({{lang-uk|Луганська область}}), ауыз. '''Луганщина''' ({{lang-uk|Луганщина}}) — елдің қиыр шығысында орналасқан, негізінен [[Северский Донец|Солтүстік Донец]] өзенінің орта ағысы алабын қамтитын [[Украина|Украинаның]] әкімшілік-аумақтық бірлігі. Облыстың солтүстігі [[Слободалық Украина|Слобожанщинаға]], ал оңтүстігі — [[Донбасс|Донбассқа]] жатады. Батысында Украинаның [[Донецк облысы|Донецк]] және [[Харьков облысы|Харьков]] облыстарымен, солтүстігінде, шығысында және оңтүстігінде — Ресейдің [[Белгород облысы|Белгород]], [[Воронеж облысы|Воронеж]] және [[Ростов облысы|Ростов]] облыстарымен шектеседі. Облыстың аумағы 26,7 мың км² (Украинада 10-орын), халқы 2021 жылғы бағалау бойынша 2,1 млн адамды құрады (7-орын). Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Луганск]]. Басқа ірі қалалары — [[Алчевск]], [[Северодонецк]] және [[Лисичанск]]. Облыс 1938 жылы [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР-інің]] [[Донецк облысы|Сталин облысынан]] бөлініп құрылды. 1958 жылға дейін және 1970—1990 жылдары '''Ворошиловград облысы''' ({{lang-uk|Ворошиловградська область}}) деп аталды. 2014 жылы сәуірде ресейшіл наразылықтар барысында облыс аумағында халықаралық деңгейде мойындалмаған [[Луганск Халық Республикасы]] (ЛХР) жарияланды. [[Донбасстағы соғыс]] нәтижесінде ЛХР облыс аумағының шамамен үштен біріне, соның ішінде Луганск қаласына іс жүзінде бақылау орнатты. Украина билігі құрған облыстық әскери-азаматтық әкімшіліктің орналасқан жері Северодонецк қаласы болды. 2022 жылы [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|Ресейдің Украинаға кең ауқымды басып кіруі]] басталғаннан кейін [[Ресей Федерациясының Қарулы Күштері|Ресей Қарулы Күштері]] мен ЛХР халық жасағы Северодонецкіні және Луганск облысының іс жүзінде бүкіл аумағын басып алды, мыңдаған адам қаза тауып, 300 мың жергілікті тұрғын үйлерін тастап кетуге мәжбүр болды, сондай-ақ тұтас қалалар қирады<ref>{{Cite news|access-date=2022-09-06|website=Washington Post|title=Ukrainians from occupied Luhansk struggle to make new lives elsewhere|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/07/13/ukraine-luhansk-residents-flee-russians/|archive-date=2022-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714191713/https://www.washingtonpost.com/world/2022/07/13/ukraine-luhansk-residents-flee-russians/}}</ref>. 30 қыркүйекте Ресей облысты құрамына қосқандығын жариялады. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Луганск облысы]] tf2b9fc3bnh49963w8xdejuhaulaqt2 3655387 3655385 2026-09-16T09:44:50Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Украина облыс орталықтары|Украина облыс орталықтары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3655387 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Луганск облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Луганська область}} |Суреті = Закат на терриконе - panoramio.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms Luhansk Oblast.svg |Ту = Flag of Luhansk Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 55|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 8 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Луганск]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Северодонецк]], [[Алчевск]], [[Лисичанск]], [[Красный Луч (қала)|Красный Луч]], [[Антрацит (Луганск облысы)|Антрацит]], [[Ровеньки]], [[Рубежное]], [[Свердловск (Луганск облысы)|Свердловск]], [[Стаханов (қала)|Стаханов]] |Құрылды = [[3 маусым]] [[1938 жыл|1938 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Алексей Харченко |Басшының түрі = Облыстық әскери-азаматтық әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = ''қызмет орны бос'' |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 121 322 |Санақ жылы = 2021 |Пайызы = 4,89 |Халық саны бойынша орны = 7 |Тығыздығы = 81,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 58,0 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 39,0 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,8 %<br /> [[Татарлар|татарлар]] — 0,3 %,<br /> [[Армяндар|армяндар]] — 0,3 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]], [[Әзербайжандар|әзербайжандар]], [[Еврейлер|жебірейлер]], [[Сығандар|сығандар]], [[Поляктар|поляктар]] (0,1 %-дан) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 26 683 |Жер аумағының пайызы = 4,42 |Жер аумағы бойынша орны = 10 |Максималды биіктігі = 364 |Орташа биіктігі = 201 |Минималды биіктігі = 38 |Карта = Luhansk in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Lugansk Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-13 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 64 |Пошта индекстері = 91xxx, 92xxx, 93xxx, 94xxx |Интернет-үйшігі = lugansk.ua; lg.ua |Автомобиль коды = BB/НВ/13 |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Luhansk Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Луганск облысы''' ({{lang-uk|Луганська область}}), ауыз. '''Луганщина''' ({{lang-uk|Луганщина}}) — елдің қиыр шығысында орналасқан, негізінен [[Северский Донец|Солтүстік Донец]] өзенінің орта ағысы алабын қамтитын [[Украина|Украинаның]] әкімшілік-аумақтық бірлігі. Облыстың солтүстігі [[Слободалық Украина|Слобожанщинаға]], ал оңтүстігі — [[Донбасс|Донбассқа]] жатады. Батысында Украинаның [[Донецк облысы|Донецк]] және [[Харьков облысы|Харьков]] облыстарымен, солтүстігінде, шығысында және оңтүстігінде — Ресейдің [[Белгород облысы|Белгород]], [[Воронеж облысы|Воронеж]] және [[Ростов облысы|Ростов]] облыстарымен шектеседі. Облыстың аумағы 26,7 мың км² (Украинада 10-орын), халқы 2021 жылғы бағалау бойынша 2,1 млн адамды құрады (7-орын). Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Луганск]]. Басқа ірі қалалары — [[Алчевск]], [[Северодонецк]] және [[Лисичанск]]. Облыс 1938 жылы [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР-інің]] [[Донецк облысы|Сталин облысынан]] бөлініп құрылды. 1958 жылға дейін және 1970—1990 жылдары '''Ворошиловград облысы''' ({{lang-uk|Ворошиловградська область}}) деп аталды. 2014 жылы сәуірде ресейшіл наразылықтар барысында облыс аумағында халықаралық деңгейде мойындалмаған [[Луганск Халық Республикасы]] (ЛХР) жарияланды. [[Донбасстағы соғыс]] нәтижесінде ЛХР облыс аумағының шамамен үштен біріне, соның ішінде Луганск қаласына іс жүзінде бақылау орнатты. Украина билігі құрған облыстық әскери-азаматтық әкімшіліктің орналасқан жері Северодонецк қаласы болды. 2022 жылы [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|Ресейдің Украинаға кең ауқымды басып кіруі]] басталғаннан кейін [[Ресей Федерациясының Қарулы Күштері|Ресей Қарулы Күштері]] мен ЛХР халық жасағы Северодонецкіні және Луганск облысының іс жүзінде бүкіл аумағын басып алды, мыңдаған адам қаза тауып, 300 мың жергілікті тұрғын үйлерін тастап кетуге мәжбүр болды, сондай-ақ тұтас қалалар қирады<ref>{{Cite news|access-date=2022-09-06|website=Washington Post|title=Ukrainians from occupied Luhansk struggle to make new lives elsewhere|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/07/13/ukraine-luhansk-residents-flee-russians/|archive-date=2022-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714191713/https://www.washingtonpost.com/world/2022/07/13/ukraine-luhansk-residents-flee-russians/}}</ref>. 30 қыркүйекте Ресей облысты құрамына қосқандығын жариялады. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Луганск облысы]] [[Санат:Украина облыс орталықтары]] 1w8c65ylqsgs3sqoo6lf62t1z701vkq 3655390 3655387 2026-09-16T09:45:00Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Украина облыс орталықтары|Украина облыс орталықтары]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Украина облыстары|Украина облыстары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3655390 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Луганск облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Луганська область}} |Суреті = Закат на терриконе - panoramio.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms Luhansk Oblast.svg |Ту = Flag of Luhansk Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 55|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 01|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 8 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Луганск]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Северодонецк]], [[Алчевск]], [[Лисичанск]], [[Красный Луч (қала)|Красный Луч]], [[Антрацит (Луганск облысы)|Антрацит]], [[Ровеньки]], [[Рубежное]], [[Свердловск (Луганск облысы)|Свердловск]], [[Стаханов (қала)|Стаханов]] |Құрылды = [[3 маусым]] [[1938 жыл|1938 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Алексей Харченко |Басшының түрі = Облыстық әскери-азаматтық әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = ''қызмет орны бос'' |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 121 322 |Санақ жылы = 2021 |Пайызы = 4,89 |Халық саны бойынша орны = 7 |Тығыздығы = 81,2 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 58,0 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 39,0 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,8 %<br /> [[Татарлар|татарлар]] — 0,3 %,<br /> [[Армяндар|армяндар]] — 0,3 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]], [[Әзербайжандар|әзербайжандар]], [[Еврейлер|жебірейлер]], [[Сығандар|сығандар]], [[Поляктар|поляктар]] (0,1 %-дан) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 26 683 |Жер аумағының пайызы = 4,42 |Жер аумағы бойынша орны = 10 |Максималды биіктігі = 364 |Орташа биіктігі = 201 |Минималды биіктігі = 38 |Карта = Luhansk in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Lugansk Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-13 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 64 |Пошта индекстері = 91xxx, 92xxx, 93xxx, 94xxx |Интернет-үйшігі = lugansk.ua; lg.ua |Автомобиль коды = BB/НВ/13 |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Luhansk Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Луганск облысы''' ({{lang-uk|Луганська область}}), ауыз. '''Луганщина''' ({{lang-uk|Луганщина}}) — елдің қиыр шығысында орналасқан, негізінен [[Северский Донец|Солтүстік Донец]] өзенінің орта ағысы алабын қамтитын [[Украина|Украинаның]] әкімшілік-аумақтық бірлігі. Облыстың солтүстігі [[Слободалық Украина|Слобожанщинаға]], ал оңтүстігі — [[Донбасс|Донбассқа]] жатады. Батысында Украинаның [[Донецк облысы|Донецк]] және [[Харьков облысы|Харьков]] облыстарымен, солтүстігінде, шығысында және оңтүстігінде — Ресейдің [[Белгород облысы|Белгород]], [[Воронеж облысы|Воронеж]] және [[Ростов облысы|Ростов]] облыстарымен шектеседі. Облыстың аумағы 26,7 мың км² (Украинада 10-орын), халқы 2021 жылғы бағалау бойынша 2,1 млн адамды құрады (7-орын). Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Луганск]]. Басқа ірі қалалары — [[Алчевск]], [[Северодонецк]] және [[Лисичанск]]. Облыс 1938 жылы [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР-інің]] [[Донецк облысы|Сталин облысынан]] бөлініп құрылды. 1958 жылға дейін және 1970—1990 жылдары '''Ворошиловград облысы''' ({{lang-uk|Ворошиловградська область}}) деп аталды. 2014 жылы сәуірде ресейшіл наразылықтар барысында облыс аумағында халықаралық деңгейде мойындалмаған [[Луганск Халық Республикасы]] (ЛХР) жарияланды. [[Донбасстағы соғыс]] нәтижесінде ЛХР облыс аумағының шамамен үштен біріне, соның ішінде Луганск қаласына іс жүзінде бақылау орнатты. Украина билігі құрған облыстық әскери-азаматтық әкімшіліктің орналасқан жері Северодонецк қаласы болды. 2022 жылы [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|Ресейдің Украинаға кең ауқымды басып кіруі]] басталғаннан кейін [[Ресей Федерациясының Қарулы Күштері|Ресей Қарулы Күштері]] мен ЛХР халық жасағы Северодонецкіні және Луганск облысының іс жүзінде бүкіл аумағын басып алды, мыңдаған адам қаза тауып, 300 мың жергілікті тұрғын үйлерін тастап кетуге мәжбүр болды, сондай-ақ тұтас қалалар қирады<ref>{{Cite news|access-date=2022-09-06|website=Washington Post|title=Ukrainians from occupied Luhansk struggle to make new lives elsewhere|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/07/13/ukraine-luhansk-residents-flee-russians/|archive-date=2022-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714191713/https://www.washingtonpost.com/world/2022/07/13/ukraine-luhansk-residents-flee-russians/}}</ref>. 30 қыркүйекте Ресей облысты құрамына қосқандығын жариялады. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Луганск облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] 8onp67v3is5javh4pcol1upfgsfkslv 0 737619 3655340 3577926 2026-09-16T09:04:53Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655340 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Украина}} |Қазақша атауы = Львов облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Львівська область}} |Суреті = Turka Panoramic View 1.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Lviv Oblast.svg |Ту = Flag of Lviv Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина | lat_dir = N | lat_deg = 49 | lat_min = 43 | lat_sec = 03| lon_dir = E | lon_deg = 23 | lon_min = 57 | lon_sec = 01 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Львов]] |Астана түрі = |Ірі қаласы = [[Львов]] |Ірі қалалары = [[Львов]], [[Шептицкий]], [[Стрый]], [[Жаңаяров]], [[Сәмбір]], [[Жаңароздол]] |Құрылды = [[4 желтоқсан]], [[1939 жыл|1939 ж.]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Максим Зиновьевич Козицкий |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Ирина Ярославовна Грымак |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = 2 476 113 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[украиндар]] (94.1%), [[орыстар]] (3.55%), [[поляктар]] (0.74%), [[беларустар]] (0.21%) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 21,831 |Жер аумағының пайызы = 3,62 |Жер аумағы бойынша орны = 17 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Lviv in Ukraine.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+2:00|UTC+2]] ([[Шығыс Еуропа уақыты|EET]])<br>[[UTC+3:00|UTC+3]] (жазғы уақыты) |Аббревиатура = |ISO = UA-46 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380-32 |Пошта индекстері = 79000–82000 |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = EC, BC, НС, CC |Сайты = [https://loda.gov.ua/] |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Lviv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Львов облысы''' ({{lang-uk|Львівська область}}) — [[Украина]]ның батысында орналасқан әкімшілік бірлігі, 1939 жылғы 4 желтоқсанда құрылған. Оның әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Львов]]. Облыс [[Волынь облысы|Волынь]], [[Ровно облысы|Ровно]], [[Тернополь облысы|Тернополь]], [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск]], [[Закарпатье облысы]]мен және [[Польша]] мемлекетімен шектеседі. Жалпы аумағы – 21 831 км², халқы – 2 452 020 адам (2023 жыл). == Тарихы == Бұл аймақ өз атауын XIII ғасырда Галиция королі [[Даниил Галицкий]] негізін қалаған Львов қаласынан алған. Львов Галиция-Волынь князьдігінің астанасы болды, ол сол кезеңдегі Шығыс Еуропадағы ең қуатты және тұрақты патшалықтардың бірі ретінде танылды. Даниил қаланы ұлы Левтың құрметіне атаған.<ref>[https://web.archive.org/web/20040226001749/http://www.loda.gov.ua/eng/region/ Львов облыстық мемлекеттік әкімшілігінің ресми сайты]</ref> Облыстың Орталық Еуропаның жүрегіндегі стратегиялық орналасуы және Карпаттың қақпасы ретінде ғасырлар бойы оның иелерінің жиі ауысуына себеп болды. Орта ғасырларда бұл аумақты лендиялықтар, яғни ескі поляк тайпасы мекендеді. Оны әртүрлі уақыттарда Ұлы Моравия, Польша, Киев Русі, Галиция-Волынь патшалығы (шамамен 1200–1340 жылдары; 1246 жылдан бастап Алтын Орда үстемдігінде болған), содан кейін Польша Корольдігі және Польша-Литва Достастығы (1340–1772 жылдары) биледі. Поляк және рутен халықтарынан басқа, Львов пен Бродиде поляк билігі кезінде шотландтық және армяндық ірі қауымдар болды. Облыс 1939 жылдың 4 желтоқсанында Батыс Украинаның [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасымен]] қайта қосылуынан кейін құрылды. 1959 жылы оның құрамына Дрогобыч облысының аумағы енді. Қазіргі уақытта облыста 20 әкімшілік аудан, 37 қала (оның ішінде 7 облысқа бағынатын), 38 қала типіндегі кенттер және 488 ауылдық кеңестері бар.<ref>[https://web.archive.org/web/20100905183807/http://www.igsu.org.ua/Lvovskaja.obl/ Львовская область]</ref> Облыс өзінің тарихи дамуына байланысты Украинадағы ең аз орыстандырылған және кеңестендірілген аймақтардың бірі болып табылады, оның польяк және Габсбург мұрасы бүгінгі күнге дейін айқын көрінеді. Қазіргі Украинада Галиция және Лодомерия Корольдігінің шығыс бөлігін құраған үш облыс бар. Оның ішінде Львов және Ивано-Франковск облыстары толығымен осы корольдіктің құрамына енсе, үшінші – Тернополь облысы негізінен корольдікке кіреді, тек оның солтүстігіндегі төрт ауданынан басқа. Галиция Корольдігінің аудандары мұрагер мемлекеттер құрамына енгізілген кезде негізінен өзгеріссіз қалды; төменде көрсетілгендей шамалы өзгерістермен қазіргі аудандар корольдіктің сол кездегі аудандарына айтарлықтай сәйкес келеді. 2014 жылғы Евромайдан наразылықтары кезінде аймақ Украина президенті Виктор Януковичтің демонстранттарға қарсы әскери күш қолдана бастаған орталық үкіметінен тәуелсіздігін жариялаумен де танымал болды. Украинада 2014 жылдан кейін жылдамдаған декоммунизация процесі кезінде Львов облысы 2024 жылдың қаңтарына қарай кеңес дәуіріндегі барлық ескерткіштерін алып тастаған алғашқы аймақ болды. == Табиғаты == Львов облысының табиғи жағдайлары әртүрлі және халық шаруашылығын дамытуға қолайлы. Аймақтың көп бөлігі орманды-далалы аймақта орналасқан, солтүстік аудандары ормандармен, ал оңтүстігі Карпат тауларымен ерекшеленеді. Жер бедері Волын-Подольск биіктігімен бөлінген, оның солтүстік шетін Волын үстірті, ал Подоль үстірті құрайды; соңғысының солтүстік-батыс бөлігі - Гологоры, бұл Днестр, Припять және Батыс Буг өзендерінің су айрығы болып табылады.{{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Львов облысы]] lnnd7pl32rp7lfl48uk6cfx61we4680 3655342 3655340 2026-09-16T09:06:02Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655342 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Украина}} |Қазақша атауы = Львов облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Львівська область}} |Суреті = Turka Panoramic View 1.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Lviv Oblast.svg |Ту = Flag of Lviv Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина | lat_dir = N | lat_deg = 49 | lat_min = 43 | lat_sec = 03| lon_dir = E | lon_deg = 23 | lon_min = 57 | lon_sec = 01 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Львов]] |Астана түрі = |Ірі қаласы = [[Львов]] |Ірі қалалары = [[Дрогобыч]], [[Шептицкий (қала)|Шептицкий]], [[Стрый (қала)|Стрый]], [[Самбор]], [[Борислав (қала)|Борислав]], [[Новояворовск]], [[Трускавец]], [[Новый Роздол]] |Құрылды = [[4 желтоқсан]], [[1939 жыл|1939 ж.]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Максим Зиновьевич Козицкий |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Ирина Ярославовна Грымак |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = 2 476 113 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[украиндар]] (94.1%), [[орыстар]] (3.55%), [[поляктар]] (0.74%), [[беларустар]] (0.21%) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 21,831 |Жер аумағының пайызы = 3,62 |Жер аумағы бойынша орны = 17 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Lviv in Ukraine.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+2:00|UTC+2]] ([[Шығыс Еуропа уақыты|EET]])<br>[[UTC+3:00|UTC+3]] (жазғы уақыты) |Аббревиатура = |ISO = UA-46 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380-32 |Пошта индекстері = 79000–82000 |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = EC, BC, НС, CC |Сайты = [https://loda.gov.ua/] |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Lviv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Львов облысы''' ({{lang-uk|Львівська область}}) — [[Украина]]ның батысында орналасқан әкімшілік бірлігі, 1939 жылғы 4 желтоқсанда құрылған. Оның әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Львов]]. Облыс [[Волынь облысы|Волынь]], [[Ровно облысы|Ровно]], [[Тернополь облысы|Тернополь]], [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск]], [[Закарпатье облысы]]мен және [[Польша]] мемлекетімен шектеседі. Жалпы аумағы – 21 831 км², халқы – 2 452 020 адам (2023 жыл). == Тарихы == Бұл аймақ өз атауын XIII ғасырда Галиция королі [[Даниил Галицкий]] негізін қалаған Львов қаласынан алған. Львов Галиция-Волынь князьдігінің астанасы болды, ол сол кезеңдегі Шығыс Еуропадағы ең қуатты және тұрақты патшалықтардың бірі ретінде танылды. Даниил қаланы ұлы Левтың құрметіне атаған.<ref>[https://web.archive.org/web/20040226001749/http://www.loda.gov.ua/eng/region/ Львов облыстық мемлекеттік әкімшілігінің ресми сайты]</ref> Облыстың Орталық Еуропаның жүрегіндегі стратегиялық орналасуы және Карпаттың қақпасы ретінде ғасырлар бойы оның иелерінің жиі ауысуына себеп болды. Орта ғасырларда бұл аумақты лендиялықтар, яғни ескі поляк тайпасы мекендеді. Оны әртүрлі уақыттарда Ұлы Моравия, Польша, Киев Русі, Галиция-Волынь патшалығы (шамамен 1200–1340 жылдары; 1246 жылдан бастап Алтын Орда үстемдігінде болған), содан кейін Польша Корольдігі және Польша-Литва Достастығы (1340–1772 жылдары) биледі. Поляк және рутен халықтарынан басқа, Львов пен Бродиде поляк билігі кезінде шотландтық және армяндық ірі қауымдар болды. Облыс 1939 жылдың 4 желтоқсанында Батыс Украинаның [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасымен]] қайта қосылуынан кейін құрылды. 1959 жылы оның құрамына Дрогобыч облысының аумағы енді. Қазіргі уақытта облыста 20 әкімшілік аудан, 37 қала (оның ішінде 7 облысқа бағынатын), 38 қала типіндегі кенттер және 488 ауылдық кеңестері бар.<ref>[https://web.archive.org/web/20100905183807/http://www.igsu.org.ua/Lvovskaja.obl/ Львовская область]</ref> Облыс өзінің тарихи дамуына байланысты Украинадағы ең аз орыстандырылған және кеңестендірілген аймақтардың бірі болып табылады, оның польяк және Габсбург мұрасы бүгінгі күнге дейін айқын көрінеді. Қазіргі Украинада Галиция және Лодомерия Корольдігінің шығыс бөлігін құраған үш облыс бар. Оның ішінде Львов және Ивано-Франковск облыстары толығымен осы корольдіктің құрамына енсе, үшінші – Тернополь облысы негізінен корольдікке кіреді, тек оның солтүстігіндегі төрт ауданынан басқа. Галиция Корольдігінің аудандары мұрагер мемлекеттер құрамына енгізілген кезде негізінен өзгеріссіз қалды; төменде көрсетілгендей шамалы өзгерістермен қазіргі аудандар корольдіктің сол кездегі аудандарына айтарлықтай сәйкес келеді. 2014 жылғы Евромайдан наразылықтары кезінде аймақ Украина президенті Виктор Януковичтің демонстранттарға қарсы әскери күш қолдана бастаған орталық үкіметінен тәуелсіздігін жариялаумен де танымал болды. Украинада 2014 жылдан кейін жылдамдаған декоммунизация процесі кезінде Львов облысы 2024 жылдың қаңтарына қарай кеңес дәуіріндегі барлық ескерткіштерін алып тастаған алғашқы аймақ болды. == Табиғаты == Львов облысының табиғи жағдайлары әртүрлі және халық шаруашылығын дамытуға қолайлы. Аймақтың көп бөлігі орманды-далалы аймақта орналасқан, солтүстік аудандары ормандармен, ал оңтүстігі Карпат тауларымен ерекшеленеді. Жер бедері Волын-Подольск биіктігімен бөлінген, оның солтүстік шетін Волын үстірті, ал Подоль үстірті құрайды; соңғысының солтүстік-батыс бөлігі - Гологоры, бұл Днестр, Припять және Батыс Буг өзендерінің су айрығы болып табылады.{{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Львов облысы]] 64ck2pjllz187jub519a66vowufnatv 3655344 3655342 2026-09-16T09:07:19Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655344 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Украина}} |Қазақша атауы = Львов облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Львівська область}} |Суреті = Turka Panoramic View 1.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Lviv Oblast.svg |Ту = Flag of Lviv Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина | lat_dir = N | lat_deg = 49 | lat_min = 43 | lat_sec = 03| lon_dir = E | lon_deg = 23 | lon_min = 57 | lon_sec = 01 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Львов]] |Астана түрі = |Ірі қаласы = [[Львов]] |Ірі қалалары = [[Дрогобыч]], [[Шептицкий]], [[Стрый (қала)|Стрый]], [[Самбор]], [[Борислав (қала)|Борислав]], [[Новояворовск]], [[Трускавец]], [[Жаңа Роздол]] |Құрылды = [[4 желтоқсан]], [[1939 жыл|1939 ж.]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Максим Зиновьевич Козицкий |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Ирина Ярославовна Грымак |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = 2 476 113 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[украиндар]] (94.1%), [[орыстар]] (3.55%), [[поляктар]] (0.74%), [[беларустар]] (0.21%) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 21,831 |Жер аумағының пайызы = 3,62 |Жер аумағы бойынша орны = 17 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Lviv in Ukraine.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+2:00|UTC+2]] ([[Шығыс Еуропа уақыты|EET]])<br>[[UTC+3:00|UTC+3]] (жазғы уақыты) |Аббревиатура = |ISO = UA-46 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380-32 |Пошта индекстері = 79000–82000 |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = EC, BC, НС, CC |Сайты = [https://loda.gov.ua/] |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Lviv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Львов облысы''' ({{lang-uk|Львівська область}}) — [[Украина]]ның батысында орналасқан әкімшілік бірлігі, 1939 жылғы 4 желтоқсанда құрылған. Оның әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Львов]]. Облыс [[Волынь облысы|Волынь]], [[Ровно облысы|Ровно]], [[Тернополь облысы|Тернополь]], [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск]], [[Закарпатье облысы]]мен және [[Польша]] мемлекетімен шектеседі. Жалпы аумағы – 21 831 км², халқы – 2 452 020 адам (2023 жыл). == Тарихы == Бұл аймақ өз атауын XIII ғасырда Галиция королі [[Даниил Галицкий]] негізін қалаған Львов қаласынан алған. Львов Галиция-Волынь князьдігінің астанасы болды, ол сол кезеңдегі Шығыс Еуропадағы ең қуатты және тұрақты патшалықтардың бірі ретінде танылды. Даниил қаланы ұлы Левтың құрметіне атаған.<ref>[https://web.archive.org/web/20040226001749/http://www.loda.gov.ua/eng/region/ Львов облыстық мемлекеттік әкімшілігінің ресми сайты]</ref> Облыстың Орталық Еуропаның жүрегіндегі стратегиялық орналасуы және Карпаттың қақпасы ретінде ғасырлар бойы оның иелерінің жиі ауысуына себеп болды. Орта ғасырларда бұл аумақты лендиялықтар, яғни ескі поляк тайпасы мекендеді. Оны әртүрлі уақыттарда Ұлы Моравия, Польша, Киев Русі, Галиция-Волынь патшалығы (шамамен 1200–1340 жылдары; 1246 жылдан бастап Алтын Орда үстемдігінде болған), содан кейін Польша Корольдігі және Польша-Литва Достастығы (1340–1772 жылдары) биледі. Поляк және рутен халықтарынан басқа, Львов пен Бродиде поляк билігі кезінде шотландтық және армяндық ірі қауымдар болды. Облыс 1939 жылдың 4 желтоқсанында Батыс Украинаның [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасымен]] қайта қосылуынан кейін құрылды. 1959 жылы оның құрамына Дрогобыч облысының аумағы енді. Қазіргі уақытта облыста 20 әкімшілік аудан, 37 қала (оның ішінде 7 облысқа бағынатын), 38 қала типіндегі кенттер және 488 ауылдық кеңестері бар.<ref>[https://web.archive.org/web/20100905183807/http://www.igsu.org.ua/Lvovskaja.obl/ Львовская область]</ref> Облыс өзінің тарихи дамуына байланысты Украинадағы ең аз орыстандырылған және кеңестендірілген аймақтардың бірі болып табылады, оның польяк және Габсбург мұрасы бүгінгі күнге дейін айқын көрінеді. Қазіргі Украинада Галиция және Лодомерия Корольдігінің шығыс бөлігін құраған үш облыс бар. Оның ішінде Львов және Ивано-Франковск облыстары толығымен осы корольдіктің құрамына енсе, үшінші – Тернополь облысы негізінен корольдікке кіреді, тек оның солтүстігіндегі төрт ауданынан басқа. Галиция Корольдігінің аудандары мұрагер мемлекеттер құрамына енгізілген кезде негізінен өзгеріссіз қалды; төменде көрсетілгендей шамалы өзгерістермен қазіргі аудандар корольдіктің сол кездегі аудандарына айтарлықтай сәйкес келеді. 2014 жылғы Евромайдан наразылықтары кезінде аймақ Украина президенті Виктор Януковичтің демонстранттарға қарсы әскери күш қолдана бастаған орталық үкіметінен тәуелсіздігін жариялаумен де танымал болды. Украинада 2014 жылдан кейін жылдамдаған декоммунизация процесі кезінде Львов облысы 2024 жылдың қаңтарына қарай кеңес дәуіріндегі барлық ескерткіштерін алып тастаған алғашқы аймақ болды. == Табиғаты == Львов облысының табиғи жағдайлары әртүрлі және халық шаруашылығын дамытуға қолайлы. Аймақтың көп бөлігі орманды-далалы аймақта орналасқан, солтүстік аудандары ормандармен, ал оңтүстігі Карпат тауларымен ерекшеленеді. Жер бедері Волын-Подольск биіктігімен бөлінген, оның солтүстік шетін Волын үстірті, ал Подоль үстірті құрайды; соңғысының солтүстік-батыс бөлігі - Гологоры, бұл Днестр, Припять және Батыс Буг өзендерінің су айрығы болып табылады.{{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Львов облысы]] 2t0554my3we40t8krh3iqnhgluejs5d 3655345 3655344 2026-09-16T09:08:32Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655345 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Украина}} |Қазақша атауы = Львов облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Львівська область}} |Суреті = Turka Panoramic View 1.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Lviv Oblast.svg |Ту = Flag of Lviv Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина | lat_dir = N | lat_deg = 49 | lat_min = 43 | lat_sec = 03| lon_dir = E | lon_deg = 23 | lon_min = 57 | lon_sec = 01 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Львов]] |Астана түрі = |Ірі қаласы = [[Львов]] |Ірі қалалары = [[Дрогобыч]], [[Шептицкий]], [[Стрый (қала)|Стрый]], [[Самбор]], [[Борислав (қала)|Борислав]], [[Новояворовск]], [[Трускавец]], [[Жаңа Роздол]] |Құрылды = [[4 желтоқсан]], [[1939 жыл|1939 ж.]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Максим Зиновьевич Козицкий |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Ирина Ярославовна Грымак |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 476 113 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 5,6 |Халық саны бойынша орны = 4 |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[украиндар]] (94.1%), [[орыстар]] (3.55%), [[поляктар]] (0.74%), [[беларустар]] (0.21%) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 21,831 |Жер аумағының пайызы = 3,62 |Жер аумағы бойынша орны = 17 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Lviv in Ukraine.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+2:00|UTC+2]] ([[Шығыс Еуропа уақыты|EET]])<br>[[UTC+3:00|UTC+3]] (жазғы уақыты) |Аббревиатура = |ISO = UA-46 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 32 |Пошта индекстері = 79xxx, 80xxx, 81xxx, 82xxx |Интернет-үйшігі = lviv.ua; lv.ua |Автомобиль коды = EC, BC, НС, CC |Сайты = [https://loda.gov.ua/] |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Lviv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Львов облысы''' ({{lang-uk|Львівська область}}) — [[Украина]]ның батысында орналасқан әкімшілік бірлігі, 1939 жылғы 4 желтоқсанда құрылған. Оның әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Львов]]. Облыс [[Волынь облысы|Волынь]], [[Ровно облысы|Ровно]], [[Тернополь облысы|Тернополь]], [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск]], [[Закарпатье облысы]]мен және [[Польша]] мемлекетімен шектеседі. Жалпы аумағы – 21 831 км², халқы – 2 452 020 адам (2023 жыл). == Тарихы == Бұл аймақ өз атауын XIII ғасырда Галиция королі [[Даниил Галицкий]] негізін қалаған Львов қаласынан алған. Львов Галиция-Волынь князьдігінің астанасы болды, ол сол кезеңдегі Шығыс Еуропадағы ең қуатты және тұрақты патшалықтардың бірі ретінде танылды. Даниил қаланы ұлы Левтың құрметіне атаған.<ref>[https://web.archive.org/web/20040226001749/http://www.loda.gov.ua/eng/region/ Львов облыстық мемлекеттік әкімшілігінің ресми сайты]</ref> Облыстың Орталық Еуропаның жүрегіндегі стратегиялық орналасуы және Карпаттың қақпасы ретінде ғасырлар бойы оның иелерінің жиі ауысуына себеп болды. Орта ғасырларда бұл аумақты лендиялықтар, яғни ескі поляк тайпасы мекендеді. Оны әртүрлі уақыттарда Ұлы Моравия, Польша, Киев Русі, Галиция-Волынь патшалығы (шамамен 1200–1340 жылдары; 1246 жылдан бастап Алтын Орда үстемдігінде болған), содан кейін Польша Корольдігі және Польша-Литва Достастығы (1340–1772 жылдары) биледі. Поляк және рутен халықтарынан басқа, Львов пен Бродиде поляк билігі кезінде шотландтық және армяндық ірі қауымдар болды. Облыс 1939 жылдың 4 желтоқсанында Батыс Украинаның [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасымен]] қайта қосылуынан кейін құрылды. 1959 жылы оның құрамына Дрогобыч облысының аумағы енді. Қазіргі уақытта облыста 20 әкімшілік аудан, 37 қала (оның ішінде 7 облысқа бағынатын), 38 қала типіндегі кенттер және 488 ауылдық кеңестері бар.<ref>[https://web.archive.org/web/20100905183807/http://www.igsu.org.ua/Lvovskaja.obl/ Львовская область]</ref> Облыс өзінің тарихи дамуына байланысты Украинадағы ең аз орыстандырылған және кеңестендірілген аймақтардың бірі болып табылады, оның польяк және Габсбург мұрасы бүгінгі күнге дейін айқын көрінеді. Қазіргі Украинада Галиция және Лодомерия Корольдігінің шығыс бөлігін құраған үш облыс бар. Оның ішінде Львов және Ивано-Франковск облыстары толығымен осы корольдіктің құрамына енсе, үшінші – Тернополь облысы негізінен корольдікке кіреді, тек оның солтүстігіндегі төрт ауданынан басқа. Галиция Корольдігінің аудандары мұрагер мемлекеттер құрамына енгізілген кезде негізінен өзгеріссіз қалды; төменде көрсетілгендей шамалы өзгерістермен қазіргі аудандар корольдіктің сол кездегі аудандарына айтарлықтай сәйкес келеді. 2014 жылғы Евромайдан наразылықтары кезінде аймақ Украина президенті Виктор Януковичтің демонстранттарға қарсы әскери күш қолдана бастаған орталық үкіметінен тәуелсіздігін жариялаумен де танымал болды. Украинада 2014 жылдан кейін жылдамдаған декоммунизация процесі кезінде Львов облысы 2024 жылдың қаңтарына қарай кеңес дәуіріндегі барлық ескерткіштерін алып тастаған алғашқы аймақ болды. == Табиғаты == Львов облысының табиғи жағдайлары әртүрлі және халық шаруашылығын дамытуға қолайлы. Аймақтың көп бөлігі орманды-далалы аймақта орналасқан, солтүстік аудандары ормандармен, ал оңтүстігі Карпат тауларымен ерекшеленеді. Жер бедері Волын-Подольск биіктігімен бөлінген, оның солтүстік шетін Волын үстірті, ал Подоль үстірті құрайды; соңғысының солтүстік-батыс бөлігі - Гологоры, бұл Днестр, Припять және Батыс Буг өзендерінің су айрығы болып табылады.{{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Львов облысы]] 2evgilwe66526xo63dg4y3fcrfog5bi 3655349 3655345 2026-09-16T09:09:58Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Украина облыстары|Украина облыстары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3655349 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Украина}} |Қазақша атауы = Львов облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Львівська область}} |Суреті = Turka Panoramic View 1.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Lviv Oblast.svg |Ту = Flag of Lviv Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина | lat_dir = N | lat_deg = 49 | lat_min = 43 | lat_sec = 03| lon_dir = E | lon_deg = 23 | lon_min = 57 | lon_sec = 01 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Львов]] |Астана түрі = |Ірі қаласы = [[Львов]] |Ірі қалалары = [[Дрогобыч]], [[Шептицкий]], [[Стрый (қала)|Стрый]], [[Самбор]], [[Борислав (қала)|Борислав]], [[Новояворовск]], [[Трускавец]], [[Жаңа Роздол]] |Құрылды = [[4 желтоқсан]], [[1939 жыл|1939 ж.]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Максим Зиновьевич Козицкий |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Ирина Ярославовна Грымак |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 476 113 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 5,6 |Халық саны бойынша орны = 4 |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[украиндар]] (94.1%), [[орыстар]] (3.55%), [[поляктар]] (0.74%), [[беларустар]] (0.21%) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 21,831 |Жер аумағының пайызы = 3,62 |Жер аумағы бойынша орны = 17 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Lviv in Ukraine.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+2:00|UTC+2]] ([[Шығыс Еуропа уақыты|EET]])<br>[[UTC+3:00|UTC+3]] (жазғы уақыты) |Аббревиатура = |ISO = UA-46 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 32 |Пошта индекстері = 79xxx, 80xxx, 81xxx, 82xxx |Интернет-үйшігі = lviv.ua; lv.ua |Автомобиль коды = EC, BC, НС, CC |Сайты = [https://loda.gov.ua/] |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Lviv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Львов облысы''' ({{lang-uk|Львівська область}}) — [[Украина]]ның батысында орналасқан әкімшілік бірлігі, 1939 жылғы 4 желтоқсанда құрылған. Оның әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Львов]]. Облыс [[Волынь облысы|Волынь]], [[Ровно облысы|Ровно]], [[Тернополь облысы|Тернополь]], [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск]], [[Закарпатье облысы]]мен және [[Польша]] мемлекетімен шектеседі. Жалпы аумағы – 21 831 км², халқы – 2 452 020 адам (2023 жыл). == Тарихы == Бұл аймақ өз атауын XIII ғасырда Галиция королі [[Даниил Галицкий]] негізін қалаған Львов қаласынан алған. Львов Галиция-Волынь князьдігінің астанасы болды, ол сол кезеңдегі Шығыс Еуропадағы ең қуатты және тұрақты патшалықтардың бірі ретінде танылды. Даниил қаланы ұлы Левтың құрметіне атаған.<ref>[https://web.archive.org/web/20040226001749/http://www.loda.gov.ua/eng/region/ Львов облыстық мемлекеттік әкімшілігінің ресми сайты]</ref> Облыстың Орталық Еуропаның жүрегіндегі стратегиялық орналасуы және Карпаттың қақпасы ретінде ғасырлар бойы оның иелерінің жиі ауысуына себеп болды. Орта ғасырларда бұл аумақты лендиялықтар, яғни ескі поляк тайпасы мекендеді. Оны әртүрлі уақыттарда Ұлы Моравия, Польша, Киев Русі, Галиция-Волынь патшалығы (шамамен 1200–1340 жылдары; 1246 жылдан бастап Алтын Орда үстемдігінде болған), содан кейін Польша Корольдігі және Польша-Литва Достастығы (1340–1772 жылдары) биледі. Поляк және рутен халықтарынан басқа, Львов пен Бродиде поляк билігі кезінде шотландтық және армяндық ірі қауымдар болды. Облыс 1939 жылдың 4 желтоқсанында Батыс Украинаның [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасымен]] қайта қосылуынан кейін құрылды. 1959 жылы оның құрамына Дрогобыч облысының аумағы енді. Қазіргі уақытта облыста 20 әкімшілік аудан, 37 қала (оның ішінде 7 облысқа бағынатын), 38 қала типіндегі кенттер және 488 ауылдық кеңестері бар.<ref>[https://web.archive.org/web/20100905183807/http://www.igsu.org.ua/Lvovskaja.obl/ Львовская область]</ref> Облыс өзінің тарихи дамуына байланысты Украинадағы ең аз орыстандырылған және кеңестендірілген аймақтардың бірі болып табылады, оның польяк және Габсбург мұрасы бүгінгі күнге дейін айқын көрінеді. Қазіргі Украинада Галиция және Лодомерия Корольдігінің шығыс бөлігін құраған үш облыс бар. Оның ішінде Львов және Ивано-Франковск облыстары толығымен осы корольдіктің құрамына енсе, үшінші – Тернополь облысы негізінен корольдікке кіреді, тек оның солтүстігіндегі төрт ауданынан басқа. Галиция Корольдігінің аудандары мұрагер мемлекеттер құрамына енгізілген кезде негізінен өзгеріссіз қалды; төменде көрсетілгендей шамалы өзгерістермен қазіргі аудандар корольдіктің сол кездегі аудандарына айтарлықтай сәйкес келеді. 2014 жылғы Евромайдан наразылықтары кезінде аймақ Украина президенті Виктор Януковичтің демонстранттарға қарсы әскери күш қолдана бастаған орталық үкіметінен тәуелсіздігін жариялаумен де танымал болды. Украинада 2014 жылдан кейін жылдамдаған декоммунизация процесі кезінде Львов облысы 2024 жылдың қаңтарына қарай кеңес дәуіріндегі барлық ескерткіштерін алып тастаған алғашқы аймақ болды. == Табиғаты == Львов облысының табиғи жағдайлары әртүрлі және халық шаруашылығын дамытуға қолайлы. Аймақтың көп бөлігі орманды-далалы аймақта орналасқан, солтүстік аудандары ормандармен, ал оңтүстігі Карпат тауларымен ерекшеленеді. Жер бедері Волын-Подольск биіктігімен бөлінген, оның солтүстік шетін Волын үстірті, ал Подоль үстірті құрайды; соңғысының солтүстік-батыс бөлігі - Гологоры, бұл Днестр, Припять және Батыс Буг өзендерінің су айрығы болып табылады.{{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Львов облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] 30xnk9pybeq9fg9sl03uez3mj5arzjl 3655350 3655349 2026-09-16T09:10:16Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655350 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Украина}} |Қазақша атауы = Львов облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Львівська область}} |Суреті = Turka Panoramic View 1.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Lviv Oblast.svg |Ту = Flag of Lviv Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина | lat_dir = N | lat_deg = 49 | lat_min = 43 | lat_sec = 03| lon_dir = E | lon_deg = 23 | lon_min = 57 | lon_sec = 01 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Львов]] |Астана түрі = |Ірі қаласы = [[Львов]] |Ірі қалалары = [[Дрогобыч]], [[Шептицкий]], [[Стрый (қала)|Стрый]], [[Самбор]], [[Борислав (қала)|Борислав]], [[Новояворовск]], [[Трускавец]], [[Жаңа Роздол]] |Құрылды = [[4 желтоқсан]], [[1939 жыл|1939 ж.]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Максим Зиновьевич Козицкий |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Ирина Ярославовна Грымак |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 476 113 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 5,6 |Халық саны бойынша орны = 4 |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[украиндар]] (94.1%), [[орыстар]] (3.55%), [[поляктар]] (0.74%), [[беларустар]] (0.21%) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 21,831 |Жер аумағының пайызы = 3,62 |Жер аумағы бойынша орны = 17 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Lviv in Ukraine.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+2:00|UTC+2]] ([[Шығыс Еуропа уақыты|EET]])<br>[[UTC+3:00|UTC+3]] (жазғы уақыты) |Аббревиатура = |ISO = UA-46 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 32 |Пошта индекстері = 79xxx, 80xxx, 81xxx, 82xxx |Интернет-үйшігі = lviv.ua; lv.ua |Автомобиль коды = EC, BC, НС, CC |Сайты = [https://loda.gov.ua/] |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Lviv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Львов облысы''' ({{lang-uk|Львівська область}}) — [[Украина]]ның батысында орналасқан әкімшілік бірлігі, 1939 жылғы 4 желтоқсанда құрылған. Оның әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Львов]]. Облыс [[Волынь облысы|Волынь]], [[Ровно облысы|Ровно]], [[Тернополь облысы|Тернополь]], [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск]], [[Закарпатье облысы]]мен және [[Польша]] мемлекетімен шектеседі. Жалпы аумағы – 21 831 км², халқы – 2 452 020 адам (2023 жыл). == Тарихы == Бұл аймақ өз атауын XIII ғасырда Галиция королі [[Даниил Галицкий]] негізін қалаған Львов қаласынан алған. Львов Галиция-Волынь князьдігінің астанасы болды, ол сол кезеңдегі Шығыс Еуропадағы ең қуатты және тұрақты патшалықтардың бірі ретінде танылды. Даниил қаланы ұлы Левтың құрметіне атаған.<ref>[https://web.archive.org/web/20040226001749/http://www.loda.gov.ua/eng/region/ Львов облыстық мемлекеттік әкімшілігінің ресми сайты]</ref> Облыстың Орталық Еуропаның жүрегіндегі стратегиялық орналасуы және Карпаттың қақпасы ретінде ғасырлар бойы оның иелерінің жиі ауысуына себеп болды. Орта ғасырларда бұл аумақты лендиялықтар, яғни ескі поляк тайпасы мекендеді. Оны әртүрлі уақыттарда Ұлы Моравия, Польша, Киев Русі, Галиция-Волынь патшалығы (шамамен 1200–1340 жылдары; 1246 жылдан бастап Алтын Орда үстемдігінде болған), содан кейін Польша Корольдігі және Польша-Литва Достастығы (1340–1772 жылдары) биледі. Поляк және рутен халықтарынан басқа, Львов пен Бродиде поляк билігі кезінде шотландтық және армяндық ірі қауымдар болды. Облыс 1939 жылдың 4 желтоқсанында Батыс Украинаның [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасымен]] қайта қосылуынан кейін құрылды. 1959 жылы оның құрамына Дрогобыч облысының аумағы енді. Қазіргі уақытта облыста 20 әкімшілік аудан, 37 қала (оның ішінде 7 облысқа бағынатын), 38 қала типіндегі кенттер және 488 ауылдық кеңестері бар.<ref>[https://web.archive.org/web/20100905183807/http://www.igsu.org.ua/Lvovskaja.obl/ Львовская область]</ref> Облыс өзінің тарихи дамуына байланысты Украинадағы ең аз орыстандырылған және кеңестендірілген аймақтардың бірі болып табылады, оның польяк және Габсбург мұрасы бүгінгі күнге дейін айқын көрінеді. Қазіргі Украинада Галиция және Лодомерия Корольдігінің шығыс бөлігін құраған үш облыс бар. Оның ішінде Львов және Ивано-Франковск облыстары толығымен осы корольдіктің құрамына енсе, үшінші – Тернополь облысы негізінен корольдікке кіреді, тек оның солтүстігіндегі төрт ауданынан басқа. Галиция Корольдігінің аудандары мұрагер мемлекеттер құрамына енгізілген кезде негізінен өзгеріссіз қалды; төменде көрсетілгендей шамалы өзгерістермен қазіргі аудандар корольдіктің сол кездегі аудандарына айтарлықтай сәйкес келеді. 2014 жылғы Евромайдан наразылықтары кезінде аймақ Украина президенті Виктор Януковичтің демонстранттарға қарсы әскери күш қолдана бастаған орталық үкіметінен тәуелсіздігін жариялаумен де танымал болды. Украинада 2014 жылдан кейін жылдамдаған декоммунизация процесі кезінде Львов облысы 2024 жылдың қаңтарына қарай кеңес дәуіріндегі барлық ескерткіштерін алып тастаған алғашқы аймақ болды. == Табиғаты == Львов облысының табиғи жағдайлары әртүрлі және халық шаруашылығын дамытуға қолайлы. Аймақтың көп бөлігі орманды-далалы аймақта орналасқан, солтүстік аудандары ормандармен, ал оңтүстігі Карпат тауларымен ерекшеленеді. Жер бедері Волын-Подольск биіктігімен бөлінген, оның солтүстік шетін Волын үстірті, ал Подоль үстірті құрайды; соңғысының солтүстік-батыс бөлігі - Гологоры, бұл Днестр, Припять және Батыс Буг өзендерінің су айрығы болып табылады.{{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Львов облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] f4yzy47bmo9mn7268hvm92ubp7ax5cr 3655351 3655350 2026-09-16T09:11:07Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655351 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Украина}} |Қазақша атауы = Львов облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Львівська область}} |Суреті = Turka Panoramic View 1.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Lviv Oblast.svg |Ту = Flag of Lviv Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина | lat_dir = N | lat_deg = 49 | lat_min = 43 | lat_sec = 03| lon_dir = E | lon_deg = 23 | lon_min = 57 | lon_sec = 01 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Львов]] |Астана түрі = |Ірі қаласы = [[Львов]] |Ірі қалалары = [[Дрогобыч]], [[Шептицкий]], [[Стрый (қала)|Стрый]], [[Самбор]], [[Борислав (қала)|Борислав]], [[Новояворовск]], [[Трускавец]], [[Жаңа Роздол]] |Құрылды = [[4 желтоқсан]], [[1939 жыл|1939 ж.]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Максим Зиновьевич Козицкий |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Ирина Ярославовна Грымак |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 476 113 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 5,6 |Халық саны бойынша орны = 4 |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[украиндар]] (94.1%), [[орыстар]] (3.55%), [[поляктар]] (0.74%), [[беларустар]] (0.21%) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 21,831 |Жер аумағының пайызы = 3,62 |Жер аумағы бойынша орны = 17 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Lviv in Ukraine.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+2:00|UTC+2]] ([[Шығыс Еуропа уақыты|EET]])<br>[[UTC+3:00|UTC+3]] (жазғы уақыты) |Аббревиатура = |ISO = UA-46 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 32 |Пошта индекстері = 79xxx, 80xxx, 81xxx, 82xxx |Интернет-үйшігі = lviv.ua; lv.ua |Автомобиль коды = EC, BC, НС, CC |Сайты = [https://loda.gov.ua/] |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Lviv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Львов облысы''' ({{lang-uk|Львівська область}}), ауыз. '''Львовщина''' ({{lang-uk|Львівщина}}) — [[Украина]]ның батысында орналасқан әкімшілік бірлігі, 1939 жылғы 4 желтоқсанда құрылған. Оның әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Львов]]. Облыс [[Волынь облысы|Волынь]], [[Ровно облысы|Ровно]], [[Тернополь облысы|Тернополь]], [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск]], [[Закарпатье облысы]]мен және [[Польша]] мемлекетімен шектеседі. Жалпы аумағы – 21 831 км², халқы – 2 452 020 адам (2023 жыл). == Тарихы == Бұл аймақ өз атауын XIII ғасырда Галиция королі [[Даниил Галицкий]] негізін қалаған Львов қаласынан алған. Львов Галиция-Волынь князьдігінің астанасы болды, ол сол кезеңдегі Шығыс Еуропадағы ең қуатты және тұрақты патшалықтардың бірі ретінде танылды. Даниил қаланы ұлы Левтың құрметіне атаған.<ref>[https://web.archive.org/web/20040226001749/http://www.loda.gov.ua/eng/region/ Львов облыстық мемлекеттік әкімшілігінің ресми сайты]</ref> Облыстың Орталық Еуропаның жүрегіндегі стратегиялық орналасуы және Карпаттың қақпасы ретінде ғасырлар бойы оның иелерінің жиі ауысуына себеп болды. Орта ғасырларда бұл аумақты лендиялықтар, яғни ескі поляк тайпасы мекендеді. Оны әртүрлі уақыттарда Ұлы Моравия, Польша, Киев Русі, Галиция-Волынь патшалығы (шамамен 1200–1340 жылдары; 1246 жылдан бастап Алтын Орда үстемдігінде болған), содан кейін Польша Корольдігі және Польша-Литва Достастығы (1340–1772 жылдары) биледі. Поляк және рутен халықтарынан басқа, Львов пен Бродиде поляк билігі кезінде шотландтық және армяндық ірі қауымдар болды. Облыс 1939 жылдың 4 желтоқсанында Батыс Украинаның [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасымен]] қайта қосылуынан кейін құрылды. 1959 жылы оның құрамына Дрогобыч облысының аумағы енді. Қазіргі уақытта облыста 20 әкімшілік аудан, 37 қала (оның ішінде 7 облысқа бағынатын), 38 қала типіндегі кенттер және 488 ауылдық кеңестері бар.<ref>[https://web.archive.org/web/20100905183807/http://www.igsu.org.ua/Lvovskaja.obl/ Львовская область]</ref> Облыс өзінің тарихи дамуына байланысты Украинадағы ең аз орыстандырылған және кеңестендірілген аймақтардың бірі болып табылады, оның польяк және Габсбург мұрасы бүгінгі күнге дейін айқын көрінеді. Қазіргі Украинада Галиция және Лодомерия Корольдігінің шығыс бөлігін құраған үш облыс бар. Оның ішінде Львов және Ивано-Франковск облыстары толығымен осы корольдіктің құрамына енсе, үшінші – Тернополь облысы негізінен корольдікке кіреді, тек оның солтүстігіндегі төрт ауданынан басқа. Галиция Корольдігінің аудандары мұрагер мемлекеттер құрамына енгізілген кезде негізінен өзгеріссіз қалды; төменде көрсетілгендей шамалы өзгерістермен қазіргі аудандар корольдіктің сол кездегі аудандарына айтарлықтай сәйкес келеді. 2014 жылғы Евромайдан наразылықтары кезінде аймақ Украина президенті Виктор Януковичтің демонстранттарға қарсы әскери күш қолдана бастаған орталық үкіметінен тәуелсіздігін жариялаумен де танымал болды. Украинада 2014 жылдан кейін жылдамдаған декоммунизация процесі кезінде Львов облысы 2024 жылдың қаңтарына қарай кеңес дәуіріндегі барлық ескерткіштерін алып тастаған алғашқы аймақ болды. == Табиғаты == Львов облысының табиғи жағдайлары әртүрлі және халық шаруашылығын дамытуға қолайлы. Аймақтың көп бөлігі орманды-далалы аймақта орналасқан, солтүстік аудандары ормандармен, ал оңтүстігі Карпат тауларымен ерекшеленеді. Жер бедері Волын-Подольск биіктігімен бөлінген, оның солтүстік шетін Волын үстірті, ал Подоль үстірті құрайды; соңғысының солтүстік-батыс бөлігі - Гологоры, бұл Днестр, Припять және Батыс Буг өзендерінің су айрығы болып табылады.{{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Львов облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] c4r3wby05lu901ac47voo9sor585ftq 3655352 3655351 2026-09-16T09:11:44Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655352 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Украина}} |Қазақша атауы = Львов облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Львівська область}} |Суреті = Turka Panoramic View 1.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Lviv Oblast.svg |Ту = Flag of Lviv Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина | lat_dir = N | lat_deg = 49 | lat_min = 43 | lat_sec = 03| lon_dir = E | lon_deg = 23 | lon_min = 57 | lon_sec = 01 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Львов]] |Астана түрі = |Ірі қаласы = [[Львов]] |Ірі қалалары = [[Дрогобыч]], [[Шептицкий]], [[Стрый (қала)|Стрый]], [[Самбор]], [[Борислав (қала)|Борислав]], [[Новояворовск]], [[Трускавец]], [[Жаңа Роздол]] |Құрылды = [[4 желтоқсан]], [[1939 жыл|1939 ж.]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Максим Зиновьевич Козицкий |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Ирина Ярославовна Грымак |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 476 113 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 5,6 |Халық саны бойынша орны = 4 |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[украиндар]] (94.1%), [[орыстар]] (3.55%), [[поляктар]] (0.74%), [[беларустар]] (0.21%) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 21,831 |Жер аумағының пайызы = 3,62 |Жер аумағы бойынша орны = 17 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Lviv in Ukraine.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+2:00|UTC+2]] ([[Шығыс Еуропа уақыты|EET]])<br>[[UTC+3:00|UTC+3]] (жазғы уақыты) |Аббревиатура = |ISO = UA-46 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 32 |Пошта индекстері = 79xxx, 80xxx, 81xxx, 82xxx |Интернет-үйшігі = lviv.ua; lv.ua |Автомобиль коды = EC, BC, НС, CC |Сайты = [https://loda.gov.ua/] |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Lviv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Львов облысы''' ({{lang-uk|Львівська область}}), ауыз. '''Львовщина''' ({{lang-uk|Львівщина}}) — [[Украина]]ның батысында орналасқан әкімшілік бірлігі, 1939 жылы 4 желтоқсанда құрылған. Оның әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Львов]]. Облыс [[Волынь облысы|Волынь]], [[Ровно облысы|Ровно]], [[Тернополь облысы|Тернополь]], [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск]], [[Закарпатье облысы]]мен және [[Польша]] мемлекетімен шектеседі. Жалпы аумағы – 21 831 км², халқы – 2 452 020 адам (2023 жыл). == Тарихы == Бұл аймақ өз атауын XIII ғасырда Галиция королі [[Даниил Галицкий]] негізін қалаған Львов қаласынан алған. Львов Галиция-Волынь князьдігінің астанасы болды, ол сол кезеңдегі Шығыс Еуропадағы ең қуатты және тұрақты патшалықтардың бірі ретінде танылды. Даниил қаланы ұлы Левтың құрметіне атаған.<ref>[https://web.archive.org/web/20040226001749/http://www.loda.gov.ua/eng/region/ Львов облыстық мемлекеттік әкімшілігінің ресми сайты]</ref> Облыстың Орталық Еуропаның жүрегіндегі стратегиялық орналасуы және Карпаттың қақпасы ретінде ғасырлар бойы оның иелерінің жиі ауысуына себеп болды. Орта ғасырларда бұл аумақты лендиялықтар, яғни ескі поляк тайпасы мекендеді. Оны әртүрлі уақыттарда Ұлы Моравия, Польша, Киев Русі, Галиция-Волынь патшалығы (шамамен 1200–1340 жылдары; 1246 жылдан бастап Алтын Орда үстемдігінде болған), содан кейін Польша Корольдігі және Польша-Литва Достастығы (1340–1772 жылдары) биледі. Поляк және рутен халықтарынан басқа, Львов пен Бродиде поляк билігі кезінде шотландтық және армяндық ірі қауымдар болды. Облыс 1939 жылдың 4 желтоқсанында Батыс Украинаның [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасымен]] қайта қосылуынан кейін құрылды. 1959 жылы оның құрамына Дрогобыч облысының аумағы енді. Қазіргі уақытта облыста 20 әкімшілік аудан, 37 қала (оның ішінде 7 облысқа бағынатын), 38 қала типіндегі кенттер және 488 ауылдық кеңестері бар.<ref>[https://web.archive.org/web/20100905183807/http://www.igsu.org.ua/Lvovskaja.obl/ Львовская область]</ref> Облыс өзінің тарихи дамуына байланысты Украинадағы ең аз орыстандырылған және кеңестендірілген аймақтардың бірі болып табылады, оның польяк және Габсбург мұрасы бүгінгі күнге дейін айқын көрінеді. Қазіргі Украинада Галиция және Лодомерия Корольдігінің шығыс бөлігін құраған үш облыс бар. Оның ішінде Львов және Ивано-Франковск облыстары толығымен осы корольдіктің құрамына енсе, үшінші – Тернополь облысы негізінен корольдікке кіреді, тек оның солтүстігіндегі төрт ауданынан басқа. Галиция Корольдігінің аудандары мұрагер мемлекеттер құрамына енгізілген кезде негізінен өзгеріссіз қалды; төменде көрсетілгендей шамалы өзгерістермен қазіргі аудандар корольдіктің сол кездегі аудандарына айтарлықтай сәйкес келеді. 2014 жылғы Евромайдан наразылықтары кезінде аймақ Украина президенті Виктор Януковичтің демонстранттарға қарсы әскери күш қолдана бастаған орталық үкіметінен тәуелсіздігін жариялаумен де танымал болды. Украинада 2014 жылдан кейін жылдамдаған декоммунизация процесі кезінде Львов облысы 2024 жылдың қаңтарына қарай кеңес дәуіріндегі барлық ескерткіштерін алып тастаған алғашқы аймақ болды. == Табиғаты == Львов облысының табиғи жағдайлары әртүрлі және халық шаруашылығын дамытуға қолайлы. Аймақтың көп бөлігі орманды-далалы аймақта орналасқан, солтүстік аудандары ормандармен, ал оңтүстігі Карпат тауларымен ерекшеленеді. Жер бедері Волын-Подольск биіктігімен бөлінген, оның солтүстік шетін Волын үстірті, ал Подоль үстірті құрайды; соңғысының солтүстік-батыс бөлігі - Гологоры, бұл Днестр, Припять және Батыс Буг өзендерінің су айрығы болып табылады.{{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Львов облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] ti1jdrkwwekq8pw4iodtkgbupqdm0in 3655353 3655352 2026-09-16T09:12:24Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655353 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Украина}} |Қазақша атауы = Львов облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Львівська область}} |Суреті = Turka Panoramic View 1.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Lviv Oblast.svg |Ту = Flag of Lviv Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина | lat_dir = N | lat_deg = 49 | lat_min = 43 | lat_sec = 03| lon_dir = E | lon_deg = 23 | lon_min = 57 | lon_sec = 01 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Львов]] |Астана түрі = |Ірі қаласы = [[Львов]] |Ірі қалалары = [[Дрогобыч]], [[Шептицкий]], [[Стрый (қала)|Стрый]], [[Самбор]], [[Борислав (қала)|Борислав]], [[Новояворовск]], [[Трускавец]], [[Жаңа Роздол]] |Құрылды = [[4 желтоқсан]], [[1939 жыл|1939 ж.]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Максим Зиновьевич Козицкий |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Ирина Ярославовна Грымак |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 476 113 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 5,6 |Халық саны бойынша орны = 4 |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[украиндар]] (94.1%), [[орыстар]] (3.55%), [[поляктар]] (0.74%), [[беларустар]] (0.21%) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 21,831 |Жер аумағының пайызы = 3,62 |Жер аумағы бойынша орны = 17 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Lviv in Ukraine.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Lviv Oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+2:00|UTC+2]] ([[Шығыс Еуропа уақыты|EET]])<br>[[UTC+3:00|UTC+3]] (жазғы уақыты) |Аббревиатура = |ISO = UA-46 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 32 |Пошта индекстері = 79xxx, 80xxx, 81xxx, 82xxx |Интернет-үйшігі = lviv.ua; lv.ua |Автомобиль коды = EC, BC, НС, CC |Сайты = [https://loda.gov.ua/] |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Lviv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Львов облысы''' ({{lang-uk|Львівська область}}), ауыз. '''Львовщина''' ({{lang-uk|Львівщина}}) — [[Украина]]ның батысында орналасқан әкімшілік бірлігі, 1939 жылы 4 желтоқсанда құрылған. Оның әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Львов]]. Облыс [[Волынь облысы|Волынь]], [[Ровно облысы|Ровно]], [[Тернополь облысы|Тернополь]], [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск]], [[Закарпатье облысы]]мен және [[Польша]] мемлекетімен шектеседі. Жалпы аумағы – 21 831 км², халқы – 2 452 020 адам (2023 жыл). == Тарихы == Бұл аймақ өз атауын XIII ғасырда Галиция королі [[Даниил Галицкий]] негізін қалаған Львов қаласынан алған. Львов Галиция-Волынь князьдігінің астанасы болды, ол сол кезеңдегі Шығыс Еуропадағы ең қуатты және тұрақты патшалықтардың бірі ретінде танылды. Даниил қаланы ұлы Левтың құрметіне атаған.<ref>[https://web.archive.org/web/20040226001749/http://www.loda.gov.ua/eng/region/ Львов облыстық мемлекеттік әкімшілігінің ресми сайты]</ref> Облыстың Орталық Еуропаның жүрегіндегі стратегиялық орналасуы және Карпаттың қақпасы ретінде ғасырлар бойы оның иелерінің жиі ауысуына себеп болды. Орта ғасырларда бұл аумақты лендиялықтар, яғни ескі поляк тайпасы мекендеді. Оны әртүрлі уақыттарда Ұлы Моравия, Польша, Киев Русі, Галиция-Волынь патшалығы (шамамен 1200–1340 жылдары; 1246 жылдан бастап Алтын Орда үстемдігінде болған), содан кейін Польша Корольдігі және Польша-Литва Достастығы (1340–1772 жылдары) биледі. Поляк және рутен халықтарынан басқа, Львов пен Бродиде поляк билігі кезінде шотландтық және армяндық ірі қауымдар болды. Облыс 1939 жылдың 4 желтоқсанында Батыс Украинаның [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасымен]] қайта қосылуынан кейін құрылды. 1959 жылы оның құрамына Дрогобыч облысының аумағы енді. Қазіргі уақытта облыста 20 әкімшілік аудан, 37 қала (оның ішінде 7 облысқа бағынатын), 38 қала типіндегі кенттер және 488 ауылдық кеңестері бар.<ref>[https://web.archive.org/web/20100905183807/http://www.igsu.org.ua/Lvovskaja.obl/ Львовская область]</ref> Облыс өзінің тарихи дамуына байланысты Украинадағы ең аз орыстандырылған және кеңестендірілген аймақтардың бірі болып табылады, оның польяк және Габсбург мұрасы бүгінгі күнге дейін айқын көрінеді. Қазіргі Украинада Галиция және Лодомерия Корольдігінің шығыс бөлігін құраған үш облыс бар. Оның ішінде Львов және Ивано-Франковск облыстары толығымен осы корольдіктің құрамына енсе, үшінші – Тернополь облысы негізінен корольдікке кіреді, тек оның солтүстігіндегі төрт ауданынан басқа. Галиция Корольдігінің аудандары мұрагер мемлекеттер құрамына енгізілген кезде негізінен өзгеріссіз қалды; төменде көрсетілгендей шамалы өзгерістермен қазіргі аудандар корольдіктің сол кездегі аудандарына айтарлықтай сәйкес келеді. 2014 жылғы Евромайдан наразылықтары кезінде аймақ Украина президенті Виктор Януковичтің демонстранттарға қарсы әскери күш қолдана бастаған орталық үкіметінен тәуелсіздігін жариялаумен де танымал болды. Украинада 2014 жылдан кейін жылдамдаған декоммунизация процесі кезінде Львов облысы 2024 жылдың қаңтарына қарай кеңес дәуіріндегі барлық ескерткіштерін алып тастаған алғашқы аймақ болды. == Табиғаты == Львов облысының табиғи жағдайлары әртүрлі және халық шаруашылығын дамытуға қолайлы. Аймақтың көп бөлігі орманды-далалы аймақта орналасқан, солтүстік аудандары ормандармен, ал оңтүстігі Карпат тауларымен ерекшеленеді. Жер бедері Волын-Подольск биіктігімен бөлінген, оның солтүстік шетін Волын үстірті, ал Подоль үстірті құрайды; соңғысының солтүстік-батыс бөлігі - Гологоры, бұл Днестр, Припять және Батыс Буг өзендерінің су айрығы болып табылады.{{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Львов облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] mysepk1wbi3qun4rgvwgqw4frvvrdr8 0 737620 3655306 3320555 2026-09-16T08:40:54Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655306 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Николаев облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Миколаївська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Greater coat of arms of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Ту = Flag of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = |Астана түрі = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Mykolaiv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Николаев облысы''' ({{lang-uk|Микола́ївська о́бласть}}) — Украинаның оңтүстік бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Николаев]]. Облыс 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Батысында [[Одесса облысы|Одесса]], солтүстігінде [[Кировоград облысы|Кировоград]], шығысында [[Херсон облысы|Херсон]] және [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск]] облыстарымен шектеседі. Ауданы 24 585 км², халқы 1 052 100 адам (2023). {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Николаев облысы]] 1nu93o32upnfb4wpdzg7t0lzff9mgq2 3655307 3655306 2026-09-16T08:41:58Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655307 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Николаев облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Миколаївська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Greater coat of arms of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Ту = Flag of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 26|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 48|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Николаев]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Mykolaiv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Николаев облысы''' ({{lang-uk|Микола́ївська о́бласть}}) — Украинаның оңтүстік бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Николаев]]. Облыс 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Батысында [[Одесса облысы|Одесса]], солтүстігінде [[Кировоград облысы|Кировоград]], шығысында [[Херсон облысы|Херсон]] және [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск]] облыстарымен шектеседі. Ауданы 24 585 км², халқы 1 052 100 адам (2023). {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Николаев облысы]] iklmq7byw2j7crfwcu26plukupfsu8o 3655309 3655307 2026-09-16T08:42:48Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655309 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Николаев облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Миколаївська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Greater coat of arms of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Ту = Flag of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 26|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 48|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Николаев]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = Виталий Ким |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анна Замазеева |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Mykolaiv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Николаев облысы''' ({{lang-uk|Микола́ївська о́бласть}}) — Украинаның оңтүстік бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Николаев]]. Облыс 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Батысында [[Одесса облысы|Одесса]], солтүстігінде [[Кировоград облысы|Кировоград]], шығысында [[Херсон облысы|Херсон]] және [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск]] облыстарымен шектеседі. Ауданы 24 585 км², халқы 1 052 100 адам (2023). {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Николаев облысы]] p46jf1ddsekme28ppygxwvsk9gzh4wh 3655310 3655309 2026-09-16T08:43:32Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655310 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Николаев облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Миколаївська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Greater coat of arms of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Ту = Flag of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 26|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 48|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Николаев]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Виталий Ким |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анна Замазеева |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Mykolaiv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Николаев облысы''' ({{lang-uk|Микола́ївська о́бласть}}) — Украинаның оңтүстік бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Николаев]]. Облыс 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Батысында [[Одесса облысы|Одесса]], солтүстігінде [[Кировоград облысы|Кировоград]], шығысында [[Херсон облысы|Херсон]] және [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск]] облыстарымен шектеседі. Ауданы 24 585 км², халқы 1 052 100 адам (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Николаев облысы]] tlikiu5s9m2j6vdck43rv88xjnxne10 3655311 3655310 2026-09-16T08:43:46Z Орел Карл 81620 /* Дереккөздер */ 3655311 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Николаев облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Миколаївська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Greater coat of arms of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Ту = Flag of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 26|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 48|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Николаев]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Виталий Ким |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анна Замазеева |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Mykolaiv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Николаев облысы''' ({{lang-uk|Микола́ївська о́бласть}}) — Украинаның оңтүстік бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Николаев]]. Облыс 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Батысында [[Одесса облысы|Одесса]], солтүстігінде [[Кировоград облысы|Кировоград]], шығысында [[Херсон облысы|Херсон]] және [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск]] облыстарымен шектеседі. Ауданы 24 585 км², халқы 1 052 100 адам (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Николаев облысы]] lsszvdk11js7wjpy4p4usaha91kjcmv 3655313 3655311 2026-09-16T08:44:21Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655313 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Николаев облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Миколаївська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Greater coat of arms of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Ту = Flag of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 26|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 48|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Николаев]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Виталий Ким |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анна Замазеева |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 585 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 15 |Максималды биіктігі = 255,6 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Mykolaiv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Николаев облысы''' ({{lang-uk|Микола́ївська о́бласть}}) — Украинаның оңтүстік бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Николаев]]. Облыс 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Батысында [[Одесса облысы|Одесса]], солтүстігінде [[Кировоград облысы|Кировоград]], шығысында [[Херсон облысы|Херсон]] және [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск]] облыстарымен шектеседі. Ауданы 24 585 км², халқы 1 052 100 адам (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Николаев облысы]] iy3rnrfqwckkedtpwh5h4h96minpikd 3655314 3655313 2026-09-16T08:45:00Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655314 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Николаев облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Миколаївська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Greater coat of arms of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Ту = Flag of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 26|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 48|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Николаев]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Первомайск (Николаев облысы)|Первомайск]], [[Пивденноукраинск]], [[Вознесенск]], [[Новый Буг]], [[Очаков]], [[Снигиревка]], [[Баштанка]], [[Новая Одесса]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Виталий Ким |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анна Замазеева |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 585 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 15 |Максималды биіктігі = 255,6 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Mykolaiv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Николаев облысы''' ({{lang-uk|Микола́ївська о́бласть}}) — Украинаның оңтүстік бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Николаев]]. Облыс 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Батысында [[Одесса облысы|Одесса]], солтүстігінде [[Кировоград облысы|Кировоград]], шығысында [[Херсон облысы|Херсон]] және [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск]] облыстарымен шектеседі. Ауданы 24 585 км², халқы 1 052 100 адам (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Николаев облысы]] sa3d92tw0zmibjylm9vc3e5o8pqlp1e 3655316 3655314 2026-09-16T08:45:35Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655316 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Николаев облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Миколаївська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Greater coat of arms of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Ту = Flag of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 26|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 48|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Николаев]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Первомайск (Николаев облысы)|Первомайск]], [[Оңтүстікукраина|Пивденноукраинск]], [[Вознесенск]], [[Новый Буг]], [[Очаков]], [[Снигиревка]], [[Баштанка]], [[Новая Одесса]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Виталий Ким |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анна Замазеева |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 585 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 15 |Максималды биіктігі = 255,6 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Mykolaiv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Николаев облысы''' ({{lang-uk|Микола́ївська о́бласть}}) — Украинаның оңтүстік бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Николаев]]. Облыс 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Батысында [[Одесса облысы|Одесса]], солтүстігінде [[Кировоград облысы|Кировоград]], шығысында [[Херсон облысы|Херсон]] және [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск]] облыстарымен шектеседі. Ауданы 24 585 км², халқы 1 052 100 адам (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Николаев облысы]] hsrwzp6na9bkx1uomv449nmf9nlw4u8 3655318 3655316 2026-09-16T08:46:22Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655318 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Николаев облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Миколаївська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Greater coat of arms of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Ту = Flag of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 26|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 48|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Николаев]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Первомайск (Николаев облысы)|Первомайск]], [[Оңтүстікукраина|Пивденноукраинск]], [[Вознесенск]], [[Жаңа Буг]], [[Очаков]], [[Снигиревка]], [[Баштанка]], [[Жаңа Одесса]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Виталий Ким |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анна Замазеева |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 585 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 15 |Максималды биіктігі = 255,6 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Mykolaiv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Николаев облысы''' ({{lang-uk|Микола́ївська о́бласть}}) — Украинаның оңтүстік бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Николаев]]. Облыс 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Батысында [[Одесса облысы|Одесса]], солтүстігінде [[Кировоград облысы|Кировоград]], шығысында [[Херсон облысы|Херсон]] және [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск]] облыстарымен шектеседі. Ауданы 24 585 км², халқы 1 052 100 адам (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Николаев облысы]] tm028v2ph3nyxze8g7bak486jg2q2i6 3655319 3655318 2026-09-16T08:47:21Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655319 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Николаев облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Миколаївська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Greater coat of arms of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Ту = Flag of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 26|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 48|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Николаев]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Первомайск (Николаев облысы)|Первомайск]], [[Оңтүстікукраина|Пивденноукраинск]], [[Вознесенск]], [[Жаңа Буг]], [[Очаков]], [[Снигиревка]], [[Баштанка]], [[Жаңа Одесса (қала)|Жаңа Одесса]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Виталий Ким |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анна Замазеева |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 585 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 15 |Максималды биіктігі = 255,6 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Mykolaiv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Николаев облысы''' ({{lang-uk|Микола́ївська о́бласть}}) — Украинаның оңтүстік бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Николаев]]. Облыс 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Батысында [[Одесса облысы|Одесса]], солтүстігінде [[Кировоград облысы|Кировоград]], шығысында [[Херсон облысы|Херсон]] және [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск]] облыстарымен шектеседі. Ауданы 24 585 км², халқы 1 052 100 адам (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Николаев облысы]] gx72y7ovwx4wz1ggvab9tuubrr4knj2 3655321 3655319 2026-09-16T08:48:13Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655321 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Николаев облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Миколаївська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Greater coat of arms of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Ту = Flag of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 26|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 48|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Николаев]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Первомайск (Николаев облысы)|Первомайск]], [[Оңтүстікукраина|Пивденноукраинск]], [[Вознесенск]], [[Жаңа Буг]], [[Очаков]], [[Снигиревка]], [[Баштанка]], [[Жаңа Одесса (қала)|Жаңа Одесса]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Виталий Ким |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анна Замазеева |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{шамамен|12 000}} |Санақ жылы = 2024 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 585 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 15 |Максималды биіктігі = 255,6 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Mykolaiv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Николаев облысы''' ({{lang-uk|Микола́ївська о́бласть}}) — Украинаның оңтүстік бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Николаев]]. Облыс 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Батысында [[Одесса облысы|Одесса]], солтүстігінде [[Кировоград облысы|Кировоград]], шығысында [[Херсон облысы|Херсон]] және [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск]] облыстарымен шектеседі. Ауданы 24 585 км², халқы 1 052 100 адам (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Николаев облысы]] gnuk7tjy2a6ysj4nilvmf5y1kagma1l 3655323 3655321 2026-09-16T08:49:24Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655323 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Николаев облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Миколаївська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Greater coat of arms of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Ту = Flag of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 26|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 48|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Николаев]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Первомайск (Николаев облысы)|Первомайск]], [[Оңтүстікукраина|Пивденноукраинск]], [[Вознесенск]], [[Жаңа Буг]], [[Очаков]], [[Снигиревка]], [[Баштанка]], [[Жаңа Одесса (қала)|Жаңа Одесса]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Виталий Ким |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анна Замазеева |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 090 492 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 47,6 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 585 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 15 |Максималды биіктігі = 255,6 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Mykolaiv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Николаев облысы''' ({{lang-uk|Микола́ївська о́бласть}}) — Украинаның оңтүстік бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Николаев]]. Облыс 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Батысында [[Одесса облысы|Одесса]], солтүстігінде [[Кировоград облысы|Кировоград]], шығысында [[Херсон облысы|Херсон]] және [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск]] облыстарымен шектеседі. Ауданы 24 585 км², халқы 1 052 100 адам (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Николаев облысы]] l7l32p5xkl2387h9e731okz1wjdwnet 3655326 3655323 2026-09-16T08:52:15Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655326 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Николаев облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Миколаївська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Greater coat of arms of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Ту = Flag of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 26|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 48|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Николаев]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Первомайск (Николаев облысы)|Первомайск]], [[Оңтүстікукраина|Пивденноукраинск]], [[Вознесенск]], [[Жаңа Буг]], [[Очаков]], [[Снигиревка]], [[Баштанка]], [[Жаңа Одесса (қала)|Жаңа Одесса]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Виталий Ким |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анна Замазеева |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 090 492 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 47,6 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 81,9 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 14,1 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]] — 1 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,7 %<br /> [[Болгарлар|болгарлар]] — 0,4 %<br /> және басқалар |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 585 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 15 |Максималды биіктігі = 255,6 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Mykolaiv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Николаев облысы''' ({{lang-uk|Микола́ївська о́бласть}}) — Украинаның оңтүстік бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Николаев]]. Облыс 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Батысында [[Одесса облысы|Одесса]], солтүстігінде [[Кировоград облысы|Кировоград]], шығысында [[Херсон облысы|Херсон]] және [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск]] облыстарымен шектеседі. Ауданы 24 585 км², халқы 1 052 100 адам (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Николаев облысы]] sqhb5hvkqmyyvggnnc8ounhc0y4tk04 3655334 3655326 2026-09-16T09:01:06Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655334 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Николаев облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Миколаївська область}} |Суреті = Панорама Інтегралу.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Greater coat of arms of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Ту = Flag of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 26|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 48|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Николаев]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Первомайск (Николаев облысы)|Первомайск]], [[Оңтүстікукраина|Пивденноукраинск]], [[Вознесенск]], [[Жаңа Буг]], [[Очаков]], [[Снигиревка]], [[Баштанка]], [[Жаңа Одесса (қала)|Жаңа Одесса]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Виталий Ким |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анна Замазеева |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 090 492 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 47,6 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 81,9 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 14,1 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]] — 1 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,7 %<br /> [[Болгарлар|болгарлар]] — 0,4 %<br /> және басқалар |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 585 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 15 |Максималды биіктігі = 255,6 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Mykolaiv in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Nikolaiv oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-48 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 51 |Пошта индекстері = 54xxx, 55xxx, 56xxx, 57xxx |Интернет-үйшігі = mk.ua; |Автомобиль коды = 15, BE, НЕ |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Mykolaiv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Николаев облысы''' ({{lang-uk|Микола́ївська о́бласть}}) — Украинаның оңтүстік бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Николаев]]. Облыс 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Батысында [[Одесса облысы|Одесса]], солтүстігінде [[Кировоград облысы|Кировоград]], шығысында [[Херсон облысы|Херсон]] және [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск]] облыстарымен шектеседі. Ауданы 24 585 км², халқы 1 052 100 адам (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Николаев облысы]] 3fo24177gpdy0liqk3w130blryzpjy7 3655335 3655334 2026-09-16T09:02:07Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655335 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Николаев облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Миколаївська область}} |Суреті = Панорама Інтегралу.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Greater coat of arms of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Ту = Flag of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 26|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 48|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Николаев]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Первомайск (Николаев облысы)|Первомайск]], [[Оңтүстікукраина|Пивденноукраинск]], [[Вознесенск]], [[Жаңа Буг]], [[Очаков]], [[Снигиревка]], [[Баштанка]], [[Жаңа Одесса (қала)|Жаңа Одесса]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Виталий Ким |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анна Замазеева |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 090 492 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 47,6 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 81,9 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 14,1 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]] — 1 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,7 %<br /> [[Болгарлар|болгарлар]] — 0,4 %<br /> және басқалар |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 585 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 15 |Максималды биіктігі = 255,6 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Mykolaiv in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Nikolaiv oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-48 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 51 |Пошта индекстері = 54xxx, 55xxx, 56xxx, 57xxx |Интернет-үйшігі = mk.ua; |Автомобиль коды = 15, BE, НЕ |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Mykolaiv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Николаев облысы''' ({{lang-uk|Миколаївська область}}), ауыз. '''Николаевщина''' ({{lang-uk|Миколаївщина}}) — Украинаның оңтүстік бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы - [[Николаев]]. Облыс 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. Батысында [[Одесса облысы|Одесса]], солтүстігінде [[Кировоград облысы|Кировоград]], шығысында [[Херсон облысы|Херсон]] және [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск]] облыстарымен шектеседі. Ауданы 24 585 км², халқы 1 052 100 адам (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Николаев облысы]] 6qrkyjqjzsowzho2ck3twipe3d05te2 3655337 3655335 2026-09-16T09:03:44Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655337 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Николаев облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Миколаївська область}} |Суреті = Панорама Інтегралу.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Greater coat of arms of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Ту = Flag of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 26|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 48|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Николаев]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Первомайск (Николаев облысы)|Первомайск]], [[Оңтүстікукраина|Пивденноукраинск]], [[Вознесенск]], [[Жаңа Буг]], [[Очаков]], [[Снигиревка]], [[Баштанка]], [[Жаңа Одесса (қала)|Жаңа Одесса]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Виталий Ким |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анна Замазеева |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 090 492 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 47,6 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 81,9 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 14,1 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]] — 1 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,7 %<br /> [[Болгарлар|болгарлар]] — 0,4 %<br /> және басқалар |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 585 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 15 |Максималды биіктігі = 255,6 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Mykolaiv in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Nikolaiv oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-48 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 51 |Пошта индекстері = 54xxx, 55xxx, 56xxx, 57xxx |Интернет-үйшігі = mk.ua; |Автомобиль коды = 15, BE, НЕ |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Mykolaiv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Николаев облысы''' ({{lang-uk|Миколаївська область}}), ауыз. '''Николаевщина''' ({{lang-uk|Миколаївщина}}) — [[Украина|Украинаның]] оңтүстік бөлігінде орналасқан облыс. Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Николаев]]. Басқа ірі қалалары — [[Первомайск (Николаев облысы)|Первомайск]], [[Оңтүстікукраина|Пивденноукраинск]], [[Вознесенск]], [[Жаңа Буг]], [[Очаков]], [[Снигиревка]], [[Баштанка]] және [[Жаңа Одесса (қала)|Жаңа Одесса]]. Облыс 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Николаев облысы]] 6peqwz17lp0nmy2eqtlczcbg1jayp85 3655347 3655337 2026-09-16T09:09:26Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655347 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Николаев облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Миколаївська область}} |Суреті = Панорама Інтегралу.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Greater coat of arms of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Ту = Flag of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 26|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 48|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Николаев]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Первомайск (Николаев облысы)|Первомайск]], [[Оңтүстікукраина|Пивденноукраинск]], [[Вознесенск]], [[Жаңа Буг]], [[Очаков]], [[Снигиревка]], [[Баштанка]], [[Жаңа Одесса (қала)|Жаңа Одесса]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Виталий Ким |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анна Замазеева |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 090 492 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 47,6 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 81,9 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 14,1 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]] — 1 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,7 %<br /> [[Болгарлар|болгарлар]] — 0,4 %<br /> және басқалар |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 585 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 15 |Максималды биіктігі = 255,6 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Mykolaiv in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Nikolaiv oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-48 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 51 |Пошта индекстері = 54xxx, 55xxx, 56xxx, 57xxx |Интернет-үйшігі = mk.ua; |Автомобиль коды = 15, BE, НЕ |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Mykolaiv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Николаев облысы''' ({{lang-uk|Миколаївська область}}), ауыз. '''Николаевщина''' ({{lang-uk|Миколаївщина}}) — [[Украина|Украинаның]] оңтүстік бөлігінде орналасқан облыс. Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Николаев]]. Басқа ірі қалалары — [[Первомайск (Николаев облысы)|Первомайск]], [[Оңтүстікукраина|Пивденноукраинск]], [[Вознесенск]], [[Жаңа Буг]], [[Очаков]], [[Снигиревка]], [[Баштанка]] және [[Жаңа Одесса (қала)|Жаңа Одесса]]. Облыс 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Николаев облысы]] 0z2vzspthjvzqytjcccdpqen9rqacfl 3655348 3655347 2026-09-16T09:09:39Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Украина облыстары|Украина облыстары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3655348 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Николаев облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Миколаївська область}} |Суреті = Панорама Інтегралу.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Greater coat of arms of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Ту = Flag of Mykolaiv Oblast (2026).svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 26|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 48|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 4 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Николаев]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Первомайск (Николаев облысы)|Первомайск]], [[Оңтүстікукраина|Пивденноукраинск]], [[Вознесенск]], [[Жаңа Буг]], [[Очаков]], [[Снигиревка]], [[Баштанка]], [[Жаңа Одесса (қала)|Жаңа Одесса]] |Құрылды = [[22 қыркүйек]] [[1937 жыл|1937 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Виталий Ким |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Анна Замазеева |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 090 492 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 47,6 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 81,9 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 14,1 %,<br /> [[Молдовандар|молдовандар]] — 1 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,7 %<br /> [[Болгарлар|болгарлар]] — 0,4 %<br /> және басқалар |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 24 585 |Жер аумағының пайызы = 4,07 |Жер аумағы бойынша орны = 15 |Максималды биіктігі = 255,6 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Mykolaiv in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Nikolaiv oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-48 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 51 |Пошта индекстері = 54xxx, 55xxx, 56xxx, 57xxx |Интернет-үйшігі = mk.ua; |Автомобиль коды = 15, BE, НЕ |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Mykolaiv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Николаев облысы''' ({{lang-uk|Миколаївська область}}), ауыз. '''Николаевщина''' ({{lang-uk|Миколаївщина}}) — [[Украина|Украинаның]] оңтүстік бөлігінде орналасқан облыс. Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Николаев]]. Басқа ірі қалалары — [[Первомайск (Николаев облысы)|Первомайск]], [[Оңтүстікукраина|Пивденноукраинск]], [[Вознесенск]], [[Жаңа Буг]], [[Очаков]], [[Снигиревка]], [[Баштанка]] және [[Жаңа Одесса (қала)|Жаңа Одесса]]. Облыс 1937 жылы 22 қыркүйекте құрылған. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Николаев облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] sp27lkiyq1pe1c5pykhppw08j0rpaig 0 737622 3655282 3484555 2026-09-16T08:04:17Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655282 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Одесса облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Одеська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat_of_Arms_of_Odesa_Oblast_.svg |Ту = Flag of Odesa Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = |Астана түрі = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Odesa Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Одесса облысы''' ({{lang-uk|Оде́ська о́бласть}}) — [[Украина]]ның оңтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы – Одесса. Солтүстігінде [[Винница|Винница]] және [[Кировоград облысы|Кировоград]] облыстарымен, шығысында - [[Николаев облысы]]мен, батыста - [[Молдова]]мен және мойындалмаған [[Приднестровье]]мен, оңтүстік-батысында - [[Румыния]]мен шектеседі. Ауданы 33 314 км², халқы 2 343 749 адам (2022). {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Одесса облысы]] hhplaag2nsg7eapx67motowvgp56lju 3655283 3655282 2026-09-16T08:05:32Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655283 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Одесса облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Одеська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat_of_Arms_of_Odesa_Oblast_.svg |Ту = Flag of Odesa Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 00|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Одесса]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Odesa Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Одесса облысы''' ({{lang-uk|Оде́ська о́бласть}}) — [[Украина]]ның оңтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы – Одесса. Солтүстігінде [[Винница|Винница]] және [[Кировоград облысы|Кировоград]] облыстарымен, шығысында - [[Николаев облысы]]мен, батыста - [[Молдова]]мен және мойындалмаған [[Приднестровье]]мен, оңтүстік-батысында - [[Румыния]]мен шектеседі. Ауданы 33 314 км², халқы 2 343 749 адам (2022). {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Одесса облысы]] kzfg3koezka4kdovm0tz52y6165fsux 3655284 3655283 2026-09-16T08:06:15Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655284 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Одесса облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Одеська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat_of_Arms_of_Odesa_Oblast_.svg |Ту = Flag of Odesa Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 00|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Одесса]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = Олег Кипер |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Григорий Диденко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Odesa Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Одесса облысы''' ({{lang-uk|Оде́ська о́бласть}}) — [[Украина]]ның оңтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы – Одесса. Солтүстігінде [[Винница|Винница]] және [[Кировоград облысы|Кировоград]] облыстарымен, шығысында - [[Николаев облысы]]мен, батыста - [[Молдова]]мен және мойындалмаған [[Приднестровье]]мен, оңтүстік-батысында - [[Румыния]]мен шектеседі. Ауданы 33 314 км², халқы 2 343 749 адам (2022). {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Одесса облысы]] ki3ormaqyl3ay5fzmsb3zktomfs1h51 3655285 3655284 2026-09-16T08:07:12Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655285 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Одесса облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Одеська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat_of_Arms_of_Odesa_Oblast_.svg |Ту = Flag of Odesa Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 00|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Одесса]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Олег Кипер |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Григорий Диденко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 33 314 |Жер аумағының пайызы = 5,52 |Жер аумағы бойынша орны = 1 |Максималды биіктігі = 292,5 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Odesa Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Одесса облысы''' ({{lang-uk|Оде́ська о́бласть}}) — [[Украина]]ның оңтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы – Одесса. Солтүстігінде [[Винница|Винница]] және [[Кировоград облысы|Кировоград]] облыстарымен, шығысында - [[Николаев облысы]]мен, батыста - [[Молдова]]мен және мойындалмаған [[Приднестровье]]мен, оңтүстік-батысында - [[Румыния]]мен шектеседі. Ауданы 33 314 км², халқы 2 343 749 адам (2022). {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Одесса облысы]] froukggouu2vahtp28gmzm2rwez43t3 3655286 3655285 2026-09-16T08:08:01Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655286 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Одесса облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Одеська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat_of_Arms_of_Odesa_Oblast_.svg |Ту = Flag of Odesa Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 00|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Одесса]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Измаил]], [[Черноморск]], [[Белгород-Днестровский]], [[Подольск (Украина)|Подольск]], [[Пивденное (қала, Одесса облысы)|Пивденное]], [[Килия]], [[Рени]], [[Балта]], [[Раздельная]], [[Болград]], [[Арциз]], [[Татарбунары]], [[Теплодар]], [[Кодыма (қала)|Кодыма]] |Құрылды = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Олег Кипер |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Григорий Диденко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 33 314 |Жер аумағының пайызы = 5,52 |Жер аумағы бойынша орны = 1 |Максималды биіктігі = 292,5 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Odesa Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Одесса облысы''' ({{lang-uk|Оде́ська о́бласть}}) — [[Украина]]ның оңтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы – Одесса. Солтүстігінде [[Винница|Винница]] және [[Кировоград облысы|Кировоград]] облыстарымен, шығысында - [[Николаев облысы]]мен, батыста - [[Молдова]]мен және мойындалмаған [[Приднестровье]]мен, оңтүстік-батысында - [[Румыния]]мен шектеседі. Ауданы 33 314 км², халқы 2 343 749 адам (2022). {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Одесса облысы]] 19wm2x5n80u0ph8d1ioeih5op6508xt 3655287 3655286 2026-09-16T08:10:38Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655287 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Одесса облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Одеська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat_of_Arms_of_Odesa_Oblast_.svg |Ту = Flag of Odesa Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 00|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Одесса]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Измаил]], [[Черноморск]], [[Белгород-Днестровский]], [[Подольск (Украина)|Подольск]], [[Пивденное (қала, Одесса облысы)|Пивденное]], [[Килия]], [[Рени]], [[Балта (қала)|Балта]], [[Раздельная]], [[Болград]], [[Арциз]], [[Татарбунары]], [[Теплодар]], [[Кодыма]] |Құрылды = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Олег Кипер |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Григорий Диденко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 33 314 |Жер аумағының пайызы = 5,52 |Жер аумағы бойынша орны = 1 |Максималды биіктігі = 292,5 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Odesa Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Одесса облысы''' ({{lang-uk|Оде́ська о́бласть}}) — [[Украина]]ның оңтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы – Одесса. Солтүстігінде [[Винница|Винница]] және [[Кировоград облысы|Кировоград]] облыстарымен, шығысында - [[Николаев облысы]]мен, батыста - [[Молдова]]мен және мойындалмаған [[Приднестровье]]мен, оңтүстік-батысында - [[Румыния]]мен шектеседі. Ауданы 33 314 км², халқы 2 343 749 адам (2022). {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Одесса облысы]] 1hwyi96cr0gxz2thpzi4zxqf65689ze 3655288 3655287 2026-09-16T08:11:41Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655288 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Одесса облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Одеська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat_of_Arms_of_Odesa_Oblast_.svg |Ту = Flag of Odesa Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 00|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Одесса]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Измаил]], [[Черноморск]], [[Белгород-Днестровский]], [[Подольск (Украина)|Подольск]], [[Пивденное (қала, Одесса облысы)|Пивденное]], [[Килия]], [[Рени]], [[Балта (қала)|Балта]], [[Раздельная]], [[Болград]], [[Арциз]], [[Татарбунары]], [[Теплодар]], [[Кодыма]] |Құрылды = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Олег Кипер |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Григорий Диденко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 343 749 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 5 |Халық саны бойынша орны = 5 |Тығыздығы = 72 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 33 314 |Жер аумағының пайызы = 5,52 |Жер аумағы бойынша орны = 1 |Максималды биіктігі = 292,5 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Odesa Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Одесса облысы''' ({{lang-uk|Оде́ська о́бласть}}) — [[Украина]]ның оңтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы – Одесса. Солтүстігінде [[Винница|Винница]] және [[Кировоград облысы|Кировоград]] облыстарымен, шығысында - [[Николаев облысы]]мен, батыста - [[Молдова]]мен және мойындалмаған [[Приднестровье]]мен, оңтүстік-батысында - [[Румыния]]мен шектеседі. Ауданы 33 314 км², халқы 2 343 749 адам (2022). {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Одесса облысы]] dgrjbk4ylle86zgb1rz22ywjjblg83v 3655289 3655288 2026-09-16T08:12:57Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655289 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Одесса облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Одеська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat_of_Arms_of_Odesa_Oblast_.svg |Ту = Flag of Odesa Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 00|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Одесса]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Измаил]], [[Черноморск]], [[Белгород-Днестровский]], [[Подольск (Украина)|Подольск]], [[Пивденное (қала, Одесса облысы)|Пивденное]], [[Килия]], [[Рени]], [[Балта (қала)|Балта]], [[Раздельная]], [[Болград]], [[Арциз]], [[Татарбунары]], [[Теплодар]], [[Кодыма]] |Құрылды = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Олег Кипер |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Григорий Диденко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 343 749 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 5 |Халық саны бойынша орны = 5 |Тығыздығы = 72 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]], [[Орыстар|орыстар]], [[Болгарлар|болгарлар]] және т. б. |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 33 314 |Жер аумағының пайызы = 5,52 |Жер аумағы бойынша орны = 1 |Максималды биіктігі = 292,5 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-51 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = 65xxx, 66xxx, 67xxx, 68xxx |Интернет-үйшігі = .odesa.ua; odessa.ua; od.ua |Автомобиль коды = BH НН OO |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Odesa Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Одесса облысы''' ({{lang-uk|Оде́ська о́бласть}}) — [[Украина]]ның оңтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы – Одесса. Солтүстігінде [[Винница|Винница]] және [[Кировоград облысы|Кировоград]] облыстарымен, шығысында - [[Николаев облысы]]мен, батыста - [[Молдова]]мен және мойындалмаған [[Приднестровье]]мен, оңтүстік-батысында - [[Румыния]]мен шектеседі. Ауданы 33 314 км², халқы 2 343 749 адам (2022). {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Одесса облысы]] 5dtojfp4zulu5jd4v5rfx3l3ax4dhsg 3655290 3655289 2026-09-16T08:14:29Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655290 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Одесса облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Одеська область}} |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat_of_Arms_of_Odesa_Oblast_.svg |Ту = Flag of Odesa Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 00|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Одесса]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Измаил]], [[Черноморск]], [[Белгород-Днестровский]], [[Подольск (Украина)|Подольск]], [[Пивденное (қала, Одесса облысы)|Пивденное]], [[Килия]], [[Рени]], [[Балта (қала)|Балта]], [[Раздельная]], [[Болград]], [[Арциз]], [[Татарбунары]], [[Теплодар]], [[Кодыма]] |Құрылды = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Олег Кипер |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Григорий Диденко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 343 749 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 5 |Халық саны бойынша орны = 5 |Тығыздығы = 72 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]], [[Орыстар|орыстар]], [[Болгарлар|болгарлар]] және т. б. |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 33 314 |Жер аумағының пайызы = 5,52 |Жер аумағы бойынша орны = 1 |Максималды биіктігі = 292,5 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Odessa in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Odessa Oblast2.png |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-51 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 48 (шетелден қоңырау шалу үшін); 048 (Украина ішінде) |Пошта индекстері = 65xxx, 66xxx, 67xxx, 68xxx |Интернет-үйшігі = .odesa.ua; odessa.ua; od.ua |Автомобиль коды = BH НН OO |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Odesa Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Одесса облысы''' ({{lang-uk|Оде́ська о́бласть}}) — [[Украина]]ның оңтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы – Одесса. Солтүстігінде [[Винница|Винница]] және [[Кировоград облысы|Кировоград]] облыстарымен, шығысында - [[Николаев облысы]]мен, батыста - [[Молдова]]мен және мойындалмаған [[Приднестровье]]мен, оңтүстік-батысында - [[Румыния]]мен шектеседі. Ауданы 33 314 км², халқы 2 343 749 адам (2022). {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Одесса облысы]] dgkt4kmarn4mwosnych0q8bjjh9kv62 3655291 3655290 2026-09-16T08:17:02Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655291 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Одесса облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Одеська область}} |Суреті = Cetatea Albă (Білгород-Дністровський, Akkerman) (33758600232).jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat_of_Arms_of_Odesa_Oblast_.svg |Ту = Flag of Odesa Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 00|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Одесса]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Измаил]], [[Черноморск]], [[Белгород-Днестровский]], [[Подольск (Украина)|Подольск]], [[Пивденное (қала, Одесса облысы)|Пивденное]], [[Килия]], [[Рени]], [[Балта (қала)|Балта]], [[Раздельная]], [[Болград]], [[Арциз]], [[Татарбунары]], [[Теплодар]], [[Кодыма]] |Құрылды = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Олег Кипер |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Григорий Диденко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 343 749 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 5 |Халық саны бойынша орны = 5 |Тығыздығы = 72 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]], [[Орыстар|орыстар]], [[Болгарлар|болгарлар]] және т. б. |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 33 314 |Жер аумағының пайызы = 5,52 |Жер аумағы бойынша орны = 1 |Максималды биіктігі = 292,5 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Odessa in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Odessa Oblast2.png |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-51 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 48 (шетелден қоңырау шалу үшін); 048 (Украина ішінде) |Пошта индекстері = 65xxx, 66xxx, 67xxx, 68xxx |Интернет-үйшігі = .odesa.ua; odessa.ua; od.ua |Автомобиль коды = BH НН OO |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Odesa Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Одесса облысы''' ({{lang-uk|Оде́ська о́бласть}}) — [[Украина]]ның оңтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы – Одесса. Солтүстігінде [[Винница|Винница]] және [[Кировоград облысы|Кировоград]] облыстарымен, шығысында - [[Николаев облысы]]мен, батыста - [[Молдова]]мен және мойындалмаған [[Приднестровье]]мен, оңтүстік-батысында - [[Румыния]]мен шектеседі. Ауданы 33 314 км², халқы 2 343 749 адам (2022). {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Одесса облысы]] nrvskix5x20tkx55y5vd2rtevh3ql3o 3655292 3655291 2026-09-16T08:17:37Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655292 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Одесса облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Одеська область}} |Суреті = Cetatea Albă (Білгород-Дністровський, Akkerman) (33758600232).jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat_of_Arms_of_Odesa_Oblast_.svg |Ту = Flag of Odesa Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 00|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Одесса]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Измаил]], [[Черноморск]], [[Белгород-Днестровский]], [[Подольск (Украина)|Подольск]], [[Пивденное (қала, Одесса облысы)|Пивденное]], [[Килия]], [[Рени]], [[Балта (қала)|Балта]], [[Раздельная]], [[Болград]], [[Арциз]], [[Татарбунары]], [[Теплодар]], [[Кодыма]] |Құрылды = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Олег Кипер |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Григорий Диденко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 343 749 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 5 |Халық саны бойынша орны = 5 |Тығыздығы = 72 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]], [[Орыстар|орыстар]], [[Болгарлар|болгарлар]] және т. б. |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 33 314 |Жер аумағының пайызы = 5,52 |Жер аумағы бойынша орны = 1 |Максималды биіктігі = 292,5 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Odessa in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Odessa Oblast2.png |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-51 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 48 (шетелден қоңырау шалу үшін); 048 (Украина ішінде) |Пошта индекстері = 65xxx, 66xxx, 67xxx, 68xxx |Интернет-үйшігі = .odesa.ua; odessa.ua; od.ua |Автомобиль коды = BH НН OO |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Odesa Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Одесса облысы''' ({{lang-uk|Оде́ська о́бласть}}) — [[Украина]]ның оңтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы – Одесса. Солтүстігінде [[Винница|Винница]] және [[Кировоград облысы|Кировоград]] облыстарымен, шығысында - [[Николаев облысы]]мен, батыста - [[Молдова]]мен және мойындалмаған [[Приднестровье]]мен, оңтүстік-батысында - [[Румыния]]мен шектеседі. Ауданы 33 314 км², халқы 2 343 749 адам (2022). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Одесса облысы]] 9rlhv3sab120qm2plvgxky7ndkklp3m 3655293 3655292 2026-09-16T08:17:51Z Орел Карл 81620 /* Дереккөздер */ 3655293 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Одесса облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Одеська область}} |Суреті = Cetatea Albă (Білгород-Дністровський, Akkerman) (33758600232).jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat_of_Arms_of_Odesa_Oblast_.svg |Ту = Flag of Odesa Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 00|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Одесса]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Измаил]], [[Черноморск]], [[Белгород-Днестровский]], [[Подольск (Украина)|Подольск]], [[Пивденное (қала, Одесса облысы)|Пивденное]], [[Килия]], [[Рени]], [[Балта (қала)|Балта]], [[Раздельная]], [[Болград]], [[Арциз]], [[Татарбунары]], [[Теплодар]], [[Кодыма]] |Құрылды = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Олег Кипер |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Григорий Диденко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 343 749 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 5 |Халық саны бойынша орны = 5 |Тығыздығы = 72 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]], [[Орыстар|орыстар]], [[Болгарлар|болгарлар]] және т. б. |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 33 314 |Жер аумағының пайызы = 5,52 |Жер аумағы бойынша орны = 1 |Максималды биіктігі = 292,5 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Odessa in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Odessa Oblast2.png |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-51 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 48 (шетелден қоңырау шалу үшін); 048 (Украина ішінде) |Пошта индекстері = 65xxx, 66xxx, 67xxx, 68xxx |Интернет-үйшігі = .odesa.ua; odessa.ua; od.ua |Автомобиль коды = BH НН OO |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Odesa Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Одесса облысы''' ({{lang-uk|Оде́ська о́бласть}}) — [[Украина]]ның оңтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы – Одесса. Солтүстігінде [[Винница|Винница]] және [[Кировоград облысы|Кировоград]] облыстарымен, шығысында - [[Николаев облысы]]мен, батыста - [[Молдова]]мен және мойындалмаған [[Приднестровье]]мен, оңтүстік-батысында - [[Румыния]]мен шектеседі. Ауданы 33 314 км², халқы 2 343 749 адам (2022). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Одесса облысы]] fsx759b5hsmqe3b5m71k2cvgc3t85a3 3655294 3655293 2026-09-16T08:18:02Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Украина облыстары|Украина облыстары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3655294 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Одесса облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Одеська область}} |Суреті = Cetatea Albă (Білгород-Дністровський, Akkerman) (33758600232).jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat_of_Arms_of_Odesa_Oblast_.svg |Ту = Flag of Odesa Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 00|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Одесса]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Измаил]], [[Черноморск]], [[Белгород-Днестровский]], [[Подольск (Украина)|Подольск]], [[Пивденное (қала, Одесса облысы)|Пивденное]], [[Килия]], [[Рени]], [[Балта (қала)|Балта]], [[Раздельная]], [[Болград]], [[Арциз]], [[Татарбунары]], [[Теплодар]], [[Кодыма]] |Құрылды = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Олег Кипер |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Григорий Диденко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 343 749 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 5 |Халық саны бойынша орны = 5 |Тығыздығы = 72 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]], [[Орыстар|орыстар]], [[Болгарлар|болгарлар]] және т. б. |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 33 314 |Жер аумағының пайызы = 5,52 |Жер аумағы бойынша орны = 1 |Максималды биіктігі = 292,5 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Odessa in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Odessa Oblast2.png |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-51 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 48 (шетелден қоңырау шалу үшін); 048 (Украина ішінде) |Пошта индекстері = 65xxx, 66xxx, 67xxx, 68xxx |Интернет-үйшігі = .odesa.ua; odessa.ua; od.ua |Автомобиль коды = BH НН OO |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Odesa Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Одесса облысы''' ({{lang-uk|Оде́ська о́бласть}}) — [[Украина]]ның оңтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы – Одесса. Солтүстігінде [[Винница|Винница]] және [[Кировоград облысы|Кировоград]] облыстарымен, шығысында - [[Николаев облысы]]мен, батыста - [[Молдова]]мен және мойындалмаған [[Приднестровье]]мен, оңтүстік-батысында - [[Румыния]]мен шектеседі. Ауданы 33 314 км², халқы 2 343 749 адам (2022). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Одесса облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] ry5te6br4ghmmwecp3bhvsn01ssijig 3655297 3655294 2026-09-16T08:20:12Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655297 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Одесса облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Одеська область}} |Суреті = Cetatea Albă (Білгород-Дністровський, Akkerman) (33758600232).jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat_of_Arms_of_Odesa_Oblast_.svg |Ту = Flag of Odesa Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 00|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Одесса]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Измаил]], [[Черноморск]], [[Белгород-Днестровский]], [[Подольск (Украина)|Подольск]], [[Пивденное (қала, Одесса облысы)|Пивденное]], [[Килия]], [[Рени]], [[Балта (қала)|Балта]], [[Раздельная]], [[Болград]], [[Арциз]], [[Татарбунары]], [[Теплодар]], [[Кодыма]] |Құрылды = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Олег Кипер |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Григорий Диденко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 343 749 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 5 |Халық саны бойынша орны = 5 |Тығыздығы = 72 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]], [[Орыстар|орыстар]], [[Болгарлар|болгарлар]] және т. б. |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 33 314 |Жер аумағының пайызы = 5,52 |Жер аумағы бойынша орны = 1 |Максималды биіктігі = 292,5 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Odessa in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Odessa Oblast2.png |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-51 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 48 (шетелден қоңырау шалу үшін); 048 (Украина ішінде) |Пошта индекстері = 65xxx, 66xxx, 67xxx, 68xxx |Интернет-үйшігі = .odesa.ua; odessa.ua; od.ua |Автомобиль коды = BH НН OO |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Odesa Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Одесса облысы''' ({{lang-uk|Одеська область}}), ауыз. '''Одесчина''' ({{lang-uk|Одещина}}) — [[Украина]]ның оңтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы – Одесса. Солтүстігінде [[Винница|Винница]] және [[Кировоград облысы|Кировоград]] облыстарымен, шығысында - [[Николаев облысы]]мен, батыста - [[Молдова]]мен және мойындалмаған [[Приднестровье]]мен, оңтүстік-батысында - [[Румыния]]мен шектеседі. Ауданы 33 314 км², халқы 2 343 749 адам (2022). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Одесса облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] 4jd286x88fgds7ub8pej3rgrgzjm6kw 3655298 3655297 2026-09-16T08:22:04Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655298 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Одесса облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Одеська область}} |Суреті = Cetatea Albă (Білгород-Дністровський, Akkerman) (33758600232).jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat_of_Arms_of_Odesa_Oblast_.svg |Ту = Flag of Odesa Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 00|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Одесса]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Измаил]], [[Черноморск]], [[Белгород-Днестровский]], [[Подольск (Украина)|Подольск]], [[Пивденное (қала, Одесса облысы)|Пивденное]], [[Килия]], [[Рени]], [[Балта (қала)|Балта]], [[Раздельная]], [[Болград]], [[Арциз]], [[Татарбунары]], [[Теплодар]], [[Кодыма]] |Құрылды = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Олег Кипер |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Григорий Диденко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 343 749 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 5 |Халық саны бойынша орны = 5 |Тығыздығы = 72 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]], [[Орыстар|орыстар]], [[Болгарлар|болгарлар]] және т. б. |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 33 314 |Жер аумағының пайызы = 5,52 |Жер аумағы бойынша орны = 1 |Максималды биіктігі = 292,5 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Odessa in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Odessa Oblast2.png |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-51 |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 48 (шетелден қоңырау шалу үшін); 048 (Украина ішінде) |Пошта индекстері = 65xxx, 66xxx, 67xxx, 68xxx |Интернет-үйшігі = .odesa.ua; odessa.ua; od.ua |Автомобиль коды = BH НН OO |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Odesa Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Одесса облысы''' ({{lang-uk|Одеська область}}), ауыз. '''Одесчина''' ({{lang-uk|Одещина}}) — [[Украина|Украинаның]] оңтүстігінде орналасқан облыс. Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Одесса]]. Басқа ірі қалалары —[[Измаил]], [[Черноморск]], [[Белгород-Днестровский]], [[Подольск (Украина)|Подольск]], [[Пивденное (қала, Одесса облысы)|Пивденное]], [[Килия]], [[Рени]], [[Балта (қала)|Балта]], [[Раздельная]], [[Болград]], [[Арциз]], [[Татарбунары]], [[Теплодар]] және [[Кодыма]]. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Одесса облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] duzak0p90jqo682x709z9c71d3dis5d 3655300 3655298 2026-09-16T08:23:06Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655300 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Одесса облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Одеська область}} |Суреті = Cetatea Albă (Білгород-Дністровський, Akkerman) (33758600232).jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat_of_Arms_of_Odesa_Oblast_.svg |Ту = Flag of Odesa Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 00|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Одесса]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Измаил]], [[Черноморск]], [[Белгород-Днестровский]], [[Подольск (Украина)|Подольск]], [[Пивденное (қала, Одесса облысы)|Пивденное]], [[Килия]], [[Рени]], [[Балта (қала)|Балта]], [[Раздельная]], [[Болград]], [[Арциз]], [[Татарбунары]], [[Теплодар]], [[Кодыма]] |Құрылды = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Олег Кипер |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Григорий Диденко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 343 749 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 5 |Халық саны бойынша орны = 5 |Тығыздығы = 72 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]], [[Орыстар|орыстар]], [[Болгарлар|болгарлар]] және т. б. |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 33 314 |Жер аумағының пайызы = 5,52 |Жер аумағы бойынша орны = 1 |Максималды биіктігі = 292,5 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Odessa in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Odessa Oblast2.png |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-51 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 48 (шетелден қоңырау шалу үшін); 048 (Украина ішінде) |Пошта индекстері = 65xxx, 66xxx, 67xxx, 68xxx |Интернет-үйшігі = .odesa.ua; odessa.ua; od.ua |Автомобиль коды = BH НН OO |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Odesa Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Одесса облысы''' ({{lang-uk|Одеська область}}), ауыз. '''Одещина''' ({{lang-uk|Одещина}}) — [[Украина|Украинаның]] оңтүстігінде орналасқан облыс. Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Одесса]]. Басқа ірі қалалары —[[Измаил]], [[Черноморск]], [[Белгород-Днестровский]], [[Подольск (Украина)|Подольск]], [[Пивденное (қала, Одесса облысы)|Пивденное]], [[Килия]], [[Рени]], [[Балта (қала)|Балта]], [[Раздельная]], [[Болград]], [[Арциз]], [[Татарбунары]], [[Теплодар]] және [[Кодыма]]. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Одесса облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] lui5niypa9h9tx6jxcw63ye7rx6j4be 0 737625 3655138 3654841 2026-09-15T17:47:46Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655138 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Сумы облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Сумська область}} |Суреті = Спасо-Преображенский собор в Сумах, вид с воздуха DJI 002042424.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Sumy Oblast.svg |Ту = Flag of Sumy Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 00|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = UA |type = |деңгей = 1 |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 5 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Сумы]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Конотоп]], [[Шостка]], [[Ахтырка]], [[Ромны]], [[Глухов]], [[Лебедин]], [[Кролевец]], [[Тростянец (қала)|Тростянец]], [[Белополье]], [[Путивль]], [[Бурынь]], [[Ворожба (қала)|Ворожба]] |Құрылды = [[10 қаңтар]] [[1939 жыл|1939 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Олег Алексеевич Григоров |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Виктор Михайлович Федорченко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = {{Құлдырау}} 1 034 364 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 2,5 |Халық саны бойынша орны = 18 |Тығыздығы = 47,7 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 88,84 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 9,38 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,33 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 23 832 |Жер аумағының пайызы = 3,95 |Жер аумағы бойынша орны = 16 |Максималды биіктігі = 271 |Орташа биіктігі = 170 |Минималды биіктігі = 90 |Карта = Sumy in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Sumskaya oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-59 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 54 |Пошта индекстері = 40xxx, 41xxx, 42xxx |Интернет-үйшігі = sumy.ua; sm.ua |Автомобиль коды = BM, HM, XM, EM |Сайты = https://sorada.gov.ua/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Sumy Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Сумы облысы''' ({{lang-uk|Сумська область}}), ауыз. '''Сумщина''' ({{lang-uk|Сумщина}}) — [[Украина|Украинаның]] солтүстік-шығысында орналасқан облыс. Батысында Украинаның [[Чернигов облысы|Чернигов облысымен]], солтүстігінде және шығысында — Ресей Федерациясының [[Курск облысы|Курск облысымен]], оңтүстік-шығысында — [[Харьков облысы|Харьков облысымен]], оңтүстігінде — [[Полтава облысы|Полтава облысымен]] шектеседі. Облыс 1939 жылғы 10 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Харьков облысының құрамынан бөлініп шығу арқылы құрылды. Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Сумы]]. Басқа ірі қалалары — [[Конотоп]], [[Шостка]], [[Ахтырка]], [[Ромны]], [[Глухов]], [[Лебедин]], [[Кролевец]], [[Тростянец (қала)|Тростянец]], [[Белополье]], [[Путивль]], [[Бурынь]] және [[Ворожба (қала)|Ворожба]]. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Сумы облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] omv5jopm1jo1yvafopowe1pz2pn725q 0 737660 3655136 3654866 2026-09-15T17:47:25Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655136 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Тернополь облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Тернопільська область}} |Суреті = Viaduk. Terebovlia. Plebanivka.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Ternopil Oblast.svg |Ту = Flag of Ternopil Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 23|lat_sec = 35 |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 33|lon_sec = 35 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 3 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Тернополь]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Чортков]], [[Кременец (қала)|Кременец]] |Құрылды = [[4 желтоқсан]] [[1939 жыл|1939 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Вячеслав Негода |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Михаил Иосифович Головко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 021 048 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = 2,47 |Халық саны бойынша орны = 19 |Тығыздығы = 77,14 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 97,81 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 1,25 %,<br /> [[Поляктар|поляктар]] — 0,34 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,08 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 13 824 |Жер аумағының пайызы = 2,29 |Жер аумағы бойынша орны = 23 |Максималды биіктігі = 443 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = 116 |Карта = Ternopil in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Ternopolskaya oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 35 |Пошта индекстері = 46xxx, 47xxx, 48xxx |Интернет-үйшігі = ternopil.ua; te.ua |Автомобиль коды = ВО, НО, XO, EO |Сайты = http://www.oda.te.gov.ua/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Ternopil Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Тернополь облысы''' ({{lang-uk|Тернопільська область}}), ауыз. '''Тернопольщина''', '''Тернополие''' ({{lang-uk|Тернопільщина, Тернопілля}}) — [[Украина|Украинаның]] батысында орналасқан облыс, 1939 жылы 4 желтоқсанда құрылған. Облыс орталығы — [[Тернополь]] қаласы. Тарихи-этнографиялық тұрғыдан Шығыс Галицияны, Подоленің батыс бөлігін және Оңтүстік Волынді қамтиды. Географиялық жағынан [[Подольск қыраты|Подольск қыратының]] аумағында орналасқан; Тернополь облысының оңтүстік шекарасы [[Днестр]] өзені, ал шығыс шекарасы [[Збруч]] өзені арқылы өтеді. Облыс аумағында әлемдегі ең ұзын гипс үңгірі — ұзындығы 260 километр болатын [[Оптимистикалық үңгір|Оптимистикалық]] үңгірі, сондай-ақ «Украинаның жеті табиғи кереметінің» бірі — [[Днестр шатқалы]] орналасқан. Тернополь өңірі Почаев лаврасымен, Зарваницадағы Құдай Анасының ғажайып иконасымен және [[Зарваница (Тернополь облысы)|Зарваницаның]] рухани орталығымен де танымал. Қамалдар саны бойынша (34) Тернополь өңірі Украинада бірінші орын алады. Аумағы — 13 824 км² (Украина аумағының 2,29 %-ы), халқы — 1 038 923 адам (2020 жылғы 1 желтоқсандағы жағдай бойынша), оның ішінде қала халқы — 474 992 адам (44,18 %), ауыл халқы — 599 931 адам (55,82 %). Облыста 18 қала, 17 кент, 1022 ауылдық елді мекен, 3 аудан (2020 жылдың 17 шілдесіне дейін — 17 аудан), 580 ауылдық кеңес бар. [[Украин тілі]] ең кең таралған Украина облысы: [[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы халық санағының]] деректеріне сәйкес, облыс халқының 98,34 %-ы украин тілін ана тілі деп атаған<ref>{{Cite web |url=http://db.ukrcensus.gov.ua/MULT/Dialog/varval.asp?ma=19A050501_02_061&ti=19A050501_02_061.%20Distribution%20of%20the%20population%20by%20native%20language,%20Ternopilska%20oblast%20(1,2,3,4)&path=../Database/Census/05/02/01/&lang=2&multilang=en |title=Розподіл населення за рідною мовою, Тернопільська область |access-date=2024-05-24 |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524135544/http://db.ukrcensus.gov.ua/MULT/Dialog/varval.asp?ma=19A050501_02_061&ti=19A050501_02_061.%20Distribution%20of%20the%20population%20by%20native%20language,%20Ternopilska%20oblast%20(1,2,3,4)&path=../Database/Census/05/02/01/&lang=2&multilang=en |url-status=live }}</ref>. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{wikify}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Тернополь облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] 0k5c6td5ieuovz0tdaky9z323jk9vwy 0 737663 3655135 3654845 2026-09-15T17:47:07Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655135 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Харьков облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Харківська область}} |Суреті = Успенський собор взимку, аерофото.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = COA of Kharkiv Oblast.svg |Ту = Flag_of_Kharkiv_Oblast.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 35|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 26|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 7 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Харьков]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Лозовая]], [[Изюм]], [[Чугуев]], [[Златополь (Харьков облысы)|Златополь]], [[Купянск]], [[Балаклея]], [[Мерефа]], [[Люботин]], [[Берестин]], [[Волчанск (Украина)|Волчанск]], [[Дергачи (қала)|Дергачи]], [[Богодухов]], [[Змиев]] |Құрылды = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Олег Васильевич Синегубов |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Татьяна Петровна Егорова-Луценко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 2 557 900 |Санақ жылы = 2023 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]], [[Орыстар|орыстар]], [[Беларустар|беларустар]], [[Еврейлер|жебірейлер]], [[Армяндар|армяндар]], басқалар |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Kharkiv in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Kharkov oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-63 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 57 |Пошта индекстері = 61xxx, 62xxx, 63xxx, 64xxx |Интернет-үйшігі = kharkiv.ua; kh.ua |Автомобиль коды = АХ, KX, XX, EX |Сайты = https://kharkivoda.gov.ua/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Kharkiv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Харьков облысы''' ({{lang-uk|Харківська область}}), ауыз. '''Харьковщина''' ({{lang-uk|Харківщина}}) — [[Украина|Украинаның]] солтүстік-шығысында орналасқан әкімшілік-аумақтық бірлік. 1932 жылы 27 ақпанда құрылған. Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — қаһарман қала [[Харьков]]. Басқа ірі қалалары — [[Лозовая]], [[Изюм]], [[Чугуев]], [[Златополь (Харьков облысы)|Златополь]], [[Купянск]], [[Балаклея]], [[Мерефа]], [[Люботин]], [[Берестин]], [[Волчанск (Украина)|Волчанск]], [[Дергачи (қала)|Дергачи]], [[Богодухов]], [[Змиев]] және [[Слобожанское (Чугуев ауданы)|Слобожанское]]. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Харьков облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] 3rhd08ks2ihowhv5m9rh5mgwe56b2ix 0 737664 3655134 3654891 2026-09-15T17:46:48Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655134 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Херсон облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Херсонська область}} |Суреті = Typical agricultural landscape of Kherson Oblast.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Kherson Oblast .svg |Ту = Flag of Kherson Oblast .svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 30|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 5 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Херсон]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Жаңа Каховка]], [[Алешки]], [[Каховка]] |Құрылды = [[30 наурыз]] [[1944 жыл|1944 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Александр Сергеевич Прокудин |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Александр Степанович Самойленко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{құлдырау}} 1 000 370 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = 21 |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 82,0 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 14,1 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]]<br /> [[Қырым татарлары|қырым татарлары]] және т.б. |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 28 461 |Жер аумағының пайызы = 4,72 |Жер аумағы бойынша орны = 7 |Максималды биіктігі = 102 |Орташа биіктігі = 46 |Минималды биіктігі = 0 |Карта = Kherson in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Kherson oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-65 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 55 |Пошта индекстері = 73xxx, 74xxx, 75xxx |Интернет-үйшігі = kherson.ua; ks.ua |Автомобиль коды = ВТ |Сайты = http://khoda.gov.ua/ |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Kherson Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Херсон облысы''' ({{lang-uk|Херсонська область}}), ауыз. '''Херсонщина''' ({{lang-uk|Херсонщина}}) — [[Украина|Украинаның]] оңтүстігінде, [[Днепр]] өзенінің төменгі ағысының екі жағалауында орналасқан әкімшілік-аумақтық бірлік. Батысында [[Николаев облысы|Николаев облысымен]], солтүстігінде — [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск облысымен]], шығысында — [[Запорожье облысы|Запорожье облысымен]], оңтүстігінде — [[Қырым Автономиялық Республикасы|Қырым Автономиялық Республикасымен]] шектеседі. [[Қара теңіз]] және [[Азов теңізі|Азов теңіздері]] шайып жатыр. Облыстың аумағы 28,4 мың км² (Украинада 7-орын), халқы 2022 жылдың басындағы бағалау бойынша 1,0 млн адамды құрады (21-орын). Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Херсон]]. Басқа ірі қалалары — [[Жаңа Каховка]], [[Каховка]] және [[Алешки]]. Облыс 1944 жылы [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР-інің]] Запорожье облысынан бөлініп, неміс басқыншылығынан азат етілгеннен кейін құрылды. [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] нәтижесінде 2022 жылы ақпан айының соңынан бастап облыстың басым бөлігі Ресей басқыншылығында болды<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rferl.org/a/life-in-occupied-kherson/31823429.html|title=Undercover In Ukraine's Occupied Kherson: 'You Don't Know What Will Happen Tomorrow'|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=2022-05-17|archive-date=2022-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516223551/https://www.rferl.org/a/life-in-occupied-kherson/31823429.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-europe-moscow-referendums-crimea-7129a6d1f5ab81279ac7cf1a6be0996b|title=Occupied Ukrainian city fears sham Russian referendum plans|website=AP NEWS|date=2022-04-28|access-date=2022-05-17|archive-date=2022-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220502063539/https://apnews.com/article/russia-ukraine-europe-moscow-referendums-crimea-7129a6d1f5ab81279ac7cf1a6be0996b|url-status=live}}</ref>. Сол жылдың 30 қыркүйегінде Ресей облысты құрамына қосқандығын жариялады<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/russia-prepares-treaties-to-annex-ukrainian-land-11664536196|title=Russia Announces Annexation of Four Regions of Ukraine|website=Wall Street Journal|access-date=2022-10-08|archive-date=2022-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930191608/https://www.wsj.com/articles/russia-prepares-treaties-to-annex-ukrainian-land-11664536196|url-status=live}}</ref>. Украина Қарулы Күштерінің қарсы шабуылы барысында 6 қазанға қарай Украина облыстың 400 км²-ден астам аумағын өз бақылауына қайтарды<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.euronews.com/2022/10/06/ukraine-war-kyiv-liberates-more-villages-in-kherson-as-russias-annexation-map-shrinks|title=Ukraine 'liberates' more of Kherson and other key developments|website=euronews|date=2022-10-06|access-date=2022-10-06|archive-date=2022-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006054420/https://www.euronews.com/2022/10/06/ukraine-war-kyiv-liberates-more-villages-in-kherson-as-russias-annexation-map-shrinks|url-status=live}}</ref>. 11 қарашада украин әскерлері Херсон қаласының өзіне кірді<ref>{{Cite web|date=2022-11-11|website=BBC News Україна|title=Українські війська зайшли у Херсон. Їх вітають натовпи містян|url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-63597151|access-date=2022-11-19|archive-date=2022-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20221123212629/https://www.bbc.com/ukrainian/features-63597151|url-status=live}}</ref>. Қаланы тастап шығар алдында Ресей әскерлері оның негізгі инфрақұрылымын, соның ішінде электр және сумен жабдықтау жүйелерін қиратты<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2022/11/12/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |title=Amid Joy in Kherson, a Humanitarian Disaster Looms |publisher=[[The New York Times]] |date=2022-11-12 |access-date=2022-11-19 |archive-date=2022-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113031850/https://www.nytimes.com/2022/11/12/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |url-status=live }}</ref>. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == === Географиялық жағдайы === == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Херсон облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] aznsf44pzga4ko334omjpjjfy8rob0q 0 737666 3655140 3654819 2026-09-15T17:48:26Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3655140 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Чернигов облысы |Шынайы атауы = {{lang-uk|Чернігівська область}} |Суреті = Літній ранок у Чернігові.jpg |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of Arms of Chernihiv Oblast.svg |Ту = Prapor Chernihivskoyi oblasti.svg |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Украина |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 20|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 04|lon_sec = 00 |region = UA |type = |деңгей = 1 |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = 5 аудан |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Чернигов]] |Астана түрі = Әкімш. орт. |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = [[Нежин]], [[Прилуки]], [[Бахмач]], [[Носовка]], [[Новгород-Северский]] |Құрылды = [[15 қазан]] [[1932 жыл|1932 жылы]] |Таратылған уақыты = |Басшысы = Вячеслав Анатольевич Чаус |Басшының түрі = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы |Басшысы2 = Елена Борисовна Дмитренко |Басшының түрі2 = Облыстық кеңестің төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |Жан басына шаққанда ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Тілдері = |Тұрғыны = {{Құлдырау}} 957 665 |Санақ жылы = 2022 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 31,5 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Украиндар|украиндар]] — 93,47 %,<br /> [[Орыстар|орыстар]] — 5,03 %,<br /> [[Беларустар|беларустар]] — 0,58 %<br />([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]]) |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 31 903 |Жер аумағының пайызы = 5,29 |Жер аумағы бойынша орны = 3 |Максималды биіктігі = 223 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Chernihiv in Ukraine (claims hatched).svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = Chernigov oblast location map.svg |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = UA-74 |Сандық идентификаторы = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} |Идентификатор түрі = Марапаттары |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = +380 46 |Пошта индекстері = 14xxx, 15xxx, 16xxx, 17xxx |Интернет-үйшігі = chernigov.ua; cn.ua |Автомобиль коды = СВ, IB, OB, PB |Сайты = https://cg.gov.ua/index.php?tp=main |Сайт тілі = uk |Commons санаты = Chernihiv Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Чернигов облысы''' ({{lang-uk|Чернігівська область}}, ауыз. '''Черниговщина''' ({{lang-uk|Чернігівщина}}) — [[Украина|Украинаның]] орталық бөлігінде орналасқан облыс. Батысында [[Киев облысы|Киев облысымен]], шығысында — [[Сумы облысы|Сумы облысымен]], оңтүстігінде — [[Полтава облысы|Полтава облысымен]], солтүстігінде — [[Беларусь|Беларустің]] [[Гомель облысы|Гомель облысымен]] және Ресейдің [[Брянск облысы|Брянск облысымен]] шектеседі. Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Чернигов]]. Басқа ірі қалалары — [[Нежин]], [[Прилуки]], [[Бахмач]], [[Носовка]] және [[Новгород-Северский]]. == Географиясы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Чернигов облысы]] [[Санат:Украина облыстары]] ct9kzve421axx2t518i287id03hnhra 0 744199 3655450 3523337 2026-09-16T10:39:29Z Makenzis 71333 3655450 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | атауы = Маньема Унион | құрылған = 2005 | стадионы = Stade Joseph Kabila Kabange<br>[[Кинду|Kindu]], [[Конго Демократиялық Республикасы|Конго ДР]] | сыйымдылығы = 10,000 | жарыс = Футболдан чемпионаты | маусым = 2025/26 | орын = 3 орын | pattern_la1 = _southampton1516a | pattern_b1 = _southampton1516a | pattern_ra1 = _southampton1516a | pattern_sh1 = _ger16h | pattern_so1 = _rmcf1415t | leftarm1 = 008000 | body1 = 008000 | rightarm1 = 008000 | shorts1 = FFF000 | socks1 = 008000 | pattern_la2 = _nig14a | pattern_b2 = _nig14a | pattern_ra2 = _nig14a | pattern_sh2 = _southampton1516a | pattern_so2 = _nig10a | leftarm2 = FFF000 | body2 = FFF000 | rightarm2 = FFF000 | shorts2 = 008000 | socks2 = FFF000 }} '''Маньема Унион''' ({{lang-en|Association Sportive Maniema Union}}) — [[Конго Демократиялық Республикасы]]ның Кинду қаласындағы футбол клубы. == Жетістіктері == * '''Конго ДР кубогы''' ** '''Жеңімпаз (3):''' 2007, 2017, 2019 * '''Маньема чемпионаты''' ** '''Жеңімпаз (1):''' 2006 ==Сілтемелер== *[https://int.soccerway.com/teams/congo-dr/maniema-union/10543 AS Maniema Union] [[Санат:Конго Демократиялық Республикасы футбол клубтары]] 5suuhtffvewv7ybn4kiqmtw67j89t1k 0 746540 3654905 3654546 2026-09-15T12:28:01Z Casserium 68287 3654905 wikitext text/x-wiki Бұл тізімде Қазақстанның президенті '''[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]тың жасаған халықаралық сапарлары''' көрсетілген. [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[Ресей]]ге 18, [[Қырғызстан]]ға 7 рет сапар жасаған. [[Қытай]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|АӘБ]], [[Тәжікстан]], [[Түркия]], [[Өзбекстан]]ға 4 рет, [[Әзірбайжан|Әзербайжан]], [[Германия]] және [[АҚШ]]-қа 3 рет сапар жасады. Ең азы [[Армения]], [[Қатар]] және [[Сауд Арабиясы]]на 2 рет сапар жасады. 2022 жылы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 14 елге 24 рет барып рекорды қойды.<ref> https://www.lada.kz/kazakhstan-news/120728-5-let-u-shturvala-skolko-zarubezhnyh-poezdok-sovershil-tokaev-v-kachestve-prezidenta.html</ref> [[Сурет:P20251106DT-0134 President Donald Trump meets with President of the Republic of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev in the Oval Office.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Дональд Трамп]] Ақүйде, 6 қараша 2025]] [[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev and Vladimir Putin (2019-04-03) 08.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] Кремльде өткен баспасөз мәслихатында.]] [[Сурет:Zelenskyi and Tokaev.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Володимир Олександрович Зеленський|Владимир Зеленский]] БҰҰ Бас кеңсесінде, [[Нью-Йорк]].]] == Тізім == {| class="wikitable" |- ! Күні !! Ел !! Қала !! Сапар түрі |- | 3-4 сәуір 2019 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-putinym-v-moskve-366428/ |date=3 апреля 2019|title= Токаев встретился с Путиным в Москве |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref> |- | 14-15 сәуір 2019 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Ташкент]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> {{cite web|url= https://ru.sputnik.kz/20190414/tokaev-uzbekistan-vizit-9827342.html |title= Токаев прибыл с государственным визитом в Ташкент |author=|date= 2019-04-14 |work= ru.sputnik.kz |publisher=|accessdate=2024-11-05|lang=ru}}</ref> |- | 13-14 маусым 2019 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || Жұмыс сапары<ref>[https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-shanhai-yntymaktastyk-uiymynyn-sammitine-katysu-ushin-bishkek-kalasyna-keldi Қазақстан Президенті Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының саммитіне қатысу үшін Бішкек қаласына келді]</ref> |- | 14-15 маусым 2019 || {{Байрақ|Тәжікстан}} || [[Душанбе]] || Жұмыс сапары<ref> [https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-aziyadagy-ozara-is-kimyl-zhane-senim-sharalary-zhonindegi-kenestin-v-sammitine-katysu-ushin-dushan Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңестің V саммитіне қатысу үшін Душанбе қаласына келді]</ref> |- | 11-12 қыркүйек 2019 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Бейжің]] мен [[Ханчжоу]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://www.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezident-kazahstana-kasym-zhomart-tokaev-vstretilsya-s-premerom-gosudarstvennogo-soveta-knr-li-kecyanom</ref> |- | 23 қыркүйек 2019 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Нью-Йорк]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/memleket-basshysy-aksh-tyn-sayasi-zhane-sarapshy-top-okilderimen-kezdesu-otkizdi</ref> |- | 1 қазан 2019 || {{Байрақ|Армения}} || [[Ереван]] || Жұмыс сапары<ref> https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/toqaev-armeniiaga-keldi-301467/</ref> |- | 3 қазан 2019 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Сочи]] || Жұмыс сапары<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4988694-to-aev-sochige-keld.html</ref> |- | 11 қазан 2019 || {{Байрақ|Түрікменстан}} || [[Ашхабад]] || Жұмыс сапары<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-prezidentom-turkmenistana-381355/</ref> |- || 7 қараша 2019 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Омбы]] || Жұмыс сапары<ref>https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226041957/https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske |date=2024-12-26 }}</ref> |- || 27–28 қараша 2019 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://azh.kz/kz/news/view/43431</ref> |- || 5–6 желтоқсан 2019 || {{Байрақ|Германия}} || [[Берлин]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4997749-asym-zhomart-to-aev-germaniya-a-bardy.html</ref> |- || 28–29 қаңтар 2020 || {{Байрақ|БАӘ}} || [[Абу-Даби]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5004451-to-aev-b-r-kken-arab-m-rl-kter-ne-resmi.html</ref> |- || 15 ақпан 2020 || {{Байрақ|Германия}} || [[Мюнхен]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kasym-zhomart-tokaev-kauipsizdik-zhonindegi-56-shy-myunhen-konferenciyasynyn-resmi-ashylu-rasimine-katysty</ref> |- || 24 маусым 2020 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://inbusiness.kz/kz/news/kasym-zhomart-tokaev-maskeuge-zhumys-saparymen-bardy</ref> |- || 19–20 мамыр 2021 || {{Байрақ|Тәжікстан}} || [[Душанбе]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-tazhikstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-ekizhakty-kelissoz-otkizdi-20494</ref> |- || 5 тамыз 2021 || {{Байрақ|Түрікменстан}} || [[Түрікменбашы]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-elderi-basshylarynyn-konsultativtik-kezdesuine-katysty-672755</ref> |- || 16–18 тамыз 2021 || {{Байрақ|Корея Республикасы}} || [[Сеул]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5079403-to-aev-seuldeg-otan-sh-n-shey-t-bol.html</ref> |- || 21 тамыз 2021 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/ru/vstrecha-s-prezidentom-rossiyskoy-federacii-vladimirom-putinym-217177</ref> |- || 10–11 мамыр 2022 || {{Байрақ|Түркия}} || [[Анкара]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kasyim-jomart-tokaev-priletel-v-turtsiyu-468283/</ref> |- || 15 мамыр 2022 || {{Байрақ|БАӘ}} || [[Абу-Даби]] || Жұмыс сапары<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kasyim-jomart-tokaev-vstretilsya-s-prezidentom-oae-468633/</ref> |- || 16 мамыр 2022 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/ru/kasym-zhomart-tokaev-provel-vstrechu-s-prezidentom-rossii-vladimirom-putinym-1642354</ref> |- || 17 маусым 2022 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Санкт-Петербург]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-peterburg-halykaralyk-ekonomikalyk-forumynyn-25-zhyldygyna-arnalgan-zhiynga-katysty-1754832</ref> |- || 19 маусым 2022 || {{Байрақ|Иран}} || [[Тегеран]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-iran-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-195491</ref> |- || 21 маусым 2022 || {{Байрақ|Катар}} || [[Доһа]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kezdesti-2153456</ref> |- || 29 маусым 2022 || {{Байрақ|Түрікменстан}} || [[Түрікменбашы]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-turikmenstan-prezidenti-serdar-berdimuhamedovpen-kezdesti-295469</ref> |- || 21 шілде 2022 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Шолпаната]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylarynyn-iv-konsultativtik-kezdesuinde-soylegen-sozi-2163942</ref> |- || 24 шілде 2022 || {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} || [[Жидда]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-men-saud-arabiyasynyn-tak-murageri-kelissoz-zhurgizdi-2465943</ref> |- || 18 тамыз 2022 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Сочи]] || Жұмыс сапары<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-pribyil-v-sochi-475833/</ref> |- || 24 тамыз 2022 || {{Байрақ|Әзербайжан}} || [[Баку]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-ilham-aliev-keneytilgen-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-2474643</ref> |- || 15–16 қыркүйек 2022 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Самарқан]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-shanhay-yntymaktastyk-uyymyna-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-168386</ref> |- || 19–21 қыркүйек 2022 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Нью-Йорк]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-birikken-ulttar-uyymy-bas-assambleyasynyn-77-sessiyasy-zhalpy-debattarynda-soz-soyledi-2082726</ref> |- || 23 қараша 2022 || {{Байрақ|Армения}} || [[Ереван]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-sessiyasyna-katysty-2310530</ref> |- || 29 қараша 2022 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-resey-federaciyasynyn-prezidenti-vladimir-putinmen-kezdesti-28104031</ref> |- || 29 қараша 2022 || {{Байрақ|Франция}} || [[Париж]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/birlesken-malimdeme-30103621</ref> |- || 9 желтоқсан 2022 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || Жұмыс сапары<ref> https://orda.kz/tokaev-pribyl-s-rabochim-vizitom-v-bishkek/</ref> |- || 22 желтоқсан 2022 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Ташкент]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-ozbekstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-22113913</ref> |- || 9 мамыр 2023 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-9471</ref> |- || 17–19 мамыр 2023 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Сиань]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-pen-khr-toragasy-si-czinpin-kelissoz-zhurgizdi-174406</ref> |- || 2 маусым 2023 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Шолпаната]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylary-men-europalyk-kenes-prezidentinin-ekinshi-kezdesuine-katysty-254251</ref> |- || 3 маусым 2023 || {{Байрақ|Түркия}} || [[Анкара]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-turkiya-prezidenti-rezhep-tayip-erdogandy-ulyktau-rasimine-katysty-352826</ref> |- || 21–24 тамыз 2023 || {{Байрақ|Вьетнам}} || [[Ханой]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-kk-tokaevtyn-vetnam-socialistik-respublikasyna-resmi-saparynyn-korytyndylary-turaly-birlesken-kommyunike-2172826</ref> |- || 14–15 қыркүйек 2023 || {{Байрақ|Тәжікстан}} || [[Душанбе]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ekspo-ortalyk-aziya-2023-kormesine-bardy-1485023</ref> |- || 19–21 қыркүйек 2023 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Нью-Йорк]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-aksh-memleketteri-basshylarynyn-sammitine-katysty-208393</ref> |- || 28–29 қыркүйек 2023 || {{Байрақ|Германия}} || [[Берлин]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-berlin-global-dialogue-forumynda-soz-soyledi-2885636</ref> |- || 17–18 қазан 2023 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Бейжің]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-khr-toragasy-si-czinpinmen-kelissoz-zhurgizdi-1792321</ref> |- || 25-26 желтоқсан 2023 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Санкт-Петербург]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-25111918</ref> |- || 19 қаңтар 2024 || {{Байрақ|Ватикан}} || [[Ватикан]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-s-papoy-rimskim-v-vatikane-523702/</ref> |- || 13-14 ақпан 2024 || {{Байрақ|Катар}} || [[Доһа]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-memleketinin-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kelissoz-zhurgizdi-1411032</ref> |- || 21 ақпан 2024 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Қазан (қала)|Қазан]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-bolashaktyn-oyyndary-halykaralyk-turnirinin-ashylu-rasimine-katysty-2115628</ref> |- || 11-12 наурыз 2024 || {{Байрақ|Әзербайжан}} || [[Баку]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-posetit-s-gosudarstvennyim-vizitom-azerbaydjan-528756/</ref> |- || 5 сәуір 2024 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Хиуа]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-hiua-kalasynyn-tarihi-oryndaryn-aralap-kordi-534114</ref> |- || 9 мамыр 2024 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-94744</ref> |- || 22-24 мамыр 2024 || {{Байрақ|Сингапур}} || [[Сингапур]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-singapur-535970/</ref> |- || 28 қазан 2024 || {{Байрақ|Моңғолия}} || [[Ұланбатыр]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite|title= Президент Токаев посетит Монголию |url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-mongoliyu-552070/|accessdate=28 қазан 2024|lang=ru|work= tengrinews.kz}}</ref> |- || 4 қараша 2024 || {{Байрақ|Франция}} || [[Париж]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> {{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kazahstana-kasyim-jomart-tokaev-pribyil-frantsiyu-552861/ |title= Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев прибыл во Францию |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref> |- |6 қараша 2024 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-priletel-v-kyirgyizstan-553100/|title=Токаев прилетел в Кыргызстан|lang= ru |work= tengrinews.kz|date=2024-11-06|accessdate= 2024-11-19}}</ref> |- |11-12 қараша 2024 || {{Байрақ|Әзербайжан}} || [[Баку]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-bakudegi-duniezhuzilik-klimat-sammitinde-soz-soyledi-121015|title=Қазақстан Президенті Бакудегі Дүниежүзілік климат саммитінде сөз сөйледі|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2024-11-12|accessdate= 2024-11-19}}</ref> |- |18-19 қараша 2024 || {{Байрақ|Сербия}} || [[Белград]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/politika/6456859-kasymzhomart-tokaev-pribyl-s-ofitsialnym-vizitom-v-serbiyu.html|title=Касым-Жомарт Токаев прибыл с официальным визитом в Сербию|lang= ru |work= zakon.kz |date=2024-11-18|accessdate= 2024-11-19}}</ref> |- |20-21 қараша 2024 || {{Байрақ|Мажарстан}} || [[Будапешт]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-budapeshtte-viktor-orbanmen-kelissoz-zhurgizdi-21101540|title=Қасым-Жомарт Тоқаев Будапештте Виктор Орбанмен келіссөз жүргізді|date=2024-11-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}</ref> |- |6-7 желтоқсан 2024 || {{Байрақ|Катар}} || [[Доһа]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-doha-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-7115429|title= Қасым-Жомарт Тоқаев Доха форумының панельдік сессиясына қатысты |date=2024-12-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}</ref> |- || 13 қаңтар 2025 || {{Байрақ|БАӘ}} || [[Абу-Даби]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-baa-prezidenti-sheyh-muhammed-ben-zaid-al-nahayanmen-kezdesti-130596 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев БАӘ Президенті шейх Мұхаммед бен Заид Әл Нахаянмен кездесті |date=2025-01-13|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}</ref> |- || 4 сәуір 2025 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Самарқан]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-europa-odagy-sammitine-katysty-43589 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев «Орталық Азия – Еуропа Одағы» саммитіне қатысты |date=2025-04-04|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 9 мамыр 2025 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-oray-uyymdastyrylgan-askeri-paradka-bardy-944516 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Жеңіс күніне орай ұйымдастырылған әскери парадқа барды |date=2025-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- |21 мамыр 2025 || {{Байрақ|Мажарстан}} || [[Будапешт]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-beyresmi-sammitine-katysty-214377 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммитіне қатысты |date=2025-05-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- || 28–30 шілде 2025 || {{Байрақ|Түркия}} || [[Анкара]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-rezhep-tayip-erdogan-kelissoz-zhurgizdi-2965637 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Режеп Тайип Ердоған келіссөз жүргізді |date=2025-07-29|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 21–22 тамыз 2025 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-sadyr-zhaparov-kelissoz-zhurgizdi-22765 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Садыр Жапаров келіссөз жүргізді |date=2025-08-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- || 31 тамыз–3 қыркүйек 2025 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Тяньцзинь]] мен [[Бейжің]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-shyu-ga-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-otyrysynda-soz-soyledi-184139 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер басшылары кеңесінің отырысында сөз сөйледі |date=2025-09-01|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 21-24 қыркүйек 2025 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Нью-Йорк]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-cameco-korporaciyasynyn-prezidenti-tim-gitceldi-kabyldady-2184133 |title= Мемлекет басшысы Cameco корпорациясының президенті Тим Гитцельді қабылдады |date=2025-09-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- || 6-7 қазан 2025 || {{Байрақ|Әзербайжан}} || [[Габала]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-hii-sammitinde-soz-soyledi-791141 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының ХІІ саммитінде сөз сөйледі |date=2025-10-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 9-10 қазан 2025 || {{Байрақ|Тәжікстан}} || [[Душанбе]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-tazhikstan-prezidenti-emomali-rahmonmen-kezdesu-otkizdi-995055 |title= Мемлекет басшысы Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмонмен кездесу өткізді |date=2025-10-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 6-7 қараша 2025 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Вашингтон]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-aksh-prezidenti-donald-tramppen-kelissoz-zhurgizdi-7105122 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев АҚШ Президенті Дональд Трамппен келіссөз жүргізді |date=2025-11-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 11-12 қараша 2025 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-resey-federaciyasyna-memlekettik-sapary-bastaldy-11105558 |title= Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ресей Федерациясына мемлекеттік сапары басталды |date=2025-11-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 15-16 қараша 2025 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Ташкент]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ozbekstan-prezidenti-shavkat-mirziyoevpen-kelissoz-zhurgizdi-1510570 |title= Мемлекет басшысы Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёевпен келіссөз жүргізді |date=2025-11-15|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 26-27 қараша 2025 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-otyrysyna-katysty-27101134 |title= Мемлекет басшысы ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің отырысына қатысты |date=2025-11-27|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 11-12 желтоқсан 2025 || {{Байрақ|Түрікменстан}} || [[Ашхабад]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-ashhabad-kalasyna-bardy-11112150 |title= Президент Ашхабад қаласына барды |date=2025-12-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 18-20 желтоқсан 2025 || {{Байрақ|Жапония}} || [[Токио]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhaponiya-imperatory-naruhitomen-kezdesti-18115114 |title= Мемлекет басшысы Жапония Императоры Нарухитомен кездесті |date=2025-12-18|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 21-22 желтоқсан 2025 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Санкт-Петербург]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-21113112 |title= Президент Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің шағын құрамдағы отырысына қатысты |date=2025-12-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 22 қаңтар 2026 || {{Байрақ|Швейцария}} || [[Давос]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-beybitshilik-kenesinin-zhargysyna-kol-koydy-2202512 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Бейбітшілік кеңесінің Жарғысына қол қойды |date=2026-01-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 3-4 ақпан 2026 || {{Байрақ|Пәкістан}} || [[Исламабад]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-pakistanga-memlekettik-saparmen-bardy-311934/ |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Пәкістанға мемлекеттік сапармен барды |date=2026-02-03|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 19-20 ақпан 2026 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Вашингтон]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-vashingtonda-otandastarymyzben-kezdesti-1911146 |title= Мемлекет басшысы Вашингтонда отандастарымызбен кездесті |date=2026-02-19|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-19}}</ref> |- | 11 сәуір 2026 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Бұхара]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-ozbekstanga-zhumys-saparymen-bardy-1135714 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Өзбекстанға жұмыс сапарымен барды |date=2026-04-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-11}}</ref> |- | 17 сәуір 2026 || {{Байрақ|Түркия}} || [[Анталия]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-antaliya-diplomatiyalyk-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-173471 |title= Мемлекет басшысы Анталия дипломатиялық форумының панелдік сессиясына қатысты |date=2026-04-17|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-17}}</ref> |- | 9 мамыр 2026 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-vladimir-putinmen-kezdesu-otkizdi-94455 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Владимир Путинмен кездесу өткізді |date=2026-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-05-09}}</ref> |- | 22–24 маусым 2026 || {{Байрақ|Бельгия}} || [[Брюссель]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-belgiyada-turatyn-otandastarmen-kezdesti-2252846 |title= Мемлекет басшысы Бельгияда тұратын отандастармен кездесті |date=2026-06-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-06-22}}</ref> |- | 13 шілде 2026 || {{Байрақ|Катар}} || [[Доһа]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-katar-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kezdesti-1362747 |title=Қазақстан Президенті Қатар Әмірі шейх Тәмим бен Хамад Әл Тәнимен кездесті |date=2026-07-13|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-13}}</ref> |- | 15–17 шілде 2026 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Шанхай]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-kytaydyn-zhetekshi-kompaniyalary-basshylarymen-kezdesti-166319 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Қытайдың жетекші компаниялары басшыларымен кездесті |date=2026-07-16|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-16}}</ref> |- | 25 шілде 2026 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Омбы]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-maydanger-kemel-tokaevka-arnalgan-eskertkish-taktaga-gul-shogyn-koydy-2562559 |title= Мемлекет басшысы майдангер Кемел Тоқаевқа арналған ескерткіш тақтаға гүл шоғын қойды |date=2026-07-25|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-25}}</ref> |- | 31 шілде–1 тамыз 2026 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Шолпаната]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-zhane-azerbayzhan-memleketteri-basshylarynyn-beyresmi-konsultativtik-kezdesuine-katysty-3163914 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Орталық Азия және Әзербайжан мемлекеттері басшыларының бейресми Консультативтік кездесуіне қатысты|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-31}}</ref> |- | 31 тамыз–1 қыркүйек 2026 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ilham-alievpen-kezdesti-3171959 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Ильхам Әлиевпен кездесті|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-08-31}}</ref> |- | 12–13 қыркүйек 2026 || {{Байрақ|Үндістан}} || [[Нью Дели]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-abu-dabidin-tak-murageri-haled-ben-muhammed-al-nahayanmen-kezdesti-1282246 |title= Мемлекет басшысы Абу Дабидің Тақ мұрагері Халед бен Мұхаммед Әл Наһаянмен кездесті|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2026-09-12|accessdate=2026-09-13}}</ref> |- | 14–15 қыркүйек 2026 || {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} || [[Сеул]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-koreyanyn-birkatar-azamatyn-marapattady-148190 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Кореяның бірқатар азаматын марапаттады|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2026-09-14|accessdate=2026-09-14}}</ref> |- |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан сыртқы саясаты]] jjndvlec5mnpuqn6hp8qypf0k8irtzw 3655166 3654905 2026-09-15T18:44:47Z Casserium 68287 [[Арнайы:Үлесі/Casserium|Casserium]] ([[Қатысушы талқылауы:Casserium|талқылауы]]) істеген нөмір 3654905 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]] 3655166 wikitext text/x-wiki Бұл тізімде Қазақстанның президенті '''[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]тың жасаған халықаралық сапарлары''' көрсетілген. [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[Ресей]]ге 18, [[Қырғызстан]]ға 7 рет сапар жасаған. [[Қытай]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|АӘБ]], [[Тәжікстан]], [[Түркия]], [[Өзбекстан]]ға 4 рет, [[Әзірбайжан|Әзербайжан]], [[Германия]] және [[АҚШ]]-қа 3 рет сапар жасады. Ең азы [[Армения]], [[Қатар]] және [[Сауд Арабиясы]]на 2 рет сапар жасады. 2022 жылы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 14 елге 24 рет барып рекорды қойды.<ref> https://www.lada.kz/kazakhstan-news/120728-5-let-u-shturvala-skolko-zarubezhnyh-poezdok-sovershil-tokaev-v-kachestve-prezidenta.html</ref> [[Сурет:P20251106DT-0134 President Donald Trump meets with President of the Republic of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev in the Oval Office.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Дональд Трамп]] Ақүйде, 6 қараша 2025]] [[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev and Vladimir Putin (2019-04-03) 08.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] Кремльде өткен баспасөз мәслихатында.]] [[Сурет:Zelenskyi and Tokaev.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Володимир Олександрович Зеленський|Владимир Зеленский]] БҰҰ Бас кеңсесінде, [[Нью-Йорк]].]] == Тізім == {| class="wikitable" |- ! Күні !! Ел !! Қала !! Сапар түрі |- | 3-4 сәуір 2019 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-putinym-v-moskve-366428/ |date=3 апреля 2019|title= Токаев встретился с Путиным в Москве |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref> |- | 14-15 сәуір 2019 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Ташкент]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> {{cite web|url= https://ru.sputnik.kz/20190414/tokaev-uzbekistan-vizit-9827342.html |title= Токаев прибыл с государственным визитом в Ташкент |author=|date= 2019-04-14 |work= ru.sputnik.kz |publisher=|accessdate=2024-11-05|lang=ru}}</ref> |- | 13-14 маусым 2019 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || Жұмыс сапары<ref>[https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-shanhai-yntymaktastyk-uiymynyn-sammitine-katysu-ushin-bishkek-kalasyna-keldi Қазақстан Президенті Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының саммитіне қатысу үшін Бішкек қаласына келді]</ref> |- | 14-15 маусым 2019 || {{Байрақ|Тәжікстан}} || [[Душанбе]] || Жұмыс сапары<ref> [https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-aziyadagy-ozara-is-kimyl-zhane-senim-sharalary-zhonindegi-kenestin-v-sammitine-katysu-ushin-dushan Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңестің V саммитіне қатысу үшін Душанбе қаласына келді]</ref> |- | 11-12 қыркүйек 2019 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Бейжің]] мен [[Ханчжоу]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://www.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezident-kazahstana-kasym-zhomart-tokaev-vstretilsya-s-premerom-gosudarstvennogo-soveta-knr-li-kecyanom</ref> |- | 23 қыркүйек 2019 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Нью-Йорк]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/memleket-basshysy-aksh-tyn-sayasi-zhane-sarapshy-top-okilderimen-kezdesu-otkizdi</ref> |- | 1 қазан 2019 || {{Байрақ|Армения}} || [[Ереван]] || Жұмыс сапары<ref> https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/toqaev-armeniiaga-keldi-301467/</ref> |- | 3 қазан 2019 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Сочи]] || Жұмыс сапары<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4988694-to-aev-sochige-keld.html</ref> |- | 11 қазан 2019 || {{Байрақ|Түрікменстан}} || [[Ашхабад]] || Жұмыс сапары<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-prezidentom-turkmenistana-381355/</ref> |- || 7 қараша 2019 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Омбы]] || Жұмыс сапары<ref>https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226041957/https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske |date=2024-12-26 }}</ref> |- || 27–28 қараша 2019 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://azh.kz/kz/news/view/43431</ref> |- || 5–6 желтоқсан 2019 || {{Байрақ|Германия}} || [[Берлин]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4997749-asym-zhomart-to-aev-germaniya-a-bardy.html</ref> |- || 28–29 қаңтар 2020 || {{Байрақ|БАӘ}} || [[Абу-Даби]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5004451-to-aev-b-r-kken-arab-m-rl-kter-ne-resmi.html</ref> |- || 15 ақпан 2020 || {{Байрақ|Германия}} || [[Мюнхен]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kasym-zhomart-tokaev-kauipsizdik-zhonindegi-56-shy-myunhen-konferenciyasynyn-resmi-ashylu-rasimine-katysty</ref> |- || 24 маусым 2020 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://inbusiness.kz/kz/news/kasym-zhomart-tokaev-maskeuge-zhumys-saparymen-bardy</ref> |- || 19–20 мамыр 2021 || {{Байрақ|Тәжікстан}} || [[Душанбе]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-tazhikstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-ekizhakty-kelissoz-otkizdi-20494</ref> |- || 5 тамыз 2021 || {{Байрақ|Түрікменстан}} || [[Түрікменбашы]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-elderi-basshylarynyn-konsultativtik-kezdesuine-katysty-672755</ref> |- || 16–18 тамыз 2021 || {{Байрақ|Корея Республикасы}} || [[Сеул]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5079403-to-aev-seuldeg-otan-sh-n-shey-t-bol.html</ref> |- || 21 тамыз 2021 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/ru/vstrecha-s-prezidentom-rossiyskoy-federacii-vladimirom-putinym-217177</ref> |- || 10–11 мамыр 2022 || {{Байрақ|Түркия}} || [[Анкара]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kasyim-jomart-tokaev-priletel-v-turtsiyu-468283/</ref> |- || 15 мамыр 2022 || {{Байрақ|БАӘ}} || [[Абу-Даби]] || Жұмыс сапары<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kasyim-jomart-tokaev-vstretilsya-s-prezidentom-oae-468633/</ref> |- || 16 мамыр 2022 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/ru/kasym-zhomart-tokaev-provel-vstrechu-s-prezidentom-rossii-vladimirom-putinym-1642354</ref> |- || 17 маусым 2022 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Санкт-Петербург]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-peterburg-halykaralyk-ekonomikalyk-forumynyn-25-zhyldygyna-arnalgan-zhiynga-katysty-1754832</ref> |- || 19 маусым 2022 || {{Байрақ|Иран}} || [[Тегеран]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-iran-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-195491</ref> |- || 21 маусым 2022 || {{Байрақ|Катар}} || [[Доһа]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kezdesti-2153456</ref> |- || 29 маусым 2022 || {{Байрақ|Түрікменстан}} || [[Түрікменбашы]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-turikmenstan-prezidenti-serdar-berdimuhamedovpen-kezdesti-295469</ref> |- || 21 шілде 2022 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Шолпаната]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylarynyn-iv-konsultativtik-kezdesuinde-soylegen-sozi-2163942</ref> |- || 24 шілде 2022 || {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} || [[Жидда]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-men-saud-arabiyasynyn-tak-murageri-kelissoz-zhurgizdi-2465943</ref> |- || 18 тамыз 2022 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Сочи]] || Жұмыс сапары<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-pribyil-v-sochi-475833/</ref> |- || 24 тамыз 2022 || {{Байрақ|Әзербайжан}} || [[Баку]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-ilham-aliev-keneytilgen-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-2474643</ref> |- || 15–16 қыркүйек 2022 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Самарқан]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-shanhay-yntymaktastyk-uyymyna-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-168386</ref> |- || 19–21 қыркүйек 2022 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Нью-Йорк]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-birikken-ulttar-uyymy-bas-assambleyasynyn-77-sessiyasy-zhalpy-debattarynda-soz-soyledi-2082726</ref> |- || 23 қараша 2022 || {{Байрақ|Армения}} || [[Ереван]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-sessiyasyna-katysty-2310530</ref> |- || 29 қараша 2022 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-resey-federaciyasynyn-prezidenti-vladimir-putinmen-kezdesti-28104031</ref> |- || 29 қараша 2022 || {{Байрақ|Франция}} || [[Париж]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/birlesken-malimdeme-30103621</ref> |- || 9 желтоқсан 2022 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || Жұмыс сапары<ref> https://orda.kz/tokaev-pribyl-s-rabochim-vizitom-v-bishkek/</ref> |- || 22 желтоқсан 2022 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Ташкент]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-ozbekstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-22113913</ref> |- || 9 мамыр 2023 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-9471</ref> |- || 17–19 мамыр 2023 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Сиань]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-pen-khr-toragasy-si-czinpin-kelissoz-zhurgizdi-174406</ref> |- || 2 маусым 2023 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Шолпаната]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylary-men-europalyk-kenes-prezidentinin-ekinshi-kezdesuine-katysty-254251</ref> |- || 3 маусым 2023 || {{Байрақ|Түркия}} || [[Анкара]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-turkiya-prezidenti-rezhep-tayip-erdogandy-ulyktau-rasimine-katysty-352826</ref> |- || 21–24 тамыз 2023 || {{Байрақ|Вьетнам}} || [[Ханой]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-kk-tokaevtyn-vetnam-socialistik-respublikasyna-resmi-saparynyn-korytyndylary-turaly-birlesken-kommyunike-2172826</ref> |- || 14–15 қыркүйек 2023 || {{Байрақ|Тәжікстан}} || [[Душанбе]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ekspo-ortalyk-aziya-2023-kormesine-bardy-1485023</ref> |- || 19–21 қыркүйек 2023 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Нью-Йорк]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-aksh-memleketteri-basshylarynyn-sammitine-katysty-208393</ref> |- || 28–29 қыркүйек 2023 || {{Байрақ|Германия}} || [[Берлин]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-berlin-global-dialogue-forumynda-soz-soyledi-2885636</ref> |- || 17–18 қазан 2023 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Бейжің]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-khr-toragasy-si-czinpinmen-kelissoz-zhurgizdi-1792321</ref> |- || 25-26 желтоқсан 2023 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Санкт-Петербург]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-25111918</ref> |- || 19 қаңтар 2024 || {{Байрақ|Ватикан}} || [[Ватикан]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-s-papoy-rimskim-v-vatikane-523702/</ref> |- || 13-14 ақпан 2024 || {{Байрақ|Катар}} || [[Доһа]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-memleketinin-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kelissoz-zhurgizdi-1411032</ref> |- || 21 ақпан 2024 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Қазан (қала)|Қазан]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-bolashaktyn-oyyndary-halykaralyk-turnirinin-ashylu-rasimine-katysty-2115628</ref> |- || 11-12 наурыз 2024 || {{Байрақ|Әзербайжан}} || [[Баку]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-posetit-s-gosudarstvennyim-vizitom-azerbaydjan-528756/</ref> |- || 5 сәуір 2024 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Хиуа]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-hiua-kalasynyn-tarihi-oryndaryn-aralap-kordi-534114</ref> |- || 9 мамыр 2024 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-94744</ref> |- || 22-24 мамыр 2024 || {{Байрақ|Сингапур}} || [[Сингапур]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-singapur-535970/</ref> |- || 28 қазан 2024 || {{Байрақ|Моңғолия}} || [[Ұланбатыр]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite|title= Президент Токаев посетит Монголию |url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-mongoliyu-552070/|accessdate=28 қазан 2024|lang=ru|work= tengrinews.kz}}</ref> |- || 4 қараша 2024 || {{Байрақ|Франция}} || [[Париж]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> {{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kazahstana-kasyim-jomart-tokaev-pribyil-frantsiyu-552861/ |title= Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев прибыл во Францию |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref> |- |6 қараша 2024 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-priletel-v-kyirgyizstan-553100/|title=Токаев прилетел в Кыргызстан|lang= ru |work= tengrinews.kz|date=2024-11-06|accessdate= 2024-11-19}}</ref> |- |11-12 қараша 2024 || {{Байрақ|Әзербайжан}} || [[Баку]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-bakudegi-duniezhuzilik-klimat-sammitinde-soz-soyledi-121015|title=Қазақстан Президенті Бакудегі Дүниежүзілік климат саммитінде сөз сөйледі|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2024-11-12|accessdate= 2024-11-19}}</ref> |- |18-19 қараша 2024 || {{Байрақ|Сербия}} || [[Белград]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/politika/6456859-kasymzhomart-tokaev-pribyl-s-ofitsialnym-vizitom-v-serbiyu.html|title=Касым-Жомарт Токаев прибыл с официальным визитом в Сербию|lang= ru |work= zakon.kz |date=2024-11-18|accessdate= 2024-11-19}}</ref> |- |20-21 қараша 2024 || {{Байрақ|Мажарстан}} || [[Будапешт]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-budapeshtte-viktor-orbanmen-kelissoz-zhurgizdi-21101540|title=Қасым-Жомарт Тоқаев Будапештте Виктор Орбанмен келіссөз жүргізді|date=2024-11-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}</ref> |- |6-7 желтоқсан 2024 || {{Байрақ|Катар}} || [[Доһа]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-doha-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-7115429|title= Қасым-Жомарт Тоқаев Доха форумының панельдік сессиясына қатысты |date=2024-12-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}</ref> |- || 13 қаңтар 2025 || {{Байрақ|БАӘ}} || [[Абу-Даби]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-baa-prezidenti-sheyh-muhammed-ben-zaid-al-nahayanmen-kezdesti-130596 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев БАӘ Президенті шейх Мұхаммед бен Заид Әл Нахаянмен кездесті |date=2025-01-13|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}</ref> |- || 4 сәуір 2025 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Самарқан]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-europa-odagy-sammitine-katysty-43589 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев «Орталық Азия – Еуропа Одағы» саммитіне қатысты |date=2025-04-04|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 9 мамыр 2025 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-oray-uyymdastyrylgan-askeri-paradka-bardy-944516 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Жеңіс күніне орай ұйымдастырылған әскери парадқа барды |date=2025-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- |21 мамыр 2025 || {{Байрақ|Мажарстан}} || [[Будапешт]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-beyresmi-sammitine-katysty-214377 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммитіне қатысты |date=2025-05-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- || 28–30 шілде 2025 || {{Байрақ|Түркия}} || [[Анкара]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-rezhep-tayip-erdogan-kelissoz-zhurgizdi-2965637 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Режеп Тайип Ердоған келіссөз жүргізді |date=2025-07-29|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 21–22 тамыз 2025 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-sadyr-zhaparov-kelissoz-zhurgizdi-22765 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Садыр Жапаров келіссөз жүргізді |date=2025-08-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- || 31 тамыз–3 қыркүйек 2025 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Тяньцзинь]] мен [[Бейжің]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-shyu-ga-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-otyrysynda-soz-soyledi-184139 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер басшылары кеңесінің отырысында сөз сөйледі |date=2025-09-01|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 21-24 қыркүйек 2025 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Нью-Йорк]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-cameco-korporaciyasynyn-prezidenti-tim-gitceldi-kabyldady-2184133 |title= Мемлекет басшысы Cameco корпорациясының президенті Тим Гитцельді қабылдады |date=2025-09-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- || 6-7 қазан 2025 || {{Байрақ|Әзербайжан}} || [[Габала]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-hii-sammitinde-soz-soyledi-791141 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының ХІІ саммитінде сөз сөйледі |date=2025-10-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 9-10 қазан 2025 || {{Байрақ|Тәжікстан}} || [[Душанбе]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-tazhikstan-prezidenti-emomali-rahmonmen-kezdesu-otkizdi-995055 |title= Мемлекет басшысы Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмонмен кездесу өткізді |date=2025-10-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 6-7 қараша 2025 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Вашингтон]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-aksh-prezidenti-donald-tramppen-kelissoz-zhurgizdi-7105122 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев АҚШ Президенті Дональд Трамппен келіссөз жүргізді |date=2025-11-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 11-12 қараша 2025 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-resey-federaciyasyna-memlekettik-sapary-bastaldy-11105558 |title= Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ресей Федерациясына мемлекеттік сапары басталды |date=2025-11-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 15-16 қараша 2025 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Ташкент]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ozbekstan-prezidenti-shavkat-mirziyoevpen-kelissoz-zhurgizdi-1510570 |title= Мемлекет басшысы Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёевпен келіссөз жүргізді |date=2025-11-15|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 26-27 қараша 2025 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-otyrysyna-katysty-27101134 |title= Мемлекет басшысы ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің отырысына қатысты |date=2025-11-27|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 11-12 желтоқсан 2025 || {{Байрақ|Түрікменстан}} || [[Ашхабад]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-ashhabad-kalasyna-bardy-11112150 |title= Президент Ашхабад қаласына барды |date=2025-12-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 18-20 желтоқсан 2025 || {{Байрақ|Жапония}} || [[Токио]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhaponiya-imperatory-naruhitomen-kezdesti-18115114 |title= Мемлекет басшысы Жапония Императоры Нарухитомен кездесті |date=2025-12-18|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 21-22 желтоқсан 2025 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Санкт-Петербург]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-21113112 |title= Президент Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің шағын құрамдағы отырысына қатысты |date=2025-12-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 22 қаңтар 2026 || {{Байрақ|Швейцария}} || [[Давос]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-beybitshilik-kenesinin-zhargysyna-kol-koydy-2202512 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Бейбітшілік кеңесінің Жарғысына қол қойды |date=2026-01-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 3-4 ақпан 2026 || {{Байрақ|Пәкістан}} || [[Исламабад]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-pakistanga-memlekettik-saparmen-bardy-311934/ |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Пәкістанға мемлекеттік сапармен барды |date=2026-02-03|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 19-20 ақпан 2026 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Вашингтон]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-vashingtonda-otandastarymyzben-kezdesti-1911146 |title= Мемлекет басшысы Вашингтонда отандастарымызбен кездесті |date=2026-02-19|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-19}}</ref> |- | 11 сәуір 2026 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Бұхара]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-ozbekstanga-zhumys-saparymen-bardy-1135714 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Өзбекстанға жұмыс сапарымен барды |date=2026-04-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-11}}</ref> |- | 17 сәуір 2026 || {{Байрақ|Түркия}} || [[Анталия]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-antaliya-diplomatiyalyk-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-173471 |title= Мемлекет басшысы Анталия дипломатиялық форумының панелдік сессиясына қатысты |date=2026-04-17|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-17}}</ref> |- | 9 мамыр 2026 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-vladimir-putinmen-kezdesu-otkizdi-94455 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Владимир Путинмен кездесу өткізді |date=2026-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-05-09}}</ref> |- | 22–24 маусым 2026 || {{Байрақ|Бельгия}} || [[Брюссель]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-belgiyada-turatyn-otandastarmen-kezdesti-2252846 |title= Мемлекет басшысы Бельгияда тұратын отандастармен кездесті |date=2026-06-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-06-22}}</ref> |- | 13 шілде 2026 || {{Байрақ|Катар}} || [[Доһа]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-katar-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kezdesti-1362747 |title=Қазақстан Президенті Қатар Әмірі шейх Тәмим бен Хамад Әл Тәнимен кездесті |date=2026-07-13|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-13}}</ref> |- | 15–17 шілде 2026 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Шанхай]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-kytaydyn-zhetekshi-kompaniyalary-basshylarymen-kezdesti-166319 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Қытайдың жетекші компаниялары басшыларымен кездесті |date=2026-07-16|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-16}}</ref> |- | 25 шілде 2026 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Омбы]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-maydanger-kemel-tokaevka-arnalgan-eskertkish-taktaga-gul-shogyn-koydy-2562559 |title= Мемлекет басшысы майдангер Кемел Тоқаевқа арналған ескерткіш тақтаға гүл шоғын қойды |date=2026-07-25|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-25}}</ref> |- | 31 шілде–1 тамыз 2026 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Шолпаната]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-zhane-azerbayzhan-memleketteri-basshylarynyn-beyresmi-konsultativtik-kezdesuine-katysty-3163914 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Орталық Азия және Әзербайжан мемлекеттері басшыларының бейресми Консультативтік кездесуіне қатысты|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-31}}</ref> |- | 31 тамыз–1 қыркүйек 2026 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ilham-alievpen-kezdesti-3171959 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Ильхам Әлиевпен кездесті|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-08-31}}</ref> |- | 12–13 қыркүйек 2026 || {{Байрақ|Үндістан}} || [[Нью Дели]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-abu-dabidin-tak-murageri-haled-ben-muhammed-al-nahayanmen-kezdesti-1282246 |title= Мемлекет басшысы Абу Дабидің Тақ мұрагері Халед бен Мұхаммед Әл Наһаянмен кездесті|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2026-09-12|accessdate=2026-09-13}}</ref> |- | 14–16 қыркүйек 2026 || {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} || [[Сеул]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-koreyanyn-birkatar-azamatyn-marapattady-148190 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Кореяның бірқатар азаматын марапаттады|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2026-09-14|accessdate=2026-09-14}}</ref> |- |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан сыртқы саясаты]] fclqqq48q0u0un2zf127z8blksz74ai 0 749102 3655273 3649569 2026-09-16T07:53:06Z Nurken 111493 3655273 wikitext text/x-wiki {{Әулет | атауы = Қасым-Жомарт Тоқаевтың отбасы | шынайы атауы = | таңбасы = | таңба тақырыбы = | таңба ені = | сурет = Kassym-Jomart Tokayev (2024-01-18).jpg | сурет тақырыбы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]], 2024 жыл | сурет ені = | бірнеше сурет = | түр = [[отбасы]] | негізгі үй = | ел = {{байрақ|Қазақстан}}<br>{{байрақ|Ресей}} | мерзімі = | қазіргі аймақ = | бұрынғы атаулар = | этимология = | шыққан жер = | пайда болды = | негізін салушы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | әулет басы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | соңғы билеуші = | соңғы = | резиденция = | тарихи резиденция = | титул = {{Unbulleted list| * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]] * [[Аманат (партия)|Аманат]] төрағасы * [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Сенат төрағасы]] * [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]] * [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] * [[Құрылтай депутаты]] * [[Болгария]]дағы елші }} | қаратпа сөз = | мүшелер = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]], [[Надежда Давыдовна Тоқаева|Надежда Тоқаева]], Тимур Кемел, Қарлыға Ізбастина, басқалары | байланысты мүшелер = [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин|Теміртай Ізбастин]], [[Дана Теміртайқызы Медеуова|Дана Медеуова]], [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]], басқалары | байланысты әулеттер = | ерекшеліктер = | дәстүрлер = | ұран = | ұран аудармасы = | жәдігер = | баспана = | жер иелігі = | ұлты = [[қазақтар]] | тоқтау = | құлауы = | тармағы = | кейінгі әулет = }} [[Сурет:Hands of Kassym-Jomart Tokayev with wedding ring.jpg|нобай|оңға|2019 жылға дейін Қасым-Жомарт Тоқаев қолына жүзік тағып жүретін. [[Надежда Давыдовна Тоқаева|Надежда Тоқаева]]мен ажырасқанда оны тақпайтын болды.<ref name="azattiq" />]] [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстанның екінші президенті]] (2019 жылдан бері) және [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесі]]нің қазіргі төрағасы (2022 жылдан бері) '''Қасым-Жомарт Тоқаевтың отбасы''' [[Ұлы жүз]]дің [[Жалайыр]] тайпасынан шыққан.{{efn|name=ruw|[[Данияр Рахманұлы Әшімбаев|Данияр Әшімбаев]] пен Виталий Хлюпин жазуынша, Тоқаевтың әкесі [[Кемел Тоқаев]] [[Ұлы жүз]]дің [[Жалайыр]] тайпасынан шыққан. Қазақ дәстүрі бойынша Тоқаевтың өзі, оның ағайындылары мен баласы да сол руға жатады.<ref>{{кітап|авторы= [[Данияр Рахманұлы Әшімбаев|Әшімбаев, Д.Р.]]; Хлюпин, В. Н. |тақырыбы= Қазақстан: билік тарихы. Қайта құру тәжірибесі |шынайы атауы= Казахстан: история власти. Опыт реконструкции |орны= Алматы |баспасы= Credos |жыл= 2009 |беттері= 920}}</ref>}} 1980 жылдары{{efn|name=juzik}} Тоқаев [[Надежда Давыдовна Тоқаева|Надежда Давыдовна]]ға үйленді де, олардың жалғыз ұлы Тимур Тоқаев дүниеге келді. Тоқаевтар отбасы Қазақстан [[Қазақстанның мемлекеттік құрылымы|саясаты]], [[Қазақстанның сыртқы саясаты|дипломатиясы]] мен бизнесіндегі ірі ықпалы бар Ізбастиндер әулетімен байланысты; әулет басы [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин|Теміртай Ізбастин]] Тоқаевқа күйеу бала болып келеді. Ізбастин — Қазақстанның [[Болгария]]дағы бұрынғы [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Болгария|елшісі]] және бірнеше бай кәсіпкерлердің, оған қоса [[Құрылтай депутаты]] [[Дана Теміртайқызы Медеуова|Дана Медеуова]]ның әкесі. == Өз отбасы == Қасым-Жомарт Тоқаев [[Ұлы жүз]]дің [[Жалайыр]] тайпасы [[Күшік руы|Күшік]] руынан шыққан.{{efn|name=ruw}} Тоқаевтың шежіресі: Сомбақ – Сүйіндік – Байтоқ – Жылқыайдар – [[Жолбарыс Жылқайдарұлы|Жолбарыс]] (1671–1761) – Қыдырбай – Болтай – Тоқай – [[Кемел Тоқаев|Кемел]] (1923–1986) – Қасым-Жомарт (1953).{{Дереккөзі келтірілмеген}} === Надежда Тоқаева === {{Толық мақала|Надежда Давыдовна Тоқаева}} Тоқаевтың жалғыз және бұрынғы әйелі [[Надежда Давыдовна Тоқаева|Надежда Тоқаева]] 1957 жылғы 27 қыркүйекте [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|Кеңестік Ресей]]дің [[Свердловск облысы]]ндағы [[Төменгі Тагил]] қаласында туған. Ұлты — [[Ашкеназдар|ашкеназ еврей]].<ref>{{Cite web |title= Касым-Жомарт Токаев стал вторым президентом Республики Казахстан 20 марта 2019 года |date= 2019-03-22 |url= https://www.1rre.ru/252357-kasym-zhomart-tokaev-stal-vtorym-prezidentom-respubliki-kazaxstan-20-marta-2019-goda.html |accessdate= 2024-08-02}}</ref> Оқуын [[Ресей мемлекеттік гуманитарлық университеті|Мәскеу тарих және мұрағат институты]]нда бітірген. Надежда Давыдовна [[Қасым-Жомарт Тоқаев президенттігі|күйеуі президенттігі]]нің басына қарай, шамамен 2020 жылы Тоқаевпен ажырасты.{{efn|Тоқаевтардың нақты үйленген, не ажырасқан жылдары белгісіз. 2019 жылы Тоқаевтың қолында жүзік байқалды, алайда кейінгі суреттерде ол жоқ болды, сондықтан да Тоқаевтардың 2019 жылдан кейін ғана ажырасқан деген болжам бар.<ref name="azattiq">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/mister-kemel-tokayev-family/31652350.html |title= "Кемел мырза". Тоқаев отбасын Ресеймен не байланыстырады? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Добрынин, Сергей және Крутов, Марк |date= 2022-01-13 |accessdate= 2024-08-02}}</ref>|name=juzik}} 2005 жылы Тоқаева [[Мәскеу]]де тұрғын үйді жалға беретін жеке кәсіпкер ретінде тіркелді. Қасым-Жомарт Тоқаевпен ажырасуына Тоқаеваның [[ресей]]лік азаматтығы себеп болған деген болжамдар бар.<ref name="azattiq" /> === Тимур Тоқаев === Қасым-Жомарт пен Надежда Тоқаевтардың жалғыз ұлы Тимур Тоқаев<ref name="aktobe">{{Cite web|url= http://aktobetimes.kz/pravaya-verhnyaya-novost/7368-zhena-syn-i-otec-prezidenta-tokaeva-kto-oni.html |title= Жена, сын и отец президента Токаева - кто они? |lang= ru |publisher= Aktobe Times |date= 2019-03-29 |accessdate= 2024-08-02}}</ref><ref>{{cite web|url= http://androha.ru/novosti/tokaeva-nadejda-davydovna-kakova-biografiia-vozrast-foto-socseti.html |title= Токаева Надежда Давыдовна: какова биография, возраст, фото, соцсети? |date= 2019-03-22 |work= androha.ru}}</ref><ref>{{cite web|url= https://cultmoscow.com/novosti/tokaeva-nadejda-davydovna-kakova-biografiia-vozrast-foto-socseti/ |title= Токаева Надежда Давыдовна: какова биография, возраст, фото, соцсети? |lang= ru |date= 2019-03-21 |publisher= Культурная Москва}}</ref> 1984 жылғы 15 ақпанда туған. Тимур [[Қасым-Жомарт Тоқаев президенттігі]]нің басында, 2019 жылы тегін Кемел деп ауыстырды.<ref name="kemeletip">{{Cite web|url= https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4997314-to-aevty-ly-teg-n-kemel-et-p-zgertt.html |title= Тоқаевтың ұлы тегін Кемел етіп өзгертті |lang= kk |work= kaz.zakon.kz |date= 2019-12-03 |accessdate= 2024-11-25}}</ref> Қазір ол атасы Кемел Тоқаевтың қорына ие.<ref name="semya" /> Тимур Кемел — [[Леман колледжі]]нің ([[Женева]], [[Швейцария]]), [[Вебстер университеті]]нің (Беллевю, [[Швейцария]]) және [[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы|Ресей Сыртқы істер министрлігі Дипломатиялық академиясы]]ның түлегі, [[саясаттану]] ғылымдарының кандидаты (2009 жылдан бастап). Әйелі — Елдана Сейітқалиқызы Шалабаева ([[Бәтима Есмұратқызы Зәуірбекова|Бәтима Зәуірбекова]] мен Сейітқали Шалабаевтың қызы).<ref>{{Cite web|url= https://www.svoboda.org/a/mister-kemel-kak-semya-tokayeva-svyazana-s-rossiyej/31651217.html |title= Мистер Кемел. Как семья Токаева связана с Россией |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Сошников, Андрей; Добрынин, Сергей; Крутов, Марк және Баранюк, Юрий |date= 2022-01-12 |accessdate= 2024-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://stuki-druki.com/authors/Tokaev-Kasim-Zhomart.php |title= Касым-Жомарт Токаев - биография, новости, личная жизнь |lang= ru |publisher= stuki-druki.com |date= 2022-01-11 |accessdate= 2024-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://kz.expert/en/news/analitika/1466_the_presidents_beloved_city |title= The Presidents' Beloved City |lang= en |publisher= kz.expert |author= Тихонов, Алексей |date= 2019-05-07}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210305162320/https://kz.expert/en/news/analitika/1466_the_presidents_beloved_city |date= 2021-03-05}}</ref> == Ата-анасы == === Кемел Тоқаев === {{Толық мақала|Кемел Тоқаев}} Қасым-Жомарт Тоқаевтың әкесі Кемел Тоқаев 1923 жылғы 2 қазанда дүниеге келген. Ол — кеңестік жазушы, «қазақ детективінің атасы»<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/175375-qazaq-detektivininh-atasy-kemel-toqaev |title= Қазақ детективінің атасы - Кемел Тоқаев |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |last= Ниязбек |first= Рафаэль |date= 2018-10-02 |accessdate= 2024-11-25}}</ref> және [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері.<ref name="qarligac1" /> [[Қасым-Жомарт Тоқаев президенттігі|Ұлының президенттігі]] кезінде Кемел Тоқаевтың әдебиеті жаңа назарға тап болып, жазушыға берілген мақтаулар өсе кетті. [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] Тоқаевтың шығармашылығын «қазақ әдебиетінің алтын қорына қосылатын құнды қазына» деп те атады. Бұл сияқты өзгерістерді кіші Тоқаев президенттігімен байланыстырған [[Азаттық радиосы]] оны «кемелдену» деп, жазушы Тоқаев айналасында жеке басықа табыну пайда болмақ деп уайымдады.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-kemel-toqaev-debate-president-s-father-cult-of-personality/32701152.html |title= Тағы да жеке басқа табыну ма? Президенттің әкесі Кемел Тоқаевқа мадақ неге жиі айтылып кетті? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |last= Риклтон |first= Крис |date= 2023-11-27 |accessdate= 2024-11-25}}</ref> Кемел Тоқаев 1920 жылы туған ағасы Қасым Болтаевпен бірге ерте жетім қалды. 1942 жылғы 22 ақпанда Болтаев [[Ұлы Отан соғысы]]ның құрбаны болған. Кемел Тоқаев пен Тұрар Шабарбаева некесінен ұл бала туғанда, оған Болтаевтың Қасым есімі мен Шабарбаеваның өзі берген Жомарт есімдері берілді.<ref>{{Cite web|url= https://time.kz/fresh/aktualno/2023/05/09/kasym-zhomart-tokaev-chtit-pamyat-svyashhennyj-dolg |title= Касым-Жомарт Токаев: Чтить память - священный долг |lang= ru |work= time.kz |last= Гаранин |first= Григорий |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-11-27}}</ref> === Тұрар Шабарбаева === Қасым-Жомарт Тоқаевтың анасы, Тұрар Шабарбаева (1931–2000) [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Алматы шет тілдері педагогикалық институты]]нда жұмыс істеген.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/president/president |title= Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-11-27}}</ref> Қасым-Жомарттың ағайындысы Бақытбек<ref name="baqitbek">{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20230517/toqaev-70-ke-toldy-prezidenttin-sirek-kezdesetin-suretteri-men-qyzyqty-derekter-34958917.html |title= Тоқаев 70-ке толды: президенттің сирек кездесетін суреттері мен қызықты деректер |lang= kk |publisher= [[SPUTNIK]] |date= 2023-05-17 |accessdate= 2024-11-27}}</ref> пен Қанат және қарындастары Қарлыға<ref name="elci" /> мен Қарлығаш<ref name="qarligac1">{{Cite web |url=http://nomad.su/?a=15-201310220016 |title=Славный сын Жетысу {{!}} Номад {{!}} 22.10.2013 |lang=ru |work=nomad.su |accessdate=2019-11-01}} {{Wayback|date=2018-07-02 |url= https://web.archive.org/web/20180702201807/http://nomad.su/?a=15-201310220016}}</ref><ref name="qarligac2">{{Cite web |url=https://search.rsl.ru/ru/record/01000169072 |title=Токаева, Карлыгаш Кемелевна, Российско-казахстанский геостратегический альянс в становлении неконфронтационной системы региональных отношений в Центральной и Средней Азии : диссертация |lang=ru |work= search.rsl.ru |accessdate=2019-11-01}} {{Wayback|date=2019-11-01 |url=https://web.archive.org/web/20191101130901/https://search.rsl.ru/ru/record/01000169072}}</ref> бар.{{efn|Тұрар Шабарбаева мен Кемел Тоқаевтың төрт баласы болғаны хабарланған.<ref>{{Cite web|url= https://elibrary.kaznu.kz/wp-content/uploads/2021/11/mysl.-kniga-ob-otce.pdf |title= Книга об отце |lang= ru |work= elibrary.kaznu.kz |accessdate= 2024-11-27}}</ref>}} == Өзге де туыстары == === Ізбастиндер әулеті === {{Тағы қараңыз|Теміртай Рымтайұлы Ізбастин}} Тоқаевтың қарындасы Қарлыға Ізбастина қазақстандық дипломат пен кәсіпкер [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин]]ге үйленген.<ref name="elci" /> 2019 жылғы қарашада<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/212548-temirtay-izbastin-qazaqstannynh-bolgariyadaghy-elshisi-bolyp-taghayyndaldy |title= Теміртай Ізбастин Қазақстанның Болгариядағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2019-10-01 |accessdate= 2024-11-25}}</ref> Тоқаев Ізбастинды Қазақстанның [[Болгария]]дағы [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Болгария|елшісі]] етіп қайта тағайындады. 2022 жылғы 9 желтоқсанда ол бұл лауазымынан айырылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-temirtay-rymtayuly-izbastin-kazakstan-respublikasynyn-bolgariya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-911141 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Теміртай Рымтайұлы Ізбастин Қазақстан Республикасының Болгария Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |last= Тоқаев |first= Қасым-Жомарт |date= 2022-12-09 |accessdate= 2024-11-25}}</ref> Ізбастин дипломатиямен 1994 жылдан айналысып келеді.<ref name="elci">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/30248021.html |title= Тоқаев өзінің күйеу баласын Қазақстанның Болгариядағы елшісі етіп тағайындады |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2019-11-01 |accessdate= 2024-11-25}}</ref> Ізбастинның балалары мемлекеттік қызметте болып жатады, бизнеспен айналысады.<ref name="semya" /> Ізбастиннің бір қызы, [[Саясаттану|саяси ғылымдар]] докторы мен бұрынғы проректор және кенші [[Дана Теміртайқызы Медеуова]] Қазақстанда да, [[Болгария]]да да бизнес жасайды. Болгарияда ол Dami Investment, Dami International және SD Property Investments компанияларына, [[Астана]]да «Сал-сері» арт-галереясына және Funny school балаларды дамыту орталығына ие. [[Чехия]]да бауыры Бекет Ізбастинмен Дана Теміртайқызының жылжымайтын мүлікті жалға беретін екі компаниясы бар. Медеуованың жеке кәсіпкерлік шотына 2021 жылы ғана 55 жарым миллиард теңге қаржы түскен.<ref name="semya" /> 2026 жылы Медеуова [[Құрылтай депутаты]] болып сайланды. [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|Қаңтар оқиғасы]]нан кейін Ізбастинның ұлы Қаныш Ізбастин [[Бәйтерек (холдинг)|Бәйтерек ұлттық холдингі]] басқарма басшысының бірінші орынбасары қызметінен кетті. Қаныш — аты-шулы [[Қорғас ісі]]нен кейін отставкасын жариялауға мәжбүр болған Қозы-Көрпеш Кәрібозовтың күйеу баласы. Бұрын [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] төрағасының орынбасары болған. Әйелінің [[Майами]]да 136 шаршы метрлік пәтері бар.<ref name="semya" /> Теміртай Ізбастиннің кенже ұлы Бекет Ізбастин — [[ҚазМұнайГаз]]ға қарасты PSA компаниясының бас директоры. Бұл — жылдық бюджеті 1 триллион теңгеден асатын ірі мекеме.<ref name="semya" /> Мұхамед Ізбастин — кәсіпкер. Мұхамед 2022 жылы [[Қазақстан халқына]] қорына 100 миллион теңге аударған. Таза кірісі жүз миллиондап саналды, нағашысы Тимур Кемелмен бірге жұмыс істейді.<ref name="semya" /> == Иелігі == Қасым-Жомарт Тоқаев есіміне жазылған [[Алматы]]ның [[Алмалы ауданы]]нда ауданы 1 500 астам шаршы метр үй мен 3 000 шаршы метр жер бар. 2022 жылғы ақпанның басына қарай осы үй сатылып жатқан, оның сол кездегі бағасы 1 миллиард 900 миллион теңге еді. Тоқаевтың бұл үйге дәл қазір иелік ететінін риэлтордың жоққа шығарғанына қарамастан, [[Азаттық радиосы]]ның зерттеуінше бұл жер сол кезде Тоқаев атына әлі де жазылған болатын.<ref name="semya">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/toqaevtyn-almatydagy-qupiya-uii-tuystarynyn-biznesi/31805093.html |title= Азаттық зерттеуі: Тоқаевтың Алматыдағы құпия үйі. Туыстарының бизнесі |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |last= Қайыртайұлы |first= Манас |date= 2022-04-19 |accessdate= 2024-11-23}}</ref> Алматыдағы Абай даңғылы мен Желтоқсан көшесінің қиылысында орналасқан [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]]нің бұрынғы ғимаратына Тоқаев қарындасы Қарлыға Ізбастинаның Meerbusch компаниясы иелік етеді. Компания бұл үйді өз шын бағасымен салыстырғанда аса төмен саналатын 280 миллион теңгеге алды. Компания құрылтайшыларының қатарында Ізбастинаның қызы [[Дана Теміртайқызы Медеуова|Дана Медеуова]] да бар.<ref name="semya" /> 1998 жылы Тоқаевтың әйелі [[Надежда Давыдовна Тоқаева|Надежда Тоқаева]] саяси тұрғыдан әшкереленген тұлға ретінде танылмағанына қарамастан ұлы Тимурмен бірге [[Credit Suisse]] банктік шотын ашты. 2005 жылы Тоқаева шотындағы ақша 1.5 миллион АҚШ долларын құрап, шыңына жетті. Күйеуі Біріккен Ұлттар Ұйымының Женевадағы кеңсесінің бас директоры болғанынан кейін 2012 жылы есепшот жабылды да, отбасы [[Британдық Вирджин аралдары]]нда 5 миллион доллар активтерімен бірге Женева мен Мәскеудегі 7.7 миллион долларлық мүліктері бар оффшорлық компаниялар ашты.<ref>{{Cite news |title= The Offshore Secrets of Kazakhstan's President Tokayev |lang= en |url= https://www.occrp.org/en/suisse-secrets/the-offshore-secrets-of-kazakhstans-president-tokayev |work= occrp.org |accessdate= 2022-02-21}}</ref> Тоқаевтардың ұлы Тимур Кемел (туғанында Тоқаев)<ref name="kemeletip" /> — [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] інісі Шалқар Нұртілеудің бизнес-серіктесі. Кемел иеленетін «Фортиус» компаниясына бұрын Шалқар Әбуғалиұлы иелік ететін. Мұрат Нұртілеудің өмірбаяны мен Тоқаев өмірбаяны арасындағы ұқсақтықтардан Мұрат Әбуғалиұлы «Тоқаевтың сенімді адамы» деп те аталып кетті.<ref name="semya" /> Кемел — бүкіл [[Шығыс Қазақстан облысы]]н энергиямен қамтамасыз ететін компанияның жанама түрдегі құрылтайшысы. Тимурдың жиені Мұхамед Ізбастин бұл директорлар кеңесіне мүше болып кіреді. «Біріккен энергосервистік компанияның» 2021 жылғы қаржылық пайдасы 138 миллиард теңге еді.<ref name="semya" /> 2013 жылы [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин|Теміртай Ізбастин]]нің ұлы Мұхамед Тимурмен бірге [[Атырау облысы]]нда «Аби Петролеум Кэпитал» компаниясының құрылтайшылары болды.<ref name="elci" /> == Мүшелері == === Кесте === {{Tree chart/start|align=center}} {{Tree chart| | | |Toqay |Toqay=Тоқай}} {{Tree chart| | | |)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.|Toqay=Тоқай}} {{Tree chart| | | |Kemel |-|v|-| Turar ||||Qasim| |Kemel=[[Кемел Тоқаев]]|Turar=Тұрар Шабарбаева|Qasim=Қасым Болтаев}} {{Tree chart| | | | | | | |)|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.}} {{Tree chart| | | Nadezhda |v| Toqaev||||Qarliga|-|v|Temirtay||Qarligac||Baqitbek||Qanat|Nadezhda=[[Надежда Давыдовна Тоқаева|Надежда Тоқаева]]|Toqaev=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]|Qarliga=Қарлыға Ізбастина|Temirtay=[[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин|Теміртай Ізбастин]]|Qarligac=Қарлығаш Тоқаева|Baqitbek=Бақытбек Тоқаев|Qanat=Қанат Тоқаев}} {{Tree chart| |||||!|||| | | |,|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.}} {{Tree chart| ||||Timur|-|Eldana||Dana||Qanyc||Muhamed||Beket|Timur=Тимур Кемел|Eldana=Елдана Шалабаева|Dana=[[Дана Теміртайқызы Медеуова|Дана Медеуова]]|Qanyc=Қаныш Ізбастин|Muhamed=Мұхамед Ізбастин|Beket=Бекет Ізбастин}} {{Tree chart/end}} === Тізім === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Туғаны !Қайтыс<br>болғаны !Аты-жөні !Қасым-Жомарт<br>Тоқаевқа туыстығы !Лауазымы !Мамандығы !Мемлекет !Дереккөз |- |colspan=9|'''Өз туыстары''' |- |1923 |1986 |[[Кемел Тоқаев]] |Тоқаевтың әкесі |«Ведомостар» газетінің бас редакторы <br>{{Small|(1960–1977)}} |жазушы |{{байрақ|КСРО}} |<ref>{{Cite web|url= https://kemel-qalamger.kz/?p=1291&lang=ru |title= Кемель Токаев |lang= ru |work= kemel-qalamger.kz |accessdate= 2024-11-25}}</ref> |- |1931 |2000 |Тұрар Шабарбаева |Тоқаевтың анасы | |оқытушы |{{байрақ|КСРО}}<br>{{байрақ|Қазақстан}} | |- |1953 | |'''[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]''' |Өзі |[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]<br>{{Small|(2019 бастап)}}<br>[[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Сенат төрағасы]]<br>{{Small|(2013–2019, <br>2007–2011)}}<br>[[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] бас хатшысының орынбасары<br>{{Small|(2011–2013)}}<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]]<br>{{Small|(2002–2007, <br>1994–1999)}}<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]]<br>{{Small|(1999–2002)}} |дипломат, саясаткер |{{байрақ|КСРО}}<br>{{байрақ|Қазақстан}} | |- |1957 | |[[Надежда Давыдовна Тоқаева]] |Тоқаевтың ажырасқан әйелі |[[Қазақстанның бірінші ханымы]]<br>{{small|(2019–2020)}}{{efn|name=juzik}} |кәсіпкер |{{байрақ|Ресей}} |<ref name="azattiq" /> |- |1984 | |Тимур Қасымжомартұлы Кемел (Тоқаев) |Тоқаевтың ұлы |Кемел Тоқаев атындағы қайырымдылық қорының басшысы |кәсіпкер |{{байрақ|Қазақстан}}<br>{{байрақ|Ресей}} |<ref name="semya" /> |- |1984 | |Елдана Сейітқалиқызы Кемел (Шалабаева) |Тоқаевтың келіні | | | |<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-switzerland-how-tokayevs-renovated-the-hall-in-geneva/32057731.html |title= «Высокое искусство по высокой цене». Как Токаевы ремонтировали зал в Женеве и обогатили родню |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-09-30 |accessdate= 2024-11-27}}</ref> |- | | |Сейітқали Исақұлұлы Шалабаев |Тоқаевтың құдасы |О. Таңсықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжінің директоры<br>{{small|(2021 жылға дейін)}} |өнертанушы |{{байрақ|КСРО}}<br>{{байрақ|Қазақстан}} |<ref>{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/document/?doc_id=38553311 |title= Айгуль Жансерикова назначена директором Алматинского колледжа декоративно-прикладного искусства имени Орала Тансыкбаева |lang= ru |publisher= online.zakon.kz |date= 2021-03-01 |accessdate= 2025-05-31}}</ref> |- |1946 | |[[Бәтима Зәуірбекова|Бәтима Есмұратқызы Зәуірбекова]] |Тоқаевтың құдағиы | |гобеленші |{{байрақ|КСРО}}<br>{{байрақ|Қазақстан}} | |- |1960 | |Қарлығаш Кемелқызы Тоқаева |Тоқаевтың қарындасы | | |{{байрақ|КСРО}}<br>{{байрақ|Қазақстан}} |<ref name="qarligac1" /><ref name="qarligac2" /> |- | | |Бақытбек Кемелұлы Тоқаев |Тоқаевтың інісі | | |{{байрақ|КСРО}}<br>{{байрақ|Қазақстан}} |<ref name="baqitbek" /> |- | | |Қанат Кемелұлы Тоқаев |Тоқаевтың інісі | | |{{байрақ|КСРО}}<br>{{байрақ|Қазақстан}} | |- |1956 | |Қарлыға Кемелқызы Ізбастина |Тоқаевтың қарындасы |— |кәсіпкер |{{байрақ|Қазақстан}} |<ref name="semya" /><ref name="izbastinz">{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=35114003 |title= Избастин Темиртай Рымтаевич (персональная справка) |lang= ru |work= online.zakon.kz |accessdate= 2024-11-27}}</ref> |- |colspan=9|'''Басқа туыстары''' |- |1957 | |[[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин]] |Тоқаевтың күйеу баласы, Қарлыға Ізбастинаның күйеуі |[[Қазақстан елшілерінің тізімі#Болгария|Болгариядағы елші]]<br>{{small|(2009–2022)}} |дипломат |{{байрақ|Қазақстан}}<br>{{байрақ|Болгария}} | rowspan=4|<ref name="semya" /> |- |1978 | |[[Дана Теміртайқызы Медеуова]] (Ізбастина) |Теміртай Ізбастинның қызы |[[Құрылтай депутаты]]<br>{{small|(2026–)}}<br>[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нің проректоры<br>{{small|(2008–2012)}} |кенші, саясаттанушы, кәсіпкер, саясаткер |{{байрақ|Қазақстан}}<br>{{байрақ|Болгария}} |- |1981 | |Қаныш Теміртайұлы Ізбастин |Теміртай Ізбастинның ұлы |[[Бәйтерек (холдинг)|Бәйтерек холдингі]] басшысының бірінші орынбасары<br>{{small|(2021–2022)}}<br>[[Самұрық-Қазына]] қорының басқарушы директоры <br>{{small|(2013–2015)}} |саясаткер, кәсіпкер |{{байрақ|Қазақстан}} |- |1984 | |Бекет Теміртайұлы Ізбастин |Теміртай Ізбастинның ұлы |«PSA» ЖШС бас директоры<br>{{small|(2019 бастап)}} |саясаткер, кәсіпкер |{{байрақ|Қазақстан}} |- |1983 | |Мұхамед Теміртайұлы Ізбастин |Теміртай Ізбастинның ұлы |[[Қазақстан киберспорт федерациясы]]ның президенті<br>{{small|(2026 бастап)}} |кәсіпкер |{{байрақ|Қазақстан}} |<ref>[https://qcf.kz/muhamed-izbastin-izbran-prezidentom-qazaq-cybersport-federation-2/ Мухамед Избастин избран президентом Казахстанской федерации киберспорта]</ref> |- |1958 | |Елена Николаевна Казутина |Надежда Тоқаеваның немере сіңлісі |Сақтандыру төлемдеріне кепілдік беру қорының бас есепшісі<br>{{small|(2024 бастап)}} |есепші |{{байрақ|Қазақстан}} |rowspan=2|<ref name="kazutin">[https://www.facebook.com/groups/KZUSA/posts/3269517396525202/ Племянники Токаева и родственники его жены. Кто рулит в Самрук-Казына]</ref> |- |1982 | |Николай Юрьевич Казутин |Елена Казутинаның ұлы |[[Самұрық-Қазына]] қорының басқарушы директоры<br>{{small|(2022 бастап)}} |есепші |{{байрақ|Қазақстан}} |- |- |1982 | |Ботагөз Қозы-Көрпешқызы Өмір (Кәрбозова) |Қаныш Ізбастиннің жұбайы, Қарлыға Ізбастинаның келіні | | |{{байрақ|Қазақстан}} |<ref>[https://kase.kz/files/emitters/PRKR/prkraf_2_2017.pdf Список аффилированных лиц акционерного общества "Национальная компания "Продовольственная контрактная корпорация"]</ref><ref>[https://pk.uchet.kz/search/iin/820914400016 ИП Карбузова Б.К.]</ref> |- |1959 | |[[Қозы-Көрпеш Жапарханұлы Кәрбозов]] |Қаныш Ізбастиннің қайын атасы, Қарлыға Ізбастинаның құдасы |«KMG-Security» ЖШС бас директоры<br>{{small|(2022 бастап)}}<br>Кедендік бақылау комитетінің төрағасы<br>{{small|(2007—2011)}}<br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] төрағасының орынбасары<br>{{small|(2003—2007)}} |заңгер, экономист |{{байрақ|Қазақстан}} |<ref name="semya" /> |} == Тағы қараңыз == * [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаев| Отбасы]] [[Санат:Қазақстан президенттерінің отбасылары|Тоқаев]] [[Санат:Саяси әулеттер|Тоқаев]] 9cjfnecjke9fhqhyw3ih3xls032ck75 0 762809 3655175 3492084 2026-09-16T01:16:41Z Naikii2015 158306 Қолтаңбасы 3655175 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = губернатор | Қазақша есімі = Геннадий Адольфович Кернес | Шынайы есімі = Геннадій Адольфович Кернес | Суреті = Кернес Геннадий.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2010 | Титулы = 5-[[Харьков]] мэрі | Ту = Coat of arms of Kharkiv.svg | Ту2 = Kharkiv-town-flag.svg | Басқара бастады = 24 қараша 2010 | Басқаруын аяқтады = 16 желтоқсан 2020 | Ізашары = [[Михаил Маркович Добкин|Михаил Добкин]] | Ізбасары = [[Игорь Александрович Терехов|Игорь Терехов]] | Титулы_2 = [[Кернес блогі — Сәтті Харьков]] төрағасы | Ту_2 = Политическая партия Успешный Харьков лого.png | Ту2_2 = Flag of Ukraine.svg | Басқара бастады_2 = 17 қазан 2019 | Басқаруын аяқтады_2 = 16 желтоқсан 2020 | Ізашары_2 = лауазымы ыдырады | Ізбасары_2 = [[Игорь Александрович Терехов|Игорь Терехов]] | Туған күні = 27.6.1959 | Туған жері = {{туғанжері|Харьков|Харьковте}}, [[Харьков облысы]], [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 16.12.2020 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Берлин|Берлинде}}, [[Германия]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = [[Кернес блогі — Сәтті Харьков]] (2016 жылдан)<br>{{Collapsible list | title = Қалғаны | [[Аймақтар партиясы]] (–2014) | [[Жандану (партия, Украина)|Жандану]] | [[Істерге сен]] | [[Бейбітшілік және даму партиясы (Украина)|Бейбітшілік және даму партиясы]] }} | Білімі = [[Ярослав Мудрый атындағы Ұлттық заң университеті]]<br>[[Харьков ұлттық экономика университеті]] | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = Hennadiy Kernes signature.svg | Сайты = | Commons = Gennady Kernes | Марапаттары = {{Қатар |{{3 дәрежелі Қызметі үшін ордені (Украина)}} }} }} '''Геннадий Адольфович Кернес''' ({{lang-uk|Геннадій Адольфович Кернес}}; [[27 маусым]] [[1959 жыл]],<ref name=LIGA/> [[Харьков]] – [[16 желтоқсан]] [[2020 жыл]], [[Берлин]]) — [[Украина|украиндық]] саясаткер, 2010 жылғы 24 қарашадан<ref name="246371 Keys Kernes"/> 2020 жылғы 16 желтоқсандағы өліміне дейін [[Харьков]] мэрі.<ref name="3156284kharkiv"> * {{Cite web|url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3156284-kharkiv-mayor-kernes-dies.html |title=Kharkiv mayor Kernes dies |language=en |publisher=[[Укрінформ]] |date=2020-12-16}} * {{Cite web|url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-54502494 |title=Помер Геннадій Кернес: мер Харкова, який виграв вибори з реанімації |language=uk |publisher=[[BBC]] |date=2020-12-17}}</ref> Бұрын Кернес [[Харьков қалалық кеңесі]]нің төрағасы (2002, 2006 – 2010) болған. == Ерте жылдары == Кернес [[еврейлер]] отбасында<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/ukraine-politician-kernes/prominent-ukrainian-politician-dies-from-covid-19-complications-idUSL1N2IX14W |title=Prominent Ukrainian politician dies from COVID-19 complications |language=en |publisher=[[Reuters]] |date=2020-12-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jta.org/2020/12/18/bonds-of-life/popular-ukrainian-mayor-gennady-kernes-survived-a-sniper-attack-but-succumbed-to-covid |title=Popular Ukrainian mayor Gennady Kernes survived a sniper attack but succumbed to COVID |language=en |publisher=Jewish Telegraphic Agency |date=2020-12-18 |quote=Kernes — who has said that he is proud to be Jewish, despite being nonobservant and married to a non-Jewish woman}}</ref> [[Харьков]]те дүниеге келген. Әкесі — Адольф Лазаревич Кернес, анасы — Анна Абрамовна.<ref name="kernesTASSbio">{{Cite web|url=https://tass.ru/encyclopedia/person/kernes-gennadiy-adolfovich |title=Kernes, Gennady Adolfovich |publisher=[[TASS]] |language=en}}</ref> Кернес [[Ярослав Мудрый атындағы Ұлттық заң университеті]]н заңгер мамандығына, [[Харьков ұлттық экономика университеті]]н мемлекеттік басқару мамандығына тәмамдаған.<ref name="slovoidilo"/> Ол еңбек жолын 1977 жылы Харьковтегі «Світло шахтаря» («Шахтёр жарығы») зауытында бастады.<ref name="kernesTASSbio"/> 1977 жылдан 1979 жылға дейін Кернес Харьковте механика үйренді.<ref name="Шульц7330">{{Cite web|url=http://tyzhden.ua/Publication/7330 |title=Знайомтеся: Геннадій Адольфович. Ким є основний претендент на крісло мера Харкова |language=uk |author=Аркадій Шульц |publisher=[[Тиждень]], №40 (153) |date=2010-10-01}}</ref> == Кәсіпкер мансабы == 1979 жылдан 1990 жылға дейін Кернес түрлі кәсіпкерлікте жұмыс істеді.<ref name="slovoidilo" /> Ресми өмірбаянынша, Кернестің мансабы 1977 жылы басталды.<ref name=LIGA /> Кернес 1992 жылдан 1994 жылға дейін Acceptor өндіріс және сауда компаниясына басшылық етті.<ref name="slovoidilo" /> Ол кейін 1999 жылға дейін CJSC NPK-Holding төрағасы болды. 2001 жылға дейін Кернес Украина Газы Сауда Үйі директорының орынбасары болатын.<ref name="slovoidilo" /> Ол кейін 2006 жылға дейін NPK-Holding-ға басшылық етті.<ref name="slovoidilo">{{cite web|url=http://en.slovoidilo.ua/person/Kernes-Gennadij-Adolfovich.html |title=Kernes Hennadiy Adolfovych, Personal file |work=slovoidilo.ua |accessdate=2014-04-28}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20140429045343/http://en.slovoidilo.ua/person/Kernes-Gennadij-Adolfovich.html |date=2014-04-29}}</ref> Кернестің ұрлық пен алаяқтық айыбы бойынша сотталғаны бар. Кернес сөзінше айыптардың «бөлігін» «жаулары» ойдан шығарған.<ref name="afp">{{cite news|url=https://ru.tsn.ua/ukrayina/pokushenie-na-kernesa-proizoshlo-vo-vremya-veloprogulki-363009.html|title=Покушение на Кернеса произошло во время велопрогулки |date=2014-04-28 |publisher=TSN |language=ru}}</ref><ref>{{cite web|url=https://redpost.com.ua/file/kernes/ |title=Кернес Геннадий Адольфович - мэр Харькова - биография - РЕДПОСТ |language=ru |work=redpost.com.ua}}</ref> == Саяси мансабы == 1998 жылы Кернес [[Харьков қалалық кеңесі]]не сайланды да, сол жерде үш мерзім қызмет етті.<ref name=LIGA/><ref name="slovoidilo"/> 2002 жылғы сәуірден мамырға дейін ол Харьков қалалық кеңесінің төрағасы болды.<ref name="slovoidilo"/> Кеңесте ол «Жаңа Харьков — Жаңа мүмкіндіктер» партиясыз депутаттар тобын құрған болатын.<ref name="kernesTASSbio"/> [[Сурет:Gennadiy Kernes.jpg|нобай|солға|Кернес, 2008 жыл]] [[Сурет:Геннадий Кернес — мэр Харькова.jpg|нобай|оңға|Кернестің Харьков мэрлігіне келгені, 2010 жыл]] 2004 жылғы қарашада ол [[Қызғылт сары төңкеріс]]ті қолдады.<ref name="LBRTAK">{{cite web|url=https://www.depo.ua/rus/life/kernesa-podstrelili-28042014122900 |title=Кернеса подстрелили – Жизнь в Украине. Последние новости и интересные события Украины |language=ru |work=www.depo.ua}}</ref> Ол кейін облыстық губернатор [[Евгений Петрович Кушнарёв|Евгений Кушнарёв]]тің әрекеттеріне қарсы шықты. 2006 жылы Кернес Харьков қалалық кеңесіне [[Аймақтар партиясы]] атынан партия мүшесі ретінде сайланды.<ref name=LIGA/> 2006 жылғы сәуірде ол кеңес төрағасы атанды.<ref name="slovoidilo"/><ref>{{cite web|url=http://daily.com.ua/ukraine/21-07-2017385407 |title=Украина - Кернес Геннадий Адольфович - официальная биография мэра Харькова |language=ru |publisher=DailyUA}}</ref> 2010 жылғы [[Михаил Маркович Добкин|Михаил Добкин]]нің аймақтық әкімшілік басшысы болып тағайындалуына дейін Кернес қала кеңесінің төрағасы, Харьков мэрі міндетін атқарушысы (наурыз 2010 – 24 қараша 2010) болып көрген. 2010 жылы ол [[Аймақтар партиясы]] атынан Харьков мэрлігіне өзін ұсынды. Қазан айында ол дауыстың кішігірім, даулы айырмышылығы көмегімен мэр атанды.<ref name="246371 Keys Kernes">{{Cite web|language=uk |url=https://m.tyzhden.ua/publication/246371 |title=Keys to cities. What is the secret of longevity of mayors |language=en |publisher=[[Тиждень]] |date=2020-08-10}}</ref><ref name=KH28414/> 2010 жылғы 24 қарашада ол ант беріп, сол жылғы желтоқсанда лауазымға келді.<ref name="slovoidilo"/> 2014 жылғы қаңтарда Кернес өз жалақысын 25%-ға көтерді.<ref>{{Cite web|language=uk |url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/02/13/7013802/ |title=Кернес вирішив, що в січні непогано попрацював, і виписав собі премію |publisher=[[Українська правда]] |date=2014-02-13 |accessdate=2014-04-28}}</ref> Кернес аса [[ресей]]шіл болғаны және [[Украина президенті]] [[Виктор Фёдорович Янукович|Виктор Янукович]]ті қолдағаны үшін белгілі болды.<ref name=VOAK28414/> 2013 мен 2014 жылдар аралығындағы Януковичке қарсы [[Еуромайдан]] барысында Кернеске [[Антимайдан]]ды ұйымдастырды, [[титушки]] қызметтерін қолданды деген айып тағылды.<ref>{{Cite web|url=https://nypost.com/2014/04/28/mayor-of-ukraines-2nd-biggest-city-shot-in-the-back |title=Mayor of Ukraine's 2nd-biggest city shot in the back |language=en |publisher=[[New York Post]] |date=2014-04-28 |accessdate=2014-08-28}}</ref> [[Украин төңкерісі (2014)|Намыс төңкерісі]] барысында Кернес пен [[Харьков облысы]]ның губернаторы Добкин [[Ресей]]ге қашты.<ref name="Dopa and Gepa fled to Russia">{{Cite web|url=https://kharkov.news/person/kernes-gennadiy-adolfovich |title=Hennadiy Kernes - Full Biography |language=en}}</ref> Кернеске [[Еуромайдан]]ға қатысқандарды ұрлап әкетіп, қинаған деген айып тағылды да, ол [[үй қамақ]]қа түсті.<ref name="KH28414">{{Cite web |url=http://www.city.kharkov.ua/ru/gorodskaya-vlast/gorodskoj-golova/biografiya.html |title="Hennadiy Kernes - Kharkiv Mayor" |accessdate=2017-06-27}} {{Wayback|date=2017-05-21 |url=https://web.archive.org/web/20170521122313/http://www.city.kharkov.ua/ru/gorodskaya-vlast/gorodskoj-golova/biografiya.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/195935.html |title=Court places Kernes under night-time house arrest |language=en |publisher=[[Interfax-Ukraine]] |date=2014-03-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://nahnews.com.ua/the-interrogation-of-kernes-will-be-held-in-the-prosecutor-generals-office |title=The interrogation of Kernes will be held in the Prosecutor General's Office |language=en |work=nahnews.com.ua |publisher=Харьков Новостное Агентство |date=2014-03-19}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20140430013133/http://nahnews.com.ua/the-interrogation-of-kernes-will-be-held-in-the-prosecutor-generals-office/ |date=2014-04-30}}</ref> 2014 жылғы 30 шілдеде «айыпталушы денсаулығының аса нашар болғаны» себебінен сот ісі тоқтады.<ref>{{Cite web |date=2014-07-30 |title=Справи проти Кернеса зупинили |url=https://www.pravda.com.ua/news/2014/07/30/7033419/ |accessdate=2024-12-09 |work=www.pravda.com.ua |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web|title=Генпрокуратура остановила расследование дела против Кернеса из-за болезни |url=https://news.pn/ru/public/110354 |accessdate=2024-12-09 |work=news.pn |language=ru}}</ref> Төңкерістен кейінгі әкімшілік 2014 жылғы ақпанда Кернеске [[сепаратизм]] жасады деген айып тақты.<ref name=VOAK28414/> Алайда кейін оның ұстанымын «жұмсартқаны» хабарланды,<ref name="VOAK28414">{{Cite web|url=http://www.unn.com.ua/ru/news/1336189-g-kernesa-pidstrelili-pid-chas-probizhki-u-nogo-probita-pechinka-ta-legenya |title=Mayor of Ukraine's Second-largest City Shot |language=en |publisher=UNN}}</ref> енді Кернес Киевтей Украина егемендігін қолдайтын болды делінді.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26459937 |title=Eastern Ukraine wary of intervention and escalation |language=en |publisher=[[BBC News]] |date=2014-03-05 |accessdate=2022-03-16}}</ref> 2014 жылғы наурызда ол «Янукович үкіметінің тұтқыны болдым» деді, Яценюк үкіметіне үмітін білдірді.<ref name="prisoner of Yanukovych">{{Cite web|url=http://mymedia.org.ua/en/articles/revolution/kharkiv_s_kernes_justifies_his_180-degree_political_turn_by_saying_he_was_prisoner_of_yanukovych_sys.html |title="Kharkiv's Kernes justifies his 180-degree political turn by saying he was 'prisoner' of Yanukovych system" |language=en |accessdate=2014-04-29}} {{Wayback|date=2021-12-06 |url=https://web.archive.org/web/20211206195542/https://mymedia.org.ua/en/articles/revolution/kharkiv_s_kernes_justifies_his_180-degree_political_turn_by_saying_he_was_prisoner_of_yanukovych_sys.html}}</ref> ===Қастандық және қайта сайлануы=== [[Сурет:Сергей Чернов, Геннадий Кернес, Михаил Добкин.jpg|нобай|солға|Солдан оңға қарай: Сергей Чернов, Кернес пен Михаил Добкин]] 2014 жылғы 28 сәуірде белгісіз адам Кернестің арқасына [[мерген винтовкасы]]мен бір мәрте атты.<ref> * {{cite news|date=2014-04-28 |title=Ukraine crisis: US and EU to intensify Russia sanctions |publisher=BBC |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-27183591 |accessdate=2014-04-28}} * {{cite web|url=http://www.latimes.com/world/worldnow/la-fg-wn-ukraine-mayor-shot-20140428,0,1011902.story?track=rss#axzz30JGhcEHC |title=Ukraine mayor in critical condition after he was shot in the back |language=en |publisher=[[Los Angeles Times]] |date=2014-04-28}}</ref> Жарақат Кернестің өміріне қауіп төндірді, алайда жедел жәрдем Кернесті тыныштыра алды. Келесі күні ол емделсін деп [[Израиль]]ге жіберілді.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2014/04/30/world/europe/european-union-ukraine-sanctions.html |title=Report on assassination attempt |language=en |publisher=[[New York Times]] |date=2014-04-30}}</ref> Емделуі кезінде ол жаңадан сайланған президент [[Пётр Алексеевич Порошенко|Пётр Порошенко]]мен бірге жұмыс істеймін деді.<ref>{{Cite web|language=uk |url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/06/11/7028738 |title=Kernes is ready to assist the new government |language=en |publisher=[[Українська правда]] |date=2014-06-11}}</ref> 2014 жылғы 12 тамызда ол «Өтінемін, халайық, осыны естеріңе алыңдар — Харьков бірыңғай және бөлінбейтін Украинаның бөлігі болған, болып келеді және одан әрі де болады» деді.<ref>{{Cite web|lang=uk |url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/08/12/7034608 |title=Kernes warned: There are no referendums and tumors in Kharkiv |publisher=[[Українська правда]] |date=2014-08-03}}</ref> 2014 жылғы 17 маусымда Кернес Харьковқа оралды.<ref>{{Cite web|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/209741.html |title=Kernes returns to Kharkiv |language=en |publisher=[[Interfax-Ukraine]] |date=2014-06-17}}</ref> Оқиғадан кейін ол [[мүгедектер арбашасы]]н қолданып жүрді.<ref>[https://news.yahoo.com/photos/kharkivs-current-mayor-gennadiy-kernes-center-sitting-wheelchair-photo-144837527.html Kharkivs Current Mayor Gennadiy Kernes Center Sitting Wheelchair] {{Dead link|date=February 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=2014-06-17 |title=Kharkiv Mayor Gennady Kernes Returns After Assassination Attempt |url=https://www.themoscowtimes.com/archive/kharkiv-mayor-gennady-kernes-returns-after-assassination-attempt |access-date=2024-12-09 |work=www.themoscowtimes.com |language=en}}</ref> 2015 жылғы қазанда Кернес [[Жандану (партия, Украина)|Жандану]] партиясының атынан Харьков мэрі болып қайта сайланды.<ref>{{Cite web|title="Відродження" відправить у мери Харкова Кернеса, а за крісло мера Одеси буде боротися Фабрикант |url=https://www.unian.ua/politics/1132021-vidrodjennya-vidpravit-u-meri-harkova-kernesa-a-za-krislo-mera-odesi-bude-borotisya-fabrikant.html |accessdate=2023-04-20 |work=unian.ua |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kernes wins elections for Kharkiv mayor with over 65% of vote |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/300596.html |access-date=2023-04-20 |publisher=[[Interfax-Ukraine]] |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://ecfr.eu/article/commentary_five_lessons_from_the_local_elections_in_ukraine4087/ |title=Five lessons from the local elections in Ukraine |publisher=ECFR |date=2015-10-29}}</ref> [[Сурет:Hennadiy Kernes 2020.jpg|нобай|оңға|Кернес, 2020 жыл]] 2019 жылғы 2 маусымда Харьковте [[Істерге сен]] партиясының құрушы мәслихаты өтті. Екі қатар төраға ретінде Харьков мэрі Кернес пен [[Одесса]] мэрі [[Геннадий Леонидович Труханов|Геннадий Труханов]] атанды. [[Украинадағы парламен сайлауы (2019)|2019 жылғы парламент сайлауы]] кезінде ол [[Бейбітшілік және даму партиясы (Украина)|Бейбітшілік және даму партиясы]] партиялық тізіміндегі ТОП-10-ға кірді.<ref>{{cite web|url=http://www.pravda.com.ua/news/2019/06/10/7217688/ |title=Вибори Ради: у списку Опоблоку мери 5 міст |publisher=Українська правда}}</ref> Ол, алайда, Верховна Радаға түсе алмады.<ref>{{cite web|url=http://www.pravda.com.ua/news/2019/07/22/7221609/ |title=Новинський і ще 5 "опоблоківців" проходять у Раду, а Колесніков – ні |publisher=[[Українська правда]] |date=2019-07-22}}</ref> 2020 жылғы маусымда Кернес Харьков мэрлігіне [[Кернес блогі — Сәтті Харьков]] жаңа партиясы атынан өзін ұсынғанын хабарлады.<ref name="chesnoorg4080">{{Cite web|url=https://www.chesno.org/post/4080 |title=The first donors appeared in the Kernes Bloc - Successful Kharkiv party (Updated) |publisher=[[Честно]] |date=2020-06-24 |language=uk}}</ref><ref name="11146727kharkiv"/> === Өлімі === Кернес халыққа соңғы рет 2020 жылғы 23 тамызда, Харьков күніне орай шықты.<ref name="11146727kharkiv"/> 15 қыркүйекте [[Харьков қалалық кеңесі]] Кернес «[[COVID-19 пандемиясы|COVID-19]]-бен ауырып, комаға түсті» деген ақпаратты жоққа шығарды. Оның сырқап, жұмыстан уақытша кеткені хабарланды.<ref name="11146727kharkiv">{{Cite web|url=https://www.unian.info/m/politics/kharkiv-mayor-city-council-denies-reports-on-kernes-covid-19-coma-11146727.html |title=Kharkiv City Council denies reports on mayor's COVID-19 coma |publisher=[[УНІАН]] |date=2020-09-15}}</ref> 2020 жылғы 17 қыркүйекте COVID-19 ауруынан емделсін деп Кернес Германияның [[Берлин]] қаласындағы [[Шарите]] аурухана-университетіне жеткізілді.<ref name="11205821Kharkiv">{{Cite web|language=uk |url=https://www.unian.ua/m/elections/vibori-u-harkovi-kernes-peremig-u-pershomu-turi-novini-harkova-11205821.html |title=Kharkiv, the votes in the mayoral election were counted: who wins and whether there will be a second round |publisher=[[УНІАН]] |date=2020-11-04}}</ref> Осыдан кейін Кернес халық алдында шығып көрмеді.<ref name="Kernes7276646"/><ref name="Kernes272401">{{Cite web|language=uk |url=https://www.pravda.com.ua/news/2020/11/4/7272401/ |title=Kernes was re-elected mayor of Kharkiv - a voter |publisher=[[Українська правда]] |date=2020-11-04}}</ref> [[Сурет:Funeral of Hennadiy Kernes by Sergiy Bobok - 01.jpg|нобай|солға|[[Н. В. Лысенко атындағы Харьков опера және балет театры|Харьков опера және балет театры]]ндағы Кернесті жерлеу рәсімі]] Кернес 2020 жылғы 25 қазандағы жергілікті сайлауда жалпы дауыстың 60.34% жинап, Харьков мэрі болып қайта сайланды.<ref name="11205821Kharkiv"/> Сайлау нәтижесі шыққанда партиясы Кернес жуырда Харьковқа оралып, мэрлігін жалғастырады деді.<ref name="3156284kharkiv"/> 2020 жылғы 9 желтоқсанда Кернестің қатысуынсыз [[Харьков қалалық кеңесі]] оның өкілеттігін салтанатты түрде бастап жіберді.<ref name="Kernes7276646">{{Cite web|language=uk |url=https://www.pravda.com.ua/news/2020/12/11/7276646/ |title=Kernes had kidney failure |publisher=[[Українська правда]] |date=2020-12-11}}</ref> Екі күннен кейін Кернес [[бүйрек жеткіліксіздігі]]не шалдықты.<ref name="Kernes7276646"/> Харьков қалалық кеңесінің Жұртшылықпен байланыс департаменті оған қарамастан Кернес «өкілеттігін орындай алатын болады» деп хабарлады.<ref name="Kernes7276646"/> 2020 жылғы 17 желтоқсанда Харьков қалалық кеңесі мен Кернестің досы [[Павел Яковлевич Фукс|Павел Фукс]] Кернестің Берлинде COVID-19 себебінен қайтыс болғанын растады.<ref name="3156284kharkiv"/> Осы күні Харьковте үшкүндік аза тұту мерзімі жарияланды, мереке концерттер мен спорт іс-шаралары өтпейтін болды. 18 желтоқсанда бұл мерзім бір күнге дейін қысқартылды.<ref>{{Cite web|language=uk |url=https://www.pravda.com.ua/news/2020/12/17/7277306/ |title=A mourning was announced in Kharkiv |publisher=[[Українська правда]] |date=2020-12-17}}</ref><ref name="250968Kharkiv">{{Cite web|language=uk |url=https://m.tyzhden.ua/publication/250968 |title=Life in Kharkiv after the mayor's death |publisher=[[Тиждень]] |date=2020-12-18}}</ref> 2020 жылғы 23 желтоқсанда Кернес {{iw|Қалалық зират №2 (Харьков)|Харьковтің 2-зиратында|uk|Міське кладовище № 2 (Харків)}} жерленді.<ref name="7277894Kharkiv"/> Оның жерлену рәсімі [[Благовещение соборы (Харьков)|Благовещение соборы]]нда өтті, оған Украин православ шіркеуінің патриархы [[Онуфрий (Березовский)|Онуфрий]] басшылық етті.<ref name="7277894Kharkiv">{{Cite web|language=uk |url=https://www.pravda.com.ua/news/2020/12/23/7277894/ |title=Kharkiv say goodbye to Kernes: 400 policemen of protection, and Onufriy buried him |publisher=[[Українська правда]] |date=2020-12-23}}<br />{{Cite web|language=ru |url=https://www.sq.com.ua/rus/news/novosti/23.12.2020/gennadiya_kernesa_pohoronili/ |title=Hennadiy Kernes was buried (photo, video) |publisher=SQ |date=2020-12-23}}</ref> == Өз өмірі == Кернестің тұңғыш әйелі Оксана Василенко болды, олар 1985 жылы ажырасты.<ref name="Комментарии:">{{Cite web|language=ru |url=http://gazeta.comments.ua/?spec=1330675402&sart=1330675629 |title=Oksana Haysinskaya and Hennadiy Kernes |date=2012-03-02}}</ref> Оның екінші әйелі Оксана (туғанында Гайсинская) болды.<ref>{{Cite web|language=uk |url=http://tabloid.pravda.com.ua/photos/52ea446d3a215 |title=Wife and son Kernes happy holiday in the Maldives |publisher=Tablo ID |date=2014-01-30}}</ref> Кернес үш баланың әкесі еді,<ref name="LIGA">{{Cite web|title=Кернес Геннадий |url=https://file.liga.net/persons/gennadii-kernes |accessdate=2023-04-20 |publisher=LIGA}}</ref><ref name=LBRTAK /> олардың арасында Гайсинскаяның бұрынғы некесінен бір ұлы болды.<ref name="Комментарии:" /><ref>{{cite web|url=http://kharkov.dozor.ua/news/obwestvo/1159402.html |title=ТОП-20 самых влиятельных женщин Харькова (ФОТО) {{!}} Восточный Дозор |work=kharkov.dozor.ua |language=RU |accessdate=2017-07-03}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.segodnya.ua/regions/kharkov/zhena-kernesa-pohvastalas-sportivnoy-figuroy--605866.html |title=ФОТОФАКТ. Жена Кернеса похвасталась спортивной фигурой |work=segodnya.ua |language=ru |accessdate=2017-07-03}}</ref> 2003 жылғы қаңтарда Оксана полиция департаментіне «Кернес мені жарақаттады» деген хабармен шағымданды. Көп ұзамай Харьков биллбордтарында «Оксана, кешірші!» жазуы шықты.<ref name="Комментарии:" /> Кернес 27 иттің, түрлі құстың және басқа да жануардың иесі болған. 2007 жылдан бері ол Харьков қонақ үйінде тұратын.<ref name=NYTK28414>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2014/04/29/world/europe/ukraine.html |title=Wounded Mayor Is Both Colorful and Powerful, Loved and Loathed |publisher=[[The New York Times]] |date=2014-04-28}}</ref> [[The New York Times]] Кернестің [[Instagram]] парақшасын «бірқилы» деді. Бір жазбасында Кернес «бүкіл мэр арасынан менің Instagram парақшам — үздік» деді.<ref name=NYTK28414 /> Ол салауатты өмір салтын насихаттағаны үшін белгілі еді.<ref name=LBRTAK /> 1998 жылы танысқанынан бері Кернес саясаткер [[Михаил Маркович Добкин|Михаил Добкин]]нің жақсы досы болатын.<ref name=NYTK28414 /> 2007 жылы тараған Кернестің Добкинге нұсқау берген видеосы (балағат сөздері бар) Украинада танымал болды, түрлі [[интернет-мем]]ге айналды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/blogs-trending-41441417 |title=When politicians fall foul of social media |publisher=[[BBC News]] |date=2017-09-29}}</ref> Үкімет сұранысы бойынша 2016 жылғы қазанда шенеуніктер байлығын декларациялауға тиіс болды. Кернес $1.6 миллионнан астам бағамы бар [[қағаз ақша]]ға иемін деді.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-37785741 |title=Ukraine politicians' huge cash piles exposed in reform drive |language=en |publisher=[[BBC News]] |date=2016-10-28}}</ref> == Марапаттары == Кернес марапаттары арасында: * III дәрежелі [[Қызметі үшін ордені (Украина)|Қызметі үшін ордені]] (5 шілде 2012) бар. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Кернес, Геннадий Адольфович}} [[Санат:Харьков 2-қалалық зиратында жерленгендер]] [[Санат:Ярослав Мудрый атындағы Ұлттық заң университеті түлектері]] [[Санат:Харьков ұлттық экономика университеті түлектері]] [[Санат:Ғылым кандидаттары]] [[Санат:Аймақтар партиясы мүшелері]] [[Санат:«Оппозициялық блок» партиясы мүшелері]] [[Санат:Антимайданға қатысқандар]] [[Санат:Харьков басшылары]] [[Санат:Харьков қалалық кеңесі депутаттары]] [[Санат:Харьков құрметті азаматтары]] [[Санат:Украина тұтқындары]] [[Санат:Жарақаттан кейін жаны кеткендер]] [[Санат:COVID-19-дан Германияда қайтыс болғандар]] [[Санат:Қызғылт сары төңкеріске қатысқандар]] c2ck80lqpcs8lleki3dlb0xvigzffaw 10 764845 3655168 3654734 2026-09-15T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3655168 json application/json { "articles": 245156, "pages": 671268, "edits": 3651457, "users": 181850, "activeusers": 330, "admins": 15, "files": 8774 } 8vepzgoy6nz6rowvj4ebxz5tl83oq2r 4 775564 3655179 3654755 2026-09-16T03:05:26Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3655179 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 122587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 245753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 461048] |- |2 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 56428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 125828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 417029] |- |3 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 9559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 32600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 109365] |- |4 |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 8228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 9975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 9975] |- |5 |[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 11414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 12903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 17204] |- |6 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 236582] |- |7 |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 6731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 11208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 15496] |- |8 |[[Бауырсақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 1742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 5326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 8168] |- |9 |[[Әділет (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 3376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 9829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 13268] |- |10 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 79354] |- |11 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28453] |- |12 |[[Қазақстан Құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 8982] |- |13 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 7679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 44052] |- |14 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 8853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 80046] |- |15 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 1988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 5750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 72899] |- |16 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 3986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 22917] |- |17 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 20958] |- |18 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 5666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 22921] |- |19 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29849] |- |20 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35230] |- |21 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25558] |- |22 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 4456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 22853] |- |23 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 11169] |- |24 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 114896] |- |25 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 27529] |- |26 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 3021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 54481] |- |27 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 2071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 5510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 28006] |- |28 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33453] |- |29 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 22580] |- |30 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 4014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 26993] |- |31 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 45283] |- |32 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8533] |- |33 |[[Қазақстан халық партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3488] |- |34 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 3706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 22541] |- |35 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27982] |- |36 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 114258] |- |37 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 2186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 3023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 16046] |- |38 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15314] |- |39 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5153] |- |40 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 61204] |- |41 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 3527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 25771] |- |42 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 3846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 6021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 106605] |- |43 |[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6610] |- |44 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 56547] |- |45 |[[Ақ жол (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2789] |- |46 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 117561] |- |47 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 33518] |- |48 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11706] |- |49 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11520] |- |50 |[[Жүсіп Ақшораев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6452] |- |51 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17607] |- |52 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 36567] |- |53 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 21436] |- |54 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 25167] |- |55 |[[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 3145] |- |56 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 62881] |- |57 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 48796] |- |58 |[[Созақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 1758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 2087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 3228] |- |59 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 9370] |- |60 |[[Құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 4971] |- |61 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8741] |- |62 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27409] |- |63 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9698] |- |64 |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 1507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 2827] |- |65 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27208] |- |66 |[[Google]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Google 148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Google 1247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Google 4089] |- |67 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11032] |- |68 |[[Сәтті Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 3224] |- |69 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16021] |- |70 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 56951] |- |71 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 4256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 21305] |- |72 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 15220] |- |73 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 2693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 19437] |- |74 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12086] |- |75 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 80922] |- |76 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 28402] |- |77 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 9712] |- |78 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12875] |- |79 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35223] |- |80 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 36793] |- |81 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23469] |- |82 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 9130] |- |83 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 18600] |- |84 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15073] |- |85 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27996] |- |86 |[[Respublica]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Respublica 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Respublica 1211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Respublica 2381] |- |87 |[[Ауыл (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 4677] |- |88 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17780] |- |89 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15487] |- |90 |[[Zhezkazgan Air]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Zhezkazgan_Air 45] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zhezkazgan_Air 914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Zhezkazgan_Air 1022] |- |91 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17661] |- |92 |[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5091] |- |93 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 75963] |- |94 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13907] |- |95 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11265] |- |96 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 50985] |- |97 |[[Олжас Абайұлы Бектенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4684] |- |98 |[[Марфуға Ғалиқызы Айтхожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2355] |- |99 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 16272] |- |100 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 25125] |- |101 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 33031] |- |102 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 21324] |- |103 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10974] |- |104 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7199] |- |105 |[[Байтақ (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2368] |- |106 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 48701] |- |107 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 94280] |- |108 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4907] |- |109 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 11847] |- |110 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9758] |- |111 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7467] |- |112 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 63058] |- |113 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9478] |- |114 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 1676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 3571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 44142] |- |115 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22790] |- |116 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 2678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 11073] |- |117 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12393] |- |118 |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4888] |- |119 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 4105] |- |120 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 18325] |- |121 |[[Бекжан Әшірбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1040] |- |122 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 8392] |- |123 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 15991] |- |124 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16219] |- |125 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 56405] |- |126 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 15160] |- |127 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 1994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 11688] |- |128 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6621] |- |129 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 28356] |- |130 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 13197] |- |131 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9278] |- |132 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 49391] |- |133 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 19765] |- |134 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 2532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 27477] |- |135 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 12943] |- |136 |[[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 1477] |- |137 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31662] |- |138 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12355] |- |139 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 22296] |- |140 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 34732] |- |141 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15450] |- |142 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17825] |- |143 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 39397] |- |144 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16278] |- |145 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11602] |- |146 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12563] |- |147 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 21171] |- |148 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34007] |- |149 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40707] |- |150 |[[Ветеринария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1343] |- |151 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 58652] |- |152 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14425] |- |153 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 22191] |- |154 |[[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2350] |- |155 |[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 7906] |- |156 |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7628] |- |157 |[[Google Chrome]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Google_Chrome 57] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Google_Chrome 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Google_Chrome 1793] |- |158 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7518] |- |159 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 13254] |- |160 |[[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 1151] |- |161 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 4500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 8623] |- |162 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 12456] |- |163 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 3526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 4587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 60489] |- |164 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 19453] |- |165 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 2915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35099] |- |166 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8611] |- |167 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9972] |- |168 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15046] |- |169 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 7989] |- |170 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12567] |- |171 |[[Кек алушылар: Финал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 2217] |- |172 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8028] |- |173 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 5118] |- |174 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12255] |- |175 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 11826] |- |176 |[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4580] |- |177 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12658] |- |178 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9309] |- |179 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8718] |- |180 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13525] |- |181 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 12284] |- |182 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 3591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7691] |- |183 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 6514] |- |184 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5494] |- |185 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 2578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 4009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 25179] |- |186 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 18287] |- |187 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 24862] |- |188 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19466] |- |189 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6788] |- |190 |[[ALT Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3728] |- |191 |[[Медицина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 5239] |- |192 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 1593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 104255] |- |193 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 4156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 5279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33342] |- |194 |[[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4335] |- |195 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 1943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 12539] |- |196 |[[Асхат Сергеевич Ниязов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5527] |- |197 |[[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5086] |- |198 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 10878] |- |199 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9683] |- |200 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 51962] |- |201 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12771] |- |202 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 1864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 20159] |- |203 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14394] |- |204 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 18370] |- |205 |[[URL]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=URL 116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=URL 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=URL 2506] |- |206 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71707] |- |207 |[[Келінжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 10075] |- |208 |[[Дидахмет Әшімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2142] |- |209 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7468] |- |210 |[[Су]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83 10241] |- |211 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 7943] |- |212 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13297] |- |213 |[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 4123] |- |214 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 27354] |- |215 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7729] |- |216 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10061] |- |217 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15040] |- |218 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 15240] |- |219 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 3332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 9773] |- |220 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10377] |- |221 |[[Қазақ есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8272] |- |222 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9021] |- |223 |[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 1872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 6863] |- |224 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14604] |- |225 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10084] |- |226 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26123] |- |227 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 7951] |- |228 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7846] |- |229 |[[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 3189] |- |230 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 3032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 4379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 24034] |- |231 |[[Аида Ғалымқызы Балаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3417] |- |232 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11725] |- |233 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 26487] |- |234 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9732] |- |235 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17286] |- |236 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10741] |- |237 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6590] |- |238 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8211] |- |239 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 13163] |- |240 |[[BALA (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BALA_%28Ninety_One%29 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 1322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BALA_%28Ninety_One%29 4632] |- |241 |[[Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 15865] |- |242 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9804] |- |243 |[[Ұлғайсын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%81%D1%8B%D0%BD 41] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%81%D1%8B%D0%BD 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%81%D1%8B%D0%BD 699] |- |244 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12754] |- |245 |[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 4606] |- |246 |[[Өрмекші-адам (фильм, 2002)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 1444] |- |247 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10778] |- |248 |[[Болат Оралұлы Ақшолақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3520] |- |249 |[[Қаракерей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7478] |- |250 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9422] |- |251 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11193] |- |252 |[[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5232] |- |253 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18802] |- |254 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16127] |- |255 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26311] |- |256 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 33516] |- |257 |[[Жайдарман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 7033] |- |258 |[[Қазақстан вице-президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 824] |- |259 |[[Дәния Мәдиқызы Еспаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 955] |- |260 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8935] |- |261 |[[Шашыратқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2976] |- |262 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7486] |- |263 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 8352] |- |264 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8990] |- |265 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6679] |- |266 |[[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 7321] |- |267 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19927] |- |268 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15762] |- |269 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 27627] |- |270 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 2118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 27928] |- |271 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 25788] |- |272 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7594] |- |273 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26254] |- |274 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40162] |- |275 |[[HTML]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=HTML 114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=HTML 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=HTML 5747] |- |276 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 15319] |- |277 |[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2833] |- |278 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18197] |- |279 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8106] |- |280 |[[Тарақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5724] |- |281 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 22597] |- |282 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 8450] |- |283 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28130] |- |284 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10556] |- |285 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7541] |- |286 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 1856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24148] |- |287 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 6944] |- |288 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10559] |- |289 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5987] |- |290 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7747] |- |291 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9907] |- |292 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7379] |- |293 |[[Жеке батылдығы үшін ордені]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 419] |- |294 |[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4720] |- |295 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6687] |- |296 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 24676] |- |297 |[[Атырау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8403] |- |298 |[[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 664] |- |299 |[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17896] |- |300 |[[Туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5862] |- |301 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 16312] |- |302 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15432] |- |303 |[[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2466] |- |304 |[[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 6079] |- |305 |[[Тама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5596] |- |306 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 37028] |- |307 |[[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4930] |- |308 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 17016] |- |309 |[[Жапония қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5497] |- |310 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 17487] |- |311 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6155] |- |312 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24627] |- |313 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19540] |- |314 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 1694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 9994] |- |315 |[[Қаракесек (Әлімұлы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5431] |- |316 |[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6580] |- |317 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 10950] |- |318 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11724] |- |319 |[[Сая Оразғалиева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1463] |- |320 |[[SuperStar KZ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=SuperStar_KZ 72] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SuperStar_KZ 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=SuperStar_KZ 852] |- |321 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 7819] |- |322 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 2253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 55577] |- |323 |[[Қарахан мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 31448] |- |324 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9026] |- |325 |[[Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4593] |- |326 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2594] |- |327 |[[Уикипедия:Видео сабақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5580] |- |328 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 11181] |- |329 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 11342] |- |330 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7865] |- |331 |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4438] |- |332 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11326] |- |333 |[[Ұлттық құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 2172] |- |334 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9378] |- |335 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 16728] |- |336 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10402] |- |337 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5311] |- |338 |[[Есекжем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 5244] |- |339 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8594] |- |340 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10578] |- |341 |[[Нұрсұлтан мешіті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1155] |- |342 |[[Hybrid Theory]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Hybrid_Theory 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Hybrid_Theory 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Hybrid_Theory 498] |- |343 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7056] |- |344 |[[Алаша (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 1163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 5054] |- |345 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 20468] |- |346 |[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 616] |- |347 |[[Жігіттер тобы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 6129] |- |348 |[[Қазақстан халық кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 2482] |- |349 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14435] |- |350 |[[Төртқара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6277] |- |351 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8571] |- |352 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6597] |- |353 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15122] |- |354 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11420] |- |355 |[[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2031] |- |356 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 21389] |- |357 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27053] |- |358 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 9710] |- |359 |[[Ақпарат технологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5180] |- |360 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 22649] |- |361 |[[Кете (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 1068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4571] |- |362 |[[Бақытжан Жұмабекұлы Базарбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2539] |- |363 |[[Бекболат Қанайұлы Тілеухан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 2222] |- |364 |[[Ұйықтатын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 5842] |- |365 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 21780] |- |366 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 2922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 24135] |- |367 |[[Логистика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2497] |- |368 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 7807] |- |369 |[[Сағат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 4548] |- |370 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 5931] |- |371 |[[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 608] |- |372 |[[Қызға қырық үйден тыйым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5829] |- |373 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 8788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 9615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 29046] |- |374 |[[Вагиналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3725] |- |375 |[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4229] |- |376 |[[Еуразия ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5684] |- |377 |[[Ыстықкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 3386] |- |378 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 11416] |- |379 |[[Тоқтар Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8912] |- |380 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 15427] |- |381 |[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2921] |- |382 |[[Инвестиция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 2785] |- |383 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 11386] |- |384 |[[Шекті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 1021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 5036] |- |385 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16386] |- |386 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21353] |- |387 |[[I Сүлеймен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4182] |- |388 |[[Гүлбахрам Байбосынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3116] |- |389 |[[Түркістан Арена]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0 36] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0 887] |- |390 |[[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2441] |- |391 |[[Қайтадан (фильм, 2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 9196] |- |392 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16114] |- |393 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5371] |- |394 |[[Уикипедия:Telegram]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 1411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5293] |- |395 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12560] |- |396 |[[Сүндеттеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 1283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 3769] |- |397 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7888] |- |398 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7264] |- |399 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 1436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 28651] |- |400 |[[Балық шаруашылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1650] |- |401 |[[Алпамыс батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10161] |- |402 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 4615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 27403] |- |403 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14241] |- |404 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9313] |- |405 |[[Компьютер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 21774] |- |406 |[[Ұлытау ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2498] |- |407 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 57813] |- |408 |[[Қазақстан Ұлттық банкі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 3117] |- |409 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12658] |- |410 |[[Арқалық (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3526] |- |411 |[[Мөлдір Әуелбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8037] |- |412 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7846] |- |413 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 12294] |- |414 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 46766] |- |415 |[[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D1%8B 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D1%8B 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D1%8B 381] |- |416 |[[Конституция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 1338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 1661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 7125] |- |417 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21223] |- |418 |[[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4299] |- |419 |[[Дәстүр (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 7127] |- |420 |[[Зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 24176] |- |421 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 8493] |- |422 |[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3136] |- |423 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14692] |- |424 |[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9052] |- |425 |[[A.Z. (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 3858] |- |426 |[[Уикипедия:Таныстыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 3958] |- |427 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6837] |- |428 |[[Зу-Зу Күлпаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 6106] |- |429 |[[Құрмет ордені]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5614] |- |430 |[[Уәлибек Әбдірайымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3825] |- |431 |[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 18129] |- |432 |[[Аналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 4921] |- |433 |[[Ошақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5144] |- |434 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19174] |- |435 |[[Python]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Python 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Python 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Python 6587] |- |436 |[[Қайрат (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 11495] |- |437 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9055] |- |438 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 42012] |- |439 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11104] |- |440 |[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 22452] |- |441 |[[Жетіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 5187] |- |442 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11090] |- |443 |[[Торғай облысы (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3132] |- |444 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 9819] |- |445 |[[Баланы ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 6440] |- |446 |[[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7691] |- |447 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 1372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24237] |- |448 |[[Жыл күндерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5959] |- |449 |[[Еркектің жыныстық мүшесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 5421] |- |450 |[[Тобықты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 4972] |- |451 |[[Жәнібек Әлімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4870] |- |452 |[[МедиаУики:Gadgets-definition]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AGadgets-definition 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AGadgets-definition 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AGadgets-definition 429] |- |453 |[[Құлсары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 3258] |- |454 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16266] |- |455 |[[Ғұндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 36541] |- |456 |[[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2396] |- |457 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 9459] |- |458 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31417] |- |459 |[[Рәбия сұлтан бегім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 4087] |- |460 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 8488] |- |461 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 7438] |- |462 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3720] |- |463 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 26322] |- |464 |[[Қарақалпақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5842] |- |465 |[[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4444] |- |466 |[[:Санат:Ресей қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5414] |- |467 |[[Абай күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 503] |- |468 |[[Жүсіпбек Аймауытов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 1105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 1768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 29498] |- |469 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7545] |- |470 |[[Ерзат Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 1571] |- |471 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 8465] |- |472 |[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 12801] |- |473 |[[BTS]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BTS 100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BTS 2288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BTS 3226] |- |474 |[[SCAT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=SCAT 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SCAT 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=SCAT 3123] |- |475 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 38427] |- |476 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15273] |- |477 |[[Қарақалпақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6350] |- |478 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5638] |- |479 |[[Санжар Тәкенұлы Тәшкенбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3026] |- |480 |[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8974] |- |481 |[[Ninety One]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Ninety_One 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Ninety_One 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Ninety_One 3698] |- |482 |[[Портал:Африка/Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2346] |- |483 |[[Асан Мәжит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 1139] |- |484 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 12780] |- |485 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5433] |- |486 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 8428] |- |487 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18944] |- |488 |[[Отқа май құю]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 2970] |- |489 |[[Рауан Кенжеханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1852] |- |490 |[[Электрон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 1564] |- |491 |[[Темірқазық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 4932] |- |492 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 30674] |- |493 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 13403] |- |494 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 31457] |- |495 |[[Есік Алтын адамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 38571] |- |496 |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16382] |- |497 |[[ZaQ (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 4164] |- |498 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11342] |- |499 |[[Исатай Тайманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14568] |- |500 |[[Нұрсұлтан Нұрланұлы Шоқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 615] |- |501 |[[Юсуф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1970] |- |502 |[[Қорқай дұғасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4582] |- |503 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 9396] |- |504 |[[Қазақстан өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20206] |- |505 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 17567] |- |506 |[[Емшек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 2232] |- |507 |[[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 516] |- |508 |[[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5426] |- |509 |[[Ер Қосай Құдайкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5513] |- |510 |[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 23007] |- |511 |[[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 97] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 590] |- |512 |[[Қазақстан банктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5156] |- |513 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7866] |- |514 |[[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2143] |- |515 |[[Ақтабан шұбырынды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 15734] |- |516 |[[Ән-Нас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6563] |- |517 |[[Уақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 5377] |- |518 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20481] |- |519 |[[Биология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 7637] |- |520 |[[Отырар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 16090] |- |521 |[[Ағылшын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6028] |- |522 |[[Мәулид]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 1363] |- |523 |[[Тырнақша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6155] |- |524 |[[Макаров тапаншасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 5820] |- |525 |[[Тәуке хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21469] |- |526 |[[Жағалбайлы (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 4536] |- |527 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31496] |- |528 |[[Менің папам тигр (фильм, 2024)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 1972] |- |529 |[[Ландшафт архитектурасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 97] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 446] |- |530 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15722] |- |531 |[[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 93] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2305] |- |532 |[[Әл-Бақара сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4681] |- |533 |[[Қазақ жүздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11377] |- |534 |[[Қасым Аманжолов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12775] |- |535 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 16511] |- |536 |[[Қимақ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 23327] |- |537 |[[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6189] |- |538 |[[Үкімет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 1820] |- |539 |[[Ортаққор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 3841] |- |540 |[[Асылы Әлиқызы Осман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2394] |- |541 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 12433] |- |542 |[[Сүндет той]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 3295] |- |543 |[[Саясат Нұрбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3483] |- |544 |[[Робототехника]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9331] |- |545 |[[Сырға салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4364] |- |546 |[[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3485] |- |547 |[[Әл-Уақиға сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5468] |- |548 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16806] |- |549 |[[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3015] |- |550 |[[Көкшетау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 6163] |- |551 |[[Қаш (фильм, 2022)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 1151] |- |552 |[[Минет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 3764] |- |553 |[[Авиация]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 795] |- |554 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3963] |- |555 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15348] |- |556 |[[Астана қаласы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 961] |- |557 |[[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 4627] |- |558 |[[Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде жерленген тұлғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3726] |- |559 |[[15 шілде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=15_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=15_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=15_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 532] |- |560 |[[Түркия қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5503] |- |561 |[[Марғұлан Қалиұлы Сейсембаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2151] |- |562 |[[Менің атым Қожа (хикаят)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 19988] |- |563 |[[Уикимедиа қоры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 2511] |- |564 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 1648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 26482] |- |565 |[[Азан шақырып ат қою]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 5797] |- |566 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9842] |- |567 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14559] |- |568 |[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5509] |- |569 |[[Сын есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 18493] |- |570 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 13502] |- |571 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12150] |- |572 |[[Гауһартас (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 5672] |- |573 |[[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 7127] |- |574 |[[Қайрат Сатыбалдыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2092] |- |575 |[[2026 жыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 4278] |- |576 |[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B7%D2%B1%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B7%D2%B1%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B7%D2%B1%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1596] |- |577 |[[Рақымжан Қошқарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9965] |- |578 |[[Моңғол империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 20171] |- |579 |[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 19565] |- |580 |[[Өрмекші-адам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 98] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 1069] |- |581 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7564] |- |582 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10291] |- |583 |[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18876] |- |584 |[[Қайшылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 387] |- |585 |[[Шиқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4455] |- |586 |[[Ғани Мұратбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4757] |- |587 |[[Өзбекстан қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4588] |- |588 |[[Ислам күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 7318] |- |589 |[[Бекет Мырзағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4403] |- |590 |[[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 6386] |- |591 |[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 1091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 4803] |- |592 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 11187] |- |593 |[[Maxi Чай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 908] |- |594 |[[Төлеңгіттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 5936] |- |595 |[[Дәуіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 1919] |- |596 |[[Counter-Strike]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Counter-Strike 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Counter-Strike 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Counter-Strike 532] |- |597 |[[Қарақұрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 2292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 4223] |- |598 |[[Батыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 27452] |- |599 |[[:Сурет:Female and male anus.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 639] |- |600 |[[Тұран жолбарысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 70] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 1461] |- |601 |[[Заттыбек Көпбосынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4954] |- |602 |[[Қазақ ұлттық медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4852] |- |603 |[[Жолбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 3750] |- |604 |[[Дос-Мұқасан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 4216] |- |605 |[[Дихан Қамзабекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2177] |- |606 |[[Ұлы Жібек жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 42059] |- |607 |[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5345] |- |608 |[[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9 655] |- |609 |[[Microsoft]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Microsoft 90] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Microsoft 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Microsoft 4420] |- |610 |[[Еріншектер Елі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 3497] |- |611 |[[Қатысушы:EPIC]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 879] |- |612 |[[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2008_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2008_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2008_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 276] |- |613 |[[Шекер (хикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 439] |- |614 |[[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2882] |- |615 |[[YouTube]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=YouTube 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=YouTube 4069] |- |616 |[[Омар Жәлелұлы Темірбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5346] |- |617 |[[Оғыз мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 22491] |- |618 |[[Марат Мәдетұлы Оралғазин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 2849] |- |619 |[[Куннилингус]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 2985] |- |620 |[[Көне түрік дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2612] |- |621 |[[Тайқазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9374] |- |622 |[[Бұрындық хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10426] |- |623 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 1446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 8074] |- |624 |[[Сығанақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 5395] |- |625 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10927] |- |626 |[[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4312] |- |627 |[[Ерке Есмахан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 4204] |- |628 |[[Айдар (шаш)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 3433] |- |629 |[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7441] |- |630 |[[Атырау облысы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4339] |- |631 |[[Шахмұрат Мүтәліп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 5142] |- |632 |[[Мұқасан Досмұратұлы Шахзадаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3156] |- |633 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 58359] |- |634 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 22457] |- |635 |[[Сүйінші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 3635] |- |636 |[[А.С. Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан облыстық кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90.%D0%A1._%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 34] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90.%D0%A1._%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90.%D0%A1._%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 259] |- |637 |[[Сунақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 3989] |- |638 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21073] |- |639 |[[Ұйқы безі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 7943] |- |640 |[[Дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 7103] |- |641 |[[2015 жыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2015_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 45] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2015_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2015_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 890] |- |642 |[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3071] |- |643 |[[Бағдат Батырбекұлы Мусин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 1107] |- |644 |[[Адам ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 6226] |- |645 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 28641] |- |646 |[[Асхат Ғалымұлы Хасенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1445] |- |647 |[[Жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 11937] |- |648 |[[Уикипедия:Жүктеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 3491] |- |649 |[[Жетімдер руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 4136] |- |650 |[[Ысық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 3391] |- |651 |[[Қанжығалы руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 4082] |- |652 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8775] |- |653 |[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 23112] |- |654 |[[Мардан Баймырзаұлы Сапарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2779] |- |655 |[[Қазақ тілінің батыс диалектісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 4542] |- |656 |[[Metafizika (журнал)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Metafizika_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Metafizika_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Metafizika_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 343] |- |657 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 9532] |- |658 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 2548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23432] |- |659 |[[Сүре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 6631] |- |660 |[[Динара Болатқызы Зәкиева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 700] |- |661 |[[Одиссея]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F 2172] |- |662 |[[SDU University]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=SDU_University 175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SDU_University 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=SDU_University 3527] |- |663 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 6874] |- |664 |[[Канада]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 5516] |- |665 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10172] |- |666 |[[Ойық руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 3376] |- |667 |[[Түркілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11064] |- |668 |[[Боранбай Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 70] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1508] |- |669 |[[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 3409] |- |670 |[[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2604] |- |671 |[[ChatGPT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ChatGPT 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ChatGPT 8895] |- |672 |[[Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1181] |- |673 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 1828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8455] |- |674 |[[АҚШ қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4051] |- |675 |[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15724] |- |676 |[[Ескендір Зұлқарнайын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 10008] |- |677 |[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3923] |- |678 |[[Тана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3209] |- |679 |[[Есентемір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 3787] |- |680 |[[Ас беру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 5193] |- |681 |[[Солтүстік Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1505] |- |682 |[[Жаужүрек мың бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7670] |- |683 |[[Қазақстан телеарналары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3420] |- |684 |[[Төртуыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 3591] |- |685 |[[Уикипедия:Зертхана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1670] |- |686 |[[Әл-Кәһф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4628] |- |687 |[[ACE (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ACE_%28Ninety_One%29 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ACE_%28Ninety_One%29 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ACE_%28Ninety_One%29 3168] |- |688 |[[Іш өту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 4722] |- |689 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15570] |- |690 |[[:Санат:Қазақстан көне қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 995] |- |691 |[[Сүмбіле]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 2019] |- |692 |[[Мәтін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 10951] |- |693 |[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 9667] |- |694 |[[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2954] |- |695 |[[Ақан сері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 16016] |- |696 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10300] |- |697 |[[Сайрам ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2869] |- |698 |[[Ақсу-Жабағылы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 24337] |- |699 |[[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3428] |- |700 |[[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1774] |- |701 |[[Павлодар облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7414] |- |702 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 15995] |- |703 |[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 10720] |- |704 |[[Сөйлем мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 21170] |- |705 |[[Қазақстан теңгесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 20381] |- |706 |[[Непал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB 1468] |- |707 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18659] |- |708 |[[Іле-Балқаш (резерват)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5-%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%29 105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5-%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%29 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5-%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%29 764] |- |709 |[[Ақбөкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 38778] |- |710 |[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1680] |- |711 |[[Сырым Датұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26328] |- |712 |[[Қымыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 5666] |- |713 |[[PHP]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=PHP 62] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=PHP 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=PHP 1123] |- |714 |[[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1405] |- |715 |[[Африка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 14600] |- |716 |[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5552] |- |717 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6557] |- |718 |[[Ертіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 11835] |- |719 |[[Назарбаев Зияткерлік мектептері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3581] |- |720 |[[Ырысбек Мәуіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 2157] |- |721 |[[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1634] |- |722 |[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 21159] |- |723 |[[Екібастұз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 2927] |- |724 |[[Қазақстан премьер-министрі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 3975] |- |725 |[[Аяқ киім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 1752] |- |726 |[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 11541] |- |727 |[[Борсық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 2641] |- |728 |[[Zheka Fatbelly]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Zheka_Fatbelly 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Zheka_Fatbelly 4931] |- |729 |[[Мүшелтой]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D0%B9 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D0%B9 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D0%B9 971] |- |730 |[[Корея Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8116] |- |731 |[[Әл-Кәфирун сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6357] |- |732 |[[Жатыр мойны эрозиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5061] |- |733 |[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5157] |- |734 |[[Қарақалпақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4468] |- |735 |[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9550] |- |736 |[[Уикипедия:Ережелер мен нұсқаулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 2047] |- |737 |[[Қазақ тау-кен металлургия институты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 93] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 403] |- |738 |[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7039] |- |739 |[[Арыстан (арнайы бөлімше)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 2674] |- |740 |[[Әскери шен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 5152] |- |741 |[[Ұ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0 3005] |- |742 |[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12144] |- |743 |[[Төреғали Төреəліұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5066] |- |744 |[[Жер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 13683] |- |745 |[[Қуандық Рахым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 5900] |- |746 |[[Металлургия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1735] |- |747 |[[Италия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 6828] |- |748 |[[Сағатхан Әшімбайұлы Әшімбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2029] |- |749 |[[Ми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8 11015] |- |750 |[[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 2435] |- |751 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 23287] |- |752 |[[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 3026] |- |753 |[[Жарылқасын Керімбекұлы Оңалбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 32] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 361] |- |754 |[[Өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 11396] |- |755 |[[Маңғытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 3668] |- |756 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 7580] |- |757 |[[Жаңабай (Дулат)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 4151] |- |758 |[[Жабайы алма (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 7381] |- |759 |[[Адай ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0 137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1976] |- |760 |[[Уикипедия:Мақалаға бастама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 3543] |- |761 |[[:Санат:Ресей өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5581] |- |762 |[[Конъюнктивит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 5342] |- |763 |[[Әже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 10022] |- |764 |[[Салқам Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14618] |- |765 |[[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3179] |- |766 |[[Қазақстан темір жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8348] |- |767 |[[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 4728] |- |768 |[[Сөз табы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 13245] |- |769 |[[Алаш Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 14634] |- |770 |[[Павлодар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 4086] |- |771 |[[Мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 13864] |- |772 |[[Нобель сыйлығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3440] |- |773 |[[Sәlem Entertainment]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=S%D3%99lem_Entertainment 188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=S%D3%99lem_Entertainment 2400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=S%D3%99lem_Entertainment 3659] |- |774 |[[Асан қайғы Сәбитұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19664] |- |775 |[[Қазақстан Республикасының Парламенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 6000] |- |776 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9524] |- |777 |[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 19638] |- |778 |[[Қазақ тіліне аударылған контент тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 84] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1238] |- |779 |[[География]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 1143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 9269] |- |780 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 21244] |- |781 |[[Төлен Әбдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7779] |- |782 |[[Жусан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 6023] |- |783 |[[Мажарстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4670] |- |784 |[[:Санат:Қазақ ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6906] |- |785 |[[Ибраһим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 4982] |- |786 |[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3376] |- |787 |[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8846] |- |788 |[[Түлкібас ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3669] |- |789 |[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2144] |- |790 |[[Арсен Томский]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 542] |- |791 |[[Түрікменстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5880] |- |792 |[[Арыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81 2961] |- |793 |[[Халық қаһарманы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7674] |- |794 |[[Сөз таптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14450] |- |795 |[[Сарыүйсін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 4490] |- |796 |[[Надежда Давыдовна Тоқаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2994] |- |797 |[[Күлтегін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 1253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 11344] |- |798 |[[Әзербайжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 5111] |- |799 |[[Думан Марат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 280] |- |800 |[[Көне түркі жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 30618] |- |801 |[[Шығыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6995] |- |802 |[[Көлсай көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4060] |- |803 |[[Linux]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Linux 63] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Linux 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Linux 7019] |- |804 |[[Әл-Кәусәр сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6305] |- |805 |[[Автомобиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 2539] |- |806 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 19373] |- |807 |[[Ырғызбай ата кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1865] |- |808 |[[Ғылым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 1167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 7659] |- |809 |[[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1440] |- |810 |[[Дархан Медеғалиұлы Жазықбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1130] |- |811 |[[Сайт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 2032] |- |812 |[[АҚШ президенттерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9659] |- |813 |[[Созақ ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3541] |- |814 |[[Қайыңды (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 3349] |- |815 |[[Менің атым Қожа (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11191] |- |816 |[[UNIX]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=UNIX 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=UNIX 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=UNIX 668] |- |817 |[[Бүйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 2087] |- |818 |[[Орда (музыкалық топ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3842] |- |819 |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12450] |- |820 |[[Жезқазған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 6248] |- |821 |[[Етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 15375] |- |822 |[[Зейнеп Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5790] |- |823 |[[Көкнәр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 4471] |- |824 |[[Мұса пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 4411] |- |825 |[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 6415] |- |826 |[[Аят әл-Курси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 3564] |- |827 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12278] |- |828 |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 7915] |- |829 |[[Маман Қалқабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 510] |- |830 |[[15 сәуір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=15_%D1%81%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80 32] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=15_%D1%81%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=15_%D1%81%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80 767] |- |831 |[[Орталық Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 6316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 15793] |- |832 |[[Уикипедия:Авторлық құқықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1774] |- |833 |[[Саржомарт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 2827] |- |834 |[[Бейсенбілік (бағыштау)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 3222] |- |835 |[[Ит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%82 185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%82 5354] |- |836 |[[Facebook]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Facebook 105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Facebook 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Facebook 4413] |- |837 |[[Сүйінбай Аронұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16395] |- |838 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8115] |- |839 |[[Тәтті шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%B9 105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%B9 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%B9 2050] |- |840 |[[Оралды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3100] |- |841 |[[Шынболат Ділдебайұлы Ділдебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1185] |- |842 |[[Іштің қатуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 5984] |- |843 |[[Һ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%BA 154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%BA 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%BA 3118] |- |844 |[[Кесірткелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 4403] |- |845 |[[Жоңғар хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 8047] |- |846 |[[Тобыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 2607] |- |847 |[[Жетісу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 9321] |- |848 |[[Әбілқайыр хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 886] |- |849 |[[Ағаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 3022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 7701] |- |850 |[[Орыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4145] |- |851 |[[Хан Тәңірі шыңы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 5866] |- |852 |[[Аустралия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9213] |- |853 |[[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 5988] |- |854 |[[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 6935] |- |855 |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 924] |- |856 |[[Мөңке би Тілеуұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9216] |- |857 |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 1464] |- |858 |[[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5054] |- |859 |[[Орыс тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3321] |- |860 |[[4 ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=4_ 180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=4_ 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=4_ 358] |- |861 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15340] |- |862 |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2521] |- |863 |[[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3611] |- |864 |[[Sulpak]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sulpak 95] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sulpak 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sulpak 2066] |- |865 |[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7008] |- |866 |[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 14837] |- |867 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17034] |- |868 |[[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6997] |- |869 |[[Сайын Мұратбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12552] |- |870 |[[Еуропа өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6078] |- |871 |[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 4338] |- |872 |[[Технология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1874] |- |873 |[[Алаш автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11928] |- |874 |[[Титаник]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA 2045] |- |875 |[[Диуани хикмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10117] |- |876 |[[Ермұхамед Мәулен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 2153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 3988] |- |877 |[[2 ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2_ 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2_ 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2_ 361] |- |878 |[[Әл-Ихлас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5431] |- |879 |[[Адыраспан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 3057] |- |880 |[[Баку]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83 68] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83 1194] |- |881 |[[Аша Матай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 1099] |- |882 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10034] |- |883 |[[Ұйғырлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 5607] |- |884 |[[Бағаналы (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 3109] |- |885 |[[Қазақстан кадастрлық нөмірлер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2262] |- |886 |[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10869] |- |887 |[[Қошқармүйіз (ою-өрнек)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 4040] |- |888 |[[Дүниежүзілік көшпенділер ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3311] |- |889 |[[Linkin Park]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Linkin_Park 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Linkin_Park 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Linkin_Park 449] |- |890 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 8237] |- |891 |[[Сәбит Бексейітов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 298] |- |892 |[[Жаушы жіберу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 41] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 1427] |- |893 |[[Химия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 5501] |- |894 |[[Одиссея (фильм, 2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2026%29 102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2026%29 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2026%29 681] |- |895 |[[Жайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 9582] |- |896 |[[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 5656] |- |897 |[[Қызыл жебе (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 7414] |- |898 |[[Рамазан Өмірәліұлы Стамғазиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3528] |- |899 |[[Ұрыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7330] |- |900 |[[Ядро]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE 2865] |- |901 |[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12127] |- |902 |[[Майқы би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 1802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 2219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 10240] |- |903 |[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14676] |- |904 |[[Керамика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1132] |- |905 |[[Ханзада Жумонг (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7462] |- |906 |[[Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1374] |- |907 |[[Алғи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 2804] |- |908 |[[Әйел]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB 134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB 1904] |- |909 |[[Тоқтамыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6678] |- |910 |[[Қазақстан халқы тілдері күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2603] |- |911 |[[Адай шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1996] |- |912 |[[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2031] |- |913 |[[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 99] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1969] |- |914 |[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7348] |- |915 |[[5 ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=5_ 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=5_ 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=5_ 341] |- |916 |[[Қара жорға]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 99] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 2452] |- |917 |[[Нархоз университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1874] |- |918 |[[Бату хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6339] |- |919 |[[Божбан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 2978] |- |920 |[[Амур жолбарысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 558] |- |921 |[[Қазақ билері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11648] |- |922 |[[Есімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 17121] |- |923 |[[Құдалық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3414] |- |924 |[[Құлшығаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 3192] |- |925 |[[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3954] |- |926 |[[Әзілхан Нұршайықов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5659] |- |927 |[[Тәуекел Мүслім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 3906] |- |928 |[[Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3110] |- |929 |[[Қасым Қайсенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16382] |- |930 |[[Абақ Керей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 3565] |- |931 |[[Дауысты дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 13874] |- |932 |[[Шахмат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 7684] |- |933 |[[:Санат:Қазақ жазушылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5388] |- |934 |[[Жетісай ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3523] |- |935 |[[Бейсен Абайұлы Құранбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4734] |- |936 |[[Ұмай ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3388] |- |937 |[[Qazaqstan (телеарна)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 7080] |- |938 |[[8 ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=8_ 173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=8_ 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=8_ 377] |- |939 |[[Кердері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2832] |- |940 |[[Жыныстық акт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 2579] |- |941 |[[Есіл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 6427] |- |942 |[[Құйрық-бауыр (салт)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 5141] |- |943 |[[МедиаУики:Statistics-footer]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AStatistics-footer 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AStatistics-footer 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AStatistics-footer 199] |- |944 |[[Шуда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%83%D0%B4%D0%B0 77] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%83%D0%B4%D0%B0 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%83%D0%B4%D0%B0 452] |- |945 |[[Османлы сұлтандарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3532] |- |946 |[[Келес ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2725] |- |947 |[[Қазақ хандығының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3141] |- |948 |[[Құрлық әскерлерінің әскери институты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 1896] |- |949 |[[Барақ батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2327] |- |950 |[[Нағашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 1154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 5788] |- |951 |[[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1327] |- |952 |[[Керейіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 5081] |- |953 |[[Полина Александровна Гурьева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D1%83%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D1%83%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B0 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D1%83%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B0 226] |- |954 |[[Бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3712] |- |955 |[[Ерболат Беделхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 1590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 3671] |- |956 |[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 4383] |- |957 |[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7791] |- |958 |[[Иран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 8035] |- |959 |[[Жоңғар шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 13648] |- |960 |[[Мастурбация]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 3860] |- |961 |[[Испания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6335] |- |962 |[[Ерболат Қасымұлы Тоғызақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 49] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 714] |- |963 |[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 4000] |- |964 |[[Il’han Ihsan]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 2690] |- |965 |[[11 ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=11_ 180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=11_ 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=11_ 342] |- |966 |[[Қасқыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 8637] |- |967 |[[Сауд Арабиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5230] |- |968 |[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6448] |- |969 |[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3986] |- |970 |[[МузАРТ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 3528] |- |971 |[[Ақтөбе өңірлік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2244] |- |972 |[[Халықаралық ақпараттық технологиялар университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 944] |- |973 |[[Балағат сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 4380] |- |974 |[[Өлі-тірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 2732] |- |975 |[[Тынышбай Жаңабайұлы Рахимов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1901] |- |976 |[[Балқадиша әні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 5186] |- |977 |[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 86] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 877] |- |978 |[[Дауыссыз дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 12981] |- |979 |[[Мәңгілік бала бейне]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16687] |- |980 |[[Барақ хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5748] |- |981 |[[Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1734] |- |982 |[[Сауран ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3919] |- |983 |[[Ттокпокки]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 699] |- |984 |[[Қайып хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5051] |- |985 |[[Ерен еңбегі үшін медалі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 3599] |- |986 |[[Барлас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 2656] |- |987 |[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 10004] |- |988 |[[Ләззат Мұратқызы Танысбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1450] |- |989 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 9821] |- |990 |[[:Сурет:Page Frame Features on desktop.png]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 5386] |- |991 |[[Қазақ графикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 4934] |- |992 |[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7242] |- |993 |[[Ақсүйек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 4559] |- |994 |[[Қатысушы талқылауы:Kasymov]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 50] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 1784] |- |995 |[[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 910] |- |996 |[[Украина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 3897] |- |997 |[[Қандала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 3240] |- |998 |[[Танымал қазақтардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7506] |- |999 |[[Нұх пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 1384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 4978] |- |1000 |[[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1855] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} i8r0p6o2u915yd2go6i1kdvgjbs3jmw 0 778951 3655436 3594806 2026-09-16T10:08:53Z Гульмира Айтқұл 178969 Created by translating the section "Сюжет" from the page "[[:ru:Special:Redirect/revision/154805302|Дом Дракона]]" 3655436 wikitext text/x-wiki {{Телесериал |Қазақша атауы = Айдаһар үйі |Шынайы атауы = House of the Dragon |суреті = House of the dragon logo.png |тақырыбы = |жанры = шытырман оқиғалы<br />[[фэнтези]]<br />[[драма]] |авторы = [[Райан Кондал]]<br />[[Джордж Р. Р. Мартин]] |атқарушы продюсері = Мигель Сапочник<br />Райан Кондал<br />Джордж Р. Р. Мартин<br />Рон Шмидт<br />Жослин Диас<br />Сара Хесс<br />Винс Джерардис<br />Алан Тейлор |ролдерде = |операторы = Фабиан Вагнер<br />Пепе Авила дель Пино<br />Алехандро Мартинес<br />Кэтрин Голдшмидт |сценарист = |композиторы = [[Рамин Джавади]] |бет басы = Game of Thrones Theme |Ұраны = |мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} |Тілі = [[ағылшын тілі]] |форматы = [[4K]] [[HDR]] |дыбысы = [[Dolby Atmos]] |телеарна = [[HBO]] |ұзақтығы = 54–70 минут |көрсете бастады = [[21 тамыз]] [[2022 жыл]] |соңғы рет көрсетілді= |маусымдар = 3 |саны = 26 |сериялардың тізімі = |статусы = |байланысы бар шоу = [[Тақтар таласы (телесериал)|Тақтар таласы]] |imdb_id = 11198330 |сайт = https://www.hbo.com/house-of-the-dragon }} '''«Айдаһар үйі»''' ({{lang-en|House of the Dragon}}) — [[Джордж Р. Р. Мартин]]нің «[[Мұз бен от жыры]]» атты романдарға негізделіп түсірілген екінші телесериал. Онда [[Тақтар таласы (телесериал)|«Тақтар таласындағы»]] оқиғалардан екі ғасыр бұрын болған [[Жеті патшалық]]тағы күрделі қарым-қатынастар жайында баяндалады. [[HBO]] арнасы сериал бойынша жұмыстардың басталғанын 2019 жылдың күзінде растады.<ref>{{Cite web |last=Goldberg |first=Leslie |date=2019-10-29 |title='Game of Thrones' Prequel 'House of the Dragon' Gets HBO Series Order |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/game-thrones-prequel-house-dragon-gets-hbo-series-order-1250974 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030011909/https://www.hollywoodreporter.com/amp/live-feed/game-thrones-prequel-house-dragon-gets-hbo-series-order-1250974 |archive-date=October 30, 2019 |access-date= |website=[[The Hollywood Reporter]] |language=en-US}}</ref> Он сериядан тұратын алғашқы маусымының тұсаукесері 2022 жылы 21 тамызда өтті. Алғашқы серияны 10 миллионға жуық көрермен көрді. Бұл арна үшін рекордтық көрсеткіш болды.<ref>{{Cite news |last=Hailu |first=Selome |date=2022-08-22 |title='House of the Dragon' Premiere Draws Nearly 10 Million Viewers, Biggest HBO Series Premiere Ever |work=[[Variety]] |url=https://variety.com/2022/tv/news/house-of-the-dragon-premiere-ratings-viewers-1235343874/ |url-status=live |access-date=October 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220827044932/https://variety.com/2022/tv/news/house-of-the-dragon-premiere-ratings-viewers-1235343874/ |archive-date=August 27, 2022}}</ref> == Эпизодтары == === Сезон 1 (2022) === {| class="wikitable" width="100%" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |-|background=#AFBCB5 |<center> ! № ! Эпизод атауы ! Режиссёр ! Сценарист ! Тұсаукесері |- | <center>1 | <center>Айдаһардың мұрагерлері / The Heirs of the Dragon | <center>[[Мигель Сапочник]] | <center>Райан Кондал | <center>21 тамыз 2022 |- | <center>2 | <center>Арамза ханзада / The Rogue Prince | <center>Грег Яйтанс | <center>Райан Кондал | <center>28 тамыз 2022 |- | <center>3 | <center>Тегіндегі екіншісі / Second of His Name | <center>Грег Яйтанс | <center>Гейб Фонсека, Райан Кондал | <center>4 қыркүйек 2022 |- | <center>4 | <center>Тар теңіздің патшасы / King of the Narrow Sea | <center>Клэр Килнер | <center>Айра Паркер | <center>11 қыркүйек 2022 |- | <center>5 | <center>Жолға жарық төгеміз / We Light the Way | <center>Клэр Килнер | <center>Шармейн ДеГрате | <center>18 қыркүйек 2022 |- | <center>6 | <center>Ханшайым һәм патшайым / The Princess and the Queen | <center>Мигель Сапочник | <center>Сара Хесс | <center>25 қыркүйек 2022 |- | <center>7 | <center>Дрифтмарк / Driftmark | <center>Мигель Сапочник | <center>Кевин Лау | <center>2 қазан 2022 |- | <center>8 | <center>Тасын судың қожайыны / The Lord of the Tides | <center>Гита Васант Патель | <center>Эйлин Шим | <center>9 қазан 2022 |- | <center>9 | <center>Жасыл кеңес / The Green Council | <center>Клэр Килнер | <center>Сара Хесс | <center>16 қазан 2022 |- | <center>10 | <center>Қара патшайым / The Black Queen | <center>Грег Яйтанс | <center>Райан Кондал | <center>23 қазан 2022 |} === Сезон 2 (2024) === {| class="wikitable" width="100%" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |-|background=#AFBCB5 |<center> ! № ! Эпизод атауы ! Режиссёрі ! Сценаристері ! Тұсаукесері |- | <center>11 | <center>A Son for a Son | <center>Алан Тейлор | <center>Райан Кондал | <center>16 маусым 2024 |- |} == Сюжеті == «Айдаһар үйі» шығармасында ойдан шығарылған Вестерос құрлығында, [[Тақтар таласы (телесериал)|«Тақтар ойыны»]] оқиғаларынан шамамен 200 жыл бұрын және Жеті патшалық Таргариен жаулап алуларымен біріктірілгеннен 100 жыл өткен соң орын алған оқиғалар көрініс тапқан. Сюжетте Таргариен әулетінің екі тармағының арасындағы билік үшін күрестен туындаған азамат соғысы мен ( б.з.д. 129-131 жж.) - « Айдаһарлар биі » туралы баяндайды. «Би» Висерис I патша қайтыс болғаннан кейін басталды, оның үлкен қызы ханшайым Рейнира Қара партияның қолдауымен және екінші некесінен туған ұлы ханзада Эйгон Таргариен Жасыл партияның қолдауымен бір уақытта Темір тағына құқықтарын жариялады. Бұл қақтығыстың тарихи прототипі король [[I Генри (Англия королі)|Генрих I-дің]] жиені Стефан мен Генрихтің қызы Матильда (1135-1154) арасындағы ағылшын тағы үшін соғыс болды <ref>{{Cite journal|author=Ravilious|first=Kate|date=July–August 2018|title=Inside The Anarchy|url=https://archive.org/details/archaeology_july-august-2018_71_4/page/55|journal=[[Archaeology]]|publisher=[[Archaeological Institute of America]]|volume=71|issue=4|pages=55–63}}</ref> . Сценарийдің әдеби негізін Джордж Мартиннің « От пен қан » кітабы құрайды. Ол ойдан шығарылған Вестероси тарихшысы жазған тарихи шежіре жанрында жазылған <ref>{{Cite news|last=Thomas|first=Lea Marilla|date=2022-09-04|title=Here's What Changes 'House of the Dragon' Made to George R. R. Martin's Book Already|work=[[Cosmopolitan]]|url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/tv/a41020247/house-of-the-dragon-got-prequel-vs-book/}}</ref> және ықтимал болжамды немесе бұрмаланған мәліметтерді қамтиды, бұл оқырман тұрғысынан баяндаушыны сенімсіз етеді <ref>{{Cite news|last=Larman|first=Alexander|date=2018-11-26|title=Fire and Blood by George RR Martin review – not for the average fan|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/books/2018/nov/26/fire-and-blood-george-rr-martin-review}}</ref> . Көрермендерге оқиғаны түсінікті ету мақсатында, шоудың авторлары кітап оқиғаларын хронологиялық тәртіппен әлемнің объективті тарихы ретінде көрсетуді шешті <ref>{{Cite news|last=Goslin|first=Austen|date=2022-08-18|title=House of the Dragon is missing its source material's most fun character|work=[[Polygon]]|url=https://www.polygon.com/23292279/house-of-the-dragon-mushroom-canon}}</ref> . Біз бастапқыда сериал тұжырымдамасын талқылаған кезде <..> , әртүрлі тәсілдер қарастырылды. Сіз "Расемона" нұсқасын көре аласыз, яғни бір оқиғаның бірнеше нұсқасын бірден көрсете аласыз. Менің сүйікті ескі "мен, Клавдий" сериясындағы Клавдий сияқты әр эпизодта пайда болатын және болған оқиғаны қандай дереккөздерге сүйене отырып түсіндіретін және осы дереккөздер арасындағы қайшылықтарды көрсететін архимейстер гильдейн сияқты дауыстық баяндауышты енгізуге болады. Өкінішке орай, қазір Клавдийдің көзқарасы ешкімге ұнамайды.{{начало цитаты}} Когда мы изначально обсуждали концепцию сериала <..>, рассматривались разные подходы. Можно было попробовать вариант «Расёмона», то есть показать сразу несколько версий одного события. Можно было ввести закадрового рассказчика, например архимейстера Гильдейна, который бы, как Клавдий в моём любимом старом сериале «Я, Клавдий», появлялся в каждой серии и объяснял, на основании каких источников он описывает произошедшее, и указывал на противоречия между этими источниками. К сожалению, сейчас никому не нравится подход с Клавдием. {{конец цитаты|источник=Джордж Р. Р. Мартин. Интервью подкасту «History of Westeros» в августе 2022 года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://7kingdoms.ru/story/grrm-interview-historyofwesteros-podcast/|title=Интервью Джорджа Мартина подкасту «История Вестероса»|website=7kingdoms.ru|date=2023-01-11|access-date=2023-05-06|archive-date=2023-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230110154517/https://7kingdoms.ru/story/grrm-interview-historyofwesteros-podcast/|url-status=live}}</ref>.}} Жаңа сериалдың сюжетін «Тақтар ойынымен» байланыстыру үшін сценарийшілер Жаулап алушы Эйгонның Ақ жаяу әскерлердің шапқыншылығы туралы пайғамбарлығының қосымша сюжетін қосты. Бұл идея Джорджға дейін барады Р.Р. Мартину сериясын жасаушылармен байыпты түрде қайта өңделіп, дамытылған <ref>{{Cite web|title=Пророчество Эйгона Завоевателя о Долгой Ночи и другие знамения в «Доме драконов» и книгах|url=https://7kingdoms.ru/story/prophecy-in-house-of-the-dragon/|work=7kingdoms.ru|date=2022-09-17|lang=ru|accessdate=2023-05-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220926002046/https://7kingdoms.ru/story/prophecy-in-house-of-the-dragon/|archivedate=2022-09-26}}</ref> . == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:2022 жылы шыққан АҚШ телесериалдары]] [[Санат:HBO телебағдарламалары]] ay8264d3lba6xcyrzsgh0b5xe0allok 4 780876 3655016 3654562 2026-09-15T15:00:38Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3655016 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-09-14'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="5342" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 5 342] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Басты бет]] | data-sort-value="1662" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 662] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Құр]] | data-sort-value="953" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80 953] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="755" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 755] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="544" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 544] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Медғат Кәрімұлы Құлжанов]] | data-sort-value="404" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 404] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="322" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 322] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Көне түркі жазбалары]] | data-sort-value="307" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 307] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Сақтар]] | data-sort-value="292" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 292] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Тас дәуірі]] | data-sort-value="291" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 291] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Талап Сұлтанбеков]] | data-sort-value="281" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 281] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="273" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 273] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Мөңке би Тілеуұлы]] | data-sort-value="264" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 264] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="256" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 256] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Майқы би]] | data-sort-value="253" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 253] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="249" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 249] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="249" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 249] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="246" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 246] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Семей полигоны]] | data-sort-value="243" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 243] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="238" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 238] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Балғабек Қыдырбекұлы]] | data-sort-value="238" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 238] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="229" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 229] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="221" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 221] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="212" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 212] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="204" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 204] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Қола дәуірі]] | data-sort-value="200" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 200] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="200" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 200] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="192" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 192] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="185" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 185] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Үйсін мемлекеті]] | data-sort-value="182" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 182] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="174" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 174] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Ғұндар]] | data-sort-value="174" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 174] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="173" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 173] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Жүсіп Баласағұни]] | data-sort-value="170" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 170] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Алматы]] | data-sort-value="169" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 169] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Қаңлылар]] | data-sort-value="166" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 166] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[Қазақстан қорықтарының тізімі]] | data-sort-value="161" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 161] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Батыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="161" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 161] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Барсакелмес қорығы]] | data-sort-value="152" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 152] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="145" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 145] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Құмырсқалар]] | data-sort-value="144" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 144] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="143" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 143] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="140" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 140] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Ботай мәдениеті]] | data-sort-value="137" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 137] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Сегізаяқ (өлең)]] | data-sort-value="136" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 136] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Жасуша]] | data-sort-value="135" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 135] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="133" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 133] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Ұлы Жібек жолы]] | data-sort-value="132" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 132] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="132" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 132] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] | data-sort-value="128" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 128] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="125" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 125] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Медицина]] | data-sort-value="123" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 123] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] | data-sort-value="120" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 120] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="116" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 116] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Марқакөл қорығы]] | data-sort-value="116" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 116] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Түргеш қағанаты]] | data-sort-value="116" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 116] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Күлтегін]] | data-sort-value="111" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 111] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="110" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 110] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="109" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 109] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Жүсіпбек Аймауытов]] | data-sort-value="108" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 108] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="106" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 106] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="105" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 105] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Ақбөкен]] | data-sort-value="104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 104] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Қаһар]] | data-sort-value="103" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 103] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Процессор]] | data-sort-value="102" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80 102] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Хасан Алпысбаев]] | data-sort-value="102" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 102] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Шығыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="100" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 100] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Асанбай Асқарұлы Асқаров]] | data-sort-value="98" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 98] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Күнбағыс]] | data-sort-value="98" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%81 98] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[Философия]] | data-sort-value="98" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 98] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="98" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 98] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Қарлұқ қағанаты]] | data-sort-value="97" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 97] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] | data-sort-value="96" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 96] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Бүркіт]] | data-sort-value="96" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 96] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Алакөл қорығы]] | data-sort-value="96" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 96] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 95] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Мәдениет]] | data-sort-value="93" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 93] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[Психология]] | data-sort-value="93" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 93] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="93" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 93] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Әнет би]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B8 92] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 92] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 90] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 89] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Қорықтар]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 88] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Мәдениеттану]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 87] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Күлтегін ескерткіші]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 87] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[Меңіреу құр]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D1%80 85] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 85] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="84" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 84] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="84" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 84] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[IP мекенжайы]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IP_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 83] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Алматы қорығы]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 83] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Есік Алтын адамы]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 83] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 83] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 82] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[Әнет Баба]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0 82] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Темір дәуірі]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 82] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[:Санат:Қазақстан таулары|Санат:Қазақстан таулары]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 82] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Адам эволюциясының негізгі кезеңдері]] | data-sort-value="81" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 81] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Төле би]] | data-sort-value="81" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 81] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Қалың елім, қазағым, қайран жұртым (өлең)]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BC_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 80] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 80] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Ілияс Есенберлин]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 79] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Астана]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 79] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 78] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 78] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Тоқылдақ тұқымдастар]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 77] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 75] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Қатысушы:Орел Карл/зертхана]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 75] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Дауыссыз дыбыстар]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 72] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 72] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 72] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 71] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Өркениет]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 71] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Адам анатомиясы]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 71] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[Дауысты дыбыстар]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 71] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Диуани хикмет]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 69] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Сарматтар]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 69] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Құтадғу білік]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 69] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Оғыз мемлекеті]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 68] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Ақуыз]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 68] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 68] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 68] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Неолит]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 67] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Энеолит]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 66] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 66] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 66] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Алатау таулары]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 65] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 65] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Компьютер]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 65] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Ерте темір дәуірі]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 64] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[Операциялық жүйелер]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 64] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Талапбек Сұлтанбекұлы Сұлтанбеков]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 64] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Қазақстан ғалымдары]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 64] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 63] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 63] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Фонетика]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 63] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Қара тоқылдақ]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 63] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 63] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Педагогика]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 63] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Санау жүйесі]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 63] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 61] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Жасанды нейронды желі]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 61] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Көксерек (әңгіме)]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 61] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Әлеуметтану]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 60] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Құстар]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 60] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Орталық Азия]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 60] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[Көмірсулар]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 58] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 58] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Көшпенділер (трилогия)]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 58] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Балқаш]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 58] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Ақтабан шұбырынды]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 58] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 57] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[:Санат:Алфавит бойынша өзендер|Санат:Алфавит бойынша өзендер]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 57] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Экология]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 57] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Махмұд Қашқари]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 57] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 57] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 56] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Сүйінбай Аронұлы]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 56] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Жұмбақтас]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 56] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Сөйлем мүшелері]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 56] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Құлан]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 56] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Ғұндар мемлекеті]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 56] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 56] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Палеолит]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 56] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 55] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[Үлгі:ПозКарта Украина Сумы облысы]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D1%83%D0%BC%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 55] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 55] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 55] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 55] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Созақ]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 54] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 54] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Ерболат Беделхан]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 54] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Дулат Бабатайұлы]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 54] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Хан Тәңірі шыңы]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 54] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 53] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 53] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Микроскоп]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF 53] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 52] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Бөріқазған]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 52] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 52] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 51] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[Білге қаған]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 51] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 51] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Есептеуіш техника тарихы]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%88_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 51] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Андроново мәдениеті]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 51] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 50] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Алтай таулары]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 50] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Елена Андреевна Рыбакина]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0 50] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Мұхамбет Жұманазарұлы Көпеев]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B5%D0%B2 50] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Персептрон]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 50] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Экономика]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 50] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 50] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 50] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 49] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 49] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Саясаттану]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 49] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Аристотель]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 49] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 49] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 49] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Ақсу-Жабағылы қорығы]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 49] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 49] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Өсімдіктер]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 49] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 49] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Қорқыт ата кітабы]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 49] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Ас қорыту жүйесі]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 48] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Наймандар]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 48] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Қыз Жібек (фильм)]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 48] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Жаратылыстану ғылымдары]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 48] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 48] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 48] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Мезолит]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 47] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Отбасы]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 47] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 47] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Буын үндестігі]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 47] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Аңырақай шайқасы]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 47] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Қапан Әубәкірұлы Мусин]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 47] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Адамның шығу тегі]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%83_%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 47] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 46] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 46] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 46] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 45] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 45] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 45] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Асан қайғы Сәбитұлы]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 45] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 45] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Анатомия]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F 45] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Шешендік өнер]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 45] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Ғылым]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 44] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Ақпараттық қауіпсіздік]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 44] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Тоныкөк]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D0%BA%D3%A9%D0%BA 44] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 44] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Біржан Қожағұлұлы]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 44] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 44] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 44] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Үндестік заңы]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 44] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Тасбақалар]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 44] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Барыс (жануар)]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 43] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Көшпелiлер немесе дала өркениетi]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BBi%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%B5_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82i 43] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Руналық жазу]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83 43] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Сауыр-Тарбағатай]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80-%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 43] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Батырлар жыры]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 43] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Цесвайне]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A6%D0%B5%D1%81%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B5 43] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Латын әліпбиі]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 42] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Аяз би (ертегі)]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%28%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%29 42] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 42] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[Ысты]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 42] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 42] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Антропогенез]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7 42] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Конституция]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 42] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Үкі]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96 42] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Мәтін]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 42] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Стоматология]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 42] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Руслан Тай]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 41] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Дыбыс үндестігі]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 41] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Халықаралық бірліктер жүйесі]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 41] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[Қазақстан өзендері]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 41] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Барсакелмес]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81 41] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 41] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Азаматтық құқық]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 41] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Климаттың өзгеруі]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83%D1%96 41] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Компьютерлік желі]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 41] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[ДНҚ]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 41] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 40] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Қазақстан археологиясы]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 40] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 40] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Норман Фостер]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A4%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 40] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Қазақстан көлдері]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 40] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Септік жалғау]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 40] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Ғаламторға тәуелділік]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%82%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 40] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Мақала]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 40] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Ежелгі Мысыр]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 40] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 40] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Мемлекет]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 40] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 40] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Қайым Мұқамедханов]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 39] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Ұлытау таулары]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 39] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Мәңгілік ел қақпасы]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 39] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 39] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 39] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Интернет]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 39] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 39] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Арал теңізі]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 39] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Қимақ қағанаты]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 39] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[ChatGPT]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 38] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Зат есім]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 38] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Тыныс алу жүйесі]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 38] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 38] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 38] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 37] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Қырғыздар]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 37] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[:Сурет:Қазақстан картасы.png|Сурет:Қазақстан картасы.png]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 37] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Қоректік тізбек]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA 37] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 37] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Географиялық зерттеу әдістері]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 37] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Павлодар облысы]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 37] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Публицистикалық стиль]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 37] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Көңлім қайтты достан да, дұшпаннан да...]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B0%2C_%D0%B4%D2%B1%D1%88%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B0... 37] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Хайуанаттар бағы]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 37] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Қарахан мемлекеті]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 37] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Атырау]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 37] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Қазақ графикасы]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 37] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Жетіқарақшы]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 37] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Геродот]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 37] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 37] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Қазақ фольклортану ғылымы]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 37] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 37] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Кемел Ақышұлы Ақышев]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 36] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Жасыбай (көл)]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 36] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Ертіс]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 36] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Сөз табы]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 36] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Транскрипция (биология)]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%86%D0%B8%D1%8F_%28%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 36] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Киіз үй]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 36] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 36] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 36] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Ұшқан ұя]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 36] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 36] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Тұрмыс-салт жырлары]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D1%8B%D1%81-%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Қарақұм құрылтайы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 35] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Ақпарат]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 35] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 35] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Конституциялық құқық]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 35] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Наурызым қорығы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 35] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 35] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[Қыркүйек]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 35] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Талас шайқасы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 35] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Қазақ-жоңғар соғыстары]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 35] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 35] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 34] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Бөгенбай батыр]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 34] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 34] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Исатай Тайманұлы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 34] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Ескендір (поэма)]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 34] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Мөңке би Төлеұлы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 34] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 34] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Менеджмент]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 34] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Жазғы Азия ойындары 2026]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D2%93%D1%8B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_2026 34] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 34] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Қырғи қабақ соғысы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 34] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Сақиналар әміршісі (роман)]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 34] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Монитор]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 34] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Мұрат Есжан]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 33] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Бақытсыз Жамал]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 33] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 33] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 33] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Әнші құм төбесі]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD%D1%88%D1%96_%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 33] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 33] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Наурызбай батыр]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 33] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 33] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Ордабасы құрылтайы]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 33] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Орфографиялық сөздік]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 33] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 33] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 33] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 33] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Қытай]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 33] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 33] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 33] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 33] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Еділ қаған]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 33] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 33] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Жапония]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 33] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Алтын тамыр]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 32] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[География]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 32] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Алакөл (көл)]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 32] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[Іле Алатауы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 32] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Қабдеш Жұмаділов]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 32] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Огюст Конт]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B3%D1%8E%D1%81%D1%82_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82 32] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[Қазақстан туы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 32] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Метафора]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 32] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Ортағасыр философиясы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 32] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Көне ұйғыр жазуы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 32] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Моңғол империясы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 32] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Мұхит]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 32] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Қазақстан темір жолы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 32] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Қазақстанның көне қалалары тізімі]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 32] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Бинарлық номенклатура]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0 32] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 32] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Қазақстанның биік тау шыңдары]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 32] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Қыпшақ хандығы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 32] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[Араб жазуы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 32] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[Мысыр пирамидалары]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 32] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Тіл (лингвистика)]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 31] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Тәуелдік жалғау]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 31] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Іздеу жүйесі]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 31] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 31] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Үндістан]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 31] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Каспий маңы ойпаты]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 31] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Қаңлы (тайпа)]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 31] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 31] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 31] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 31] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Қырғауыл]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB 31] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 31] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 31] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Шешендік сөздер]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 31] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Шымкент]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 31] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 31] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Жануарлар]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 31] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Мекемтас Мырзахметұлы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Алып Ер Тоңа]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D0%B0 30] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Жусан иісі (повесть)]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 30] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 30] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Көл]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB 30] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Дүние жүзінің саяси картасы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 30] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 30] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Тасмола мәдениеті]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 30] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Тәнеке Нұралы Дөсетұлы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 30] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 30] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Фернан Магеллан]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD 30] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Бақбақ]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 30] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 30] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Салауат]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 30] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Информатика]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 29] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Томаға]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0 29] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Ұлы Отан соғысы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 29] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Керей хан]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 29] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Қазақстан жеріндегі палеолит]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 29] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Ресей]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 29] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Әбілхан Қастеев]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 29] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Латын тілі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 29] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Орхон жазба ескерткіштері]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 29] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Батыр Баян (поэма)]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 29] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Мұстафа Шоқай]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 29] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 29] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Бұлшық ет]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 29] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Әдебиеттану]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 29] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 29] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Екпін]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D0%BF%D1%96%D0%BD 29] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 29] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Тәуке хан]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 29] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Арғын]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 29] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 29] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 29] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 29] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Қазақ тілі тарихы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 29] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 29] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 29] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Қапаш мешіті]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 29] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Әйтеке би]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 29] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Компьютер жадысы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%81%D1%8B 29] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 29] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Қазақстан полигондары]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 29] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Менің атым Қожа (хикаят)]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 28] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Қобыланды батыр (жыр)]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 28] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Абай облысындағы өрт]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 28] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 28] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[Демократия]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 28] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Домбыра]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 28] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Кәкен Хамзаұлы Қамзин]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B8%D0%BD 28] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Жедел жады]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B 28] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Қорғалжын қорығы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 28] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Майлар]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 28] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 28] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 28] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Дулат]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 28] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Жай сөйлем және оның түрлері]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 28] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Философия тарихы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 28] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Түркілер]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 28] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[Пернетақта]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 28] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Жаныс]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 28] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Ақ Орда (мемлекет)]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 28] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 28] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 28] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Еуразия]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 28] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[Семирамида аспалы бағы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 28] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Арқа бұлшықеттері]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 28] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Германия]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 28] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Сақ-сармат дәуiрiндегi Қазақстан]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 28] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Қадыр Мырза Әлі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 27] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Алаш қозғалысы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 27] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Табылды Досымов]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 27] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[Столыпин реформасы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 27] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Сүйек]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 27] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Дарын республикалық ғылыми-практикалық орталығы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 27] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Қызылорда облысы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 27] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Көктөбе (төбе)]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%28%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5%29 27] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 27] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 27] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Тілдің шығуы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%83%D1%8B 27] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Қауіпсіздік]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 27] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Тынышбай Жаңабайұлы Рахимов]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Райымбек батыр]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 27] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Орал]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 27] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Қазақ-қарақалпақ қатынастары]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 27] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Кириллица]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0 27] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Түрік руна жазбалары]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 27] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Тынық мұхит]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 27] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Сайын Мұратбеков]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Жеңіл атлетика]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 27] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Эмиль Дюркгейм]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%94%D1%8E%D1%80%D0%BA%D0%B3%D0%B5%D0%B9%D0%BC 27] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Ақтау]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 26] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Табын]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 26] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Бурабай ұлттық паркі]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 26] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 26] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Нуклеин қышқылдары]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 26] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Қасқыр]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 26] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Ежелгі Қазақстан]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 26] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Өлең - сөздің патшасы, сөз сарасы...]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BB%D0%B5%D2%A3_-_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B%2C_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 26] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Тәңірқазған]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 26] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Морфология (лингвистика)]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 26] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 26] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Қазақ газеті]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 26] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Еуропа]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 26] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Сыбайлас жемқорлық]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 26] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Есім хан]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 26] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Ұлпа]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0 26] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Inkscape]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Inkscape 26] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[Қазақстан географиясы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 26] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Ақан сері]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 26] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 26] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[Қызға қырық үйден тыйым]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 26] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Айман-Шолпан]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD 25] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Үстеу]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 25] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Адам қаңқасы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[Қазақстан Республикасындағы Сот жүйесі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%82_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 25] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[Сөз таптары]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 25] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[Көкшетау]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 25] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[Құлсары]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 25] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Мұғалжар тауы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 25] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Йоганн Себастиан Бах]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%99%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D1%85 25] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 25] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Ақ кеме (кітап)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 25] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Эргономика]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 25] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Лексикалық талдау]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83 25] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Алтынемел ұлттық паркі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 25] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 25] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[Жалғау]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 25] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Марқакөл (көл)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 25] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 25] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 25] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Ақтөбе]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 25] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 25] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Абайдың қара сөздері]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 25] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 25] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Қазақстан халқы тілдері күні]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 25] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[Су]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 25] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Орфография]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 25] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Қапез Байғабылұлы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B7_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 25] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Тау]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83 25] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Омыртқа]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0 25] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Ай-Петрин яйласы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9-%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%8F%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Қасым Аманжолов]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Липидтер]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 25] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Ұлыбритания]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 25] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 24] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 24] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Қазақ ұлттық ырымдары]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 24] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 24] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Облыс орталығы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 24] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Бас сүйек]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 24] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 24] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Кілем тоқу]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%83 24] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 24] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Волфганг Амадей Моцарт]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B3_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D1%86%D0%B0%D1%80%D1%82 24] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Берел қорымы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 24] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Есіл]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 24] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Үнді философиясы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[Моғолстан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[Сөз тіркесі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 24] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Одағай]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 24] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Карл Маркс]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%81 24] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Тас дәуірінің хронологиясы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Жәкен Қожахметұлы Таймағанбетов]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 24] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Башқұрт тілі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%88%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 24] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Ши тоқу]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%83 24] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 24] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 24] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Қара тоқылдақтар]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 24] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Ағылшын тілі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 24] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Өскемен]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 24] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Тоғыз-құмалақ]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 24] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Жоңғар шапқыншылығы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 24] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[Мәңгілік бала бейне]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 24] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Алматы әкімі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%96 24] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Қуандық Қыстықбаев]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 24] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Әпке (драма)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 23] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[Қазақстан тарихы (ғылым)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%28%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%29 23] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Үлгі:Менделеевтің периодтық кестесі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%96 23] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Қытай тарихы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 23] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Қырым таулары]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Ою-өрнек]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 23] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Популяция]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 23] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Шешендік сөз]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 23] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Бухгалтерлік есеп]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%85%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BF 23] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Төлен Әбдік]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 23] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Фольклор]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80 23] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[Роза Тәжібайқызы Бағланова]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Аяз би Жаманұлы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Домалақ ана]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 23] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Түркия]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 23] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[Кенен Әзірбаев]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Бұланты шайқасы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Жүйелік блок]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 23] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Есет Көтібарұлы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Қазақ билері]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 23] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[Абай жолы романындағы көркемдеуші құралдар]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 23] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Шеркеш]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 23] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[Бесікке салу]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 23] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[Биология]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 23] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Рим империясы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[Құндылық]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 23] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 23] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Есет Құдайбергенұлы Жұбанов]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Тырнақша]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 23] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Ақпарат-коммуникация технологиясы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[Физикалық-географиялық аудандастыру]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 23] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Отырар]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 23] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[Кейкі Көкембайұлы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Петроглиф]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D1%84 22] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Массагеттер]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 22] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Менің атым Қожа (фильм)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 22] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Христофор Колумб]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 22] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 22] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Оразақ Смағұлұлы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Есік обасы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Қ]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 22] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Экологиялық жүйе]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 22] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Жылқы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 22] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Киіз басу]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%83 22] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Эпитет]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 22] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Лай суға май бітпес қой өткенге...]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D1%96%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D0%B9_%D3%A9%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5... 22] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[Қант диабеті]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 22] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Жұлдыз]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 22] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Шәкір Кейкінұлы Кейкин]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%B8%D0%BD 22] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Түрксіб (сурет)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1_%28%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%29 22] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Қола дәуіріндегі Қазақстан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[Дмитрий Иванович Менделеев]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2 22] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Азия]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 22] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[Құнанбай Өскенбайұлы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 22] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Нарықтық экономика]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 22] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Алгоритм]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 22] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Жер]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 22] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Этика]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 22] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Ұстаз (цифрлық платформа)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 22] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Жетісу]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 22] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[Өлі теңіз]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 22] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Ежелгі Грекия]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 22] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Оғыздар]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 22] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 22] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Түйе малының атаулары]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Педагогикалық психология]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 22] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[Ноғай Ордасы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Экономикалық қызмет]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 21] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Сын есім]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 21] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Тарбағатай тауы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 21] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Адай]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 21] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[Ғылыми стиль]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 21] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Бәйдібек Қарашаұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Ғабиден Мұстафин]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 21] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Өсімдік ұлпасы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[Қожа]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 21] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Ньютон заңдары]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 21] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Сиқым]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 21] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Мұрат Мөңкеұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Түрксіб]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 21] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Қызылорда]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 21] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Фотосинтез]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 21] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Хан Шатыр]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 21] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[Атырау облысы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Шарын шатқалы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Гигиена]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B8%D0%B3%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D0%B0 21] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 21] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 21] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Уәлибек Әбдірайымов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Жұрнақ]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B 21] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Қаратау]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83 21] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[:Санат:Қазақстан ескерткіштері|Санат:Қазақстан ескерткіштері]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 21] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Орта ғасырлар]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 21] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Сұраныс және ұсыныс заңы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 21] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 21] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Жайық]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 21] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Кәрима Оралова]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Митоз]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 20] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Археология]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 20] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Жезқазған]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Бахаргүл Төлегенқызы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 20] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 20] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[Климаттық белдеулер]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%80 20] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Көшпелілер рухани мәдениеті]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 20] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[Ағылшын революциясы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Бұлтты технология]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 20] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Мұртты обалар]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 20] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 20] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Ғабит Төлеутайұлы Несіпбаев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[Әл-Хорезми]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A5%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BC%D0%B8 20] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Ақша]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0 20] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Үстірт қорығы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 20] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Түркі тілдері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Волейбол]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 20] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Қанды жексенбі (1905)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96_%281905%29 20] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Қосөзен (өркениет)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD_%28%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%29 20] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Қарлұқтар]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 20] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[Бесшатыр]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%88%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 20] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Республика күні (Қазақстан)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 20] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Танымал қазақтардың тізімі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Митохондрия]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F 20] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Рәбиға Сәтіғалиқызы Сыздық]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B 20] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[Халел Досмұхамедов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Жусан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Ғани Мұратбаев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Тиіндер]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 20] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Оңтүстік Америка]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 20] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[Географиялық карта]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 20] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Пингвинтәрізділер]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%82%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 20] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Диуани лұғат ат-түрк]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 20] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Қазақ-башқұрт қатынастары]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%88%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Психология тарихы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 20] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Айша бибі кесенесі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 20] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Лексика]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 20] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Аминқышқылдар]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 20] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[Ерте Темір дәуіріндегі Орталық Қазақстан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Саясат]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 20] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Төлеген Тәжібайұлы Тәжібаев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[:Санат:Шығыс Қазақстан облысы аудандары|Санат:Шығыс Қазақстан облысы аудандары]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Мир Қасымұлы Қадырбаев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 20] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 20] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Тама]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 20] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Орталық Қазақстан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[Дала өркениеті]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 20] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 20] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Дизайн]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%BD 20] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Қасым ханның қасқа жолы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 20] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Қола дәурі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%80%D1%96 19] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 19] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Қазақстан климаты]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 19] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 19] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Төрт түлік]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 19] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Құқық]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 19] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 19] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Панфилов ауданы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 19] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Сырым Датұлы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Темірғали Көпбаев]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[Психологияның зерттеу әдістері]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 19] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Ғабдол Сланов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB_%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[Қоғам]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 19] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Темперамент]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 19] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Естай - Қорлан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Торғай көтерілісі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 19] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 19] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Тұсаукесер]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 19] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Балдыр]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80 19] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Кірме сөздер]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 19] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Тұран ойпаты]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 19] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Үлгі:Апта күндері]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[Солтүстік Қазақстан облысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Қылмыстық құқық]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 19] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Қазақтың атақты әнші-күйшілері]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 19] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Ұйықтатын дәрілер]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 19] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Дамушы елдер]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 19] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 19] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 19] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 19] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Керей (тайпа)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 19] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Ауыз әдебиеті]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Сократ]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82 19] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[Қазақстан елтаңбасы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Түркістан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Көшбасшы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B 19] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Қан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Түйелер]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 19] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[:Санат:Қазақстан психологтары|Санат:Қазақстан психологтары]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Төрегелді Шарманұлы Шарманов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Шортанбай Қанайұлы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Әбілқайыр хандығы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 18] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[Табиғатты қорғау]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 18] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Almaty]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Almaty 18] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Асқорыту мүшелері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 18] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[:Санат:Қазақстан суретшілері|Санат:Қазақстан суретшілері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Семей]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 18] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Қазақстанның географиялық орны мен шекаралары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Генетикалық код]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4 18] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Халық тығыздығы бойынша елдер тізімі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Синтаксис]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 18] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Мемлекеттік ту]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 18] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Моңғол шапқыншылығы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 18] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Қорық]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 18] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Кэтрин Коннолли]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%8D%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B8 18] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Тезис]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%81 18] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Бейнелеу өнері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Адам ағзасындағы химиялық элементтер]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D2%93%D0%B7%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 18] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[BALA (Ninety One)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 18] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Сатыбалды Мұқатайұлы Жақыпов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Сырдария]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 18] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Құқық қорғау органдары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[Қазақстанның мемлекеттік құрылымы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 18] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Қызыл жебе (роман)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 18] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Жошы хан кесенесі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 18] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Қазақстанның жеті кереметі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 18] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Жаппас]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 18] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Нәзір Төреқұлов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Орталық процессор]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80 18] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[Макс Вебер]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81_%D0%92%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80 18] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Құран]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[:Сурет:Female and male anus.jpg|Сурет:Female and male anus.jpg]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 18] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Рибонуклеин қышқылы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[:Санат:Қазақ ақындары|Санат:Қазақ ақындары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Саналы адам]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 18] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Қазақ халық аңыздары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[Глоттогенез]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%BB%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7 18] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[Көкпар]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 18] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[Амангелді Нақыпұлы Сембин]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%BD 18] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[Жүсіп Ақшораев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[Орган]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[Әскери ант]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%82 18] |- | data-sort-value="838" | 838 | [[Тоқтамыс хан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="839" | 839 | [[Қоянды жәрмеңкесі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 18] |- | data-sort-value="840" | 840 | [[Торғай облысы (Қазақстан)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 18] |- | data-sort-value="841" | 841 | [[Аустралия]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 18] |- | data-sort-value="842" | 842 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 18] |- | data-sort-value="843" | 843 | [[Қаратау қорығы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 18] |- | data-sort-value="844" | 844 | [[Азия мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18] |- | data-sort-value="845" | 845 | [[Альберт Эйнштейн]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 18] |- | data-sort-value="846" | 846 | [[Кәмшат Жолдыбаева]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 18] |- | data-sort-value="847" | 847 | [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 18] |- | data-sort-value="848" | 848 | [[Елім-ай]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 18] |- | data-sort-value="849" | 849 | [[Қазақ ұлттық киімдері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="850" | 850 | [[Кілем]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BC 18] |- | data-sort-value="851" | 851 | [[Үлгі:Грек әліпбиі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 18] |- | data-sort-value="852" | 852 | [[Хорезм]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BC 17] |- | data-sort-value="853" | 853 | [[Байұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="854" | 854 | [[Көз]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 17] |- | data-sort-value="855" | 855 | [[Қарақалпақ рулары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="856" | 856 | [[Асхат Нұрмағамбетұлы Рақымжанов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="857" | 857 | [[Бата]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 17] |- | data-sort-value="858" | 858 | [[Қазақстанның пайдалы қазбалары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="859" | 859 | [[Заттыбек Көпбосынұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="860" | 860 | [[Буын (фонетика)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D1%84%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 17] |- | data-sort-value="861" | 861 | [[Қазақстан халық кеңесі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="862" | 862 | [[Қояндар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="863" | 863 | [[Заман ақыр жастары...]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B... 17] |- | data-sort-value="864" | 864 | [[Қазақстан астанасы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="865" | 865 | [[Байдар яйласы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%8F%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="866" | 866 | [[Алма]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 17] |- | data-sort-value="867" | 867 | [[Ньютонның бірінші заңы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 17] |- | data-sort-value="868" | 868 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="869" | 869 | [[Топоним]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC 17] |- | data-sort-value="870" | 870 | [[Математика тарихы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 17] |- | data-sort-value="871" | 871 | [[Гиппократ серті]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BF%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%96 17] |- | data-sort-value="872" | 872 | [[Бірінші Мемлекеттік Дума]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 17] |- | data-sort-value="873" | 873 | [[Есекжем]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 17] |- | data-sort-value="874" | 874 | [[Африка]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 17] |- | data-sort-value="875" | 875 | [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="876" | 876 | [[Органоидтар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="877" | 877 | [[Алкандар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="878" | 878 | [[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="879" | 879 | [[Ғылым таппай мақтанба]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0 17] |- | data-sort-value="880" | 880 | [[Көміртек айналымы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 17] |- | data-sort-value="881" | 881 | [[Қызыл кітап]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 17] |- | data-sort-value="882" | 882 | [[Есімдік]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 17] |- | data-sort-value="883" | 883 | [[Қазақ шежіресі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="884" | 884 | [[Қарақытай мемлекеті]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |- | data-sort-value="885" | 885 | [[Таз руы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 17] |- | data-sort-value="886" | 886 | [[Смағұл Сәдуақасов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="887" | 887 | [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 17] |- | data-sort-value="888" | 888 | [[Мұқан қаған]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="889" | 889 | [[Біржан мен Сара айтысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="890" | 890 | [[Түлкі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96 17] |- | data-sort-value="891" | 891 | [[Төртқара]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 17] |- | data-sort-value="892" | 892 | [[Шақ (етістік)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 17] |- | data-sort-value="893" | 893 | [[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 17] |- | data-sort-value="894" | 894 | [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="895" | 895 | [[Жолбарыс хан]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="896" | 896 | [[Жіктік жалғау]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 17] |- | data-sort-value="897" | 897 | [[Савроматтар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="898" | 898 | [[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="899" | 899 | [[Қызғалдақ]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 17] |- | data-sort-value="900" | 900 | [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="901" | 901 | [[Ялта яйласы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%BB%D1%82%D0%B0_%D1%8F%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="902" | 902 | [[Батыр]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 17] |- | data-sort-value="903" | 903 | [[Шоқжұлдыздар бойынша жұлдыздар тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="904" | 904 | [[Қырымның қырық батыры]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="905" | 905 | [[Алпамыс батыр]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 17] |- | data-sort-value="906" | 906 | [[Ай (қазақ дәстүрінде)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 17] |- | data-sort-value="907" | 907 | [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="908" | 908 | [[Марфуға Ғалиқызы Айтхожа]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 17] |- | data-sort-value="909" | 909 | [[Кескіндеме]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B5 17] |- | data-sort-value="910" | 910 | [[Септік]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA 17] |- | data-sort-value="911" | 911 | [[Жел энергетикасы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="912" | 912 | [[Соқырішек]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 17] |- | data-sort-value="913" | 913 | [[МедиаУики:Bad image list]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3ABad_image_list 17] |- | data-sort-value="914" | 914 | [[Қан топтары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="915" | 915 | [[Химиялық байланыстар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="916" | 916 | [[Жүрек]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 17] |- | data-sort-value="917" | 917 | [[Бейметалдар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="918" | 918 | [[Біріккен сөздер]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 16] |- | data-sort-value="919" | 919 | [[Құбығұл Бозайұлы Жарықбаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="920" | 920 | [[Мәдениет туралы түсінік]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D0%BA 16] |- | data-sort-value="921" | 921 | [[Әріп Тәңірбергенов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BF_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="922" | 922 | [[Ұларлар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="923" | 923 | [[Экологиялық сукцессия]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F 16] |- | data-sort-value="924" | 924 | [[Заң]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3 16] |- | data-sort-value="925" | 925 | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 16] |- | data-sort-value="926" | 926 | [[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 16] |- | data-sort-value="927" | 927 | [[Туризм]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 16] |- | data-sort-value="928" | 928 | [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="929" | 929 | [[Күш]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 16] |- | data-sort-value="930" | 930 | [[Қазақтың би-шешендері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8-%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="931" | 931 | [[:Сурет:CIA WorldFactBook-Political world.pdf|Сурет:CIA WorldFactBook-Political world.pdf]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACIA_WorldFactBook-Political_world.pdf 16] |- | data-sort-value="932" | 932 | [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 16] |- | data-sort-value="933" | 933 | [[Қазақстан вице-президенті]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="934" | 934 | [[Аққулар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="935" | 935 | [[Уикипедия:Telegram]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 16] |- | data-sort-value="936" | 936 | [[Қан мен тер]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 16] |- | data-sort-value="937" | 937 | [[Кинематика]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16] |- | data-sort-value="938" | 938 | [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="939" | 939 | [[Алғашқы ұстаз (кітап)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 16] |- | data-sort-value="940" | 940 | [[Тұмар ханша]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 16] |- | data-sort-value="941" | 941 | [[Жасанды интелектің қолданылуы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 16] |- | data-sort-value="942" | 942 | [[Сабақтас құрмалас сөйлем]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 16] |- | data-sort-value="943" | 943 | [[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="944" | 944 | [[Маслоудың қажетсіну пирамидасы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%BE%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%83_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="945" | 945 | [[Экономикалық теорияның қалыптасуы және дамуы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%8B 16] |- | data-sort-value="946" | 946 | [[Сөз]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 16] |- | data-sort-value="947" | 947 | [[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="948" | 948 | [[Жақайым]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 16] |- | data-sort-value="949" | 949 | [[Тұқым қуалайтын аурулар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="950" | 950 | [[Көңіл шай]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 16] |- | data-sort-value="951" | 951 | [[Әзербайжан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="952" | 952 | [[Стилистика]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16] |- | data-sort-value="953" | 953 | [[Бактериялар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="954" | 954 | [[Антивирустар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="955" | 955 | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="956" | 956 | [[Пысықтауыш]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 16] |- | data-sort-value="957" | 957 | [[Зарина Кармен]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 16] |- | data-sort-value="958" | 958 | [[Қызылқоға ауданы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 16] |- | data-sort-value="959" | 959 | [[Тақия]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D1%8F 16] |- | data-sort-value="960" | 960 | [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="961" | 961 | [[Уикипедия]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 16] |- | data-sort-value="962" | 962 | [[Қазақстан газеттері тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="963" | 963 | [[Албан руы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 16] |- | data-sort-value="964" | 964 | [[Александр Сергеевич Пушкин]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 16] |- | data-sort-value="965" | 965 | [[Қостанай облысы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="966" | 966 | [[Ашина]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0 16] |- | data-sort-value="967" | 967 | [[Үркер (роман)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 16] |- | data-sort-value="968" | 968 | [[Әбубәкір Боранқұлұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="969" | 969 | [[Ат әбзелдері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82_%D3%99%D0%B1%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="970" | 970 | [[Қазақстан халқы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 16] |- | data-sort-value="971" | 971 | [[Ақмола облысы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="972" | 972 | [[Ғаламшар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="973" | 973 | [[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="974" | 974 | [[Бейсенбай Кенжебаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="975" | 975 | [[Америкалық парламенттік формат]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82 16] |- | data-sort-value="976" | 976 | [[Есімше]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 16] |- | data-sort-value="977" | 977 | [[Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="978" | 978 | [[КешYOU]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 16] |- | data-sort-value="979" | 979 | [[Ұлытау ауданы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 16] |- | data-sort-value="980" | 980 | [[Эндокриндік жүйе]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 16] |- | data-sort-value="981" | 981 | [[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар|Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="982" | 982 | [[Қазақстан демографиясы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="983" | 983 | [[Ислам күнтізбесі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 16] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} cj2n3clh1l2c4oo5mcb8mcf6msfcvkb 0 780934 3654949 3651622 2026-09-15T13:18:25Z Casserium 68287 /* Басшылығы */ 3654949 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = | логотипі = Ädilet (political party) logo.svg | сурет атауы = | партия түсі = purple | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = <small>[[Рауан Кенжеханұлы]] бастаған бастамашыл топ</small> | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] <small>(құрылтай съезі)</small><br> [[1 маусым]] [[2026 жыл|2026]] <small>(ресми тіркелуі)</small> | таратылуы = | штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1 | идеологиясы = {{ublist |«[[Әділетті Қазақстан]]» идеясы |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] реформаларын қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = 800 мыңнан астам | жастар ұйымы = {{ublist |{{flagicon image|Jastar Ruhy logo.svg}} [[Жастар рухы]]<ref>[https://astanatv.kz/kz/news/173640/ «ӘДІЛЕТ» партиясының 8 мың жас белсендісі үгіт-насихат материалдарын таратуға кірісті]</ref> |Жаңа адамдар |Дала қырандары<ref>[https://qazaqpress.kz/2026/07/17/zha%D2%A3a-adamdar-men-dala-%D2%9Byrandary-%D3%99dilet-partiyasyny%D2%A3-zhastar-%D2%9Banatyn-%D2%9B%D2%B1ru-nieti-turaly-kelisim-zhasasty/ Жаңа адамдар мен Дала Қырандары Әділет партиясының жастар қанатын құру ниеті туралы келісім жасасты]</ref> }} | Төменгі палатадағы орындар = {{Партия/Орындар|110|145|purple|мәтін=([[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I сайланым]])}} | Төменгі палатадағы орындар_параметр = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайдағы]] мандат саны | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = «Күшіміз — бірлікте, негізіміз — әділетте» | әнұраны = «Әділет таңы»<ref>[https://egemen.kz/news/article416904-adilet-partiyasynynh-gimni-tanystyryldy «Әділет» партиясының гимні таныстырылды]</ref> | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://adilet-partiyasy.kz/kz adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет»''' (ресми атауы — '''«Әділет» партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="jargy">[https://adilet-partiyasy.kz/kz/charter «Әділет» партиясы» Қоғамдық Бірлестігінің ЖАРҒЫСЫ]</ref> — [[Қазақстан]]дағы ең ірі ресми тіркелген президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.<ref>[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 "Әділет" партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]</ref> Партияны президент әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] басқарады. Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланды. 7 мамырда партия өзінің құрылтай съезін ұйымдастырып, 1 маусымда мемлекеттік тіркеуден өтті. 14 маусымда ең ірі партия саналған [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясын өз құрамына қосу арқылы «Әділет» партиясы елдегі басты саяси ұйымға айналды. [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда]] өткен [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сайлауында Әділет 110 мандатқа ие болды. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжат алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|президент әкімшілігінің]] бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партияның төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40 адам енді: Айбек Дәдебайдан басқа «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Закиева|Динара Закиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жиені Дана Медеуова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер болды.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref>[https://www.azattyqasia.org/a/vne-alfavita-plemyannitsa-tokaeva-i-eks-glava-ego-administratsii-voshli-v-politsovet-novoy-partii/33752671.html Вне алфавита. Племянница Токаева и экс-глава его администрации вошли в политсовет новой партии]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> Одан бөлек 13 адамнан тұратын саяси кеңес бюросы сайланды.<ref name="prokadry">[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]</ref> 1 маусым күні партияны Әділет министрлігі мемлекеттік тіркеуден өткізді.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2382878-qazaqstanda-zhanga-partiia-resmi-turde-tirkeldi-video/ Қазақстанда жаңа партия ресми түрде тіркелді (видео)]</ref> Елде билік ететін [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы 12 маусымда өткен XXVI съезінде «Әділет» партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> 14 маусымда өткен «Әділет» партиясының ІІ съезінде бұл шешім мақұлданды.<ref>[https://ult.kz/kz/post/adildik-ideiasy-qogamda-bargan-saiyn-ken-qoldau-tauyp-keledi-adilet-partiiasynyn-toragasy «Әділдік идеясы қоғамда барған сайын кең қолдау тауып келеді» – «Әділет» партиясының төрағасы]</ref> 2 шілде күні 17 облыс пен 3 қалада «Әділет» партиясының өңірлік филиал басшылары сайланды.<ref>[https://nege.kz/news/adlet-partiyasi-kazakstannin-barlik-onrndeg-filial-basshilarin-zhasaktadi-226f19 «Әділет» партиясы Қазақстанның барлық өңіріндегі филиал басшыларын жасақтады]</ref> Олардың жартысына жуығы бұрын сол өңірдегі «Аманат» партиясының филиалын басқарған.<ref>[https://exclusive.kz/novaja-vyveska-no-te-zhe-lica-kto-vozglavil-dilet-v-regionah/ Кто возглавил «Әділет» в регионах]</ref> 10 шілдеде партияның III кезектен тыс Съезінде алдағы Құрылтай сайлауына қатысатын 186 кандидаттан тұратын партиялық тізім бекітілді.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-utverdila-predvybornuyu-programmu-i-partiynyy «Әділет» партиясы Сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті]</ref> == Идеологиясы == «Әділет» партиясының бағдарламасында реформашыл центризм қағидатын ұстанатыны, партия өзін президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] жүргізіп отырған саясаты мен ол ұсынған саяси реформаларды қолдайтын саяси күш ретінде көретіні жазылған. Партияның негізгі құндылықтары қатарында Әділет, Патриотизм, Еңбекқорлық, Жауапкершілік және Прогресс аталған.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/about/program «Әділет» партиясының «Әділетті Қазақстанды бірге құрайық» бағдарламасы]</ref> == Құрылымы == Партияның басқару органдарына съезд, съездер аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия төрағасы — партиядағы жоғары басшылық етуші тұлға. Партия төрағасы өзінің орынбасарлары мен партия Орталық аппаратының басшысын тағайындайды. Партияның құрылымдық бөлімшелеріне өңірлік филиалдар, аумақтық филиалдар және бастауыш партия ұйымдары жатады. Партия филиалының басқару органдарына конференция, конференциялар аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия филиалының төрағасы филиал қызметіне жалпы басшылықты жүзеге асырады. Партияның бақылау-тексеру және бақылау органдарына Орталық бақылау-тексеру комиссиясы және Партиялық бақылау комитеті, партия филиалдарының бақылау-тексеру комиссиялары жатады.<ref name="jargy" /> <!-- Партия жанында жастар ұйымы, бұқаралық ақпарат құралдары, сараптамалық орталық, білім беру орталығы, т.б. жұмыс істейді: * «AMANAT» партиясы жанындағы [[Жастар рухы|«Жастар рухы» жастар қанаты»]] қоғамдық бірлестігі * [[Amanat Media Group|«AMANAT MEDIA GROUP»]] жауапкершілігі шектеулі серіктестігі * «Қоғамдық саясат институты» жеке меншік мекемесі * «АMANAT» партиясының саяси менеджмент Академиясы» жеке меншік мекемесі * «AMANAT» партиясының Шаруашылық басқармасы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі --> == Басшылығы == * [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] — партия төрағасы (7 мамыр 2026 жылдан бастап) * [[Рауан Кенжеханұлы]] — партия төрағасының орынбасары<ref>[https://baq.kz/aybek-dadebay-turkistan-oblysy-turgyndarynyn-arbir-maselesi-bizdin-baqylauymyzda-bolady-320036460/ Айбек Дәдебай: «Түркістан облысы тұрғындарының әрбір мәселесі біздің бақылауымызда болады»]</ref> * [[Қаныш Аманбайұлы Төлеушин|Қаныш Төлеушин]] — партия төрағасының орынбасары<ref>[https://prokadry.kz/%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%88%D0%B8%D0%BD-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5/ ТУЛЕУШИН Каныш назначен заместителем председателя партии «Әділет»]</ref> * [[Ержан Жұматұлы Жылқыбаев|Ержан Жылқыбаев]] — партия төрағасының орынбасары<ref>[https://www.facebook.com/profile.php?id=100051389973922 Ержан Жылқыбаевтың Facebook парақшасы]</ref> * [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] — партия төрағасының орынбасары * [[Нұрсұлтан Төленұлы Байтілесов|Нұрсұлтан Байтілесов]] — партия төрағасының орынбасары * [[Эльдар Тынышбайұлы Жұмағазиев|Эльдар Жұмағазиев]] — партия төрағасының орынбасары<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/v-adilet-naznachili-zamestiteley-predsedatelya-partii «Әділет» партиясы төрағасының орынбасарлары тағайындалды]</ref> 2026 жылы сайланған партия саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:<ref name="prokadry" /> # Гүлзира Атабаева (Құрылтай депутаты) # Ренат Бектұров («Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы) # Белла Газдиева ([[Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті|Көкшетау университетінің]] қауымдастырылған профессоры) # [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] («Әділет» партиясының және Құрылтайдың төрағасы) # Қарлығаш Жаманқұлова (Құрылтай депутаты) # [[Динара Болатқызы Закиева|Динара Закиева]] (Құрылтай төрағасының орынбасары, Бала құқықтары жөніндегі уәкіл) # [[Рауан Кенжеханұлы]] («Әділет» партиясы төрағасының орынбасары, «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті) # Замира Кузиева (Құрылтай депутаты) # Андрей Лаврентьев ([[Қармет|«Qarmet»]] және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы) # Мұхамедқали Тауан («UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры) # Ирина Тен (Құрылтай депутаты) # Марат Шибұтов (Құрылтай депутаты) # Ләззат Шыңғысбаева («Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрайымы)<ref>[https://nomad.su/?a=3-202607220038 ЦИК зарегистрировала партийный список партии "Әділет"]</ref> == Съездер == {| class="wikitable" ! Съезі !! Күні !! Өткен орны |- |«Әділет» партиясының I құрылтай съезі |7 мамыр 2026 жыл. [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] бірауыздан партияның төрағасы болып сайланды. Партия саяси кеңесінің құрамы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының II съезі |14 маусым 2026 жыл. Партияға елде билік еткен [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы (800 мың мүше) қосылды. Партияның өңірлік филиалдарын құру туралы шешім қабылданды. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының III съезі |10 шілде 2026 жыл. Партияның сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай сайлауына қатысатын партиялық тізім (186 кандидат) бекітілді. |[[Астана]] |} == Сайлаулар == === Парламент сайлауы === {| class=wikitable style=text-align:center !Сайлау !Төрағасы !Дауыс саны !% !Мандат саны !Орны !Дереккөз |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]] | rowspan="3"|[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] |6 528 948 |71,17 % |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} |1 |<ref>[https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=10587 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚҰРЫЛТАЙЫНЫҢ ДЕПУТАТТАРЫН САЙЛАУ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ БЕЛГІЛЕНДІ]</ref> |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] 7wy2doe20rt9wdvhfs9h30eqv7kkkjb 3654952 3654949 2026-09-15T13:33:29Z Casserium 68287 /* Басшылығы */ 3654952 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = | логотипі = Ädilet (political party) logo.svg | сурет атауы = | партия түсі = purple | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = <small>[[Рауан Кенжеханұлы]] бастаған бастамашыл топ</small> | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] <small>(құрылтай съезі)</small><br> [[1 маусым]] [[2026 жыл|2026]] <small>(ресми тіркелуі)</small> | таратылуы = | штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1 | идеологиясы = {{ublist |«[[Әділетті Қазақстан]]» идеясы |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] реформаларын қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = 800 мыңнан астам | жастар ұйымы = {{ublist |{{flagicon image|Jastar Ruhy logo.svg}} [[Жастар рухы]]<ref>[https://astanatv.kz/kz/news/173640/ «ӘДІЛЕТ» партиясының 8 мың жас белсендісі үгіт-насихат материалдарын таратуға кірісті]</ref> |Жаңа адамдар |Дала қырандары<ref>[https://qazaqpress.kz/2026/07/17/zha%D2%A3a-adamdar-men-dala-%D2%9Byrandary-%D3%99dilet-partiyasyny%D2%A3-zhastar-%D2%9Banatyn-%D2%9B%D2%B1ru-nieti-turaly-kelisim-zhasasty/ Жаңа адамдар мен Дала Қырандары Әділет партиясының жастар қанатын құру ниеті туралы келісім жасасты]</ref> }} | Төменгі палатадағы орындар = {{Партия/Орындар|110|145|purple|мәтін=([[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I сайланым]])}} | Төменгі палатадағы орындар_параметр = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайдағы]] мандат саны | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = «Күшіміз — бірлікте, негізіміз — әділетте» | әнұраны = «Әділет таңы»<ref>[https://egemen.kz/news/article416904-adilet-partiyasynynh-gimni-tanystyryldy «Әділет» партиясының гимні таныстырылды]</ref> | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://adilet-partiyasy.kz/kz adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет»''' (ресми атауы — '''«Әділет» партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="jargy">[https://adilet-partiyasy.kz/kz/charter «Әділет» партиясы» Қоғамдық Бірлестігінің ЖАРҒЫСЫ]</ref> — [[Қазақстан]]дағы ең ірі ресми тіркелген президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.<ref>[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 "Әділет" партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]</ref> Партияны президент әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] басқарады. Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланды. 7 мамырда партия өзінің құрылтай съезін ұйымдастырып, 1 маусымда мемлекеттік тіркеуден өтті. 14 маусымда ең ірі партия саналған [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясын өз құрамына қосу арқылы «Әділет» партиясы елдегі басты саяси ұйымға айналды. [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда]] өткен [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сайлауында Әділет 110 мандатқа ие болды. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжат алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|президент әкімшілігінің]] бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партияның төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40 адам енді: Айбек Дәдебайдан басқа «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Закиева|Динара Закиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жиені Дана Медеуова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер болды.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref>[https://www.azattyqasia.org/a/vne-alfavita-plemyannitsa-tokaeva-i-eks-glava-ego-administratsii-voshli-v-politsovet-novoy-partii/33752671.html Вне алфавита. Племянница Токаева и экс-глава его администрации вошли в политсовет новой партии]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> Одан бөлек 13 адамнан тұратын саяси кеңес бюросы сайланды.<ref name="prokadry">[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]</ref> 1 маусым күні партияны Әділет министрлігі мемлекеттік тіркеуден өткізді.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2382878-qazaqstanda-zhanga-partiia-resmi-turde-tirkeldi-video/ Қазақстанда жаңа партия ресми түрде тіркелді (видео)]</ref> Елде билік ететін [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы 12 маусымда өткен XXVI съезінде «Әділет» партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> 14 маусымда өткен «Әділет» партиясының ІІ съезінде бұл шешім мақұлданды.<ref>[https://ult.kz/kz/post/adildik-ideiasy-qogamda-bargan-saiyn-ken-qoldau-tauyp-keledi-adilet-partiiasynyn-toragasy «Әділдік идеясы қоғамда барған сайын кең қолдау тауып келеді» – «Әділет» партиясының төрағасы]</ref> 2 шілде күні 17 облыс пен 3 қалада «Әділет» партиясының өңірлік филиал басшылары сайланды.<ref>[https://nege.kz/news/adlet-partiyasi-kazakstannin-barlik-onrndeg-filial-basshilarin-zhasaktadi-226f19 «Әділет» партиясы Қазақстанның барлық өңіріндегі филиал басшыларын жасақтады]</ref> Олардың жартысына жуығы бұрын сол өңірдегі «Аманат» партиясының филиалын басқарған.<ref>[https://exclusive.kz/novaja-vyveska-no-te-zhe-lica-kto-vozglavil-dilet-v-regionah/ Кто возглавил «Әділет» в регионах]</ref> 10 шілдеде партияның III кезектен тыс Съезінде алдағы Құрылтай сайлауына қатысатын 186 кандидаттан тұратын партиялық тізім бекітілді.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-utverdila-predvybornuyu-programmu-i-partiynyy «Әділет» партиясы Сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті]</ref> == Идеологиясы == «Әділет» партиясының бағдарламасында реформашыл центризм қағидатын ұстанатыны, партия өзін президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] жүргізіп отырған саясаты мен ол ұсынған саяси реформаларды қолдайтын саяси күш ретінде көретіні жазылған. Партияның негізгі құндылықтары қатарында Әділет, Патриотизм, Еңбекқорлық, Жауапкершілік және Прогресс аталған.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/about/program «Әділет» партиясының «Әділетті Қазақстанды бірге құрайық» бағдарламасы]</ref> == Құрылымы == Партияның басқару органдарына съезд, съездер аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия төрағасы — партиядағы жоғары басшылық етуші тұлға. Партия төрағасы өзінің орынбасарлары мен партия Орталық аппаратының басшысын тағайындайды. Партияның құрылымдық бөлімшелеріне өңірлік филиалдар, аумақтық филиалдар және бастауыш партия ұйымдары жатады. Партия филиалының басқару органдарына конференция, конференциялар аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия филиалының төрағасы филиал қызметіне жалпы басшылықты жүзеге асырады. Партияның бақылау-тексеру және бақылау органдарына Орталық бақылау-тексеру комиссиясы және Партиялық бақылау комитеті, партия филиалдарының бақылау-тексеру комиссиялары жатады.<ref name="jargy" /> <!-- Партия жанында жастар ұйымы, бұқаралық ақпарат құралдары, сараптамалық орталық, білім беру орталығы, т.б. жұмыс істейді: * «AMANAT» партиясы жанындағы [[Жастар рухы|«Жастар рухы» жастар қанаты»]] қоғамдық бірлестігі * [[Amanat Media Group|«AMANAT MEDIA GROUP»]] жауапкершілігі шектеулі серіктестігі * «Қоғамдық саясат институты» жеке меншік мекемесі * «АMANAT» партиясының саяси менеджмент Академиясы» жеке меншік мекемесі * «AMANAT» партиясының Шаруашылық басқармасы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі --> == Басшылығы == 2026 жылы тағайындалған партия басшылығы төраға мен оның 6 орынбасарынан тұрады: * [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] — партияның төрағасы * [[Әлия Адамбаева]] — партия төрағасының орынбасары (коммуникация)<ref name="tag26">[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/v-adilet-naznachili-zamestiteley-predsedatelya-partii «Әділет» партиясы төрағасының орынбасарлары тағайындалды]</ref> * [[Нұрсұлтан Төленұлы Байтілесов|Нұрсұлтан Байтілесов]] — партия төрағасының орынбасары (құқық және заңнама)<ref name="tag26" /> * [[Эльдар Тынышбайұлы Жұмағазиев|Эльдар Жұмағазиев]] — партия төрағасының орынбасары (экономика, салалық және өңірлік даму)<ref name="tag26" /> * [[Ержан Жұматұлы Жылқыбаев|Ержан Жылқыбаев]] — партия төрағасының орынбасары (идеология)<ref name="tag26" /> * [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] — партия төрағасының орынбасары (бақылау, талдау және қызметті бағалау)<ref name="tag26" /> * [[Қаныш Аманбайұлы Төлеушин|Қаныш Төлеушин]] — партия төрағасының орынбасары (цифрландыру)<ref name="tag26" /> Партияның 2026 жылы сайланған саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:<ref name="prokadry" /> # Гүлзира Атабаева (Құрылтай депутаты) # Ренат Бектұров («Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы) # Белла Газдиева ([[Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті|Көкшетау университетінің]] қауымдастырылған профессоры) # [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] («Әділет» партиясының және Құрылтайдың төрағасы) # Қарлығаш Жаманқұлова (Құрылтай депутаты) # [[Динара Болатқызы Закиева|Динара Закиева]] (Құрылтай төрағасының орынбасары, Бала құқықтары жөніндегі уәкіл) # [[Рауан Кенжеханұлы]] («Әділет» партиясы төрағасының орынбасары, «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті) # Замира Кузиева (Құрылтай депутаты) # Андрей Лаврентьев ([[Қармет|«Qarmet»]] және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы) # Мұхамедқали Тауан («UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры) # Ирина Тен (Құрылтай депутаты) # Марат Шибұтов (Құрылтай депутаты) # Ләззат Шыңғысбаева («Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрайымы)<ref>[https://nomad.su/?a=3-202607220038 ЦИК зарегистрировала партийный список партии "Әділет"]</ref> == Съездер == {| class="wikitable" ! Съезі !! Күні !! Өткен орны |- |«Әділет» партиясының I құрылтай съезі |7 мамыр 2026 жыл. [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] бірауыздан партияның төрағасы болып сайланды. Партия саяси кеңесінің құрамы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының II съезі |14 маусым 2026 жыл. Партияға елде билік еткен [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы (800 мың мүше) қосылды. Партияның өңірлік филиалдарын құру туралы шешім қабылданды. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының III съезі |10 шілде 2026 жыл. Партияның сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай сайлауына қатысатын партиялық тізім (186 кандидат) бекітілді. |[[Астана]] |} == Сайлаулар == === Парламент сайлауы === {| class=wikitable style=text-align:center !Сайлау !Төрағасы !Дауыс саны !% !Мандат саны !Орны !Дереккөз |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]] | rowspan="3"|[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] |6 528 948 |71,17 % |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} |1 |<ref>[https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=10587 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚҰРЫЛТАЙЫНЫҢ ДЕПУТАТТАРЫН САЙЛАУ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ БЕЛГІЛЕНДІ]</ref> |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] 0q55npq7metmhhlxkakn9w0h2ntfqhu 3654953 3654952 2026-09-15T13:34:44Z Casserium 68287 /* Басшылығы */ 3654953 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = | логотипі = Ädilet (political party) logo.svg | сурет атауы = | партия түсі = purple | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = <small>[[Рауан Кенжеханұлы]] бастаған бастамашыл топ</small> | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] <small>(құрылтай съезі)</small><br> [[1 маусым]] [[2026 жыл|2026]] <small>(ресми тіркелуі)</small> | таратылуы = | штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1 | идеологиясы = {{ublist |«[[Әділетті Қазақстан]]» идеясы |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] реформаларын қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = 800 мыңнан астам | жастар ұйымы = {{ublist |{{flagicon image|Jastar Ruhy logo.svg}} [[Жастар рухы]]<ref>[https://astanatv.kz/kz/news/173640/ «ӘДІЛЕТ» партиясының 8 мың жас белсендісі үгіт-насихат материалдарын таратуға кірісті]</ref> |Жаңа адамдар |Дала қырандары<ref>[https://qazaqpress.kz/2026/07/17/zha%D2%A3a-adamdar-men-dala-%D2%9Byrandary-%D3%99dilet-partiyasyny%D2%A3-zhastar-%D2%9Banatyn-%D2%9B%D2%B1ru-nieti-turaly-kelisim-zhasasty/ Жаңа адамдар мен Дала Қырандары Әділет партиясының жастар қанатын құру ниеті туралы келісім жасасты]</ref> }} | Төменгі палатадағы орындар = {{Партия/Орындар|110|145|purple|мәтін=([[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I сайланым]])}} | Төменгі палатадағы орындар_параметр = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайдағы]] мандат саны | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = «Күшіміз — бірлікте, негізіміз — әділетте» | әнұраны = «Әділет таңы»<ref>[https://egemen.kz/news/article416904-adilet-partiyasynynh-gimni-tanystyryldy «Әділет» партиясының гимні таныстырылды]</ref> | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://adilet-partiyasy.kz/kz adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет»''' (ресми атауы — '''«Әділет» партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="jargy">[https://adilet-partiyasy.kz/kz/charter «Әділет» партиясы» Қоғамдық Бірлестігінің ЖАРҒЫСЫ]</ref> — [[Қазақстан]]дағы ең ірі ресми тіркелген президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.<ref>[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 "Әділет" партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]</ref> Партияны президент әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] басқарады. Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланды. 7 мамырда партия өзінің құрылтай съезін ұйымдастырып, 1 маусымда мемлекеттік тіркеуден өтті. 14 маусымда ең ірі партия саналған [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясын өз құрамына қосу арқылы «Әділет» партиясы елдегі басты саяси ұйымға айналды. [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда]] өткен [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сайлауында Әділет 110 мандатқа ие болды. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжат алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|президент әкімшілігінің]] бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партияның төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40 адам енді: Айбек Дәдебайдан басқа «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Закиева|Динара Закиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жиені Дана Медеуова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер болды.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref>[https://www.azattyqasia.org/a/vne-alfavita-plemyannitsa-tokaeva-i-eks-glava-ego-administratsii-voshli-v-politsovet-novoy-partii/33752671.html Вне алфавита. Племянница Токаева и экс-глава его администрации вошли в политсовет новой партии]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> Одан бөлек 13 адамнан тұратын саяси кеңес бюросы сайланды.<ref name="prokadry">[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]</ref> 1 маусым күні партияны Әділет министрлігі мемлекеттік тіркеуден өткізді.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2382878-qazaqstanda-zhanga-partiia-resmi-turde-tirkeldi-video/ Қазақстанда жаңа партия ресми түрде тіркелді (видео)]</ref> Елде билік ететін [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы 12 маусымда өткен XXVI съезінде «Әділет» партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> 14 маусымда өткен «Әділет» партиясының ІІ съезінде бұл шешім мақұлданды.<ref>[https://ult.kz/kz/post/adildik-ideiasy-qogamda-bargan-saiyn-ken-qoldau-tauyp-keledi-adilet-partiiasynyn-toragasy «Әділдік идеясы қоғамда барған сайын кең қолдау тауып келеді» – «Әділет» партиясының төрағасы]</ref> 2 шілде күні 17 облыс пен 3 қалада «Әділет» партиясының өңірлік филиал басшылары сайланды.<ref>[https://nege.kz/news/adlet-partiyasi-kazakstannin-barlik-onrndeg-filial-basshilarin-zhasaktadi-226f19 «Әділет» партиясы Қазақстанның барлық өңіріндегі филиал басшыларын жасақтады]</ref> Олардың жартысына жуығы бұрын сол өңірдегі «Аманат» партиясының филиалын басқарған.<ref>[https://exclusive.kz/novaja-vyveska-no-te-zhe-lica-kto-vozglavil-dilet-v-regionah/ Кто возглавил «Әділет» в регионах]</ref> 10 шілдеде партияның III кезектен тыс Съезінде алдағы Құрылтай сайлауына қатысатын 186 кандидаттан тұратын партиялық тізім бекітілді.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-utverdila-predvybornuyu-programmu-i-partiynyy «Әділет» партиясы Сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті]</ref> == Идеологиясы == «Әділет» партиясының бағдарламасында реформашыл центризм қағидатын ұстанатыны, партия өзін президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] жүргізіп отырған саясаты мен ол ұсынған саяси реформаларды қолдайтын саяси күш ретінде көретіні жазылған. Партияның негізгі құндылықтары қатарында Әділет, Патриотизм, Еңбекқорлық, Жауапкершілік және Прогресс аталған.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/about/program «Әділет» партиясының «Әділетті Қазақстанды бірге құрайық» бағдарламасы]</ref> == Құрылымы == Партияның басқару органдарына съезд, съездер аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия төрағасы — партиядағы жоғары басшылық етуші тұлға. Партия төрағасы өзінің орынбасарлары мен партия Орталық аппаратының басшысын тағайындайды. Партияның құрылымдық бөлімшелеріне өңірлік филиалдар, аумақтық филиалдар және бастауыш партия ұйымдары жатады. Партия филиалының басқару органдарына конференция, конференциялар аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия филиалының төрағасы филиал қызметіне жалпы басшылықты жүзеге асырады. Партияның бақылау-тексеру және бақылау органдарына Орталық бақылау-тексеру комиссиясы және Партиялық бақылау комитеті, партия филиалдарының бақылау-тексеру комиссиялары жатады.<ref name="jargy" /> <!-- Партия жанында жастар ұйымы, бұқаралық ақпарат құралдары, сараптамалық орталық, білім беру орталығы, т.б. жұмыс істейді: * «AMANAT» партиясы жанындағы [[Жастар рухы|«Жастар рухы» жастар қанаты»]] қоғамдық бірлестігі * [[Amanat Media Group|«AMANAT MEDIA GROUP»]] жауапкершілігі шектеулі серіктестігі * «Қоғамдық саясат институты» жеке меншік мекемесі * «АMANAT» партиясының саяси менеджмент Академиясы» жеке меншік мекемесі * «AMANAT» партиясының Шаруашылық басқармасы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі --> == Басшылығы == 2026 жылы тағайындалған партия басшылығы төраға мен оның 6 орынбасарынан тұрады: * [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] — партияның төрағасы * [[Әлия Раймқұлқызы Адамбаева|Әлия Адамбаева]] — партия төрағасының орынбасары (коммуникация)<ref name="tag26">[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/v-adilet-naznachili-zamestiteley-predsedatelya-partii «Әділет» партиясы төрағасының орынбасарлары тағайындалды]</ref> * [[Нұрсұлтан Төленұлы Байтілесов|Нұрсұлтан Байтілесов]] — партия төрағасының орынбасары (құқық және заңнама)<ref name="tag26" /> * [[Эльдар Тынышбайұлы Жұмағазиев|Эльдар Жұмағазиев]] — партия төрағасының орынбасары (экономика, салалық және өңірлік даму)<ref name="tag26" /> * [[Ержан Жұматұлы Жылқыбаев|Ержан Жылқыбаев]] — партия төрағасының орынбасары (идеология)<ref name="tag26" /> * [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] — партия төрағасының орынбасары (бақылау, талдау және қызметті бағалау)<ref name="tag26" /> * [[Қаныш Аманбайұлы Төлеушин|Қаныш Төлеушин]] — партия төрағасының орынбасары (цифрландыру)<ref name="tag26" /> Партияның 2026 жылы сайланған саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:<ref name="prokadry" /> # Гүлзира Атабаева (Құрылтай депутаты) # Ренат Бектұров («Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы) # Белла Газдиева ([[Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті|Көкшетау университетінің]] қауымдастырылған профессоры) # [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] («Әділет» партиясының және Құрылтайдың төрағасы) # Қарлығаш Жаманқұлова (Құрылтай депутаты) # [[Динара Болатқызы Закиева|Динара Закиева]] (Құрылтай төрағасының орынбасары, Бала құқықтары жөніндегі уәкіл) # [[Рауан Кенжеханұлы]] («Әділет» партиясы төрағасының орынбасары, «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті) # Замира Кузиева (Құрылтай депутаты) # Андрей Лаврентьев ([[Қармет|«Qarmet»]] және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы) # Мұхамедқали Тауан («UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры) # Ирина Тен (Құрылтай депутаты) # Марат Шибұтов (Құрылтай депутаты) # Ләззат Шыңғысбаева («Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрайымы)<ref>[https://nomad.su/?a=3-202607220038 ЦИК зарегистрировала партийный список партии "Әділет"]</ref> == Съездер == {| class="wikitable" ! Съезі !! Күні !! Өткен орны |- |«Әділет» партиясының I құрылтай съезі |7 мамыр 2026 жыл. [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] бірауыздан партияның төрағасы болып сайланды. Партия саяси кеңесінің құрамы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының II съезі |14 маусым 2026 жыл. Партияға елде билік еткен [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы (800 мың мүше) қосылды. Партияның өңірлік филиалдарын құру туралы шешім қабылданды. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының III съезі |10 шілде 2026 жыл. Партияның сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай сайлауына қатысатын партиялық тізім (186 кандидат) бекітілді. |[[Астана]] |} == Сайлаулар == === Парламент сайлауы === {| class=wikitable style=text-align:center !Сайлау !Төрағасы !Дауыс саны !% !Мандат саны !Орны !Дереккөз |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]] | rowspan="3"|[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] |6 528 948 |71,17 % |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} |1 |<ref>[https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=10587 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚҰРЫЛТАЙЫНЫҢ ДЕПУТАТТАРЫН САЙЛАУ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ БЕЛГІЛЕНДІ]</ref> |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] auj0m09v6s2126pwevh0ktpaola90d3 3654956 3654953 2026-09-15T13:39:37Z Casserium 68287 /* Басшылығы */ 3654956 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = | логотипі = Ädilet (political party) logo.svg | сурет атауы = | партия түсі = purple | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = <small>[[Рауан Кенжеханұлы]] бастаған бастамашыл топ</small> | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] <small>(құрылтай съезі)</small><br> [[1 маусым]] [[2026 жыл|2026]] <small>(ресми тіркелуі)</small> | таратылуы = | штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1 | идеологиясы = {{ublist |«[[Әділетті Қазақстан]]» идеясы |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] реформаларын қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = 800 мыңнан астам | жастар ұйымы = {{ublist |{{flagicon image|Jastar Ruhy logo.svg}} [[Жастар рухы]]<ref>[https://astanatv.kz/kz/news/173640/ «ӘДІЛЕТ» партиясының 8 мың жас белсендісі үгіт-насихат материалдарын таратуға кірісті]</ref> |Жаңа адамдар |Дала қырандары<ref>[https://qazaqpress.kz/2026/07/17/zha%D2%A3a-adamdar-men-dala-%D2%9Byrandary-%D3%99dilet-partiyasyny%D2%A3-zhastar-%D2%9Banatyn-%D2%9B%D2%B1ru-nieti-turaly-kelisim-zhasasty/ Жаңа адамдар мен Дала Қырандары Әділет партиясының жастар қанатын құру ниеті туралы келісім жасасты]</ref> }} | Төменгі палатадағы орындар = {{Партия/Орындар|110|145|purple|мәтін=([[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I сайланым]])}} | Төменгі палатадағы орындар_параметр = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайдағы]] мандат саны | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = «Күшіміз — бірлікте, негізіміз — әділетте» | әнұраны = «Әділет таңы»<ref>[https://egemen.kz/news/article416904-adilet-partiyasynynh-gimni-tanystyryldy «Әділет» партиясының гимні таныстырылды]</ref> | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://adilet-partiyasy.kz/kz adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет»''' (ресми атауы — '''«Әділет» партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="jargy">[https://adilet-partiyasy.kz/kz/charter «Әділет» партиясы» Қоғамдық Бірлестігінің ЖАРҒЫСЫ]</ref> — [[Қазақстан]]дағы ең ірі ресми тіркелген президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.<ref>[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 "Әділет" партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]</ref> Партияны президент әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] басқарады. Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланды. 7 мамырда партия өзінің құрылтай съезін ұйымдастырып, 1 маусымда мемлекеттік тіркеуден өтті. 14 маусымда ең ірі партия саналған [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясын өз құрамына қосу арқылы «Әділет» партиясы елдегі басты саяси ұйымға айналды. [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда]] өткен [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сайлауында Әділет 110 мандатқа ие болды. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжат алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|президент әкімшілігінің]] бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партияның төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40 адам енді: Айбек Дәдебайдан басқа «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Закиева|Динара Закиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жиені Дана Медеуова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер болды.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref>[https://www.azattyqasia.org/a/vne-alfavita-plemyannitsa-tokaeva-i-eks-glava-ego-administratsii-voshli-v-politsovet-novoy-partii/33752671.html Вне алфавита. Племянница Токаева и экс-глава его администрации вошли в политсовет новой партии]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> Одан бөлек 13 адамнан тұратын саяси кеңес бюросы сайланды.<ref name="prokadry">[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]</ref> 1 маусым күні партияны Әділет министрлігі мемлекеттік тіркеуден өткізді.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2382878-qazaqstanda-zhanga-partiia-resmi-turde-tirkeldi-video/ Қазақстанда жаңа партия ресми түрде тіркелді (видео)]</ref> Елде билік ететін [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы 12 маусымда өткен XXVI съезінде «Әділет» партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> 14 маусымда өткен «Әділет» партиясының ІІ съезінде бұл шешім мақұлданды.<ref>[https://ult.kz/kz/post/adildik-ideiasy-qogamda-bargan-saiyn-ken-qoldau-tauyp-keledi-adilet-partiiasynyn-toragasy «Әділдік идеясы қоғамда барған сайын кең қолдау тауып келеді» – «Әділет» партиясының төрағасы]</ref> 2 шілде күні 17 облыс пен 3 қалада «Әділет» партиясының өңірлік филиал басшылары сайланды.<ref>[https://nege.kz/news/adlet-partiyasi-kazakstannin-barlik-onrndeg-filial-basshilarin-zhasaktadi-226f19 «Әділет» партиясы Қазақстанның барлық өңіріндегі филиал басшыларын жасақтады]</ref> Олардың жартысына жуығы бұрын сол өңірдегі «Аманат» партиясының филиалын басқарған.<ref>[https://exclusive.kz/novaja-vyveska-no-te-zhe-lica-kto-vozglavil-dilet-v-regionah/ Кто возглавил «Әділет» в регионах]</ref> 10 шілдеде партияның III кезектен тыс Съезінде алдағы Құрылтай сайлауына қатысатын 186 кандидаттан тұратын партиялық тізім бекітілді.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-utverdila-predvybornuyu-programmu-i-partiynyy «Әділет» партиясы Сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті]</ref> == Идеологиясы == «Әділет» партиясының бағдарламасында реформашыл центризм қағидатын ұстанатыны, партия өзін президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] жүргізіп отырған саясаты мен ол ұсынған саяси реформаларды қолдайтын саяси күш ретінде көретіні жазылған. Партияның негізгі құндылықтары қатарында Әділет, Патриотизм, Еңбекқорлық, Жауапкершілік және Прогресс аталған.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/about/program «Әділет» партиясының «Әділетті Қазақстанды бірге құрайық» бағдарламасы]</ref> == Құрылымы == Партияның басқару органдарына съезд, съездер аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия төрағасы — партиядағы жоғары басшылық етуші тұлға. Партия төрағасы өзінің орынбасарлары мен партия Орталық аппаратының басшысын тағайындайды. Партияның құрылымдық бөлімшелеріне өңірлік филиалдар, аумақтық филиалдар және бастауыш партия ұйымдары жатады. Партия филиалының басқару органдарына конференция, конференциялар аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия филиалының төрағасы филиал қызметіне жалпы басшылықты жүзеге асырады. Партияның бақылау-тексеру және бақылау органдарына Орталық бақылау-тексеру комиссиясы және Партиялық бақылау комитеті, партия филиалдарының бақылау-тексеру комиссиялары жатады.<ref name="jargy" /> <!-- Партия жанында жастар ұйымы, бұқаралық ақпарат құралдары, сараптамалық орталық, білім беру орталығы, т.б. жұмыс істейді: * «AMANAT» партиясы жанындағы [[Жастар рухы|«Жастар рухы» жастар қанаты»]] қоғамдық бірлестігі * [[Amanat Media Group|«AMANAT MEDIA GROUP»]] жауапкершілігі шектеулі серіктестігі * «Қоғамдық саясат институты» жеке меншік мекемесі * «АMANAT» партиясының саяси менеджмент Академиясы» жеке меншік мекемесі * «AMANAT» партиясының Шаруашылық басқармасы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі --> == Басшылығы == 2026 жылы тағайындалған партия басшылығы төраға мен оның 6 орынбасарынан тұрады:<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/about/management Партия басшылығы]</ref> * [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] — партияның төрағасы * [[Әлия Райымқұлқызы Адамбаева|Әлия Адамбаева]] — партия төрағасының орынбасары (коммуникация)<ref name="tag26">[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/v-adilet-naznachili-zamestiteley-predsedatelya-partii «Әділет» партиясы төрағасының орынбасарлары тағайындалды]</ref> * [[Нұрсұлтан Төленұлы Байтілесов|Нұрсұлтан Байтілесов]] — партия төрағасының орынбасары (құқық және заңнама)<ref name="tag26" /> * [[Эльдар Тынышбайұлы Жұмағазиев|Эльдар Жұмағазиев]] — партия төрағасының орынбасары (экономика, салалық және өңірлік даму)<ref name="tag26" /> * [[Ержан Жұматұлы Жылқыбаев|Ержан Жылқыбаев]] — партия төрағасының орынбасары (идеология)<ref name="tag26" /> * [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] — партия төрағасының орынбасары (бақылау, талдау және қызметті бағалау)<ref name="tag26" /> * [[Қаныш Аманбайұлы Төлеушин|Қаныш Төлеушин]] — партия төрағасының орынбасары (цифрландыру)<ref name="tag26" /> Партияның 2026 жылы сайланған саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:<ref name="prokadry" /> # Гүлзира Атабаева (Құрылтай депутаты) # Ренат Бектұров («Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы) # Белла Газдиева ([[Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті|Көкшетау университетінің]] қауымдастырылған профессоры) # [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] («Әділет» партиясының және Құрылтайдың төрағасы) # Қарлығаш Жаманқұлова (Құрылтай депутаты) # [[Динара Болатқызы Закиева|Динара Закиева]] (Құрылтай төрағасының орынбасары, Бала құқықтары жөніндегі уәкіл) # [[Рауан Кенжеханұлы]] («Әділет» партиясы төрағасының орынбасары, «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті) # Замира Кузиева (Құрылтай депутаты) # Андрей Лаврентьев ([[Қармет|«Qarmet»]] және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы) # Мұхамедқали Тауан («UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры) # Ирина Тен (Құрылтай депутаты) # Марат Шибұтов (Құрылтай депутаты) # Ләззат Шыңғысбаева («Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрайымы)<ref>[https://nomad.su/?a=3-202607220038 ЦИК зарегистрировала партийный список партии "Әділет"]</ref> == Съездер == {| class="wikitable" ! Съезі !! Күні !! Өткен орны |- |«Әділет» партиясының I құрылтай съезі |7 мамыр 2026 жыл. [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] бірауыздан партияның төрағасы болып сайланды. Партия саяси кеңесінің құрамы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының II съезі |14 маусым 2026 жыл. Партияға елде билік еткен [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы (800 мың мүше) қосылды. Партияның өңірлік филиалдарын құру туралы шешім қабылданды. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының III съезі |10 шілде 2026 жыл. Партияның сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай сайлауына қатысатын партиялық тізім (186 кандидат) бекітілді. |[[Астана]] |} == Сайлаулар == === Парламент сайлауы === {| class=wikitable style=text-align:center !Сайлау !Төрағасы !Дауыс саны !% !Мандат саны !Орны !Дереккөз |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]] | rowspan="3"|[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] |6 528 948 |71,17 % |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} |1 |<ref>[https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=10587 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚҰРЫЛТАЙЫНЫҢ ДЕПУТАТТАРЫН САЙЛАУ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ БЕЛГІЛЕНДІ]</ref> |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] ltshhr2niepb5hgd98i5dhpoq8pdi9h 3654958 3654956 2026-09-15T13:49:52Z Casserium 68287 /* */ 3654958 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = | логотипі = Ädilet (political party) logo.svg | сурет атауы = | партия түсі = purple | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = <small>[[Рауан Кенжеханұлы]] бастаған бастамашыл топ</small> | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] <small>(құрылтай съезі)</small><br> [[1 маусым]] [[2026 жыл|2026]] <small>(ресми тіркелуі)</small> | таратылуы = | штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1 | идеологиясы = {{ublist |«[[Әділетті Қазақстан]]» идеясы |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] реформаларын қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = 800 мыңнан астам | жастар ұйымы = {{ublist |{{flagicon image|Jastar Ruhy logo.svg}} [[Жастар рухы]]<ref>[https://astanatv.kz/kz/news/173640/ «ӘДІЛЕТ» партиясының 8 мың жас белсендісі үгіт-насихат материалдарын таратуға кірісті]</ref> |Жаңа адамдар |Дала қырандары<ref>[https://qazaqpress.kz/2026/07/17/zha%D2%A3a-adamdar-men-dala-%D2%9Byrandary-%D3%99dilet-partiyasyny%D2%A3-zhastar-%D2%9Banatyn-%D2%9B%D2%B1ru-nieti-turaly-kelisim-zhasasty/ Жаңа адамдар мен Дала Қырандары Әділет партиясының жастар қанатын құру ниеті туралы келісім жасасты]</ref> }} | Төменгі палатадағы орындар = {{Партия/Орындар|110|145|purple|мәтін=([[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I сайланым]])}} | Төменгі палатадағы орындар_параметр = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайдағы]] мандат саны | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = «Күшіміз — бірлікте, негізіміз — әділетте» | әнұраны = «Әділет таңы»<ref>[https://egemen.kz/news/article416904-adilet-partiyasynynh-gimni-tanystyryldy «Әділет» партиясының гимні таныстырылды]</ref> | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://adilet-partiyasy.kz/kz adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет»''' (ресми атауы — '''«Әділет» партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="jargy">[https://adilet-partiyasy.kz/kz/charter «Әділет» партиясы» Қоғамдық Бірлестігінің ЖАРҒЫСЫ]</ref> — [[Қазақстан]]дағы ең ірі ресми тіркелген президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партияны [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] спикері [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] басқарады. Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланды. 7 мамырда партия өзінің құрылтай съезін ұйымдастырып, 1 маусымда мемлекеттік тіркеуден өтті. 14 маусымда ең ірі партия саналған [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясын өз құрамына қосып, «Әділет» елдегі басты саяси ұйымға айналды. [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда]] өткен [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сайлауында «Әділет» 110 мандатқа ие болды. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжат алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|президент әкімшілігінің]] бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партияның төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40 адам енді: Айбек Дәдебайдан басқа «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Закиева|Динара Закиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жиені Дана Медеуова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер болды.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref>[https://www.azattyqasia.org/a/vne-alfavita-plemyannitsa-tokaeva-i-eks-glava-ego-administratsii-voshli-v-politsovet-novoy-partii/33752671.html Вне алфавита. Племянница Токаева и экс-глава его администрации вошли в политсовет новой партии]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> Одан бөлек 13 адамнан тұратын саяси кеңес бюросы сайланды.<ref name="prokadry">[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]</ref> 1 маусым күні партияны Әділет министрлігі мемлекеттік тіркеуден өткізді.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2382878-qazaqstanda-zhanga-partiia-resmi-turde-tirkeldi-video/ Қазақстанда жаңа партия ресми түрде тіркелді (видео)]</ref> Елде билік ететін [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы 12 маусымда өткен XXVI съезінде «Әділет» партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> 14 маусымда өткен «Әділет» партиясының ІІ съезінде бұл шешім мақұлданды.<ref>[https://ult.kz/kz/post/adildik-ideiasy-qogamda-bargan-saiyn-ken-qoldau-tauyp-keledi-adilet-partiiasynyn-toragasy «Әділдік идеясы қоғамда барған сайын кең қолдау тауып келеді» – «Әділет» партиясының төрағасы]</ref> 2 шілде күні 17 облыс пен 3 қалада «Әділет» партиясының өңірлік филиал басшылары сайланды.<ref>[https://nege.kz/news/adlet-partiyasi-kazakstannin-barlik-onrndeg-filial-basshilarin-zhasaktadi-226f19 «Әділет» партиясы Қазақстанның барлық өңіріндегі филиал басшыларын жасақтады]</ref> Олардың жартысына жуығы бұрын сол өңірдегі «Аманат» партиясының филиалын басқарған.<ref>[https://exclusive.kz/novaja-vyveska-no-te-zhe-lica-kto-vozglavil-dilet-v-regionah/ Кто возглавил «Әділет» в регионах]</ref> 10 шілдеде партияның III кезектен тыс Съезінде алдағы Құрылтай сайлауына қатысатын 186 кандидаттан тұратын партиялық тізім бекітілді.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-utverdila-predvybornuyu-programmu-i-partiynyy «Әділет» партиясы Сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті]</ref> == Идеологиясы == «Әділет» партиясының бағдарламасында реформашыл центризм қағидатын ұстанатыны, партия өзін президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] жүргізіп отырған саясаты мен ол ұсынған саяси реформаларды қолдайтын саяси күш ретінде көретіні жазылған. Партияның негізгі құндылықтары қатарында Әділет, Патриотизм, Еңбекқорлық, Жауапкершілік және Прогресс аталған.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/about/program «Әділет» партиясының «Әділетті Қазақстанды бірге құрайық» бағдарламасы]</ref> == Құрылымы == Партияның басқару органдарына съезд, съездер аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия төрағасы — партиядағы жоғары басшылық етуші тұлға. Партия төрағасы өзінің орынбасарлары мен партия Орталық аппаратының басшысын тағайындайды. Партияның құрылымдық бөлімшелеріне өңірлік филиалдар, аумақтық филиалдар және бастауыш партия ұйымдары жатады. Партия филиалының басқару органдарына конференция, конференциялар аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия филиалының төрағасы филиал қызметіне жалпы басшылықты жүзеге асырады. Партияның бақылау-тексеру және бақылау органдарына Орталық бақылау-тексеру комиссиясы және Партиялық бақылау комитеті, партия филиалдарының бақылау-тексеру комиссиялары жатады.<ref name="jargy" /> <!-- Партия жанында жастар ұйымы, бұқаралық ақпарат құралдары, сараптамалық орталық, білім беру орталығы, т.б. жұмыс істейді: * «AMANAT» партиясы жанындағы [[Жастар рухы|«Жастар рухы» жастар қанаты»]] қоғамдық бірлестігі * [[Amanat Media Group|«AMANAT MEDIA GROUP»]] жауапкершілігі шектеулі серіктестігі * «Қоғамдық саясат институты» жеке меншік мекемесі * «АMANAT» партиясының саяси менеджмент Академиясы» жеке меншік мекемесі * «AMANAT» партиясының Шаруашылық басқармасы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі --> == Басшылығы == 2026 жылы тағайындалған партия басшылығы төраға мен оның 6 орынбасарынан тұрады:<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/about/management Партия басшылығы]</ref> * [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] — партияның төрағасы * [[Әлия Райымқұлқызы Адамбаева|Әлия Адамбаева]] — партия төрағасының орынбасары (коммуникация)<ref name="tag26">[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/v-adilet-naznachili-zamestiteley-predsedatelya-partii «Әділет» партиясы төрағасының орынбасарлары тағайындалды]</ref> * [[Нұрсұлтан Төленұлы Байтілесов|Нұрсұлтан Байтілесов]] — партия төрағасының орынбасары (құқық және заңнама)<ref name="tag26" /> * [[Эльдар Тынышбайұлы Жұмағазиев|Эльдар Жұмағазиев]] — партия төрағасының орынбасары (экономика, салалық және өңірлік даму)<ref name="tag26" /> * [[Ержан Жұматұлы Жылқыбаев|Ержан Жылқыбаев]] — партия төрағасының орынбасары (идеология)<ref name="tag26" /> * [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] — партия төрағасының орынбасары (бақылау, талдау және қызметті бағалау)<ref name="tag26" /> * [[Қаныш Аманбайұлы Төлеушин|Қаныш Төлеушин]] — партия төрағасының орынбасары (цифрландыру)<ref name="tag26" /> Партияның 2026 жылы сайланған саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:<ref name="prokadry" /> # Гүлзира Атабаева (Құрылтай депутаты) # Ренат Бектұров («Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы) # Белла Газдиева ([[Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті|Көкшетау университетінің]] қауымдастырылған профессоры) # [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] («Әділет» партиясының және Құрылтайдың төрағасы) # Қарлығаш Жаманқұлова (Құрылтай депутаты) # [[Динара Болатқызы Закиева|Динара Закиева]] (Құрылтай төрағасының орынбасары, Бала құқықтары жөніндегі уәкіл) # [[Рауан Кенжеханұлы]] («Әділет» партиясы төрағасының орынбасары, «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті) # Замира Кузиева (Құрылтай депутаты) # Андрей Лаврентьев ([[Қармет|«Qarmet»]] және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы) # Мұхамедқали Тауан («UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры) # Ирина Тен (Құрылтай депутаты) # Марат Шибұтов (Құрылтай депутаты) # Ләззат Шыңғысбаева («Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрайымы)<ref>[https://nomad.su/?a=3-202607220038 ЦИК зарегистрировала партийный список партии "Әділет"]</ref> == Съездер == {| class="wikitable" ! Съезі !! Күні !! Өткен орны |- |«Әділет» партиясының I құрылтай съезі |7 мамыр 2026 жыл. [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] бірауыздан партияның төрағасы болып сайланды. Партия саяси кеңесінің құрамы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының II съезі |14 маусым 2026 жыл. Партияға елде билік еткен [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы (800 мың мүше) қосылды. Партияның өңірлік филиалдарын құру туралы шешім қабылданды. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының III съезі |10 шілде 2026 жыл. Партияның сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай сайлауына қатысатын партиялық тізім (186 кандидат) бекітілді. |[[Астана]] |} == Сайлаулар == === Парламент сайлауы === {| class=wikitable style=text-align:center !Сайлау !Төрағасы !Дауыс саны !% !Мандат саны !Орны !Дереккөз |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]] | rowspan="3"|[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] |6 528 948 |71,17 % |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} |1 |<ref>[https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=10587 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚҰРЫЛТАЙЫНЫҢ ДЕПУТАТТАРЫН САЙЛАУ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ БЕЛГІЛЕНДІ]</ref> |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] n44om5fnwnrtrr70zzmiix0gsdt0cnt 0 782011 3655433 3613071 2026-09-16T10:08:19Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3655433 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Питер Рэтклифф |Шынайы есімі = Peter John Ratcliffe |Суреті = Peter_J._Ratcliffe_(cropped).jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 14.5.1954 |Туған жері = [[Моркам]], [[Сити-оф-Ланкастер]], Ланкашир, {{Туғанжері|Ланкашир|Ланкаширде}}, [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |Азаматтығы = {{UK}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[гипоксия]] |Жұмыс орны = [[Оксфорд университеті]]<br> [[Фрэнсис Крик институты]] |Ғылыми дәрежесі = [[Гонвилл-энд-Киз колледжі]] (1978) [[Ланкастер корольдік грамматика мектебі]]<br> [[Бартс және Лондон медицина және стоматология мектебі]]<br> [[Лондон университеті]]<br> |Ғылыми атағы = |Альма-матер = |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] (2019) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = [https://www.ndm.ox.ac.uk/team/peter-ratcliffe ndm.ox.ac.uk/principal] |Commons = }} '''Питер Рэтклифф''' (''Peter John Ratcliffe''; [[14 мамыр]] [[1954]], Моркам, Англия) — британдық ғалым-медик және жасушаның оттегіні сезу (''oxygen sensing''), және [[Гипоксия|гипоксияға]] маманданған молекулалық биолог<ref>{{Cite web|url=https://www.joh.cam.ac.uk/professor-sir-peter-ratcliffe-give-years-linacre-lecture|title=Professor Sir Peter Ratcliffe to give this year’s Linacre Lecture {{!}} StJohns<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2018-11-12|archivedate=2019-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191009071608/https://www.joh.cam.ac.uk/professor-sir-peter-ratcliffe-give-years-linacre-lecture}}</ref>. Оксфордтық Target Discovery Institute (TDI) директоры және ондағы Людвиг онкологиялық зерттеулер институтының мүшесі, сондай-ақ Francis Crick Institute клиникалық зерттеулер директоры; Лондон Корольдік қоғамының және Ұлыбритания AMH мүшесі (екеуі де — 2002 жылдан бері). Рыцарь-бакалавр (2014). 2019 жылғы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы [[Уильям Кэлин|Уильям Дж. Кейлин кіші]] және [[Грегг Семенза|Грегг Л. Семензамен]] бірлесіп «жасушалардың оттегінің қолжетімділігін қалай сезінетіні және оған қалай бейімделетіні туралы ашқан жаңалықтары үшін» берілді.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2019/summary/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2019|accessdate=2019-10-07|archivedate=2020-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200523072803/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2019/summary/}}</ref> == Өмірбаян == Ол Солтүстік Ланкаширде өсті. Гонвилл-энд-Киз колледжінде медицинаны оқыды. Клиникалық дайындығын Лондондағы ең көне аурухана — Әулие Бартоломью ауруханасында аяқтады. 1978 жылы ол Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery дәрежесін алды Содан кейін Лондондағы аспирантура ауруханаларында жұмыс істеді, содан кейін Оксфордта нефрология бойынша білім алды, бірақ содан кейін молекулалық биология бойынша қайта даярлықтан өтті, ал 1990 жылы ''Wellcome Trust қорының'' аға ғылыми қызметкері ретінде Оксфордта гипоксия биология зертханасын құрды, оны 20 жылдан астам басқарды. 1987 жылы ол Кембридж университетінде ''медицина ғылымдарының докторы'' дәрежесін алды. 1996 жылдан бастап профессор, ал 2003 жылдан (4?) 2016 жылға дейін Оксфорд университетінде Наффилд профессоры ''(Nuffield Professor)'' болды. Қазіргі уақытта Оксфорд Target Discovery институтының (TDI) директоры және ондағы Людвиг онкологиялық зерттеулер институтының мүшесі, 2016 жылдан бастап ол сонымен қатар Francis Crick Institute клиникалық зерттеулер директоры қызметін атқарады. EMBO мүшесі (2006), [[Америка өнер және ғылым академиясы|Америка өнер және ғылым академиясының]] шетелдік құрметті мүшесі (2007). == Марапаттар == * Louis-Jeantet Prize for Medicine (2009)<ref>{{Cite web|url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2009-en/professeur-peter-j-ratcliffe/|title=Professor Peter J. RATCLIFFE<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2018-11-12|archivedate=2018-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015114614/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2009-en/professeur-peter-j-ratcliffe/}}</ref> * Халықаралық Гайрднер сыйлығы, Канада (2010) * Лондон Корольдік дәрігерлер колледжінің Baly Medal (2011) * Аттас қордың Pasarow Award (2012) * Grand Prix scientifique de la Fondation Lefoulon-Delalande, Франция институты (2012) * Jakob-Herz-Preis[нем.], германдық Эрланген — Нюрнберг университеті (2013)<ref>{{Cite web|url=http://www.uk-erlangen.de/forschung-und-lehre/forschungsnachrichten/ansicht/detail/prof-dr-peter-j-ratcliffe-erhaelt-jakob-herz-preis-2013/|title=Uni-Klinikum Erlangen|accessdate=2018-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191011204022/http://www.uk-erlangen.de/forschung-und-lehre/forschungsnachrichten/ansicht/detail/prof-dr-peter-j-ratcliffe-erhaelt-jakob-herz-preis-2013/|archivedate=2019-10-11}}</ref> * Уайли қорының Уайли сыйлығы (2014) * Негізгі медициналық зерттеулер үшін Альберт Ласкер сыйлығы (Ласкер сыйлығы)) (2016) * Лондон Корольдік Қоғамының Buchanan Medal (2017) * Мэссри сыйлығы (2018) * [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] (2019, [[Уильям Кэлин|У. Кэлин]] және [[Грегг Семенза|Г. Семензамен]] бірге) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.magd.ox.ac.uk/member-of-staff/peter-ratcliffe/ Магдален колледжі, Оксфорд] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702162115/https://www.magd.ox.ac.uk/member-of-staff/peter-ratcliffe/ |date=2022-07-02 }} * [https://web.archive.org/web/20180104073359/http://www.ludwigcancerresearch.org/location/oxford-branch/peter-ratcliffe-lab Людвиг онкологиялық зерттеулер институты] * [https://www.crick.ac.uk/research/find-a-researcher/peter-ratcliffe Фрэнсис Крик институты] * [https://www.crick.ac.uk/news/2015-12-17-clinical-research-director Крик клиникалық зерттеулер директорын тағайындады] (2015 жылғы 17 желтоқсан) [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Ұлыбритания)]] [[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Кембридж университеті түлектері]] [[Санат:Халықаралық Гайрднер сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]] [[Санат:Молекулярлық биологтар]] [[Санат:Лондон университеті түлектері]] [[Санат:Ұлыбритания медиктері]] [[Санат:Медицина докторлары]] 5f3dwo70rw6bzb08jyf8hsfc3tqtjkd 0 782198 3655143 3615469 2026-09-15T17:52:21Z Sagzhan 29953 3655143 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер |толық есімі = Досжан Тілеуліұлы |шынайы есімі = |суреті = |сурет тақырыбы = |туған күні = 1829 |туған жері = Сырдария маңы |қайтыс болған күні = 1858 |қайтыс болған жері = |лақап аты = |бүркеніш аты = |мемлекет = [[Ресей империясы]] |шыққан тегі = Алшын |діні = ислам |әкесі = Тілеулі |анасы = |жұбайы = |балалары = |туыстары = |қызмет еткен жылдары = |атағы = |білімі = |әскер түрі = |басқарды = |әскери бөлімі = |шайқасы = |марапаттары = |байланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = }} '''Досжан Тілеуліұлы''' ([[Ресей]] деректерінде — '''Дащан Тлеулин''') — [[XIX ғасыр]]да [[Сырдария]] бойындағы далаларда батыл шабуылдарымен және [[Сібір]] каторгасынан қашуымен аты шыққан аңызға айналған қазақ барымташысы, ержүрек жауынгер және шабандоз. Патшалық [[Ресей]]дің ресми құжаттары мен тарихи шежірелерінде ол «қарақшы» ретінде сипатталса, дәстүрлі дала қоғамында оны аса беделді батырлардың бірі деп санаған. Ол дүниежүзілік және тарихи танымалдыққа атақты орыс ғалымы-биологы әрі саяхатшысы Николай Северцов кездейсоқ тұтқынға түсуі арқылы ие болды.<ref name="Severtsov1860">{{cite book |author=Северцов Н. А. |title=Месяц плена у коканцов |publisher=Издание К. Вульфа |year=1860 |location=Санкт-Петербург |pages=313–389 |language=ru}}</ref> == Барымташы == Жастайынан Досжан мұраға қалған байлығы болмағанымен, ерекше батылдығымен көзге түсті. Ол барымтамен — мал айдап әкетумен айналысты. Қазақтың көшпелі құқықтық дәстүрінде барымта бастапқыда жай ғана қылмыстық тонау емес, рулар арасындағы қарызды қайтару немесе келтірілген шығынның өтемін алу мақсатындағы экономикалық кек пен өзіндік құқықтық реттеу құралы болған. Көп ұзамай Досжан [[Сырдария]] өңіріндегі барымта ісіндегі ең беделді тұлғалардың біріне айналды.<ref name="Halyqline2020">{{cite web |url=https://halyqline.kz/halyk-bet/doszhan-batyr-hikajasy-nemese-orystyng-eki-generalyn-arazdastyrghan-barymtashy/ |title=Досжан батыр хикаясы немесе орыстың екі генералын араздастырған барымташы |publisher=Halyqline.kz ақпараттық порталы |date=2020-10-08 |accessdate=2026-06-04 |language=kk}}</ref> == Сібірден офицердің атымен қашуы == Оның шабуылдары [[Ресей]]ге бейім сырдариялық қазақтарды әбден титықтатты. Ақыры олар оған тұзақ құрып, қолға түсіріп, патша билігіне тапсырды. Досжан сотталып, [[Сібір]] каторгасына жіберілді. Алайда айдау орнына бара жатқан жолда (кей деректер бойынша каторгаға жеткеннен кейін) ол таңғаларлық қашу жасады. Түнде кісенін бұзып, күзет жасағы командирінің ең таңдаулы жүйрік атын білдіртпей ерттеп мініп, туған даласына қарай қашып шықты. Кейін ол [[Қоқан хандығы]] шекарасына жақын өңірлерден пана тапты.<ref name="InformburoAkulov2">{{cite web |url=https://informburo.kz/stati/pro-slavnogo-barymtacha-rassorivshego-dvuh-carskih-generalov-chast-2.html |title=Про славного барымтача, рассорившего двух царских генералов. Часть 2 |author=Акулов М. |publisher=Informburo.kz |date=2017-10-31 |accessdate=2026-06-04 |language=ru}}</ref> == Николай Северцовты тұтқындауы (1858 жыл) == 1857 жылдың соңында Досжан Қоқан билігінің қызметіне кіріп, Жаңақорған бекінісінде қызмет етті. 1858 жылдың сәуірінде шағын жасақтың басында жүріп, жануарлар дүниесін зерттеумен және отын дайындаумен айналысып жүрген Николай Северцов бар орыс әскерлерінің тобына тап болды. Қысқа шайқас барысында Северцов ауыр жараланып (басынан қылыш соққыларын қоса алғанда), Досжанның қолына тұтқынға түсті. «Қарақшы» мен ғалым арасындағы қарым-қатынас күтпеген сипат алды. Дащан далаға тән мәрттік көрсетіп, Северцовтың жараларын өзі таңып, онымен тамағын бөлісіп, кейін оны сатып алып босатуға уәде берген. Кейін Северцов өзінің «Қоқандықтар тұтқынындағы бір ай» атты естелігінде Досжанды романтикалық тұрғыдан сипаттап, оны «адал қарақшы» әрі «ежелгі батырлардың даңқын жалғастырушы ержүрек» деп атаған.<ref name="InformburoAkulov1">{{cite web |url=https://informburo.kz/stati/pro-slavnogo-barymtacha-rassorivshego-dvuh-carskih-generalov-chast-1.html |title=Про славного барымтача, рассорившего двух царских генералов. Часть 1 |author=Акулов М. |publisher=Informburo.kz |date=2017-10-14 |accessdate=2026-06-04 |language=ru}}</ref> == Екі генералдың қақтығысы == Досжанның Северцовты тұтқындауы Ресей империясының өз ішінде үлкен дипломатиялық әрі әскери жанжал туғызды. Александр Катенин мен Николай Дандевиль ғалымды қалай құтқару және қоқандықтар мен Досжанға қандай шара қолдану мәселесінде қатты келіспеушілікке түсті. Ақырында Северцов босатылды. Ал Досжан туралы оқиға Түркістан өлкесінің географиялық және тарихи шежірелерінде мәңгілікке сақталып қалды. == Өлімі == Досжан (Дащан) батырдың қазасы оның патша өкіметінің қолына қайта түсуімен және оған кесілген қатал жазамен тікелей байланысты болды. Ғалым Николай Северцовты босатқаннан кейін, [[Сырдария]] өңіріндегі патша әскері барымташыны ұстау үшін жергілікті халыққа қысымды күшейтті. Одан әрі қудалау мен жазалау рейдтерінен шаршаған сыр бойының қазақтары Досжанды өздері ұстап, Форт-Перовский бекінісіне тапсырды<ref name="InformburoAkulov2" />. Әскери сот Досжанды Сібірге айдауға және жөнелту алдында көрсеткіш ретінде 2000 шпицрутен (шыбықпен соғу) соққысымен жазалауға үкім кесті. Бұл ауыр экзекуция батырдың денсаулығына αν орны толмас нұқсан келтірді. Парадоксальды түрде, Досжанға кейіннен [[Ташкент]]ті басып алуымен танымал болған полковник Михаил Черняев араша түсті. Н. Северцовтың өз естеліктерінде Досжан туралы жылы лебіз білдіргенін ескерген Черняев жазаны тым қатал деп санап, генерал Дандевильмен ашық жанжалға барды. Черняевтың бұйрығымен ауыр жарақаттанған Досжан түрме карцерінен лазаретке ауыстырылып, оның кісені шешілді<ref name="Halyqline2020" />. Алайда, көрсетілген медициналық көмекке қарамастан, батырдың ағзасы ауыр соққылар мен түрмедегі қызба ауруын көтере алмады. Досжан батыр Сібір каторгасына жетпей, алған жарақаттарынан лазаретте көз жұмды. Оның өлімі 1850 жылдардың соңындағы Сырдария өлкесіндегі ең ірі әскери-соттық даулардың біріне нүкте қойды<ref name="InformburoAkulov2" />. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақ батырлары]] 3iq0kx46fqkat8miwtd48exi6fztdnt 10 783355 3654970 3654534 2026-09-15T14:12:14Z Мағыпар 100137 үлгі 3654970 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Латвия қалалары |тақырыбы = [[Латвия қалаларының тізімі|Латвия қалалары]] |сурет2 = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] |мазмұны = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}} [[Апе]]{{•}} [[Ауце]]{{•}} [[Балви]]{{•}} [[Балдоне]]{{•}} [[Баложи]]{{•}} [[Бауска]]{{•}} [[Броцены]]{{•}} [[Валдемарпилс]]{{•}} [[Валка]]{{•}} [[Валмиера]]{{•}} [[Вангажи]]{{•}} [[Варакляны]]{{•}} [[Вентспилс]]{{•}} [[Виесите]]{{•}} [[Виляка]]{{•}} [[Виляны]]{{•}} [[Гробиня]]{{•}} [[Гулбене]]{{•}} [[Дагда]]{{•}} [[Даугавпилс]]{{•}} [[Добеле]]{{•}} [[Дурбе]]{{•}} [[Екабпилс]]{{•}} [[Елгава]]{{•}} [[Зилупе]]{{•}} [[Иецава]]{{•}} [[Икшкиле]]{{•}} [[Илуксте]]{{•}} [[Кандава]]{{•}} [[Карсава]]{{•}} [[Кегумс]]{{•}} [[Кекава]]{{•}} [[Кокнесе]]{{•}} [[Краслава]]{{•}} [[Кулдига]]{{•}} [[Ливаны]]{{•}} [[Лигатне]]{{•}} [[Лиелварде]]{{•}} [[Лиепая]]{{•}} [[Лимбажи]]{{•}} [[Лубана]]{{•}} [[Лудза]]{{•}} [[Мадона]]{{•}} [[Мазсалаца]]{{•}} [[Марупе]]{{•}} [[Огре]]{{•}} [[Олайне]]{{•}} [[Павилоста]]{{•}} [[Пилтене]]{{•}} [[Плявиняс]]{{•}} [[Прейли]]{{•}} [[Приекуле]]{{•}} [[Резекне]]{{•}} [[Рига]]{{•}} [[Руйиена]]{{•}} [[Сабиле]]{{•}} [[Саласпилс (Латвия)|Саласпилс]]{{•}} [[Салацгрива]]{{•}} [[Салдус]]{{•}} [[Саулкрасты]]{{•}} [[Седа (Латвия)|Седа]]{{•}} [[Сигулда]]{{•}} [[Скрунда]]{{•}} [[Смилтене]]{{•}} [[Стайцеле]]{{•}} [[Стенде]]{{•}} [[Стренчи]]{{•}} [[Субате]]{{•}} [[Талси]]{{•}} [[Тукумс]]{{•}} [[Цесвайне]]{{•}} [[Цесис]]{{•}} |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Қалалар тізімдері навигациялық үлгілері]] </noinclude> 8sy5ssjmtwwh6ugrfmcagzqikvlatqw 3655202 3654970 2026-09-16T05:13:22Z Мағыпар 100137 үлгі 3655202 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Латвия қалалары |тақырыбы = [[Латвия қалаларының тізімі|Латвия қалалары]] |сурет2 = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] |мазмұны = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}} [[Апе]]{{•}} [[Ауце]]{{•}} [[Балви]]{{•}} [[Балдоне]]{{•}} [[Баложи]]{{•}} [[Бауска]]{{•}} [[Броцены]]{{•}} [[Валдемарпилс]]{{•}} [[Валка]]{{•}} [[Валмиера]]{{•}} [[Вангажи]]{{•}} [[Варакляны]]{{•}} [[Вентспилс]]{{•}} [[Виесите]]{{•}} [[Виляка]]{{•}} [[Виляны]]{{•}} [[Гробиня]]{{•}} [[Гулбене]]{{•}} [[Дагда]]{{•}} [[Даугавпилс]]{{•}} [[Добеле]]{{•}} [[Дурбе]]{{•}} [[Екабпилс]]{{•}} [[Елгава]]{{•}} [[Зилупе]]{{•}} [[Иецава]]{{•}} [[Икшкиле]]{{•}} [[Илуксте]]{{•}} [[Кандава]]{{•}} [[Карсава]]{{•}} [[Кегумс]]{{•}} [[Кекава]]{{•}} [[Кокнесе]]{{•}} [[Краслава]]{{•}} [[Кулдига]]{{•}} [[Ливаны]]{{•}} [[Лигатне]]{{•}} [[Лиелварде]]{{•}} [[Лиепая]]{{•}} [[Лимбажи]]{{•}} [[Лубана]]{{•}} [[Лудза]]{{•}} [[Мадона]]{{•}} [[Мазсалаца]]{{•}} [[Марупе]]{{•}} [[Огре]]{{•}} [[Олайне]]{{•}} [[Павилоста]]{{•}} [[Пилтене]]{{•}} [[Плявиняс]]{{•}} [[Прейли]]{{•}} [[Приекуле]]{{•}} [[Резекне]]{{•}} [[Рига]]{{•}} [[Руйиена]]{{•}} [[Сабиле]]{{•}} [[Саласпилс (Латвия)|Саласпилс]]{{•}} [[Салацгрива]]{{•}} [[Салдус]]{{•}} [[Саулкрасты]]{{•}} [[Седа (Латвия)|Седа]]{{•}} [[Сигулда]]{{•}} [[Скрунда]]{{•}} [[Смилтене]]{{•}} [[Стайцеле]]{{•}} [[Стенде]]{{•}} [[Стренчи]]{{•}} [[Субате]]{{•}} [[Талси]]{{•}} [[Тукумс]]{{•}} [[Цесвайне]]{{•}} [[Цесис]]{{•}} [[Юрмала]]{{•}} |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Қалалар тізімдері навигациялық үлгілері]] </noinclude> mue8gvcypdb9g9s7r38a3fths90otrd 3655215 3655202 2026-09-16T05:35:44Z Мағыпар 100137 үлгі 3655215 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Латвия қалалары |тақырыбы = [[Латвия қалаларының тізімі|Латвия қалалары]] |сурет2 = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] |мазмұны = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}} [[Апе]]{{•}} [[Ауце]]{{•}} [[Балви]]{{•}} [[Балдоне]]{{•}} [[Баложи]]{{•}} [[Бауска]]{{•}} [[Броцены]]{{•}} [[Валдемарпилс]]{{•}} [[Валка]]{{•}} [[Валмиера]]{{•}} [[Вангажи]]{{•}} [[Варакляны]]{{•}} [[Вентспилс]]{{•}} [[Виесите]]{{•}} [[Виляка]]{{•}} [[Виляны]]{{•}} [[Гробиня]]{{•}} [[Гулбене]]{{•}} [[Дагда]]{{•}} [[Даугавпилс]]{{•}} [[Добеле]]{{•}} [[Дурбе]]{{•}} [[Екабпилс]]{{•}} [[Елгава]]{{•}} [[Зилупе]]{{•}} [[Иецава]]{{•}} [[Икшкиле]]{{•}} [[Илуксте]]{{•}} [[Кандава]]{{•}} [[Карсава]]{{•}} [[Кегумс]]{{•}} [[Кекава]]{{•}} [[Кокнесе]]{{•}} [[Краслава]]{{•}} [[Кулдига]]{{•}} [[Ливаны]]{{•}} [[Лигатне]]{{•}} [[Лиелварде]]{{•}} [[Лиепая]]{{•}} [[Лимбажи]]{{•}} [[Лубана]]{{•}} [[Лудза]]{{•}} [[Мадона]]{{•}} [[Мазсалаца]]{{•}} [[Марупе]]{{•}} [[Огре]]{{•}} [[Олайне]]{{•}} [[Павилоста]]{{•}} [[Пилтене]]{{•}} [[Плявиняс]]{{•}} [[Прейли]]{{•}} [[Приекуле]]{{•}} [[Резекне]]{{•}} [[Рига]]{{•}} [[Руйиена]]{{•}} [[Сабиле]]{{•}} [[Саласпилс (Латвия)|Саласпилс]]{{•}} [[Салацгрива]]{{•}} [[Салдус]]{{•}} [[Саулкрасты]]{{•}} [[Седа (Латвия)|Седа]]{{•}} [[Сигулда]]{{•}} [[Скрунда]]{{•}} [[Смилтене]]{{•}} [[Стайцеле]]{{•}} [[Стенде]]{{•}} [[Стренчи]]{{•}} [[Субате]]{{•}} [[Талси]]{{•}} [[Тукумс]]{{•}} [[Цесвайне]]{{•}} [[Цесис]]{{•}} [[Юрмала]]{{•}} [[Яунелгава]] |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Қалалар тізімдері навигациялық үлгілері]] </noinclude> 9i3anyo9hwcqq9xabwo744ahw8mttej 0 783770 3655476 3633469 2026-09-16T11:35:57Z Nurken 111493 3655476 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Украина Қорғаныс министрілігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = Міністерство Oборони України |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{байрақ|Украина}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Mil.gov.ua logo.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = Министрлік эмблемасы |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = Flag of the Ministry of Defence of Ukraine.svg |сурет ені = |сурет тақырыбы = Министрлік байрағы |құрылған жылы = 24 қыркүйек 1991<ref name=autogenerated3>{{Cite web|url=http://www.mil.gov.ua/index.php?part=history&lang=ua |title=Міністерство &#124; Міноборони |language=uk}}</ref><ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=http://www.kmu.gov.ua/control/en/publish/article?art_id=89693&cat_id=73007 |title=Government portal :: Ministry of Defence of Ukraine |language=en}}</ref> |ізашары1 = Әскери істер комитеті<ref>{{Cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/224-91-%D0%BF |title=Питання Міністерства оборони України |publisher=Офіційний вебпортал парламенту України |language=uk}}</ref> |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Украина Министрлер Кабинеті|Украина үкіметі]] |тағайындайды = |штаб-пәтері = 6, Әуе күштері даңғылы,{{efn|Бұрын '''Әуе флоты даңғылы'''; {{lang-uk|проспект Повітряних Сил}}}} [[Киев]]<ref>{{cite web|url=http://www.mil.gov.ua/en/contacts.html |title=Official website of the Ministry. Contact Us |date=2017 |language=en}}</ref> |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Евгений Леонидович Хмара|Евгений Хмара]] |басшылықтың лауазымы1 = [[Украина қорғаныс министрлерінің тізімі|Қорғаныс министрі]] |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = {{ublist |[[Украина Қорғаныс министрлігінің Басты барлау басқармасы|Басты барлау басқармасы]] |[[Украина қорғаныс ұлттық университеті|Қорғаныс ұлттық университеті]] }} |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = {{URL|http://www.mil.gov.ua/}} |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Украина Қорғаныс министрлігі''' ({{lang-uk|Міністерство оборони України}}, '''{{lang|uk|МОУ}}''') — [[ұлттық қауіпсіздік]] пен [[Украина Қарулы күштері]]не жауапты [[Украина Министрлер Кабинеті|Украина үкіметі]]нің министрлігі. Министрліктің басшысы [[Украина қорғаныс министрлерінің тізімі|Қорғаныс министрі]] делінеді. [[Украина президенті]] — Қарулы күштердің [[жоғарғы бас қолбасшы]]сы. Министрлік [[Украина]]да 1991 жылғы 24 қыркүйекте,<ref name=autogenerated3>{{Cite web|url=http://www.mil.gov.ua/index.php?part=history&lang=ua |title=Міністерство &#124; Міноборони |language=uk}}</ref><ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=http://www.kmu.gov.ua/control/en/publish/article?art_id=89693&cat_id=73007 |title=Government portal :: Ministry of Defence of Ukraine |language=en}}</ref> Украина тәуелсіздігіне 1 ай болғанда құрылған. Министрлік Украина юрисдикциясы аумағындағы барлық кеңестік әскери күштерді қайта құруға жауапты болды.<ref name=autogenerated3 /><ref>{{Cite web|url=http://www.mil.gov.ua/files/white_book_eng2006.pdf |title=Book_WP_2006_ENG_nver.indd |language=en}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20071108143812/http://www.mil.gov.ua/files/white_book_eng2006.pdf |date=2007-11-08}}</ref> 1994 жылы Украина өз еркімен барлық ядролық қарудан бас тартты. Министрлік [[Еуропадағы кәдімгі қарулы күштер туралы шарт]]тың талаптарын орындау үшін ядролық қаруды, әскери базаларды және белгілі жабдықтарды жоюға айтарлықтай қаражат жұмсады. 2022 жылы Қорғаныс министрлігінің қажеттіліктері үшін Украинаның ЖІӨ-нің 5%-ын қамтамасыз ету жоспарланған болатын. [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] кезінде, 2022 жылғы шілдеде Украинаның Қорғаныс министрлігі ай сайын министрліктің бір жылдық бюджетін жұмсайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news |title=Олексій Резніков: "Закінчити війну до кінця року абсолютно можливо" |language=uk |work=[[BBC News]] Україна |url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-62176090 |accessdate=2022-07-25}}</ref> == Министрлер тізімі == {{Толық мақала|Украина қорғаныс министрлерінің тізімі}} == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mil.gov.ua Министрліктің ресми сайты] {{Украина министрліктері}} {{Украина қорғаныс министрлері}} [[Санат:Украина Қорғаныс министрлігі| ]] [[Санат:Украина министрліктері|Қорғаныс]] ilgx9n5o5jjumedakzmp7d4zyapfkg3 3 785137 3655182 3643375 2026-09-16T04:22:22Z Жадыра Абибуллаевна 184705 /* */ Жауап беру 3655182 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Жадыра Абибуллаевна}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:03, 2026 ж. тамыздың 17 (+05) :сәлеметсіздер ме, менің 4 мақаламды жойыпсыздар, себебін айтсаңыздар [[Қатысушы:Жадыра Абибуллаевна|Жадыра Абибуллаевна]] ([[Қатысушы талқылауы:Жадыра Абибуллаевна|талқылау]]) 09:22, 2026 ж. қыркүйектің 16 (+05) 5j831i0m7fjaf3vhdjp7dr2ysp9jdsu 0 785542 3655037 3653777 2026-09-15T15:26:55Z Nurkhan 13652 3655037 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Ханс фон Эйлер-Хельпин |Шынайы есімі = швед. Hans von Euler-Chelpin |Суреті = Euler-chelpin.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 15.2.1873 |Туған жері = {{Туғанжері|Аугсбург|Аугсбургта}}, [[Германия империясы]] |Қайтыс болған күні = 6.11.1964 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Стокгольм|Стокгольмде}}, [[Швеция]] |Азаматтығы = {{байрақ|Швеция}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[биохимик]], [[химик]], [[университет оқытушысы]], [[әскери қызметші]] |Жұмыс орны = [[Стокгольм университеті]] |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Берлин университеті]]<br>[[Вюрцбург университеті|JMU]] |Ғылыми дәрежесі = [[Философия докторы]] |Ғылыми жетекшісі = [[Герман Эмиль Фишер]] |Атақты шәкірттері = [[Арне Тиселиус]] |Несімен белгілі = [[өт қышқылдары]]н зерттеуімен танымал |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1929 жыл ғылымда|1929]])<br> {{ГФР Құрмет орденінің Ұлы офицерлік крестінің иегері}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Ханс Карл Август Симон фон Эйлер-Хельпин''' ({{Lang-sv|Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin}}; [[15 ақпан]] [[1873 жыл|1873]], [[Аугсбург]], [[Герман империясы|Германия империясы]] — [[6 қараша]] [[1964 жыл|1964]], [[Стокгольм]], [[Швеция]]) — швед биохимигі. Академик [[Леонард Эйлер|Леонард Эйлердің]] шөбере ағасының ұрпағы, [[Ульф фон Эйлер|Ульф Эйлердің]] әкесі. [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]] (1929). == Өмірбаян == 1893 жылы Мюнхен өнер академиясын бітірді, содан кейін [[Берлин]], [[Страсбург]] және [[Гёттинген|Геттинген]] университеттерінде химия және медицина мамандықтары бойынша оқыды. Швед химиялық қоғамының ұйымдастырушысы және төрағасы (1908—1963). Стокгольм университетінің профессоры (1906—1929), Органикалық химия институтының және витаминдер институтының директоры (1929 жылдан бастап). == Негізгі жұмыстар == [[Сурет:Bad_Schachen_Porträt;_Hans_v._Euler-Chelpin_-_W134Nr.020183a_-_Willy_Pragher.jpg|нобай|солға|Эйлер-Хельпин 1951 жылы]] Негізгі еңбектер әртүрлі биохимиялық процестердің механизмін зерттеуге арналған. Кинетикасын зерттеп, [[Көмірсулар|қанттың]] ашыту механизмін ашты. [[Ферменттер|Ферменттердің]] әсерінен тірі организмдердегі химиялық реакциялар жылдамдығының артуын атап өтті және бұл құбылысты биокатализ деп атауды ұсынды. А дәруменінің құрылымы мен әсер ету механизмін зерттеді (П. Каррермен бірге) және [[Каротин|β-каротиннің]] А провитамині екенін және көз пигментінде болатынын дәлелдеді. [[Ісік]] биохимиясын зерттеуге айтарлықтай үлес қосты. == Марапаттар мен атақтары == * [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Химия бойынша Нобель сыйлығы]] (1929, [[Артур Гарден|А.&nbsp;Гарденмен]] бірге) химия саласындағы «қантты ашыту және ашыту ферменттері бойынша зерттеулері үшін» * [[Швед корольдық ғылым академиясы|Швеция Корольдік Ғылым Академиясының]] мүшесі * 1927 жылдан бастап — КСРО Ғылым академиясының шетелдік корреспондент мүшесі<ref>[http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-52886.ln-ru Профиль] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151031003405/http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-52886.ln-ru |date=2015-10-31 }} на сайте РАН</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1929/ Нобель комитетінің сайтынан ақпарат]{{In lang|en}} * Эйлер-Хельпин Ханс Карл Август Симон фон // Ұлы Кеңес Энциклопедиясы : [30 тоннада] / бас ред. А. М. Прохоров . — 3-ші басылым. - М. : Кеңес энциклопедиясы, 1969-1978. [[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Жапон ғылым академиясының құрметті мүшелері]] [[Санат:КСРО Ғылым Академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшелері]] [[Санат:Леополдина мүшелері]] [[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Швеция биохимиктері]] [[Санат:Берлин университеті оқытушылары]] 3frg786oyscxkk6kn3usot1y95ixyuy 2 785749 3655226 3654781 2026-09-16T06:11:51Z Жадыра Абибуллаевна 184705 /* Менің мақалаларым */ 3655226 wikitext text/x-wiki == Менің мақалаларым == # [[Үсен Қарасайұлы]] # [[Келі түбі]] # [[Жарысқазан]] # # [[Оразкүл Асанғазиева]] # [[ҚАЗАН ШЕГЕЛЕУ ғұрпы|ҚАЗАН ШЕГЕЛЕУ ғұрп]] # [[Қошқар ата кесенесі (Шымкент]]) # # apirrukk94oessyf7n9557zvv8qfk0i 0 786220 3655181 3654770 2026-09-16T04:15:09Z Yessentaikyzy 160245 3655181 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға | Есімі = Қали Әбдіұлы Омаров | Түпнұсқа есімі = | Сурет =OmarovKali.jpg | Сурет сипаттамасы = | Туған күні = 6.3.1962 | Туған жері = [[Қызылорда]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]] | Азаматтығы = {{KAZ}} | Ғылыми саласы = [[География]], [[гидрология]], [[экология]] | Ғылыми дәрежесі = [[География ғылымдарының кандидаты]] (2002) | Ғылыми атағы = [[Доцент]] (2004) | Альма-матер = [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті]]<br>[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті|Қызылорда гуманитарлық университеті]] | Марапаттары = [[Ерен еңбегі үшін медалі]] }} '''Қали Әбдіұлы Омаров''' (6 наурыз 1962 жылы туған, [[Қызылорда]]) — география ғылымдарының кандидаты (2002), доцент (2004). [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар одағының]] (2019) және [[Қазақстан журналистер одағы|Қазақстан Журналистер одағының]] мүшесі (2012). ҚР Тарих және қоғамдық ғылымдар академиясының академигі (2013), Қазақстан Педагогикалық ғылымдар академиясының корреспондент-мүшесі (2024). == Өмірбаяны == 1962 жылғы 6 наурызда Қызылорда қаласында дүниеге келген. 1979 жылы Іңкәрдария кеңшарындағы №191 орта мектепті аяқтаған. 1988 жылы С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің география факультетін «Құрғақ жер гидрологиясы» мамандығы бойынша, ал 2010 жылы Қызылорда гуманитарлық университетін «Юриспруденция» мамандығы бойынша бітірген. == Еңбек жолы == Еңбек жолын 1979–1980 жылдары Қызылорда облысы Тереңөзек ауданының (қазіргі [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]]) Іңкәрдария кеңшарында шопан-жастар бригадасының жетекшісі болып бастаған. * 1983–1985 жылдары — Қызылорда қаласындағы «ПМК–1601», «СУ ТЭЦ–6» құрылыс мекемелерінде және Іңкәрдария кеңшарында жұмысшы. * 1988–1993 жылдары — Шымкент қаласындағы Бүкілодақтық күріш жүйелерін жобалау-іздестіру институтында (Союзгипрорис) және Қызылорда облыстық гидрометеорология орталығында инженер. * 1993–2010 жылдары — Ы. Жақаев атындағы Қызылорда агроөнеркәсіп өндірісі инженерлері институтында (қазіргі [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]) оқытушы, аға оқытушы, доцент, академиялық профессор. * 2003 жылдың сәуір–қараша айларында — Қорқыт Ата атындағы ҚМУ оқу-әдістемелік басқармасының өндірістік практика меңгерушісі. * 2003–2008 жылдары — Ғылыми-педагогикалық кадрлар даярлау бөлімінің бастығы. * 2008–2009 жылдары — «Ақмешіт» гуманитарлық-техникалық институтының бірінші проректоры. * 2009–2011 жылдары — Қорқыт Ата атындағы ҚМУ Ғылыми зерттеулерді үйлестіру бөлімінің бастығы. * 2011–2012, 2013–2018 жылдары — Ғылым департаментінің директоры. * 2012–2014 жылдары — Жоғары оқу орнынан кейінгі білім бөлімінің бастығы. * 2014–2017 жылдары — Ғылым және жоғары оқу орнынан кейінгі білім департаментінің директоры. * 2018–2019 жылдары — Ғылыми жұмыстар және халықаралық байланыстар жөніндегі проректор міндетін атқарушы. * 02.09.2019 ж.– 01.03.2020 ж.— «Арал өңірі экологиясы және су ресурстарының проблемалары» ғылыми-зерттеу институтының директоры. * 02.03.2020ж. - 12.08.2020ж. — «Экология және ауыл шаруашылығы проблемалары» ғылыми-зерттеу институтының директоры. * 13.08.2020 ж.-01.11.2020 ж. — Ғылым және технологияларды коммерцияландыру басқармасының басшысы. * 2020–2022 жылдары — Ғылым департаментінің директоры. * 2022 жылдан бастап — Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университетінің бас редакторы. == Қоғамдық қызметі == * 2004–2019 жылдары — «Қорқыт Ата атындағы ҚМУ Хабаршысы» ғылыми-әдістемелік журналының жауапты редакторы. * 2021 жылдан бастап — Университеттің «Сыр түлегі» газетінің бас редакторы. * 2021–2023 жылдары — Саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау жөніндегі Қызылорда облысы бойынша жұмысшы тобының мүшесі. * 2025 жылдан бастап — «Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы» ҚБ Қызылорда облыстық филиалы төрағасының орынбасары. * 2026 жылдан бастап — Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті Ардагерлер кеңесінің төрағасы. == Ғылыми және шығармашылық еңбектері == Ғалым 40-қа жуық ғылыми мақаланың, 1 электронды оқулықтың, 14 оқу құралы мен оқу-әдістемелік еңбектің, 2 патенттің авторы. Публицист ретінде 2 монографияның (соавтор), 11 кітаптың, 600-ден астам ғылыми, танымдық және публицистикалық мақалалардың авторы. Сонымен қатар 17 кітап пен ғылыми-танымдық басылымның құрастырушысы, 85 кітап пен ғылыми жинақтың редакторы болған. * «Сыр елі» энциклопедиясын (Алматы: «Тау–Қайнар», 2024) шығарушы жұмыс тобы басшысының орынбасары. * 3 томдық «Қазақстан тарихы» энциклопедиясының (Алматы: «Литера–М», 2019) авторларының бірі. * «Қазақ көтерілістері» энциклопедиясының (Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2014) авторы.<ref>https://kazneb.kz/ru/bookView/view?brId=1596257&simple=true#</ref> == Марапаттары == * [[Ерен еңбегі үшін медалі]] (2020)<ref>https://syrboyi.kz/janalyqtar/el/memlekettik-nagrada-alghandar-tizimi-53042/</ref> * «Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісі (2017) * «Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері» төсбелгісі (2012) * [["Ахмет Байтұрсынұлы" төсбелгісі|«Ахмет Байтұрсынұлы» төсбелгісі]] (2025) * «Тұран» сыйлығы (21.05.2025) * «Қазақстанның құрметті инженері» төсбелгісі (2016) * А. Байтұрсынов атындағы Алтын медаль (ҚР ЖОО Қауымдастығы, 2021) * Қорқыт Ата атындағы Алтын медаль (2015)<ref>https://korkyt.edu.kz/staticpages/417</ref> == Дереккөздер == [[Санат:1962 жылы туғандар]] [[Санат:Қызылордада туғандар]] [[Санат:География ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан Жазушылар одағының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан Журналистер одағының мүшелері]] [[Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің иегерлері]] rqlyzm63ddsajjjvmd3z7j2jukvcag1 0 786254 3655370 3651602 2026-09-16T09:24:28Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3655370 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Петер Йозеф Вильгельм Дебай |Шынайы есімі = нид. Petrus Josephus Wilhelmus Debije<br> ағылш. Peter Joseph Wilhelm Debye |Суреті = Debye.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 24.3.1884 |Туған жері = {{Туғанжері|Маастрихт|Маастрихтта}}, [[Нидерланд]] |Қайтыс болған күні = 2.3.1966 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Итака|Итакада (Нью-Йорк)}}, [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |Азаматтығы = {{байрақ|Нидерланд}}<br> {{байрақ|АҚШ}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[химик]], [[физик]], [[теориялық физик]], [[ғалым]], [[инженер]], [[кристаллограф]], [[университет оқытушысы]], [[плазма физигі]] |Жұмыс орны = [[Мюнхен университеті]]<br> [[Цюрих университеті]]<br> [[Утрехт университеті]]<br> [[Гёттинген университеті]]<br> [[Цюрих политехникалық институты]]<br> [[Лейпциг университеті]]<br> [[Кайзер Вильгельм физика институты]]<br> [[Корнелл университеті]] |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Аахен технологиялық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = [[Философия докторы|PhD]] (1908) |Ғылыми жетекшісі = [[Арнольд Зоммерфельд]] |Атақты шәкірттері = [[Ларс Онсагер]]<br> [[Пол Шеррер]] |Несімен белгілі = Дебай моделінің, Дебай-Шеррер әдісінің және Дебай-Хюкель теориясының авторы ретінде белгілі |Марапаттары = {{Леопольд II орденінің командоры}}<br>{{Нидерланды арыстаны орденінің рыцары}}<br> {{Ғылым саласындағы ұлттық медаль}}<br> {{Нобельдік медаль}} [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1936 жыл ғылымда|1936]])<br> [[Пристли медалі]] ([[1936 жыл ғылымда|1936]]) |Қолтаңбасы = Solvay1933Signature_Debye.jpg |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Петер Иозеф Вильгельм Дебай''' ({{Lang-en|Peter Joseph Wilhelm Debye}}, {{Lang-nl|Petrus Josephus Wilhelmus Debije}}, [[24 наурыз]] [[1884 жыл|1884]], Маастрихт, [[Нидерланд|Нидерланды]] — [[2 қараша]] [[1966 жыл|1966]], [[Итака (Нью-Йорк)|Итака]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Нидерланд|нидерландық]] [[Физика|физик]] және [[Физикалық химия|физикалық химик]], [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығының]] (1936) және басқа да марапаттардың иегері, көптеген ғылым академиялары мен ғылыми қоғамдардың мүшесі. Дебайдың есімімен теориялық және эксперименталдық физика, физикалық химия, математика салаларында бірқатар ірі жетістіктер байланысты. Ол қатты дене моделі ұсынды, оның негізінде төмен температурада жылулық сыйымдылықтың мінез-құлқын түсіндірді; кванттық әсерлердің маңызды мәнге ие болатын ерекше температура Дебай температурасы деп аталды. Ол кристаллл решеткасының жылу ауытқуларының рентген сәулелерінің дифракциясы әсерін теориялық сипаттады (Дебай — Валлер факторы), Пауль Шеррер бірге рентгеноструктуралық талдаудың ұнтақ әдісі әзірледі және сұйықтықтар мен жекелеген молекулалардың құрылымын зерттеу үшін рентген тарату әдістерін пайдаланды. Дебай алғаш рет [[Ультрадыбыс|ультра дыбысқа]] жарық дифракциясын байқады және молекулалардың (оның ішінде [[Полимер|полимерлер]]) құрылымын және сын құбылыстар зерттеу үшін [[Жарықтың шашырауы|жарық таралуы]] әдісін қолданды. Ол [[Диэлектрик|диэлектриктер]] дипольдік теориясын дамытып, олардың [[Жарық дисперсиясы|дисперсиялы]] қасиеттері мен молекулааралық өзара іс-қимылдың кейбір аспектілерін түсіндірді. Эрих Хюккелмен бірге ол [[Электролиттік диссоциация теориясы|күшті электролиттер]] әлсіз ерітінділері теориясы әзірледі, оның негізінде белсенділігі коэффициенттері мен өткізгіштігі концентрацияға байланысты екенін түсіндіреді. Дебайдың басқа жетістіктері арасында - арнайы түрдегі кейбір интегралдарды есептеу үшін үзіліс әдісін әзірлеу; Планк формуласын шығарудың жаңа тәсілі; Земанның қалыпты әсерінің кванттық теориясын жасау; [[Комптон эффектісі|Комптон әсері]] теориялық түсіндірмесі; адиабаттық магниттеу әдісімен төмен температураға қол жеткізудің жолын ұсыну. == Өмірбаян == === Маастрихт — Ахен (1884—1906) === [[Сурет:MaastrSmedenstraat003.jpg|оңға|нобай|200x200 нүкте| Дебайдың туған үйіне орнатылған ескерткіш тақта]] Петер Дебай (Дебейе) 1884 жылы 24 наурызда Маастрихтте (Нидерландының Лимбург провинциясы) дүниеге келген. Болашақ ғалымның әкесі ''Джоаннес'' Вильгельм Дебейе (1859—1937) металл бұйымдарын шығаратын зауытта жұмысшы немесе шебер (''Werkmeister'') болған. Анасы Мария Анна ''Барбара'' Румкенс (1859—1940) көптеген жылдар бойы қаланың маңызды мәдени орталығы болған және кішкентай Петер үнемі келіп тұратын театрда кассир болып жұмыс істеді. Ұлдары дүниеге келгеннен кейін төрт жылдан кейін отбасында екінші бала — Каролина есімді қыз дүниеге келді. Дебай балалық шағында тек жергілікті диалектіде сөйлегені белгілі, ол оны өмір бойы қолданып келген (мысалы, достарымен хат алмасқанда). Ғалымның өмірбаянын жазған Мансель Дэвистің айтуынша, Лимбург тұрғындарына тән Нидерландының қалған бөлігіне қатысты тәуелсіздік рухы және Еуропаның әртүрлі қалаларына отбасылық саяхаттар Дебайдың тәуелсіз және ұлтшылдықтың әсеріне ұшырамайтын мінезінің қалыптасуына ықпал етті{{Sfn|Davies|1970}}. Дебай бастауыш білімін жергілікті католик мектебінде алды, ал он екі жасында Маастрихттегі жоғары азаматтық мектепке (''Hogere Burgerschool'') түсіп, онда бес жыл оқыды. Қорытынды емтихандар кезінде ол өзін Лимбург провинциясындағы ең үздік оқушы ретінде дәлелдеді, геометрия, механика, физика, жаратылыстану және космография пәндерінен ең жоғары балл (10), химия және голланд тілдерінен 9 балл, алгебра, тригонометрия, сызу, география, француз және неміс тілдерінен 8 балл алды. Алайда, ежелгі тілдер (грек және латын) мектепте оқытылмаған, сондықтан жас жігітке университеттік білім беру жолы жабық болды. Дебай кейінірек ''[[Unilever]]'' құрамына кірген Юргенс маргарин компаниясында жұмысқа орналасты, бірақ онда ешқашан жұмыс істей алмады: ата-анасы оның оқуын жалғастыруы керек деп шешті және табысы аз болғанына қарамастан, оған осындай мүмкіндік береді. Таңдау Дельфт технологиялық университеті мен Аахен технологиялық университетінің арасында болды. Оқу ақысының құны және үйге жақын орналасуы [[Ахен|Ахеннің]] пайдасына таңдау жасауға себеп болды. Мұнда оның ұстаздарының арасында әйгілі физиктер — экспериментатор Макс Виен және теоретик Арнольд Зоммерфельд болды. Оқуын аяқтағаннан кейін, 1905 жылы Дебай [[Электртехника|электротехника мамандығы]] бойынша дипломдық диссертациясын қорғап, тікбұрышты өткізгіштегі Фуко токтарының мәселесін теориялық тұрғыдан шешті. Дегенмен, бұл уақытқа дейін ол электротехникаға емес, [[Теориялық физика|теориялық физикаға]] қызығушылық танытты. Зоммерфельд шәкіртінің қабілеттерін бірден байқады және көмекші таңдау мүмкіндігі туындаған кезде Дебайды таңдады. Жас ғалымның тегінің жазылуындағы өзгеріс Ахен кезеңіне де қатысты: голланд тілінде жазылмаған еңбектерде ол әрдайым дерлік ''Дебиенің'' орнына өзін ''Дебие'' деп қол қоя бастаған{{Sfn|Davies|1970}}{{Sfn|Courtens|2002}}. === Мюнхеннен Берлинге дейін (1906—1939) === [[Сурет:Debye100.jpg|оңға|нобай|284x284 нүкте| Петер Дебай 1912 жылы]] 1906 жылы Дебай Зоммерфельдтің соңынан Мюнхен университетіне барды, онда ол 1908 жылдың шілдесінде «Кемпірқосақ туралы» ({{Lang-de|Über den Regenbogen}}) атты, электромагниттік толқындардың [[Дифракция|дифракциясы]] теориясының кейбір мәселелеріне арналған докторлық диссертациясын қорғады{{Sfn|Davies|1970}}. 1910 жылы Дебай біліктілігін арттырып, приват-доцент болды{{Sfn|Courtens|2002}}, ал келесі жылдың көктемінде ол Цюрих университетінде теориялық физика профессоры лауазымына шақыру алды, бұл лауазым [[Альберт Эйнштейн]] кеткеннен кейін бос қалған еді{{Sfn|Davies|1970}}. Соңғысы өзінің мұрагері туралы өте жоғары пікірде болды және 1912 жылдың қазан айында Зоммерфельдке былай деп жазды: «Мен одан [Дебайдан] көп нәрсе күтемін, себебі ол физиканы терең түсінуді сирек кездесетін математикалық талантпен үйлестіреді». 1912 жылдың көктемінде Дебай отанына оралып, Утрехт университетінде математикалық физика және теориялық механика профессоры қызметін атқарды, бұл, бәлкім, оның кейбір идеяларын эксперименталды түрде тексеру ниетімен байланысты болған шығар. Утрехт жылдары өте жемісті болып, диэлектриктердің дисперсиясы мен рентгендік дифракция бойынша маңызды мақалалар жазуды қамтығанымен, эксперименттік жұмыстарға қатысу үміттері ақталмады және 1914 жылдың қыркүйегінде ғалым [[Гёттинген|Геттингенге]] көшті. Бір жыл бұрын, 1913 жылдың сәуірінде ол Мюнхендегі үй иесінің қызы ''Матильда'' Альберерге (1887—1977) үйленді, ол Дебайдан бір кездері үй жалға алған. Ерлі-зайыптылардың екі баласы болды: кейінірек эксперименталды физик болып, әкесіне кейбір зерттеулерінде көмектескен ұлы Петер Пауль Рупрехт Дебай (1916—2012) және қызы Матильда Мария Дебай-Заксингер (1921—1991){{Sfn|Davies|1970}}{{Sfn|Courtens|2002}}. Дебайды Геттингенге шақырудың бастамашысы 1913 жылдың сәуірінде жергілікті университетте өткен материяның кинетикалық теориясы бойынша конференцияда жас ғалымның қабілеттерін бағалай алған атақты математик [[Давид Гильберт|Дэвид Гильберт]] болды. Теориялық және эксперименттік физика профессоры және Физика институтының басшылығы лауазымы (1916 жылдың ақпан айынан бастап) зертханалық тәжірибелер жүргізу тұрғысынан белгілі бір перспективаларды білдірді. Геттингенде Дебай өзін көрнекті зерттеушілердің ортасында тапқандықтан, шақырудан бас тарту мүмкін болмады: Гильберттен басқа, математиктер [[Феликс Клейн]], Эдмунд Ландау, Герман Вейл, Карл Рунге, Ричард Курант және физиктер Вольдемар Фойт, Эмиль Вихерт, Теодор фон Карман және басқалар болды. [[1920 жыл|1920 жылы]] Дебай [[Цюрих|Цюрихке]] оралды (негізінен соғыстан кейінгі Германиядағы ауыр экономикалық жағдайға байланысты), онда ол [[Цюрих Швейцария жоғарғы техникалық мектебі|Техникалық жоғары оқу орнында (ETH]] ) Физика институтының директоры лауазымын атқарды; оның талабы бойынша зертханалық жабдықтар мен дәріс курстары жаңартылып, ғылыми семинар үнемі жұмыс істей бастады. Сол кезде ол Еуропаның жетекші физика журналдарының бірі ''Physikalische Zeitschrift-'' тің редакторы болды, онда өзінің көптеген мақалалары жарияланды{{Sfn|Davies|1970}}{{Sfn|Courtens|2002}}. [[Сурет:Nobel_Laureates_1936.jpg|оңға|нобай|375x375 нүкте| 1936 жылғы Нобель сыйлығының лауреаттары Стокгольмде өткен марапаттау рәсімінде. Солдан оңға қарай: [[Отто Леви|Отто Лёви]], [[Генри Дейл]], Петер Дебай, [[Карл Дейвид Андерсон|Карл Андерсон]] және [[Виктор Франц Гесс|Виктор Хесс]]]] [[1927 жыл|1927 жылдың]] қыркүйегінде Дебай Цюрихтен кетіп, эксперименталды физика профессоры және Лейпциг университетінің Физика институтының директоры болды. Университеттегі әріптесі әйгілі теориялық физик Вернер Гейзенберг болды, ол көп жылдардан кейін былай деп еске алды: «Дебайдың айналасындағыларға алаңдамауға бейімділігі болды. Ол зертханаға таңертең ерте келіп, түн ортасына дейін кетпейтін ғалым емес еді. Институттағы бөлмемнен оның жұмыс уақытында да бақшасында серуендеп, раушан гүлдерін суарып жүргенін жиі көруге болатын. Бірақ оның қызығушылықтарының орталығы сөзсіз ғылым болды»{{Sfn|Davies|1970}}. 1933 жылдың соңында сол кездегі Kaiser Wilhelm қоғамының президенті [[Макс Планк]] Дебайға қоғам құрамында болған Физика институтының директоры қызметін ұсынды. Дебай келісті, бірақ институт ғимаратының құрылысы мен жабдықталуын қаржыландырған билікпен және Рокфеллер қорымен ұзаққа созылған келіссөздерге байланысты ол тек 1935 жылдың қазан айында [[Берлин|Берлинге]] көшіп, ресми түрде өз қызметін бастады; сонымен бірге ол Берлин университетінде профессор қызметін атқарды. Құрылыс [[1938 жыл|1938 жылдың]] көктемінде аяқталды; директордың бастамасымен институтқа Макс Планктың есімі берілді. Оған дейін де, 1936 жылы Дебайға [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығы]] «''дипольдік моменттер мен газдардағы рентген сәулелері мен электрондардың дифракциясын зерттеу арқылы молекулалық құрылымды тануға қосқан үлесі'' ''үшін»'' берілді. Ол кезде оның бүкіл мансабы физика профессоры болып өткенімен, оның жұмысы физика мен химия арасындағы алшақтықты жоюға үлкен үлес қосты. Ол өзі екі ғылымға да қатысты екенін бірнеше рет қанағаттанушылықпен атап өтті{{Sfn|Davies|1970}}{{Sfn|Courtens|2002}}. Замандастары Дебайдың саяси бейтараптығын атап өтті, ол Берлинде институт құру бойынша бастаған жұмысын аяқтағысы келді және сол кезде шетелге көшу туралы ұсыныстарды қабылдамады. Дегенмен, 1930 жылдары Германияда болған оқиғалардан тыс қалу мүмкін емес еді. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] басталғаннан кейін билік құпиялылықты күшейту туралы шешім қабылдап, Дебайға Германия азаматтығын қабылдағанға дейін оның зертханасына бара алмайтынын хабарлады. Бас тартқаннан кейін ғалымға үйде қалып, кітаппен жұмыс істеуге кеңес берілді. [[1939 жыл|1939 жылдың]] соңында Дебай тоғыз айлық ақылы демалыс алып, 1940 жылдың қаңтарында елден кетіп, алдымен Швейцарияға, содан кейін Италияға, ақырында Генуядан Нью-Йоркке жүзіп кетті. Кейінірек әйелі оған қосылды, ал сол кезде ұлы Америка Құрама Штаттарында алты айдай болған еді{{Sfn|Davies|1970}}{{Sfn|Courtens|2002}}. === Америкада (1939—1966) === АҚШ-қа келудің ресми себебі [[Корнелл университеті|Корнелл университетінің]] химия факультетінде Бейкердің лекция циклын оқыуға шақыру болды. 1940 жылдың мамырында Германия Нидерландыға басып кірді, сондықтан шілдеде Дебай Корнелде қалып, химия факультетін басқаруға ұсыныс қабылдады; бұл ретте ол соғыстың аяқталуына дейін Берлин физика институтының директоры болып қала берді (жауапсыз), соғыстан кейін, Кайзер Вильгельм қоғамы Макс Планк қоғамы айналды. Корнелл оның ұзақ мансап жолындағы соңғы жұмыс орны болды. 1946 жылы ғалым Америка азаматтығын алды, 1950 жылы ол декан қызметінен, 1952 жылы химия профессоры қызметінен бас тартты, бірақ [[Эмерит|Құрметті профессор]] атағын алған соң, өмірінің соңына дейін ғылыммен айналысты. Ол АҚШ-тың әртүрлі қалаларында дәрістер оқып, кеңестер берді, сондай-ақ жылына екі рет Еуропаға сапар шекті. 1966 жылдың сәуір айында Кеннеди атындағы әуежайда Дебай кезекті сапарды бастауға ниеттенген кезде жүрек талмасына ұшырады. Бір айдан кейін ол ғылыми қызметте және оқытушылықта қайтып келсе де, көп ұзамай ауруханаға қайтадан жатқызуға тура келді. Ғалым өзінің зертханасының жұмысымен өмірінің соңғы күндеріне дейін қызығушылық танытты{{Sfn|Davies|1970}}{{Sfn|Courtens|2002}}. 1966 жылы 2 қарашада қайтыс болды және Плезант-Гроув зиратында (Кайуга-Хайтс, Томпинкс округы, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штаты) жерленген<ref>{{Cite web|title=Peter Joseph Wilhelm Debye|url=http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=1688|publisher=Find A Grave|date=2001-01-01|lang=en|accessdate=2014-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129054436/http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=1688|archivedate=2014-11-29}}</ref>. === Жеке қасиеттер === [[Сурет:Peter_Debye_1937.jpg|оңға|нобай|350x350 нүкте|Петер Дебай мүсінші Типке Виссеруге бой түзеп отыр (1937). Ғалымның қолында оның сүйікті сигарасы бар]] Дебайдың Корнелл университетіндегі әріптестерінің айтуынша, оның жұмыстары ерекше стильге ие, дәл «Эль Греко немесе Ван Гогтың суреттері жазылғандай» қатесіз. Дебай стилінің негізгі ерекшелігі — қарапайымдылыққа ұмтылу, маңыздысын атап өтіп, маңызды еместерін алып тастау; мәселенің мәнін түсінуі Дебайға математикалық аппарат пен эксперименттік техниканы меңгеру арқылы көптеген нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік берді. Қарапайымдылыққа ұмтылу оның физикалық құбылыстардың көрнекі модельдерін жасаушы ретіндегі шеберлігінің негізінде жатыр; ол нақтылық пен анықтық жетіспейтін тым математикалық теорияларды ұнатпады. Ол тек өзін қызықтыратын және өзі шеше алатын мәселелерді ғана шешетінін және бірден бірнеше мәселені шешудің орнына, өзін толығымен қолдағы міндетке арнағанды ​​жөн көретінін айтты.{{Sfn|Sack et al.|1967}}. Профессор Генри Зак (''Henri Sack'') еске алушы еді: {{start citation}} Оның семинарлар мен кездесулерде жиі айтатын «Қараңызшы, бұл өте қарапайым!» — деген сөзі Дебай аңызына айналды. Ол үшін физикалық ғылымдар тар мамандықтардың жиынтығы емес, бірнеше іргелі қағидалар арқылы қызыл жіп сияқты өрілген біртұтас білім жиынтығы болды. Оның керемет есте сақтау қабілеті оған әртүрлі салалардағы құбылыстарды байланыстыруға үнемі тырысуына көмектесті. Ол автордың нақты атын немесе жарияланған жерін ұмытып кетуі мүмкін, бірақ конференцияда оқыған немесе естіген нәрселерінің мәнін ешқашан ұмытқан емес.{{Түпнұсқа|en|His frequent comment in colloquia and meetings "Look here, this is really so simple" has already become a Debye legend... For him the physical sciences were not a series of narrow specialties, but a coherent body of knowledge, where a few basic principles weaved like a red thread through the whole field. He was helped in his constant endeavour to correlate phenomena from different areas by his phenomenal memory. He may have forgotten the exact name of the author or the exact place of the publication, but he never forgot the essence of what he had read in a paper or heard at a meeting.}} {{end citation|қайнары={{мақала|авторы= Davies M. |тақырыбы= Peter Joseph Wilhelm Debye. 1884-1966 |басылым= Biogr. Mems Fell. Roy. Soc |жыл= 1970 |том= 16 |беттер= 220}} дәйексөзі бойынша}}Дебайдың студенттері мен әріптестері оның кеңес сұрап немесе кез келген мәселемен келгендердің барлығына жылы және қамқор көзқарасын атап өтті. Оның жұмысы эксперимент пен теория, физика мен химия арасындағы алшақтықты жоюға көмектесті. [[Гарвард университеті]]нің құрметті докторлық дәрежесін алуына байланысты жариялаған мәлімдемесінде ол «химикке қуана көмек қолын созатын үлкен жүрегі бар физик» деп аталды. Дебай зерттеу нәтижелерін кез келген аудиторияға — әріптестеріне, мектеп оқушыларына, студенттерге және өнеркәсіпшілерге анық және түсінікті түрде түсіндіре алатын тамаша дәріскер ретінде бағаланды. Жетекші ретінде ол студенттерінің тәуелсіздігін және өз идеялары мен әдістерін дамытуға деген ұмтылысын, тіпті өзі олармен келіспесе де, қатты қолдады. Ол конференцияларға қатысуды ұнатты және өмірінің соңына дейін ғылымға деген құштарлығын сақтады. Ол өз уақытын бағалады және сонымен бірге ғылым қуаныш болуы керек деп сенді. Бір әріптесі Дебайдың өзіне тән ескертуін еске алды: «Қалаған кезде жұмыс істеңіз: мұнда сегізден беске дейін кесте жоқ. Қалаған кезде келіңіз, қалаған кезде кетіңіз: бірдеңе жасаңыз және ең бастысы, жұмысыңыздан ләззат алыңыз». Дебай отбасын қатты жақсы көретін адам болғандықтан, әйелі оның негізгі хоббилері — бақша өсіру және балық аулаумен үнемі айналысатын.{{Sfn|Davies|1970}}{{Sfn|Long|1967}}. Дебайдың жеке қасиеттеріне тоқтала отырып, Генри Зак былай деп жазды: {{start citation}} Мен профессор Дебайдың көпқырлы тұлғасын сипаттайтын қарапайым қасиетті (егер мүмкін болса) табуға тырыстым және оның жеке бейнесіне ең жақын келетін нәрсе — оның шынымен бақытты адам болғанын айту деп ойлаймын. Оған тек ең қуатты және терең ақыл-ой және өз идеяларын ең ашық түрде жеткізудің теңдессіз қабілеті ғана емес, сонымен қатар өмір сүру өнерін де толық білген. Ол ғылыми жұмыстарын ұнататын, отбасы мен үй өмірін қатты жақсы көретін, табиғаттың сұлулығын бағалайтын және табиғат аясындағы өмірдің ләззаттарын сезінетін, мұны негізінен Дебай ханыммен бірге айналысқан балық аулау, кактус жинау және бақша өсіру сияқты хоббилері дәлелдейді. Ол жақсы темекі мен дәмді тағамдарды ұнататын, студенттері мен әріптестеріне жақын және олардың қасында болған... <> ...ол біздің есімізде тамаша ғалым, керемет ұстаз, әкелік кеңесші және ең бастысы, бақытты адам ретінде сақталады.{{Түпнұсқа|en|I have tried to find a simple attribute — if this is possible — with which to characterize Professor Debye's multifaceted personality, and feel that I come nearest to my personal image of him by saying that he was a truly happy or lucky man. He was not only endowed with a most powerful and penetrating intellect and an unmatched ability for presenting his ideas in a most lucid way, but he also knew the art of living a full life. He greatly enjoyed his scientific endeavours, he had a deep love for his family and home life, he had an eye for the beauties of nature and the taste for the pleasures of out-of-doors as manifested by his hobbies such as fishing, collecting cacti, and gardening, mostly in the company of Mrs Debye. He enjoyed a good cigar and a good table, and he had affections for his students and associates and liked their company... <> ...he will live in our memory as a brilliant scientist, a great teacher, a fatherly and helpful adviser, and, above all, as a happy man.}} {{end citation|қайнары={{мақала|авторы= Davies M. |тақырыбы= Peter Joseph Wilhelm Debye. 1884-1966 |басылым= Biogr. Mems Fell. Roy. Soc |жыл= 1970 |том= 16 |беттер= 219—220}}}} == Ғылыми шығармашылық == === Қатты дененің жылу сыйымдылығы === [[Сурет:DebyeVSEinstein.jpg|оңға|нобай|275x275 нүкте| Эйнштейн мен Дебайдың зерттеулері бойынша алынған меншікті жылу сыйымдылығының температураға тәуелділігін салыстыру. Жоғары температура аймағында жылу сыйымдылығы Дюлонг-Пети заңымен берілген тұрақты мәнге жететіні анық.]] 1912 жылы Дебай [[қатты дене]] жылу сыйымдылығы теориясын дамытудағы маңызды қадамды қамтитын «Меншікті жылу сыйымдылығы теориясы туралы» ({{lang-de|Zur Theorie der spezifischen Wärmen}}) теориясын жариялады. Классикалық [[статистикалық механика]] сәйкес, энергияны [[Еркіндік дәрежелері|еркіндік дәрежесіне]] бойынша тең бөлу теоремасынан жылу сыйымдылығының температурадан тәуелсіздігі, яғни Дюлонг — Пти заңы туындайды. XX ғасырдың басында жүргізілген тәжірибелер бұл заңдылық жеткілікті жоғары температурада ғана әділ екенін көрсетті, ал салқындату кезінде жылу сыйымдылығының азаюы байқалады. 1907 жылы [[Альберт Эйнштейн]] қатты денедегі барлық атомдардың бір жиілікпен ауытқуын болжап, осы ауытқуларға Планк кванттық гипотезасын қолданды. Бұл келісімді жартылай жиілікті енгізу есебінен жақсартуға 1911 жылы Уолтер Нернст пен Фредерик Линдеманн (ағылш. Frederick Lindemann) жасаған емпирикалық әрекеті теориялық тұрғыдан жеткілікті негізделген емес. 1911 жылы Эйнштейн өзінің әдісінің қанағаттандырарлық еместігін мойындады. Дебай модельінде қатты дене тұтас орта болып табылады, онда сынықты ауытқу жиіліктері дебайлық жиілік деп аталатын және келесі шарттың негізінде анықталатын белгілі бір шекті (максималды) мәнмен шектелген: ауытқулардың толық саны, олардың әрқайсысына <math>h\nu</math> планк энергиясына сәйкес келеді, бостандық дәрежесіне тең болғаны<math>3N</math>, мұндағы <math>N</math> — қатты дене құрайтын атомдардың саны. Өзінің мақаласында Дебай сфералық нысанды дене үшін еркіндік дәрежесінің санын есептеп шығарып, Дебай заңын деп аталатын жылу сыйымдылығы үшін сөзді алды. Бұл формула жылу сыйымдылығын Дебай температурасы деп аталатын ерекше шамамен температураның қатынасының әмбебап функциясы түрінде көрсетеді, ал төмен температуралар саласында жылу сыйымдуулығының температураға кубикалық тәуелділігі болуы тиіс. Бұл нәтижеді ғалымның тәжірибелік деректерімен салыстыруы жақсы сәйкестікті көрсетті{{Sfn|Гуревич и Дзялошинский|1987}}{{Sfn|Davies|1970}}. Сол 1912 жылы [[Макс Борн]] мен Теодор фон Карманның еңбегі жарық көрді, онда қатты дене үш өлшемді кристалдық тор ретінде қарастырылды, ал тербеліс спектрі өзара байланысты нүктелік массалардың тербелістерін егжей-тегжейлі зерттеу негізінде есептелді. Бұл қатаң және шынайы тәсіл қарапайым Дебай моделіне сәйкес келетін бірқатар нәтижелер берді. Соңғысы, қазіргі уақытта белгілі болғандай, нақты қатты денелердің тербелмелі спектрлерінің көптеген бөлшектерін қанағаттанарлықтай түсіндіре алмайды. Соған қарамастан, ол танымал болып қала береді және физикада белсенді қолданылады, себебі ол спектрдің төмен жиілікті бөлігін («акустикалық тербелістер») дұрыс сипаттауға және еркіндік дәрежелерінің жалпы саны үшін дұрыс өрнек алуға мүмкіндік береді{{Sfn|Гуревич и Дзялошинский|1987}}{{Sfn|Davies|1970}}. 1913 жылы Дебай торлы тербелістердің гармоникалық еместігін ескерді, бұл қатты дененің [[Жылулық ұлғаю коэффициенті|кеңею коэффициентін]] есептеуге мүмкіндік берді, сондай-ақ дыбыс толқындарының шашырауы мен әлсіреуі тұрғысынан жылу өткізгіштікті ескерді. Осы негізде, он алты жылдан кейін Рудольф Пейерлс жылу өткізгіштіктің толығымен кванттық [[Фонон|фонондық]] теориясын құрды{{Sfn|Davies|1970}}. === Рентгендік шашырауы === Дебайдың дифракция мәселелеріне және [[Рентген сәулелері|рентген сәулеленуінің]] затпен әрекеттесуіне қызығушылығы кездейсоқ емес еді. Бұған ғалымның Мюнхендегі қоршаған ортасы ықпал етті: сәуленің жаңа түрін ашқан профессор [[Вильгельм Конрад Рентген|Рентген]] онда жемісті жұмысын жалғастырды; Зоммерфельд те осы тақырыпты қозғады, оның шәкірті Пол Эвальд периодты түрде орналасқан шашыратқыштар жиынтығының оптикалық қасиеттері мәселесін теориялық тұрғыдан зерттеді. Эвальдтың жұмысы Зоммерфельдтің тағы бір көмекшісі — [[Макс фон Лауэ|Макс фон Лауэнің]] назарын аударды, ол осы негізде рентген сәулелерінің электромагниттік табиғатын ақырында дәлелдеудің жолын ұсынды. Идея мынада болды: егер рентген сәулелері электромагниттік сәулеленудің бір түрі болса, онда элементтері толқын ұзындығының ретімен орналасқан құрылымда бұл сәулелердің дифракциясын байқауға болады; бұл жағдайда мұндай құрылым ретінде кристалдық торды пайдалануға болады. Бұл болжам тәжірибелер арқылы расталды және рентгендік құрылымдық талдаудың бастамасы болды {{Sfn|Davies|1970}}. Дебай соңғы эксперименттік нәтижелер мен олардың Лауэдің теориялық түсіндірмесін жақсы білді және 1913 жылдың өзінде рентгендік шашыраңқылық теориясын дамытуда маңызды қадам жасады. Өзінің «Рентген сәулелерінің интерференциясы және жылулық қозғалыс» ({{Lang-de|Interferenz von Röntgenstrahlen und Wärmebewegung}}) атты классикалық мақаласында ол кристалдық торды құрайтын атомдардың жылулық тербелістерінің дифракциялық сипаттамаларға әсерін егжей-тегжейлі зерттеді. Борн мен фон Карман әзірлеген торлы тербелістерді сипаттаудың жалпы тәсілін қолдана отырып, Дебай жылулық қозғалыс дифракциялық үлгінің айқындығына емес, тек шашыраңқы сәулеленудің қарқындылығына әсер ететінін көрсетті. Қарқындылықтың әлсіреуін <math>e^{-W(T)}</math> түрінде экспоненциалды коэффициентімен сипаттауға болады, мұндағы <math>W(T)</math> — температураның қандай да бір функциясы. Өлшеу нәтижелерімен салыстыруға болатын сандық нәтижелерді алу үшін ғалым кристалдардың жылу сыйымдылығы туралы жұмысында пайда болған бірдей жуықтауды қолданды. Барлық есептеулер екі нұсқа үшін жүргізілді — [[Макс Планк]] енгізген нөлдік нүктелік тербелістер деп аталатындарды ескере отырып және ескермей; сол кезде нөлдік нүктелік тербелістер әлі толық дәлелденбегендіктен, екі нұсқаның қайсысы дұрыс екенін тек эксперимент арқылы ғана анықтауға болады. <math>W(T)</math> үшін өрнек, Дебай алған нәтиже кейінірек швед физигі Ивар Валлермен (ағылш. Ivar Waller) түзетілді. <math>e^{-W(T)}</math> Қатты дене теориясында маңызды рөл атқаратын шама Дебай&amp;nbsp;— Валлер факторы деп аталады{{Sfn|Гуревич и Дзялошинский|1987}}{{Sfn|Davies|1970}}. [[Сурет:Debye.png|оңға|нобай|200x200 нүкте| Дебай-Шеррер тәжірибесінің схемалық диаграммасы]] 1915 жылы Дебай рентген сәулелерінің дифракциясын атомдар мен молекулалардың ішкі құрылымын зерттеу үшін пайдалануға болады деп болжады. Ғалымның пікірінше, сәулелену толқын ұзындығының және атом ішіндегі аралықтардың арақатынасына байланысты заттардың электрондары бір-бірінен тәуелсіз немесе синфаздық сәуле шығады, яғни әртүрлі атомдарға жататын электрондарды және тіпті бір атом ішіндегі электрондар топтарын ажырата алады. Егер электрондардың орналасуы кездейсоқ емес, белгілі бір заңдылықтарға бағынатын болса (мысалы, атомның боров модельінде болғанындай), бұл заттың атомдары өздері қаталас орналасқан жағдайда да, сәулелену арқылы шашыраған ең жоғары және ең төменгілердің пайда болуы түрінде көрініс беруі керек. Дебай өзінің көмекшісі Пауль Шеррер бірге осы идеяны эксперименталды түрде сынап көргісі келді, бірақ ол ештеңе таппады. Содан олар литий фториді ұсақ шашылған ұнтағын алып, нақты интерференциялық желілерді алды. Бұл нәтиже күтпеген болды, өйткені ол кезде ұнтақтың кристаллдарының кездейсоқ бағытталуы интерференциялық суретті майлауға әкелуі керек деп қате ойланған. Дебай байқалған құбылысты дұрыс түсіндірді: ол тұрақты орналасқан электрондарда таралуымен емес, кристаллдарда дифракциямен түсіндірілді, олардың орналасуы Брэгг шарттарын қанағаттандырады; дифракцияланған сәулелену конус беткейлері бойына таралады және фотопленкада тіркеледі. Дебай мен Шеррер жүргізген жұмыстың нәтижелерін ⁇ Жарапы бағытталған бөлшектермен таралған рентген сәулелерінің интерференциясы ({{Lang-de|Interferenzen an regellos orientierten Teilchen im Röntgenlicht}}, 1916), рентгеноструктуралық талдаудың негізгі әдістерінің бірі пайда болған мақаласында жариялады. Оны әдетте Дебай-Шеррер әдісі немесе ұнтақ әдісі деп атайды, ал фотопленкада тіркелген дифракциялық сурет дебаеграмма деп аталады{{Sfn|Гуревич и Дзялошинский|1987}}{{Sfn|Davies|1970}}. Кейінгі жылдары Дебай өзінің идеяларын қатты денелердің, сұйықтықтардың және тіпті газдардың құрылымын зерттеуге қолданды. Шеррермен бірге кейбір кубикалық кристаллдардың құрылымын (мысалы, [[графит]]) зерттеген және дифракциялық суретті әрбір атомдағы элементтік таралу актілерінің бірігуінің нәтижесі деп есептесек, оның интенсивтігін бөлу әрбір атоммен байланысты электрондардың саны мен орналасуына байланысты болуы керектігін көрсетті. Атап айтқанда, литий фториды үшін Li:F=2:10 заряд қатынасы алынған (яғни литий атом бірлікті оң зарядты, ал фтор атом - бірлікті теріс), ал [[алмаз]] үшін жасалған атомдық электрондық жүйенің (электрондық бұлттың) мөлшерінің бағасы тұрақты решетка әлдеқайда аз болып көрінді және шама тәртібі бойынша электронды қабықтың радиусына сәйкес келді. Түйісті емес таратылатын жүйелерді қарастыру кезінде дәл осы идея қолданылды: нәтижелі интерференциялық картина осы жүйеге тән кеңістіктік масштабпен анықталады. Сұйықтық жағдайында негізгі масштабы молекулалар арасындағы орташа қашықтық болып табылады, ал бөлінген газдарда молекулалық масштабтар (яғни молекуладағы атомдар арасындағы қашықтық) болуы керек. 1929 жылы Дебай қызметкерлерімен Людвиг Бевилогуа (Ludwig Bewilogua) және Ф.Эрхардтом (''F. Ehrhardt'') эксперименттік түрде бұл идеялардың дұрыстығын растады, ол бірінші рет жекелеген молекулаларда рентген сәулелерінің дифракциясын алды. Сынақтар төрт хлорлы көміртек жұптарымен жүргізілді және молекуладағы хлор атомдарының арақашықтығын интерференциялық шеңберлердің мөлшерінен анықтауға мүмкіндік берді. Кейіннен осыған ұқсас әдіс басқа қосылыстардың құрылымын, сондай-ақ сұйықтықтардың құрылымын зерттеуге қолданылды. Соңғысы жақын тәртіп тұжырымдамасының негізінде түсіндірілді; тәжірибе бөлініс функциясы қалпына келтіруге мүмкіндік берді, ол молекулалардың бір-бірінен белгілі бір қашықтықта болу ықтималдығын сипаттайды және кейбір жағдайларда сұйықта молекулалардың ⁇ кластерлер пайда болуымен байланысты квазикристалликалық жай-күй сақталады деген қорытындыға келді. Осы уақытта шамамен алғашқы эксперименттер жүргізілген, онда ұқсас мақсаттарға электрондар пучкаларымен сәулелену арқылы қол жеткізілген, олардың толқындық табиғаты бұдан көп бұрын анықталды; Дебай рентген сәулелерін шашыру үшін әзірлеген теориялық талдау әдістері осы жаңа жағдайға да толықтай қолданыла бастады{{Sfn|Гуревич и Дзялошинский|1987}}{{Sfn|Davies|1970}}{{Sfn|Williams|1975}}. === Кванттық теория === 1910 жылы «Сәулелену теориясындағы ықтималдық тұжырымдамасы» мақаласында ({{Lang-de|Der Wahrscheinlichkeitsbegriff in der Theorie der Strahlung}} ) Дебай өзінің алдындағылардың кемшіліктерінен таза, Планк формуласының дәйекті туындысын ұсынды. Жаңа тәсілдің мәні кванттық энергияның <math>h\nu</math> (<math>h</math> — Планк тұрақтысы, <math>\nu</math> — жиілік) атомдық немесе молекулалық құрылымдармен («резонатормен») емес, электромагниттік тербелістердің режимдерімен тікелей байланысты болды. Модалар саны Рейли және Джинс әдісін қолдана отырып анықталды, ал тепе-теңдік сәулелену заңы ықтималдықты максимизациялау шартынан туындады, яғни берілген модалар жиынтығы үшін энергия кванттарының таралуының мүмкін нұсқаларының саны ең үлкен болуы керек еді. Осылайша, бұл қорытындыда тек энергияны кванттау өзіне ғана мән берілді, ал резонатордың электромагниттік сәулеленумен өзара әрекеттесуінің нақты механизміне мән берілмеді{{Sfn|Davies|1970}}{{Sfn|Джеммер|1985}}. 1913 жылы [[Бор қағидалары|атомның Бор моделінің]] пайда болуы кванттық физикаға жаңа тәсілдер әкелді. Дегенмен, [[Нильс Бор|Нильс Бордың]] әйгілі еңбегі пайда болғанға дейін де Дебай [[Импульс моменті|бұрыштық импульсті]] кванттау үшін Бор-Зоммерфельд шарттары деп аталатын жағдайларды болжайтын идеяларды (бір дәрежелі еркіндікке ие жүйеге қолдану үшін) ұсынды {{Sfn|Davies|1970}}. 1916 жылы Дебай, Зоммерфельдтен тәуелсіз, атомның Бор моделіне негізделген қарапайым [[Зееман эффектісі|Зееман эффектісін]] ([[Магнит өрісі|магнит өрісіндегі]] спектрлік сызықтардың бөлінуі) түсіндірді. Біртекті магнит өрісінде орналасқан сутегі атомындағы электронның қозғалысын қарастыра отырып, ғалым Гамильтон-Якоби әдісін және жоғарыда аталған кванттық шарттарды қолдана отырып, мұндай жүйедегі электронның энергия деңгейлерінің формуласын алды. Деңгейлер арасындағы ауысуларға сәйкес келетін шығарылған жарықтың жиіліктері магнит өрісінің кернеулігіне пропорционалды болып шықты және [[Хендрик Антон Лоренц|Хендрик Лоренцтің]] классикалық теориясына (Лоренц триплеті деп аталады) сәйкес үш түрлі мәнді қабылдауы мүмкін. Дегенмен, бұл тәсілді қолдану арқылы бөлінудің күрделірек түрлерін (аномальды Зееман эффектісі) түсіндіру мүмкін болмады{{Sfn|Джеммер|1985}}. [[Сурет:Solvay_conference_1927_Version2.jpg|оңға|нобай|450x450 нүкте| 1927 жылғы Сольвей конгресіне қатысушылар. Дебай екінші қатардың сол жақ шетінде отыр.]] 1922 жылдың қазан айында [[Артур Холли Комптон]] еркін [[Электрон|электрондар]] рентген сәулелерін тарату бойынша өз эксперименттерінің нәтижелерін жариялады. 1922 жылдың желтоқсанына қарай американдық ғалым бұл құбылыстың қарапайым кванттық теориясын қалыптастырды, ол электрдің [[Фотон|жарық кванты]] сынықтайтын жағдайға энергия мен [[Импульстің сақталу заңы|импульс]] сақтау заңдылықтарын қолданудың нәтижесінде әртүрлі сәулелену толқынының ұзындығының бұрышты байланыстылығын түсіндіруге мүмкіндік берді. Барлық оқулықтарға енген және жарық кванттарының Эйнштейн гипотезасын қабылдауда маңызды рөл атқарған бұл теория 1923 жылы мамырда Комптон жариялады. Бір ай бұрын дебайдың мақаласы осындай талдауды қамтиды. Дебай, өз жұмысында Эйнштейннің атын атамаған және жарық кванттары гипотезасын тексеруді мақсат етпеген Комптондан айырмашылығы, Эйнштейн тұжырымдамасының тікелей әсерімен болды. Голландиялық физик теорияны 1920 жылдың соңында немесе 1921 жылдың басында әзірлеп, Пауль Шеррере оны тексеру бойынша эксперимент қоюды ұсынды. Алайда тәжірибе ешқашан жүргізілмеген, сондықтан 1922 жылдың қазан айында Комптон Дебайның хабарламасы шыққаннан кейін ғана өз нәтижелерін жариялауға шешім қабылдады. Ол кезде кейде [[Комптон эффектісі|Комптон әсері]] — «Комптон — Дебай эффекті» терминін қолданғанмен, Дебай және басқа физиктер Комптонға басымдық берді, сондықтан бұл құбылыс әдетте жай ғана Комптон әсерін деп аталады. Ең күрделі мәселе бұрыштық және жиілікпен байланысты бұрышты сәулелену қарқындылығы болды. Дебай осы байланысты сәйкестік қағидаты арқылы табуға тырысты, бірақ дұрыс формула Оскар Клейн мен Ёсио Нисина 1929 жылы ғана толық кванттық механикалық қарастыру негізінде тапты.1920 жылдардың ортасында, Дебай Цюрихте жұмыс істеп жүрген кезде, оның ең жақын әріптестерінің бірі [[Эрвин Шредингер]] болды. Дебайдың өзі австриялық ғалымның [[толқын механикасы]]ның формализмін дамытудағы рөлін былай деп еске алды:{{start citation}} Содан кейін [[Луи Де Бройль|де Бройль]] өз мақаласын жариялады. Сол кезде Шредингер Цюрих университетінде менің орнымды басты, ал мен техникалық жоғары оқу орнында жұмыс істеп жүрдім, біз коллоквиумның тең төрайымы едік. Біз де Бройльдің теориясын талқылап, оны түсінбейтінімізді және оның тұжырымдамалары мен мағынасы туралы мұқият ойлануымыз керек деп шештік. Сондықтан мен Шредингерді коллоквиумда сөз сөйлеуге шақырдым. Оны жұмысқа кірісуге осы дайындық түрткі болды.{{Түпнұсқа|en|Then de Broglie published his paper. At that time Schroedinger was my successor at the University in Zurich, and I was at the Technical University, which is a federal institute, and we had a colloquium together. We were talking about de Broglie's theory and agreed that we didn't understand it, and that we should really think about his formulations and what they mean. So I asked Schroedinger to give us a colloquium. And the preparation of that really got him started.}} {{end citation|қайнары={{мақала|тақырыбы= Peter J. W. Debye: An Interview |ссылка= https://archive.org/details/sim_science_1964-08-07_145_3632/page/554 |басылым= [[Science]] |жыл= 1964 |том= 145 |беттер= 554}}}} === Молекулалардың дипольдік моменттері === [[Сурет:Maastricht,_University_hospital,_Monument_for_Peter_Debye.jpg|оңға|нобай|350x350 нүкте| Дебайға арналған Диполь сәттері ескерткіші (Маастрихт)]] 1912 жылы Дебайның кішкентай мақаласы "Изоляторлардың кинетикалық теориясы бойынша кейбір нәтижелер" ({{Lang-de|Einige Resultate einer kinetischen Theorie der Isolatoren}}) жарық көрді. Бұл байланысты сол кездегі сыртқы электр өрістегі диэлектрлердің поляризациясы [[Электрон|электрондар]] теңгерімнен ауысуы және индуциді дипольльды сәт пайда болуы есебінен ғана пайда болады деген түсінікпен түсіндіруге болмайды. Дебай диэлектрдің ішінде сығымды байланысты электрондар ғана емес, тұрақты диполь сәттері бар тұрақты диполар да бар деп болжады. Тұрақты дипондардың поляризацияға қосқан үлесі [[Диполь|магниттік сәттер]] үшін Кюри-Ланжевен заңына ұқсас сөзбен сипатталады деп ойлап, ол газ тәрізді орталарға әділ температура функциясы ретінде диэлектр тұрақтысы үшін формуланы алуға қол жеткізді. Дебай сол кезде газдар үшін температура деректері болмағандықтан, полярлық сұйықтықтар үшін алынған нәтижелермен салыстыруды жүргізді ([[су]], бірнеше [[Алкогольдер|спирт]], этил эфирі), және теория мен эксперимент арасында жақсы келісімге ие болды. Ақыры, ол осы заттардың молекулаларының дипольдік сәтінің шамасының алғашқы бағаларын алды және белгілі бір сындарлы температурадан төмен, сыртқы алаңның болмауымен де өздігінен поляризация байқалуы мүмкін екенін болжады (бұл құбылыс кейіннен сегнетоэлектричество деп аталды){{Sfn|Davies|1970}}. келесі жылы Дебай полярлық сұйықтықтар дисперсиялық қасиеттерін, яғни [[Сыну көрсеткіші|сындыру көрсеткіші]] мен сіңіру коэффициенті жиілікпен байланысты түсіндіру үшін молекулалардың дипольдық сәттері туралы идеяны қолданды. Өзінің классикалық мақаласында «Ұзын толқынды электромагниттік сәулелену аймағындағы аномальды дисперсия теориясы» ({{Lang-de|Zur Theorie der anomalen Dispersion im Gebiete der langwelligen elektrischen Strahlung}}) ол дипондардың ауыспалы электр өрісі әсерінен айналу динамикасын қарастырды, ал [[Тұтқырлық|тығыз]] қаталдан кейін бұл айналымдар өрістің өзгеруіне қатысты кейде кешіктірілуі керек. Браун қозғалысын талдауға Эйнштейннің жалпылау тәсілін қоса отырып, Дебай осылай бағдарланған диполдар санын уақытпен өзгертетін дифференциалдық теңдеуді алуға қол жеткізді; мұндай теңдеулер қазір Фокер-Планк теңдеуі деп аталады. Бұрылыс кешігу жүйесдегі теңгерімнің бірден орнатылғанын білдіреді; бұл түрдің ерекше көбейтуші формуласында пайда болады <math>1/(1+i \omega \tau)</math>, мұндағы <math>\omega</math> — шеңберлік жиілік, <math>\tau</math> — релаксация уақыты, сұйықтың жабысқақлығы коэффициентіне пропорционалды. «Дебай релаксациясын» беретін осы көбейтушінің болуы жиілік функциялары ретінде сындыру көрсеткіші мен сіңіру коэффициенті формулаларын алуға және кейбір сұйықтықтардың (мысалы, судың) дисперсиялық қасиеттерін қанағаттанарлықтай түсіндіруге мүмкіндік берді. Дебайдың тәсілі түрлі орта түрлеріндегі демалу процестерін талдау үшін базалық болды{{Sfn|Гуревич и Дзялошинский|1987}}{{Sfn|Davies|1970}}. 1920 жылы Дебай вандер-ваальс аралық молекулярлық тартымдылық күштерінің шығу тегін түсіндіруге тырысады. Олар әмбебап сипатқа ие болғандықтан және полярлық және поляр емес молекулалар үшін бар болғандықтан, олардың табиғатын дипол-дипол (ориентациялық) өзара әрекеттестігіне ғана азайту мүмкін емес еді. Идея молекулаларды қоршаған электр өрісі осы молекуланың дипольдық нүктесін келтіре алады, яғни оң және теріс зарядтың кеңістіктегі бөлінуіне әкеледі. Мұндай индуциді диполдардың өзара әрекеттесуі де сұраныслы тартымдылықты тудырады; мұндай индукциялық күштер кейде Дебай күштері деп аталады. Полярлық және полярлық емес молекулалардың тартымдылығын диполдық жақындаумен түсіндіру оңай, ал ғалым полярлық булмаған молекулалардың өзара әрекеттестігін молекулалар тудырған алаңның квадрополярлық сипатын болжаумен сипаттады. Бұл молекулалар қатты электр жүйелері болмаса ғана мүмкін. 1921 жылы жарияланған келесі еңбегінде Дебай молекулааралық кері тарту күштерінің тақырыбына тоқталып, оларды түсіндіру үшін жалақылардың электростатикалық өзара әрекеттестігін ғана есепке алу жеткіліксіз және динамикалық әсерлерді ескеріп отыру қажет деген маңызды қорытындыға келді. Дебайдың тәсілі таза классикалық болғандықтан, ол тек ішінара ғана табысқа қол жеткізді. Молекулааралық күштерді дұрыс түсіндіру тек [[кванттық механика]] пайда болғаннан кейін ғана мүмкін болды; атап айтқанда, полярлық емес молекулалар арасындағы өзара іс-қимылдың (дисперсиялық күштер) кванттық теориясын 1920-жылдардың екінші жартысында Фриц Лондон жасады{{Sfn|Гуревич и Дзялошинский|1987}}{{Sfn|Davies|1970}}. Дебайдың классикалық «Полярлық молекулалар» монографиясы химиктердің молекулалардың дипольдік моменттеріне қызығушылығын арттыруда үлкен рөл атқарды ({{Lang-en|Polar molecules}}, 1929), онда диэлектриктердің молекулалық сипаттамасына қатысты мәселелердің жүйелі түрде ұсынылуы қамтылған{{Sfn|Davies|1970}}. === Электролиттер теориясы === [[Сурет:Peter_Debye_ETH-Bib_Portr_00836.jpg|оңға|нобай|304x304 нүкте| Цюрих политехникалық институтының мұрағатынан алынған Дебайдың фотопортреті]] 1920 жылдардың басында Дебай сол кездегі [[физикалық химия]] ең маңызды проблемаларының біріне байланысты зерттеулер циклын бастады — [[Электролит|электролиттер]] ерітінділерінің мінез-құлқының ерекшеліктерін, атап айтқанда олардың коллигативтік қасиеттерінің есептеулік қасиеттерден қатты ауытқу себептерін түсіндіру. 1923 жылы ол өзінің көмекшісі Эрих Хюксельмен бірге «Электролиттер теориясына туралы» ({{Lang-de|Zur Theorie der Elektrolyte}}) жалпы атағымен екі мақала жариялады, онда физикалық химияның оқулықтарына Дебай - Хюксел теориясы деп кіретін тәсілдің негізін қалады. Иондардың электростатикалық өзара әрекеттестіктері ерітінділердің қасиеттеріне елеулі әсер етуі керек деген ой бұрын да айтылған, бірақ тек Дебай мен Хюкель барлық математикалық қиындықтарды болдырмаумен және эксперименттің салыстыруына жарамды сандық нәтижелерді алуға мүмкіндік берді. Қатты электролиттердің балқытылған ерітінділері шектеліп, олар қарсы белгі иондарымен экранға түсірілгенді ескере отырып, ионның жақын жердегі кулондық әлеуетінің теңдеуін алды. Скрининг бөлшектердің осы ионның жанында әрдайым бір белгіден басқа бір ионның орташа саны болады. «Ион атмосферасының» қалыңдығы дебай ұзындығы немесе экранның дебай радиусы деп аталатын арнайы параметрмен сипатталады. Бұл параметр иондардың концентрациясының квадрат түбіріне кері пропорционалды болғандықтан, Дебай мен Хюкель тәжірибеден белгілі концентрациялық байланысты түсіндіре алды, мысалы, қатты электролиттердің ерітінділерінің температурасы төмендеуі мен [[Осмостық қысым|осмотикалық қысым]]. Дебай ұзындығы ұғымының мәні электролиттер теориясының шегінен тыс шығып, физиканың көптеген бөлімдерінде, мысалы плазма физикасы және қатты дене физикасы қолданылады. Жоғарыда аталған мақалалардың екіншісінде авторлар электролит ерітіндісінің [[Электрөткізгіштік|электр өткізгіштік]] туралы әлдеқайда күрделі мәселені қарастырды. Электр өрісінің әсерінен ион қозғалысын қарастыру кезінде экрандау әсерін ғана емес, ион атмосферасының деформациясын да ескеріп отыру керек. Бұл деформация бірден емес, біраз кешіктіріліп, ионға әсер ететін тиімді тежегіш күштің пайда болуына әкеледі. Қосымша тежеу басқа белгідегі иондар кері бағытта қозғалып, еріткіш молекулаларының бір бөлігін өзіне тартады. Көрсетілген әсерлерді ескере отырып шығарылған өткізгіштігі үшін қорытынды сөздері ерітінділерді ерітінділер үшін алынған әдебиеттен белгілі емпирикалық деректерді сенімді түрде түсіндіруге мүмкіндік берді{{Sfn|Гуревич и Дзялошинский|1987}}{{Sfn|Davies|1970}}. 1924 жылы Дебай Гилберт Льюис ұсынған және қазіргі уақытта кеңінен қолданылатын белсенділігі коэффициенттері терминдері бойынша теорияны қайта қалыптастырды. Кейін Ларс Онсагер теорияға иондардың броун қозғалысын толық есепке алу мақсатында кейбір жетілдірулерді енгізді{{Sfn|Williams|1975}}. Кейінгі жылдары Дебай өзінің теориясын электролиттердің физикасы мен химиясының әртүрлі жеке мәселелеріне табысты қолданды. Мысалы, олар кейбір тұздардың басқа электролиттердің қатысуымен ерігіштігі туралы мәселені зерттеді (серілеу әсері). 1928 жылы өзінің әріптесі бірге ол электролиттердің өткізгіштігі [[Толқындар дисперсиясы|дисперсиясы]] мен диэлектрлік өткізгіштігін зерттеу мәселесін зерттеді. Бұл параметрлердің электр өрісінің ауыспалы жиілігіне байланысты болуының себебі - зарядтарды экрандау процесінің кешігуі: иондық атмосфераның өзгеруі бірден емес, біраз уақыт талап етеді; бұл процесс кейбір демалу уақытымен сипатталады. Бұл ойлар негізінде алынған жиілік тәуелділігі, электр өрісінің әсерімен Браунов қозғалысы мен иондардың дрейфін ескере отырып, жоғары жиіліктер саласындағы өткізгіштіктің өсуін болжайды. Бұл құбылыс кейде Дебай — Фалькенхаген әсері (ағылш. Debye-Falkenhagen effect) деп аталады{{Sfn|Davies|1970}}{{Sfn|Гуревич и Дзялошинский|1987}}. === Жарықтың шашырауы === Электромагниттік сәулеленудің шашырау мәселелері Дебайдың назарын алғашқы ғылыми жұмыстарынан бастап аударды. «Кемпірқосақ туралы» (1908) диссертациясында ол әртүрлі оптикалық қасиеттері бар сфералық бөлшектермен жарықтың шашырауын зерттеп, керемет математикалық қабілеттерін көрсетті. 1910 жылы [[Арнольд Зоммерфельд|Арнольд Зоммерфельдтің]] ұсынысы бойынша ол «Стационарлық және квазистационарлық өрістер» (нем. Stationäre und quasistationäre Felder) атты үлкен энциклопедиялық мақала, сондай-ақ Деметриус Хондроспен бірге толқындардың таралуы туралы бірлескен жұмыс жазды, ол радар мен толқын өткізгіштер теориясында кейбір маңызды нәтижелерді болжады.{{Sfn|Davies|1970}}. [[Сурет:Beugungsbild.jpg|оңға|нобай|200x200 нүкте|Дебай-Сирс үлгісі эксперименті арқылы берілген дифракциялық сурет]] 1932 жылы Дебай Фрэнсис Сирспен бірлесіп жасаған жұмыста Фрэнсис Сирс (ағылш. Francis Sears) [[Ультрадыбыс|ультра дыбыс]] толқындағы жарық дифракциясының алғашқы байқалуы туралы хабарланды. Бастапқы нүкте Леон Бриллюеннің жылу флуктуацияларында жарық таралуы туралы ойлары болды, олар денеде термиялық түрде қозғалатын дыбыс қиылыстарының жиынтығы ретінде бейнеленуі мүмкін (қазір бұл құбылыс Мандельштам - Бриллюэн таралуы деп аталады). Дебай мен Сирс сұйықтағы жасанды түрде пайда болған дыбыстық толқынның жарық таралуын зерттеуді шешті және бұл әсерді акустикалық толқыннан пайда болған дифракциялық тордағы бригголық таралу ретінде түсіндіруге болады. Сол жылы жарық көрген келесі мақаласында Дебай кеңінен түсіндіріп, жарықтың бұрылуы мен оның жиілігінің өзгеруі туралы ғана емес, оның қарқынын да есептеген. Алынған нәтижелер акустоопия одан әрі дамуына елеулі әсер етті{{Sfn|Гуревич и Дзялошинский|1987}}{{Sfn|Davies|1970}}. Дебай өмірінің соңғы жылдары сынықтардың араласудың сынық нүктесіне жақын пайда болатын сын құбылыстар зерттеудің маңызды бір сериясын жүргізді. 1959 жылы ол теориялық түрде сынамалық опалесценция құбылысында байқалатын шашыраған сәулеленудің қарқындылығы мен бұрыштық бөлу деректері бойынша сынамалық нүктеге жақын ерітінді концентрациясының шамасы мен кеңістіктік өлшемдері туралы ақпаратты қалай алуға болатынын көрсетті (Орнштейн мен Цернике нәтижелері осы жерде бірнеше рет қайталанған). Дебай жарық тарату әдісімен, оның ішінде [[Полимер|полимерлер]] ерітінділерінде сын құбылыстарды жүйелі эксперименталды зерттеуді бастамашылық етті. Атап айтқанда, ол қызметкерлердің көмегімен электр өрісінің сын олесценция сипаттамаларына әсерін болжады және кейіннен тәжірибеде өлшеді{{Sfn|Davies|1970}}. === Полимерлердің физикасы === [[Сурет:Peter_Debye.jpg|оңға|нобай|282x282 нүкте|Лейпциг университетінде Дебайдың бюсты]] [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде малайлық [[Каучук|каучукты]] АҚШ-қа жеткізу тоқтатылуына байланысты оның орнын ауыстыру қажеттілігі туындады. Дебай сол уақытта мұхиттың арғы жағына көшіп кеткен, бұл маңызды жұмысқа қатысқан; сол кезден бастап полимерлердің физикасы оның ғылыми қызметінің негізгі бағыттарының бірі болды. [[Полимер|Полимерлердің]] қасиеттерін бағалау үшін олардың негізгі сипаттамаларын білу керек — орташа молекулярлық салмақ және ерітіндідегі [[Макромолекула|макромолекулалар]] пішіні. Бұл қасиеттерді анықтау үшін Дебай жарық таралуын өлшеуге негізделген қуатты әдіс әзірледі. Жарық таратуды пайдалануға бұрынғыдан да тырысқан, бірақ Дебай ғана жалпыға жеткілікті әдіс әзірлеп, оны практикалық қолдануға жеткізді. Негізгі идеясы егер ерітінді молекулаларының мөлшері жарық толқынының ұзындығына тең болса, бұрышты асимметрия пайда болады, яғни бұрыштықтың қарқыны алға және артқа тең болмайды. Сонда бұрышты сәуле бөлу арқылы молекулалардың мөлшері мен пішінін анықтауға болады, оның ішінде полимер молекулаларының бір-біріне қатысты [[Мономер|буындары]] бұрылуының қаншалықты қиын екенін анықтауға болады. Дисперсияның қарқындылығы концентрацияға байланысты өлшеу полимер бөлшектердің молекулярлық массасы туралы ақпарат алуға мүмкіндік береді. Бұл проблемалар кешенін теориялық және эксперименталды зерттеу 1944—1964 жылдары жарық көрген жиырмаға жуық мақаланың тақырыбы болды{{Sfn|Гуревич және Дзялошинский|1987}}{{Sfn|Davies|1970}}. 1939 жылы Дебай осыдан көп ұзамай Клаус Клузиус (ағылш. ''Klaus Clusius'') және Герхард Дикел (ағылш. ''Gerhard Dickel'') ұсынған термадифузиондық изотоптарды әдісін теориялық негіздеді. 1945—1946 жылдары полимерлердің ерітінділерінде термодиффузия құбылысын жүйелі түрде зерттеу үшін сол теориялық ойлар пайдаланылды. Арнайы құрылған бөлшекші бағаналарда алынған эксперименталдық нәтижелер полимерлерді фракцияларға бөлу әдісінің жоғары тиімділігін көрсетті; термодиффузияның қондырғы параметрлеріне және ерітінділердің (атап айтқанда, молекулярлық салмағы мен концентрациясы) сипаттамаларына тәуелділігі егжей-тегжейлі зерттелген. Сонымен қатар, тәжірибеден көрініс табады, бұл әдіс аз молекулярды заттармен жұмыс істеу үшін де қолданылуы мүмкін, органикалық заттарды тазарту және [[Изомерия|изомерлерді]] бөлу үшін де. Дебайдың полимерлер физикасы бойынша басқа да маңызды зерттеулеріне ерітінділердің [[Тұтқырлық|жабысқақлығы]] бойынша молекулярлық салмақтарды бағалау әдісінің теориялық негіздемесі және молекулааралық өзара іс-қимылдарға және [[Мицеллалар|мицеллалардың]] қалыптасуына арналған бірқатар жұмыстар жатады; соңғыларды зерттеу үшін тек сондар ыдыс ғана емес, сонымен қатар рентген сәулелерінің дифракциясы, ультра дыбыс және электр өлшемдері пайдаланылды{{Sfn|Davies|1970}}{{Sfn|Гуревич и Дзялошинский|1987}}. 1951 жылы Дебай Ф.Бьюх (''F. Bueche'') теориялық тұрғыдан полимерлердің дипольдік сәтінің шамасына молекулалық ішкі айналымдардың, яғни бір-біріне қатысты буындардың бір-бірімен байланысты қиынысты бұрылыстарының әсерін зерттеген{{Sfn|Williams|1975}}. === Басқа жұмыстар === 1909 жылы Дебай кейбір контурлық интегралдар есептеу әдісін әзірледі, ол қазіргі уақытта ауысу әдісі немесе ең жылдам түсу әдісі деп аталады. Ғалым бұл тәсілді нақты мәселені шешу үшін пайдаланған - аргументтің үлкен мәндері кезінде цилиндрлік функциялар үшін асимптотикалық формулаларды табу (атап айтқанда, сөз Ганкель мен Бессель функциялары туралы болды). Әдістің мәні интегралға негізгі үлес қосқан шағын аянтның тұрақсыз (кезеңдік, немесе ауысу) нүктесіне жақын орналасқан подъъъъintégральдық функциясын бөлуден тұрады. Бұдан әрі интеграцияның контурын таңдап, ол функцияның фазасы тұрақты болып қала берсін, ал абсолюттік мән ең тез төмендейді (ең жылдам төмендеу жолы), ізделген интегралды эталондыққа дейін төмендету мүмкін.{{Sfn|Гуревич и Дзялошинский|1987}} Лаплас әдісі дамуы болып табылатын үрейдің әдісі идеясы 1827 жылы жарияланған [[Огюстен Луи Коши|Огюстен Коши]] мақаласына барып жатады. Дебай өзі идеяның көзі [[Георг Фридрих Бернхард Риман|Бернгард Риман]] (1863) жұмыстарының бірі екенін көрсеткен, бірақ голланд ғалымы болғанға дейін 25 жыл бұрын орыс математигі Павел Некрасов мәселені жалпырақ қарастырды. Дегенмен, қатаң тұжырымдау және ыдыс-аяқ әдісінің жүйелі дамуы көбінесе Дебайның есімімен байланыстырады. 1926 жылы Дебай Уильям Джиокпен бірге және одан тәуелсіз ең төмен температураға жетудің жаңа әдісін ұсынды — адиабатикалық магниттендіру әдісі. [[Поль Ланжевен|Пол Ланжевен]] 1904 жылы газ түріндегі оттегінің адиабаттық магниттелуі оның суыуына әкелуі керектігін байқаған, бірақ бұл құбылыс температураны төмендету құралы ретінде қарастырылмаған. Дебай гадолиний сульфаты кристаллдарының [[Хейке Камерлинг-Оннес|Камерлинг-Онес]] эксперименталды зерттеуіне сүйене отырып, мүмкін әсердің сандық бағасын берді. Бірнеше жылдан кейін, 1933 жылы, Джиоку бұл салқындату әдісінің жұмыс істеу қабілетін тәжірибе арқылы көрсетуге үлгерді{{Sfn|Davies|1970}}. [[Сурет:Debije-boerhaave.jpg|оңға|нобай|274x274 нүкте|Петер Дебай]] == Марапаттар мен мүшеліктер == * Румфорд медалі (1930) * Гутри медалі және сыйлығы (1930) * Фарадей дәрісі (1933) * Лоренц медалі (1935) * [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] (1936) * Франклин медалі (1937) * Нидерланд арыстаны орденінің рыцары (1937){{Sfn|Courtens|2002}} * Уиллард Гиббс сыйлығы (1949) * Макс Планк медалі (1950) * Леопольд II орденінің командирі (1956){{Sfn|Courtens|2002}} * Коллоидты немесе беттік химия бойынша Кендалл сыйлығы (''ACS Kendall Award in Colloid or Surface Chemistry'', 1957) * Американдық химия қоғамының Николс медалі (1961) * Пристли медалі (1963) * Ұлттық ғылым медалі (1965)<ref>{{Cite web|title=Peter J. W. Debye|url=http://www.nsf.gov/od/nms/recip_details.jsp?recip_id=101|author=|publisher=The National Science Foundation|date=|lang=en|description=The President's National Medal of Science: Recipient Details|accessdate=2014-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141218033859/http://www.nsf.gov/od/nms/recip_details.jsp?recip_id=101|archivedate=2014-12-18}}</ref> * Нидерланды Корольдік Ғылым Академиясының, АҚШ Ұлттық Ғылым Академиясының (1947)<ref name="NAS">[http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20001738.html Peter J. Debye] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181205003420/http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20001738.html |date=2018-12-05 }} {{ref|en}}</ref>, КСРО Ғылым Академиясының (1924)<ref>{{ras|50303|Петера Йозефа Вильгельма Дебая}}</ref>, Лондон Корольдік Қоғамының (1933)<ref>[https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27Debye;%20Peter%20Joseph%20Wilhelm%27) Debye; Peter Joseph Wilhelm (1884 - 1966)]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка}} {{ref|en}}</ref>, Дания Корольдік Ғылым Академиясының, Ирландия Корольдік Академиясының, Папа Ғылым Академиясының (1936)<ref>[http://www.pas.va/content/accademia/en/academicians/deceased/debye.html Pieter Josef William Debye] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181205003722/http://www.pas.va/content/accademia/en/academicians/deceased/debye.html |date=2018-12-05 }} {{ref|en}}</ref>, Бангалордағы Үнді Академиясының, Берлин, Геттинген және Мюнхен Ғылым Академияларының, Нью-Йорк Ғылым Академиясының, Америка өнер және ғылым академиясының, Америка философиялық қоғамының, Лондондағы Корольдік институттың, Филадельфиядағы Франклин институтының және басқа да ғылыми қоғамдардың мүшесі{{Sfn|Williams|1975}}. * [[Оксфорд университеті|Оксфорд]], [[Гарвард университеті|Гарвард]], Аахен, Майнц, Брюссель, Льеж, Прага, София университеті, Цюрих политехникалық институты және басқа да білім беру мекемелерінің құрметті докторлық дәрежелері{{Sfn|Williams|1975}}. == Есте сақтау == * Дебай — электр диполь моменті жүйеден тыс бірлік. Қатты дене теориясында Дебайдың моделі, Дебайдың жылу сыйымдылығы заңын (онымен байланысты функция түрі математикада Дебайдың функциясы деп аталады), Дебай жиілігі, Дебай температурасы және Дебай — Валлер факторы сияқты терминдер белгілі. Рентген спектроскопиясы саласында дебаеграммдарды салу үшін Дебай — Шеррер әдісі қолданылады, ал электролиттер физикасында ғалымның аты Дебай — Хюккель теориясы және дебай ұзындығы (экрандаудың дебай радиусы) сияқты ұғымдармен байланысты. * 1970 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ|Халықаралық астрономия одағы]] Айдың арғы жағына орналасқан кратерді Пётр Дебайдың есімімен атады. * Дебай астероидтерінің бірі (''(30852) Дебай'') деп аталады. * Дебайдың есімімен Утрехт университетінің жанындағы Наноматериалдарды зерттеу институты (''Debye Institute for Nanomaterials Science'') аталады<ref>{{Cite web|title=Debye Institute|url=http://www.debye.uu.nl/index.html|publisher=Utrecht University|date=|lang=en|accessdate=2014-09-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150425021213/http://www.debye.uu.nl/index.html|archivedate=2015-04-25}}</ref>. * 1962 жылдан бастап Америка химия қоғамы физикалық химия саласындағы жетістіктері үшін Петер Дебай сыйлығын (ағылш. ''Peter Debye Award'') береді<ref>{{Cite web|title=Peter Debye Award in Physical Chemistry|url=http://www.acs.org/content/acs/en/funding-and-awards/awards/national/bytopic/peter-debye-award-in-physical-chemistry.html|publisher=American Chemical Society|date=|lang=en|accessdate=2014-09-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150109163002/http://www.acs.org/content/acs/en/funding-and-awards/awards/national/bytopic/peter-debye-award-in-physical-chemistry.html|archivedate=2015-01-09}}</ref>. * Дебайдың есімі оның туған Маастрихтағы көше мен алаңға берілген. 1939 жылы қала ратушасында оның бюсты орнатылды, бұл, замандастарының куәлігі бойынша, ғалым үшін ең ұнамды сыйлық болды{{Sfn|Williams|1975}}. == Дереккөздер == {{Дереккөздер|3}} [[Санат:Геттинген университеті оқытушылары]] [[Санат:Үндістан Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Гейдельберг ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Папа ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Нидерланд корольдік ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Венгр ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:КСРО Ғылым Академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшелері]] [[Санат:Ресей ҒА мүше-корреспонденттері (1917—1925)]] [[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар]] iu95dodxrefx74fkx6jevp3c71ftjtu 0 786496 3655033 3654317 2026-09-15T15:22:58Z Nurkhan 13652 3655033 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Адольф Бутенандт |Шынайы есімі = нем. Adolf Friedrich Johann Butenandt |Суреті = Bad_Schachen_Porträt;_Adolf_Butenandt_-_W134Nr.020182c_-_Willy_Pragher_(cropped).jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 24.3.1903 |Туған жері = {{Туғанжері|Бремерхавен|Бремерхавенде}}, [[Бремен (жер)|Бремен]], [[Герман рейхі|Германия]] |Қайтыс болған күні = 18.1.1995 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Мюнхен|Мюнхенде}}, [[Германия]] |Азаматтығы = {{байрақ|Германия|1971}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[биохимия]], [[органическая химия]] |Жұмыс орны = [[Геттинген университетінің Кайзер Вильгельм қоғамы]] |Ғылыми атағы = [[биохимик]], [[химик]], [[саясаткер]], [[университет оқытушысы]] |Альма-матер = [[Марбург университеті]]<br> [[Геттинген университеті]] |Ғылыми дәрежесі = [[профессор]], [[доктор]] және [[құрметті доктор]] |Ғылыми жетекшісі = [[Адольф Виндаус]] |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1939 жыл ғылымда|1939]])<br {{iw|Эмиль Фишер медалі|Эмиль Фишер медалі|de|Emil-Fischer-Medaille}} (1935)<br> [[Гарнак медалі]] (1973)<br> {{Германия Федеративтік Республикасының Құрмет орденінің кавалерлік Үлкен кресі}}<br> {{"Pour le Mérite" ордені (азаматтық класс)}}<br> {{Максимилиан ордені «Ғылым мен өнердегі жетістіктері үшін» (Бавария)}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Адольф Фридрих Иоганн Бутенандт''' ({{Lang-de|Adolf Friedrich Johann Butenandt}}; [[24 наурыз]] [[1903 жыл|1903]], Бремерхавен — [[18 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]], [[Мюнхен]] ) — неміс биохимик . және химик-органик. == Өмірбаян == 1931—1933 жылдары Геттинген университетінде доцент, ал 1933—1936 жылдары Данцигтегі (қазіргі Гданьск) Жоғары техникалық мектепте профессор болды. Содан кейін [[Берлин|Берлинде]] (1936—1944), [[Тюбинген|Тюбингенде]] (1944—1956) және [[Мюнхен|Мюнхенде]] ([[1956 жыл|1956]] жылдан бастап) биохимия институттарының директоры болды. 1960 жылдан 1972 жылға дейін Макс Планк қоғамының президенті болды. == Негізгі жұмыстар == Жұмыстар [[Жыныс гормондары|жыныстық гормондардың]] химиясына арналған. Бутенандт адам [[Несеп|зәрінен]] андростерон мен дегидроэпиандростеронды бөліп алды ([[1931 жыл|1931]]), олардың химиялық құрылымын зерттеді, еркек жыныстық гормоны тестостеронды синтездеді және [[1934 жыл|1934 жылы]] [[сары дене]] гормоны — прогестеронды таза түрінде алды. == Еңбекті мойындау == [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Химия бойынша Нобель сыйлығы]] ([[1939 жыл|1939]]; швейцариялық ғалым Л. Ружичкамен бірлесіп). Бутенандттың жәндіктердегі гормоналды заттардың биохимиясын зерттеуі 1953 жылы П. Эрлих атындағы сыйлыққа ие болды. == Сілтемелер == * [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1939/butenandt/ Нобель сайтындағы ақпарат]{{In lang|en}} [[Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Леополдина мүшелері]] [[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Жапон ғылым академиясының құрметті мүшелері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:ГФР сіңірген еңбегі үшін ордені үлкен крестінің кавалерлері]] [[Санат:Германия биохимиктері]] 4dc5tzv3nzteng2teegwhivmnfv5ufu 0 786533 3655041 3654535 2026-09-15T15:28:12Z Nurkhan 13652 3655041 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Леопольд Ружичка |Шынайы есімі = хорв. Lavoslav (Leopold) Ružička |Суреті = Leopold_Ruzicka_ETH-Bib_Portr_00239.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 13.9.1887 |Туған жері = {{Туғанжері|Вуковар|Вуковарда}}, [[Хорватия]] |Қайтыс болған күні = 26.9.1976 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Маммерн|Маммернде}}, [[Фрауенфельд]], [[Тургау]], [[Швейцария]] |Азаматтығы = [[Сурет:Flag_of_the_Habsburg_Monarchy.svg|20px]] [[Цислейтания]]<br>{{байрақ|Швейцария}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[биохимия]], [[органическая химия]] |Жұмыс орны = [[Утрехт университеті]]<br> [[Цюрих Швейцария жоғарғы техникалық мектебі|Цюрих ЖТМ]] |Ғылыми атағы = [[химик]], [[университет оқытушысы]] |Альма-матер = [[III Осиек гимназиясы]]<br> [[Карлсруа технологиялық институты]] |Ғылыми дәрежесі = [[профессор]] |Ғылыми жетекшісі = [[Герман Штаудингер]] |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = Вернер сыйлығы]] (1923)<br> {{Нобельдік медаль}} [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1938 жыл ғылымда|1938]])<br> [[Марсель Бенуа сыйлығы]] (1938)<br>[[Загреб университетінің құрметті докторы]]<br> [[Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшесі]] (18 маусым 1942)<br> [[Париж IV Сорбонна университетінің құрметті докторы]] (1945)<br> [[Бордо университетінің құрметті докторы]] (1947)<br> [[Фарадей лекциясы]] (1958) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Леопольд Ружичка''' ({{Lang-hr|Lavoslav (Leopold) Ružička}} ([[13 қыркүйек]] [[1887 жыл|1887]], Вуковар, [[Аустрия-Мажарстан|Аустрия-Венгрия]] — [[26 қыркүйек]] [[1976 жыл|1976]], [[Маммерн]], [[Швейцария]]) — швейцариялық химик-органик. == Өмірбаян == Карлсруэдегі Жоғары техникалық мектепті бітіргеннен кейін ([[1910 жыл|1910]]) , ол жерде Г. Штаудингердің көмекшісі болып жұмыс істеді; онымен бірге [[Швейцария|Швейцарияға]] көшкеннен кейін ([[1912 жыл|1912]]), [[Цюрих|Цюрихтегі]] [[Цюрих Швейцария жоғарғы техникалық мектебі|Федералды технология институтында]] — 1923—1925 және 1929—1957 жылдары профессор, 1926—1929 жылдары Утрехт университетінде органикалық химия профессоры болып жұмыс істеді. Лондон Корольдік қоғамының (1942), [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (1944)<ref>[http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20001250.html Leopold Ruzicka] {{Wayback|url=http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20001250.html|date=20180819114605}} {{In lang|en}}</ref>, КСРО Ғылым академиясының (1958) шетелдік мүшесі. == Негізгі жұмыстар == Негізгі еңбектер терпеноидты қосылыстардың құрылымын (темір, фарнезол және т.б.) және биогенез жолдарын («изопрен ережесі»), [[Стероидтар|стероидтардың]] синтезін (соның ішінде 1934—1935 жылдары еркек жыныстық гормондары андростерон мен тестостеронның синтезі) және макроциклді қосылыстардың (мускон және т.б.) синтезін анықтауға арналған. == Нобель сыйлығы == Химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты ([[1939 жыл|1939]], [[Адольф Бутенандт|А. Бутенандтпен]] бірлесіп). == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1939/ruzicka-facts.html Нобель комитетінің сайтынан ақпарат]{{In lang|en}} * Ружичка (Ružička) Леопольд // Большая советская энциклопедия : [30 тоннада] / бас ред. А. М. Прохоров. — 3-ші басылым. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. [[Санат:КСРО Ғылым Академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] 1o2324hweewzenfueu0jg5ion1n5vlk 0 786572 3655222 3654902 2026-09-16T06:04:39Z PushkinVko 184261 3655222 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''1929 жылғы сәуір айында өткен Бүкілодақтық партия конференциясы СССР халық шаруашылығын дамытудың бірінші бесжылдық жоспарын (1928-32) қабылдады. Онда еліміздегі қорғасын мен басқа металдар өндірудің ең басты көзі болып саналатын Риддер қаласына да үлкен маңыз берілді. Риддер кен-металлургия комбинаты алғашқы жылы-ақ өзінің өндірістік бағдарламасын төрт есе өсіруге тиіс болды. Мұндай ауқымды міндеттерді орындап шығу үшін комбинат кәсіпорындарында социалистік жарыстар кеңінен өріс алды. Бесжылдықтың алғашқы жылдарында өндірістік нормаларын 140-160 пайызға орындаушы 10 бригада өмірге келді.''' == Баспа ісінің даму жолы == Риддер жұмысшыларын кен-металлургия өндірісін дамытуға, қоғасын балқыту мен сирек те бағалы металдар алуға, екпінділер қозғалысын кеңейтіп, өнертапқыштар мен жаңашылдар жұмысын, еңбектің озық тәсілдерін насихаттауда 1929 жылғы 1 маусымнан бастап жарық көре бастаған қалалық орыс газетінің рөлі ерекше үлкен болды.Оның алғашқы отыз номері "Горняк в соревновании" деген атпен, одан соң "Риддерский рабочий" болып шыға бастады. Облыстағы баспа ісі қашан дүниеге келді, қандай басылымдар жарық көрді, ХХ ғасыр басындағы кезеңнің ақпараттық кеңістігі қандай еді? Ол кездегі Шығыс Қазақстан облысының орталығы Семей қаласы — халықтың рухани орталығы да болды. Және мұнда баспа ісі, баспа өнімдерін, газет шығару ертеректен қолға алынған. Мәселен, үкіметтің жарлықтары, губернатордың бұйрықтары тұрақты жарияланып тұрған алғашқы басылым — "Публикации по Семипалатниской области" газеті 1863 жылдан, ал "Семипалатинские ведомости" газеті 1780 жылдан шыға бастаған. Ал Өскеменде жеке кәсіпкер А. Горловтың баспаханасында бірінші дүниежүзілік соғыс майдандарындағы жағдай туралы деректерді жария еткен алғашқы газет — "Телеграммы Российского телеграфного агентства" 1914 жылдан жарық көре бастады.Одан соң Семейде "Памятная книжка Семипалантиской области", "Сельскохозяйственный листок", "Адрес-календарь Семипалатинской области", "Семипалатинский листок" сияқты түрлі ведостволық газеттер шығып тұрды. Қазақ халқының ұлттық мақсат-мүддесін қолдап, жаңа өмірге алғаш жігерлендірген орыс тілді басылымның бірі — "Семипалатинский листок" газеті. Ә. Бөкейханов І Мемлекеттік Думаға Семей облысы қазақтары атынандепутат болып сайланады. Осы оқиғаға орай газет: "Редакция қазақ халқын нәтижелі сайлау қорытындысымен құттықтайды. Ә. Бөкейхановтың Мемлекеттік Думаға ұлт мүддесін қорғай алатын, қазақтың жоғын жоқтап, тілегін жеткізетін бірден-бір адам екеніне халқы сенсе керек" деп жазды. [[Өскемен]]де 20-жылдары "Охотник Алтая" журналы, 1918 жылғы 13 наурыздан бастап жергілікті Совдеп органы — "Голос Алтая" деген атпен жарық көріп, кейінірек, 1924 жылдан "Крестьянский труд", 1930 жылғ,ы 18 қыркүйектен облыстық "Прииртышский коммунар" газеті болып жарық көре бастады. Семейде 1917 жылдың 16 наурызынан "Қазақ тілі" газеті, 1928 жылдан бастап "Жаңа ауыл" аталып шыға бастады. 1930 жылы республика көлемінде огруктер жойылып, аудандар тікелей өлкеге бағынатын болғандықтан және бесжылдықтың тұңғышы болған Түркісіб теміржолының дәл ортан белі болуы себепті "Жаңа ауыл" газеті [[Аягөз]]ге көшілірді. Сонымен, 1930 жылы облыс көлеміндегі негізгі қазақ басылымдары — БК(б) ІІ [[Семей]] қалалық комитетінің органы ретінде шығып тұрған "Қызыл дала" газеті және Аягөздегі "Жаңа ауыл" болды. Өскеменде, [[Риддер]]де қазақ тіліндегі басылым деген мүлде болған жоқ. Жалпы 1930 жылы Қазақ өлкесі бойынша қазақ тілінде шығатын газеттердің жалпы саны 14, ал олардың таралымы 133 мың болатын. Бұл әрине, аз деп табылып, бұл мәселе Қазақ өлкелік партия комитетінің Пленумында арнайы қаралды. Сол Пленумда Риддерде де қазақ газетін шығару қажеттілігі жөнінде мәселе шешімін тапты. Өлкелік партия комитетінің Үгіт-насихат және баспасөз бөлімі бұдан бұрынырақ 1928 жылы қазанда білімді газет қызметкерлерін даярлау туралы мәселе қарады. Олардың саны аз, барларының білімі саяз екенін көрсете келіп, нақты шаралар белгілеп, арнаулы қаулы қабылдады. Бұл қаулы қалың елдің ішінде жүрген сауатты интеллигенцияға, оқып жүрген жастар мен көзі ашық шаруа адамдарына қозғау салды. Оларды баспасөз төңірегіне топтастырды. Өлкелік партия комитеті бұған дейін де аударма жұмысымен айналысып, "Колхоздардың ішкі тәртібі", "ауыл шаруашылығы артелінің үлгілі уставы" сияқты кітапшаларды қазақшалаған, шағын мақала, өлеңдер жазып, басылымдармен байланыста болып жүрген Ақмола қаласы прокурорының көмекшісі Мақсұт Тайшыбаевты Алматыға шақыртып алады. "Газета жұмысына жіберілетін болғандықтан Тайшыбаевты шұғыл түрде өлкелік партия комитетінің қарамағына жіберіңіз. Щипков" деген шақыртумен 1931 жылы шілде айында Мақсұт Тайшыбаев Өлкелік комитет "Еңбекші қазақ" газеті партия секторы бөлімінің меңгерушілігіне тағайындалады. Сол жерде екі айдай "сынақтан" өткізіп алған соң Өлкелік партия комитетінің бірінші хатшысы Ф.И. Голощекиннің қолымен "Тайшыбаев жолдас Риддердегі қазақ газетінің редакторы болып тағайындалсын" деген бұйрық шығарылды. Сонымен республиканың Шығыс өңірінде тұңғыш ашылмақ қазақ газетінің алғашқы редакторы 1931 жылы 1 қыркүйекте еліміздегі аса ірі өндіріс өңірінің бірі саналатын Риддерге келіп, қыруар дайындық жұмыстарын жүргізе отырып, сол жылғы 24 қазанда "Жұмысшы" аталған қазақ газетінің бірінші санын жарыққа шығарады. "Жұмысшы" алғашында қалалық "Риддерский рабочий" газетінің бес күнде екі рет шығатын қазақша беті ретінде жарық көріп жүрді де, жаңа жылдан бастап жеке шаңырақ көтерді. == Дереккөздер: == * Бабинцев С.М. Заметки о периодике Семипалатинского края. Записки Семипалатинского отдела общества изучения Казахстана. — Семипалатинск, 1931. — 135 с. * Қасымов А. Тарихи жол. Шығыс Қазақстан облыстық "Дидар" газетінің даму жолдары. — Өскемен, "Шығыс ақпарат" баспасы, 2011. — 232 б. 1fnoyw250d1kgzvnc6ewa9fa3ye4ake 3655223 3655222 2026-09-16T06:05:37Z PushkinVko 184261 /* Баспа ісінің даму жолы */ 3655223 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''1929 жылғы сәуір айында өткен Бүкілодақтық партия конференциясы СССР халық шаруашылығын дамытудың бірінші бесжылдық жоспарын (1928-32) қабылдады. Онда еліміздегі қорғасын мен басқа металдар өндірудің ең басты көзі болып саналатын Риддер қаласына да үлкен маңыз берілді. Риддер кен-металлургия комбинаты алғашқы жылы-ақ өзінің өндірістік бағдарламасын төрт есе өсіруге тиіс болды. Мұндай ауқымды міндеттерді орындап шығу үшін комбинат кәсіпорындарында социалистік жарыстар кеңінен өріс алды. Бесжылдықтың алғашқы жылдарында өндірістік нормаларын 140-160 пайызға орындаушы 10 бригада өмірге келді.''' == Баспа ісінің даму жолы == Риддер жұмысшыларын кен-металлургия өндірісін дамытуға, қоғасын балқыту мен сирек те бағалы металдар алуға, екпінділер қозғалысын кеңейтіп, өнертапқыштар мен жаңашылдар жұмысын, еңбектің озық тәсілдерін насихаттауда 1929 жылғы 1 маусымнан бастап жарық көре бастаған қалалық орыс газетінің рөлі ерекше үлкен болды.Оның алғашқы отыз номері "Горняк в соревновании" деген атпен, одан соң "Риддерский рабочий" болып шыға бастады. Облыстағы баспа ісі қашан дүниеге келді, қандай басылымдар жарық көрді, ХХ ғасыр басындағы кезеңнің ақпараттық кеңістігі қандай еді? Ол кездегі Шығыс Қазақстан облысының орталығы Семей қаласы — халықтың рухани орталығы да болды. Және мұнда баспа ісі, баспа өнімдерін, газет шығару ертеректен қолға алынған. Мәселен, үкіметтің жарлықтары, губернатордың бұйрықтары тұрақты жарияланып тұрған алғашқы басылым — "Публикации по Семипалатниской области" газеті 1863 жылдан, ал "Семипалатинские ведомости" газеті 1780 жылдан шыға бастаған. Ал Өскеменде жеке кәсіпкер А. Горловтың баспаханасында бірінші дүниежүзілік соғыс майдандарындағы жағдай туралы деректерді жария еткен алғашқы газет — "Телеграммы Российского телеграфного агентства" 1914 жылдан жарық көре бастады.Одан соң Семейде "Памятная книжка Семипалантиской области", "Сельскохозяйственный листок", "Адрес-календарь Семипалатинской области", "Семипалатинский листок" сияқты түрлі ведостволық газеттер шығып тұрды. Қазақ халқының ұлттық мақсат-мүддесін қолдап, жаңа өмірге алғаш жігерлендірген орыс тілді басылымның бірі — "Семипалатинский листок" газеті. Ә. Бөкейханов І Мемлекеттік Думаға Семей облысы қазақтары атынандепутат болып сайланады. Осы оқиғаға орай газет: "Редакция қазақ халқын нәтижелі сайлау қорытындысымен құттықтайды. Ә. Бөкейхановтың Мемлекеттік Думаға ұлт мүддесін қорғай алатын, қазақтың жоғын жоқтап, тілегін жеткізетін бірден-бір адам екеніне халқы сенсе керек" деп жазды. [[Өскемен]]де 20-жылдары "Охотник Алтая" журналы, 1918 жылғы 13 наурыздан бастап жергілікті Совдеп органы — "Голос Алтая" деген атпен жарық көріп, кейінірек, 1924 жылдан "Крестьянский труд", 1930 жылғ,ы 18 қыркүйектен облыстық "Прииртышский коммунар" газеті болып жарық көре бастады. Семейде 1917 жылдың 16 наурызынан "Қазақ тілі" газеті, 1928 жылдан бастап "Жаңа ауыл" аталып шыға бастады. 1930 жылы республика көлемінде огруктер жойылып, аудандар тікелей өлкеге бағынатын болғандықтан және бесжылдықтың тұңғышы болған Түркісіб теміржолының дәл ортан белі болуы себепті "Жаңа ауыл" газеті [[Аягөз]]ге көшілірді. Сонымен, 1930 жылы облыс көлеміндегі негізгі қазақ басылымдары — БК(б) ІІ [[Семей]] қалалық комитетінің органы ретінде шығып тұрған "Қызыл дала" газеті және Аягөздегі "Жаңа ауыл" болды. Өскеменде, [[Риддер]]де қазақ тіліндегі басылым деген мүлде болған жоқ. Жалпы 1930 жылы Қазақ өлкесі бойынша қазақ тілінде шығатын газеттердің жалпы саны 14, ал олардың таралымы 133 мың болатын. Бұл әрине, аз деп табылып, бұл мәселе Қазақ өлкелік партия комитетінің Пленумында арнайы қаралды. Сол Пленумда Риддерде де қазақ газетін шығару қажеттілігі жөнінде мәселе шешімін тапты. Өлкелік партия комитетінің Үгіт-насихат және баспасөз бөлімі бұдан бұрынырақ 1928 жылы қазанда білімді газет қызметкерлерін даярлау туралы мәселе қарады. Олардың саны аз, барларының білімі саяз екенін көрсете келіп, нақты шаралар белгілеп, арнаулы қаулы қабылдады. Бұл қаулы қалың елдің ішінде жүрген сауатты интеллигенцияға, оқып жүрген жастар мен көзі ашық шаруа адамдарына қозғау салды. Оларды баспасөз төңірегіне топтастырды. Өлкелік партия комитеті бұған дейін де аударма жұмысымен айналысып, "Колхоздардың ішкі тәртібі", "ауыл шаруашылығы артелінің үлгілі уставы" сияқты кітапшаларды қазақшалаған, шағын мақала, өлеңдер жазып, басылымдармен байланыста болып жүрген Ақмола қаласы прокурорының көмекшісі Мақсұт Тайшыбаевты Алматыға шақыртып алады. "Газета жұмысына жіберілетін болғандықтан Тайшыбаевты шұғыл түрде өлкелік партия комитетінің қарамағына жіберіңіз. Щипков" деген шақыртумен 1931 жылы шілде айында Мақсұт Тайшыбаев Өлкелік комитет "Еңбекші қазақ" газеті партия секторы бөлімінің меңгерушілігіне тағайындалады. Сол жерде екі айдай "сынақтан" өткізіп алған соң Өлкелік партия комитетінің бірінші хатшысы Ф.И. Голощекиннің қолымен "Тайшыбаев жолдас Риддердегі қазақ газетінің редакторы болып тағайындалсын" деген бұйрық шығарылды. Сонымен республиканың Шығыс өңірінде тұңғыш ашылмақ қазақ газетінің алғашқы редакторы 1931 жылы 1 қыркүйекте еліміздегі аса ірі өндіріс өңірінің бірі саналатын Риддерге келіп, қыруар дайындық жұмыстарын жүргізе отырып, сол жылғы 24 қазанда "Жұмысшы" аталған қазақ газетінің бірінші санын жарыққа шығарады. "Жұмысшы" алғашында қалалық "Риддерский рабочий" газетінің бес күнде екі рет шығатын қазақша беті ретінде жарық көріп жүрді де, 1932 жылдың жаңа жылынан бастап жеке шаңырақ көтерді. == Дереккөздер: == * Бабинцев С.М. Заметки о периодике Семипалатинского края. Записки Семипалатинского отдела общества изучения Казахстана. — Семипалатинск, 1931. — 135 с. * Қасымов А. Тарихи жол. Шығыс Қазақстан облыстық "Дидар" газетінің даму жолдары. — Өскемен, "Шығыс ақпарат" баспасы, 2011. — 232 б. o0crpzj7lr2kl5fouxzsiz7c3zxuppw 0 786573 3654907 2026-09-15T12:29:45Z Jako2588 184916 жаңа мақала 3654907 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Көкен Ақшолақов''' — 18.04.1918 жылы Бақанас ауылында дүниеге келген. 1939 жылы №19 танк полкінде оқтаушы, пулеметчик армия қатарында жүріп соғысқа аттанған. 1946 жылы жараланып, елге қайтқан. Соғыс, еңбек ардагері ретінде көптеген медальдармен марапатталған. Ұлы Отан соғысынан ауылға келген соң ауылда агент болып жұмыс істеген. 1947 жылы Семей қаласынан шоферлық оқып, Бірлік колхозына берілген алғашқы ЗИС машинасын жүргізген. Зейнетке шыққанша шаруашылықтың әртүрлі саласында еңбек жасап, алдыңғы қатарлы еңбек екпіндісі болған. 18.01.1985 жылы қайтыс болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} # Елі—ерлерін ұмытпайды. Ұлы Отан соғысына қатысқан Абайлықтар туралы естелік кітап. Құрастырушылар: Ж.Жүнісжанұлы, Ә.Мырзақым. —Семей, 2015. —336 бет. 5oha0z786c0a22d8sskcyxuozjokf70 0 786574 3654925 2026-09-15T12:48:24Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = NongHyup Bank (NHBank)<br>NH농협은행 |логотипі = NACF (NongHyup) Logo with wordmark.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Жеке компания]] |биржадағы листингі = |қызметі = [[Оңтүстік Корея]] |құрылды = [[12 наурыз]] [[2012 жыл|2012]] |құрушы... 3654925 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NongHyup Bank (NHBank)<br>NH농협은행 |логотипі = NACF (NongHyup) Logo with wordmark.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Жеке компания]] |биржадағы листингі = |қызметі = [[Оңтүстік Корея]] |құрылды = [[12 наурыз]] [[2012 жыл|2012]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = Ли Сок Ён (бас атқарушы директор) |саласы = Банк ісі |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = 17,837 трлн оңтүстік корея воны (2022) |операциялық кіріс = 2,78 трлн оңтүстік корея воны (2022) |таза табысы = 1,8 трлн оңтүстік корея воны (2022) |активтер = 2,38 трлн оңтүстік корея воны (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 16 163 (2022) |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.nhbank.com/nhmn/EN_NHMN_01.do |Ортаққор = }} '''NongHyup Bank''' немесе '''NH Bank''' ({{Korean|hangul=농협은행}}, [[SWIFT]]: NACFKRSE) — [[Оңтүстік Корея]]дағы мамандандырылған [[ауыл шаруашылығы]] [[банк]]і. Штаб-пәтері Оңтүстік Кореяның [[Чунгу (Сеул)|Чунгу]], [[Сеул]] ауданында орналасқан және қаржылық қызметтер көрсетеді. Банк 2012 жылғы 2 наурызда Ұлттық ауыл шаруашылығы кооперативтері федерациясының (''National Agricultural Cooperative Federation'', «NACF») несие және банк бизнесін бөліп шығару нәтижесінде құрылды. Қазіргі уақытта банк ''NongHyup Financial Group'' компаниясына тиесілі. ''NongHyup Bank'' банкінің ізашары 1907 жылы қаржы қауымдастығы ретінде құрылған ''Agricultural Bank'' банкінен бастау алады. g6jxcwdkkr7lbeq8qrx183adilxk07q 3654926 3654925 2026-09-15T12:48:51Z 1nter pares 146705 /* */ 3654926 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NongHyup Bank (NHBank)<br>NH농협은행 |логотипі = NACF (NongHyup) Logo with wordmark.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Жеке компания]] |биржадағы листингі = |қызметі = [[Оңтүстік Корея]] |құрылды = [[12 наурыз]] [[2012 жыл|2012]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = Ли Сок Ён (бас атқарушы директор) |саласы = Банк ісі |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = 17,837 трлн оңтүстік корея воны (2022) |операциялық кіріс = 2,78 трлн оңтүстік корея воны (2022) |таза табысы = 1,8 трлн оңтүстік корея воны (2022) |активтер = 2,38 трлн оңтүстік корея воны (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 16 163 (2022) |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.nhbank.com/nhmn/EN_NHMN_01.do |Ортаққор = }} '''NongHyup Bank''' немесе '''NH Bank''' ({{lang-ko|농협은행}}, [[SWIFT]]: NACFKRSE) — [[Оңтүстік Корея]]дағы мамандандырылған [[ауыл шаруашылығы]] [[банк]]і. Штаб-пәтері Оңтүстік Кореяның [[Чунгу (Сеул)|Чунгу]], [[Сеул]] ауданында орналасқан және қаржылық қызметтер көрсетеді. Банк 2012 жылғы 2 наурызда Ұлттық ауыл шаруашылығы кооперативтері федерациясының (''National Agricultural Cooperative Federation'', «NACF») несие және банк бизнесін бөліп шығару нәтижесінде құрылды. Қазіргі уақытта банк ''NongHyup Financial Group'' компаниясына тиесілі. ''NongHyup Bank'' банкінің ізашары 1907 жылы қаржы қауымдастығы ретінде құрылған ''Agricultural Bank'' банкінен бастау алады. ga0vvoeytqmdciex05gn4mdpput28er 3654927 3654926 2026-09-15T12:49:12Z 1nter pares 146705 3654927 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NongHyup Bank (NHBank)<br>NH농협은행 |логотипі = NACF (NongHyup) Logo with wordmark.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Жеке компания]] |биржадағы листингі = |қызметі = [[Оңтүстік Корея]] |құрылды = [[12 наурыз]] [[2012 жыл|2012]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = Ли Сок Ён (бас атқарушы директор) |саласы = Банк ісі |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = 17,837 трлн оңтүстік корея воны (2022) |операциялық кіріс = 2,78 трлн оңтүстік корея воны (2022) |таза табысы = 1,8 трлн оңтүстік корея воны (2022) |активтер = 2,38 трлн оңтүстік корея воны (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 16 163 (2022) |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.nhbank.com/nhmn/EN_NHMN_01.do |Ортаққор = }} '''NongHyup Bank''' немесе '''NH Bank''' ({{lang-ko|농협은행}}, [[SWIFT]]: NACFKRSE) — [[Оңтүстік Корея]]дағы мамандандырылған [[ауыл шаруашылығы]] [[банк]]і. Штаб-пәтері Оңтүстік Кореяның [[Чунгу (Сеул)|Чунгу]], [[Сеул]] ауданында орналасқан және қаржылық қызметтер көрсетеді. Банк 2012 жылғы 2 наурызда Ұлттық ауыл шаруашылығы кооперативтері федерациясының (''National Agricultural Cooperative Federation'', «NACF») несие және банк бизнесін бөліп шығару нәтижесінде құрылды. Қазіргі уақытта банк ''NongHyup Financial Group'' компаниясына тиесілі. ''NongHyup Bank'' банкінің ізашары 1907 жылы қаржы қауымдастығы ретінде құрылған ''Agricultural Bank'' банкінен бастау алады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} sgz1lo2fal3zm3clfhsbouwjrkiev38 3654928 3654927 2026-09-15T12:49:22Z 1nter pares 146705 3654928 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NongHyup Bank (NHBank)<br>NH농협은행 |логотипі = NACF (NongHyup) Logo with wordmark.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Жеке компания]] |биржадағы листингі = |қызметі = [[Оңтүстік Корея]] |құрылды = [[12 наурыз]] [[2012 жыл|2012]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = Ли Сок Ён (бас атқарушы директор) |саласы = Банк ісі |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = 17,837 трлн оңтүстік корея воны (2022) |операциялық кіріс = 2,78 трлн оңтүстік корея воны (2022) |таза табысы = 1,8 трлн оңтүстік корея воны (2022) |активтер = 2,38 трлн оңтүстік корея воны (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 16 163 (2022) |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.nhbank.com/nhmn/EN_NHMN_01.do |Ортаққор = }} '''NongHyup Bank''' немесе '''NH Bank''' ({{lang-ko|농협은행}}, [[SWIFT]]: NACFKRSE) — [[Оңтүстік Корея]]дағы мамандандырылған [[ауыл шаруашылығы]] [[банк]]і. Штаб-пәтері Оңтүстік Кореяның [[Чунгу (Сеул)|Чунгу]], [[Сеул]] ауданында орналасқан және қаржылық қызметтер көрсетеді. Банк 2012 жылғы 2 наурызда Ұлттық ауыл шаруашылығы кооперативтері федерациясының (''National Agricultural Cooperative Federation'', «NACF») несие және банк бизнесін бөліп шығару нәтижесінде құрылды. Қазіргі уақытта банк ''NongHyup Financial Group'' компаниясына тиесілі. ''NongHyup Bank'' банкінің ізашары 1907 жылы қаржы қауымдастығы ретінде құрылған ''Agricultural Bank'' банкінен бастау алады. == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} roohwh20c0qme29afaxfz9h99cm2zst 3654929 3654928 2026-09-15T12:50:14Z 1nter pares 146705 3654929 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NongHyup Bank (NHBank)<br>NH농협은행 |логотипі = NACF (NongHyup) Logo with wordmark.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Жеке компания]] |биржадағы листингі = |қызметі = [[Оңтүстік Корея]] |құрылды = [[12 наурыз]] [[2012 жыл|2012]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = Ли Сок Ён (бас атқарушы директор) |саласы = Банк ісі |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = 17,837 трлн оңтүстік корея воны (2022) |операциялық кіріс = 2,78 трлн оңтүстік корея воны (2022) |таза табысы = 1,8 трлн оңтүстік корея воны (2022) |активтер = 2,38 трлн оңтүстік корея воны (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 16 163 (2022) |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.nhbank.com/nhmn/EN_NHMN_01.do |Ортаққор = }} '''NongHyup Bank''' немесе '''NH Bank''' ({{lang-ko|농협은행}}, [[SWIFT]]: NACFKRSE) — [[Оңтүстік Корея]]дағы мамандандырылған [[ауыл шаруашылығы]] [[банк]]і. Штаб-пәтері Оңтүстік Кореяның [[Чунгу (Сеул)|Чунгу]], [[Сеул]] ауданында орналасқан және қаржылық қызметтер көрсетеді. Банк 2012 жылғы 2 наурызда Ұлттық ауыл шаруашылығы кооперативтері федерациясының (''National Agricultural Cooperative Federation'', «NACF») несие және банк бизнесін бөліп шығару нәтижесінде құрылды. Қазіргі уақытта банк ''NongHyup Financial Group'' компаниясына тиесілі. ''NongHyup Bank'' банкінің ізашары 1907 жылы қаржы қауымдастығы ретінде құрылған ''Agricultural Bank'' банкінен бастау алады. Кореяның басқа ірі коммерциялық банктерінен айырмашылығы, ''NongHyup Bank'' 100% отандық капиталмен құрылған.<ref name="nba">{{cite web |title=NongHyup Bank Affiliates |url=https://eng.nhfngroup.com/user/indexSub.do?codyMenuSeq=887881809&siteId=eng |publisher=NongHyup Bank}}</ref> ''NongHyup Bank''-тің ел ішінде 1 106 бөлімшесі және Кореядан тыс жерде, соның ішінде Нью-Йорк, Бейжің және Ханойда 12 бөлімшесі бар. Банк Кореядағы бөлімшелер саны бойынша ең ірі банк болып табылады.<ref name="stat">{{cite web |title=Korea Financial Statistics Information System |url=https://fisis.fss.or.kr/fss/fsiview/indexw.html |publisher=Korea Financial Supervisory Service}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} e2bxwzzwe3yk0i2nnkgj8rwsqltmblk 3654930 3654929 2026-09-15T12:50:50Z 1nter pares 146705 3654930 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NongHyup Bank (NHBank)<br>NH농협은행 |логотипі = NACF (NongHyup) Logo with wordmark.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Жеке компания]] |биржадағы листингі = |қызметі = [[Оңтүстік Корея]] |құрылды = [[12 наурыз]] [[2012 жыл|2012]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = Ли Сок Ён (бас атқарушы директор) |саласы = Банк ісі |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = 17,837 трлн оңтүстік корея воны (2022) |операциялық кіріс = 2,78 трлн оңтүстік корея воны (2022) |таза табысы = 1,8 трлн оңтүстік корея воны (2022) |активтер = 2,38 трлн оңтүстік корея воны (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 16 163 (2022) |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.nhbank.com/nhmn/EN_NHMN_01.do |Ортаққор = }} '''NongHyup Bank''' немесе '''NH Bank''' ({{lang-ko|농협은행}}, [[SWIFT]]: NACFKRSE) — [[Оңтүстік Корея]]дағы мамандандырылған [[ауыл шаруашылығы]] [[банк]]і. Штаб-пәтері Оңтүстік Кореяның [[Чунгу (Сеул)|Чунгу]], [[Сеул]] ауданында орналасқан және қаржылық қызметтер көрсетеді. Банк 2012 жылғы 2 наурызда Ұлттық ауыл шаруашылығы кооперативтері федерациясының (''National Agricultural Cooperative Federation'', «NACF») несие және банк бизнесін бөліп шығару нәтижесінде құрылды. Қазіргі уақытта банк ''NongHyup Financial Group'' компаниясына тиесілі. ''NongHyup Bank'' банкінің ізашары 1907 жылы қаржы қауымдастығы ретінде құрылған ''Agricultural Bank'' банкінен бастау алады. Кореяның басқа ірі коммерциялық банктерінен айырмашылығы, ''NongHyup Bank'' 100% отандық капиталмен құрылған.<ref name="nba">{{cite web |title=NongHyup Bank Affiliates |url=https://eng.nhfngroup.com/user/indexSub.do?codyMenuSeq=887881809&siteId=eng |publisher=NongHyup Bank}}</ref> ''NongHyup Bank''-тің ел ішінде 1 106 бөлімшесі және Кореядан тыс жерде, соның ішінде Нью-Йорк, Бейжің және Ханойда 12 бөлімшесі бар. Банк Кореядағы бөлімшелер саны бойынша ең ірі банк болып табылады.<ref name="stat">{{cite web |title=Korea Financial Statistics Information System |url=https://fisis.fss.or.kr/fss/fsiview/indexw.html |publisher=Korea Financial Supervisory Service}}</ref> 2021 жылғы 29 сәуірде ''NongHyup Bank'' Гонконгта банк қызметін жүзеге асыруға лицензия алды.<ref name="hkma2">{{cite web |date=29 April 2021 |title=Granting of banking licence to NongHyup Bank |url=https://www.info.gov.hk/gia/general/202104/29/P2021042900434.htm |publisher=Hong Kong Monetary Authority}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} smr06swkjfbtmgjbhpqdk16jg4j0kdm 3654931 3654930 2026-09-15T12:51:47Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3654931 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NongHyup Bank (NHBank)<br>NH농협은행 |логотипі = NACF (NongHyup) Logo with wordmark.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Жеке компания]] |биржадағы листингі = |қызметі = [[Оңтүстік Корея]] |құрылды = [[12 наурыз]] [[2012 жыл|2012]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = Ли Сок Ён (бас атқарушы директор) |саласы = Банк ісі |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = 17,837 трлн оңтүстік корея воны (2022) |операциялық кіріс = 2,78 трлн оңтүстік корея воны (2022) |таза табысы = 1,8 трлн оңтүстік корея воны (2022) |активтер = 2,38 трлн оңтүстік корея воны (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 16 163 (2022) |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.nhbank.com/nhmn/EN_NHMN_01.do |Ортаққор = }} '''NongHyup Bank''' немесе '''NH Bank''' ({{lang-ko|농협은행}}, [[SWIFT]]: NACFKRSE) — [[Оңтүстік Корея]]дағы мамандандырылған [[ауыл шаруашылығы]] [[банк]]і. Штаб-пәтері Оңтүстік Кореяның [[Чунгу (Сеул)|Чунгу]], [[Сеул]] ауданында орналасқан және қаржылық қызметтер көрсетеді. Банк 2012 жылғы 2 наурызда Ұлттық ауыл шаруашылығы кооперативтері федерациясының (''National Agricultural Cooperative Federation'', «NACF») несие және банк бизнесін бөліп шығару нәтижесінде құрылды. Қазіргі уақытта банк ''NongHyup Financial Group'' компаниясына тиесілі. ''NongHyup Bank'' банкінің ізашары 1907 жылы қаржы қауымдастығы ретінде құрылған ''Agricultural Bank'' банкінен бастау алады. Кореяның басқа ірі коммерциялық банктерінен айырмашылығы, ''NongHyup Bank'' 100% отандық капиталмен құрылған.<ref name="nba">{{cite web |title=NongHyup Bank Affiliates |url=https://eng.nhfngroup.com/user/indexSub.do?codyMenuSeq=887881809&siteId=eng |publisher=NongHyup Bank}}</ref> ''NongHyup Bank''-тің ел ішінде 1 106 бөлімшесі және Кореядан тыс жерде, соның ішінде Нью-Йорк, Бейжің және Ханойда 12 бөлімшесі бар. Банк Кореядағы бөлімшелер саны бойынша ең ірі банк болып табылады.<ref name="stat">{{cite web |title=Korea Financial Statistics Information System |url=https://fisis.fss.or.kr/fss/fsiview/indexw.html |publisher=Korea Financial Supervisory Service}}</ref> 2021 жылғы 29 сәуірде ''NongHyup Bank'' Гонконгта банк қызметін жүзеге асыруға лицензия алды.<ref name="hkma2">{{cite web |date=29 April 2021 |title=Granting of banking licence to NongHyup Bank |url=https://www.info.gov.hk/gia/general/202104/29/P2021042900434.htm |publisher=Hong Kong Monetary Authority}}</ref> == Тарихы == * 1907: Қаржы қауымдастығы құрылды. * 1958: Қаржы кооперативтері негізінде ''Agricultural Bank'' құрылды. * 1961: ''Agricultural Bank'' пен ''NongHyup'' біріктірілді, ал ''Agricultural Bank''-тің қалалық бөлімшесі ''Small and Medium Business Bank'' болып бөлініп шықты. * 2000: ''National Agricultural Cooperative Federation'', ''National Livestock Cooperative Federation'' және ''National Ginseng Federation of Korea'' біріктірілді. * 2012: ''NongHyup National Association'' ұйымының несие бизнесі ''NH NongHyup Financial Group'' болып бөлініп, еншілес компания ретінде жұмысын бастады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} h28153ishc3fbq1tqsoof5veozz1qsa 3654932 3654931 2026-09-15T12:52:18Z 1nter pares 146705 3654932 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NongHyup Bank (NHBank)<br>NH농협은행 |логотипі = NACF (NongHyup) Logo with wordmark.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Жеке компания]] |биржадағы листингі = |қызметі = [[Оңтүстік Корея]] |құрылды = [[12 наурыз]] [[2012 жыл|2012]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = Ли Сок Ён (бас атқарушы директор) |саласы = Банк ісі |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = 17,837 трлн оңтүстік корея воны (2022) |операциялық кіріс = 2,78 трлн оңтүстік корея воны (2022) |таза табысы = 1,8 трлн оңтүстік корея воны (2022) |активтер = 2,38 трлн оңтүстік корея воны (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 16 163 (2022) |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.nhbank.com/nhmn/EN_NHMN_01.do |Ортаққор = }} '''NongHyup Bank''' немесе '''NH Bank''' ({{lang-ko|농협은행}}, [[SWIFT]]: NACFKRSE) — [[Оңтүстік Корея]]дағы мамандандырылған [[ауыл шаруашылығы]] [[банк]]і. Штаб-пәтері Оңтүстік Кореяның [[Чунгу (Сеул)|Чунгу]], [[Сеул]] ауданында орналасқан және қаржылық қызметтер көрсетеді. Банк 2012 жылғы 2 наурызда Ұлттық ауыл шаруашылығы кооперативтері федерациясының (''National Agricultural Cooperative Federation'', «NACF») несие және банк бизнесін бөліп шығару нәтижесінде құрылды. Қазіргі уақытта банк ''NongHyup Financial Group'' компаниясына тиесілі. ''NongHyup Bank'' банкінің ізашары 1907 жылы қаржы қауымдастығы ретінде құрылған ''Agricultural Bank'' банкінен бастау алады. Кореяның басқа ірі коммерциялық банктерінен айырмашылығы, ''NongHyup Bank'' 100% отандық капиталмен құрылған.<ref name="nba">{{cite web |title=NongHyup Bank Affiliates |url=https://eng.nhfngroup.com/user/indexSub.do?codyMenuSeq=887881809&siteId=eng |publisher=NongHyup Bank}}</ref> ''NongHyup Bank''-тің ел ішінде 1 106 бөлімшесі және Кореядан тыс жерде, соның ішінде Нью-Йорк, Бейжің және Ханойда 12 бөлімшесі бар. Банк Кореядағы бөлімшелер саны бойынша ең ірі банк болып табылады.<ref name="stat">{{cite web |title=Korea Financial Statistics Information System |url=https://fisis.fss.or.kr/fss/fsiview/indexw.html |publisher=Korea Financial Supervisory Service}}</ref> 2021 жылғы 29 сәуірде ''NongHyup Bank'' Гонконгта банк қызметін жүзеге асыруға лицензия алды.<ref name="hkma2">{{cite web |date=29 April 2021 |title=Granting of banking licence to NongHyup Bank |url=https://www.info.gov.hk/gia/general/202104/29/P2021042900434.htm |publisher=Hong Kong Monetary Authority}}</ref> == Тарихы == * 1907: Қаржы қауымдастығы құрылды. * 1958: Қаржы кооперативтері негізінде ''Agricultural Bank'' құрылды. * 1961: ''Agricultural Bank'' пен ''NongHyup'' біріктірілді, ал ''Agricultural Bank''-тің қалалық бөлімшесі ''Small and Medium Business Bank'' болып бөлініп шықты. * 2000: ''National Agricultural Cooperative Federation'', ''National Livestock Cooperative Federation'' және ''National Ginseng Federation of Korea'' біріктірілді. * 2012: ''NongHyup National Association'' ұйымының несие бизнесі ''NH NongHyup Financial Group'' болып бөлініп, еншілес компания ретінде жұмысын бастады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея банктері]] [[Санат:Сеул компаниялары]] [[Санат:Оңтүстік Корея брендтері]] [[Санат:Оңтүстік Корея мемлекеттік банктері]] [[Санат:2012 жылы құрылған Оңтүстік Корея компаниялары]] [[Санат:2012 жылы құрылған банктер]] dpa66vmoe9fc8od22m2617mw9rzwp2e 3 786575 3654933 2026-09-15T12:52:23Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3654933 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Gaziza Asker}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 17:52, 2026 ж. қыркүйектің 15 (+05) ltmzfvdz2d27qm02oem65t7y4gqkll5 14 786576 3654934 2026-09-15T12:52:57Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:2012 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:2010 жылдары құрылған банктер]] 3654934 wikitext text/x-wiki [[Санат:2012 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:2010 жылдары құрылған банктер]] o35wicdaa2y60anc8jm9ra6s2i9ozv7 0 786577 3654936 2026-09-15T12:57:01Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = Woori Financial Group Inc.<br>주식회사 우리금융지주 |логотипі = Woori Financial Group logo.png |суреті = Woori-Bank-headquarter.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KSE: 316140<br />NYSE: WF |қызметі = |құрылды = [[11 қаңтар]] [... 3654936 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Woori Financial Group Inc.<br>주식회사 우리금융지주 |логотипі = Woori Financial Group logo.png |суреті = Woori-Bank-headquarter.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KSE: 316140<br />NYSE: WF |қызметі = |құрылды = [[11 қаңтар]] [[2019 жыл|2019]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Лим Джон-рён]] (бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = [[Woori Bank]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.woorifg.com/eng/main/index.do |Ортаққор = }} '''Woori Financial Group''' ({{Korean|hangul=우리금융지주}}) — штаб-пәтері [[Сеул]]де орналасқан банктік және қаржылық қызметтер көрсететін [[Холдингтік компания|холдингтік компания]] және Оңтүстік Кореядағы ең ірі банк. iis0zdrqdw1e32w02tj411dal00uy4v 3654937 3654936 2026-09-15T12:57:22Z 1nter pares 146705 3654937 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Woori Financial Group Inc.<br>주식회사 우리금융지주 |логотипі = |суреті = Woori-Bank-headquarter.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KSE: 316140<br />NYSE: WF |қызметі = |құрылды = [[11 қаңтар]] [[2019 жыл|2019]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Лим Джон-рён]] (бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = [[Woori Bank]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.woorifg.com/eng/main/index.do |Ортаққор = }} '''Woori Financial Group''' ({{Korean|hangul=우리금융지주}}) — штаб-пәтері [[Сеул]]де орналасқан банктік және қаржылық қызметтер көрсететін [[Холдингтік компания|холдингтік компания]] және Оңтүстік Кореядағы ең ірі банк. o6q5j6ipfsbhcps0tz4u38so7xmnzns 3654938 3654937 2026-09-15T12:57:33Z 1nter pares 146705 3654938 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Woori Financial Group Inc.<br>주식회사 우리금융지주 |логотипі = |суреті = Woori-Bank-headquarter.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KSE: 316140<br />NYSE: WF |қызметі = |құрылды = [[11 қаңтар]] [[2019 жыл|2019]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Лим Джон-рён]] (бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = [[Woori Bank]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.woorifg.com/eng/main/index.do |Ортаққор = }} '''Woori Financial Group''' ({{Korean|hangul=우리금융지주}}) — штаб-пәтері [[Сеул]]де орналасқан банктік және қаржылық қызметтер көрсететін [[Холдингтік компания|холдингтік компания]] және Оңтүстік Кореядағы ең ірі банк. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8chqbtjwu2704i7y5x7z1p92nodfym8 3654939 3654938 2026-09-15T12:57:43Z 1nter pares 146705 /* */ 3654939 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Woori Financial Group Inc.<br>주식회사 우리금융지주 |логотипі = |суреті = Woori-Bank-headquarter.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KSE: 316140<br />NYSE: WF |қызметі = |құрылды = [[11 қаңтар]] [[2019 жыл|2019]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Лим Джон-рён]] (бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = [[Woori Bank]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.woorifg.com/eng/main/index.do |Ортаққор = }} '''Woori Financial Group''' ({{Korean|hangul=우리금융지주}}) — штаб-пәтері [[Сеул]]де орналасқан банктік және қаржылық қызметтер көрсететін [[Холдинг|холдингтік компания]] және Оңтүстік Кореядағы ең ірі банк. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} lodext9znuttrudkuukamsha4jmoy1i 3654940 3654939 2026-09-15T12:58:00Z 1nter pares 146705 /* */ 3654940 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Woori Financial Group Inc.<br>주식회사 우리금융지주 |логотипі = |суреті = Woori-Bank-headquarter.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KSE: 316140<br />NYSE: WF |қызметі = |құрылды = [[11 қаңтар]] [[2019 жыл|2019]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Лим Джон-рён]] (бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = [[Woori Bank]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.woorifg.com/eng/main/index.do |Ортаққор = }} '''Woori Financial Group''' ({{lang-ko|우리금융지주}}) — штаб-пәтері [[Сеул]]де орналасқан банктік және қаржылық қызметтер көрсететін [[Холдинг|холдингтік компания]] және Оңтүстік Кореядағы ең ірі банк. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 10ucxb7op6o3tar384sk3y8k9vrvkem 3654941 3654940 2026-09-15T12:58:33Z 1nter pares 146705 3654941 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Woori Financial Group Inc.<br>주식회사 우리금융지주 |логотипі = |суреті = Woori-Bank-headquarter.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KSE: 316140<br />NYSE: WF |қызметі = |құрылды = [[11 қаңтар]] [[2019 жыл|2019]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Лим Джон-рён]] (бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = [[Woori Bank]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.woorifg.com/eng/main/index.do |Ортаққор = }} '''Woori Financial Group''' ({{lang-ko|우리금융지주}}) — штаб-пәтері [[Сеул]]де орналасқан банктік және қаржылық қызметтер көрсететін [[Холдинг|холдингтік компания]] және Оңтүстік Кореядағы ең ірі банк. 2026 жылғы мамырдағы жағдай бойынша ''Woori Financial Group'' Оңтүстік Кореядағы төртінші ірі қаржылық қызметтер көрсетуші болды.<ref name=":0" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} tmpjkt9k6vdk3vp6z5ojf6yugd50m5z 3654942 3654941 2026-09-15T12:58:43Z 1nter pares 146705 3654942 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Woori Financial Group Inc.<br>주식회사 우리금융지주 |логотипі = |суреті = Woori-Bank-headquarter.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KSE: 316140<br />NYSE: WF |қызметі = |құрылды = [[11 қаңтар]] [[2019 жыл|2019]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Лим Джон-рён]] (бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = [[Woori Bank]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.woorifg.com/eng/main/index.do |Ортаққор = }} '''Woori Financial Group''' ({{lang-ko|우리금융지주}}) — штаб-пәтері [[Сеул]]де орналасқан банктік және қаржылық қызметтер көрсететін [[Холдинг|холдингтік компания]] және Оңтүстік Кореядағы ең ірі банк. 2026 жылғы мамырдағы жағдай бойынша ''Woori Financial Group'' Оңтүстік Кореядағы төртінші ірі қаржылық қызметтер көрсетуші болды.<ref name=":0" /> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3sc8wmgu9asd51c648irzrso9sfe4ms 3654943 3654942 2026-09-15T12:59:39Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3654943 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Woori Financial Group Inc.<br>주식회사 우리금융지주 |логотипі = |суреті = Woori-Bank-headquarter.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KSE: 316140<br />NYSE: WF |қызметі = |құрылды = [[11 қаңтар]] [[2019 жыл|2019]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Лим Джон-рён]] (бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = [[Woori Bank]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.woorifg.com/eng/main/index.do |Ортаққор = }} '''Woori Financial Group''' ({{lang-ko|우리금융지주}}) — штаб-пәтері [[Сеул]]де орналасқан банктік және қаржылық қызметтер көрсететін [[Холдинг|холдингтік компания]] және Оңтүстік Кореядағы ең ірі банк. 2026 жылғы мамырдағы жағдай бойынша ''Woori Financial Group'' Оңтүстік Кореядағы төртінші ірі қаржылық қызметтер көрсетуші болды.<ref name=":0" /> == Тарихы == ''Woori'' қаржы институты ретінде салыстырмалы түрде қысқа тарихқа ие. Ол 2001 жылы төрт алдыңғы [[коммерциялық банк]] — Hanvit, Peace, Kwangju және Kyongnam банктері мен Hanaro Investment Banking инвестициялық банкін және олардың еншілес компанияларын мәжбүрлі түрде біріктіру нәтижесінде құрылды. Бұл банктер [[Basel I]] келісімі бойынша талап етілетін сегіз пайыздық [[капитал жеткіліктілігі]] коэффициентінен төмен түсіп кеткендіктен, үкімет оларды өз бақылауына алып, қайта капиталдандырды. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея|Оңтүстік Корея үкіметі]] [[Korea Deposit Insurance Corporation|Корея депозиттерді сақтандыру корпорациясы]] арқылы негізгі инвестор болып қала береді.<ref>{{cite news |last=Lee |first=Eun-joo |date=June 26, 2013 |title=Divide-and-sell strategy for Woori |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2973711 |work=[[Korea Joongang Daily]] |location= |access-date=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} gy25djxwap0u0wd3xf9ohleyq9v2xy2 3654963 3654943 2026-09-15T13:56:17Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3654963 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Woori Financial Group Inc.<br>주식회사 우리금융지주 |логотипі = |суреті = Woori-Bank-headquarter.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KSE: 316140<br />NYSE: WF |қызметі = |құрылды = [[11 қаңтар]] [[2019 жыл|2019]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Лим Джон-рён]] (бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = [[Woori Bank]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.woorifg.com/eng/main/index.do |Ортаққор = }} '''Woori Financial Group''' ({{lang-ko|우리금융지주}}) — штаб-пәтері [[Сеул]]де орналасқан банктік және қаржылық қызметтер көрсететін [[Холдинг|холдингтік компания]] және Оңтүстік Кореядағы ең ірі банк. 2026 жылғы мамырдағы жағдай бойынша ''Woori Financial Group'' Оңтүстік Кореядағы төртінші ірі қаржылық қызметтер көрсетуші болды.<ref name=":0" /> == Тарихы == ''Woori'' қаржы институты ретінде салыстырмалы түрде қысқа тарихқа ие. Ол 2001 жылы төрт алдыңғы [[коммерциялық банк]] — Hanvit, Peace, Kwangju және Kyongnam банктері мен Hanaro Investment Banking инвестициялық банкін және олардың еншілес компанияларын мәжбүрлі түрде біріктіру нәтижесінде құрылды. Бұл банктер [[Basel I]] келісімі бойынша талап етілетін сегіз пайыздық [[капитал жеткіліктілігі]] коэффициентінен төмен түсіп кеткендіктен, үкімет оларды өз бақылауына алып, қайта капиталдандырды. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея|Оңтүстік Корея үкіметі]] [[Korea Deposit Insurance Corporation|Корея депозиттерді сақтандыру корпорациясы]] арқылы негізгі инвестор болып қала береді.<ref>{{cite news |last=Lee |first=Eun-joo |date=June 26, 2013 |title=Divide-and-sell strategy for Woori |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2973711 |work=[[Korea Joongang Daily]] |location= |access-date=}}</ref> Бұл 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысының салдарынан болды, ол Оңтүстік Кореядағы іс жүзінде барлық банктер мен қаржы компанияларының қызметіне әсер етті. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6ah7cgv7nogn3c4hwhjv76puhlhegtr 3654965 3654963 2026-09-15T13:58:48Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3654965 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Woori Financial Group Inc.<br>주식회사 우리금융지주 |логотипі = |суреті = Woori-Bank-headquarter.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KSE: 316140<br />NYSE: WF |қызметі = |құрылды = [[11 қаңтар]] [[2019 жыл|2019]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Лим Джон-рён]] (бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = [[Woori Bank]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.woorifg.com/eng/main/index.do |Ортаққор = }} '''Woori Financial Group''' ({{lang-ko|우리금융지주}}) — штаб-пәтері [[Сеул]]де орналасқан банктік және қаржылық қызметтер көрсететін [[Холдинг|холдингтік компания]] және Оңтүстік Кореядағы ең ірі банк. 2026 жылғы мамырдағы жағдай бойынша ''Woori Financial Group'' Оңтүстік Кореядағы төртінші ірі қаржылық қызметтер көрсетуші болды.<ref name=":0" /> == Тарихы == ''Woori'' қаржы институты ретінде салыстырмалы түрде қысқа тарихқа ие. Ол 2001 жылы төрт алдыңғы [[коммерциялық банк]] — Hanvit, Peace, Kwangju және Kyongnam банктері мен Hanaro Investment Banking инвестициялық банкін және олардың еншілес компанияларын мәжбүрлі түрде біріктіру нәтижесінде құрылды. Бұл банктер [[Basel I]] келісімі бойынша талап етілетін сегіз пайыздық [[капитал жеткіліктілігі]] коэффициентінен төмен түсіп кеткендіктен, үкімет оларды өз бақылауына алып, қайта капиталдандырды. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея|Оңтүстік Корея үкіметі]] [[Korea Deposit Insurance Corporation|Корея депозиттерді сақтандыру корпорациясы]] арқылы негізгі инвестор болып қала береді.<ref>{{cite news |last=Lee |first=Eun-joo |date=June 26, 2013 |title=Divide-and-sell strategy for Woori |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2973711 |work=[[Korea Joongang Daily]] |location= |access-date=}}</ref> Бұл 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысының салдарынан болды, ол Оңтүстік Кореядағы іс жүзінде барлық банктер мен қаржы компанияларының қызметіне әсер етті. == Еншілес компаниясы == * [[Woori Bank]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5m3nydgol9uwzkh0u6vgj8r3nzprg2t 3655188 3654965 2026-09-16T05:00:12Z 1nter pares 146705 /* Еншілес компаниясы */ 3655188 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Woori Financial Group Inc.<br>주식회사 우리금융지주 |логотипі = |суреті = Woori-Bank-headquarter.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KSE: 316140<br />NYSE: WF |қызметі = |құрылды = [[11 қаңтар]] [[2019 жыл|2019]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Лим Джон-рён]] (бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = [[Woori Bank]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.woorifg.com/eng/main/index.do |Ортаққор = }} '''Woori Financial Group''' ({{lang-ko|우리금융지주}}) — штаб-пәтері [[Сеул]]де орналасқан банктік және қаржылық қызметтер көрсететін [[Холдинг|холдингтік компания]] және Оңтүстік Кореядағы ең ірі банк. 2026 жылғы мамырдағы жағдай бойынша ''Woori Financial Group'' Оңтүстік Кореядағы төртінші ірі қаржылық қызметтер көрсетуші болды.<ref name=":0" /> == Тарихы == ''Woori'' қаржы институты ретінде салыстырмалы түрде қысқа тарихқа ие. Ол 2001 жылы төрт алдыңғы [[коммерциялық банк]] — Hanvit, Peace, Kwangju және Kyongnam банктері мен Hanaro Investment Banking инвестициялық банкін және олардың еншілес компанияларын мәжбүрлі түрде біріктіру нәтижесінде құрылды. Бұл банктер [[Basel I]] келісімі бойынша талап етілетін сегіз пайыздық [[капитал жеткіліктілігі]] коэффициентінен төмен түсіп кеткендіктен, үкімет оларды өз бақылауына алып, қайта капиталдандырды. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея|Оңтүстік Корея үкіметі]] [[Korea Deposit Insurance Corporation|Корея депозиттерді сақтандыру корпорациясы]] арқылы негізгі инвестор болып қала береді.<ref>{{cite news |last=Lee |first=Eun-joo |date=June 26, 2013 |title=Divide-and-sell strategy for Woori |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2973711 |work=[[Korea Joongang Daily]] |location= |access-date=}}</ref> Бұл 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысының салдарынан болды, ол Оңтүстік Кореядағы іс жүзінде барлық банктер мен қаржы компанияларының қызметіне әсер етті. == Еншілес компаниясы == * [[Woori Bank]] == Қызметі == 2014 жылы ''Woori Financial Group'' сол кездегі ''Woori Investment & Securities Co.'' компаниясын ''NongHyup Financial Group'' компаниясына сатты, кейін ол [[NH Investment & Securities|NH Investment & Securities Co.]] болып өзгертілді.<ref name=":1" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 2xexl857o07c9wes2evsjld4otgxh91 3655190 3655188 2026-09-16T05:01:03Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3655190 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Woori Financial Group Inc.<br>주식회사 우리금융지주 |логотипі = |суреті = Woori-Bank-headquarter.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KSE: 316140<br />NYSE: WF |қызметі = |құрылды = [[11 қаңтар]] [[2019 жыл|2019]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Лим Джон-рён]] (бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = [[Woori Bank]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.woorifg.com/eng/main/index.do |Ортаққор = }} '''Woori Financial Group''' ({{lang-ko|우리금융지주}}) — штаб-пәтері [[Сеул]]де орналасқан банктік және қаржылық қызметтер көрсететін [[Холдинг|холдингтік компания]] және Оңтүстік Кореядағы ең ірі банк. 2026 жылғы мамырдағы жағдай бойынша ''Woori Financial Group'' Оңтүстік Кореядағы төртінші ірі қаржылық қызметтер көрсетуші болды.<ref name=":0" /> == Тарихы == ''Woori'' қаржы институты ретінде салыстырмалы түрде қысқа тарихқа ие. Ол 2001 жылы төрт алдыңғы [[коммерциялық банк]] — Hanvit, Peace, Kwangju және Kyongnam банктері мен Hanaro Investment Banking инвестициялық банкін және олардың еншілес компанияларын мәжбүрлі түрде біріктіру нәтижесінде құрылды. Бұл банктер [[Basel I]] келісімі бойынша талап етілетін сегіз пайыздық [[капитал жеткіліктілігі]] коэффициентінен төмен түсіп кеткендіктен, үкімет оларды өз бақылауына алып, қайта капиталдандырды. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея|Оңтүстік Корея үкіметі]] [[Korea Deposit Insurance Corporation|Корея депозиттерді сақтандыру корпорациясы]] арқылы негізгі инвестор болып қала береді.<ref>{{cite news |last=Lee |first=Eun-joo |date=June 26, 2013 |title=Divide-and-sell strategy for Woori |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2973711 |work=[[Korea Joongang Daily]] |location= |access-date=}}</ref> Бұл 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысының салдарынан болды, ол Оңтүстік Кореядағы іс жүзінде барлық банктер мен қаржы компанияларының қызметіне әсер етті. == Еншілес компаниясы == * [[Woori Bank]] == Қызметі == 2014 жылы ''Woori Financial Group'' сол кездегі ''Woori Investment & Securities Co.'' компаниясын ''NongHyup Financial Group'' компаниясына сатты, кейін ол [[NH Investment & Securities|NH Investment & Securities Co.]] болып өзгертілді.<ref name=":1" /> 2024 жылғы мамырда ''Woori Financial'' елдің ішкі қызметтер нарығынан шыққаннан кейін 10 жыл өткен соң оған қайта оралу мақсатында Кореядағы ең ірі онлайн-қор платформасы — ''Korea Foss Securities Co.'' компаниясын сатып алды.<ref name=":1">{{Cite web |last=Kim |first=Bo-Hyung |date=2024-05-03 |title=Woori Financial acquires Korea Foss Securities to offer brokerage services |url=https://www.kedglobal.com/mergers-acquisitions/newsView/ked202405030012 |access-date=2026-04-14 |website=The Korean Economic Daily}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} n7tfc6ndlxt3qdh86f50tsjtebi3grq 3655191 3655190 2026-09-16T05:01:53Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3655191 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Woori Financial Group Inc.<br>주식회사 우리금융지주 |логотипі = |суреті = Woori-Bank-headquarter.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KSE: 316140<br />NYSE: WF |қызметі = |құрылды = [[11 қаңтар]] [[2019 жыл|2019]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Лим Джон-рён]] (бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = [[Woori Bank]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.woorifg.com/eng/main/index.do |Ортаққор = }} '''Woori Financial Group''' ({{lang-ko|우리금융지주}}) — штаб-пәтері [[Сеул]]де орналасқан банктік және қаржылық қызметтер көрсететін [[Холдинг|холдингтік компания]] және Оңтүстік Кореядағы ең ірі банк. 2026 жылғы мамырдағы жағдай бойынша ''Woori Financial Group'' Оңтүстік Кореядағы төртінші ірі қаржылық қызметтер көрсетуші болды.<ref name=":0" /> == Тарихы == ''Woori'' қаржы институты ретінде салыстырмалы түрде қысқа тарихқа ие. Ол 2001 жылы төрт алдыңғы [[коммерциялық банк]] — Hanvit, Peace, Kwangju және Kyongnam банктері мен Hanaro Investment Banking инвестициялық банкін және олардың еншілес компанияларын мәжбүрлі түрде біріктіру нәтижесінде құрылды. Бұл банктер [[Basel I]] келісімі бойынша талап етілетін сегіз пайыздық [[капитал жеткіліктілігі]] коэффициентінен төмен түсіп кеткендіктен, үкімет оларды өз бақылауына алып, қайта капиталдандырды. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея|Оңтүстік Корея үкіметі]] [[Korea Deposit Insurance Corporation|Корея депозиттерді сақтандыру корпорациясы]] арқылы негізгі инвестор болып қала береді.<ref>{{cite news |last=Lee |first=Eun-joo |date=June 26, 2013 |title=Divide-and-sell strategy for Woori |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2973711 |work=[[Korea Joongang Daily]] |location= |access-date=}}</ref> Бұл 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысының салдарынан болды, ол Оңтүстік Кореядағы іс жүзінде барлық банктер мен қаржы компанияларының қызметіне әсер етті. == Еншілес компаниясы == * [[Woori Bank]] == Қызметі == 2014 жылы ''Woori Financial Group'' сол кездегі ''Woori Investment & Securities Co.'' компаниясын ''NongHyup Financial Group'' компаниясына сатты, кейін ол [[NH Investment & Securities|NH Investment & Securities Co.]] болып өзгертілді.<ref name=":1" /> 2024 жылғы мамырда ''Woori Financial'' елдің ішкі қызметтер нарығынан шыққаннан кейін 10 жыл өткен соң оған қайта оралу мақсатында Кореядағы ең ірі онлайн-қор платформасы — ''Korea Foss Securities Co.'' компаниясын сатып алды.<ref name=":1">{{Cite web |last=Kim |first=Bo-Hyung |date=2024-05-03 |title=Woori Financial acquires Korea Foss Securities to offer brokerage services |url=https://www.kedglobal.com/mergers-acquisitions/newsView/ked202405030012 |access-date=2026-04-14 |website=The Korean Economic Daily}}</ref> 2025 жылғы мамырда ''Woori Financial'' елдің қаржы реттеушісі — [[Financial Services Commission (South Korea)|Қаржылық қызметтер жөніндегі комиссиядан]] (FSC) екі өмірді сақтандыру компаниясын — ''Tongyang Life Insurance Co.'' және ''ABL Life Insurance Co.'' компанияларын жалпы 1,54 трлн вонға (1,07 млрд АҚШ доллары) сатып алуға рұқсат алды.<ref>{{Cite web |last=Sang-soo |first=Park |date=2025-05-02 |title=Woori Financial gets conditional approval to take over 2 life insurers |url=https://www.msn.com/en-us/money/topstories/woori-financial-gets-conditional-approval-to-take-over-2-life-insurers/ar-AA1E1Uwx?apiversion=v2&domshim=1&noservercache=1&noservertelemetry=1&batchservertelemetry=1&renderwebcomponents=1&wcseo=1 |access-date=2026-04-14 |website=MSN}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ioxe10vmokv9ibbopvkh7c36j5wjhhs 3655193 3655191 2026-09-16T05:03:37Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3655193 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Woori Financial Group Inc.<br>주식회사 우리금융지주 |логотипі = |суреті = Woori-Bank-headquarter.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KSE: 316140<br />NYSE: WF |қызметі = |құрылды = [[11 қаңтар]] [[2019 жыл|2019]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Лим Джон-рён]] (бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = [[Woori Bank]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.woorifg.com/eng/main/index.do |Ортаққор = }} '''Woori Financial Group''' ({{lang-ko|우리금융지주}}) — штаб-пәтері [[Сеул]]де орналасқан банктік және қаржылық қызметтер көрсететін [[Холдинг|холдингтік компания]] және Оңтүстік Кореядағы ең ірі банк. 2026 жылғы мамырдағы жағдай бойынша ''Woori Financial Group'' Оңтүстік Кореядағы төртінші ірі қаржылық қызметтер көрсетуші болды.<ref name=":0" /> == Тарихы == ''Woori'' қаржы институты ретінде салыстырмалы түрде қысқа тарихқа ие. Ол 2001 жылы төрт алдыңғы [[коммерциялық банк]] — Hanvit, Peace, Kwangju және Kyongnam банктері мен Hanaro Investment Banking инвестициялық банкін және олардың еншілес компанияларын мәжбүрлі түрде біріктіру нәтижесінде құрылды. Бұл банктер [[Basel I]] келісімі бойынша талап етілетін сегіз пайыздық [[капитал жеткіліктілігі]] коэффициентінен төмен түсіп кеткендіктен, үкімет оларды өз бақылауына алып, қайта капиталдандырды. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея|Оңтүстік Корея үкіметі]] [[Korea Deposit Insurance Corporation|Корея депозиттерді сақтандыру корпорациясы]] арқылы негізгі инвестор болып қала береді.<ref>{{cite news |last=Lee |first=Eun-joo |date=June 26, 2013 |title=Divide-and-sell strategy for Woori |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2973711 |work=[[Korea Joongang Daily]] |location= |access-date=}}</ref> Бұл 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысының салдарынан болды, ол Оңтүстік Кореядағы іс жүзінде барлық банктер мен қаржы компанияларының қызметіне әсер етті. == Еншілес компаниясы == * [[Woori Bank]] == Қызметі == 2014 жылы ''Woori Financial Group'' сол кездегі ''Woori Investment & Securities Co.'' компаниясын ''NongHyup Financial Group'' компаниясына сатты, кейін ол [[NH Investment & Securities|NH Investment & Securities Co.]] болып өзгертілді.<ref name=":1" /> 2024 жылғы мамырда ''Woori Financial'' елдің ішкі қызметтер нарығынан шыққаннан кейін 10 жыл өткен соң оған қайта оралу мақсатында Кореядағы ең ірі онлайн-қор платформасы — ''Korea Foss Securities Co.'' компаниясын сатып алды.<ref name=":1">{{Cite web |last=Kim |first=Bo-Hyung |date=2024-05-03 |title=Woori Financial acquires Korea Foss Securities to offer brokerage services |url=https://www.kedglobal.com/mergers-acquisitions/newsView/ked202405030012 |access-date=2026-04-14 |website=The Korean Economic Daily}}</ref> 2025 жылғы мамырда ''Woori Financial'' елдің қаржы реттеушісі — [[Financial Services Commission (South Korea)|Қаржылық қызметтер жөніндегі комиссиядан]] (FSC) екі өмірді сақтандыру компаниясын — ''Tongyang Life Insurance Co.'' және ''ABL Life Insurance Co.'' компанияларын жалпы 1,54 трлн вонға (1,07 млрд АҚШ доллары) сатып алуға рұқсат алды.<ref>{{Cite web |last=Sang-soo |first=Park |date=2025-05-02 |title=Woori Financial gets conditional approval to take over 2 life insurers |url=https://www.msn.com/en-us/money/topstories/woori-financial-gets-conditional-approval-to-take-over-2-life-insurers/ar-AA1E1Uwx?apiversion=v2&domshim=1&noservercache=1&noservertelemetry=1&batchservertelemetry=1&renderwebcomponents=1&wcseo=1 |access-date=2026-04-14 |website=MSN}}</ref> 2025 жылғы тамызда ''Woori Financial'' тобының бөлімшесі — ''Woori Bank'' [[Остин (Техас)|Остинде]] бөлімше ашып, қалада өз өкілдігін құрған алғашқы кореялық банк болды. Бұл [[Даллас|Даллас, Техас]] және [[Дулут (Джорджия)|Дулут, Джорджия]] қалаларындағы бөлімшелерден кейін ''Woori'' банкінің АҚШ-тың оңтүстігіндегі үшінші бөлімшесі болды.<ref>{{Cite web |last=Nam |first=In-Soo |date=2025-08-17 |title=Woori Bank opens Austin’s first Korean lender branch as US presence gathers pace |url=https://www.kedglobal.com/banking-finance/newsView/ked202508170004 |access-date=2026-04-14 |website=The Korea Economic Daily}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} odndpwui4trj1n6vn0nffmlngaee5am 3655194 3655193 2026-09-16T05:04:39Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3655194 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Woori Financial Group Inc.<br>주식회사 우리금융지주 |логотипі = |суреті = Woori-Bank-headquarter.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KSE: 316140<br />NYSE: WF |қызметі = |құрылды = [[11 қаңтар]] [[2019 жыл|2019]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Лим Джон-рён]] (бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = [[Woori Bank]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.woorifg.com/eng/main/index.do |Ортаққор = }} '''Woori Financial Group''' ({{lang-ko|우리금융지주}}) — штаб-пәтері [[Сеул]]де орналасқан банктік және қаржылық қызметтер көрсететін [[Холдинг|холдингтік компания]] және Оңтүстік Кореядағы ең ірі банк. 2026 жылғы мамырдағы жағдай бойынша ''Woori Financial Group'' Оңтүстік Кореядағы төртінші ірі қаржылық қызметтер көрсетуші болды.<ref name=":0" /> == Тарихы == ''Woori'' қаржы институты ретінде салыстырмалы түрде қысқа тарихқа ие. Ол 2001 жылы төрт алдыңғы [[коммерциялық банк]] — Hanvit, Peace, Kwangju және Kyongnam банктері мен Hanaro Investment Banking инвестициялық банкін және олардың еншілес компанияларын мәжбүрлі түрде біріктіру нәтижесінде құрылды. Бұл банктер [[Basel I]] келісімі бойынша талап етілетін сегіз пайыздық [[капитал жеткіліктілігі]] коэффициентінен төмен түсіп кеткендіктен, үкімет оларды өз бақылауына алып, қайта капиталдандырды. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея|Оңтүстік Корея үкіметі]] [[Korea Deposit Insurance Corporation|Корея депозиттерді сақтандыру корпорациясы]] арқылы негізгі инвестор болып қала береді.<ref>{{cite news |last=Lee |first=Eun-joo |date=June 26, 2013 |title=Divide-and-sell strategy for Woori |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2973711 |work=[[Korea Joongang Daily]] |location= |access-date=}}</ref> Бұл 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысының салдарынан болды, ол Оңтүстік Кореядағы іс жүзінде барлық банктер мен қаржы компанияларының қызметіне әсер етті. == Еншілес компаниясы == * [[Woori Bank]] == Қызметі == 2014 жылы ''Woori Financial Group'' сол кездегі ''Woori Investment & Securities Co.'' компаниясын ''NongHyup Financial Group'' компаниясына сатты, кейін ол [[NH Investment & Securities|NH Investment & Securities Co.]] болып өзгертілді.<ref name=":1" /> 2024 жылғы мамырда ''Woori Financial'' елдің ішкі қызметтер нарығынан шыққаннан кейін 10 жыл өткен соң оған қайта оралу мақсатында Кореядағы ең ірі онлайн-қор платформасы — ''Korea Foss Securities Co.'' компаниясын сатып алды.<ref name=":1">{{Cite web |last=Kim |first=Bo-Hyung |date=2024-05-03 |title=Woori Financial acquires Korea Foss Securities to offer brokerage services |url=https://www.kedglobal.com/mergers-acquisitions/newsView/ked202405030012 |access-date=2026-04-14 |website=The Korean Economic Daily}}</ref> 2025 жылғы мамырда ''Woori Financial'' елдің қаржы реттеушісі — [[Financial Services Commission (South Korea)|Қаржылық қызметтер жөніндегі комиссиядан]] (FSC) екі өмірді сақтандыру компаниясын — ''Tongyang Life Insurance Co.'' және ''ABL Life Insurance Co.'' компанияларын жалпы 1,54 трлн вонға (1,07 млрд АҚШ доллары) сатып алуға рұқсат алды.<ref>{{Cite web |last=Sang-soo |first=Park |date=2025-05-02 |title=Woori Financial gets conditional approval to take over 2 life insurers |url=https://www.msn.com/en-us/money/topstories/woori-financial-gets-conditional-approval-to-take-over-2-life-insurers/ar-AA1E1Uwx?apiversion=v2&domshim=1&noservercache=1&noservertelemetry=1&batchservertelemetry=1&renderwebcomponents=1&wcseo=1 |access-date=2026-04-14 |website=MSN}}</ref> 2025 жылғы тамызда ''Woori Financial'' тобының бөлімшесі — ''Woori Bank'' [[Остин (Техас)|Остинде]] бөлімше ашып, қалада өз өкілдігін құрған алғашқы кореялық банк болды. Бұл [[Даллас|Даллас, Техас]] және [[Дулут (Джорджия)|Дулут, Джорджия]] қалаларындағы бөлімшелерден кейін ''Woori'' банкінің АҚШ-тың оңтүстігіндегі үшінші бөлімшесі болды.<ref>{{Cite web |last=Nam |first=In-Soo |date=2025-08-17 |title=Woori Bank opens Austin’s first Korean lender branch as US presence gathers pace |url=https://www.kedglobal.com/banking-finance/newsView/ked202508170004 |access-date=2026-04-14 |website=The Korea Economic Daily}}</ref> 2025 жылғы желтоқсанда [[бас атқарушы директор]] (CEO) әрі төраға Им Чон Ённың екінші мерзімге тағайындалып, 2026 жылғы наурызда жаңа үш жылдық мерзімін бастайтыны жарияланды.<ref>{{Cite news |last=Global |first=KED |title=Woori Financial CEO Yim Jong-yong set for 2nd term after non-bank expansion - KED Global |url=https://www.kedglobal.com//banking-finance/newsView/ked202512290007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251229222945/https://www.kedglobal.com//banking-finance/newsView/ked202512290007 |archive-date=2025-12-29 |access-date=2026-04-14 |work=KED Global |language=en-US}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ciex5xbrjhnifrtl4ceba06xuzn75n6 3655195 3655194 2026-09-16T05:04:52Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3655195 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Woori Financial Group Inc.<br>주식회사 우리금융지주 |логотипі = |суреті = Woori-Bank-headquarter.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KSE: 316140<br />NYSE: WF |қызметі = |құрылды = [[11 қаңтар]] [[2019 жыл|2019]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Лим Джон-рён]] (бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = [[Woori Bank]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.woorifg.com/eng/main/index.do |Ортаққор = }} '''Woori Financial Group''' ({{lang-ko|우리금융지주}}) — штаб-пәтері [[Сеул]]де орналасқан банктік және қаржылық қызметтер көрсететін [[Холдинг|холдингтік компания]] және Оңтүстік Кореядағы ең ірі банк. 2026 жылғы мамырдағы жағдай бойынша ''Woori Financial Group'' Оңтүстік Кореядағы төртінші ірі қаржылық қызметтер көрсетуші болды.<ref name=":0" /> == Тарихы == ''Woori'' қаржы институты ретінде салыстырмалы түрде қысқа тарихқа ие. Ол 2001 жылы төрт алдыңғы [[коммерциялық банк]] — Hanvit, Peace, Kwangju және Kyongnam банктері мен Hanaro Investment Banking инвестициялық банкін және олардың еншілес компанияларын мәжбүрлі түрде біріктіру нәтижесінде құрылды. Бұл банктер [[Basel I]] келісімі бойынша талап етілетін сегіз пайыздық [[капитал жеткіліктілігі]] коэффициентінен төмен түсіп кеткендіктен, үкімет оларды өз бақылауына алып, қайта капиталдандырды. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея|Оңтүстік Корея үкіметі]] [[Korea Deposit Insurance Corporation|Корея депозиттерді сақтандыру корпорациясы]] арқылы негізгі инвестор болып қала береді.<ref>{{cite news |last=Lee |first=Eun-joo |date=June 26, 2013 |title=Divide-and-sell strategy for Woori |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2973711 |work=[[Korea Joongang Daily]] |location= |access-date=}}</ref> Бұл 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысының салдарынан болды, ол Оңтүстік Кореядағы іс жүзінде барлық банктер мен қаржы компанияларының қызметіне әсер етті. == Еншілес компаниясы == * [[Woori Bank]] == Қызметі == 2014 жылы ''Woori Financial Group'' сол кездегі ''Woori Investment & Securities Co.'' компаниясын ''NongHyup Financial Group'' компаниясына сатты, кейін ол [[NH Investment & Securities|NH Investment & Securities Co.]] болып өзгертілді.<ref name=":1" /> 2024 жылғы мамырда ''Woori Financial'' елдің ішкі қызметтер нарығынан шыққаннан кейін 10 жыл өткен соң оған қайта оралу мақсатында Кореядағы ең ірі онлайн-қор платформасы — ''Korea Foss Securities Co.'' компаниясын сатып алды.<ref name=":1">{{Cite web |last=Kim |first=Bo-Hyung |date=2024-05-03 |title=Woori Financial acquires Korea Foss Securities to offer brokerage services |url=https://www.kedglobal.com/mergers-acquisitions/newsView/ked202405030012 |access-date=2026-04-14 |website=The Korean Economic Daily}}</ref> 2025 жылғы мамырда ''Woori Financial'' елдің қаржы реттеушісі — [[Financial Services Commission (South Korea)|Қаржылық қызметтер жөніндегі комиссиядан]] (FSC) екі өмірді сақтандыру компаниясын — ''Tongyang Life Insurance Co.'' және ''ABL Life Insurance Co.'' компанияларын жалпы 1,54 трлн вонға (1,07 млрд АҚШ доллары) сатып алуға рұқсат алды.<ref>{{Cite web |last=Sang-soo |first=Park |date=2025-05-02 |title=Woori Financial gets conditional approval to take over 2 life insurers |url=https://www.msn.com/en-us/money/topstories/woori-financial-gets-conditional-approval-to-take-over-2-life-insurers/ar-AA1E1Uwx?apiversion=v2&domshim=1&noservercache=1&noservertelemetry=1&batchservertelemetry=1&renderwebcomponents=1&wcseo=1 |access-date=2026-04-14 |website=MSN}}</ref> 2025 жылғы тамызда ''Woori Financial'' тобының бөлімшесі — ''Woori Bank'' [[Остин (Техас)|Остинде]] бөлімше ашып, қалада өз өкілдігін құрған алғашқы кореялық банк болды. Бұл [[Даллас|Даллас, Техас]] және [[Дулут (Джорджия)|Дулут, Джорджия]] қалаларындағы бөлімшелерден кейін ''Woori'' банкінің АҚШ-тың оңтүстігіндегі үшінші бөлімшесі болды.<ref>{{Cite web |last=Nam |first=In-Soo |date=2025-08-17 |title=Woori Bank opens Austin’s first Korean lender branch as US presence gathers pace |url=https://www.kedglobal.com/banking-finance/newsView/ked202508170004 |access-date=2026-04-14 |website=The Korea Economic Daily}}</ref> 2025 жылғы желтоқсанда [[CEO|бас атқарушы директор]] (CEO) әрі төраға Им Чон Ённың екінші мерзімге тағайындалып, 2026 жылғы наурызда жаңа үш жылдық мерзімін бастайтыны жарияланды.<ref>{{Cite news |last=Global |first=KED |title=Woori Financial CEO Yim Jong-yong set for 2nd term after non-bank expansion - KED Global |url=https://www.kedglobal.com//banking-finance/newsView/ked202512290007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251229222945/https://www.kedglobal.com//banking-finance/newsView/ked202512290007 |archive-date=2025-12-29 |access-date=2026-04-14 |work=KED Global |language=en-US}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} cvyh4m1cdei3d074njgx1hg16tkzldb 3655196 3655195 2026-09-16T05:06:06Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3655196 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Woori Financial Group Inc.<br>주식회사 우리금융지주 |логотипі = |суреті = Woori-Bank-headquarter.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KSE: 316140<br />NYSE: WF |қызметі = |құрылды = [[11 қаңтар]] [[2019 жыл|2019]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Лим Джон-рён]] (бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = [[Woori Bank]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.woorifg.com/eng/main/index.do |Ортаққор = }} '''Woori Financial Group''' ({{lang-ko|우리금융지주}}) — штаб-пәтері [[Сеул]]де орналасқан банктік және қаржылық қызметтер көрсететін [[Холдинг|холдингтік компания]] және Оңтүстік Кореядағы ең ірі банк. 2026 жылғы мамырдағы жағдай бойынша ''Woori Financial Group'' Оңтүстік Кореядағы төртінші ірі қаржылық қызметтер көрсетуші болды.<ref name=":0" /> == Тарихы == ''Woori'' қаржы институты ретінде салыстырмалы түрде қысқа тарихқа ие. Ол 2001 жылы төрт алдыңғы [[коммерциялық банк]] — Hanvit, Peace, Kwangju және Kyongnam банктері мен Hanaro Investment Banking инвестициялық банкін және олардың еншілес компанияларын мәжбүрлі түрде біріктіру нәтижесінде құрылды. Бұл банктер [[Basel I]] келісімі бойынша талап етілетін сегіз пайыздық [[капитал жеткіліктілігі]] коэффициентінен төмен түсіп кеткендіктен, үкімет оларды өз бақылауына алып, қайта капиталдандырды. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея|Оңтүстік Корея үкіметі]] [[Korea Deposit Insurance Corporation|Корея депозиттерді сақтандыру корпорациясы]] арқылы негізгі инвестор болып қала береді.<ref>{{cite news |last=Lee |first=Eun-joo |date=June 26, 2013 |title=Divide-and-sell strategy for Woori |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2973711 |work=[[Korea Joongang Daily]] |location= |access-date=}}</ref> Бұл 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысының салдарынан болды, ол Оңтүстік Кореядағы іс жүзінде барлық банктер мен қаржы компанияларының қызметіне әсер етті. == Еншілес компаниясы == * [[Woori Bank]] == Қызметі == 2014 жылы ''Woori Financial Group'' сол кездегі ''Woori Investment & Securities Co.'' компаниясын ''NongHyup Financial Group'' компаниясына сатты, кейін ол [[NH Investment & Securities|NH Investment & Securities Co.]] болып өзгертілді.<ref name=":1" /> 2024 жылғы мамырда ''Woori Financial'' елдің ішкі қызметтер нарығынан шыққаннан кейін 10 жыл өткен соң оған қайта оралу мақсатында Кореядағы ең ірі онлайн-қор платформасы — ''Korea Foss Securities Co.'' компаниясын сатып алды.<ref name=":1">{{Cite web |last=Kim |first=Bo-Hyung |date=2024-05-03 |title=Woori Financial acquires Korea Foss Securities to offer brokerage services |url=https://www.kedglobal.com/mergers-acquisitions/newsView/ked202405030012 |access-date=2026-04-14 |website=The Korean Economic Daily}}</ref> 2025 жылғы мамырда ''Woori Financial'' елдің қаржы реттеушісі — [[Financial Services Commission (South Korea)|Қаржылық қызметтер жөніндегі комиссиядан]] (FSC) екі өмірді сақтандыру компаниясын — ''Tongyang Life Insurance Co.'' және ''ABL Life Insurance Co.'' компанияларын жалпы 1,54 трлн вонға (1,07 млрд АҚШ доллары) сатып алуға рұқсат алды.<ref>{{Cite web |last=Sang-soo |first=Park |date=2025-05-02 |title=Woori Financial gets conditional approval to take over 2 life insurers |url=https://www.msn.com/en-us/money/topstories/woori-financial-gets-conditional-approval-to-take-over-2-life-insurers/ar-AA1E1Uwx?apiversion=v2&domshim=1&noservercache=1&noservertelemetry=1&batchservertelemetry=1&renderwebcomponents=1&wcseo=1 |access-date=2026-04-14 |website=MSN}}</ref> 2025 жылғы тамызда ''Woori Financial'' тобының бөлімшесі — ''Woori Bank'' [[Остин (Техас)|Остинде]] бөлімше ашып, қалада өз өкілдігін құрған алғашқы кореялық банк болды. Бұл [[Даллас|Даллас, Техас]] және [[Дулут (Джорджия)|Дулут, Джорджия]] қалаларындағы бөлімшелерден кейін ''Woori'' банкінің АҚШ-тың оңтүстігіндегі үшінші бөлімшесі болды.<ref>{{Cite web |last=Nam |first=In-Soo |date=2025-08-17 |title=Woori Bank opens Austin’s first Korean lender branch as US presence gathers pace |url=https://www.kedglobal.com/banking-finance/newsView/ked202508170004 |access-date=2026-04-14 |website=The Korea Economic Daily}}</ref> 2025 жылғы желтоқсанда [[CEO|бас атқарушы директор]] (CEO) әрі төраға Им Чон Ённың екінші мерзімге тағайындалып, 2026 жылғы наурызда жаңа үш жылдық мерзімін бастайтыны жарияланды.<ref>{{Cite news |last=Global |first=KED |title=Woori Financial CEO Yim Jong-yong set for 2nd term after non-bank expansion - KED Global |url=https://www.kedglobal.com//banking-finance/newsView/ked202512290007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251229222945/https://www.kedglobal.com//banking-finance/newsView/ked202512290007 |archive-date=2025-12-29 |access-date=2026-04-14 |work=KED Global |language=en-US}}</ref> 2025 жылы Оңтүстік Кореяның төрт ірі қаржылық холдингі — [[KB Financial Group]], [[Shinhan Financial Group]], [[Hana Financial Group]] және ''Woori Financial Group'' — жиынтық түрде шамамен 18 трлн вон (12,6 млрд АҚШ доллары) таза пайда тапты. Атап айтқанда, сол жылы ''Woori'' тобының таза пайдасы 1,8%-ға өсіп, 3,14 трлн вонға жетті.<ref>{{Cite web |last=Kim |first=Jin-Seong |last2=Jang |first2=Hyun-Ju |last3=Jeong |first3=Eui-Jin |date=2026-02-06 |title=Korea’s big 4 financial groups post record $12.3 bn profit as fees surge |url=https://www.kedglobal.com/earnings/newsView/ked202602060004 |access-date=2026-04-14 |website=The Korea Economic Daily}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 82us27tg6j40xhpsgtumitpzehf7g6q 3655197 3655196 2026-09-16T05:07:20Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3655197 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Woori Financial Group Inc.<br>주식회사 우리금융지주 |логотипі = |суреті = Woori-Bank-headquarter.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KSE: 316140<br />NYSE: WF |қызметі = |құрылды = [[11 қаңтар]] [[2019 жыл|2019]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Лим Джон-рён]] (бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = [[Woori Bank]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.woorifg.com/eng/main/index.do |Ортаққор = }} '''Woori Financial Group''' ({{lang-ko|우리금융지주}}) — штаб-пәтері [[Сеул]]де орналасқан банктік және қаржылық қызметтер көрсететін [[Холдинг|холдингтік компания]] және Оңтүстік Кореядағы ең ірі банк. 2026 жылғы мамырдағы жағдай бойынша ''Woori Financial Group'' Оңтүстік Кореядағы төртінші ірі қаржылық қызметтер көрсетуші болды.<ref name=":0" /> == Тарихы == ''Woori'' қаржы институты ретінде салыстырмалы түрде қысқа тарихқа ие. Ол 2001 жылы төрт алдыңғы [[коммерциялық банк]] — Hanvit, Peace, Kwangju және Kyongnam банктері мен Hanaro Investment Banking инвестициялық банкін және олардың еншілес компанияларын мәжбүрлі түрде біріктіру нәтижесінде құрылды. Бұл банктер [[Basel I]] келісімі бойынша талап етілетін сегіз пайыздық [[капитал жеткіліктілігі]] коэффициентінен төмен түсіп кеткендіктен, үкімет оларды өз бақылауына алып, қайта капиталдандырды. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея|Оңтүстік Корея үкіметі]] [[Korea Deposit Insurance Corporation|Корея депозиттерді сақтандыру корпорациясы]] арқылы негізгі инвестор болып қала береді.<ref>{{cite news |last=Lee |first=Eun-joo |date=June 26, 2013 |title=Divide-and-sell strategy for Woori |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2973711 |work=[[Korea Joongang Daily]] |location= |access-date=}}</ref> Бұл 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысының салдарынан болды, ол Оңтүстік Кореядағы іс жүзінде барлық банктер мен қаржы компанияларының қызметіне әсер етті. == Еншілес компаниясы == * [[Woori Bank]] == Қызметі == 2014 жылы ''Woori Financial Group'' сол кездегі ''Woori Investment & Securities Co.'' компаниясын ''NongHyup Financial Group'' компаниясына сатты, кейін ол [[NH Investment & Securities|NH Investment & Securities Co.]] болып өзгертілді.<ref name=":1" /> 2024 жылғы мамырда ''Woori Financial'' елдің ішкі қызметтер нарығынан шыққаннан кейін 10 жыл өткен соң оған қайта оралу мақсатында Кореядағы ең ірі онлайн-қор платформасы — ''Korea Foss Securities Co.'' компаниясын сатып алды.<ref name=":1">{{Cite web |last=Kim |first=Bo-Hyung |date=2024-05-03 |title=Woori Financial acquires Korea Foss Securities to offer brokerage services |url=https://www.kedglobal.com/mergers-acquisitions/newsView/ked202405030012 |access-date=2026-04-14 |website=The Korean Economic Daily}}</ref> 2025 жылғы мамырда ''Woori Financial'' елдің қаржы реттеушісі — [[Financial Services Commission (South Korea)|Қаржылық қызметтер жөніндегі комиссиядан]] (FSC) екі өмірді сақтандыру компаниясын — ''Tongyang Life Insurance Co.'' және ''ABL Life Insurance Co.'' компанияларын жалпы 1,54 трлн вонға (1,07 млрд АҚШ доллары) сатып алуға рұқсат алды.<ref>{{Cite web |last=Sang-soo |first=Park |date=2025-05-02 |title=Woori Financial gets conditional approval to take over 2 life insurers |url=https://www.msn.com/en-us/money/topstories/woori-financial-gets-conditional-approval-to-take-over-2-life-insurers/ar-AA1E1Uwx?apiversion=v2&domshim=1&noservercache=1&noservertelemetry=1&batchservertelemetry=1&renderwebcomponents=1&wcseo=1 |access-date=2026-04-14 |website=MSN}}</ref> 2025 жылғы тамызда ''Woori Financial'' тобының бөлімшесі — ''Woori Bank'' [[Остин (Техас)|Остинде]] бөлімше ашып, қалада өз өкілдігін құрған алғашқы кореялық банк болды. Бұл [[Даллас|Даллас, Техас]] және [[Дулут (Джорджия)|Дулут, Джорджия]] қалаларындағы бөлімшелерден кейін ''Woori'' банкінің АҚШ-тың оңтүстігіндегі үшінші бөлімшесі болды.<ref>{{Cite web |last=Nam |first=In-Soo |date=2025-08-17 |title=Woori Bank opens Austin’s first Korean lender branch as US presence gathers pace |url=https://www.kedglobal.com/banking-finance/newsView/ked202508170004 |access-date=2026-04-14 |website=The Korea Economic Daily}}</ref> 2025 жылғы желтоқсанда [[CEO|бас атқарушы директор]] (CEO) әрі төраға Им Чон Ённың екінші мерзімге тағайындалып, 2026 жылғы наурызда жаңа үш жылдық мерзімін бастайтыны жарияланды.<ref>{{Cite news |last=Global |first=KED |title=Woori Financial CEO Yim Jong-yong set for 2nd term after non-bank expansion - KED Global |url=https://www.kedglobal.com//banking-finance/newsView/ked202512290007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251229222945/https://www.kedglobal.com//banking-finance/newsView/ked202512290007 |archive-date=2025-12-29 |access-date=2026-04-14 |work=KED Global |language=en-US}}</ref> 2025 жылы Оңтүстік Кореяның төрт ірі қаржылық холдингі — [[KB Financial Group]], [[Shinhan Financial Group]], [[Hana Financial Group]] және ''Woori Financial Group'' — жиынтық түрде шамамен 18 трлн вон (12,6 млрд АҚШ доллары) таза пайда тапты. Атап айтқанда, сол жылы ''Woori'' тобының таза пайдасы 1,8%-ға өсіп, 3,14 трлн вонға жетті.<ref>{{Cite web |last=Kim |first=Jin-Seong |last2=Jang |first2=Hyun-Ju |last3=Jeong |first3=Eui-Jin |date=2026-02-06 |title=Korea’s big 4 financial groups post record $12.3 bn profit as fees surge |url=https://www.kedglobal.com/earnings/newsView/ked202602060004 |access-date=2026-04-14 |website=The Korea Economic Daily}}</ref> 2026 жылғы наурызда ''Woori Financial'' компаниясының ''Tongyang Life'' және ''ABL Life'' компанияларын сатып алғаннан кейін капитал резервтерін нығайту мақсатында ''Digital Tower'' кеңсе ғимаратын сатуды қарастырып жатқаны хабарланды.<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-03-12 |title=Woori Financial to sell Digital Tower to bolster capital buffers after Tongyang, ABL Life acquisition |url=https://www.kedglobal.com/banking-finance/newsView/ked202603120005 |access-date=2026-04-14 |website=The Korea Economic Daily}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} qblv5xmx4nndxmsfh7m2tp8u25tbfpl 3655199 3655197 2026-09-16T05:08:03Z 1nter pares 146705 3655199 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Woori Financial Group Inc.<br>주식회사 우리금융지주 |логотипі = |суреті = Woori-Bank-headquarter.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KSE: 316140<br />NYSE: WF |қызметі = |құрылды = [[11 қаңтар]] [[2019 жыл|2019]] |құрушы = |орналасуы = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Лим Джон-рён]] (бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынатын еншілес компаниялар = [[Woori Bank]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.woorifg.com/eng/main/index.do |Ортаққор = }} '''Woori Financial Group''' ({{lang-ko|우리금융지주}}) — штаб-пәтері [[Сеул]]де орналасқан банктік және қаржылық қызметтер көрсететін [[Холдинг|холдингтік компания]] және Оңтүстік Кореядағы ең ірі банк. 2026 жылғы мамырдағы жағдай бойынша ''Woori Financial Group'' Оңтүстік Кореядағы төртінші ірі қаржылық қызметтер көрсетуші болды.<ref name=":0" /> == Тарихы == ''Woori'' қаржы институты ретінде салыстырмалы түрде қысқа тарихқа ие. Ол 2001 жылы төрт алдыңғы [[коммерциялық банк]] — Hanvit, Peace, Kwangju және Kyongnam банктері мен Hanaro Investment Banking инвестициялық банкін және олардың еншілес компанияларын мәжбүрлі түрде біріктіру нәтижесінде құрылды. Бұл банктер [[Basel I]] келісімі бойынша талап етілетін сегіз пайыздық [[капитал жеткіліктілігі]] коэффициентінен төмен түсіп кеткендіктен, үкімет оларды өз бақылауына алып, қайта капиталдандырды. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея|Оңтүстік Корея үкіметі]] [[Korea Deposit Insurance Corporation|Корея депозиттерді сақтандыру корпорациясы]] арқылы негізгі инвестор болып қала береді.<ref>{{cite news |last=Lee |first=Eun-joo |date=June 26, 2013 |title=Divide-and-sell strategy for Woori |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2973711 |work=[[Korea Joongang Daily]] |location= |access-date=}}</ref> Бұл 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысының салдарынан болды, ол Оңтүстік Кореядағы іс жүзінде барлық банктер мен қаржы компанияларының қызметіне әсер етті. == Еншілес компаниясы == * [[Woori Bank]] == Қызметі == 2014 жылы ''Woori Financial Group'' сол кездегі ''Woori Investment & Securities Co.'' компаниясын ''NongHyup Financial Group'' компаниясына сатты, кейін ол [[NH Investment & Securities|NH Investment & Securities Co.]] болып өзгертілді.<ref name=":1" /> 2024 жылғы мамырда ''Woori Financial'' елдің ішкі қызметтер нарығынан шыққаннан кейін 10 жыл өткен соң оған қайта оралу мақсатында Кореядағы ең ірі онлайн-қор платформасы — ''Korea Foss Securities Co.'' компаниясын сатып алды.<ref name=":1">{{Cite web |last=Kim |first=Bo-Hyung |date=2024-05-03 |title=Woori Financial acquires Korea Foss Securities to offer brokerage services |url=https://www.kedglobal.com/mergers-acquisitions/newsView/ked202405030012 |access-date=2026-04-14 |website=The Korean Economic Daily}}</ref> 2025 жылғы мамырда ''Woori Financial'' елдің қаржы реттеушісі — [[Financial Services Commission (South Korea)|Қаржылық қызметтер жөніндегі комиссиядан]] (FSC) екі өмірді сақтандыру компаниясын — ''Tongyang Life Insurance Co.'' және ''ABL Life Insurance Co.'' компанияларын жалпы 1,54 трлн вонға (1,07 млрд АҚШ доллары) сатып алуға рұқсат алды.<ref>{{Cite web |last=Sang-soo |first=Park |date=2025-05-02 |title=Woori Financial gets conditional approval to take over 2 life insurers |url=https://www.msn.com/en-us/money/topstories/woori-financial-gets-conditional-approval-to-take-over-2-life-insurers/ar-AA1E1Uwx?apiversion=v2&domshim=1&noservercache=1&noservertelemetry=1&batchservertelemetry=1&renderwebcomponents=1&wcseo=1 |access-date=2026-04-14 |website=MSN}}</ref> 2025 жылғы тамызда ''Woori Financial'' тобының бөлімшесі — ''Woori Bank'' [[Остин (Техас)|Остинде]] бөлімше ашып, қалада өз өкілдігін құрған алғашқы кореялық банк болды. Бұл [[Даллас|Даллас, Техас]] және [[Дулут (Джорджия)|Дулут, Джорджия]] қалаларындағы бөлімшелерден кейін ''Woori'' банкінің АҚШ-тың оңтүстігіндегі үшінші бөлімшесі болды.<ref>{{Cite web |last=Nam |first=In-Soo |date=2025-08-17 |title=Woori Bank opens Austin’s first Korean lender branch as US presence gathers pace |url=https://www.kedglobal.com/banking-finance/newsView/ked202508170004 |access-date=2026-04-14 |website=The Korea Economic Daily}}</ref> 2025 жылғы желтоқсанда [[CEO|бас атқарушы директор]] (CEO) әрі төраға Им Чон Ённың екінші мерзімге тағайындалып, 2026 жылғы наурызда жаңа үш жылдық мерзімін бастайтыны жарияланды.<ref>{{Cite news |last=Global |first=KED |title=Woori Financial CEO Yim Jong-yong set for 2nd term after non-bank expansion - KED Global |url=https://www.kedglobal.com//banking-finance/newsView/ked202512290007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251229222945/https://www.kedglobal.com//banking-finance/newsView/ked202512290007 |archive-date=2025-12-29 |access-date=2026-04-14 |work=KED Global |language=en-US}}</ref> 2025 жылы Оңтүстік Кореяның төрт ірі қаржылық холдингі — [[KB Financial Group]], [[Shinhan Financial Group]], [[Hana Financial Group]] және ''Woori Financial Group'' — жиынтық түрде шамамен 18 трлн вон (12,6 млрд АҚШ доллары) таза пайда тапты. Атап айтқанда, сол жылы ''Woori'' тобының таза пайдасы 1,8%-ға өсіп, 3,14 трлн вонға жетті.<ref>{{Cite web |last=Kim |first=Jin-Seong |last2=Jang |first2=Hyun-Ju |last3=Jeong |first3=Eui-Jin |date=2026-02-06 |title=Korea’s big 4 financial groups post record $12.3 bn profit as fees surge |url=https://www.kedglobal.com/earnings/newsView/ked202602060004 |access-date=2026-04-14 |website=The Korea Economic Daily}}</ref> 2026 жылғы наурызда ''Woori Financial'' компаниясының ''Tongyang Life'' және ''ABL Life'' компанияларын сатып алғаннан кейін капитал резервтерін нығайту мақсатында ''Digital Tower'' кеңсе ғимаратын сатуды қарастырып жатқаны хабарланды.<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-03-12 |title=Woori Financial to sell Digital Tower to bolster capital buffers after Tongyang, ABL Life acquisition |url=https://www.kedglobal.com/banking-finance/newsView/ked202603120005 |access-date=2026-04-14 |website=The Korea Economic Daily}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Оңтүстік Корея қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:2001 жылы құрылған банктер]] [[Санат:2014 жылы таратылған банктер]] [[Санат:Корея қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:KOSPI 200 құрамындағы компаниялар]] [[Санат:2001 жылы құрылған Оңтүстік Корея компаниялары]] [[Санат:2014 жылы Оңтүстік Кореяда таратылғандар]] t72za771wrjsjlbr99ai51s46vt2553 3 786578 3654955 2026-09-15T13:35:31Z New user message 61167 [[Template:Welcome|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3654955 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Elekes Andor}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 18:35, 2026 ж. қыркүйектің 15 (+05) gw5yno0uupkga5v0mnhd3etk0wqerkr 0 786579 3654964 2026-09-15T13:58:14Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3654964 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3hkihjrdupjp7ct5etokz29tzv91k4w 3654966 3654964 2026-09-15T14:00:53Z Мағыпар 100137 үлгі 3654966 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 9dtyekfwm4n7d1tm9chwhf16pnpogtz 3654982 3654966 2026-09-15T14:27:22Z Мағыпар 100137 толықтыру 3654982 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] kd48tlji9yv9v8yqjyyjskymnd20wxo 3654985 3654982 2026-09-15T14:28:43Z Мағыпар 100137 дереккөз 3654985 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 0r2891gxwtdqghclnzk5ope2h7aealm 3654994 3654985 2026-09-15T14:33:37Z Мағыпар 100137 толықтыру 3654994 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] sn9lbxbxkcse4acx8ddjo2cbxrnm4k1 3654995 3654994 2026-09-15T14:35:37Z Мағыпар 100137 толықтыру 3654995 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан. == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 8na0mk4iwwi5j80a9zv3h75fx5f0jf5 3654997 3654995 2026-09-15T14:37:15Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3654997 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6tgqhlcvb3an0gz1tg1s34s4g96ird1 3654998 3654997 2026-09-15T14:38:12Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3654998 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] eh0k2aznys5rxpdlpwkkjg204d7dddx 3655031 3654998 2026-09-15T15:21:23Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3655031 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] driwyz7sb8onzp4huqefhwsfmyk47r5 3655032 3655031 2026-09-15T15:22:42Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3655032 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] mrxzfzwn1ojvewp4fb96ninz6g2ywav 3655039 3655032 2026-09-15T15:27:58Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3655039 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3bwhkngy0k8isra0873pehbkr1zwyw2 3655042 3655039 2026-09-15T15:29:40Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3655042 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] r3s3kbec3umj4qnyh3xjjx7slifa7z2 3655044 3655042 2026-09-15T15:31:37Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3655044 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6gld0hyi0pal8d59lqnf3xnjwglqzpe 3655053 3655044 2026-09-15T15:35:54Z Мағыпар 100137 толықтыру 3655053 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] l859eroqoyzz8jpcpg5n4l8ohx4qfv2 3655062 3655053 2026-09-15T15:38:49Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3655062 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] r2um4qayj2loptc1gl17cn19y5zfen9 3655067 3655062 2026-09-15T15:42:39Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3655067 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] bwov1ylo7xguhfupyygkyr20s3cezth 3655084 3655067 2026-09-15T16:52:48Z Мағыпар 100137 толықтыру 3655084 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] b04lgghhtotvntxf3snnyxeaxhfpug8 3655097 3655084 2026-09-15T17:15:46Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3655097 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3xl32qrii1gwn86ct5mszepsdawvd9q 3655098 3655097 2026-09-15T17:17:16Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3655098 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] m28xe8944b2g48gjv6aolbfecjdg8os 3655099 3655098 2026-09-15T17:18:49Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3655099 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] kh32xiu0zprzp7in9s2k6842bjrnh0p 3655100 3655099 2026-09-15T17:20:00Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3655100 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] f13mb81bku3qfe2jj7qrwvhtdrqmnry 3655101 3655100 2026-09-15T17:21:40Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ дереккөз 3655101 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-cesis.htm|title=Карта Цесиса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 7yqhb7hssr55jxt3exc351g5md9qkt3 3655104 3655101 2026-09-15T17:22:43Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ толықтыру 3655104 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> Цесис қаласында қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Қысы салқын (орташа температурасы -3°C), жазы тым ыстық емес (орташа көрсеткіші шамамен +20°C) болады. == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-cesis.htm|title=Карта Цесиса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] dzm3t0s22jyj19bz8jhkibujt6iz99k 3655107 3655104 2026-09-15T17:24:49Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3655107 wikitext text/x-wiki '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> Цесис қаласында қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Қысы салқын (орташа температурасы -3°C), жазы тым ыстық емес (орташа көрсеткіші шамамен +20°C) болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesis_lc4413|title=Европа > Латвия > Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-cesis.htm|title=Карта Цесиса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 1l95kca2nojsz3an9a3ggvxitczhy3t 3655108 3655107 2026-09-15T17:25:35Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3655108 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lv|Cēsis}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> Цесис қаласында қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Қысы салқын (орташа температурасы -3°C), жазы тым ыстық емес (орташа көрсеткіші шамамен +20°C) болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesis_lc4413|title=Европа > Латвия > Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-cesis.htm|title=Карта Цесиса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] j9emu7j81ojluu3p3m6ejio8p3sdq31 3655110 3655108 2026-09-15T17:27:55Z Мағыпар 100137 дереккөз 3655110 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Цесис |шынайы атауы = {{lang-lv|Cēsis}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> Цесис қаласында қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Қысы салқын (орташа температурасы -3°C), жазы тым ыстық емес (орташа көрсеткіші шамамен +20°C) болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesis_lc4413|title=Европа > Латвия > Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-cesis.htm|title=Карта Цесиса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6ubcoopbb3r208pyi8xuum6bgtcac8l 3655111 3655110 2026-09-15T17:29:00Z Мағыпар 100137 үлгі 3655111 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Цесис |шынайы атауы = {{lang-lv|Cēsis}} |сурет = Skats no Vidzemes koncertzāle Cēsis jumta - panoramio (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> Цесис қаласында қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Қысы салқын (орташа температурасы -3°C), жазы тым ыстық емес (орташа көрсеткіші шамамен +20°C) болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesis_lc4413|title=Европа > Латвия > Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-cesis.htm|title=Карта Цесиса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] b8bscmoaoor70f1tr60cqcbttimit5q 3655113 3655111 2026-09-15T17:29:24Z Мағыпар 100137 үлгі 3655113 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Цесис |шынайы атауы = {{lang-lv|Cēsis}} |сурет = Skats no Vidzemes koncertzāle Cēsis jumta - panoramio (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Cesis flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> Цесис қаласында қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Қысы салқын (орташа температурасы -3°C), жазы тым ыстық емес (орташа көрсеткіші шамамен +20°C) болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesis_lc4413|title=Европа > Латвия > Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-cesis.htm|title=Карта Цесиса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 5x8nq6rv224pgsrm4hgxhsycbvxkyeu 3655114 3655113 2026-09-15T17:29:54Z Мағыпар 100137 үлгі 3655114 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Цесис |шынайы атауы = {{lang-lv|Cēsis}} |сурет = Skats no Vidzemes koncertzāle Cēsis jumta - panoramio (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Cesis COA.svg |ту = Cesis flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> Цесис қаласында қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Қысы салқын (орташа температурасы -3°C), жазы тым ыстық емес (орташа көрсеткіші шамамен +20°C) болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesis_lc4413|title=Европа > Латвия > Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-cesis.htm|title=Карта Цесиса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 33hginirk6unybcngp7pne2q0ygbotw 3655116 3655114 2026-09-15T17:31:21Z Мағыпар 100137 үлгі 3655116 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Цесис |шынайы атауы = {{lang-lv|Cēsis}} |сурет = Skats no Vidzemes koncertzāle Cēsis jumta - panoramio (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Cesis COA.svg |ту = Cesis flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =18 |lat_sec =47 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =16 |lon_sec =29 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> Цесис қаласында қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Қысы салқын (орташа температурасы -3°C), жазы тым ыстық емес (орташа көрсеткіші шамамен +20°C) болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesis_lc4413|title=Европа > Латвия > Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-cesis.htm|title=Карта Цесиса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 2ueijcg3l6ok00fzr4fwtfg7yncffpb 3655118 3655116 2026-09-15T17:33:41Z Мағыпар 100137 үлгі 3655118 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Цесис |шынайы атауы = {{lang-lv|Cēsis}} |сурет = Skats no Vidzemes koncertzāle Cēsis jumta - panoramio (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Cesis COA.svg |ту = Cesis flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =18 |lat_sec =47 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =16 |lon_sec =29 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Cēsis |сайты = |сайт тілі = }} '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> Цесис қаласында қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Қысы салқын (орташа температурасы -3°C), жазы тым ыстық емес (орташа көрсеткіші шамамен +20°C) болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesis_lc4413|title=Европа > Латвия > Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-cesis.htm|title=Карта Цесиса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 9qqhmrpwyxndbfblzhzsk1n1158jni9 3655119 3655118 2026-09-15T17:34:31Z Мағыпар 100137 үлгі 3655119 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Цесис |шынайы атауы = {{lang-lv|Cēsis}} |сурет = Skats no Vidzemes koncertzāle Cēsis jumta - panoramio (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Cesis COA.svg |ту = Cesis flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =18 |lat_sec =47 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =16 |lon_sec =29 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Цесис аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Cēsis |сайты = |сайт тілі = }} '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> Цесис қаласында қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Қысы салқын (орташа температурасы -3°C), жазы тым ыстық емес (орташа көрсеткіші шамамен +20°C) болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesis_lc4413|title=Европа > Латвия > Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-cesis.htm|title=Карта Цесиса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] fm3nbaj57gax1f91ahrgamt1aiepmcs 3655121 3655119 2026-09-15T17:36:38Z Мағыпар 100137 үлгі 3655121 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Цесис |шынайы атауы = {{lang-lv|Cēsis}} |сурет = Skats no Vidzemes koncertzāle Cēsis jumta - panoramio (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Cesis COA.svg |ту = Cesis flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =18 |lat_sec =47 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =16 |lon_sec =29 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Цесис аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-4101 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Cēsis |сайты = |сайт тілі = }} '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> Цесис қаласында қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Қысы салқын (орташа температурасы -3°C), жазы тым ыстық емес (орташа көрсеткіші шамамен +20°C) болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesis_lc4413|title=Европа > Латвия > Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-cesis.htm|title=Карта Цесиса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 5ll1jnrgtvramdnxt6vo24qur7asge5 3655123 3655121 2026-09-15T17:37:15Z Мағыпар 100137 үлгі 3655123 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Цесис |шынайы атауы = {{lang-lv|Cēsis}} |сурет = Skats no Vidzemes koncertzāle Cēsis jumta - panoramio (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Cesis COA.svg |ту = Cesis flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =18 |lat_sec =47 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =16 |lon_sec =29 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Цесис аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 15 390 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-4101 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Cēsis |сайты = |сайт тілі = }} '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> Цесис қаласында қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Қысы салқын (орташа температурасы -3°C), жазы тым ыстық емес (орташа көрсеткіші шамамен +20°C) болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesis_lc4413|title=Европа > Латвия > Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-cesis.htm|title=Карта Цесиса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] ptk5fxt33u87n3hkmh7nwgxoofi4sni 3655124 3655123 2026-09-15T17:38:06Z Мағыпар 100137 үлгі 3655124 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Цесис |шынайы атауы = {{lang-lv|Cēsis}} |сурет = Skats no Vidzemes koncertzāle Cēsis jumta - panoramio (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Cesis COA.svg |ту = Cesis flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =18 |lat_sec =47 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =16 |lon_sec =29 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Цесис аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1206 |алғашқы дерек = 1206 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1326 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 15 390 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-4101 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Cēsis |сайты = |сайт тілі = }} '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> Цесис қаласында қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Қысы салқын (орташа температурасы -3°C), жазы тым ыстық емес (орташа көрсеткіші шамамен +20°C) болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesis_lc4413|title=Европа > Латвия > Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-cesis.htm|title=Карта Цесиса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] b2vq5ch2or2iqi07ppc2wkfue5l36v8 3655126 3655124 2026-09-15T17:39:35Z Мағыпар 100137 үлгі 3655126 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Цесис |шынайы атауы = {{lang-lv|Cēsis}} |сурет = Skats no Vidzemes koncertzāle Cēsis jumta - panoramio (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Cesis COA.svg |ту = Cesis flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =18 |lat_sec =47 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =16 |lon_sec =29 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Цесис аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1206 |алғашқы дерек = 1206 |бұрынғы атаулары = 1917 жылға дейін — Венден<br />1941 жылға дейін — Цесис<br />1944 жылға дейін — Венден |статус алуы = 1326 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 15 390 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-4101 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Cēsis |сайты = |сайт тілі = }} '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> Цесис қаласында қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Қысы салқын (орташа температурасы -3°C), жазы тым ыстық емес (орташа көрсеткіші шамамен +20°C) болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesis_lc4413|title=Европа > Латвия > Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-cesis.htm|title=Карта Цесиса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] nxckvm4jz23jkmw4nkwsosmqdibsjum 3655128 3655126 2026-09-15T17:42:05Z Мағыпар 100137 үлгі 3655128 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Цесис |шынайы атауы = {{lang-lv|Cēsis}} |сурет = Skats no Vidzemes koncertzāle Cēsis jumta - panoramio (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Cesis COA.svg |ту = Cesis flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =18 |lat_sec =47 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =16 |lon_sec =29 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Цесис аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1206 |алғашқы дерек = 1206 |бұрынғы атаулары = 1917 жылға дейін — Венден<br />1941 жылға дейін — Цесис<br />1944 жылға дейін — Венден |статус алуы = 1326 |жер аумағы = 19,28 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 119 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 15 390 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 762 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-4101 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Cēsis |сайты = |сайт тілі = }} '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> Цесис қаласында қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Қысы салқын (орташа температурасы -3°C), жазы тым ыстық емес (орташа көрсеткіші шамамен +20°C) болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesis_lc4413|title=Европа > Латвия > Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-cesis.htm|title=Карта Цесиса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] bredd64cbbqfl7w1r9599axkcp6zibc 3655131 3655128 2026-09-15T17:45:30Z Мағыпар 100137 толықтыру 3655131 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Цесис |шынайы атауы = {{lang-lv|Cēsis}} |сурет = Skats no Vidzemes koncertzāle Cēsis jumta - panoramio (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Cesis COA.svg |ту = Cesis flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =18 |lat_sec =47 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =16 |lon_sec =29 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Цесис аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1206 |алғашқы дерек = 1206 |бұрынғы атаулары = 1917 жылға дейін — Венден<br />1941 жылға дейін — Цесис<br />1944 жылға дейін — Венден |статус алуы = 1326 |жер аумағы = 19,28 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 119 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 15 390 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 762 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-4101 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Cēsis |сайты = |сайт тілі = }} '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> Цесис қаласында қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Қысы салқын (орташа температурасы -3°C), жазы тым ыстық емес (орташа көрсеткіші шамамен +20°C) болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesis_lc4413|title=Европа > Латвия > Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-cesis.htm|title=Карта Цесиса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Cesis Burgruine1.jpg|Цесис қамалының қирандылары </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 9pj4jha8w7n5jfy71j24nv33filv2yj 3655133 3655131 2026-09-15T17:46:43Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3655133 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Цесис |шынайы атауы = {{lang-lv|Cēsis}} |сурет = Skats no Vidzemes koncertzāle Cēsis jumta - panoramio (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Cesis COA.svg |ту = Cesis flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =18 |lat_sec =47 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =16 |lon_sec =29 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Цесис аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1206 |алғашқы дерек = 1206 |бұрынғы атаулары = 1917 жылға дейін — Венден<br />1941 жылға дейін — Цесис<br />1944 жылға дейін — Венден |статус алуы = 1326 |жер аумағы = 19,28 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 119 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 15 390 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 762 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-4101 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Cēsis |сайты = |сайт тілі = }} '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> Цесис қаласында қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Қысы салқын (орташа температурасы -3°C), жазы тым ыстық емес (орташа көрсеткіші шамамен +20°C) болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesis_lc4413|title=Европа > Латвия > Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-cesis.htm|title=Карта Цесиса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Cesis Burgruine1.jpg|Цесис қамалының қирандылары Cēsis naktī. No Vidzemes koncertzāle Cēsis jumta. Cesis at night - panoramio.jpg|Түнгі қала </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 7xainet3eq4qrdz8r56vbvzk1ktjbeg 3655137 3655133 2026-09-15T17:47:44Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3655137 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Цесис |шынайы атауы = {{lang-lv|Cēsis}} |сурет = Skats no Vidzemes koncertzāle Cēsis jumta - panoramio (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Cesis COA.svg |ту = Cesis flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =18 |lat_sec =47 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =16 |lon_sec =29 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Цесис аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1206 |алғашқы дерек = 1206 |бұрынғы атаулары = 1917 жылға дейін — Венден<br />1941 жылға дейін — Цесис<br />1944 жылға дейін — Венден |статус алуы = 1326 |жер аумағы = 19,28 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 119 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 15 390 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 762 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-4101 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Cēsis |сайты = |сайт тілі = }} '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> Цесис қаласында қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Қысы салқын (орташа температурасы -3°C), жазы тым ыстық емес (орташа көрсеткіші шамамен +20°C) болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesis_lc4413|title=Европа > Латвия > Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-cesis.htm|title=Карта Цесиса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Cesis Burgruine1.jpg|Цесис қамалының қирандылары Cēsis naktī. No Vidzemes koncertzāle Cēsis jumta. Cesis at night - panoramio.jpg|Түнгі қала Christ Transfiguration Orthodox Church at Cesis.jpg|Православ шіркеуі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 8zpxc2ivbk5ct5nszdc3mtrir2tmj7d 3655141 3655137 2026-09-15T17:49:03Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ үлгі 3655141 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Цесис |шынайы атауы = {{lang-lv|Cēsis}} |сурет = Skats no Vidzemes koncertzāle Cēsis jumta - panoramio (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Cesis COA.svg |ту = Cesis flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =18 |lat_sec =47 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =16 |lon_sec =29 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Цесис аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1206 |алғашқы дерек = 1206 |бұрынғы атаулары = 1917 жылға дейін — Венден<br />1941 жылға дейін — Цесис<br />1944 жылға дейін — Венден |статус алуы = 1326 |жер аумағы = 19,28 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 119 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 15 390 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 762 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-4101 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Cēsis |сайты = |сайт тілі = }} '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> Цесис қаласында қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Қысы салқын (орташа температурасы -3°C), жазы тым ыстық емес (орташа көрсеткіші шамамен +20°C) болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesis_lc4413|title=Европа > Латвия > Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-cesis.htm|title=Карта Цесиса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Cesis Burgruine1.jpg|Цесис қамалының қирандылары Cēsis naktī. No Vidzemes koncertzāle Cēsis jumta. Cesis at night - panoramio.jpg|Түнгі қала Christ Transfiguration Orthodox Church at Cesis.jpg|Православ шіркеуі Cēsis Jaani kirik 02.JPG|Лютеран шіркеуі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] gll502v9kv7dlkm1nlgr8mzb1dyxses 3655142 3655141 2026-09-15T17:49:40Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ 3655142 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Цесис |шынайы атауы = {{lang-lv|Cēsis}} |сурет = Skats no Vidzemes koncertzāle Cēsis jumta - panoramio (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Cesis COA.svg |ту = Cesis flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =18 |lat_sec =47 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =16 |lon_sec =29 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Цесис аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1206 |алғашқы дерек = 1206 |бұрынғы атаулары = 1917 жылға дейін — Венден<br />1941 жылға дейін — Цесис<br />1944 жылға дейін — Венден |статус алуы = 1326 |жер аумағы = 19,28 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 119 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 15 390 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 762 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-4101 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Cēsis |сайты = |сайт тілі = }} '''Цесис''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Цесис аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылы Цесис қаласының халқы 15 390 адамды құрады. Цесис — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 13-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-cesis-11447.html|title=Население Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Цесис — Видзема тарихи аймағында, Гауя өзенінің бойында, [[Рига]]дан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cecis/|title=Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> Цесис қаласында қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Қысы салқын (орташа температурасы -3°C), жазы тым ыстық емес (орташа көрсеткіші шамамен +20°C) болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesis_lc4413|title=Европа > Латвия > Цесис|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала 1206 жылы құрылған. XIII ғасырдың басында Венден қамалы Ливон орденінің бас штабы қызметін атқарды және онда орден магистрлері тұрды. Қамал өз атауын бұл аймақты бұрын мекендеген лив немесе батыс славян текті халық — вендтерден алған.<br /> 1221 жылы орыс дереккөздерінде бұл қамал «Кесь» деген атаумен аталды. Орта ғасырларда қала Ганзей одағының құрамына кірген. Ливон орденін басқаратын орден кеңесі осында жыл сайын бас қосып отырған. Орденнің көптеген Ұлы магистрлері XIII ғасырда салынған Әулие Иоанн шіркеуінде жерленген. Қамал XIII ғасырда қатты зақымданғанымен, кейіннен қалпына келтірілді. Қамал салынғаннан кейін Венден қаласы (қазіргі Цесис) көп ұзамай ірге көтерді. Ол сол кездегі жергілікті тұрғындар тарапынан қудалауға ұшыраған христиандарға, сондай-ақ христиан дінін қабылдағаннан кейін Виндав өзенінің бойынан осы аймаққа қоныс аударған вендтерге пана болды. Венден қаласы 1218 және 1221 жылдары орыстардың қоршауына түсті. Магистр Плеттенбергтің билігі кезінде Венден елдің басты қаласы қызметін атқарды. XV ғасырда қала шетелдік мемлекеттермен табысты сауда жүргізді, 1471 жылы орыс көпестері қала аумағында өз қоймаларын ашты. Цесистің ескі бөлігіндегі тарихи көшелер орта ғасырларда қалыптасқан бастапқы жоспарлануын сақтап қалған. Мұнда дәстүрлі қызыл черепицалы шатырлары, қалпына келтірілген қасбеттері және жақсы күтілген қоршалған аулалары бар көптеген ескі ғимараттар орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1841-Cesis.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қазіргі таңда Цесис экономикасында шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік басым рөл атқарады, дегенмен қаладағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын — «Cēsu alus» болып табылады. Туризм — Цесис экономикасының маңызды салаларының бірі. Жазда туристерді табиғи көріністер мен өнер шаралары, ал қыста шаңғы курорты қабылдайды. Цесис қаласы Рига, Валмиера, Лимбажи және Мадона бағыттарына апаратын аймақтық жолдар арқылы елдің жол желісімен байланысқан. A2 тас жолы қаладан шамамен 9 км, ал A3 тас жолы шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Цесис стансасы Рига–Валга теміржол желісінде орналасқан, ал аймақтық автобус қатынасын CATA компаниясы қамтамасыз етеді. Қаладағы білім беру мекемелерінің қатарына Цесис мемлекеттік гимназиясы, Драудзига Айцинаджумы атындағы мемлекеттік гимназиясы, Альфредс Калниньш атындағы Цесис музыкалық орта мектебі және Видземе технология және дизайн мектебі кіреді. Қалада Рига техникалық университеті мен Латвия университетінің оқу орталықтары мен филиалдары жұмыс істейді. == Көрікті орындары == *'''Цесис қамалы''' — Цесис қаласының тарихи орталығында орналасқан ортағасырлық қамал. XIII ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қазіргі уақытта мәдени-тарихи мұражай қызметін атқарады. Қамалдан қала мен оның төңірегінің көрінісін тамашалауға болады. *'''Әулие Иоанн шіркеуі''' — Цесис қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық шіркеу. XIII ғасырда салынған бұл ғимарат өзінің готикалық сәулетімен танымал. Шіркеу — қаланың ең маңызды көрікті жерлерінің бірі және туристер жиі келетін орын. *'''Ортағасырлық қамал саябағы''' — Цесис қамалының жанында орналасқан әдемі саябақ. Ол өзінің көрікті бақтарымен, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарымен, сондай-ақ қамал мен қаланың көркем көріністерімен танымал. *'''Тарих және өнер мұражайы''' — қаланың мәдени және тарихи мұрасын көрсететін танымал мұражай. Онда қала тарихына қатысты артефактілердің, картиналардың, мүсіндердің және басқа да заттардың кең коллекциясы бар. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Цесис маңында орналасқан әдемі табиғи қорық. Бұл Латвиядағы ең үлкен ұлттық саябақ, көркем жаяу жүру жолдарымен, жабайы табиғатымен және таңғажайып ландшафттарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-cesis.htm|title=Карта Цесиса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Cesis Burgruine1.jpg|Цесис қамалының қирандылары Cēsis naktī. No Vidzemes koncertzāle Cēsis jumta. Cesis at night - panoramio.jpg|Түнгі қала Christ Transfiguration Orthodox Church at Cesis.jpg|Православ шіркеуі Cēsise Jaani kirik 02.JPG|Лютеран шіркеуі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6n3msg63jynp34umcbp3k3vmu3ylqap 3 786580 3655004 2026-09-15T14:45:10Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3655004 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Serik Gallam}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 19:45, 2026 ж. қыркүйектің 15 (+05) g698xb72eqrzogp4lqk2az3p4z4xqd0 0 786581 3655023 2026-09-15T15:10:24Z Nurkhan 13652 «[[:ru:Special:Redirect/revision/153193140|Хевеши, Дьёрдь де]]» бетінен аударылып түзілді 3655023 wikitext text/x-wiki '''Дьордь де Хевеши''' (сонымен қатар '''Георг Чарльз де Хевеши''' немесе '''Георг Карл фон Хевеши''' {{Lang-hu|{{Hungarianname|Hevesy György}}}} ''<span lang="hu" style="font-style:italic;">Hevesy György</span>'', {{lang-de|Georg Karl von Hevesy}}; [[1 тамыз]] [[1885]], [[Будапешт]] — [[5 шілде]] [[1966]], [[Фрайбург]]) — венгр химик. Химия бойынша [[Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығының]] лауреаты (1943), газды ашушылардың бірі. [[Мажарстан ғылым академиясы|Венгрия Ғылым академиясының]] құрметті академигі, Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі (1939), «Леополдина» неміс жаратылыстану ғылымдары академиясының (1960)<ref>[https://www.leopoldina.org/mitgliederverzeichnis/mitglieder/member/Member/show/georg-von-hevesy/ Georg von Hevesy] {{Wayback|url=https://www.leopoldina.org/mitgliederverzeichnis/mitglieder/member/Member/show/georg-von-hevesy/|date=20191223164327}}{{In lang|de}}</ref>, Папа Ғылым академиясының (1961)<ref>[http://www.pas.va/content/accademia/en/academicians/deceased/de_hevesy.html George Charles de Hevesy] {{Wayback|url=http://www.pas.va/content/accademia/en/academicians/deceased/de_hevesy.html|date=20200105110645}}{{In lang|en}}</ref>. == Өмірбаян == Ол [[Католицизм|католицизмді]] қабылдаған бай [[Еврейлер|еврей]] отбасында дүниеге келген. [[1908 жыл|1908 жылы]] [[Будапешт университеті|Будапешт университетін]] бітірді. Университет профессоры: * [[Будапешт университеті]] ([[1918 жыл|1918]]) * Копенгаген университеті ([[1920]]—[[1926]], [[1934]]—[[1943]]) * Фрайбург университеті ([[1926]]–[[1934]]) * Стокгольм университеті ([[1943 жыл|1943]]). [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде ол Копенгагендегі Нильс Бор институтында ғылыми қызметкер болды. 1940 жылдың сәуірінде неміс әскерлері Данияға кіріп, астананы басып алғанда, де Хевеши неміс физиктері [[Макс фон Лауэ]] мен [[Джеймс Франк|Джеймс Франктың]] алтын [[Нобель сыйлығы|Нобель медальдарын]] басқыншылардан жасыру үшін оларды су астындағы судағы сумен жабдықтау саласындағы жұмыстарында таратып жіберді. Фон Лауэ мен Франк Германиядағы ұлттық социализмге қарсы болды және Германияда [[Кәмпескелеу|тәркіленуіне]] жол бермеу үшін медальдарын [[Нильс Бор|Нильс Борға]] сеніп тапсырды, онда ұлттық социалистік қарсыласы Карл фон Осецкий 1935 жылы [[Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығы|Нобель бейбітшілік сыйлығын]] жеңіп алғаннан кейін Нобель медалін қабылдауға және тағуға тыйым салынды. Соғыстан кейін де Хевеши ерітіндіден алтын алып, оны [[Швед корольдық ғылым академиясы|Швеция Корольдік Ғылым академиясына]] сыйға тартты, ал академия Лауэ мен Франк үшін жаңа медальдар жасады<ref>[http://nobelprize.org/nobel_prizes/medals/ Nobelprize.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027074506/http://nobelprize.org/nobel_prizes/medals/|date=2007-10-27}}</ref>. == Радиоизотоптардың алғашқы қолданылуы == [[1911 жыл|1911 жылы]] [[Манчестер|Манчестерде]] радиоактивті материалдармен жұмыс істеген Хевеши есімді жас студент кедейшілікке байланысты жатақханада тұрды. Уақыт өте келе Хевеши жатақхана асханасы тамақ дайындау үшін желмеген, кейде дәмі жағынан ескірген қалдықтарды пайдаланып жатыр деп күдіктене бастады. Гипотезасын тексеру үшін ол желмеген тағамға аз мөлшерде радиоактивті материал қосты. Бірнеше күннен кейін, ұқсас тағам берілгенде, ол сынама алып, қарапайым электроскопты пайдаланып, қорқынышын растады: тағам радиоактивті болды. Бұл күлкілі оқиға ғалымның зерттеушілік сипатының мысалы ретінде жиі қолданылады, бірақ Хевеши химиялық процестерді зерттеу үшін индикатор атомдарын пайдаланып, бұл салада да маңызды жұмыстармен айналысты . == Негізгі жұмыстар == * [[1913 жыл|1913]] — Фридрих Панетпен бірлесіп биологиялық зерттеулерде қолданылатын изотоптық индикаторлар (белгіленген атомдар) әдісі ұсынылды. * [[1922 жыл|1922]] — Дирк Костермен бірлесіп [[Гафний|гафнийдің]] ашылуы * [[1936 жыл|1936]] — венгр химигі [[Г. Леви|Г.М.]] [[Г. Леви|Левимен]] бірлесіп активациялық талдаудың алғашқы қолданылуы. == Еңбекті мойындау == [[Файл:Georg_und_Pia_von_Hevesy_Stolpersteine.jpg|нобай| [[Фрайбург-им-Брайсгау|Фрайбург-им-Брайсгаудағы]] Джордж бен Пья де Хевешидің кедергілері]] * Химия бойынша [[Нобель сыйлығы]] ([[1943 жыл|1943]]) — «химиялық процестерді зерттеуде изотоптарды индикатор ретінде пайдалану бойынша жұмыстары үшін» * Копли медалі (1949) * Фарадей дәрісі (1950) * Котениус медалі (1959) * «Бейбіт атом үшін» сыйлығы ([[1959 жыл|1959]]). == Есте сақтау == 2009 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] [[Ай (серік)|Айдың]] солтүстік полярлық аймағындағы кратерге Хевешидің есімін берді<ref>{{Cite web|title=Planetary Names: Crater, craters: Hevesy on Moon|url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/14531?__fsk=-917763979|work=planetarynames.wr.usgs.gov|accessdate=2020-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171115143900/https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/14531?__fsk=-917763979|archivedate=2017-11-15}}</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1943/hevesy/ Нобель комитетінің сайтындағы ақпарат]{{In lang|en}} [[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Папа ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Леополдина мүшелері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Гейдельберг ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Копли медалінің иегерлері]] [[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Будапешт университеті түлектері]] [[Санат:Копенгаген университеті оқытушылары]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] 113fq80doulglqd73o8ftbdd8li5l0y 3655035 3655023 2026-09-15T15:26:30Z Nurkhan 13652 3655035 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Дьердь де Хевеши |Шынайы есімі = {{Lang-hu|Hevesy György}} ''<span lang="hu" style="font-style:italic;">Hevesy György</span>'', {{lang-de|Georg Karl von Hevesy}} |Суреті = George_de_Hevesy.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1.8.1885 |Туған жері = {{Туғанжері|Будапешт|Будапештте}}, [[Венгрия Корольдігі]], [[Аустрия]] |Қайтыс болған күні = 5.7.1966 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Фрайбург-им-Брейсгау|Фрайбург-им-Брейсгауда}}, [[ГФР]] |Азаматтығы = {{байрақ|Венгрия}}<br>{{байрақ|Швеция|1971}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[биохимия]], [[органическая химия]] |Жұмыс орны = [[Фрайбург университеті]]<br> [[Будапешт университеті]]<br> [[Цюрих Швейцария жоғарғы техникалық мектебі|Цюрих ЖТМ]]<br> [[Нильс Бор институты]]<br> [[Манчестер университеті]]<br> [[Копенгаген университеті]]<br> [[Стокгольм университеті]] |Ғылыми атағы = [[химик]], [[университет оқытушысы]] |Альма-матер = [[Фрайбург университеті]] (1908)<br> [[Будапешт университеті]] (1904)<br> [[Берлин техникалық университеті]] (1900-е)<br> [[Пиарист гимназиясы]] (1903) |Ғылыми дәрежесі = [[профессор]] |Ғылыми жетекшісі = [[Франц Химстедт]] және [[Георг Мейер]] |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1943 жыл ғылымда|1943]])<br> [[«Pour le Measure» (азаматтық тап)]] |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Дьордь де Хевеши''' (сонымен қатар '''Георг Чарльз де Хевеши''' немесе '''Георг Карл фон Хевеши''' {{Lang-hu|Hevesy György}} ''<span lang="hu" style="font-style:italic;">Hevesy György</span>'', {{lang-de|Georg Karl von Hevesy}}; [[1 тамыз]] [[1885]], [[Будапешт]] — [[5 шілде]] [[1966]], [[Фрайбург]]) — венгр химик. Химия бойынша [[Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығының]] лауреаты (1943), газды ашушылардың бірі. [[Мажарстан ғылым академиясы|Венгрия Ғылым академиясының]] құрметті академигі, Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі (1939), «Леополдина» неміс жаратылыстану ғылымдары академиясының (1960)<ref>[https://www.leopoldina.org/mitgliederverzeichnis/mitglieder/member/Member/show/georg-von-hevesy/ Georg von Hevesy] {{Wayback|url=https://www.leopoldina.org/mitgliederverzeichnis/mitglieder/member/Member/show/georg-von-hevesy/|date=20191223164327}}{{In lang|de}}</ref>, Папа Ғылым академиясының (1961)<ref>[http://www.pas.va/content/accademia/en/academicians/deceased/de_hevesy.html George Charles de Hevesy] {{Wayback|url=http://www.pas.va/content/accademia/en/academicians/deceased/de_hevesy.html|date=20200105110645}}{{In lang|en}}</ref>. == Өмірбаян == Ол [[Католицизм|католицизмді]] қабылдаған бай [[Еврейлер|еврей]] отбасында дүниеге келген. [[1908 жыл|1908 жылы]] [[Будапешт университеті|Будапешт университетін]] бітірді. Университет профессоры: * [[Будапешт университеті]] ([[1918 жыл|1918]]) * Копенгаген университеті ([[1920]]—[[1926]], [[1934]]—[[1943]]) * Фрайбург университеті ([[1926]]–[[1934]]) * Стокгольм университеті ([[1943 жыл|1943]]). [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде ол Копенгагендегі Нильс Бор институтында ғылыми қызметкер болды. 1940 жылдың сәуірінде неміс әскерлері Данияға кіріп, астананы басып алғанда, де Хевеши неміс физиктері [[Макс фон Лауэ]] мен [[Джеймс Франк|Джеймс Франктың]] алтын [[Нобель сыйлығы|Нобель медальдарын]] басқыншылардан жасыру үшін оларды су астындағы судағы сумен жабдықтау саласындағы жұмыстарында таратып жіберді. Фон Лауэ мен Франк Германиядағы ұлттық социализмге қарсы болды және Германияда [[Кәмпескелеу|тәркіленуіне]] жол бермеу үшін медальдарын [[Нильс Бор|Нильс Борға]] сеніп тапсырды, онда ұлттық социалистік қарсыласы Карл фон Осецкий 1935 жылы [[Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығы|Нобель бейбітшілік сыйлығын]] жеңіп алғаннан кейін Нобель медалін қабылдауға және тағуға тыйым салынды. Соғыстан кейін де Хевеши ерітіндіден алтын алып, оны [[Швед корольдық ғылым академиясы|Швеция Корольдік Ғылым академиясына]] сыйға тартты, ал академия Лауэ мен Франк үшін жаңа медальдар жасады<ref>[http://nobelprize.org/nobel_prizes/medals/ Nobelprize.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027074506/http://nobelprize.org/nobel_prizes/medals/|date=2007-10-27}}</ref>. == Радиоизотоптардың алғашқы қолданылуы == [[1911 жыл|1911 жылы]] [[Манчестер|Манчестерде]] радиоактивті материалдармен жұмыс істеген Хевеши есімді жас студент кедейшілікке байланысты жатақханада тұрды. Уақыт өте келе Хевеши жатақхана асханасы тамақ дайындау үшін желмеген, кейде дәмі жағынан ескірген қалдықтарды пайдаланып жатыр деп күдіктене бастады. Гипотезасын тексеру үшін ол желмеген тағамға аз мөлшерде радиоактивті материал қосты. Бірнеше күннен кейін, ұқсас тағам берілгенде, ол сынама алып, қарапайым электроскопты пайдаланып, қорқынышын растады: тағам радиоактивті болды. Бұл күлкілі оқиға ғалымның зерттеушілік сипатының мысалы ретінде жиі қолданылады, бірақ Хевеши химиялық процестерді зерттеу үшін индикатор атомдарын пайдаланып, бұл салада да маңызды жұмыстармен айналысты . == Негізгі жұмыстар == * [[1913 жыл|1913]] — Фридрих Панетпен бірлесіп биологиялық зерттеулерде қолданылатын изотоптық индикаторлар (белгіленген атомдар) әдісі ұсынылды. * [[1922 жыл|1922]] — Дирк Костермен бірлесіп [[Гафний|гафнийдің]] ашылуы * [[1936 жыл|1936]] — венгр химигі [[Г. Леви|Г.М.]] [[Г. Леви|Левимен]] бірлесіп активациялық талдаудың алғашқы қолданылуы. == Еңбекті мойындау == [[Файл:Georg_und_Pia_von_Hevesy_Stolpersteine.jpg|нобай| [[Фрайбург-им-Брайсгау|Фрайбург-им-Брайсгаудағы]] Джордж бен Пья де Хевешидің кедергілері]] * Химия бойынша [[Нобель сыйлығы]] ([[1943 жыл|1943]]) — «химиялық процестерді зерттеуде изотоптарды индикатор ретінде пайдалану бойынша жұмыстары үшін» * Копли медалі (1949) * Фарадей дәрісі (1950) * Котениус медалі (1959) * «Бейбіт атом үшін» сыйлығы ([[1959 жыл|1959]]). == Есте сақтау == 2009 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] [[Ай (серік)|Айдың]] солтүстік полярлық аймағындағы кратерге Хевешидің есімін берді<ref>{{Cite web|title=Planetary Names: Crater, craters: Hevesy on Moon|url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/14531?__fsk=-917763979|work=planetarynames.wr.usgs.gov|accessdate=2020-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171115143900/https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/14531?__fsk=-917763979|archivedate=2017-11-15}}</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1943/hevesy/ Нобель комитетінің сайтындағы ақпарат]{{In lang|en}} [[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Папа ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Леополдина мүшелері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Гейдельберг ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Копли медалінің иегерлері]] [[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Будапешт университеті түлектері]] [[Санат:Копенгаген университеті оқытушылары]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] 0vluhaj88f7w5vlt16fqxr2rknntb7p 14 786582 3655050 2026-09-15T15:34:24Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: [[Санат:Жылдар бойынша мультфильмдер]] [[Санат:2024 жылғы фильмдер]] 3655050 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жылдар бойынша мультфильмдер]] [[Санат:2024 жылғы фильмдер]] noa9yna83q4smh0gerf3bkdj0bul59x 14 786583 3655051 2026-09-15T15:35:09Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: [[Санат:Жылдар бойынша мультфильмдер]] [[Санат:2008 жылғы фильмдер]] 3655051 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жылдар бойынша мультфильмдер]] [[Санат:2008 жылғы фильмдер]] 7tseljoftbheco9rm77pene5zg80rpc 14 786584 3655055 2026-09-15T15:36:13Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: [[Санат:Жылдар бойынша мультфильмдер]] [[Санат:2005 жылғы фильмдер]] 3655055 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жылдар бойынша мультфильмдер]] [[Санат:2005 жылғы фильмдер]] 9bmvvi7zt8il2up8vg8wi4nagm18jmt 14 786585 3655059 2026-09-15T15:37:17Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: [[Санат:Жылдар бойынша мультфильмдер]] [[Санат:1989 жылғы фильмдер]] 3655059 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жылдар бойынша мультфильмдер]] [[Санат:1989 жылғы фильмдер]] nvfdvmopwukbzje7dg5l1262pbxs77f 3 786586 3655070 2026-09-15T16:41:02Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3655070 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Perikowa}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 21:41, 2026 ж. қыркүйектің 15 (+05) jtns6saokunhp99vjzu6e2mevklg8c7 3 786587 3655087 2026-09-15T16:56:31Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3655087 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Вмуд}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 21:56, 2026 ж. қыркүйектің 15 (+05) 47gzmue6aqayr4m85tbpttjja8jrie6 0 786588 3655151 2026-09-15T17:59:47Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Мультфильм |Атауы = Айға серуендеу |Шынайы атауы = A Grand Day Out |Сурет = Wallace & Gromit in A Grand Day Out.jpg |Ені = |Сурет тақырыбы = |Түрі = [[ермексаз]]ды анимация |Жанры = комедия, отбасылық, шытырман оқиғалы |Приквелі = |Сиквелі = Б... 3655151 wikitext text/x-wiki {{Мультфильм |Атауы = Айға серуендеу |Шынайы атауы = A Grand Day Out |Сурет = Wallace & Gromit in A Grand Day Out.jpg |Ені = |Сурет тақырыбы = |Түрі = [[ермексаз]]ды анимация |Жанры = комедия, отбасылық, шытырман оқиғалы |Приквелі = |Сиквелі = [[Бұрыс шалбар]] |Режиссёрлері = [[Ник Парк]] |Продюсерлері = Роб Коупланд |Сценарийдің авторлары = Ник Парк, Стив Раштон |Қоюшы суретшілер = |Дыбыстағандар = |Композиторы = Джулиан Нотт |Аниматорлары = |Операторы = Ник Парк |Студия = National Film and Television School, Aardman Animations |Мемлекет = {{GBR}} |Дистрибьюторы = |Тілі = [[ағылшын тілі]] |Ұзақтығы = 24 минут |Премьера = [[4 қараша]] [[1989 жыл]] |Бюджеті = [[Фунт стерлинг|£]] 11 000 |Түсім = £ 80 758 |imdb_id = 0104361 |bcdb_link = |allrovi = |rottentomatoes = |Сайты = |Commons = }} '''«Айға серуендеу»''' — [[Ұлыбритания|британиялық]] мультипликатор [[Ник Парк]] шығарған [[мультфильм]]. Ол 1989 жылы шықты және [[Уоллес пен Громит]] туралы франшизадағы алғашқы туынды болды. Уоллес — ірімшікті өте жақсы көретін ақкөңіл өнертапқыш, жасыл свитер мен қоңыр шалбармен жүреді. Громит — оның өте ақылды иті, хат таниды, бірақ сөйлемейді. Олар шай ішіп тұрып, крекерлермен бірге жейтін үйреншікті ірімшіктің бітіп қалғанын көреді. Көңілдері түскен олар Айға сапар жасауға белдерін буады, себебі Айдың ірімшіктен жасалғаны оларға белгілі. Зымыранмен Айға жеткенде бір ескі газ пешті көреді. Бірақ жуық арада бұл робот екені анықталады. 1991 жылы [[Үздік анимациялық қысқаметражды фильм үшін Оскар сыйлығы]]на номинацияланған болатын.<ref>{{cite|title=Search Results – Academy Awards Search|url=https://awardsdatabase.oscars.org/Search/Nominations?categoryExactId=64&awardShowFrom=63&view=3-Award%20Category-Chron|work=Oscars.org|date=|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Blast off due shortly - but possibly time for tea and cheese first - geograph.org.uk - 3387520.jpg|нобай|солға|Ермексазды экспозиция]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://www.wallaceandgromit.com/films/a-grand-day-out/ Ресми сайты] {{Уоллес пен Громит}} [[Санат:1989 жылғы мультфильмдер]] [[Санат:Ник Парк мультфильмдері]] [[Санат:Ұлыбритания мультфильмдері]] [[Санат:Ермексаз мультфильмдер]] [[Санат:Aardman Animations мультфильмдері]] 2uvnwizejwuk884bapr3e4jx7l7tzpb 10 786589 3655152 2026-09-15T18:00:20Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-09-16|POTD 2026-09-16]]: filename only 3655152 wikitext text/x-wiki Eurasian coot (Fulica atra) with chicks.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> i0rdqyobsm45yz4wds792f8qf7zu7j4 3 786590 3655173 2026-09-15T22:48:53Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3655173 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=IJzeren Jan}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 03:48, 2026 ж. қыркүйектің 16 (+05) 8qr3horu8xtbh7b1qxv0tayiabxsssh 0 786591 3655186 2026-09-16T04:57:36Z ShadZ01 56180 Жаңа бетте: {{Сингл |Атауы = I Just Called to Say I Love You |Тыс = I Just Called to Say I Love You.jpg |Орындаушы = [[Стиви Уандер]] |Альбом = [[The Woman in Red]] |Шығарылған = 1984 |Формат = [[Винил күйтабағы]] |Жанр = [[R&B]], [[соул]] |Композиторы = Стиви Уанд... 3655186 wikitext text/x-wiki {{Сингл |Атауы = I Just Called to Say I Love You |Тыс = I Just Called to Say I Love You.jpg |Орындаушы = [[Стиви Уандер]] |Альбом = [[The Woman in Red]] |Шығарылған = 1984 |Формат = [[Винил күйтабағы]] |Жанр = [[R&B]], [[соул]] |Композиторы = [[Стиви Уандер]] |Ұзақтығы = 6:16 (альбомдық нұсқа)<br>4:25 (сингл) |Лейблі = [[Motown Records]] |Продюсері = [[Стиви Уандер]] |Алдыңғы = Frontline |Алд_жыл = 1983 |Жыл = 1984 |Келесі = Love Light in Flight |Кел_жыл = 1984 }} '''«I Just Called to Say I Love You»''' ({{tr-en|Мен тек сені сүйетінімді айту үшін қоңырау шалдым}}) — [[1984 жыл]]ы жарық көрген, АҚШ, Ұлыбритания және басқа да көптеген елдердің чарттарында көш бастап, «Оскар» музыкалық сыйлығын иеленген [[Стиви Уандер]]дің орындауындағы ән.<ref name="wonder1">{{Cite web |url=http://www.steviewonder.org.uk/bio/chapter17.html|title=Biography 17. Just A Call Of Love|access-date=2011-05-23|archive-date=2011-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110705041517/http://steviewonder.org.uk/bio/chapter17.html|url-status=live}}</ref> Бұл туынды режиссер [[Джин Уайлдер]]дің 1984 жылы шыққан «[[Қызыл көйлекті әйел]]<nowiki/>» фильмінің басты тақырыбына айналды. Ол Стиви Уандердің басқа екі әнімен бірге 1984 жылдың 13 қазанынан бастап АҚШ-тың [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] хит-парадында үш апта бойы бірінші орында тұрды[2]. Сонымен қатар, бұл ән Стивидің шығармашылығында Ұлыбритания чарттарында №1 сатыға көтеріліп, шыңда 6 апта бойы бой көрсеткен жалғыз туындысы болды. Сингл әншінің [[Hot R&B/Hip-Hop Songs|R&B чарты]]ндағы 10-шы, ал [[Adult Contemporary (чарт)|Hot Adult Contemporary Tracks]] чартындағы 4-ші хит-парад көшбасшысы атанды. Бұған қоса, ән «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» және «[[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>» сыйлықтарын жеңіп алды.<ref name="wonder1" /> == Хит-шерулердегі позициясы == АҚШ, Ұлыбритания және басқа да көптеген елдердің чарттарында көш бастап, музыкалық «Оскар» сыйлығын алды.<ref name="wonder1" /> АҚШ-тың Billboard Hot 100 хит-парадын 1984 жылдың 13 қазанынан бастап үш апта бойы басқарды.<ref name="chicagotribune2">{{cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google|title=Wonder's 'I Just Called' Continues Grand Slam on Charts|date=1984-10-26|author=DeKnock, Jan|work=[[Chicago Tribune]]|publisher=[[Tribune Company]]|access-date=2009-04-19|archive-date=2009-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090802185413/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google}}</ref> Ол сондай-ақ Стиви үшін Англияда № 1 болған жалғыз ән атанды және шыңда 6 апта бойы тұрды. Сингл оның [[Hot R&B/Hip-Hop Songs|R&B чарт]] хит-парадындағы 10-шы чарттоппері және [[Adult Contemporary (чарт)|Hot Adult Contemporary Tracks]] чартындағы 4-ші көшбасшысы болды. Бұған қоса, ән [[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|фильмге арналған үздік ән үшін «Оскар»]] және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» сыйлығын жеңіп алды.<ref name="wonder1" /> '''Апталық чарттары''': {|class="wikitable sortable" !Чарты (1984) !Жоғары<br>позициясы |- |Australian [[ARIA Charts|ARIA]] Singles Chart |align="center"|1 |- |Austrian Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You — austriancharts.at |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227083643/http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |Danish Singles Chart |align="center"|6 |- |Dutch Singles Chart<ref>{{cite web|url=http://www.radio538.nl/web/show/id=44685/chartid=6474|title=De Nederlandse Top 40, week 41, 1984|access-date=2008-02-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110518024045/http://www.radio538.nl/web/show/id%3D44685/chartid%3D6474|archive-date=2011-05-18}}</ref> |align="center"|1 |- |French Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://lescharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=lescharts.com — Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227085900/http://lescharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|'''[[1980-жылдардағы Франциядағы №1 синглдер тізімі|1]]''' |- |German Singles Chart<ref>German Singles Chart [http://www.charts-surfer.de/musiksearch.php Charts-surfer.de] {{Wayback|url=http://www.charts-surfer.de/musiksearch.php |date=20070702104440 }} {{недоступная ссылка|число=12|месяц=08|год=2013|url=http://www.charts-surfer.de/musiksearch.php|id=20110523}} (Retrieved April 10, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |Irish Singles Chart<ref>Irish Single Chart [http://www.irishcharts.ie/search/placement Irishcharts.ie] {{Wayback|url=http://www.irishcharts.ie/search/placement |date=20180929123621 }} (Retrieved April 10, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |Italian Singles Chart<ref>Italian Single Chart [http://www.hitparadeitalia.it/hp_yends/hpe1984.htm Hit parade Italia] {{Wayback|url=http://www.hitparadeitalia.it/hp_yends/hpe1984.htm |date=20110811081316 }} (Retrieved May 30, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |Norwegian Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=norwegiancharts.com — Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219125031/http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |New Zealand Singles Chart |align="center"|1 |- |Swedish Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=swedishcharts.com — Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227125723/http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |Swiss Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You — hitparade.ch |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105202721/http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Stevie%20Wonder&titel=I%20Just%20Called%20To%20Say%20I%20Love%20You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |UK Singles Chart<ref>UK Singles Chart [https://web.archive.org/web/20090214005900/http://www.chartstats.com/songinfo.php?id=11845 Chartstats.com] (Retrieved April 17, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |align="left"|US ''Billboard'' Hot 100<ref name="chicagotribune">{{cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google|title=Wonder's 'I Just Called' Continues Grand Slam on Charts|date=1984-10-26|author=DeKnock, Jan|work=[[Chicago Tribune]]|publisher=[[Tribune Company]]|access-date=2009-04-19|archive-date=2009-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090802185413/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google}}</ref><ref name="Allmusic">Billboard [{{Allmusic|class=artist|id=p139462/charts-awards/billboard-singles|pure_url=yes}} Allmusic.com] (Retrieved April 17, 2008)</ref><ref>{{cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/638989352.html?dids=638989352%3A638989352&FMT=ABS&FMTS=ABS%3AAI&date=Oct+12%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Stevie+Wonder%27s+%27I+Just+Called%27+takes+over+3+top+spots+on+the+charts&pqatl=google|title=Stevie Wonder's 'I Just Called' Takes Over 3 Top Spots on the Charts|date=1984-10-12|author=DeKnock, Jan|work=[[Chicago Tribune]]|publisher=[[Tribune Company]]|access-date=2009-04-19|url-status=dead}}</ref> |align="center"|1 |- |US ''Billboard'' Hot Adult Contemporary Tracks<ref name="Allmusic"/> |align="center"|1 |- |US ''Billboard'' Hot Black Singles<ref name="Allmusic"/> |align="center"|1 |} '''Жылдық чарттары''': {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" !Чарты (1984) !Позициясы |- |style="text-align:left"|{{Флагификация|Великобритания}} ([[Гэллап институты|Gallup Poll]])<ref name="UK1984Yearend">{{Статья|ссылка=https://www.worldradiohistory.com/UK/Music-Week/1985/Music-Week-1985-01-26-I.pdf#page=55|заглавие=Top 100 Singles (January 3 — December 29, 1984)|язык=en|издание=''[[Music Week]]''|год=1985|месяц=1|число=26|страницы=37|место=Gwent|издательство=Pensord Press Ltd.|issn=0265-1548|archive-date=2023-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20231220123913/https://www.worldradiohistory.com/UK/Music-Week/1985/Music-Week-1985-01-26-I.pdf#page=55}}</ref> |2 |} == Авторлық құқық жөніндегі сот процесі == 1985 жылы Стиви Уандер, оның бұрынғы συνεавторы [[Ли Гарретт]] және Ллойд Чиате арасында бұл әнді шын мәнінде кім жазғаны туралы сот дауы туындады. Чиате сот талап-арызында өзі мен Ли Гарреттің бұл әнді 1976 жылы жазғанын, бірақ тек 1979 жылы ғана тіркегенін алға тартты. Чиатенің адвокаты Герберт Доделл 1977 жылы Гарретт бұл туындыны Уандерге орындап бергеннен кейін, Уандер оны ұрлап алды деп мәлімдеді. Бастапқыда Гарретт бұл істе бірлескен талапкер болғанымен, кейінірек Уандердің жағына шығып, оны қорғап түсініктеме берді. Сот процесі 5 жылға созылды. Нәтижесінде, 1990 жылдың ақпан айында Лос-Анджелес федералды сотының алқа билері соқыр әнші әрі композитордың көптеген марапаттарға ие болған «I Just Called to Say I Love You» әнін басқа автордан иемденбегенін мойындаған кезде, Стиви Уандер авторлық құқықты бұзу туралы іс бойынша сотта жеңіске жетті.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-02-23-me-1204-story.html|title=Wonder Wins Suit Over Song|date=1990-02-23|author=Weinstein, Henry|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=2012-10-03|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329124946/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-02-23-me-1204-story.html|url-status=live}}</ref> == Кавер-нұсқалары == 1985 жылы [[Карел Готт]] ''«Muzika»'' альбомының құрамында ''«To byl vám den»'' нұсқасын жазды.<ref>{{Cite web|url=http://www.karelgott.net/alba/cd.php?lang=ru&men=ru&id=11&n=&a=1808|title=karelgott.net — Muzika|access-date=2013-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075727/http://www.karelgott.net/alba/cd.php?lang=ru&men=ru&id=11&n=&a=1808|archive-date=2018-11-28|url-status=dead}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.steviewonder.org.uk/discography/albums/woman_in_red/lyric4.html I Just Called to Say I Love You] {{Wayback|url=http://www.steviewonder.org.uk/discography/albums/woman_in_red/lyric4.html |date=20110216073502 }} (www.steviewonder.org.uk) [[Санат:1984 жылғы әндер]] [[Санат:1984 жылғы синглдер]] [[Санат:Ағылшын тіліндегі әндер]] [[Санат:Стиви Уандердің әндері]] [[Санат:«Алтын глобус» сыйлығын иеленген әндер]] [[Санат:Billboard Hot 100 чартын басқарған әндер]] [[Санат:Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs чартын басқарған әндер]] [[Санат:UK Singles Chart чартын басқарған әндер]] [[Санат:Аустралия чартын басқарған әндер]] [[Санат:Ирландия чартын басқарған әндер]] [[Санат:Top Singles (Франция) чартын басқарған әндер]] [[Санат:RPM Top Singles чартын басқарған әндер]] [[Санат:Nederlandse Top 40 чартын басқарған әндер]] [[Санат:Стиви Уандер жазған әндер]] [[Санат:Billboard Adult Contemporary чартын басқарған әндер]] dgxd0wg6m1vbc3td7q6mnv8itioz171 3655192 3655186 2026-09-16T05:01:55Z ShadZ01 56180 /* Хит-шерулердегі позициясы */ 3655192 wikitext text/x-wiki {{Сингл |Атауы = I Just Called to Say I Love You |Тыс = I Just Called to Say I Love You.jpg |Орындаушы = [[Стиви Уандер]] |Альбом = [[The Woman in Red]] |Шығарылған = 1984 |Формат = [[Винил күйтабағы]] |Жанр = [[R&B]], [[соул]] |Композиторы = [[Стиви Уандер]] |Ұзақтығы = 6:16 (альбомдық нұсқа)<br>4:25 (сингл) |Лейблі = [[Motown Records]] |Продюсері = [[Стиви Уандер]] |Алдыңғы = Frontline |Алд_жыл = 1983 |Жыл = 1984 |Келесі = Love Light in Flight |Кел_жыл = 1984 }} '''«I Just Called to Say I Love You»''' ({{tr-en|Мен тек сені сүйетінімді айту үшін қоңырау шалдым}}) — [[1984 жыл]]ы жарық көрген, АҚШ, Ұлыбритания және басқа да көптеген елдердің чарттарында көш бастап, «Оскар» музыкалық сыйлығын иеленген [[Стиви Уандер]]дің орындауындағы ән.<ref name="wonder1">{{Cite web |url=http://www.steviewonder.org.uk/bio/chapter17.html|title=Biography 17. Just A Call Of Love|access-date=2011-05-23|archive-date=2011-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110705041517/http://steviewonder.org.uk/bio/chapter17.html|url-status=live}}</ref> Бұл туынды режиссер [[Джин Уайлдер]]дің 1984 жылы шыққан «[[Қызыл көйлекті әйел]]<nowiki/>» фильмінің басты тақырыбына айналды. Ол Стиви Уандердің басқа екі әнімен бірге 1984 жылдың 13 қазанынан бастап АҚШ-тың [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] хит-парадында үш апта бойы бірінші орында тұрды[2]. Сонымен қатар, бұл ән Стивидің шығармашылығында Ұлыбритания чарттарында №1 сатыға көтеріліп, шыңда 6 апта бойы бой көрсеткен жалғыз туындысы болды. Сингл әншінің [[Hot R&B/Hip-Hop Songs|R&B чарты]]ндағы 10-шы, ал [[Adult Contemporary (чарт)|Hot Adult Contemporary Tracks]] чартындағы 4-ші хит-парад көшбасшысы атанды. Бұған қоса, ән «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» және «[[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>» сыйлықтарын жеңіп алды.<ref name="wonder1" /> == Хит-шерулердегі позициясы == АҚШ, Ұлыбритания және басқа да көптеген елдердің чарттарында көш бастап, музыкалық «Оскар» сыйлығын алды.<ref name="wonder1" /> АҚШ-тың Billboard Hot 100 хит-парадын 1984 жылдың 13 қазанынан бастап үш апта бойы басқарды.<ref name="chicagotribune2">{{cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google|title=Wonder's 'I Just Called' Continues Grand Slam on Charts|date=1984-10-26|author=DeKnock, Jan|work=[[Chicago Tribune]]|publisher=[[Tribune Company]]|access-date=2009-04-19|archive-date=2009-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090802185413/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google}}</ref> Ол сондай-ақ Стиви үшін Англияда № 1 болған жалғыз ән атанды және шыңда 6 апта бойы тұрды. Сингл оның [[Hot R&B/Hip-Hop Songs|R&B чарт]] хит-парадындағы 10-шы чарттоппері және [[Adult Contemporary (чарт)|Hot Adult Contemporary Tracks]] чартындағы 4-ші көшбасшысы болды. Бұған қоса, ән [[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|фильмге арналған үздік ән үшін «Оскар»]] және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» сыйлығын жеңіп алды.<ref name="wonder1" /> '''Апталық чарттары''': {|class="wikitable sortable" !Чарты (1984) !Жоғары<br>позициясы |- |Australian [[ARIA Charts|ARIA]] Singles Chart |align="center"|1 |- |Austrian Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You — austriancharts.at |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227083643/http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |Danish Singles Chart |align="center"|6 |- |Dutch Singles Chart<ref>{{cite web|url=http://www.radio538.nl/web/show/id=44685/chartid=6474|title=De Nederlandse Top 40, week 41, 1984|access-date=2008-02-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110518024045/http://www.radio538.nl/web/show/id%3D44685/chartid%3D6474|archive-date=2011-05-18}}</ref> |align="center"|1 |- |French Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://lescharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=lescharts.com — Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227085900/http://lescharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|'''[[1980-жылдардағы Франциядағы №1 синглдер тізімі|1]]''' |- |German Singles Chart<ref>German Singles Chart [http://www.charts-surfer.de/musiksearch.php Charts-surfer.de] {{Wayback|url=http://www.charts-surfer.de/musiksearch.php |date=20070702104440 }} {{недоступная ссылка|число=12|месяц=08|год=2013|url=http://www.charts-surfer.de/musiksearch.php|id=20110523}} (Retrieved April 10, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |Irish Singles Chart<ref>Irish Single Chart [http://www.irishcharts.ie/search/placement Irishcharts.ie] {{Wayback|url=http://www.irishcharts.ie/search/placement |date=20180929123621 }} (Retrieved April 10, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |Italian Singles Chart<ref>Italian Single Chart [http://www.hitparadeitalia.it/hp_yends/hpe1984.htm Hit parade Italia] {{Wayback|url=http://www.hitparadeitalia.it/hp_yends/hpe1984.htm |date=20110811081316 }} (Retrieved May 30, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |Norwegian Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=norwegiancharts.com — Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219125031/http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |New Zealand Singles Chart |align="center"|1 |- |Swedish Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=swedishcharts.com — Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227125723/http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |Swiss Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You — hitparade.ch |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105202721/http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Stevie%20Wonder&titel=I%20Just%20Called%20To%20Say%20I%20Love%20You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |UK Singles Chart<ref>UK Singles Chart [https://web.archive.org/web/20090214005900/http://www.chartstats.com/songinfo.php?id=11845 Chartstats.com] (Retrieved April 17, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |align="left"|US ''Billboard'' Hot 100<ref name="chicagotribune">{{cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google|title=Wonder's 'I Just Called' Continues Grand Slam on Charts|date=1984-10-26|author=DeKnock, Jan|work=[[Chicago Tribune]]|publisher=[[Tribune Company]]|access-date=2009-04-19|archive-date=2009-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090802185413/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google}}</ref><ref name="Allmusic">Billboard [{{Allmusic|class=artist|id=p139462/charts-awards/billboard-singles|pure_url=yes}} Allmusic.com] (Retrieved April 17, 2008)</ref><ref>{{cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/638989352.html?dids=638989352%3A638989352&FMT=ABS&FMTS=ABS%3AAI&date=Oct+12%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Stevie+Wonder%27s+%27I+Just+Called%27+takes+over+3+top+spots+on+the+charts&pqatl=google|title=Stevie Wonder's 'I Just Called' Takes Over 3 Top Spots on the Charts|date=1984-10-12|author=DeKnock, Jan|work=[[Chicago Tribune]]|publisher=[[Tribune Company]]|access-date=2009-04-19|url-status=dead}}</ref> |align="center"|1 |- |US ''Billboard'' Hot Adult Contemporary Tracks<ref name="Allmusic"/> |align="center"|1 |- |US ''Billboard'' Hot Black Singles<ref name="Allmusic"/> |align="center"|1 |} '''Жылдық чарттары''': {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" !Чарты (1984) !Позициясы |- |style="text-align:left"|{{Байрақ|Ұлыбритания}} ([[Гэллап институты|Gallup Poll]])<ref name="UK1984Yearend">{{Статья|ссылка=https://www.worldradiohistory.com/UK/Music-Week/1985/Music-Week-1985-01-26-I.pdf#page=55|заглавие=Top 100 Singles (January 3 — December 29, 1984)|язык=en|издание=''[[Music Week]]''|год=1985|месяц=1|число=26|страницы=37|место=Gwent|издательство=Pensord Press Ltd.|issn=0265-1548|archive-date=2023-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20231220123913/https://www.worldradiohistory.com/UK/Music-Week/1985/Music-Week-1985-01-26-I.pdf#page=55}}</ref> |2 |} == Авторлық құқық жөніндегі сот процесі == 1985 жылы Стиви Уандер, оның бұрынғы συνεавторы [[Ли Гарретт]] және Ллойд Чиате арасында бұл әнді шын мәнінде кім жазғаны туралы сот дауы туындады. Чиате сот талап-арызында өзі мен Ли Гарреттің бұл әнді 1976 жылы жазғанын, бірақ тек 1979 жылы ғана тіркегенін алға тартты. Чиатенің адвокаты Герберт Доделл 1977 жылы Гарретт бұл туындыны Уандерге орындап бергеннен кейін, Уандер оны ұрлап алды деп мәлімдеді. Бастапқыда Гарретт бұл істе бірлескен талапкер болғанымен, кейінірек Уандердің жағына шығып, оны қорғап түсініктеме берді. Сот процесі 5 жылға созылды. Нәтижесінде, 1990 жылдың ақпан айында Лос-Анджелес федералды сотының алқа билері соқыр әнші әрі композитордың көптеген марапаттарға ие болған «I Just Called to Say I Love You» әнін басқа автордан иемденбегенін мойындаған кезде, Стиви Уандер авторлық құқықты бұзу туралы іс бойынша сотта жеңіске жетті.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-02-23-me-1204-story.html|title=Wonder Wins Suit Over Song|date=1990-02-23|author=Weinstein, Henry|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=2012-10-03|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329124946/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-02-23-me-1204-story.html|url-status=live}}</ref> == Кавер-нұсқалары == 1985 жылы [[Карел Готт]] ''«Muzika»'' альбомының құрамында ''«To byl vám den»'' нұсқасын жазды.<ref>{{Cite web|url=http://www.karelgott.net/alba/cd.php?lang=ru&men=ru&id=11&n=&a=1808|title=karelgott.net — Muzika|access-date=2013-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075727/http://www.karelgott.net/alba/cd.php?lang=ru&men=ru&id=11&n=&a=1808|archive-date=2018-11-28|url-status=dead}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.steviewonder.org.uk/discography/albums/woman_in_red/lyric4.html I Just Called to Say I Love You] {{Wayback|url=http://www.steviewonder.org.uk/discography/albums/woman_in_red/lyric4.html |date=20110216073502 }} (www.steviewonder.org.uk) [[Санат:1984 жылғы әндер]] [[Санат:1984 жылғы синглдер]] [[Санат:Ағылшын тіліндегі әндер]] [[Санат:Стиви Уандердің әндері]] [[Санат:«Алтын глобус» сыйлығын иеленген әндер]] [[Санат:Billboard Hot 100 чартын басқарған әндер]] [[Санат:Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs чартын басқарған әндер]] [[Санат:UK Singles Chart чартын басқарған әндер]] [[Санат:Аустралия чартын басқарған әндер]] [[Санат:Ирландия чартын басқарған әндер]] [[Санат:Top Singles (Франция) чартын басқарған әндер]] [[Санат:RPM Top Singles чартын басқарған әндер]] [[Санат:Nederlandse Top 40 чартын басқарған әндер]] [[Санат:Стиви Уандер жазған әндер]] [[Санат:Billboard Adult Contemporary чартын басқарған әндер]] jcsrzdj5wr643ijf2lh43ggr5dpvdiv 3655211 3655192 2026-09-16T05:28:34Z ShadZ01 56180 /* Хит-шерулердегі позициясы */ 3655211 wikitext text/x-wiki {{Сингл |Атауы = I Just Called to Say I Love You |Тыс = I Just Called to Say I Love You.jpg |Орындаушы = [[Стиви Уандер]] |Альбом = [[The Woman in Red]] |Шығарылған = 1984 |Формат = [[Винил күйтабағы]] |Жанр = [[R&B]], [[соул]] |Композиторы = [[Стиви Уандер]] |Ұзақтығы = 6:16 (альбомдық нұсқа)<br>4:25 (сингл) |Лейблі = [[Motown Records]] |Продюсері = [[Стиви Уандер]] |Алдыңғы = Frontline |Алд_жыл = 1983 |Жыл = 1984 |Келесі = Love Light in Flight |Кел_жыл = 1984 }} '''«I Just Called to Say I Love You»''' ({{tr-en|Мен тек сені сүйетінімді айту үшін қоңырау шалдым}}) — [[1984 жыл]]ы жарық көрген, АҚШ, Ұлыбритания және басқа да көптеген елдердің чарттарында көш бастап, «Оскар» музыкалық сыйлығын иеленген [[Стиви Уандер]]дің орындауындағы ән.<ref name="wonder1">{{Cite web |url=http://www.steviewonder.org.uk/bio/chapter17.html|title=Biography 17. Just A Call Of Love|access-date=2011-05-23|archive-date=2011-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110705041517/http://steviewonder.org.uk/bio/chapter17.html|url-status=live}}</ref> Бұл туынды режиссер [[Джин Уайлдер]]дің 1984 жылы шыққан «[[Қызыл көйлекті әйел]]<nowiki/>» фильмінің басты тақырыбына айналды. Ол Стиви Уандердің басқа екі әнімен бірге 1984 жылдың 13 қазанынан бастап АҚШ-тың [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] хит-парадында үш апта бойы бірінші орында тұрды[2]. Сонымен қатар, бұл ән Стивидің шығармашылығында Ұлыбритания чарттарында №1 сатыға көтеріліп, шыңда 6 апта бойы бой көрсеткен жалғыз туындысы болды. Сингл әншінің [[Hot R&B/Hip-Hop Songs|R&B чарты]]ндағы 10-шы, ал [[Adult Contemporary (чарт)|Hot Adult Contemporary Tracks]] чартындағы 4-ші хит-парад көшбасшысы атанды. Бұған қоса, ән «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» және «[[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>» сыйлықтарын жеңіп алды.<ref name="wonder1" /> == Хит-шерулердегі позициясы == АҚШ, Ұлыбритания және басқа да көптеген елдердің чарттарында көш бастап, музыкалық «Оскар» сыйлығын алды.<ref name="wonder1" /> АҚШ-тың Billboard Hot 100 хит-парадын 1984 жылдың 13 қазанынан бастап үш апта бойы басқарды.<ref name="chicagotribune2">{{cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google|title=Wonder's 'I Just Called' Continues Grand Slam on Charts|date=1984-10-26|author=DeKnock, Jan|work=[[Chicago Tribune]]|publisher=[[Tribune Company]]|access-date=2009-04-19|archive-date=2009-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090802185413/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google}}</ref> Ол сондай-ақ Стиви үшін Англияда № 1 болған жалғыз ән атанды және шыңда 6 апта бойы тұрды. Сингл оның [[Hot R&B/Hip-Hop Songs|R&B чарт]] хит-парадындағы 10-шы чарттоппері және [[Adult Contemporary (чарт)|Hot Adult Contemporary Tracks]] чартындағы 4-ші көшбасшысы болды. Бұған қоса, ән [[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|фильмге арналған үздік ән үшін «Оскар»]] және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» сыйлығын жеңіп алды.<ref name="wonder1" /> '''Апталық чарттары''': {|class="wikitable sortable" !Чарты (1984) !Жоғары<br>позициясы |- |Australian [[ARIA Charts|ARIA]] Singles Chart |align="center"|1 |- |Austrian Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You — austriancharts.at |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227083643/http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |Danish Singles Chart |align="center"|6 |- |Dutch Singles Chart<ref>{{cite web|url=http://www.radio538.nl/web/show/id=44685/chartid=6474|title=De Nederlandse Top 40, week 41, 1984|access-date=2008-02-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110518024045/http://www.radio538.nl/web/show/id%3D44685/chartid%3D6474|archive-date=2011-05-18}}</ref> |align="center"|1 |- |French Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://lescharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=lescharts.com — Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227085900/http://lescharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|'''[[1980-жылдардағы Франциядағы №1 синглдер тізімі|1]]''' |- |German Singles Chart<ref>German Singles Chart [http://www.charts-surfer.de/musiksearch.php Charts-surfer.de] {{Wayback|url=http://www.charts-surfer.de/musiksearch.php |date=20070702104440 }} {{недоступная ссылка|число=12|месяц=08|год=2013|url=http://www.charts-surfer.de/musiksearch.php|id=20110523}} (Retrieved April 10, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |Irish Singles Chart<ref>Irish Single Chart [http://www.irishcharts.ie/search/placement Irishcharts.ie] {{Wayback|url=http://www.irishcharts.ie/search/placement |date=20180929123621 }} (Retrieved April 10, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |Italian Singles Chart<ref>Italian Single Chart [http://www.hitparadeitalia.it/hp_yends/hpe1984.htm Hit parade Italia] {{Wayback|url=http://www.hitparadeitalia.it/hp_yends/hpe1984.htm |date=20110811081316 }} (Retrieved May 30, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |Norwegian Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=norwegiancharts.com — Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219125031/http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |New Zealand Singles Chart |align="center"|1 |- |Swedish Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=swedishcharts.com — Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227125723/http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |Swiss Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You — hitparade.ch |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105202721/http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Stevie%20Wonder&titel=I%20Just%20Called%20To%20Say%20I%20Love%20You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |UK Singles Chart<ref>UK Singles Chart [https://web.archive.org/web/20090214005900/http://www.chartstats.com/songinfo.php?id=11845 Chartstats.com] (Retrieved April 17, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |align="left"|US ''Billboard'' Hot 100<ref name="chicagotribune">{{cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google|title=Wonder's 'I Just Called' Continues Grand Slam on Charts|date=1984-10-26|author=DeKnock, Jan|work=[[Chicago Tribune]]|publisher=[[Tribune Company]]|access-date=2009-04-19|archive-date=2009-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090802185413/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google}}</ref><ref name="Allmusic">Billboard [{{Allmusic|class=artist|id=p139462/charts-awards/billboard-singles|pure_url=yes}} Allmusic.com] (Retrieved April 17, 2008)</ref><ref>{{cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/638989352.html?dids=638989352%3A638989352&FMT=ABS&FMTS=ABS%3AAI&date=Oct+12%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Stevie+Wonder%27s+%27I+Just+Called%27+takes+over+3+top+spots+on+the+charts&pqatl=google|title=Stevie Wonder's 'I Just Called' Takes Over 3 Top Spots on the Charts|date=1984-10-12|author=DeKnock, Jan|work=[[Chicago Tribune]]|publisher=[[Tribune Company]]|access-date=2009-04-19|url-status=dead}}</ref> |align="center"|1 |- |US ''Billboard'' Hot Adult Contemporary Tracks<ref name="Allmusic"/> |align="center"|1 |- |US ''Billboard'' Hot Black Singles<ref name="Allmusic"/> |align="center"|1 |} '''Жылдық чарттары''': {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" !Чарты (1984) !Позициясы |- |style="text-align:left"|{{Байрақ|Ұлыбритания}} ([[Гэллап институты|Gallup Poll]])<ref name="UK1984Yearend">{{мақала|тақырыбы=Top 100 Singles (January 3 — December 29, 1984)|сілтеме=https://www.worldradiohistory.com/UK/Music-Week/1985/Music-Week-1985-01-26-I.pdf#page=55|archive-url=https://web.archive.org/web/20231220123913/https://worldradiohistory.com|archive-date=2023-12-20|тілі=en|басылым=''[[Music Week]]''|орны=Gwent|баспасы=Pensord Press Ltd.|жыл=1985|ай=1|күні=26|беттері=37|issn=0265-1548}}</ref> |2 |} == Авторлық құқық жөніндегі сот процесі == 1985 жылы Стиви Уандер, оның бұрынғы συνεавторы [[Ли Гарретт]] және Ллойд Чиате арасында бұл әнді шын мәнінде кім жазғаны туралы сот дауы туындады. Чиате сот талап-арызында өзі мен Ли Гарреттің бұл әнді 1976 жылы жазғанын, бірақ тек 1979 жылы ғана тіркегенін алға тартты. Чиатенің адвокаты Герберт Доделл 1977 жылы Гарретт бұл туындыны Уандерге орындап бергеннен кейін, Уандер оны ұрлап алды деп мәлімдеді. Бастапқыда Гарретт бұл істе бірлескен талапкер болғанымен, кейінірек Уандердің жағына шығып, оны қорғап түсініктеме берді. Сот процесі 5 жылға созылды. Нәтижесінде, 1990 жылдың ақпан айында Лос-Анджелес федералды сотының алқа билері соқыр әнші әрі композитордың көптеген марапаттарға ие болған «I Just Called to Say I Love You» әнін басқа автордан иемденбегенін мойындаған кезде, Стиви Уандер авторлық құқықты бұзу туралы іс бойынша сотта жеңіске жетті.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-02-23-me-1204-story.html|title=Wonder Wins Suit Over Song|date=1990-02-23|author=Weinstein, Henry|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=2012-10-03|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329124946/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-02-23-me-1204-story.html|url-status=live}}</ref> == Кавер-нұсқалары == 1985 жылы [[Карел Готт]] ''«Muzika»'' альбомының құрамында ''«To byl vám den»'' нұсқасын жазды.<ref>{{Cite web|url=http://www.karelgott.net/alba/cd.php?lang=ru&men=ru&id=11&n=&a=1808|title=karelgott.net — Muzika|access-date=2013-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075727/http://www.karelgott.net/alba/cd.php?lang=ru&men=ru&id=11&n=&a=1808|archive-date=2018-11-28|url-status=dead}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.steviewonder.org.uk/discography/albums/woman_in_red/lyric4.html I Just Called to Say I Love You] {{Wayback|url=http://www.steviewonder.org.uk/discography/albums/woman_in_red/lyric4.html |date=20110216073502 }} (www.steviewonder.org.uk) [[Санат:1984 жылғы әндер]] [[Санат:1984 жылғы синглдер]] [[Санат:Ағылшын тіліндегі әндер]] [[Санат:Стиви Уандердің әндері]] [[Санат:«Алтын глобус» сыйлығын иеленген әндер]] [[Санат:Billboard Hot 100 чартын басқарған әндер]] [[Санат:Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs чартын басқарған әндер]] [[Санат:UK Singles Chart чартын басқарған әндер]] [[Санат:Аустралия чартын басқарған әндер]] [[Санат:Ирландия чартын басқарған әндер]] [[Санат:Top Singles (Франция) чартын басқарған әндер]] [[Санат:RPM Top Singles чартын басқарған әндер]] [[Санат:Nederlandse Top 40 чартын басқарған әндер]] [[Санат:Стиви Уандер жазған әндер]] [[Санат:Billboard Adult Contemporary чартын басқарған әндер]] gv3d69yqn3r3nayy4bndafnlmlb0wco 3655216 3655211 2026-09-16T05:37:05Z ShadZ01 56180 3655216 wikitext text/x-wiki {{Сингл |Атауы = I Just Called to Say I Love You |Тыс = I Just Called to Say I Love You.jpg |Орындаушы = [[Стиви Уандер]] |Альбом = [[The Woman in Red]] |Шығарылған = 1984 |Формат = [[Винил күйтабағы]] |Жанр = [[R&B]], [[соул]] |Композиторы = [[Стиви Уандер]] |Ұзақтығы = 6:16 (альбомдық нұсқа)<br>4:25 (сингл) |Лейблі = [[Motown Records]] |Продюсері = [[Стиви Уандер]] |Алдыңғы = Frontline |Алд_жыл = 1983 |Жыл = 1984 |Келесі = Love Light in Flight |Кел_жыл = 1984 }} '''«I Just Called to Say I Love You»''' ({{tr-en|Мен тек сені сүйетінімді айту үшін қоңырау шалдым}}) — [[1984 жыл]]ы жарық көрген, АҚШ, Ұлыбритания және басқа да көптеген елдердің чарттарында көш бастап, «Оскар» музыкалық сыйлығын иеленген [[Стиви Уандер]]дің орындауындағы ән.<ref name="wonder1">{{Cite web |url=http://www.steviewonder.org.uk/bio/chapter17.html|title=Biography 17. Just A Call Of Love|access-date=2011-05-23|archive-date=2011-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110705041517/http://steviewonder.org.uk/bio/chapter17.html|url-status=live}}</ref> Бұл туынды режиссер [[Джин Уайлдер]]дің 1984 жылы шыққан «[[Қызыл көйлекті әйел]]<nowiki/>» фильмінің басты тақырыбына айналды. Ол Стиви Уандердің басқа екі әнімен бірге 1984 жылдың 13 қазанынан бастап АҚШ-тың [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] хит-парадында үш апта бойы бірінші орында тұрды[2]. Сонымен қатар, бұл ән Стивидің шығармашылығында Ұлыбритания чарттарында №1 сатыға көтеріліп, шыңда 6 апта бойы бой көрсеткен жалғыз туындысы болды. Сингл әншінің [[Hot R&B/Hip-Hop Songs|R&B чарты]]ндағы 10-шы, ал [[Adult Contemporary (чарт)|Hot Adult Contemporary Tracks]] чартындағы 4-ші хит-парад көшбасшысы атанды. Бұған қоса, ән «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» және «[[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>» сыйлықтарын жеңіп алды.<ref name="wonder1" /> == Хит-шерулердегі позициясы == АҚШ, Ұлыбритания және басқа да көптеген елдердің чарттарында көш бастап, музыкалық «Оскар» сыйлығын алды.<ref name="wonder1" /> АҚШ-тың Billboard Hot 100 хит-парадын 1984 жылдың 13 қазанынан бастап үш апта бойы басқарды.<ref name="chicagotribune2">{{cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google|title=Wonder's 'I Just Called' Continues Grand Slam on Charts|date=1984-10-26|author=DeKnock, Jan|work=[[Chicago Tribune]]|publisher=[[Tribune Company]]|access-date=2009-04-19|archive-date=2009-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090802185413/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google}}</ref> Ол сондай-ақ Стиви үшін Англияда № 1 болған жалғыз ән атанды және шыңда 6 апта бойы тұрды. Сингл оның [[Hot R&B/Hip-Hop Songs|R&B чарт]] хит-парадындағы 10-шы чарттоппері және [[Adult Contemporary (чарт)|Hot Adult Contemporary Tracks]] чартындағы 4-ші көшбасшысы болды. Бұған қоса, ән [[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|фильмге арналған үздік ән үшін «Оскар»]] және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» сыйлығын жеңіп алды.<ref name="wonder1" /> '''Апталық чарттары''': {|class="wikitable sortable" !Чарты (1984) !Жоғары<br>позициясы |- |Australian [[ARIA Charts|ARIA]] Singles Chart |align="center"|1 |- |Austrian Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You — austriancharts.at |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227083643/http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |Danish Singles Chart |align="center"|6 |- |Dutch Singles Chart<ref>{{cite web|url=http://www.radio538.nl/web/show/id=44685/chartid=6474|title=De Nederlandse Top 40, week 41, 1984|access-date=2008-02-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110518024045/http://www.radio538.nl/web/show/id%3D44685/chartid%3D6474|archive-date=2011-05-18}}</ref> |align="center"|1 |- |French Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://lescharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=lescharts.com — Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227085900/http://lescharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|'''[[1980-жылдардағы Франциядағы №1 синглдер тізімі|1]]''' |- |German Singles Chart<ref>German Singles Chart [http://www.charts-surfer.de/musiksearch.php Charts-surfer.de] {{Wayback|url=http://www.charts-surfer.de/musiksearch.php |date=20070702104440 }} {{недоступная ссылка|число=12|месяц=08|год=2013|url=http://www.charts-surfer.de/musiksearch.php|id=20110523}} (Retrieved April 10, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |Irish Singles Chart<ref>Irish Single Chart [http://www.irishcharts.ie/search/placement Irishcharts.ie] {{Wayback|url=http://www.irishcharts.ie/search/placement |date=20180929123621 }} (Retrieved April 10, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |Italian Singles Chart<ref>Italian Single Chart [http://www.hitparadeitalia.it/hp_yends/hpe1984.htm Hit parade Italia] {{Wayback|url=http://www.hitparadeitalia.it/hp_yends/hpe1984.htm |date=20110811081316 }} (Retrieved May 30, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |Norwegian Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=norwegiancharts.com — Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219125031/http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |New Zealand Singles Chart |align="center"|1 |- |Swedish Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=swedishcharts.com — Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227125723/http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |Swiss Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You — hitparade.ch |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105202721/http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Stevie%20Wonder&titel=I%20Just%20Called%20To%20Say%20I%20Love%20You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |UK Singles Chart<ref>UK Singles Chart [https://web.archive.org/web/20090214005900/http://www.chartstats.com/songinfo.php?id=11845 Chartstats.com] (Retrieved April 17, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |align="left"|US ''Billboard'' Hot 100<ref name="chicagotribune">{{cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google|title=Wonder's 'I Just Called' Continues Grand Slam on Charts|date=1984-10-26|author=DeKnock, Jan|work=[[Chicago Tribune]]|publisher=[[Tribune Company]]|access-date=2009-04-19|archive-date=2009-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090802185413/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google}}</ref><ref name="Allmusic">Billboard [{{Allmusic|class=artist|id=p139462/charts-awards/billboard-singles|pure_url=yes}} Allmusic.com] (Retrieved April 17, 2008)</ref><ref>{{cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/638989352.html?dids=638989352%3A638989352&FMT=ABS&FMTS=ABS%3AAI&date=Oct+12%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Stevie+Wonder%27s+%27I+Just+Called%27+takes+over+3+top+spots+on+the+charts&pqatl=google|title=Stevie Wonder's 'I Just Called' Takes Over 3 Top Spots on the Charts|date=1984-10-12|author=DeKnock, Jan|work=[[Chicago Tribune]]|publisher=[[Tribune Company]]|access-date=2009-04-19|url-status=dead}}</ref> |align="center"|1 |- |US ''Billboard'' Hot Adult Contemporary Tracks<ref name="Allmusic"/> |align="center"|1 |- |US ''Billboard'' Hot Black Singles<ref name="Allmusic"/> |align="center"|1 |} '''Жылдық чарттары''': {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" !Чарты (1984) !Позициясы |- |style="text-align:left"|{{Байрақ|Ұлыбритания}} ([[Гэллап институты|Gallup Poll]])<ref name="UK1984Yearend">{{мақала|тақырыбы=Top 100 Singles (January 3 — December 29, 1984)|сілтеме=https://www.worldradiohistory.com/UK/Music-Week/1985/Music-Week-1985-01-26-I.pdf#page=55|archive-url=https://web.archive.org/web/20231220123913/https://worldradiohistory.com|archive-date=2023-12-20|тілі=en|басылым=[[Music Week]]|орны=Gwent|баспасы=Pensord Press Ltd.|жыл=1985|ай=1|күні=26|беттері=37|issn=0265-1548}}</ref> |2 |} == Авторлық құқық жөніндегі сот процесі == 1985 жылы Стиви Уандер, оның бұрынғы συνεавторы [[Ли Гарретт]] және Ллойд Чиате арасында бұл әнді шын мәнінде кім жазғаны туралы сот дауы туындады. Чиате сот талап-арызында өзі мен Ли Гарреттің бұл әнді 1976 жылы жазғанын, бірақ тек 1979 жылы ғана тіркегенін алға тартты. Чиатенің адвокаты Герберт Доделл 1977 жылы Гарретт бұл туындыны Уандерге орындап бергеннен кейін, Уандер оны ұрлап алды деп мәлімдеді. Бастапқыда Гарретт бұл істе бірлескен талапкер болғанымен, кейінірек Уандердің жағына шығып, оны қорғап түсініктеме берді. Сот процесі 5 жылға созылды. Нәтижесінде, 1990 жылдың ақпан айында Лос-Анджелес федералды сотының алқа билері соқыр әнші әрі композитордың көптеген марапаттарға ие болған «I Just Called to Say I Love You» әнін басқа автордан иемденбегенін мойындаған кезде, Стиви Уандер авторлық құқықты бұзу туралы іс бойынша сотта жеңіске жетті.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-02-23-me-1204-story.html|title=Wonder Wins Suit Over Song|date=1990-02-23|author=Weinstein, Henry|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=2012-10-03|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329124946/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-02-23-me-1204-story.html|url-status=live}}</ref> == Кавер-нұсқалары == 1985 жылы [[Карел Готт]] ''«Muzika»'' альбомының құрамында ''«To byl vám den»'' нұсқасын жазды.<ref>{{Cite web|url=http://www.karelgott.net/alba/cd.php?lang=ru&men=ru&id=11&n=&a=1808|title=karelgott.net — Muzika|access-date=2013-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075727/http://www.karelgott.net/alba/cd.php?lang=ru&men=ru&id=11&n=&a=1808|archive-date=2018-11-28|url-status=dead}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.steviewonder.org.uk/discography/albums/woman_in_red/lyric4.html I Just Called to Say I Love You] {{Wayback|url=http://www.steviewonder.org.uk/discography/albums/woman_in_red/lyric4.html |date=20110216073502 }} (www.steviewonder.org.uk) [[Санат:1984 жылғы әндер]] [[Санат:1984 жылғы синглдер]] [[Санат:Ағылшын тіліндегі әндер]] [[Санат:Стиви Уандердің әндері]] [[Санат:«Алтын глобус» сыйлығын иеленген әндер]] [[Санат:Billboard Hot 100 чартын басқарған әндер]] [[Санат:Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs чартын басқарған әндер]] [[Санат:UK Singles Chart чартын басқарған әндер]] [[Санат:Аустралия чартын басқарған әндер]] [[Санат:Ирландия чартын басқарған әндер]] [[Санат:Top Singles (Франция) чартын басқарған әндер]] [[Санат:RPM Top Singles чартын басқарған әндер]] [[Санат:Nederlandse Top 40 чартын басқарған әндер]] [[Санат:Стиви Уандер жазған әндер]] [[Санат:Billboard Adult Contemporary чартын басқарған әндер]] 8iws3zbv9tchwdrxgbwmw07livc6691 3655219 3655216 2026-09-16T05:46:38Z ShadZ01 56180 3655219 wikitext text/x-wiki {{Сингл |Атауы = I Just Called to Say I Love You |Тыс = I Just Called to Say I Love You.jpg |Орындаушы = [[Стиви Уандер]] |Альбом = [[The Woman in Red]] |Шығарылған = 1984 |Формат = [[Винил күйтабағы]] |Жанр = [[R&B]], [[соул]] |Тілі = [[ағылшын тілі|ағылшын]] |Композиторы = [[Стиви Уандер]] |Ұзақтығы = 6:16 (альбомдық нұсқа)<br>4:25 (сингл) |Лейблі = [[Motown Records]] |Продюсері = [[Стиви Уандер]] |Алдыңғы = Frontline |Алд_жыл = 1983 |Жыл = 1984 |Келесі = Love Light in Flight |Кел_жыл = 1984 }} '''«I Just Called to Say I Love You»''' ({{tr-en|Мен тек сені сүйетінімді айту үшін қоңырау шалдым}}) — [[1984 жыл]]ы жарық көрген, АҚШ, Ұлыбритания және басқа да көптеген елдердің чарттарында көш бастап, «Оскар» музыкалық сыйлығын иеленген [[Стиви Уандер]]дің орындауындағы ән.<ref name="wonder1">{{Cite web |url=http://www.steviewonder.org.uk/bio/chapter17.html|title=Biography 17. Just A Call Of Love|access-date=2011-05-23|archive-date=2011-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110705041517/http://steviewonder.org.uk/bio/chapter17.html|url-status=live}}</ref> Бұл туынды режиссер [[Джин Уайлдер]]дің 1984 жылы шыққан «[[Қызыл көйлекті әйел]]<nowiki/>» фильмінің басты тақырыбына айналды. Ол Стиви Уандердің басқа екі әнімен бірге 1984 жылдың 13 қазанынан бастап АҚШ-тың [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] хит-парадында үш апта бойы бірінші орында тұрды[2]. Сонымен қатар, бұл ән Стивидің шығармашылығында Ұлыбритания чарттарында №1 сатыға көтеріліп, шыңда 6 апта бойы бой көрсеткен жалғыз туындысы болды. Сингл әншінің [[Hot R&B/Hip-Hop Songs|R&B чарты]]ндағы 10-шы, ал [[Adult Contemporary (чарт)|Hot Adult Contemporary Tracks]] чартындағы 4-ші хит-парад көшбасшысы атанды. Бұған қоса, ән «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» және «[[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>» сыйлықтарын жеңіп алды.<ref name="wonder1" /> == Хит-шерулердегі позициясы == АҚШ, Ұлыбритания және басқа да көптеген елдердің чарттарында көш бастап, музыкалық «Оскар» сыйлығын алды.<ref name="wonder1" /> АҚШ-тың Billboard Hot 100 хит-парадын 1984 жылдың 13 қазанынан бастап үш апта бойы басқарды.<ref name="chicagotribune2">{{cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google|title=Wonder's 'I Just Called' Continues Grand Slam on Charts|date=1984-10-26|author=DeKnock, Jan|work=[[Chicago Tribune]]|publisher=[[Tribune Company]]|access-date=2009-04-19|archive-date=2009-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090802185413/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google}}</ref> Ол сондай-ақ Стиви үшін Англияда № 1 болған жалғыз ән атанды және шыңда 6 апта бойы тұрды. Сингл оның [[Hot R&B/Hip-Hop Songs|R&B чарт]] хит-парадындағы 10-шы чарттоппері және [[Adult Contemporary (чарт)|Hot Adult Contemporary Tracks]] чартындағы 4-ші көшбасшысы болды. Бұған қоса, ән [[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|фильмге арналған үздік ән үшін «Оскар»]] және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» сыйлығын жеңіп алды.<ref name="wonder1" /> '''Апталық чарттары''': {|class="wikitable sortable" !Чарты (1984) !Жоғары<br>позициясы |- |Australian [[ARIA Charts|ARIA]] Singles Chart |align="center"|1 |- |Austrian Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You — austriancharts.at |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227083643/http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |Danish Singles Chart |align="center"|6 |- |Dutch Singles Chart<ref>{{cite web|url=http://www.radio538.nl/web/show/id=44685/chartid=6474|title=De Nederlandse Top 40, week 41, 1984|access-date=2008-02-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110518024045/http://www.radio538.nl/web/show/id%3D44685/chartid%3D6474|archive-date=2011-05-18}}</ref> |align="center"|1 |- |French Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://lescharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=lescharts.com — Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227085900/http://lescharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|'''[[1980-жылдардағы Франциядағы №1 синглдер тізімі|1]]''' |- |German Singles Chart<ref>German Singles Chart [http://www.charts-surfer.de/musiksearch.php Charts-surfer.de] {{Wayback|url=http://www.charts-surfer.de/musiksearch.php |date=20070702104440 }} {{недоступная ссылка|число=12|месяц=08|год=2013|url=http://www.charts-surfer.de/musiksearch.php|id=20110523}} (Retrieved April 10, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |Irish Singles Chart<ref>Irish Single Chart [http://www.irishcharts.ie/search/placement Irishcharts.ie] {{Wayback|url=http://www.irishcharts.ie/search/placement |date=20180929123621 }} (Retrieved April 10, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |Italian Singles Chart<ref>Italian Single Chart [http://www.hitparadeitalia.it/hp_yends/hpe1984.htm Hit parade Italia] {{Wayback|url=http://www.hitparadeitalia.it/hp_yends/hpe1984.htm |date=20110811081316 }} (Retrieved May 30, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |Norwegian Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=norwegiancharts.com — Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219125031/http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |New Zealand Singles Chart |align="center"|1 |- |Swedish Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=swedishcharts.com — Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227125723/http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |Swiss Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You — hitparade.ch |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105202721/http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Stevie%20Wonder&titel=I%20Just%20Called%20To%20Say%20I%20Love%20You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |UK Singles Chart<ref>UK Singles Chart [https://web.archive.org/web/20090214005900/http://www.chartstats.com/songinfo.php?id=11845 Chartstats.com] (Retrieved April 17, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |align="left"|US ''Billboard'' Hot 100<ref name="chicagotribune">{{cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google|title=Wonder's 'I Just Called' Continues Grand Slam on Charts|date=1984-10-26|author=DeKnock, Jan|work=[[Chicago Tribune]]|publisher=[[Tribune Company]]|access-date=2009-04-19|archive-date=2009-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090802185413/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google}}</ref><ref name="Allmusic">Billboard [{{Allmusic|class=artist|id=p139462/charts-awards/billboard-singles|pure_url=yes}} Allmusic.com] (Retrieved April 17, 2008)</ref><ref>{{cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/638989352.html?dids=638989352%3A638989352&FMT=ABS&FMTS=ABS%3AAI&date=Oct+12%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Stevie+Wonder%27s+%27I+Just+Called%27+takes+over+3+top+spots+on+the+charts&pqatl=google|title=Stevie Wonder's 'I Just Called' Takes Over 3 Top Spots on the Charts|date=1984-10-12|author=DeKnock, Jan|work=[[Chicago Tribune]]|publisher=[[Tribune Company]]|access-date=2009-04-19|url-status=dead}}</ref> |align="center"|1 |- |US ''Billboard'' Hot Adult Contemporary Tracks<ref name="Allmusic"/> |align="center"|1 |- |US ''Billboard'' Hot Black Singles<ref name="Allmusic"/> |align="center"|1 |} '''Жылдық чарттары''': {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" !Чарты (1984) !Позициясы |- |style="text-align:left"|{{Байрақ|Ұлыбритания}} ([[Гэллап институты|Gallup Poll]])<ref name="UK1984Yearend">{{мақала|тақырыбы=Top 100 Singles (January 3 — December 29, 1984)|сілтеме=https://www.worldradiohistory.com/UK/Music-Week/1985/Music-Week-1985-01-26-I.pdf#page=55|archive-url=https://web.archive.org/web/20231220123913/https://worldradiohistory.com|archive-date=2023-12-20|тілі=en|басылым=[[Music Week]]|орны=Gwent|баспасы=Pensord Press Ltd.|жыл=1985|ай=1|күні=26|беттері=37|issn=0265-1548}}</ref> |2 |} == Авторлық құқық жөніндегі сот процесі == 1985 жылы Стиви Уандер, оның бұрынғы συνεавторы [[Ли Гарретт]] және Ллойд Чиате арасында бұл әнді шын мәнінде кім жазғаны туралы сот дауы туындады. Чиате сот талап-арызында өзі мен Ли Гарреттің бұл әнді 1976 жылы жазғанын, бірақ тек 1979 жылы ғана тіркегенін алға тартты. Чиатенің адвокаты Герберт Доделл 1977 жылы Гарретт бұл туындыны Уандерге орындап бергеннен кейін, Уандер оны ұрлап алды деп мәлімдеді. Бастапқыда Гарретт бұл істе бірлескен талапкер болғанымен, кейінірек Уандердің жағына шығып, оны қорғап түсініктеме берді. Сот процесі 5 жылға созылды. Нәтижесінде, 1990 жылдың ақпан айында Лос-Анджелес федералды сотының алқа билері соқыр әнші әрі композитордың көптеген марапаттарға ие болған «I Just Called to Say I Love You» әнін басқа автордан иемденбегенін мойындаған кезде, Стиви Уандер авторлық құқықты бұзу туралы іс бойынша сотта жеңіске жетті.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-02-23-me-1204-story.html|title=Wonder Wins Suit Over Song|date=1990-02-23|author=Weinstein, Henry|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=2012-10-03|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329124946/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-02-23-me-1204-story.html|url-status=live}}</ref> == Кавер-нұсқалары == 1985 жылы [[Карел Готт]] ''«Muzika»'' альбомының құрамында ''«To byl vám den»'' нұсқасын жазды.<ref>{{Cite web|url=http://www.karelgott.net/alba/cd.php?lang=ru&men=ru&id=11&n=&a=1808|title=karelgott.net — Muzika|access-date=2013-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075727/http://www.karelgott.net/alba/cd.php?lang=ru&men=ru&id=11&n=&a=1808|archive-date=2018-11-28|url-status=dead}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.steviewonder.org.uk/discography/albums/woman_in_red/lyric4.html I Just Called to Say I Love You] {{Wayback|url=http://www.steviewonder.org.uk/discography/albums/woman_in_red/lyric4.html |date=20110216073502 }} (www.steviewonder.org.uk) [[Санат:1984 жылғы әндер]] [[Санат:1984 жылғы синглдер]] [[Санат:Ағылшын тіліндегі әндер]] [[Санат:Стиви Уандердің әндері]] [[Санат:«Алтын глобус» сыйлығын иеленген әндер]] [[Санат:Billboard Hot 100 чартын басқарған әндер]] [[Санат:Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs чартын басқарған әндер]] [[Санат:UK Singles Chart чартын басқарған әндер]] [[Санат:Аустралия чартын басқарған әндер]] [[Санат:Ирландия чартын басқарған әндер]] [[Санат:Top Singles (Франция) чартын басқарған әндер]] [[Санат:RPM Top Singles чартын басқарған әндер]] [[Санат:Nederlandse Top 40 чартын басқарған әндер]] [[Санат:Стиви Уандер жазған әндер]] [[Санат:Billboard Adult Contemporary чартын басқарған әндер]] 4jb09vypy3566z5omu1c178wx1e50b0 3655220 3655219 2026-09-16T05:48:36Z ShadZ01 56180 3655220 wikitext text/x-wiki {{Сингл |Атауы = I Just Called to Say I Love You |Тыс = I Just Called to Say I Love You.jpg |Орындаушы = [[Стиви Уандер]] |Альбом = [[The Woman in Red]] |Шығарылған = 1984 |Формат = [[Винил күйтабағы]] |Жанр = [[R&B]], [[соул]] |Тілі = [[ағылшын тілі|ағылшын]] |Композиторы = [[Стиви Уандер]] |Ұзақтығы = 6:16 (альбомдық нұсқа)<br>4:25 (сингл) |Лейблі = [[Motown Records]] |Продюсері = [[Стиви Уандер]] |Алдыңғы = Frontline |Алд_жыл = 1983 |Жыл = 1984 |Келесі = Love Light in Flight |Кел_жыл = 1984 }} '''«I Just Called to Say I Love You»''' ({{tr-en|Мен тек сені сүйетінімді айту үшін қоңырау шалдым}}) — [[1984 жыл]]ы жарық көрген, АҚШ, Ұлыбритания және басқа да көптеген елдердің чарттарында көш бастап, «Оскар» музыкалық сыйлығын иеленген [[Стиви Уандер]]дің орындауындағы ән.<ref name="wonder1">{{Cite web |url=http://www.steviewonder.org.uk/bio/chapter17.html|title=Biography 17. Just A Call Of Love|access-date=2011-05-23|archive-date=2011-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110705041517/http://steviewonder.org.uk/bio/chapter17.html|url-status=live}}</ref> Бұл туынды режиссер [[Джин Уайлдер]]дің 1984 жылы шыққан «[[Қызыл көйлекті әйел]]<nowiki/>» фильмінің басты тақырыбына айналды. Ол Стиви Уандердің басқа екі әнімен бірге 1984 жылдың 13 қазанынан бастап АҚШ-тың [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] хит-парадында үш апта бойы бірінші орында тұрды[2]. Сонымен қатар, бұл ән Стивидің шығармашылығында Ұлыбритания чарттарында №1 сатыға көтеріліп, шыңда 6 апта бойы бой көрсеткен жалғыз туындысы болды. Сингл әншінің [[Hot R&B/Hip-Hop Songs|R&B чарты]]ндағы 10-шы, ал [[Adult Contemporary (чарт)|Hot Adult Contemporary Tracks]] чартындағы 4-ші хит-парад көшбасшысы атанды. Бұған қоса, ән «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» және «[[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>» сыйлықтарын жеңіп алды.<ref name="wonder1" /> == Хит-шерулердегі позициясы == АҚШ, Ұлыбритания және басқа да көптеген елдердің чарттарында көш бастап, музыкалық «Оскар» сыйлығын алды.<ref name="wonder1" /> АҚШ-тың Billboard Hot 100 хит-парадын 1984 жылдың 13 қазанынан бастап үш апта бойы басқарды.<ref name="chicagotribune2">{{cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google|title=Wonder's 'I Just Called' Continues Grand Slam on Charts|date=1984-10-26|author=DeKnock, Jan|work=[[Chicago Tribune]]|publisher=[[Tribune Company]]|access-date=2009-04-19|archive-date=2009-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090802185413/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google}}</ref> Ол сондай-ақ Стиви үшін Англияда № 1 болған жалғыз ән атанды және шыңда 6 апта бойы тұрды. Сингл оның [[Hot R&B/Hip-Hop Songs|R&B чарт]] хит-парадындағы 10-шы чарттоппері және [[Adult Contemporary (чарт)|Hot Adult Contemporary Tracks]] чартындағы 4-ші көшбасшысы болды. Бұған қоса, ән [[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|фильмге арналған үздік ән үшін «Оскар»]] және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» сыйлығын жеңіп алды.<ref name="wonder1" /> '''Апталық чарттары''': {|class="wikitable sortable" !Чарты (1984) !Жоғары<br>позициясы |- |Australian [[ARIA Charts|ARIA]] Singles Chart |align="center"|1 |- |Austrian Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You — austriancharts.at |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227083643/http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |Danish Singles Chart |align="center"|6 |- |Dutch Singles Chart<ref>{{cite web|url=http://www.radio538.nl/web/show/id=44685/chartid=6474|title=De Nederlandse Top 40, week 41, 1984|access-date=2008-02-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110518024045/http://www.radio538.nl/web/show/id%3D44685/chartid%3D6474|archive-date=2011-05-18}}</ref> |align="center"|1 |- |French Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://lescharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=lescharts.com — Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227085900/http://lescharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|'''[[1980-жылдардағы Франциядағы №1 синглдер тізімі|1]]''' |- |German Singles Chart<ref>German Singles Chart [http://www.charts-surfer.de/musiksearch.php Charts-surfer.de] {{Wayback|url=http://www.charts-surfer.de/musiksearch.php |date=20070702104440 }} {{Deadlink|число=12|месяц=08|год=2013|url=http://www.charts-surfer.de/musiksearch.php|id=20110523}} (Retrieved April 10, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |Irish Singles Chart<ref>Irish Single Chart [http://www.irishcharts.ie/search/placement Irishcharts.ie] {{Wayback|url=http://www.irishcharts.ie/search/placement |date=20180929123621 }} (Retrieved April 10, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |Italian Singles Chart<ref>Italian Single Chart [http://www.hitparadeitalia.it/hp_yends/hpe1984.htm Hit parade Italia] {{Wayback|url=http://www.hitparadeitalia.it/hp_yends/hpe1984.htm |date=20110811081316 }} (Retrieved May 30, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |Norwegian Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=norwegiancharts.com — Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219125031/http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |New Zealand Singles Chart |align="center"|1 |- |Swedish Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=swedishcharts.com — Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227125723/http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |Swiss Singles Chart<ref>{{Cite web |url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Stevie+Wonder&titel=I+Just+Called+To+Say+I+Love+You&cat=s |title=Stevie Wonder — I Just Called To Say I Love You — hitparade.ch |access-date=2011-05-23 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105202721/http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Stevie%20Wonder&titel=I%20Just%20Called%20To%20Say%20I%20Love%20You&cat=s |url-status=live }}</ref> |align="center"|1 |- |UK Singles Chart<ref>UK Singles Chart [https://web.archive.org/web/20090214005900/http://www.chartstats.com/songinfo.php?id=11845 Chartstats.com] (Retrieved April 17, 2008)</ref> |align="center"|1 |- |align="left"|US ''Billboard'' Hot 100<ref name="chicagotribune">{{cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google|title=Wonder's 'I Just Called' Continues Grand Slam on Charts|date=1984-10-26|author=DeKnock, Jan|work=[[Chicago Tribune]]|publisher=[[Tribune Company]]|access-date=2009-04-19|archive-date=2009-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090802185413/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/639053312.html?dids=639053312:639053312&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Oct+26%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Audio&pqatl=google}}</ref><ref name="Allmusic">Billboard [{{Allmusic|class=artist|id=p139462/charts-awards/billboard-singles|pure_url=yes}} Allmusic.com] (Retrieved April 17, 2008)</ref><ref>{{cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/638989352.html?dids=638989352%3A638989352&FMT=ABS&FMTS=ABS%3AAI&date=Oct+12%2C+1984&author=Jan+DeKnock&pub=Chicago+Tribune&desc=Stevie+Wonder%27s+%27I+Just+Called%27+takes+over+3+top+spots+on+the+charts&pqatl=google|title=Stevie Wonder's 'I Just Called' Takes Over 3 Top Spots on the Charts|date=1984-10-12|author=DeKnock, Jan|work=[[Chicago Tribune]]|publisher=[[Tribune Company]]|access-date=2009-04-19|url-status=dead}}</ref> |align="center"|1 |- |US ''Billboard'' Hot Adult Contemporary Tracks<ref name="Allmusic"/> |align="center"|1 |- |US ''Billboard'' Hot Black Singles<ref name="Allmusic"/> |align="center"|1 |} '''Жылдық чарттары''': {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" !Чарты (1984) !Позициясы |- |style="text-align:left"|{{Байрақ|Ұлыбритания}} ([[Гэллап институты|Gallup Poll]])<ref name="UK1984Yearend">{{мақала|тақырыбы=Top 100 Singles (January 3 — December 29, 1984)|сілтеме=https://www.worldradiohistory.com/UK/Music-Week/1985/Music-Week-1985-01-26-I.pdf#page=55|archive-url=https://web.archive.org/web/20231220123913/https://worldradiohistory.com|archive-date=2023-12-20|тілі=en|басылым=[[Music Week]]|орны=Gwent|баспасы=Pensord Press Ltd.|жыл=1985|ай=1|күні=26|беттері=37|issn=0265-1548}}</ref> |2 |} == Авторлық құқық жөніндегі сот процесі == 1985 жылы Стиви Уандер, оның бұрынғы συνεавторы [[Ли Гарретт]] және Ллойд Чиате арасында бұл әнді шын мәнінде кім жазғаны туралы сот дауы туындады. Чиате сот талап-арызында өзі мен Ли Гарреттің бұл әнді 1976 жылы жазғанын, бірақ тек 1979 жылы ғана тіркегенін алға тартты. Чиатенің адвокаты Герберт Доделл 1977 жылы Гарретт бұл туындыны Уандерге орындап бергеннен кейін, Уандер оны ұрлап алды деп мәлімдеді. Бастапқыда Гарретт бұл істе бірлескен талапкер болғанымен, кейінірек Уандердің жағына шығып, оны қорғап түсініктеме берді. Сот процесі 5 жылға созылды. Нәтижесінде, 1990 жылдың ақпан айында Лос-Анджелес федералды сотының алқа билері соқыр әнші әрі композитордың көптеген марапаттарға ие болған «I Just Called to Say I Love You» әнін басқа автордан иемденбегенін мойындаған кезде, Стиви Уандер авторлық құқықты бұзу туралы іс бойынша сотта жеңіске жетті.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-02-23-me-1204-story.html|title=Wonder Wins Suit Over Song|date=1990-02-23|author=Weinstein, Henry|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=2012-10-03|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329124946/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-02-23-me-1204-story.html|url-status=live}}</ref> == Кавер-нұсқалары == 1985 жылы [[Карел Готт]] ''«Muzika»'' альбомының құрамында ''«To byl vám den»'' нұсқасын жазды.<ref>{{Cite web|url=http://www.karelgott.net/alba/cd.php?lang=ru&men=ru&id=11&n=&a=1808|title=karelgott.net — Muzika|access-date=2013-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075727/http://www.karelgott.net/alba/cd.php?lang=ru&men=ru&id=11&n=&a=1808|archive-date=2018-11-28|url-status=dead}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.steviewonder.org.uk/discography/albums/woman_in_red/lyric4.html I Just Called to Say I Love You] {{Wayback|url=http://www.steviewonder.org.uk/discography/albums/woman_in_red/lyric4.html |date=20110216073502 }} (www.steviewonder.org.uk) [[Санат:1984 жылғы әндер]] [[Санат:1984 жылғы синглдер]] [[Санат:Ағылшын тіліндегі әндер]] [[Санат:Стиви Уандердің әндері]] [[Санат:«Алтын глобус» сыйлығын иеленген әндер]] [[Санат:Billboard Hot 100 чартын басқарған әндер]] [[Санат:Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs чартын басқарған әндер]] [[Санат:UK Singles Chart чартын басқарған әндер]] [[Санат:Аустралия чартын басқарған әндер]] [[Санат:Ирландия чартын басқарған әндер]] [[Санат:Top Singles (Франция) чартын басқарған әндер]] [[Санат:RPM Top Singles чартын басқарған әндер]] [[Санат:Nederlandse Top 40 чартын басқарған әндер]] [[Санат:Стиви Уандер жазған әндер]] [[Санат:Billboard Adult Contemporary чартын басқарған әндер]] hbbwfwaqlz99dd4z54rsplzf1443epk 0 786592 3655212 2026-09-16T05:34:35Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3655212 wikitext text/x-wiki '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] ct8wrps03qk231g2e9zryeg08eq7aa6 3655213 3655212 2026-09-16T05:35:07Z Мағыпар 100137 үлгі 3655213 wikitext text/x-wiki '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 72rh2hz7aq44xsjn7534rwdqsjuf8ed 3655230 3655213 2026-09-16T06:44:43Z Мағыпар 100137 толықтыру 3655230 wikitext text/x-wiki '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] lkisrur1phxrpcm2y15u01ct0xrekch 3655231 3655230 2026-09-16T06:45:51Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3655231 wikitext text/x-wiki '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] a4dcg58ix3aa2sjzjsq2k133qflvndp 3655234 3655231 2026-09-16T06:53:54Z Мағыпар 100137 толықтыру 3655234 wikitext text/x-wiki '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр. == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] kxtsuamvikohlr85py3e4ynplffls3k 3655235 3655234 2026-09-16T06:57:55Z Мағыпар 100137 дереккөз 3655235 wikitext text/x-wiki '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] l2b7kvjsln83vacwwcprp53gygboeso 3655246 3655235 2026-09-16T07:21:24Z Мағыпар 100137 толықтыру 3655246 wikitext text/x-wiki '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 44b44vroiwgdkwvvq5sv33jblze65qg 3655248 3655246 2026-09-16T07:24:29Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3655248 wikitext text/x-wiki '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] qjl2rfyzpyh7lzpnne2e1pv21y72d9r 3655252 3655248 2026-09-16T07:26:56Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3655252 wikitext text/x-wiki '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 7j4fwbwf9a5ern2grhj8l5ekt9kyt82 3655256 3655252 2026-09-16T07:32:37Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3655256 wikitext text/x-wiki '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды. 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 91m5pd5irtqp6wzz7irr6hbcz56fu3q 3655259 3655256 2026-09-16T07:35:39Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3655259 wikitext text/x-wiki '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] hp3khb91nswbzszaxt2266by93yq9ao 3655263 3655259 2026-09-16T07:39:40Z Мағыпар 100137 толықтыру 3655263 wikitext text/x-wiki '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] l9cn5zmxpkkoircpaffj58ioou29vyk 3655264 3655263 2026-09-16T07:43:32Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3655264 wikitext text/x-wiki '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] euqc9qs3cddceq8o6t1uo5ygsojjdsu 3655268 3655264 2026-09-16T07:48:21Z Мағыпар 100137 толықтыру 3655268 wikitext text/x-wiki '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] aegna1wb210je3w7sbio82igclq6sju 3655270 3655268 2026-09-16T07:51:41Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3655270 wikitext text/x-wiki '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 9gkvhecklx2k08tlr0v1bom4pezgefw 3655272 3655270 2026-09-16T07:52:58Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3655272 wikitext text/x-wiki '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. *'''Лютеран шіркеуі''' — 1672 жылы салынған бұл шіркеу — неоготикалық сәулет стилінің көркем үлгісі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] eqfgahap4rp00e90h6erbw5brgyprgr 3655274 3655272 2026-09-16T07:54:27Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3655274 wikitext text/x-wiki '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. *'''Лютеран шіркеуі''' — 1672 жылы салынған бұл шіркеу — неоготикалық сәулет стилінің көркем үлгісі. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Яунелгава маңында орналасқан Латвиядағы ең үлкен әрі ең көне ұлттық саябақ. Мұнда жаяу серуендеу, кемпинг және каноэде жүзу сияқты ашық аспан астындағы түрлі іс-шаралармен айналысуға болады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] rhniupc0lqj5yc1vxpoh23tr3cigto9 3655304 3655274 2026-09-16T08:34:01Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3655304 wikitext text/x-wiki '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. *'''Лютеран шіркеуі''' — 1672 жылы салынған бұл шіркеу — неоготикалық сәулет стилінің көркем үлгісі. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Яунелгава маңында орналасқан Латвиядағы ең үлкен әрі ең көне ұлттық саябақ. Мұнда жаяу серуендеу, кемпинг және каноэде жүзу сияқты ашық аспан астындағы түрлі іс-шаралармен айналысуға болады. *'''Яунелгава ашық аспан астындағы сахнасы''' — бұл жерде концерттер, театр қойылымдары және кино көрсетілімдері сияқты түрлі іс-шаралар өткізіледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] bvfmx0hlq3g3oytwjhk43zxercl7wk5 3655305 3655304 2026-09-16T08:35:50Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3655305 wikitext text/x-wiki '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. *'''Лютеран шіркеуі''' — 1672 жылы салынған бұл шіркеу — неоготикалық сәулет стилінің көркем үлгісі. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Яунелгава маңында орналасқан Латвиядағы ең үлкен әрі ең көне ұлттық саябақ. Мұнда жаяу серуендеу, кемпинг және каноэде жүзу сияқты ашық аспан астындағы түрлі іс-шаралармен айналысуға болады. *'''Яунелгава ашық аспан астындағы сахнасы''' — бұл жерде концерттер, театр қойылымдары және кино көрсетілімдері сияқты түрлі іс-шаралар өткізіледі. *'''Яунелгава базары''' — жергілікті өнімдердің, қолөнер бұйымдары мен кәдесыйлардың кең таңдауын ұсынатын дәстүрлі латыш базары. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 53vm9hoa0djo5tszmx8uutnwip5tw20 3655308 3655305 2026-09-16T08:42:42Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3655308 wikitext text/x-wiki '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. *'''Лютеран шіркеуі''' — 1672 жылы салынған бұл шіркеу — неоготикалық сәулет стилінің көркем үлгісі. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Яунелгава маңында орналасқан Латвиядағы ең үлкен әрі ең көне ұлттық саябақ. Мұнда жаяу серуендеу, кемпинг және каноэде жүзу сияқты ашық аспан астындағы түрлі іс-шаралармен айналысуға болады. *'''Яунелгава ашық аспан астындағы сахнасы''' — бұл жерде концерттер, театр қойылымдары және кино көрсетілімдері сияқты түрлі іс-шаралар өткізіледі. *'''Яунелгава базары''' — жергілікті өнімдердің, қолөнер бұйымдары мен кәдесыйлардың кең таңдауын ұсынатын дәстүрлі латыш базары. *'''Кокнесе қамалының қирандылары''' — Қаладан бірнеше шақырым жерде орналасқан ортағасырлық қамал. Қазіргі уақытта ол негізінен қиранды күйінде сақталғанымен, туристердің аймақ тарихымен танысу үшін жиі келетін танымал орны болып табылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 21aa1woap04ua9fmkfyxqc84418vjbo 3655312 3655308 2026-09-16T08:44:00Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3655312 wikitext text/x-wiki '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. *'''Лютеран шіркеуі''' — 1672 жылы салынған бұл шіркеу — неоготикалық сәулет стилінің көркем үлгісі. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Яунелгава маңында орналасқан Латвиядағы ең үлкен әрі ең көне ұлттық саябақ. Мұнда жаяу серуендеу, кемпинг және каноэде жүзу сияқты ашық аспан астындағы түрлі іс-шаралармен айналысуға болады. *'''Яунелгава ашық аспан астындағы сахнасы''' — бұл жерде концерттер, театр қойылымдары және кино көрсетілімдері сияқты түрлі іс-шаралар өткізіледі. *'''Яунелгава базары''' — жергілікті өнімдердің, қолөнер бұйымдары мен кәдесыйлардың кең таңдауын ұсынатын дәстүрлі латыш базары. *'''Кокнесе қамалының қирандылары''' — Қаладан бірнеше шақырым жерде орналасқан ортағасырлық қамал. Қазіргі уақытта ол негізінен қиранды күйінде сақталғанымен, туристердің аймақ тарихымен танысу үшін жиі келетін танымал орны болып табылады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-jaunjelgava.htm|title=Карта Яунелгавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] dsv41n8euaymtvnac4t3b5mknu7fe4v 3655315 3655312 2026-09-16T08:45:34Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3655315 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. *'''Лютеран шіркеуі''' — 1672 жылы салынған бұл шіркеу — неоготикалық сәулет стилінің көркем үлгісі. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Яунелгава маңында орналасқан Латвиядағы ең үлкен әрі ең көне ұлттық саябақ. Мұнда жаяу серуендеу, кемпинг және каноэде жүзу сияқты ашық аспан астындағы түрлі іс-шаралармен айналысуға болады. *'''Яунелгава ашық аспан астындағы сахнасы''' — бұл жерде концерттер, театр қойылымдары және кино көрсетілімдері сияқты түрлі іс-шаралар өткізіледі. *'''Яунелгава базары''' — жергілікті өнімдердің, қолөнер бұйымдары мен кәдесыйлардың кең таңдауын ұсынатын дәстүрлі латыш базары. *'''Кокнесе қамалының қирандылары''' — Қаладан бірнеше шақырым жерде орналасқан ортағасырлық қамал. Қазіргі уақытта ол негізінен қиранды күйінде сақталғанымен, туристердің аймақ тарихымен танысу үшін жиі келетін танымал орны болып табылады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-jaunjelgava.htm|title=Карта Яунелгавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] fe7llz1byn84fb2n5y6c33vxok5k6g1 3655317 3655315 2026-09-16T08:46:08Z Мағыпар 100137 үлгі 3655317 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Яунелгава |шынайы атауы = ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. *'''Лютеран шіркеуі''' — 1672 жылы салынған бұл шіркеу — неоготикалық сәулет стилінің көркем үлгісі. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Яунелгава маңында орналасқан Латвиядағы ең үлкен әрі ең көне ұлттық саябақ. Мұнда жаяу серуендеу, кемпинг және каноэде жүзу сияқты ашық аспан астындағы түрлі іс-шаралармен айналысуға болады. *'''Яунелгава ашық аспан астындағы сахнасы''' — бұл жерде концерттер, театр қойылымдары және кино көрсетілімдері сияқты түрлі іс-шаралар өткізіледі. *'''Яунелгава базары''' — жергілікті өнімдердің, қолөнер бұйымдары мен кәдесыйлардың кең таңдауын ұсынатын дәстүрлі латыш базары. *'''Кокнесе қамалының қирандылары''' — Қаладан бірнеше шақырым жерде орналасқан ортағасырлық қамал. Қазіргі уақытта ол негізінен қиранды күйінде сақталғанымен, туристердің аймақ тарихымен танысу үшін жиі келетін танымал орны болып табылады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-jaunjelgava.htm|title=Карта Яунелгавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] t08mtrmreasr6ddplb3bekf2q94eioe 3655320 3655317 2026-09-16T08:47:36Z Мағыпар 100137 үлгі 3655320 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Яунелгава |шынайы атауы = ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) |сурет = Lauvas skulptūra Vecpilsētas parkā un Jaunjelgavas pilsētas dome, 23.05.2020.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. *'''Лютеран шіркеуі''' — 1672 жылы салынған бұл шіркеу — неоготикалық сәулет стилінің көркем үлгісі. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Яунелгава маңында орналасқан Латвиядағы ең үлкен әрі ең көне ұлттық саябақ. Мұнда жаяу серуендеу, кемпинг және каноэде жүзу сияқты ашық аспан астындағы түрлі іс-шаралармен айналысуға болады. *'''Яунелгава ашық аспан астындағы сахнасы''' — бұл жерде концерттер, театр қойылымдары және кино көрсетілімдері сияқты түрлі іс-шаралар өткізіледі. *'''Яунелгава базары''' — жергілікті өнімдердің, қолөнер бұйымдары мен кәдесыйлардың кең таңдауын ұсынатын дәстүрлі латыш базары. *'''Кокнесе қамалының қирандылары''' — Қаладан бірнеше шақырым жерде орналасқан ортағасырлық қамал. Қазіргі уақытта ол негізінен қиранды күйінде сақталғанымен, туристердің аймақ тарихымен танысу үшін жиі келетін танымал орны болып табылады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-jaunjelgava.htm|title=Карта Яунелгавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] kuf53p4ymze921772fxf6sc6zt5a9w7 3655322 3655320 2026-09-16T08:48:23Z Мағыпар 100137 үлгі 3655322 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Яунелгава |шынайы атауы = ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) |сурет = Lauvas skulptūra Vecpilsētas parkā un Jaunjelgavas pilsētas dome, 23.05.2020.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Jaunjelgava COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. *'''Лютеран шіркеуі''' — 1672 жылы салынған бұл шіркеу — неоготикалық сәулет стилінің көркем үлгісі. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Яунелгава маңында орналасқан Латвиядағы ең үлкен әрі ең көне ұлттық саябақ. Мұнда жаяу серуендеу, кемпинг және каноэде жүзу сияқты ашық аспан астындағы түрлі іс-шаралармен айналысуға болады. *'''Яунелгава ашық аспан астындағы сахнасы''' — бұл жерде концерттер, театр қойылымдары және кино көрсетілімдері сияқты түрлі іс-шаралар өткізіледі. *'''Яунелгава базары''' — жергілікті өнімдердің, қолөнер бұйымдары мен кәдесыйлардың кең таңдауын ұсынатын дәстүрлі латыш базары. *'''Кокнесе қамалының қирандылары''' — Қаладан бірнеше шақырым жерде орналасқан ортағасырлық қамал. Қазіргі уақытта ол негізінен қиранды күйінде сақталғанымен, туристердің аймақ тарихымен танысу үшін жиі келетін танымал орны болып табылады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-jaunjelgava.htm|title=Карта Яунелгавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 38vxbtuigi2biaatpjwz4t08uru3csb 3655324 3655322 2026-09-16T08:50:25Z Мағыпар 100137 үлгі 3655324 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Яунелгава |шынайы атауы = ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) |сурет = Lauvas skulptūra Vecpilsētas parkā un Jaunjelgavas pilsētas dome, 23.05.2020.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Jaunjelgava COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =37 |lat_sec =03 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =04 |lon_sec =53 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. *'''Лютеран шіркеуі''' — 1672 жылы салынған бұл шіркеу — неоготикалық сәулет стилінің көркем үлгісі. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Яунелгава маңында орналасқан Латвиядағы ең үлкен әрі ең көне ұлттық саябақ. Мұнда жаяу серуендеу, кемпинг және каноэде жүзу сияқты ашық аспан астындағы түрлі іс-шаралармен айналысуға болады. *'''Яунелгава ашық аспан астындағы сахнасы''' — бұл жерде концерттер, театр қойылымдары және кино көрсетілімдері сияқты түрлі іс-шаралар өткізіледі. *'''Яунелгава базары''' — жергілікті өнімдердің, қолөнер бұйымдары мен кәдесыйлардың кең таңдауын ұсынатын дәстүрлі латыш базары. *'''Кокнесе қамалының қирандылары''' — Қаладан бірнеше шақырым жерде орналасқан ортағасырлық қамал. Қазіргі уақытта ол негізінен қиранды күйінде сақталғанымен, туристердің аймақ тарихымен танысу үшін жиі келетін танымал орны болып табылады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-jaunjelgava.htm|title=Карта Яунелгавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 9f5nq64hyh7i6lovna2yg7hvz0xyql0 3655325 3655324 2026-09-16T08:51:31Z Мағыпар 100137 үлгі 3655325 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Яунелгава |шынайы атауы = ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) |сурет = Lauvas skulptūra Vecpilsētas parkā un Jaunjelgavas pilsētas dome, 23.05.2020.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Jaunjelgava COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =37 |lat_sec =03 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =04 |lon_sec =53 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Айзкраукле аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. *'''Лютеран шіркеуі''' — 1672 жылы салынған бұл шіркеу — неоготикалық сәулет стилінің көркем үлгісі. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Яунелгава маңында орналасқан Латвиядағы ең үлкен әрі ең көне ұлттық саябақ. Мұнда жаяу серуендеу, кемпинг және каноэде жүзу сияқты ашық аспан астындағы түрлі іс-шаралармен айналысуға болады. *'''Яунелгава ашық аспан астындағы сахнасы''' — бұл жерде концерттер, театр қойылымдары және кино көрсетілімдері сияқты түрлі іс-шаралар өткізіледі. *'''Яунелгава базары''' — жергілікті өнімдердің, қолөнер бұйымдары мен кәдесыйлардың кең таңдауын ұсынатын дәстүрлі латыш базары. *'''Кокнесе қамалының қирандылары''' — Қаладан бірнеше шақырым жерде орналасқан ортағасырлық қамал. Қазіргі уақытта ол негізінен қиранды күйінде сақталғанымен, туристердің аймақ тарихымен танысу үшін жиі келетін танымал орны болып табылады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-jaunjelgava.htm|title=Карта Яунелгавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] hij07qj1fkkyoii15qvw6gb078f824q 3655327 3655325 2026-09-16T08:53:00Z Мағыпар 100137 үлгі 3655327 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Яунелгава |шынайы атауы = ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) |сурет = Lauvas skulptūra Vecpilsētas parkā un Jaunjelgavas pilsētas dome, 23.05.2020.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Jaunjelgava COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =37 |lat_sec =03 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =04 |lon_sec =53 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Айзкраукле аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Jaunjelgava |сайты = |сайт тілі = }} '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. *'''Лютеран шіркеуі''' — 1672 жылы салынған бұл шіркеу — неоготикалық сәулет стилінің көркем үлгісі. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Яунелгава маңында орналасқан Латвиядағы ең үлкен әрі ең көне ұлттық саябақ. Мұнда жаяу серуендеу, кемпинг және каноэде жүзу сияқты ашық аспан астындағы түрлі іс-шаралармен айналысуға болады. *'''Яунелгава ашық аспан астындағы сахнасы''' — бұл жерде концерттер, театр қойылымдары және кино көрсетілімдері сияқты түрлі іс-шаралар өткізіледі. *'''Яунелгава базары''' — жергілікті өнімдердің, қолөнер бұйымдары мен кәдесыйлардың кең таңдауын ұсынатын дәстүрлі латыш базары. *'''Кокнесе қамалының қирандылары''' — Қаладан бірнеше шақырым жерде орналасқан ортағасырлық қамал. Қазіргі уақытта ол негізінен қиранды күйінде сақталғанымен, туристердің аймақ тарихымен танысу үшін жиі келетін танымал орны болып табылады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-jaunjelgava.htm|title=Карта Яунелгавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] l7wum6civhijpeu81hyujpb9azyd2rp 3655329 3655327 2026-09-16T08:57:59Z Мағыпар 100137 үлгі 3655329 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Яунелгава |шынайы атауы = ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) |сурет = Lauvas skulptūra Vecpilsētas parkā un Jaunjelgavas pilsētas dome, 23.05.2020.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Jaunjelgava COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =37 |lat_sec =03 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =04 |lon_sec =53 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Айзкраукле аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 651 |пошта индексі = LV-5134 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Jaunjelgava |сайты = |сайт тілі = }} '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. *'''Лютеран шіркеуі''' — 1672 жылы салынған бұл шіркеу — неоготикалық сәулет стилінің көркем үлгісі. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Яунелгава маңында орналасқан Латвиядағы ең үлкен әрі ең көне ұлттық саябақ. Мұнда жаяу серуендеу, кемпинг және каноэде жүзу сияқты ашық аспан астындағы түрлі іс-шаралармен айналысуға болады. *'''Яунелгава ашық аспан астындағы сахнасы''' — бұл жерде концерттер, театр қойылымдары және кино көрсетілімдері сияқты түрлі іс-шаралар өткізіледі. *'''Яунелгава базары''' — жергілікті өнімдердің, қолөнер бұйымдары мен кәдесыйлардың кең таңдауын ұсынатын дәстүрлі латыш базары. *'''Кокнесе қамалының қирандылары''' — Қаладан бірнеше шақырым жерде орналасқан ортағасырлық қамал. Қазіргі уақытта ол негізінен қиранды күйінде сақталғанымен, туристердің аймақ тарихымен танысу үшін жиі келетін танымал орны болып табылады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-jaunjelgava.htm|title=Карта Яунелгавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] acsdgg54688qj48kfdt3podngivm6ah 3655330 3655329 2026-09-16T08:58:50Z Мағыпар 100137 үлгі 3655330 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Яунелгава |шынайы атауы = ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) |сурет = Lauvas skulptūra Vecpilsētas parkā un Jaunjelgavas pilsētas dome, 23.05.2020.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Jaunjelgava COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =37 |lat_sec =03 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =04 |lon_sec =53 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Айзкраукле аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1952 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 651 |пошта индексі = LV-5134 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Jaunjelgava |сайты = |сайт тілі = }} '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. *'''Лютеран шіркеуі''' — 1672 жылы салынған бұл шіркеу — неоготикалық сәулет стилінің көркем үлгісі. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Яунелгава маңында орналасқан Латвиядағы ең үлкен әрі ең көне ұлттық саябақ. Мұнда жаяу серуендеу, кемпинг және каноэде жүзу сияқты ашық аспан астындағы түрлі іс-шаралармен айналысуға болады. *'''Яунелгава ашық аспан астындағы сахнасы''' — бұл жерде концерттер, театр қойылымдары және кино көрсетілімдері сияқты түрлі іс-шаралар өткізіледі. *'''Яунелгава базары''' — жергілікті өнімдердің, қолөнер бұйымдары мен кәдесыйлардың кең таңдауын ұсынатын дәстүрлі латыш базары. *'''Кокнесе қамалының қирандылары''' — Қаладан бірнеше шақырым жерде орналасқан ортағасырлық қамал. Қазіргі уақытта ол негізінен қиранды күйінде сақталғанымен, туристердің аймақ тарихымен танысу үшін жиі келетін танымал орны болып табылады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-jaunjelgava.htm|title=Карта Яунелгавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 4mquup5emtoeu4dp2hlnvc30xclk625 3655331 3655330 2026-09-16T09:00:00Z Мағыпар 100137 үлгі 3655331 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Яунелгава |шынайы атауы = ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) |сурет = Lauvas skulptūra Vecpilsētas parkā un Jaunjelgavas pilsētas dome, 23.05.2020.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Jaunjelgava COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =37 |lat_sec =03 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =04 |lon_sec =53 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Айзкраукле аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1647 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Ной-Митау, Фридрихштадт |статус алуы = 1647 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1952 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 651 |пошта индексі = LV-5134 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Jaunjelgava |сайты = |сайт тілі = }} '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. *'''Лютеран шіркеуі''' — 1672 жылы салынған бұл шіркеу — неоготикалық сәулет стилінің көркем үлгісі. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Яунелгава маңында орналасқан Латвиядағы ең үлкен әрі ең көне ұлттық саябақ. Мұнда жаяу серуендеу, кемпинг және каноэде жүзу сияқты ашық аспан астындағы түрлі іс-шаралармен айналысуға болады. *'''Яунелгава ашық аспан астындағы сахнасы''' — бұл жерде концерттер, театр қойылымдары және кино көрсетілімдері сияқты түрлі іс-шаралар өткізіледі. *'''Яунелгава базары''' — жергілікті өнімдердің, қолөнер бұйымдары мен кәдесыйлардың кең таңдауын ұсынатын дәстүрлі латыш базары. *'''Кокнесе қамалының қирандылары''' — Қаладан бірнеше шақырым жерде орналасқан ортағасырлық қамал. Қазіргі уақытта ол негізінен қиранды күйінде сақталғанымен, туристердің аймақ тарихымен танысу үшін жиі келетін танымал орны болып табылады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-jaunjelgava.htm|title=Карта Яунелгавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] rh5see16cnxreoyv1xu3zyplxxxry9v 3655333 3655331 2026-09-16T09:01:05Z Мағыпар 100137 үлгі 3655333 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Яунелгава |шынайы атауы = ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) |сурет = Lauvas skulptūra Vecpilsētas parkā un Jaunjelgavas pilsētas dome, 23.05.2020.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Jaunjelgava COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =37 |lat_sec =03 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =04 |lon_sec =53 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Айзкраукле аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1647 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Ной-Митау, Фридрихштадт |статус алуы = 1647 |жер аумағы = 6,1 |биiктiктiң түрi = 35 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1952 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 368 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 651 |пошта индексі = LV-5134 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Jaunjelgava |сайты = |сайт тілі = }} '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. *'''Лютеран шіркеуі''' — 1672 жылы салынған бұл шіркеу — неоготикалық сәулет стилінің көркем үлгісі. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Яунелгава маңында орналасқан Латвиядағы ең үлкен әрі ең көне ұлттық саябақ. Мұнда жаяу серуендеу, кемпинг және каноэде жүзу сияқты ашық аспан астындағы түрлі іс-шаралармен айналысуға болады. *'''Яунелгава ашық аспан астындағы сахнасы''' — бұл жерде концерттер, театр қойылымдары және кино көрсетілімдері сияқты түрлі іс-шаралар өткізіледі. *'''Яунелгава базары''' — жергілікті өнімдердің, қолөнер бұйымдары мен кәдесыйлардың кең таңдауын ұсынатын дәстүрлі латыш базары. *'''Кокнесе қамалының қирандылары''' — Қаладан бірнеше шақырым жерде орналасқан ортағасырлық қамал. Қазіргі уақытта ол негізінен қиранды күйінде сақталғанымен, туристердің аймақ тарихымен танысу үшін жиі келетін танымал орны болып табылады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-jaunjelgava.htm|title=Карта Яунелгавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] g88wusq1b5mtaui5qgsywmwkzoxeei2 3655338 3655333 2026-09-16T09:03:53Z Мағыпар 100137 сурет қою 3655338 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Яунелгава |шынайы атауы = ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) |сурет = Lauvas skulptūra Vecpilsētas parkā un Jaunjelgavas pilsētas dome, 23.05.2020.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Jaunjelgava COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =37 |lat_sec =03 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =04 |lon_sec =53 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Айзкраукле аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1647 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Ной-Митау, Фридрихштадт |статус алуы = 1647 |жер аумағы = 6,1 |биiктiктiң түрi = 35 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1952 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 368 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 651 |пошта индексі = LV-5134 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Jaunjelgava |сайты = |сайт тілі = }} '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. *'''Лютеран шіркеуі''' — 1672 жылы салынған бұл шіркеу — неоготикалық сәулет стилінің көркем үлгісі. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Яунелгава маңында орналасқан Латвиядағы ең үлкен әрі ең көне ұлттық саябақ. Мұнда жаяу серуендеу, кемпинг және каноэде жүзу сияқты ашық аспан астындағы түрлі іс-шаралармен айналысуға болады. *'''Яунелгава ашық аспан астындағы сахнасы''' — бұл жерде концерттер, театр қойылымдары және кино көрсетілімдері сияқты түрлі іс-шаралар өткізіледі. *'''Яунелгава базары''' — жергілікті өнімдердің, қолөнер бұйымдары мен кәдесыйлардың кең таңдауын ұсынатын дәстүрлі латыш базары. *'''Кокнесе қамалының қирандылары''' — Қаладан бірнеше шақырым жерде орналасқан ортағасырлық қамал. Қазіргі уақытта ол негізінен қиранды күйінде сақталғанымен, туристердің аймақ тарихымен танысу үшін жиі келетін танымал орны болып табылады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-jaunjelgava.htm|title=Карта Яунелгавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Jaunjelgavas katolu baznica.jpg|Католиктік шіркеу </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] b5jb79e7v4sy16gswogzg9t9eumyo6i 3655341 3655338 2026-09-16T09:05:14Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3655341 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Яунелгава |шынайы атауы = ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) |сурет = Lauvas skulptūra Vecpilsētas parkā un Jaunjelgavas pilsētas dome, 23.05.2020.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Jaunjelgava COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =37 |lat_sec =03 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =04 |lon_sec =53 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Айзкраукле аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1647 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Ной-Митау, Фридрихштадт |статус алуы = 1647 |жер аумағы = 6,1 |биiктiктiң түрi = 35 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1952 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 368 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 651 |пошта индексі = LV-5134 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Jaunjelgava |сайты = |сайт тілі = }} '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. *'''Лютеран шіркеуі''' — 1672 жылы салынған бұл шіркеу — неоготикалық сәулет стилінің көркем үлгісі. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Яунелгава маңында орналасқан Латвиядағы ең үлкен әрі ең көне ұлттық саябақ. Мұнда жаяу серуендеу, кемпинг және каноэде жүзу сияқты ашық аспан астындағы түрлі іс-шаралармен айналысуға болады. *'''Яунелгава ашық аспан астындағы сахнасы''' — бұл жерде концерттер, театр қойылымдары және кино көрсетілімдері сияқты түрлі іс-шаралар өткізіледі. *'''Яунелгава базары''' — жергілікті өнімдердің, қолөнер бұйымдары мен кәдесыйлардың кең таңдауын ұсынатын дәстүрлі латыш базары. *'''Кокнесе қамалының қирандылары''' — Қаладан бірнеше шақырым жерде орналасқан ортағасырлық қамал. Қазіргі уақытта ол негізінен қиранды күйінде сақталғанымен, туристердің аймақ тарихымен танысу үшін жиі келетін танымал орны болып табылады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-jaunjelgava.htm|title=Карта Яунелгавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Jaunjelgavas katolu baznica.jpg|Католиктік шіркеу Jaunjelgavas pareiztic baznica.JPG|Православие шіркеуі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] kytgldba5w9yd8vcmkxhffhmwi1yx1x 3655343 3655341 2026-09-16T09:07:00Z Мағыпар 100137 сурет қою 3655343 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Яунелгава |шынайы атауы = ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) |сурет = Lauvas skulptūra Vecpilsētas parkā un Jaunjelgavas pilsētas dome, 23.05.2020.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Jaunjelgava COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =37 |lat_sec =03 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =04 |lon_sec =53 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Айзкраукле аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1647 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Ной-Митау, Фридрихштадт |статус алуы = 1647 |жер аумағы = 6,1 |биiктiктiң түрi = 35 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1952 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 368 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 651 |пошта индексі = LV-5134 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Jaunjelgava |сайты = |сайт тілі = }} '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. *'''Лютеран шіркеуі''' — 1672 жылы салынған бұл шіркеу — неоготикалық сәулет стилінің көркем үлгісі. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Яунелгава маңында орналасқан Латвиядағы ең үлкен әрі ең көне ұлттық саябақ. Мұнда жаяу серуендеу, кемпинг және каноэде жүзу сияқты ашық аспан астындағы түрлі іс-шаралармен айналысуға болады. *'''Яунелгава ашық аспан астындағы сахнасы''' — бұл жерде концерттер, театр қойылымдары және кино көрсетілімдері сияқты түрлі іс-шаралар өткізіледі. *'''Яунелгава базары''' — жергілікті өнімдердің, қолөнер бұйымдары мен кәдесыйлардың кең таңдауын ұсынатын дәстүрлі латыш базары. *'''Кокнесе қамалының қирандылары''' — Қаладан бірнеше шақырым жерде орналасқан ортағасырлық қамал. Қазіргі уақытта ол негізінен қиранды күйінде сақталғанымен, туристердің аймақ тарихымен танысу үшін жиі келетін танымал орны болып табылады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-jaunjelgava.htm|title=Карта Яунелгавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Jaunjelgavas katolu baznica.jpg|Католиктік шіркеу Jaunjelgavas pareiztic baznica.JPG|Православие шіркеуі Jelgavas iela 33 un Jaunjelgavas kultūras nams, 23.05.2020.jpg|Елгавас көшесі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] j93e8m8nz2uj77iiosbzdw3lqxs1e1r 3655346 3655343 2026-09-16T09:09:19Z Мағыпар 100137 сурет қою 3655346 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Яунелгава |шынайы атауы = ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) |сурет = Lauvas skulptūra Vecpilsētas parkā un Jaunjelgavas pilsētas dome, 23.05.2020.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Jaunjelgava COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =37 |lat_sec =03 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =04 |lon_sec =53 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Айзкраукле аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1647 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Ной-Митау, Фридрихштадт |статус алуы = 1647 |жер аумағы = 6,1 |биiктiктiң түрi = 35 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1952 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 368 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 651 |пошта индексі = LV-5134 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Jaunjelgava |сайты = |сайт тілі = }} '''Яунелгава''' ({{lang-lv|Jaunjelgava}}) — [[Латвия]]ның [[Айзкраукле аймағы]]ндағы қала. 2026 жылы Яунелгава қаласының халқы 1952 адамды құрады. Яунелгава — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 54-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-jaunjelgava-11488.html|title=Население Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Даугава өзенінің сол жағалауында, [[Рига]]дан шамамен 80 км оңтүстік-шығыста орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/%d1%8f%d1%83%d0%bd%d0%b5%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0/|title=Яунелгава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда қазіргі қала орналасқан аумақта қамал болған, кейінірек оны крест жорығына қатысушылар қиратқан. Уақыт өте келе, сол жерде шағын елді мекен пайда болып, ол бастапқыда Серена деп, кейіннен Ной-Митау деп қайта аталды. XVI ғасырдың соңында елді мекен Курляндия герцогы Фридрихтің ресми мойындауына ие болды. Сол кезде мұнда шамамен 60 отбасы тұрған.<br /> Поляк-швед соғысы кезінде Ной-Митау ішінара қирап, уақыт өте келе зақымданған ғимараттар қалпына келтіріліп, қирағандарының орнына жаңалары салынды. 1647 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, оның атауы Фридрихштадт болып өзгертілді. Кейінірек қала бірнеше рет өрт пен су тасқынынан зардап шекті. 1795 жылы ол Курляндия герцогтығы Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы француз басқыншылығы кезінде қала қатты зардап шегіп, тонау мен өртке ұшырады. 1831 және 1848 жылдардағы жайлаған індет қала үшін ауыр соққы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16522-Jaunelgava.html|title=Европа. Латвия. историческая область Селия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Айзкраукле ауданының құрамында болды. 2009 жылдан 2021 жылға дейін Яунелгава аймағының әкімшілік орталығы қызметін атқарды, ал 2021 жылдан бастап Айзкраукле аймағының құрамына кіреді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ағаш өңдеу шеберханаларының бірнешеуі жұмыс істейді. Мұнда кітапхана мен көрме залдары орналасқан мәдениет орталығы бар. Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Яунелгава — Рига, Яунелгава — Бауска; Яунелгава — Акнисте — Субате, Яунелгава — Айзкраукле — Екабпилс. == Көрікті орындары == Яунъелгава — балық аулау, қайықпен серуендеу және жаяу серуендеу сияқты ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері үшін танымал орын. Қалада барып көруге тұрарлық бірнеше көрікті орындар бар: *'''Яунелгава сарайы''' XVIII ғасырда салынған бұл сарай — барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ол Курляндия және Семигалия герцогы үшін салынған және қазіргі уақытта мұражай ретінде қызмет етеді. *'''Лютеран шіркеуі''' — 1672 жылы салынған бұл шіркеу — неоготикалық сәулет стилінің көркем үлгісі. *'''Гауя ұлттық саябағы''' — Яунелгава маңында орналасқан Латвиядағы ең үлкен әрі ең көне ұлттық саябақ. Мұнда жаяу серуендеу, кемпинг және каноэде жүзу сияқты ашық аспан астындағы түрлі іс-шаралармен айналысуға болады. *'''Яунелгава ашық аспан астындағы сахнасы''' — бұл жерде концерттер, театр қойылымдары және кино көрсетілімдері сияқты түрлі іс-шаралар өткізіледі. *'''Яунелгава базары''' — жергілікті өнімдердің, қолөнер бұйымдары мен кәдесыйлардың кең таңдауын ұсынатын дәстүрлі латыш базары. *'''Кокнесе қамалының қирандылары''' — Қаладан бірнеше шақырым жерде орналасқан ортағасырлық қамал. Қазіргі уақытта ол негізінен қиранды күйінде сақталғанымен, туристердің аймақ тарихымен танысу үшін жиі келетін танымал орны болып табылады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-jaunjelgava.htm|title=Карта Яунелгавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Jaunjelgavas katolu baznica.jpg|Католиктік шіркеу Jaunjelgavas pareiztic baznica.JPG|Православие шіркеуі Jelgavas iela 33 un Jaunjelgavas kultūras nams, 23.05.2020.jpg|Елгавас көшесі Jaunjelgava square.jpg|Қалалық алаң </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] mcc3jawfcj9knrljsbzrrmno04094pl 0 786593 3655228 2026-09-16T06:35:48Z ShadZ01 56180 Жаңа бетте: {{Сингл |Атауы = Perfect Day |Тыс = Lou_Reed_Perfect_Day.jpeg |Орындаушы = [[Лу Рид]] |Альбом = [[Transformer (альбом)|Transformer]] |A жағы = «[[Walk on the Wild Side]]» |Шығарылған = 17 қараша 1972 |Формат = [[7"]] |Жазылған = 31 тамыз 1972 |Жанр... 3655228 wikitext text/x-wiki {{Сингл |Атауы = Perfect Day |Тыс = Lou_Reed_Perfect_Day.jpeg |Орындаушы = [[Лу Рид]] |Альбом = [[Transformer (альбом)|Transformer]] |A жағы = «[[Walk on the Wild Side]]» |Шығарылған = 17 қараша 1972 |Формат = [[7"]] |Жазылған = 31 тамыз 1972 |Жанр = [[барокко-поп]], [[арт-поп]], [[поп-рок]]<ref>{{cite web|author={{iw|Шон О’Хаган (журналист)|Sean O’Hagan|en|Sean O'Hagan (journalist)}}|url=https://www.theguardian.com/music/musicblog/2013/oct/27/lou-reed-six-of-his-greatest-songs|title=Lou Reed: Six of his greatest songs|lang=en|work=[[The Guardian]]|date=2013-10-27|access-date=2016-02-04|archive-date=2019-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191011191904/https://www.theguardian.com/music/musicblog/2013/oct/27/lou-reed-six-of-his-greatest-songs}}</ref> |Тілі = [[ағылшын тілі|ағылшын]] |Композиторы = Лу Рид |Өлең авторы = [[Лу Рид]] |Ұзақтығы = 3:46 |Лейблі = [[RCA Records|RCA]] |Продюсері = [[Дэвид Боуи]], [[Мик Ронсон]] |Жыл = 1972 |Келесі = [[Satellite of Love]] |Кел_жыл = 1973 }} '''«Perfect Day»''' ({{tr-en|Керемет күн}}) — 1972 жылы [[Лу Рид]] жазған және оның ''[[Transformer (альбом)|Transformer]]'' альбомында жарық көрген ән. Гитара мен фортепиано аранжировкасын [[Мик Ронсон]] орындап, ол сонымен қатар альбомның продюсері ретінде де өнер көрсетті. Синглдің екінші продюсері болған [[Дэвид Боуи]] синтезатор партиясын жазды. Британдық ''[[New Musical Express]]'' журналы бұл композицияны «[[New Musical Express журналының нұсқасы бойынша барлық уақыттағы 500 ұлы ән|барлық уақыттағы 500 ұлы ән]]<nowiki/>» тізіміне енгізіп, оны 269-орынға жайғастырды.<ref>{{мақала|тақырыбы=NME The 1000 Greatest Albums 2015 UK|сілтеме=https://archive.org/details/NME_The_1000_Greatest_Albums_2015_UK/page/n55/mode/2up|тілі=en|басылым=''[[New Musical Express]]''|жыл=2015|беттері=56}}</ref> Туынды 1996 жылғы «[[Ине үстінде (фильм)|Ине үстінде]]<nowiki/>» фильмінің саундтрегінде шырқалды. == Басқа орындаушылар == [[Duran Duran]] тобының орындауындағы ән нұсқасы (олардың ''[[Thank You (Duran Duran альбомы)|Thank You]]'' альбомына енген) 1995 жылы UK Singles Chart-та 28-орынға көтерілді. «Perfect Day» әні [[Сьюзан Бойл]]дың ''[[The Gift (альбом Сьюзан Бойл)|The Gift]]'' альбомының беташар туындысы болып табылады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{cite web|author=Timothy Bracy, Elizabeth Bracy|url=https://www.stereogum.com/1179562/13-essential-dc-hardcore-albums/photo/|title=The 10 Best Lou Reed Songs|subtitle=«Perfect Day»|lang=en|website=[[Stereogum]]|publisher=Stereogum Media|date=2013-04-05|access-date=2023-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221209230035/https://www.stereogum.com/1311081/the-10-best-lou-reed-songs/lists/|archive-date=2022-12-09}} [[Санат:1972 жылғы әндер]] [[Санат:1995 жылғы синглдер]] [[Санат:1997 жылғы синглдер]] [[Санат:1998 жылғы синглдер]] [[Санат:2010 жылғы синглдер]] [[Санат:Лу Ридтің әндері]] [[Санат:Лу Рид жазған әндер]] [[Санат:Duran Duran әндері]] [[Санат:Кирсти МакКоллдың әндері]] [[Санат:Патти Смиттің әндері]] [[Санат:Сьюзан Бойлдың әндері]] [[Санат:Дэвид Боуи продюсерлік еткен әндер]] [[Санат:UK Singles Chart чартын басқарған әндер]] [[Санат:Ирландия чартын басқарған әндер]] [[Санат:Норвегия чартын басқарған әндер]] du20iefo34ildbgy8eygr5hxcy645ki 6 786595 3655232 2026-09-16T06:49:29Z ShadZ01 56180 {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = Синглдің мұқабасы | қайнары = https://www.discogs.com/Lou-Reed-Walk-On-The-Wild-Side-Perfect-Day/release/1659035 | жасалған уақыты = 1972 | авторы = RCA Records }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Perfect Day (Лу Рид әні) | мақсаты = Сурет мақалада ақпараттық мақсатта қолданылады және оқырманға мақаланың негізгі тақырыбы болып табылатын сингл туралы түсінік береді, сонымен қатар оның коммерциялық құндылығын төмендетп... 3655232 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = Синглдің мұқабасы | қайнары = https://www.discogs.com/Lou-Reed-Walk-On-The-Wild-Side-Perfect-Day/release/1659035 | жасалған уақыты = 1972 | авторы = RCA Records }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Perfect Day (Лу Рид әні) | мақсаты = Сурет мақалада ақпараттық мақсатта қолданылады және оқырманға мақаланың негізгі тақырыбы болып табылатын сингл туралы түсінік береді, сонымен қатар оның коммерциялық құндылығын төмендетпейді. | алмастыру = Сингл мұқабасы авторлық құқықпен қорғалған, сондықтан бұл суреттің еркін баламасы жоқ. | басқа = }} == Лицензиялау == awgvz6s8rjn4bnqev1bxto733hilldp 0 786596 3655233 2026-09-16T06:50:10Z Жадыра Абибуллаевна 184705 Ақшамшық ұлттық ойыны туралы жаңа мақала жасалды. 3655233 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time Y}}}} '''Ақшамшық''' — қазақ халқының дәстүрлі ойындарының бірі. Ойын «сақина салу» және «сақина тастау» атауларымен де белгілі. Ойынға он-он бес адам қатысады. [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігінің]] әдістемелік материалдарында «Ақшамшық (сақина салу)» қазақтың дәстүрлі ойыны ретінде сипатталған. == Ойын тәртібі == Ойынға қатысушылар дөңгеленіп отырып, екі алақанын бір-біріне қабыстырып, алға созады. Ойын жүргізуші қолындағы сақинаны қатысушылардың бірінің алақанына білдіртпей салады. Жүргізуші барлық қатысушылардың алақанына қолын тигізіп болған соң, «Тұр сақинам, тұр» немесе «Ақшамшығымды бер!» деп белгі береді. Сақина түскен ойыншы орнынан тұрып, сақинаның өзінде екенін білдіреді. Егер оны қасындағы ойыншы ұстап үлгермесе, сақина иесі жұрт алдында өз өнерін көрсетеді. == Атаулары == Ақшамшық ойыны кейбір дереккөздерде «сақина салу» және «сақина тастау» деп аталады. Ойын атауының «ақшамшық» және «ақшымшық» түрінде кездесетіні туралы да мәліметтер бар. == Мәні == Ақшамшық ойыны қатысушылардың ептілігі мен жылдамдығын дамытуға бағытталған дәстүрлі ойындардың бірі ретінде сипатталады. Ойын барысында қатысушылар сақинаның кімде екенін байқатпауға және белгі берілген кезде жылдам әрекет етуге тырысады. == Дереккөздер == {{cite book|title=Дәстүрім – асыл қазынам|publisher=Нұрлы әлем|year=2018|page=138|language=kk}} {{cite web|title=Ақшамшық (сақина салу)|url=https://irrd.kz/sites/irrd.kz/uploads/docs/2022/12/rukovodstvo_kz_131222.pdf|publisher=Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|language=kk|access-date=2026-09-16}} {{cite web|title=Ақшамшық (сақина салу)|url=https://www.irrd.kz/old/sites/irrd.kz/uploads/docs/metodicheskie_razrabotki/2024/dr13.pdf|publisher=Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|language=kk|access-date=2026-09-16}} s4n6nxe8g8ugw10p7q78nm5jv2j4ktv 3 786597 3655303 2026-09-16T08:32:35Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3655303 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Қарабатыров Ғаный}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 13:32, 2026 ж. қыркүйектің 16 (+05) toh59979vr0bj7r5m37o5qlcqngely6 0 786598 3655356 2026-09-16T09:17:39Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''«Х.Б.Табылдиев атындағы Каспий өңірінің тарихы, археологиясы және этнологиясы» ғылыми-зерттеу институты''' — Каспий өңірінің тарихын, археологиясын және этнологиясын зерттеу үшін құрылған ғылыми-зерттеу институты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} Санат:А... 3655356 wikitext text/x-wiki '''«Х.Б.Табылдиев атындағы Каспий өңірінің тарихы, археологиясы және этнологиясы» ғылыми-зерттеу институты''' — Каспий өңірінің тарихын, археологиясын және этнологиясын зерттеу үшін құрылған ғылыми-зерттеу институты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы]] 9fu2tgol2ks989kiwhmqtnaa2v6dd32 3655359 3655356 2026-09-16T09:18:52Z Мағыпар 100137 толықтыру 3655359 wikitext text/x-wiki '''«Х.Б.Табылдиев атындағы Каспий өңірінің тарихы, археологиясы және этнологиясы» ғылыми-зерттеу институты''' — Каспий өңірінің тарихын, археологиясын және этнологиясын зерттеу үшін құрылған ғылыми-зерттеу институты. == Ғылыми-зерттеу институтының құрылымы == • Әбіш Кекілбаевтың әдеби мұрасын зерттеу ғылыми орталығы • «Мәңгілік ел» ғылыми - зерттеу орталығы == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы]] 9f3alyi7ut935rbfqr9gio8g7mn7268 3655360 3655359 2026-09-16T09:19:18Z Мағыпар 100137 нақтылау 3655360 wikitext text/x-wiki '''«Х.Б.Табылдиев атындағы Каспий өңірінің тарихы, археологиясы және этнологиясы» ғылыми-зерттеу институты''' — Каспий өңірінің тарихын, археологиясын және этнологиясын зерттеу үшін құрылған ғылыми-зерттеу институты. == Ғылыми-зерттеу институтының құрылымы == *Әбіш Кекілбаевтың әдеби мұрасын зерттеу ғылыми орталығы *«Мәңгілік ел» ғылыми - зерттеу орталығы == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы]] 6z1nyvp6pxqs3f7igmm18rk9n93gp1y 3655362 3655360 2026-09-16T09:22:28Z Мағыпар 100137 толықтыру 3655362 wikitext text/x-wiki '''«Х.Б.Табылдиев атындағы Каспий өңірінің тарихы, археологиясы және этнологиясы» ғылыми-зерттеу институты''' — Каспий өңірінің тарихын, археологиясын және этнологиясын зерттеу үшін құрылған ғылыми-зерттеу институты. == Ғылыми-зерттеу институтының құрылымы == *Әбіш Кекілбаевтың әдеби мұрасын зерттеу ғылыми орталығы *«Мәңгілік ел» ғылыми - зерттеу орталығы == Мақсаты == Каспий өңірінің тарихын, археологиясын және этнологиясын зерттеу. Атырау облысының мәдени мұрасын, батырлардың, ақындардың, жыраулардың, ұлт-азаттық күрес көшбасшыларының, сондай-ақ мемлекеттік және саяси қайраткерлердің есімдерін тарихи аренаға қайтару. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы]] 2rs3t9vu3tw2bc995e6x1emih92olcp 3655363 3655362 2026-09-16T09:23:13Z Мағыпар 100137 /* Мақсаты */ толықтыру 3655363 wikitext text/x-wiki '''«Х.Б.Табылдиев атындағы Каспий өңірінің тарихы, археологиясы және этнологиясы» ғылыми-зерттеу институты''' — Каспий өңірінің тарихын, археологиясын және этнологиясын зерттеу үшін құрылған ғылыми-зерттеу институты. == Ғылыми-зерттеу институтының құрылымы == *Әбіш Кекілбаевтың әдеби мұрасын зерттеу ғылыми орталығы *«Мәңгілік ел» ғылыми - зерттеу орталығы == Мақсаты == Каспий өңірінің тарихын, археологиясын және этнологиясын зерттеу. Атырау облысының мәдени мұрасын, батырлардың, ақындардың, жыраулардың, ұлт-азаттық күрес көшбасшыларының, сондай-ақ мемлекеттік және саяси қайраткерлердің есімдерін тарихи аренаға қайтару.<br /> Атырау облысы аумағында тарихи-мәдени мұраны сақтау және зерделеу, іргелі және қолданбалы сипаттағы археология мен этнография бойынша ғылыми зерттеулерді жүзеге асыру, мәдени құндылықтарды жасау, жаңғырту, сақтау және тарату, сондай-ақ оларға Қазақстан халқын тарту. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы]] iwmhotvxjikyvam0uehzaxgeixy9nvd 3655368 3655363 2026-09-16T09:24:23Z Мағыпар 100137 /* Мақсаты */ дереккөз 3655368 wikitext text/x-wiki '''«Х.Б.Табылдиев атындағы Каспий өңірінің тарихы, археологиясы және этнологиясы» ғылыми-зерттеу институты''' — Каспий өңірінің тарихын, археологиясын және этнологиясын зерттеу үшін құрылған ғылыми-зерттеу институты. == Ғылыми-зерттеу институтының құрылымы == *Әбіш Кекілбаевтың әдеби мұрасын зерттеу ғылыми орталығы *«Мәңгілік ел» ғылыми - зерттеу орталығы == Мақсаты == Каспий өңірінің тарихын, археологиясын және этнологиясын зерттеу. Атырау облысының мәдени мұрасын, батырлардың, ақындардың, жыраулардың, ұлт-азаттық күрес көшбасшыларының, сондай-ақ мемлекеттік және саяси қайраткерлердің есімдерін тарихи аренаға қайтару.<br /> Атырау облысы аумағында тарихи-мәдени мұраны сақтау және зерделеу, іргелі және қолданбалы сипаттағы археология мен этнография бойынша ғылыми зерттеулерді жүзеге асыру, мәдени құндылықтарды жасау, жаңғырту, сақтау және тарату, сондай-ақ оларға Қазақстан халқын тарту.<ref>{{citeweb|url=https://atyrau.edu.kz/kz/Information/Info/308?name=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC |title=«Х.Б.Табылдиев атындағы Каспий өңірінің тарихы, археологиясы және этнологиясы» ғылыми-зерттеу институты|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы]] 8qd4rcah3omxyl0fhmxs97c3n4kodf3 3655480 3655368 2026-09-16T11:46:42Z Мағыпар 100137 Мағыпар [[«Каспий өңірінің тарихы, археологиясы және этнологиясы» ғылыми-зерттеу институты]] бетін [[Каспий өңірінің тарихы, археологиясы және этнологиясы ғылыми-зерттеу институты]] бетіне жылжытты 3655368 wikitext text/x-wiki '''«Х.Б.Табылдиев атындағы Каспий өңірінің тарихы, археологиясы және этнологиясы» ғылыми-зерттеу институты''' — Каспий өңірінің тарихын, археологиясын және этнологиясын зерттеу үшін құрылған ғылыми-зерттеу институты. == Ғылыми-зерттеу институтының құрылымы == *Әбіш Кекілбаевтың әдеби мұрасын зерттеу ғылыми орталығы *«Мәңгілік ел» ғылыми - зерттеу орталығы == Мақсаты == Каспий өңірінің тарихын, археологиясын және этнологиясын зерттеу. Атырау облысының мәдени мұрасын, батырлардың, ақындардың, жыраулардың, ұлт-азаттық күрес көшбасшыларының, сондай-ақ мемлекеттік және саяси қайраткерлердің есімдерін тарихи аренаға қайтару.<br /> Атырау облысы аумағында тарихи-мәдени мұраны сақтау және зерделеу, іргелі және қолданбалы сипаттағы археология мен этнография бойынша ғылыми зерттеулерді жүзеге асыру, мәдени құндылықтарды жасау, жаңғырту, сақтау және тарату, сондай-ақ оларға Қазақстан халқын тарту.<ref>{{citeweb|url=https://atyrau.edu.kz/kz/Information/Info/308?name=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC |title=«Х.Б.Табылдиев атындағы Каспий өңірінің тарихы, археологиясы және этнологиясы» ғылыми-зерттеу институты|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-16|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы]] 8qd4rcah3omxyl0fhmxs97c3n4kodf3 0 786599 3655377 2026-09-16T09:30:16Z Жадыра Абибуллаевна 184705 металлургттар сарайы туралы жаңа мақала жасалды 3655377 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} '''Металлургтар сарайы''' — Шымкент қаласындағы сәулет ескерткіші. Ғимарат 1950 жылдардың ортасында салынған және Шымкент қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енгізілген. Нысан Тұран ауданындағы 1 Мамыр көшесі, 10 мекенжайында орналасқан.<ref>{{cite web|title=Шымкент қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі|url=https://www.adilet.zan.kz/kaz/docs/V23E0018617|website=Әділет|language=kk}}</ref> == Тарихы == Металлургтар сарайы Шымкенттің соғыстан кейінгі кезеңдегі сәулеттік нысандарының бірі болып табылады. Ғимарат 1957 жылы сәулетшілер В. А. Нильсен мен Е. Башходжаевтың жобасымен салынған. Әрлеу жұмыстарын Н. В. Цивчинский жүргізген.<ref>{{cite web|title=Шымкент қаласының ХХ ғасырдағы сәулеті|url=https://openkazakhstan.kz/news/%D1%88%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82-%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3-%D1%85%D1%85-%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B-%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5/|website=Open Kazakhstan|language=kk}}</ref> Ғимарат бастапқыда қаладағы өндіріс орындарының жұмысшыларына арналған мәдениет нысандарының бірі болған. Металлургтар сарайы бұрынғы қорғасын зауыты орналасқан ауданмен байланысты. Нысанның жанында саябақ аумағы да қалыптасқан.<ref>{{cite web|title=Шымкенттегі көне ғимараттар мен тарихи ескерткіштер|url=https://www.rgmedia.kz/e/action/ShowInfo.php?classid=25&id=16383|website=RG media|language=kk}}</ref> == Сәулеті == Металлургтар сарайының сәулеттік келбеті ХХ ғасырдың ортасындағы қоғамдық ғимараттарға тән ерекшеліктермен сипатталады. Ғимараттың сәулетінде классикалық және ұлттық сәндік элементтер ұштасқан. Негізгі қасбетінде аркалы портик, бағаналар және сәндік безендіру элементтері қолданылған.<ref>{{cite web|title=Шымкент қаласының ХХ ғасырдағы сәулеті|url=https://openkazakhstan.kz/news/%D1%88%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82-%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3-%D1%85%D1%85-%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B-%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5/|website=Open Kazakhstan|language=kk}}</ref> == Қазіргі мәртебесі == Металлургтар сарайы Шымкент қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімінде қала құрылысы және сәулет ескерткіші ретінде көрсетілген.<ref>{{cite web|title=Шымкент қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі|url=https://www.adilet.zan.kz/kaz/docs/V23E0018617|website=Әділет|language=kk}}</ref> Шымкент қалалық музейлер бірлестігінің мәліметіне сәйкес, Металлургтар сарайы қаладағы жергілікті маңызы бар мемлекеттік тізімге енгізілген тарихи-мәдени мұра нысандарының қатарына жатады.<ref>{{cite web|title=Тарихи-мәдени мұраны қорғау және есепке алу|url=https://www.shymkentmuseums.kz/m-razhaj-bolimi/tarikhi-madeni-m-rany-korgau-zhane-esepke-alu.html|website=Шымкент қалалық музейлер бірлестігі|language=kk}}</ref> == Дереккөздер == {{reflist}} 44g98viyfcvlrroll3naq5ihsqmeg6o 0 786600 3655380 2026-09-16T09:32:40Z Орел Карл 81620 Орел Карл [[Шамәлі Тынық]] бетін [[Северский Донец]] деген бағыттау үстіне жылжытты 3655380 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Северский Донец]] 8b4rlke5cjdv0i8vq7kkg0c3yvgdhkj 3 786601 3655389 2026-09-16T09:45:00Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3655389 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Көркеммм}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:45, 2026 ж. қыркүйектің 16 (+05) elpm8gocbz0puthfr6kfl4l9vjlkqt5 3 786602 3655409 2026-09-16T09:57:48Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3655409 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Толен Танырберды Мирамулы}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 14:57, 2026 ж. қыркүйектің 16 (+05) ddvaqicruxkk3ry5eojuqbyasyk8mlx 0 786603 3655415 2026-09-16T09:59:57Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Дана Теміртайқызы Медеуова | Суреті = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Ka... 3655415 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Дана Теміртайқызы Медеуова | Суреті = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин]] | Анасы = Қарлыға Кемелқызы Ізбастина | Туыстары = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] (ағасы) | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Марапаттары = }} '''Дана Теміртайқызы Медеуова''' ({{шамамен|[[1980 жыл]]ы}} туған)<ref>{{Cite web|date=2026-09-15 |title=Президенттің депутат жиені Құрылтай жұмысын көрсетті |url=https://adyrna.kz/kk/post/1246950 |accessdate=2026-09-16 |publisher=qaz.ulysmedia.kz |language=kk}}</ref> — қазақстандық [[саясаттану]]шы, кенші, кәсіпкер мен саясаткер, 2026 жылғы тамыздан бастап [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Құрылтай депутаты]]. Медеуова — [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]тың жиені, саяси ғылымдар докторы.<ref name="semya" /> == Ерте жылдары == Әкесі — [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин]] және анасы — Қарлыға Кемелқызы Тоқаева. Бекет Теміртайұлы Iзбастин есімді бауыры бар.<ref name="semya">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/toqaevtyn-almatydagy-qupiya-uii-tuystarynyn-biznesi/31805093.html |title=Азаттық зерттеуі: Тоқаевтың Алматыдағы құпия үйі. Туыстарының бизнесі |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |last=Қайыртайұлы |first=Манас |date=2022-04-19 |accessdate=2024-11-23}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20220421040034/https://www.azattyq.org/a/toqaevtyn-almatydagy-qupiya-uii-tuystarynyn-biznesi/31805093.html |date=2022-04-21}}</ref> == Білім берудегі мансабы == 2008 жылдан 2012 жылға дейін Медеуова [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде проректор болған.<ref name="semya" /> == Кәсіби мансабы == 2022 жылғы мәліметше Медеуова Қазақстанда да, [[Болгария]]да да бизнес жасайтын. Ол [[София]] қаласында Dami Investment, Dami International және SD Property Investments деген құрылыс компанияларына иелік етеді. Үшеуі де бір мекенжайда тіркелген. Ресейлік «{{lang|ru|Важные истории}}» сайтының журналистері Медеуова мен бауыры Бекет Iзбастиннің [[Чехия]]да жылжымайтын мүлікті жалға берумен айналысатын екі компаниясы болғанын жазды.<ref name="semya" /> Алматыдағы Абай даңғылы мен Желтоқсан көшесінің қиылысында орналасқан [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]]нің бұрынғы ғимаратына Медеуованың анасы Қарлыға Ізбастинаның Meerbusch компаниясы иелік етеді. Компания бұл үйді өз шын бағасымен салыстырғанда аса төмен саналатын 280 миллион теңгеге алды. Компания құрылтайшыларының қатарында Медеуова да бар.<ref name="semya" /> == Саяси мансабы == [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде Медеуова [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімі арқылы 2026 жылғы 27 тамызда [[Құрылтай депутаты|Қазақстан Құрылтайының депутаты]] атанады. Депутат әріптесі [[Айдос Әміроллаұлы Сарым|Айдос Сарым]] президент Тоқаев пен депутат Медеуова арасындағы туыстық мүдделер қайшылығына әкелмейді деді.<ref>{{Cite web|date=2026-09-01 |title=Дана Медеуова кім |url=https://qaz.ulysmedia.kz/suhbat/41832-dana-medeuova-kim/ |accessdate=2026-09-16 |publisher=qaz.ulysmedia.kz |language=kk}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Медеуова, Дана Теміртайқызы}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері]] [[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақ ұлттық педагогикалық университеті оқытушылары]] [[Санат:Әділет партиясының мүшелері]] [[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаев]] 86p64rhqub5wkv8g2gs638m8tavcus3 3655438 3655415 2026-09-16T10:23:06Z Nurken 111493 3655438 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Дана Теміртайқызы Медеуова | Суреті = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин]] | Анасы = Қарлыға Кемелқызы Ізбастина | Туыстары = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] (ағасы) | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Марапаттары = }} '''Дана Теміртайқызы Медеуова''' ({{шамамен|[[1980 жыл]]ы}} туған)<ref name="adyrna-jum">{{Cite web|date=2026-09-15 |title=Президенттің депутат жиені Құрылтай жұмысын көрсетті |url=https://adyrna.kz/kk/post/1246950 |accessdate=2026-09-16 |publisher=adyrna.kz |language=kk}}</ref> — қазақстандық [[саясаттану]]шы, кенші, кәсіпкер мен саясаткер, 2026 жылғы тамыздан бастап [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Құрылтай депутаты]].<ref name="adyrna-jum" /> Медеуова — [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]тың жиені, саяси ғылымдар докторы.<ref name="semya" /> == Ерте жылдары == Әкесі — [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин]] және анасы — Қарлыға Кемелқызы Тоқаева. Бекет Теміртайұлы Iзбастин есімді бауыры бар.<ref name="semya">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/toqaevtyn-almatydagy-qupiya-uii-tuystarynyn-biznesi/31805093.html |title=Азаттық зерттеуі: Тоқаевтың Алматыдағы құпия үйі. Туыстарының бизнесі |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |last=Қайыртайұлы |first=Манас |date=2022-04-19 |accessdate=2024-11-23}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20220421040034/https://www.azattyq.org/a/toqaevtyn-almatydagy-qupiya-uii-tuystarynyn-biznesi/31805093.html |date=2022-04-21}}</ref> == Білім берудегі мансабы == 2008 жылдан 2012 жылға дейін Медеуова [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде проректор болған.<ref name="semya" /> == Кәсіби мансабы == 2022 жылғы мәліметше Медеуова Қазақстанда да, [[Болгария]]да да бизнес жасайтын. Ол [[София]] қаласында Dami Investment, Dami International және SD Property Investments деген құрылыс компанияларына иелік етеді. Үшеуі де бір мекенжайда тіркелген. Ресейлік «{{lang|ru|Важные истории}}» сайтының журналистері Медеуова мен бауыры Бекет Iзбастиннің [[Чехия]]да жылжымайтын мүлікті жалға берумен айналысатын екі компаниясы болғанын жазды.<ref name="semya" /> Алматыдағы Абай даңғылы мен Желтоқсан көшесінің қиылысында орналасқан [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]]нің бұрынғы ғимаратына Медеуованың анасы Қарлыға Ізбастинаның Meerbusch компаниясы иелік етеді. Компания бұл үйді өз шын бағасымен салыстырғанда аса төмен саналатын 280 миллион теңгеге алды. Компания құрылтайшыларының қатарында Медеуова да бар.<ref name="semya" /> == Саяси мансабы == [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде Медеуова [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімі арқылы 2026 жылғы 27 тамызда [[Құрылтай депутаты|Қазақстан Құрылтайының депутаты]] атанады. Депутат әріптесі [[Айдос Әміроллаұлы Сарым|Айдос Сарым]] президент Тоқаев пен депутат Медеуова арасындағы туыстық мүдделер қайшылығына әкелмейді деді.<ref>{{Cite web|date=2026-09-01 |title=Дана Медеуова кім |url=https://qaz.ulysmedia.kz/suhbat/41832-dana-medeuova-kim/ |accessdate=2026-09-16 |publisher=qaz.ulysmedia.kz |language=kk}}</ref> Құрылтайда Медеуова — Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі.<ref name="adyrna-jum" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Медеуова, Дана Теміртайқызы}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері]] [[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақ ұлттық педагогикалық университеті оқытушылары]] [[Санат:Әділет партиясының мүшелері]] [[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаев]] hmur4p649pylprn9b1jhmch3vmstox2 3655440 3655438 2026-09-16T10:27:06Z Nurken 111493 3655440 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = депутат | Есімі = Дана Медеуова | Суреті = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин]] | Анасы = Қарлыға Кемелқызы Ізбастина | Туыстары = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] (ағасы) | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Марапаттары = }} '''Дана Теміртайқызы Медеуова''' ({{шамамен|[[1980 жыл]]ы}} туған)<ref name="adyrna-jum">{{Cite web|date=2026-09-15 |title=Президенттің депутат жиені Құрылтай жұмысын көрсетті |url=https://adyrna.kz/kk/post/1246950 |accessdate=2026-09-16 |publisher=adyrna.kz |language=kk}}</ref> — қазақстандық [[саясаттану]]шы, кенші, кәсіпкер мен саясаткер, 2026 жылғы тамыздан бастап [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Құрылтай депутаты]].<ref name="adyrna-jum" /> Медеуова — [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]тың жиені, саяси ғылымдар докторы.<ref name="semya" /> == Ерте жылдары == Әкесі — [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин]] және анасы — Қарлыға Кемелқызы Тоқаева. Бекет Теміртайұлы Iзбастин есімді бауыры бар.<ref name="semya">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/toqaevtyn-almatydagy-qupiya-uii-tuystarynyn-biznesi/31805093.html |title=Азаттық зерттеуі: Тоқаевтың Алматыдағы құпия үйі. Туыстарының бизнесі |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |last=Қайыртайұлы |first=Манас |date=2022-04-19 |accessdate=2024-11-23}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20220421040034/https://www.azattyq.org/a/toqaevtyn-almatydagy-qupiya-uii-tuystarynyn-biznesi/31805093.html |date=2022-04-21}}</ref> == Білім берудегі мансабы == 2008 жылдан 2012 жылға дейін Медеуова [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде проректор болған.<ref name="semya" /> == Кәсіби мансабы == 2022 жылғы мәліметше Медеуова Қазақстанда да, [[Болгария]]да да бизнес жасайтын. Ол [[София]] қаласында Dami Investment, Dami International және SD Property Investments деген құрылыс компанияларына иелік етеді. Үшеуі де бір мекенжайда тіркелген. Ресейлік «{{lang|ru|Важные истории}}» сайтының журналистері Медеуова мен бауыры Бекет Iзбастиннің [[Чехия]]да жылжымайтын мүлікті жалға берумен айналысатын екі компаниясы болғанын жазды.<ref name="semya" /> Алматыдағы Абай даңғылы мен Желтоқсан көшесінің қиылысында орналасқан [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]]нің бұрынғы ғимаратына Медеуованың анасы Қарлыға Ізбастинаның Meerbusch компаниясы иелік етеді. Компания бұл үйді өз шын бағасымен салыстырғанда аса төмен саналатын 280 миллион теңгеге алды. Компания құрылтайшыларының қатарында Медеуова да бар.<ref name="semya" /> == Саяси мансабы == [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде Медеуова [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімі арқылы 2026 жылғы 27 тамызда [[Құрылтай депутаты|Қазақстан Құрылтайының депутаты]] атанады. Депутат әріптесі [[Айдос Әміроллаұлы Сарым|Айдос Сарым]] президент Тоқаев пен депутат Медеуова арасындағы туыстық мүдделер қайшылығына әкелмейді деді.<ref>{{Cite web|date=2026-09-01 |title=Дана Медеуова кім |url=https://qaz.ulysmedia.kz/suhbat/41832-dana-medeuova-kim/ |accessdate=2026-09-16 |publisher=qaz.ulysmedia.kz |language=kk}}</ref> Құрылтайда Медеуова — Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі.<ref name="adyrna-jum" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Медеуова, Дана Теміртайқызы}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері]] [[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақ ұлттық педагогикалық университеті оқытушылары]] [[Санат:Әділет партиясының мүшелері]] [[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаев]] 1qnivkt03iztykfonvd5pkiatvrdfko 0 786605 3655437 2026-09-16T10:16:19Z PushkinVko 184261 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Жәнібек Қызыр (1949 ж.т.) – журналист, жазушы, ақын, Қазақстан Жазушылар одағы мен Қазақстан Журналистер одағының мүшесі.''' == Өмірбаяны == 1949 жылы 28 шілдеде Шығыс Қаз... 3655437 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Жәнібек Қызыр (1949 ж.т.) – журналист, жазушы, ақын, Қазақстан Жазушылар одағы мен Қазақстан Журналистер одағының мүшесі.''' == Өмірбаяны == 1949 жылы 28 шілдеде [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Катонқарағай ауданы]] Катонқарағай ауылында дүниеге келген. Е. П. Рыков атындағы орта мектепті бітіргеннен кейін Катонқарағай автоколоннасында темір ұстасы, кейін жүргізуші болып жұмыс істейді. == Шығармашылық жолы == 1972 жылы әскерден оралғаннан кейін «Арай – Луч» газетінің редакциясына әдеби қызметкер болып жұмысқа орналасады. Бұл ұйымда ұзақ жылдар жұмыс істейді, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы, редактордың орынбасары болады. ХХ ғасырдың 60-жылдарында Қазақстан Журналистер одағының мүшелігіне қабылданады. Жәнібек Қызырдың алғашқы өлеңдері «Ағажай, Алтайдай жер қайда?» жинағында жарияланады. Жәнібек Қызыр Катонқарағай ауданының 70 жылдығына арналған «Алтайдың алтын алқасы» атты мерейтойлық кітаптың жарыққа шығуына ықпал еткен. Жазушының «Жер жаннаты Катонқарағай», «Ер дастан» I, II том, «Ақбұлақ» кітаптары да оқырмандар арасында жоғары бағаланды. Автордың көптеген өлеңдеріне ән жазылып, ШҚО Катонқарағай ауданы ауылдарының сахналарында орындалады. == Марапаттары == Жәнібек Қызырдың шығармашылық қызметі «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» мерейтойлық медалі, ҚР мәдениет, ағарту және қоғамдық келісім министрі Мұхтар Құл-Мұхаметтің қолы қойылған Құрмет грамотасы, Қазақстан Журналистер одағының Шығыс Қазақстан облыстық филиалының грамотасы, облыс әкімінің қолы қойылған грамота, «Мәдениет, спорт, туризм және ақпарат қызметкерлерінің қазақстандық салалық кәсіптік одағы» қоғамдық бірлестігінің Шығыс Қазақстан облыстық филиалының грамотасы сияқты наградалармен марапатталған. 2009 жылғы 18 ақпанда Катонқарағай аудандық мәслихатының XI сессиясының №11/113-IV шешімімен Жәнібек Қызырға ауданның рухани-адамгершілік құндылықтарын сақтауға және насихаттауға қосқан зор үлесі үшін «Катонқарағай ауданының Құрметті азаматы» атағы беріледі. j2xg55gqe9cxlbg3lgm41tbkntkxrg3 3655446 3655437 2026-09-16T10:33:57Z PushkinVko 184261 сурет қою 3655446 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Жәнібек Қызыр (1949 ж.т.) – журналист, жазушы, ақын, Қазақстан Жазушылар одағы мен Қазақстан Журналистер одағының мүшесі.''' [[File:Kyzyr Zhanibek.jpg|thumb|Журналист, жазушы, ақын]] == Өмірбаяны == 1949 жылы 28 шілдеде [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Катонқарағай ауданы]] Катонқарағай ауылында дүниеге келген. Е. П. Рыков атындағы орта мектепті бітіргеннен кейін Катонқарағай автоколоннасында темір ұстасы, кейін жүргізуші болып жұмыс істейді. == Шығармашылық жолы == 1972 жылы әскерден оралғаннан кейін «Арай – Луч» газетінің редакциясына әдеби қызметкер болып жұмысқа орналасады. Бұл ұйымда ұзақ жылдар жұмыс істейді, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы, редактордың орынбасары болады. ХХ ғасырдың 60-жылдарында Қазақстан Журналистер одағының мүшелігіне қабылданады. Жәнібек Қызырдың алғашқы өлеңдері «Ағажай, Алтайдай жер қайда?» жинағында жарияланады. Жәнібек Қызыр Катонқарағай ауданының 70 жылдығына арналған «Алтайдың алтын алқасы» атты мерейтойлық кітаптың жарыққа шығуына ықпал еткен. Жазушының «Жер жаннаты Катонқарағай», «Ер дастан» I, II том, «Ақбұлақ» кітаптары да оқырмандар арасында жоғары бағаланды. Автордың көптеген өлеңдеріне ән жазылып, ШҚО Катонқарағай ауданы ауылдарының сахналарында орындалады. == Марапаттары == Жәнібек Қызырдың шығармашылық қызметі «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» мерейтойлық медалі, ҚР мәдениет, ағарту және қоғамдық келісім министрі Мұхтар Құл-Мұхаметтің қолы қойылған Құрмет грамотасы, Қазақстан Журналистер одағының Шығыс Қазақстан облыстық филиалының грамотасы, облыс әкімінің қолы қойылған грамота, «Мәдениет, спорт, туризм және ақпарат қызметкерлерінің қазақстандық салалық кәсіптік одағы» қоғамдық бірлестігінің Шығыс Қазақстан облыстық филиалының грамотасы сияқты наградалармен марапатталған. 2009 жылғы 18 ақпанда Катонқарағай аудандық мәслихатының XI сессиясының №11/113-IV шешімімен Жәнібек Қызырға ауданның рухани-адамгершілік құндылықтарын сақтауға және насихаттауға қосқан зор үлесі үшін «Катонқарағай ауданының Құрметті азаматы» атағы беріледі. aqsjmoou4i6q7ndmqek37mnx902n6ui 3655466 3655446 2026-09-16T11:04:16Z PushkinVko 184261 3655466 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Жәнібек Қызыр (1949 ж.т.) – журналист, жазушы, ақын, Қазақстан Жазушылар одағы мен Қазақстан Журналистер одағының мүшесі.''' [[File:Kyzyr Zhanibek.jpg|thumb|Журналист, жазушы, ақын]] == Өмірбаяны == 1949 жылы 28 шілдеде [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Катонқарағай ауданы]] Катонқарағай ауылында дүниеге келген. Е. П. Рыков атындағы орта мектепті бітіргеннен кейін Катонқарағай автоколоннасында темір ұстасы, кейін жүргізуші болып жұмыс істейді. == Шығармашылық жолы == 1972 жылы әскерден оралғаннан кейін «Арай – Луч» газетінің редакциясына әдеби қызметкер болып жұмысқа орналасады. Бұл ұйымда ұзақ жылдар жұмыс істейді, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы, редактордың орынбасары болады. ХХ ғасырдың 60-жылдарында Қазақстан Журналистер одағының мүшелігіне қабылданады. Жәнібек Қызырдың алғашқы өлеңдері «Ағажай, Алтайдай жер қайда?» жинағында жарияланады. Жәнібек Қызыр Катонқарағай ауданының 70 жылдығына арналған «Алтайдың алтын алқасы» атты мерейтойлық кітаптың жарыққа шығуына ықпал еткен. Жазушының «Жер жаннаты Катонқарағай», «Ер дастан» I, II том, «Ақбұлақ» кітаптары да оқырмандар арасында жоғары бағаланды. Автордың көптеген өлеңдеріне ән жазылып, ШҚО Катонқарағай ауданы ауылдарының сахналарында орындалады. == Марапаттары == Жәнібек Қызырдың шығармашылық қызметі «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» мерейтойлық медалі, ҚР мәдениет, ағарту және қоғамдық келісім министрі Мұхтар Құл-Мұхаметтің қолы қойылған Құрмет грамотасы, Қазақстан Журналистер одағының Шығыс Қазақстан облыстық филиалының грамотасы, облыс әкімінің қолы қойылған грамота, «Мәдениет, спорт, туризм және ақпарат қызметкерлерінің қазақстандық салалық кәсіптік одағы» қоғамдық бірлестігінің Шығыс Қазақстан облыстық филиалының грамотасы сияқты наградалармен марапатталған. 2009 жылғы 18 ақпанда Катонқарағай аудандық мәслихатының XI сессиясының №11/113-IV шешімімен Жәнібек Қызырға ауданның рухани-адамгершілік құндылықтарын сақтауға және насихаттауға қосқан зор үлесі үшін «Катонқарағай ауданының Құрметті азаматы» атағы беріледі. == Шығармалары == * Ағажай, Алтайдай жер қайда : Өлеңдер жинағы. - А. : Полиграфия, 1999. - 303 б. * Ерлік - дастан : [Электрондық ресурс] : [Ұлы Отан соғысы кезіндегі катонқарағайлықтардың ерлік, еңбек жолдары туралы.] / дайындаған: Ж. Қызыр. - Алматы : Алаш, 2005. - 288 б. * Ерлік - дастан : [Электрондық ресурс] : [Ұлы Отан соғысының 65 жылдығына арналған кітапта катонқарағайлықтардың ерлік, еңбек жолдары баяндалады.]. . 2-кітап. / дайындаған: Ж. Қызыр. - Алматы : Орхон, 2010. - 320 б. * Жер жаннаты - Қатонқарағай / құраст. Ж. Қызыр. - Алматы : Орхон, 2008. - 368 б. * Қызыр, Жәнібек. Ақын ауылы : өлең / Ж. Қызыр // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы : Орхон баспа үйі, 2019. Т. 2. - Б. 227. * jq7b63abryr6xej6gjdh7i0ozytqm4i 0 786606 3655453 2026-09-16T10:44:17Z 19642206g 179570 уикилендіру 3655453 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> ’‘’Айгүл Қуандыққызы Андасбаева’’’ (15 қаңтар 1930 жыл, Кривошеевка ауылы, Гвардия ауданы, Алматы облысы) — қазақстандық хореограф, би ұстазы, мәдениет саласының қызметкері. Талғар аудандық Мәдениет үйінде қызмет атқарып, «Айгүл» халық би ансамблінің негізін қалаушы әрі жетекшісі ретінде танылған. == Өмірбаяны == Айгүл Қуандыққызы Андасбаева 1930 жылы 15 қаңтарда Алматы облысы Гвардия ауданының Кривошеевка ауылында дүниеге келген. 1975 жылы Алматы қаласындағы Жүсіпбек Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк студиясының хореография бөлімін бітірді. Сол жылы кәсіби еңбек жолын Целиноград қаласында бастады. 1978 жылы Маңғыстау өңіріне қоныс аударып, «Ақшағала» ансамблінің солисі болды. Кейін Шевченко қаласындағы облыстық филармонияда шығармашылық қызметін жалғастырды. 1992 жылы Анкара қаласында өткен халықаралық фестивальге Маңғыстау облыстық филармониясының «Ақжарма» фольклорлық-этнографиялық ансамблі құрамында жетекші солист ретінде қатысты. Фестиваль қорытындысында лауреат атанды. 1994 жылы Қытай Халық Республикасында өткен VIII халықаралық фестивальдің лауреаты болды. 1998 жылдан бастап Талғар аудандық Мәдениет үйінде бас балетмейстер қызметін атқарады. == «Айгүл» халық би ансамблі == 2000 жылы Айгүл Андасбаева «Айгүл» халық би ансамблін құрды. Ансамбль ұлттық би өнерін дамыту және қазақ мәдениетін насихаттау бағытында қызмет етеді. Ансамбль репертуарындағы билердің қатарында «Аққу», «Бес қыздың бел шешпесі» және «Шыныаяқ тастар» шығармалары бар. == Марапаттары == • 2009 жылы Қазақстан Республикасы Президентінің «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == • [https://alatau-zhuldyzy.kz/?p=23107 «Алатау жұлдызы» газетінің материалы] • [https://www.instagram.com/p/DXEXUlbq4mQ/ Instagram-дағы материал] • [https://www.instagram.com/p/BneQnbjF6J7/ Instagram-дағы материал] [[Санат:Қазақстан хореографтары]] [[Санат:Қазақстанның мәдениет қайраткерлері]] [[Санат:1930 жылы туғандар]] [[Санат:1930 жылы туғандар]] [[Санат:«Ерен еңбегі үшін» медалінің иегерлері]] bvdh56y879uvx6r148fdy3ajk4j1ln5 0 786607 3655457 2026-09-16T10:59:19Z PushkinVko 184261 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Олег Витальевич Логинов (1961) – биолог, зоолог, эколог, қар барысын зерттеуші, анималист-фотограф, суретші.''' == Өмірбаяны мен қызметтік жолы == 1961 жылы 9 мамырда Гран... 3655457 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Олег Витальевич Логинов (1961) – биолог, зоолог, эколог, қар барысын зерттеуші, анималист-фотограф, суретші.''' == Өмірбаяны мен қызметтік жолы == 1961 жылы 9 мамырда Гранитогорск қаласында (Жамбыл облысы) дүниеге келген. 1981–1986 жылдары Томск мемлекеттік университетінің биология-топырақ факультетінде білім алған (зоология кафедрасы). 1986–1989 жылдары Алматы хайуанаттар бағына жолдамамен жіберіліп, сол жерде Қазақстандағы қар барысын (Panthera uncia) зерттеу, мониторинг жүргізу және қорғау жұмыстарын бастаған. Осы кезеңде Зоология институтымен, Қазақ КСР Ғылым академиясының Сейсмология институтымен, Мәскеу, Харьков, Тула және басқа да хайуанаттар бақтарымен ынтымақтастық орнатқан. Мәскеу мен Киевте өткен екі ғылыми конференцияға қатысқан. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басынан бастап ел аумағында қар барысын зерттеу, мониторинг жүргізу және қорғау жұмыстарымен ауқымды түрде айналысқан. 1989–1990 жылдары Тула зооэкзотариумында ветеринар дәрігер болып жұмыс істеп, Николай Дроздовпен бірге «Жануарлар әлемінде» телебағдарламасының қонағы ретінде қатысқан. 1992–1993 жылдары Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) жанындағы Түрлерді сақтау комиссиясының (SSC) мүшесі болған, сондай-ақ сирек кездесетін жануарларды көбейту жөніндегі мамандар тобының (CBSG) құрамында қызмет атқарған. 1993 жылы Ирина Логиновамен бірлесіп қар барысын сүйетіндерге арналған «Ирбис» экологиялық клубын ұйымдастырған. Клуб негізінде бақылау жүргізу, жарияланымдар шығару және ағартушылық қызметпен айналысатын желі қалыптастырылды. Қоғам мен үкіметтердің қар барысын және оның мекен ету ортасын қорғау мәселесіне назарын аударту мақсатында бұқаралық ақпарат құралдарында көптеген мақалалардың авторы болып табылады. 1995–1996 жылдары Өскемен қаласында «Беловодье» экологиялық бірлестігін ұйымдастырған. 2000 жылы 12 желтоқсанда Олег Логинов қар барысы бойынша маман ретінде [[Шыңғыс Айтматов]]тың туған күніне шақырылған. Жазушымен бірге республикалық теледидар бағдарламасына қатысқан. 2005–2006 жылдары [[Өскемен қаласы]]нда «Природа в Вашем Доме» экологиялық газетінің тең құрылтайшысы және бас редакторы болған. 2009 жылы Өскемен қаласындағы «Snow Leopard Fund» қоғамдық қорының жетекшісі болды. Қор қар барысы мен таулы аймақтардағы басқа да жануарларды сақтау мақсатында экологиялық, мониторингтік және ағартушылық бағдарламаларды жүзеге асырады. Ол Қазақстандағы қар барысын сақтау стратегиясының авторларының бірі болып табылады. Бұл құжат түрді қорғау жөніндегі мемлекеттік және халықаралық саясатты қалыптастыруға бағытталған. Оның жетекшілігімен [[Шығыс Қазақстан]]дағы қар барысы мен таулы аймақтарда мекендейтін басқа да сирек кездесетін жануарлар түрлеріне фотомониторинг жүргізу жобалары жүзеге асырылуда. Жануарларды есепке алу мен бақылау әдістері енгізіліп, ғылыми және табиғат қорғау ұйымдарымен бірлескен жобалар атқарылуда. Экспедициялық зерттеулер барысында Шығыс Қазақстанның таулы өңірлерінде қар барысының, манулдың және басқа да сирек жануарлардың таралуы туралы жаңа деректер алынған. 2011 жылы Ирина Логиновамен бірлесіп қар барысына арналған ағылшын тіліндегі «IRBIS – The Snow Leopard» фотоальбомын дайындап, жарыққа шығарған. Басылымда Қазақстандағы қар барысының популяциясы, таралу аймағы, биологиясы және оны қорғау мәселелері қамтылған. 2013 жылы қордың бастамасымен аталған кітап-альбомның орыс тіліндегі нұсқасы шығарылып, ол білім беру және табиғатты қорғау жобаларында пайдаланылған. Ол «Мифы, легенды и сказки о снежном барсе», «Животный мир гор Казахстана», «Ирбис – символ Казахстана» (орыс, қазақ және ағылшын тілдерінде) сияқты ғылыми-көпшілік және табиғат қорғау бағытындағы бірқатар басылымдардың тең авторы әрі құрастырушысы болып табылады. Қор басылымдарының көркемдік безендірілуі мен иллюстрациялық сүйемелдеуін әзірлеуге қатысып, жануарларды өз түсірген фотосуреттері арқылы пайдаланған. Ғылыми және табиғат қорғау қызметінен бөлек, ол жабайы табиғат фотографы және анималист-суретші ретінде танымал. Фотокөрмелер мен жеке кескіндеме көрмелерін өткізеді. Оның туындылары Қазақстанда және шетелде қойылып, музейлер мен жеке коллекцияларда сақталған.<ref>{{citeweb|url= https://esimder.pushkinlibrary.kz/kz/pisateli-i-poetykz/2395-.html|title= Логинов О. В.|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> smmug7dr9h9yii1vorsrtzj0xjoekix 3655462 3655457 2026-09-16T11:01:35Z PushkinVko 184261 3655462 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Олег Витальевич Логинов (1961) – биолог, зоолог, эколог, қар барысын зерттеуші, анималист-фотограф, суретші.''' == Өмірбаяны мен қызметтік жолы == 1961 жылы 9 мамырда Гранитогорск қаласында (Жамбыл облысы) дүниеге келген. 1981–1986 жылдары Томск мемлекеттік университетінің биология-топырақ факультетінде білім алған (зоология кафедрасы). 1986–1989 жылдары Алматы хайуанаттар бағына жолдамамен жіберіліп, сол жерде Қазақстандағы қар барысын (Panthera uncia) зерттеу, мониторинг жүргізу және қорғау жұмыстарын бастаған. Осы кезеңде Зоология институтымен, Қазақ КСР Ғылым академиясының Сейсмология институтымен, Мәскеу, Харьков, Тула және басқа да хайуанаттар бақтарымен ынтымақтастық орнатқан. Мәскеу мен Киевте өткен екі ғылыми конференцияға қатысқан. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басынан бастап ел аумағында қар барысын зерттеу, мониторинг жүргізу және қорғау жұмыстарымен ауқымды түрде айналысқан. 1989–1990 жылдары Тула зооэкзотариумында ветеринар дәрігер болып жұмыс істеп, Николай Дроздовпен бірге «Жануарлар әлемінде» телебағдарламасының қонағы ретінде қатысқан. 1992–1993 жылдары Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) жанындағы Түрлерді сақтау комиссиясының (SSC) мүшесі болған, сондай-ақ сирек кездесетін жануарларды көбейту жөніндегі мамандар тобының (CBSG) құрамында қызмет атқарған. 1993 жылы Ирина Логиновамен бірлесіп қар барысын сүйетіндерге арналған «Ирбис» экологиялық клубын ұйымдастырған. Клуб негізінде бақылау жүргізу, жарияланымдар шығару және ағартушылық қызметпен айналысатын желі қалыптастырылды. Қоғам мен үкіметтердің қар барысын және оның мекен ету ортасын қорғау мәселесіне назарын аударту мақсатында бұқаралық ақпарат құралдарында көптеген мақалалардың авторы болып табылады. 1995–1996 жылдары Өскемен қаласында «Беловодье» экологиялық бірлестігін ұйымдастырған. 2000 жылы 12 желтоқсанда Олег Логинов қар барысы бойынша маман ретінде [[Шыңғыс Айтматов]]тың туған күніне шақырылған. Жазушымен бірге республикалық теледидар бағдарламасына қатысқан. 2005–2006 жылдары [[Өскемен қаласы]]нда «Природа в Вашем Доме» экологиялық газетінің тең құрылтайшысы және бас редакторы болған. 2009 жылы Өскемен қаласындағы «Snow Leopard Fund» қоғамдық қорының жетекшісі болды. Қор қар барысы мен таулы аймақтардағы басқа да жануарларды сақтау мақсатында экологиялық, мониторингтік және ағартушылық бағдарламаларды жүзеге асырады. Ол Қазақстандағы қар барысын сақтау стратегиясының авторларының бірі болып табылады. Бұл құжат түрді қорғау жөніндегі мемлекеттік және халықаралық саясатты қалыптастыруға бағытталған. Оның жетекшілігімен [[Шығыс Қазақстан]]дағы қар барысы мен таулы аймақтарда мекендейтін басқа да сирек кездесетін жануарлар түрлеріне фотомониторинг жүргізу жобалары жүзеге асырылуда. Жануарларды есепке алу мен бақылау әдістері енгізіліп, ғылыми және табиғат қорғау ұйымдарымен бірлескен жобалар атқарылуда. Экспедициялық зерттеулер барысында Шығыс Қазақстанның таулы өңірлерінде қар барысының, манулдың және басқа да сирек жануарлардың таралуы туралы жаңа деректер алынған. 2011 жылы Ирина Логиновамен бірлесіп қар барысына арналған ағылшын тіліндегі «IRBIS – The Snow Leopard» фотоальбомын дайындап, жарыққа шығарған. Басылымда Қазақстандағы қар барысының популяциясы, таралу аймағы, биологиясы және оны қорғау мәселелері қамтылған. 2013 жылы қордың бастамасымен аталған кітап-альбомның орыс тіліндегі нұсқасы шығарылып, ол білім беру және табиғатты қорғау жобаларында пайдаланылған. Ол «Мифы, легенды и сказки о снежном барсе», «Животный мир гор Казахстана», «Ирбис – символ Казахстана» (орыс, қазақ және ағылшын тілдерінде) сияқты ғылыми-көпшілік және табиғат қорғау бағытындағы бірқатар басылымдардың тең авторы әрі құрастырушысы болып табылады. Қор басылымдарының көркемдік безендірілуі мен иллюстрациялық сүйемелдеуін әзірлеуге қатысып, жануарларды өз түсірген фотосуреттері арқылы пайдаланған. Ғылыми және табиғат қорғау қызметінен бөлек, ол жабайы табиғат фотографы және анималист-суретші ретінде танымал. Фотокөрмелер мен жеке кескіндеме көрмелерін өткізеді. Оның туындылары Қазақстанда және шетелде қойылып, музейлер мен жеке коллекцияларда сақталған.<ref>{{citeweb|url= https://esimder.pushkinlibrary.kz/kz/pisateli-i-poetykz/2395-.html|title= Логинов О. В.|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Еңбектері == * Логинов, О. Барыс - Қазақстанның символы = Ирбис - символ Казахстана = Irbis-A symbol of Kazakhstan / О. Логинов, И. Логинова. - Өскемен : [б. и.], 2022. - 104 б. * Loginov, O., Loginova I. IRBIS - The Snow Leopard. - Kazakhstan : Snow Leopard Fund, 2011. - 160 p. : ill. * Логинов, О. Снежный барс. Символ небесных гор : книга о живом символе нескольких суверенных государств, республик и городов / О. Логинов, И. Логинова. - Усть-Каменогорск, 2009. - 167 с. * Логинов, О. Ирбис - Снежный Барс : фотоальбом / О. Логинов. - Усть-Каменогорск, 2013. - 328 с. * Логинов, О. В. Мифы, легенды и сказки о снежном барсе : сказания / О. В. Логинов, И. В. Логинова. - Усть-Каменогорск, 2022. - 70 с. * Логинов, О. В. Животный мир гор Казахстана : фотоальбом / О. В. Логинов, И. В. Логинова. - Усть-Каменогорск, 2022. - 106 с. * Логинов, О. Ирбис - символ Казахстана / О. Логинов, И. Логинова. - Усть-Каменогорск, 2022. - 104 б. * Мерзімді басылымдардағы мақалалар * Публикации в периодических изданиях и сборниках * Loginov, O.Guardians of the Irbis, Our Beloved Snow Leopard // Natural Built Social Environment Health. - 2025. - Vol. 1, № 5. * Логинов, О. Снежные барсы не знают границ / Логинов О. // Рудный Алтай. - 1994. - 10 декабря * Логинов, О. Восточно-Казахстанское отделение социально-экологического союза / Логинов О. // Городская газета. - 1995. - №10(март) * edsndsdbclelkzxr56e5onjatn8jz6m 0 786608 3655469 2026-09-16T11:10:36Z PushkinVko 184261 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ирина Владимировна Логинова (1962) — биолог, эколог, натуралист, жазушы, табиғатты қорғау саласының қайраткері. ''' == Өмірбаяны мен шығармашылығы == 1962 жылы 5 желтоқса... 3655469 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ирина Владимировна Логинова (1962) — биолог, эколог, натуралист, жазушы, табиғатты қорғау саласының қайраткері. ''' == Өмірбаяны мен шығармашылығы == 1962 жылы 5 желтоқсанда [[Өскемен қаласы]]нда дүниеге келген. Алғашқы өлеңдерін жеті жасында жаза бастаған. Табиғатқа деген сүйіспеншілігі оны жас натуралистер станциясына жетеледі, сол жерде жануарлар әлемін зерттеуге деген қызығушылығы арта түседі. Туған өлкесін зерттеуге арналған жас натуралистер мен ғылыми экспедицияларға қатысты. Табиғат туралы алғашқы «Тише, птицы на гнёздах» атты очеркі 15 жасында «Рудный Алтай» газетінде жарық көрді. Мектеп жылдарында облыстық телестудияда табиғатқа арналған «Берёзка» бағдарламасының жүргізушісі болды. Томск мемлекеттік университетінде биология мамандығы бойынша жоғары білім алған. Оқу орнын бітіргеннен кейін Алматы хайуанаттар бағы мен Қазақстан Ғылым академиясының Ботаникалық бағы мекемелерінде жұмыс істеп, Олег Владимирович Логиновпен бірге қар барысын зерттеу және бақылау жұмыстарына қатысты. «Животные в зоопарке» кітабын жазды. 2001 жылы оның «Растения Кыргызстана» атты кітабы жарық көрді. 1993 жылы Олег Логиновпен бірге қар барысын сүйетіндердің «Ирбис» клубын ұйымдастырды. Бұл клуб табиғатты қорғау, ғылыми-зерттеу және ағартушылық қызметтің негізіне айналды. 2009 жылы Олег Владимирович Логиновпен бірге Snow Leopard Fund қоғамдық қорын құрды. Қор аясында қар барысы мен Қазақстанның таулы аймақтарындағы жануарлар дүниесі туралы білімді кеңінен насихаттауға бағытталған жарияланымдарды, ағартушылық жобаларды, білім беру бағдарламаларын және түрлі іс-шараларды әзірлеуге қатысты. И. В. Логинова – қар барысы, табиғат аңыздары және Қазақстанның таулы өңірлерінің тірі табиғаты туралы бірқатар жарияланымдардың, кітаптардың және фотоальбомдардың авторы әрі тең авторы. Оның еңбектері орыс, қазақ және ағылшын тілдерінде жарық көрген. Ол 2011 жылы шыққан ағылшын тіліндегі «IRBIS – The Snow Leopard» кітабының, сондай-ақ табиғатты қорғаудағы мәдени көзқарасты көрсететін және осы басылымға енгізілген «Spirits of the Sacred Mountain» ертегісінің тең авторы болып табылады. Оның қатысуымен «Ирбис – снежный барс», «Животный мир гор Казахстана», «Мифы, легенды и сказки о снежном барсе», «Ирбис – символ Казахстана» атты фотоальбомдар мен кітаптар дайындалып, жарық көрді. Бұл еңбектер ғылыми, ағартушылық және білім беру орталарында кеңінен таралды. == Шығармалары == * Логинов, О. Барыс - Қазақстанның символы = Ирбис - символ Казахстана = Irbis-A symbol of Kazakhstan / О. Логинов, И. Логинова. - Өскемен : [б. и.], 2022. - 104 б * Логинов, О. Снежный барс. Символ небесных гор : книга о живом символе нескольких суверенных государств, республик и городов / О. Логинов, И. Логинова. - Усть-Каменогорск, 2009. - 167 с. * Логинов, О. Ирбис - Снежный Барс : фотоальбом / О. Логинов. - Усть-Каменогорск, 2013. - 328 с. * Логинов, О. В. Животный мир гор Казахстана : фотоальбом / О. В. Логинов, И. В. Логинова. - Усть-Каменогорск, 2022. - 106 с. * Логинов, О. В. Мифы, легенды и сказки о снежном барсе : сказания / О. В. Логинов, И. В. Логинова. - Усть-Каменогорск, 2022. - 70 с. * Логинов, О. Ирбис - символ Казахстана / О. Логинов, И. Логинова. - Усть-Каменогорск, 2022. - 104 б. * Логинов, О. Ирбис - Снежный Барс : фотоальбом / О. Логинов, И. Логинова. - 150 с. * Логинов, О. Ирбис - Снежный Барс : фотоальбом / О. Логинов, И. Логинова. - Усть-Каменогорск : [б. и.], Б. г. - 150 с. t2i3ow6glx4ko5cmzsqs4ctdjyo73jv 3 786609 3655471 2026-09-16T11:14:57Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3655471 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=KOK Böri . 2}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 16:14, 2026 ж. қыркүйектің 16 (+05) 05lgnpt98ynd4qm7msx2a4szims3imq 0 786610 3655481 2026-09-16T11:46:42Z Мағыпар 100137 Мағыпар [[«Каспий өңірінің тарихы, археологиясы және этнологиясы» ғылыми-зерттеу институты]] бетін [[Каспий өңірінің тарихы, археологиясы және этнологиясы ғылыми-зерттеу институты]] бетіне жылжытты 3655481 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Каспий өңірінің тарихы, археологиясы және этнологиясы ғылыми-зерттеу институты]] 4neu867n6oi8q2ybwvykjefaes11zf1