Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic 0 5821 3657402 3652685 2026-09-19T15:06:32Z Вмуд 185699 /* */ 3657402 wikitext text/x-wiki {{Wikify}} {{Мемлекет |Қазақша атауы = Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Патшалығы |Шынайы атауы = {{lang-en|United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}} |Септік = Ұлыбритания |Елтаңба = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg |Байрақ = Flag of the United Kingdom.svg |Ұраны = [[Dieu et mon droit]] |Ұранның аудармасы = Құдайым және құқығым |Әнұранның аты = God Save the King»<br>«(Құдайым, Патшаны сақта) |Аудио = United States Navy Band - God Save the Queen.ogg |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 33|lat_sec = 0 |lon_dir = W|lon_deg = 2|lon_min = 26|lon_sec = 0 |region = |CoordScale = |Картада = Europe-UK.svg |карта тақырыбы = '''Ұлыбританияның''' орналасуы (қою жасыл):<br>— [[Еуропа]]да (ашық жасыл және қою сұр) |Картада2 = |Үкімет түрі = [[Парламенттік монархия]] |Құрылды = 1922 жыл <br><small>([[Ұлыбритания және Ирландия Біріккен Патшалығы]]нан [[Ирланд Еркін мемлекеті]]нің бөлуінен)</small> |Тәуелсіздік күні = |Тәуелсіздігін алды = |Тілдері = [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[Валлий тілі|валлий]], [[Шотланд (кельттік) тілі|гэльттік]], [[Шотланд (германдық) тілі|скотс]], [[корн тілі|корн]], [[ирланд тілі|ирланд]] |Мемлекеттік діні = |Астанасы = [[Лондон]] |Ірі қалалары = Лондон, [[Бирмингем]], [[Лидс]], [[Глазго]], [[Белфаст]], [[Манчестер]], [[Эдинбург]], [[Ливерпуль]] <!-- |Ірі қаласы = --> |Басшы қызметі = [[Британ монархиясы|Патшасы]]<br />[[Ұлыбритания Премьер-министрі|Премьер-министрі]]<br />[[Лорд-спикер]]<br />[[Ұлыбритания қауымдар палатасы|Қауымдар спикері]] |Басшылары = [[III Чарльз]]<br />[[Энди Бёрнем]]<br />[[Майкл Форсайт]]<br />[[Линдси Хойл]] |Жер аумағы = 242 495<ref>{{Cite journal |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf |title=Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density |publisher=United Nations Statistics Division |year=2012 |accessdate=9 August 2015}}</ref> |Жер аумағы бойынша орны = 78 |Судың үлесі = 1,34 |Этнохороним = британдық, британдықтар, ұлыбританиялық |Жұрты = {{өсім}} 67 545 757<ref>[http://worldpopulationreview.com/countries/united-kingdom-population/ ]</ref> |Халық саны бойынша орны = 22 |Сарап жылы = 2019 |Санақ бойынша халық саны = 63 182 178<ref name="pop_census">{{cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html |title=2011 UK censuses |publisher=Office for National Statistics |accessdate=17 December 2012}}</ref> |Санақ жылы = 2011 |Халық тығыздығы = 270,7 |Тығыздық бойынша орны = 50 |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = {{өсім}} 3.871 трлн.<ref name="IMFWEOUK">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=14&pr.y=17&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=112&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, October 2019 |publisher=International Monetary Fund |website=IMF.org |accessdate=30 October 2019}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2023 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 10 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = {{өсім}} 56,835<ref name="IMFWEOUK"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 28 |ЖІӨ (номинал) = {{өсім}} 3.332 трлн.<ref name="IMFWEOUK"/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2023 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 6 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = {{өсім}} 48,912<ref name="IMFWEOUK"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 22 |АДИ = {{өсім}} 0,929<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf|title=Human Development Report 2019|publisher=United Nations Development Programme|date=2019|accessdate=9 December 2019}}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2021 |АДИ бойынша орны = 18 |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">өте жоғары</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[фунт стерлинг]] |Интернет үйшігі = [[.uk]] <!-- |Интернет үйшіктері = --> |ISO = GB |Телефон коды = 44 |Уақыт белдеуі = +0 <!-- |Уақыт белдеулері = --> |Түсініктемелер = <!-- |Тусыз және елтаңбасыз =* --> <!-- |Әнұрансыз =* --> }} '''Ұлыбритания''' ({{lang-en|Great Britain}}), немесе '''Біріккен Патшалық''' ({{lang-en2|United Kingdom}}, қысқартылған: {{lang-en2|UK}}), толық ресми аталуы — '''Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Патшалығы''' ({{lang-en|The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}}) — [[Еуропа]]ның солтүстік-батысында, [[Британ аралдары]]нда (ең ірісі — Ұлыбритания), [[Ирландия]] аралының солтүстік-шығыс бөлігі мен ұсақ аралдарда орналасқан мемлекет. Құрлықтан [[Ла-Манш]] (''Ағылшын каналы'') және Па-де-Кале (''Дувр'') бұғаздары арқылы бөлінген. Аумағы 244, 11 мың км². Халқы 62,6 млн. (2004), астанасы — [[Лондон]] (7 млн.). Халқының 80%-ына жуығы ағылшындар, 15%-ы [[шотландтықтар]], [[валлиліктер]] мен [[ирландықтар]], 5%-ға жуығын [[Ұлттар достастығы|Британ Достастығы]] елдерінен келген иммигранттар құрайды. [[Ағылшындар]] англикан мемлекеттік шіркеуі нанымдарын ұстанса, шотландтықтардың басым бөлігі — [[пресвитериандар]], [[ирландықтар]], негізінен [[католиктер]], қалғандары [[ислам]], т.б. діндерді ұстанады. Ұлыбританияда халықтың 89,4%-ы қалаларда тұрады.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> == Қалалары == * [[Үлкен Лондон]], * [[Бирмингем]], * [[Лидс]], * [[Глазго]], * [[Шеффилд]], * [[Брадфорд]], * [[Ливерпуль]], * [[Эдинбург]], * [[Манчестер]], * [[Бристоль]]. '''Ұлыбритания 4 әкімшiлік-саяси бөліктен (тарихи ұлттық облыстардан)''': * [[Англия]]дан (''45 графтық пен ерекше әкімш. бірлік — Үлкен Лондон, әкімш. орт. — [[Лондон]]''), * [[Уэльс]]тен (''8 графтық, әкімш. орт. — Кардифф''), * [[Шотландия]]дан (''12 облыс пен 186 арал, әкімш. орт. — ''[[Эдинбург]]''), * [[Солтүстік Ирландия]]дан (26 округ, әкімш. орт. — [[Белфаст]]) тұрады. Ал [[Мэн аралы]] (әкімш. орт. — Дуглас) мен [[Норманд]] аралдары (әкімш. орт. — Сент-Хелиер) дербес әкімш. аймақтарға жатады. [[File:Flag-velikobritani-2.png|thumb|Ұлыбританияныӊ туы]] '''Бұған қоса Ұлыбританияның иеліктері:''' * [[Еуропа]]да — [[Гибралтар]], * [[Америка]]да — [[Ангилья]], * Бермуд аралдары, * Британдық Виргин аралдары, * [[Кайман]] аралдары, * [[Монтесеррат]], * [[Теркс]] пен [[Кайкос]], * [[Фолкленд]] ([[Мальвин]]) аралдары, * [[Африка]]да — [[Әулие Елена аралы]], * [[Океания]]да — Питкэрн аралы бар. Ұлыбритания Біріккен Корольдігі атауына қарамастан [[федерация]] емес, [[унитарлық мемлекет]] — [[парламенттік монархия]] болып табылады. Елдің жеке [[Конституция]]сы жоқ. Ұлыбритания заңдары көп ғасырлық конституциялық дәстүрлер мен Жоғарғы сот органдарының шешімдеріне (прецеденттердің) негізделген. Мемлекет басшысы — [[монарх]], сот жүйесінің басшысы, жоғарғы бас қолбасшы болып табылады. Қазіргі патшайымы (королева) — [[Елизавета II]] ([[1952 жылдан]]). Жоғары заң шығарушы органы — екі палатадан (қауымдар және лордтар) тұратын [[парламент]]. Парламент құрамына патшайым да кіреді. Атқарушы билік [[Ұлыбритания премьер-министрі|премьер-министр]]дің қолында. [[Ресми]] тілі — [[ағылшын тілі]]. Ақша бірлігі — [[фунт-стерлинг]]. [[Ұлттық мереке]]сі — [[патша]]йымның туған күні (маусым айының екінші сенбісі). == Табиғаты == [[Сурет:BenNevis2005.jpg|right|thumb|250 px|[[Клайд]]тың (170 км) эстуарийлері жасанды жолмен тереңдетілген, түзетілген, кең мойнақтар]] Ұлыбританияны [[Атлант мұхиты]]ның [[Солтүстік теңіз|Солтүстік]] және [[Ирланд теңізі|Ирланд]] теңіздері, [[Ла-Манш]], Па-де-Кале, Солтүстік және Қасиетті Георг бұғаздары қоршап жатыр. Жағалаулары шығанақтармен күшті тілімделген (солт-нде [[фьордтар]], оңт-нде [[эстуарийлер]]). Неғұрлым үлкен түбектері — [[Уэльс]] пен [[Корнуолл]]. Жер бедері оңтүстік пен оңтүстік-шығыс бөлігінде ойпатты жазық болып, батысында [[Уэльс]] түбегіндегі [[Кембрий]] тауларына (ең биік жері — Сноудон, 1085 м), Англияның солт-нде Пеннин (ең биік жері — Кроссфелл, 893 м) және Камберленд (ең биік жері — [[Скофелл]], 978 м) тауларымен жалғасады. Елдің ең биік нүктесі — Бен-Невис тауы (1343 м). Ұлыбританияның солтүстік бөлігіндегі таулар мен көрікті көлдер өлкесі мұздықтар әсерінен тілімделіп, әр түрлі формаларға ие болған. Геология тұрғыдан алғанда жері түгел дерлік (тек ең қиыр оңт. бөлігі герцин қатпарлығы) каледон қатпарлығы алабында жатыр. Жер қойнауында тас көмір, темір, қалайы, т.б. түсті металдар сияқты қазба байлықтары мол. Елдің шығысында, Солтүстік т-дің жағалауларынан мұнай мен газдың ірі кен орындары табылған. Ұлыбритания климатының теңіздік сипаты жыл бойғы қалың тұмандар мен өтімді желдер болатын орнықсыз ауа райының басым болуынан байқалады. Қысы өте ылғалды және қалыптағыдан тыс жұмсақ. * Қаңтардағы орташа температура қиыр солт.-шығыстың өзінде 3,5°С-тан төмен түспесе, ал оңт.-батыста 5,5°С-қа жетеді, мұнда өсімдіктер бүкіл жыл бойы өседі. Оңт.-батыстан келетін жылы теңіз ауасы қысқы температураны көтергенмен күшті желдер мен штормдар болатын құбылмалы және жауын-шашынды ауа райын қалыптастырған. Шығыс пен солт.-шығыстан суық ауа жеткен кезде аязды ауа райы ұзақ мерзімге орнығады. Қыста ел аумағына қар біркелкі түспейді, қар жамылғысы шамалы уақыт қана сақталады. Англияның оңт-нде, әсіресе, оңт.-батысында қар өте сирек түседі. Шығыс аудандарындағы қыс неғұрлым суық және құрғақтау. Жазы салыстырмалы түрде салқын. * Шілдедегі орташа температура оңт.-батыста 16°С-қа, ал қиыр солт.-батыста 12°С-қа тең. [[Атлант мұхиты]] жағынан соғатын жылы әрі ылғалды ауаның әсерінен Ұ-ның батыс аудандарына жауын-шашын мол түседі. Бұл аймақта оның жылдық орташа мөлш. 2000 мм-ге жетсе, шығыс Англияда 600 мм, кей жерлерінде 500 мм шамасында ғана болады. * Ұ. су ресурстарына бай. Түсетін жауын-шашын мөлшерінің буланудан басым болуы себепті оңт.-батыстағы кейбір аудандардан басқа елдің бүкіл аумағында мол сулы өзендердің жиі тармағы қалыптасқан. Олардың ішіндегі ең ірілері — алаптары бір-бірімен шектесетін [[Северн]] (310 км) мен [[Темза]] (334 км) өзендері. [[Темза]] өз-нің Ұ. экономикасындағы маңызы зор. Оның алабында бүкіл ел халқының 1/5 бөлігі тұрады. [[Үлкен Лондон]] да осында орналасқан. Өзендердің көпшілігі бір-бірімен каналдар арқылы жалғастырылған. Солт.-батыс [[Шотландия]] мен [[Уэльс]]<nowiki/>тің қысқа, бірақ мол сулы өзендері электр қуатын өндіруге пайдаланылады. Мұнда 60-тан аса [[СЭС]] салынған. '''Ұлыбританияның ең ірі өзендері''': <gallery> Сурет:View from the London Eye 10-2003 02.jpg|[[Темза]] Сурет:SevernFromCastleCB.JPG|[[Северн]] Сурет:Humber Bridge From Air.jpg|[[Хамбер]] (59 км) Сурет:Confluence of River Mersey and Manchester Ship Canal.jpg|[[Мерси]] (109 км) </gallery> Оларда ірі теңіз порттары мен өнеркәсіп тораптары орналасқан. Ең ірі көлдері — Солтүстік Ирландиядағы [[Лох-Ней]] (аумағы 396 км², тереңд. 31 м-ге дейін) мен [[Шотландиядағы]] [[Лох-Ломонд]] пен [[Лох-Несс]] (аумағы 56 км², тереңд. 230 м-ге дейін). Таулы Шотландия мен Көлдер шеңберіндегі көлдердің табиғаты өте әсем, туристер демалатын орталықтар. Жазық бөлігінде ірі көлдер жоқ. Бірақ мұнда бұрын шымтезек өндірілген, құм, құмтас кеніштері болған жерлерде көптеген жасанды су қоймалары жасалған. Өсімдік жамылғысы кедей. Адамдардың ормандарды түп-тамырымен жоюы, батпақтарды құрғатуы мен кен орындарын игеруі жануарлар мен өсімдіктер дүниесінің түр құрамын өзгертті. Қазіргі уақытта ормандар ел аумағының тек 10%-ын ғана алып жатыр. Олар негізінен өзендердегі жазықтар мен тау беткейлерінің төм. белдеулерінде сақталған. [[Англия]] мен [[Уэльс]]тегі тау баурайларында емен, қызыл қайың, шегіршін, шамшат өседі. Шотландияның солт-ндегі [[Грампиан]] тауларында және солт.-батыс таулы өлкесінде емен, шырша, қарағай аралас өскен ормандар, биігірек жерлерінде қарағай және қайың ормандары сақталған. Жазықтарды егін алқаптары мен шалғындар алып жатыр. Аң аулаудың қызу жүргізілуіне байланысты Британ аралдарында баяғыдан аю, жабайы шошқа мен ирланд маралы тәрізді көптеген ірі сүтқоректі аңдар қырғынға ұшырап, қасқыр зиянкес ретінде жойылды. Қазіргі кезде сүтқоректі жануарлардың тек 56 түрі ғана тіркелген. Оңт. Англияда еліктер, таулы аудандарда жабайы ешкілер кездеседі. Биік таулардан басқа жерлердегі ормандарды түлкілер мен борсықтар, қояндар, кірпі, жертесерлер мекендейді. Кәмшат кең тараған, оны кәсіптік жолмен аулайды. Ұсақ жыртқыштардан ақтышқан мен ақкіс көп. Уэльсте сасықкүзендер, Шотландия тауларында жабайы еур. мысықтар мен америка сусарлары өмір сүреді. Британ аралдарын құстардың 130 түрі мекендейді. Өзендері мен көлдері балықтардың көптеген түрлеріне бай. Өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің жекелеген түрлерін қорғауға арналған 131 резерват ұйымдастырылған. Англия мен Уэльсте жалпы аумағы 12 мың км²-дей болатын 10 ұлттық бақ бар (ірілері Лейк-Дистрикт, Сноудония, Дартмур, Брекон-Биконе, т.б.). == Тарихы == [[Сурет:Stonehenge2007 07 30.jpg|thumb|200px|right|Стоунхэндж 2500б.з.б.]] Ұлыбритания аумағындағы адамзат тіршілігінің ежелгі іздері ерте және орта [[палеолит]] дәуірлеріне саяды. Соңғы [[Қола дәуірі|қола]] және [[Ерте темір дәуірі|ерте темір]] дәуірінде (б.з.б. 800–700 жылдары) Ұлыбританияға құрлықтан кельттердің қоныс аударуы басталды. [[Кельттер]] өздерімен бірге темір ғасыры мәдениетінің белгілерін ала келді. Британиядағы кельттер мен кельттердің ықпалына ұшыраған халық шартты түрде бриттер деп аталады. Болашақ Рим императоры [[Гай Юлий Цезарь|Ю.Цезарь]] [[Галлия|Галлияны]] жаулап алған соң Британияға екі жорық жасады (б.з.б. 55–54 жылдар). Б.з. 60-жылдардың соңында Британия Рим империясының ең шеткі провинцияларының біріне айналды. 3 ғасырдың соңында Ұлыбританияға солтүстік герман тайпаларының ([[англдар]], [[сакстер]], юталар, [[фриздер]]) шапқыншылығы басталды. 5 ғасырдың бас кезінде Рим үстемдігі жойылып, Британия қайтадан тәуелсіз кельт аймақтарына бөлініп кетті. 8 ғасырда Даниядан келген нормандар елдің солтүстік-батыс бөлігін басып алды. Король Эгберт 9 ғасырда елдің үлкен бөлігін бір мемлекетке біріктіріп, ол ''Англия'' деп аталды. [[1066]] жылы Британияның ұсақ корольдіктерін нормандық қолбасшы Вильгельм басып алып, біртұтас мемлекетке біріктірді. * [[1265]] жылы ағылшын парламенті құрылды. [[1337]] жылы Англия Франциямен [[Жүзжылдық соғыс|Жүз жылдық соғысқа]] кірісті ([[1453]] жылға дейін). ** Бұл соғыс біте салысымен ағылшын тағы үшін соғыс ([[Алқызыл мен Ақ раушан соғысы|“Алқызыл” және “Ақ раушан соғысы”]]) басталып, ол [[Тюдорлар|Тюдор әулетінің]] жеңісімен аяқталды. * [[1588]] жылы “Жеңілмейтін армаданы” (Испан флотын) талқандау Англияны дүние жүзіндегі аса ірі теңіз державаларының біріне айналдырды. * 17 ғасырдың бас кезінде Ұлыбритания жаңа құрлықтан өзінің алғашқы отарларын иемденді. * [[1603]] жылы [[Шотландия]] королі ағылшын тағына Яков.Қ отырып, Шотландия мен Англия бір мемлекетке бірікті. * [[1640]]–[[1649]] жылы корольдік [[Стюарттар әулеті]] мен парламент арасындағы қақтығыс азамат соғысына ұласып, нәтижесінде [[Оливер Кромвель]] бастаған республика жарияланды. Кромвель қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай Монархия тез арада қалпына келтірілгенімен, король құқығы біршама шектеліп, билік тұтастай парламент жағында болды. * [[1651]] жылы Ирландия, * [[1652]] Шотландия басып алынды. * [[1707]] жылы Ұлыбританияна корольдігіне бірігу жөніндегі актіге қол қойылғаннан кейін Лондон біртұтас мемлекеттің астанасына айналды. * 18 ғасырдада Британдық отарлық жүйе қалыптасты. * 18 ғасырдың соңында Ұлыбритания 13 америкалық отарынан айрылғанымен ([[АҚШ]]-тың жариялануы), [[Канада]] мен Үндістандағы жағдайын күшейте түсті. * [[1805]] жылы Трафальгар мүйісінде адмирал Нельсон испан-француз флотын талқандап, Ұлыбритания “теңіз әміршісіне” айналды. * [[1793]]–[[1815]] жылы республикалық және Наполеондық Францияға қарсы соғысқа қатысқан Ұлыбритания [[1818]] жылы [[Пруссия]] армиясымен одақтаса отырып, Наполеон Қ-ні түпкілікті жеңді. Осыдан кейін Ұлыбритания жүз жылдай бейбіт жағдайда өмір сүріп, өзінің отарлық иеліктерін кеңейте түсті. * [[1899]]–[[1902]] жылы ағылшындар оңтүстік Африкада бурларға қарсы соғыс жүргізді. Бірінші дүниежүзілік соғыста Ұлыбритания [[Антанта]] жағында Германияға қарсы соғысты. Соғыстан кейін [[Африка]] мен [[Азия|Азиядағы]] неміс отарларының біраз бөлігін иемденді. 1-дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлыбритания ауыр экон. жағдайды бастан кешірді. Ұлт-азаттық қозғалыстан кейін [[1921]] жылы [[Ирландия]] өз тәуелсіздігін жариялады. Ұлыбритания [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]қа ([[1939]]–[[1945]]) [[Гитлер]]ге қарсы коалиция жағында қатысты. * [[1947]] жылы [[Үндістан]] мен [[Пәкстан]]ға тәуелсіздік берілді. * [[1945]]–[[1970]] жылы британ отарларының барлығы дерлік өз тәуелсіздіктерін алды. * [[1949]] жылы [[НАТО]]-ға мүше болды. * [[1982]] жылы Атлант мұхитының оңтүстігінде [[Аргентина]] мен [[Фолкленд]] (Мальвин) аралдары үшін қарулы қақтығыс болып, қысқа мерзімдік әскери қимылдар нәтижесінде Ұлыбритания өзінің осы аумаққа бақылауын қалпына келтірді. * [[1979]]–[[1990]] жылы [[Маргарет Тэтчер]] бастаған консерваторлар үкіметі экономикада ұтымды реформалар жүргізді. Соғыстан кейін Шотландия мен Солтүстік Ирландиядағы ұлттық мәселелер шиеленісе түсті. Әсіресе, Солтүстік Ирландиядағы оқиғалар ушығып, 1969 жылдан бастап мұнда азамат соғысы жүрді. * [[1994]] жылы тамызда [[Ирландық Республикалық Армия]] ([[ИРА]]) ұрыстарды біржақты тоқтататыны жөнінде мәлімдеді. Алайда [[1996]] жылы ИРА жауынгерлері лаңкестік әрекеттерін қайта бастады. Отарларының барлығынан айрылғанына қарамастан Ұлыбритания әлемдегі жетекші елдердің бірі болып саналады. == Экономикасы == Ұлыбритания — жоғары дамыған өнеркәсіпті ел. Ол халықаралық еңбек бөлінісінде өнеркәсіп өнімдерін шығарады. Қазіргі заманғы Ұлыбританияның экономикадағы рөлі тек өнеркәсіптік қана емес, сондай-ақ банкілік, сақтандыру, кемелерді жалға беру және басқа да іскерлік қызметтермен анықталады. Ұлттық жалпы өнімнің 30%-ға жуығы өңдеуші өнеркәсіп пен 45%-ы көлік пен байланыс, жеке сауда, сақтандыру, банкілер мен басқа да қаражат мекемелерін, денсаулық сақтау мен білім беруді қамтитын қызмет көрсету саласынан түседі. Өнеркәсіп өндірісінің жалпы көлемі бойынша Ұлыбритания дүние жүзінде бесінші орын ([[АҚШ]], [[Жапония]], [[Германия]], [[Франция]]дан кейін) алады. Ұлыбритания өнеркәсібі негізінен сырттан әкелінген шикізаттарды пайдаланады. Бір жағынан Ұлыбритания өнеркәсібіне өндіріс пен еңбекті ұйымдастырудың озық технологиясы, ең жаңа құрал-жабдықтар мен басқарудың жетілдірілген әдістері қолданылатын қазіргі заманғы салалардың жылдам дамуы, екінші жағынан, ескі дәстүрлі салалардың артта қалуы тән. Бірінші топқа электроника, жалпы және дәл машина жасау, химия өнеркәсібінің көптеген салалары, екіншіге — көмір өндіру, мақта-мата және жүн өнеркәсібі, кеме жасау, қара металлургия жатады. Ұлыбританиядағы өнеркәсіп орындарының негізгі бөлігі Лондоннан бастап Ланкаширге дейінгі, Батыс Йоркширден Глостерширге дейінгі графтықтарды қамтитын халық тығыз қоныстанған өнеркәсіптік белдеуде шоғырланған. Бұл белдеуден тыс жерлердегі аса ірі өнеркәсіптік аудандар — Оңт. Уэльс, Англияның солт.-шығысы мен Шотландияның орт. бөлігі. Өндірістің ескі, дәстүрлі салалары Шотландияның көпшілік бөлігінде, Солт. Ирландияда, Уэльсте, Англияның қиыр солт.-шығысы мен оңт.-батысының бір бөлігінде орналасқан. Ұлыбритания энергия ресурстарының қорлары жөнінен Еуропада 1-орын алады. Солтүстік т-нің шельфінде мұнай мен газдың көп мөлшері өндіріледі. Шетелдік шикізатпен жұмыс істейтін түсті металдар (аллюминий, мыс, қорғасын, мырыш) қорытатын кәсіпорындар негізінен ірі порттарда орналасқан. Өңдеуші өнеркәсіптің жетекші саласы — машина жасау. Көліктік машина жасаудың (жеңіл, жүк автомобиль, автобустар) орт-тары — [[Бирмингем]], [[Ковентри]], Үлкен Лондон, Лутон. Ұлыбритания аэроғарыштық өнеркәсібі жөнінен дүние жүзінде 4-орын (АҚШ, Германия, Франциядан кейін), дөңгелекті тракторлар шығарудан 1-орын алады. Елде 16 ірі мұнай өңдеу з-ты жұмыс істейді. Химия өнеркәсібі ғыл.-зерттеулерге негізделген өнім түрлерін, агрохимикаттар, пластмасса, дәрі-дәрмектер, хим. талшықтар мен синтет. каучук өндіруге маманданған. Қрі тамақ өнеркәсібі тағамдық концентраттар, кондитерлік және темекі өнімдерін, сусындар шығарады. Ұлыбритания алкогольдік ішімдіктердің дүниежүз. экспортының 20%-ын дайын (әсіресе, [[шотланд вискиі]] мен [[джин]]) береді. А. ш. өндірісі елдің азық-түлікке деген сұранысының 80%-ын қанағаттандырады. Бұл салаға елдегі барлық жұмыс істейтіндердің 3%-ы қамтылған. А. ш. үшін ел аум-ның 24,8%-ы пайдаланылады. Ұлыбританияның табиғи жағдайлары егіншіліктен гөрі мал ш-ның дамуы үшін неғұрлым қолайлы. Сүтті, етті-сүтті ірі қара, шошқа, етті қой, құс өсіру дамыған. Егін ш-нда дәнді дақылдар (бидай, қара бидай) басым өсіріледі. Қант қызылшасы мен картоптан да мол өнім алынады. Курорттардың айналасында — көкөніс, бау-бақша өсіру, теңіздік азық-түліктер өндіру мен балық аулау дамыған. Ұлыбритания аралдық мемлекет болғандықтан шет елдерден тауарлар тасу мен сауда жүргізу теңіз және әуе көлігімен байланысты. Жалпы жүк айналымының 90%-ға жуығы теңіз көлігінің үлесіне тиеді. Батыс Мидлендтен басқа Ұ-ның барлық аудандары негізгі көліктік тораптардың қызметін атқаратын теңіз порттарымен тікелей немесе жанама түрде байланысқан. === Ең ірі порттары === [[Сурет:Port of London Authority patrol boats moored at the Richmond Lock and Weir near St Margarets.jpg|250 px|thumb|Лондон порты]] * [[Лондон]], * [[Саутгемптон]], * [[Ливерпуль]], * [[Гулль]], * [[Харидж]]. [[Лондон]] қаласы — дүниежүзлік қаржы орталығы болып саналады. Ұлыбритания құрлықпен Ла-Манш бұғазының түбіне салынған туннельмен, екі т. ж. (1993 жылдан) паромымен (Дувр-Дюнкерк және Харидж-Остенде) және көптеген теңіздік және жолаушылар паромдарымен байланысқан. Экспортындағы дайын өнімдердің үлесі 80%-ды құрайды (машина жасаудың әр түрлі өнімдері, автоматты станоктар, авиақозғалтқыштар, көлік құралдары, аспаптар, хим. тауарлар, тамақ өнеркәсібінің өнімдері). Сырттан темір кентастарын, түсті және сирек металдар, фосфориттер, мақта, азық-түлік, дайын өнеркәсіп өнімдері мен жартылай дайын өнімдер алады. Ұлттық табыстың жан басына шаққандағы жылдық мөлш. 20700 АҚШ долларына тең (2004). NT компаниясының техникалық құралдар шығаратын зауыттары көбінесе осы қалада орналасқан. Олар 40-тан асады. Олардың бюджеттік қоры 1,7 трлн. АҚШ долларына тең. Бұл компания әлемдегі ең жас кәсіпкерлер арқылы құрылған. Қазіргі уақытта олар Қазақстан Республикасында тұрады. Олардың жас шамасы 19-20. Бұл компания екі адаммен басқарылатын тең төрағалы кампания. Times журналының 2011 жылғы сараптамасы бойынша әлемдегі ең үздік, жоғары қарқынмен дамып жатқан жас компания. == Елге кіру == Шетелдік саяхатшы Ұлыбританияның ресми қызметтерімен ынтымақтасуға міндетті, бұл багаждағы барлық нәрселер туралы хабарлауды міндеттейді. Тасымалдау ережелері бұзылған жағдайда, жүктің кез келген бөлігі тәркіленуі мүмкін.<ref>[https://myukvisa.ru/poleznie-materialy/vezd-v-velikobritaniyu/ Ұлыбританияға кіру - кедендік тексеру.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216172426/https://myukvisa.ru/poleznie-materialy/vezd-v-velikobritaniyu/ |date=2019-12-16 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Навигациялық блок |тақырып = Ұлыбритания |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Құрама Патшалық |Еуропа елдері |Достастық Корольдігі |Еуроодақ мүшелері |Еуропа кеңесі |Ұлттар достастығы |G8 |G20 }} [[Санат:Ұлыбритания|*]] [[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]] srk5nz18wvxp6mko5uwhqfoytg14xsr 0 8659 3657362 3596977 2026-09-19T13:26:46Z Гульмира Айтқұл 178969 3657362 wikitext text/x-wiki {{Жаңарту}} {{Unreferenced}} {{Компания |атауы = Қазақфильм |логотипі = Қазақфильм.jpg |түрі = [[киностудия]] (акционерлік қоғам, 100% [[акция]]лары мемлекетке тиесілі) |биржадағы листингі= |қызметі = |ұраны = |құрылды = 1934 |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бұрынғы атауы = |құрушы = |орналасуы = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Алматы]] қаласы, Әл-Фараби даңғылы, 176 |басты адамдары = |саласы = [[кинематограф]] |өнімі = [[Көркем фильм]], хроникалық фильм, анимация |айналым = |операциялық кіріс = –1 млрд теңге (2024) |таза табысы = 317 мың теңге (2024)<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DossierDownload/DfoObjects/2095321/%D0%93%D0%A4%D0%9E%202024%20%D0%B3%D0%BE%D0%B420429154825.pdf Аудиторский отчет за 2024 год]</ref> |қызметкерлер саны = |басшы компания = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігі]] |бағынышты компания = |сайты = https://kazakhfilm.kz/ }} '''«[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов|Шәкен Айманов]] атындағы «Қазақфильм» ұлттық киностудиясы» акционерлік қоғамы''' — көркем фильм, деректі фильм, мультипликациялық фильмдер шығаратын Қазақстанның ең ірі киностудиясы.<ref>[https://www.kazakhfilm.kz/index.php?action_skin_change=yes&skin_name=kinolife-blue-kz Шәкен Айманов атындағы '''«Қазақфильм» AҚ'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230621115924/https://www.kazakhfilm.kz/index.php?action_skin_change=yes&skin_name=kinolife-blue-kz |date=2023-06-21 }}</ref> Қазақфильм киностудиясы — Қазақстандағы киноөндірістің қалыптасуы мен дамуына ерекше үлес қосқан, ұлттық мәдениетті экран өнері арқылы танытып келе жатқан ірі шығармашылық орталық. == Тарихы == * '''1934 жылы''' [[Алматы кинохроника студиясы|«Алматы кинохроника студиясы»]] атауымен құрылды. * '''1944 жылы 25 қаңтар''' – Алматы киностудиясы Алматы көркем және хроникалық фильмдер киностудиясы болып қайта аталды * '''1960 жылы 9 қаңтарда''' Қазақ КСР Мәдениет министрлігінің бұйрығымен Алматы көркем және хроникалық фильмдер киностудиясы «Қазақфильм» киностудиясы болып қайта аталды. * '''1963 жылы 8-9 қаңтарда''' Қазақстан кинематографтары одағының Бірінші Құрылтай съезі өткізілді, бірінші хатшы болып [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] сайланды. * '''1963 жылы 28 мамырда''' Қазақ КСР-нің Мемкино — Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің Кинематография жөніндегі мемлекеттік комитеті құрылды (1963-1988). * '''1967 жыл''' – Қазақстанда мультипликациялық фильмдер көрсетіле бастады. Бірінші қазақ мультфильмі Әмен Әбжанұлы Хайдаровтың «Қарлығаштың құйрығы неге айыр?» фильмі болды. * '''1984 жыл''' – «Қазақфильм» киностудиясына ұлттық кинематографияның көрнекті қайраткері Шәкен Кенжетайұлы Аймановтың аты берілді (Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясы). * '''1993 жылы 3 қыркүйекте''' Президент жарлығымен Қазақ мемлекеттiк кинобейнефильмдер шығару, жалға беру және көрсету жөнiндегi концернi мемлекеттiк басқару органы мәртебесi бар Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетi жанындағы «Қазақкино» мемлекеттiк кинокомпаниясы болып қайта құрылды. Кинокомпания 1996 жылы таратылып, барлық мүлкі Мәдениет министрлігіне берілді. * '''1996 жыл''' – Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» республикалық шығармашылық-өндiрiстiк бiрлестiгi Ш.Айманов атындағы Қазақ кинофабрикасына және Ұлттық продюсерлiк орталыққа бөлу жолымен қайта ұйымдастырылды. * '''2000 жыл 28 мамыр''' – Ш. Айманов атындағы Қазақ кинофабрикасы, ҚР Ұлттық продюсерлік орталығы, «Қазкинопрокат» республикалық өндiрiстiк бiрлестiгi және ҚР Мемлекеттiк кинофильмдер қоры (Мемфильмқоры) бірігу жолымен «Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» Ұлттық компаниясы» РМҚК – Республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны болып құрылды; * '''2005 жылы 6 маусымдағы''' N 563 «Республикалық мемлекеттік кәсіпорындардың кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысымен «Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» ұлттық компаниясы» республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорын «Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» акционерлік қоғамы болып қайта құрылды. * '''2024 жылы''' Үкімет қаулысымен «Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» акционерлік қоғамына ұлттық киностудия мәртебесі берілді. Киностудия 1934 жылы Алма-Ата кинохроника студиясы ретінде құрылды, 1936 жылы алғашқы деректі фильмдер шықты. 1941 жылы 15 қарашада Алма-Ата киностудиясы Қазақстанға эвакуацияланған «Мосфильм» және «Ленфильм» киностудияларымен біріктірілді Орталық біріккен киностудия - ЦОКС, олар 1944 жылға дейін Алматыда жұмыс істеді және бүкіл отандық көркем фильмдердің 80% өндірді. 1960 жылы 9 қаңтарда көркем фильмдер мен кинохроникалардың Алма-Ата киностудиясынан «Қазақфильм» киностудиясы болып өзгертілді. 1984 жылы киностудияға ұлттық кинематографияның көрнекті қайраткері Шәкен Кенжетайұлы Аймановтың есімі берілді. “Қазақфильмнің” қалыптасып, өркен жайып өсуіне Шәкен Айманов, [[Мәжит Сапарғалиұлы Бегалин|Мәжит Бегалин]], [[Сұлтанахмет Қоңырқожаұлы Қожықов|Сұлтанахмет Қожықов]],[[Ораз Әбішев]] сияқты белгілі киноөнер қайраткерлерінің қосқан үлестері елеулі. 1953 – 1970 жылы Айманов студияның көркемдік жағын басқарды. “Махаббат туралы дастан” (реж. Айманов, К.Гаккель), “Жамбыл” (реж. Е.Дзиган), “[[Ел басына күн туса (фильм)|Ел басына күн туса]]” (реж. М.Бегалин), т.б. фильмдер қойылды. “Қазақфильмде” ұлттық кино өнерінің қайталанбас туындылары “Атамекен”, “Біздің сүйікті дәрігер”, “Алдар көсе”, “[[Атаманның ақыры (фильм)|Атаманның ақыры]]”, “Мәншүк туралы ән”, “Қыз-Жібек”, т.б. фильмдер түсірілді. Кинохроника, деректі және ғыл.-көпшілік фильмдермен қатар анимац. фильмдер де түсірілді. Қазақ анимациясының негізін салушы [[Әмен Әбжанұлы Қайдаров|Әмен Қайдаров]] “Қарлығаштың құйрығы неге айыр?” деген мультфильмін түсірді (1967). “Қазақфильмде” 100-ден астам осындай фильм түсіріліп, 1000-нан астам шет ел және ТМД елдерінің фильмдері қазақ тіліне аударылды. 1990 жылдан бастап “Қазақфильм” киностудиясы [[Франция]], [[Жапония]], [[Ресей]] сияқты елдердің киностудияларымен бірлесіп фильмдер түсіріп келеді. Сондай “Нәзік жүрек”, “Ақсуат”, “Фара”, т.б. фильмдер халықаралық кинофестивальдердің жүлделерін иеленді, шет елдерде кеңінен жарнамаланып, көрсетілді. “Қазақфильм” павильондарында “Тоғысқан тағдырлар”, “Саранча” (“Шегіртке”) секілді телевизиялық көп сериалы фильмдер түсірілді. 2003 жылы “Қазақфильм” киностудиясында “Көшпенділер” (сценарийдің авторы Р.Ибрагимов, режиссерілері И.Пассер, [[Талғат Досымғалиұлы Теменов|Талғат Теменов]]), “[[Сардар (фильм)|Сардар]]” (сценарийдің авторы О.Агишев, режисер [[Болат Нұрғалиұлы Қалымбетов]]), “Ащы көлдің жағасында” (сценарийдің авторы И.Вовненко, режиссер [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов|Асанәлі Әшімұлы]]), “Аңшының отбасы” (сценарийдің авторы және реж. Серік Апырымов), т.б. фильмдері түсіріле бастады. “Қазақфильм” аумағында (19 га) 2 павильонды киноға түсіру ғимараты, сол сияқты декоративтік-тех. құрылыстар, дыбыс студиясы, өндірістік-лабораториялық құрылыстар орналасқан.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9</ref> Тәуелсіздік алғаннан бері (1991-ші жылдан бастап) «Қазақфильм» киностудиясы шамамен 136 толықметражды көркем фильм түсірген (оның алтауы телевизиялық көркем фильмдер); 73 қысқаметражды фильм; 258 деректі фильм (оның сегізі деректі сериалдар); 67 анимациялық фильм (оның ішінде 1 анимациялық сериал, 1 толықметражды анимациялық фильм). 2008 жылдан бастап осы күнге дейін «Қазақфильм» киностудиясының 200 астам картиналары әлемдегі 60 елдегі 220-дан астам халықаралық байқаулар мен көрсетілімдерге қатысты. == Басшылары == * 1953—1970 жж. — [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов|Шәкен Айманов]], «Қазақфильм» киностудиясының көркемдік жетекшісі. * 1978 жылдан бастап — [[Әзірбайжан Мәдиұлы Мәмбетов|Әзірбайжан Мәмбетов]], «Қазақфильм» киностудиясының директоры. * 1992-2002 жж. — [[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов|Ардақ Әмірқұлов]], «Қазақфильм» киностудиясының директоры. * 2002-2006 жж. — [[Сергей Жұмабайұлы Әзімов|Сергей Әзімов]], «Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» Ұлттық компаниясы» РМҚК бас директоры. ; «Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ президенттері * 2006-2007 жж. — [[Сергей Жұмабайұлы Әзімов|Сергей Әзімов]] * 2007-2008 жж. — [[Анар Екейбайқызы Қашағанова|Анар Қашағанова]] * 2008-2014 жж. — [[Ермек Әмірханұлы Аманшаев|Ермек Аманшаев]] * 2015-2019 жж. — [[Бақыт Ғафуұлы Қайырбеков|Бақыт Қайырбеков]] * 2019-2020 жж. — [[Арман Асенов]] * 2020-2022 жж. — [[Ақан Қарғамбайұлы Сатаев|Ақан Сатаев]] * 2023 ж. – қазіргі уақытқа дейін — [[Азамат Сатыбалды]] == Студия фильмдері == {{негізгі мақала|«Қазақфильм» студиясының фильмдер тізімі}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Stub}} [[Санат:Қазақстан кинокомпаниялары]] [[Санат:Қазақфильм]] [[Санат:Алфавит бойынша компаниялар]] [[Санат:Қазақстан компаниялары]] hwwhy3a6j91n8f0v9d3tfcr4ybftx3k 3657372 3657362 2026-09-19T14:00:25Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Гульмира Айтқұл|Гульмира Айтқұл]] ([[User talk:Гульмира Айтқұл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3480840 wikitext text/x-wiki {{Жаңарту}} {{Unreferenced}} {{Компания |атауы = Қазақфильм |логотипі = Қазақфильм.jpg |түрі = [[киностудия]] (акционерлік қоғам, 100% [[акция]]лары мемлекетке тиесілі) |биржадағы листингі= |қызметі = |ұраны = |құрылды = 1934 |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бұрынғы атауы = |құрушы = |орналасуы = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Алматы]] қаласы, Әл-Фараби даңғылы, 176 |басты адамдары = |саласы = [[кинематограф]] |өнімі = [[Көркем фильм]], хроникалық фильм, анимация |айналым = |операциялық кіріс = –1 млрд теңге (2024) |таза табысы = 317 мың теңге (2024)<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DossierDownload/DfoObjects/2095321/%D0%93%D0%A4%D0%9E%202024%20%D0%B3%D0%BE%D0%B420429154825.pdf Аудиторский отчет за 2024 год]</ref> |қызметкерлер саны = |басшы компания = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігі]] |бағынышты компания = |сайты = https://kazakhfilm.kz/ }} '''«[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов|Шәкен Айманов]] атындағы «Қазақфильм» ұлттық киностудиясы» акционерлік қоғамы''' — көркем фильм, деректі фильм, мультипликациялық фильмдер шығаратын Қазақстанның ең ірі киностудиясы.<ref>[https://www.kazakhfilm.kz/index.php?action_skin_change=yes&skin_name=kinolife-blue-kz Шәкен Айманов атындағы '''«Қазақфильм» AҚ'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230621115924/https://www.kazakhfilm.kz/index.php?action_skin_change=yes&skin_name=kinolife-blue-kz |date=2023-06-21 }}</ref> == Тарихы == * '''1934 жылы''' [[Алматы кинохроника студиясы|«Алматы кинохроника студиясы»]] атауымен құрылды. * '''1944 жылы 25 қаңтар''' – Алматы киностудиясы Алматы көркем және хроникалық фильмдер киностудиясы болып қайта аталды * '''1960 жылы 9 қаңтарда''' Қазақ КСР Мәдениет министрлігінің бұйрығымен Алматы көркем және хроникалық фильмдер киностудиясы «Қазақфильм» киностудиясы болып қайта аталды. * '''1963 жылы 8-9 қаңтарда''' Қазақстан кинематографтары одағының Бірінші Құрылтай съезі өткізілді, бірінші хатшы болып [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] сайланды. * '''1963 жылы 28 мамырда''' Қазақ КСР-нің Мемкино — Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің Кинематография жөніндегі мемлекеттік комитеті құрылды (1963-1988). * '''1967 жыл''' – Қазақстанда мультипликациялық фильмдер көрсетіле бастады. Бірінші қазақ мультфильмі Әмен Әбжанұлы Хайдаровтың «Қарлығаштың құйрығы неге айыр?» фильмі болды. * '''1984 жыл''' – «Қазақфильм» киностудиясына ұлттық кинематографияның көрнекті қайраткері Шәкен Кенжетайұлы Аймановтың аты берілді (Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясы). * '''1993 жылы 3 қыркүйекте''' Президент жарлығымен Қазақ мемлекеттiк кинобейнефильмдер шығару, жалға беру және көрсету жөнiндегi концернi мемлекеттiк басқару органы мәртебесi бар Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетi жанындағы «Қазақкино» мемлекеттiк кинокомпаниясы болып қайта құрылды. Кинокомпания 1996 жылы таратылып, барлық мүлкі Мәдениет министрлігіне берілді. * '''1996 жыл''' – Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» республикалық шығармашылық-өндiрiстiк бiрлестiгi Ш.Айманов атындағы Қазақ кинофабрикасына және Ұлттық продюсерлiк орталыққа бөлу жолымен қайта ұйымдастырылды. * '''2000 жыл 28 мамыр''' – Ш. Айманов атындағы Қазақ кинофабрикасы, ҚР Ұлттық продюсерлік орталығы, «Қазкинопрокат» республикалық өндiрiстiк бiрлестiгi және ҚР Мемлекеттiк кинофильмдер қоры (Мемфильмқоры) бірігу жолымен «Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» Ұлттық компаниясы» РМҚК – Республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны болып құрылды; * '''2005 жылы 6 маусымдағы''' N 563 «Республикалық мемлекеттік кәсіпорындардың кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысымен «Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» ұлттық компаниясы» республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорын «Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» акционерлік қоғамы болып қайта құрылды. * '''2024 жылы''' Үкімет қаулысымен «Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» акционерлік қоғамына ұлттық киностудия мәртебесі берілді. Киностудия 1934 жылы Алма-Ата кинохроника студиясы ретінде құрылды, 1936 жылы алғашқы деректі фильмдер шықты. 1941 жылы 15 қарашада Алма-Ата киностудиясы Қазақстанға эвакуацияланған «Мосфильм» және «Ленфильм» киностудияларымен біріктірілді Орталық біріккен киностудия - ЦОКС, олар 1944 жылға дейін Алматыда жұмыс істеді және бүкіл отандық көркем фильмдердің 80% өндірді. 1960 жылы 9 қаңтарда көркем фильмдер мен кинохроникалардың Алма-Ата киностудиясынан «Қазақфильм» киностудиясы болып өзгертілді. 1984 жылы киностудияға ұлттық кинематографияның көрнекті қайраткері Шәкен Кенжетайұлы Аймановтың есімі берілді. “Қазақфильмнің” қалыптасып, өркен жайып өсуіне Шәкен Айманов, [[Мәжит Сапарғалиұлы Бегалин|Мәжит Бегалин]], [[Сұлтанахмет Қоңырқожаұлы Қожықов|Сұлтанахмет Қожықов]],[[Ораз Әбішев]] сияқты белгілі киноөнер қайраткерлерінің қосқан үлестері елеулі. 1953 – 1970 жылы Айманов студияның көркемдік жағын басқарды. “Махаббат туралы дастан” (реж. Айманов, К.Гаккель), “Жамбыл” (реж. Е.Дзиган), “[[Ел басына күн туса (фильм)|Ел басына күн туса]]” (реж. М.Бегалин), т.б. фильмдер қойылды. “Қазақфильмде” ұлттық кино өнерінің қайталанбас туындылары “Атамекен”, “Біздің сүйікті дәрігер”, “Алдар көсе”, “[[Атаманның ақыры (фильм)|Атаманның ақыры]]”, “Мәншүк туралы ән”, “Қыз-Жібек”, т.б. фильмдер түсірілді. Кинохроника, деректі және ғыл.-көпшілік фильмдермен қатар анимац. фильмдер де түсірілді. Қазақ анимациясының негізін салушы [[Әмен Әбжанұлы Қайдаров|Әмен Қайдаров]] “Қарлығаштың құйрығы неге айыр?” деген мультфильмін түсірді (1967). “Қазақфильмде” 100-ден астам осындай фильм түсіріліп, 1000-нан астам шет ел және ТМД елдерінің фильмдері қазақ тіліне аударылды. 1990 жылдан бастап “Қазақфильм” киностудиясы [[Франция]], [[Жапония]], [[Ресей]] сияқты елдердің киностудияларымен бірлесіп фильмдер түсіріп келеді. Сондай “Нәзік жүрек”, “Ақсуат”, “Фара”, т.б. фильмдер халықаралық кинофестивальдердің жүлделерін иеленді, шет елдерде кеңінен жарнамаланып, көрсетілді. “Қазақфильм” павильондарында “Тоғысқан тағдырлар”, “Саранча” (“Шегіртке”) секілді телевизиялық көп сериалы фильмдер түсірілді. 2003 жылы “Қазақфильм” киностудиясында “Көшпенділер” (сценарийдің авторы Р.Ибрагимов, режиссерілері И.Пассер, [[Талғат Досымғалиұлы Теменов|Талғат Теменов]]), “[[Сардар (фильм)|Сардар]]” (сценарийдің авторы О.Агишев, режисер [[Болат Нұрғалиұлы Қалымбетов]]), “Ащы көлдің жағасында” (сценарийдің авторы И.Вовненко, режиссер [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов|Асанәлі Әшімұлы]]), “Аңшының отбасы” (сценарийдің авторы және реж. Серік Апырымов), т.б. фильмдері түсіріле бастады. “Қазақфильм” аумағында (19 га) 2 павильонды киноға түсіру ғимараты, сол сияқты декоративтік-тех. құрылыстар, дыбыс студиясы, өндірістік-лабораториялық құрылыстар орналасқан.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9</ref> Тәуелсіздік алғаннан бері (1991-ші жылдан бастап) «Қазақфильм» киностудиясы шамамен 136 толықметражды көркем фильм түсірген (оның алтауы телевизиялық көркем фильмдер); 73 қысқаметражды фильм; 258 деректі фильм (оның сегізі деректі сериалдар); 67 анимациялық фильм (оның ішінде 1 анимациялық сериал, 1 толықметражды анимациялық фильм). 2008 жылдан бастап осы күнге дейін «Қазақфильм» киностудиясының 200 астам картиналары әлемдегі 60 елдегі 220-дан астам халықаралық байқаулар мен көрсетілімдерге қатысты. == Басшылары == * 1953—1970 жж. — [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов|Шәкен Айманов]], «Қазақфильм» киностудиясының көркемдік жетекшісі. * 1978 жылдан бастап — [[Әзірбайжан Мәдиұлы Мәмбетов|Әзірбайжан Мәмбетов]], «Қазақфильм» киностудиясының директоры. * 1992-2002 жж. — [[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов|Ардақ Әмірқұлов]], «Қазақфильм» киностудиясының директоры. * 2002-2006 жж. — [[Сергей Жұмабайұлы Әзімов|Сергей Әзімов]], «Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» Ұлттық компаниясы» РМҚК бас директоры. ; «Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ президенттері * 2006-2007 жж. — [[Сергей Жұмабайұлы Әзімов|Сергей Әзімов]] * 2007-2008 жж. — [[Анар Екейбайқызы Қашағанова|Анар Қашағанова]] * 2008-2014 жж. — [[Ермек Әмірханұлы Аманшаев|Ермек Аманшаев]] * 2015-2019 жж. — [[Бақыт Ғафуұлы Қайырбеков|Бақыт Қайырбеков]] * 2019-2020 жж. — [[Арман Асенов]] * 2020-2022 жж. — [[Ақан Қарғамбайұлы Сатаев|Ақан Сатаев]] * 2023 ж. – қазіргі уақытқа дейін — [[Азамат Сатыбалды]] == Студия фильмдері == {{негізгі мақала|«Қазақфильм» студиясының фильмдер тізімі}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Stub}} [[Санат:Қазақстан кинокомпаниялары]] [[Санат:Қазақфильм]] [[Санат:Алфавит бойынша компаниялар]] [[Санат:Қазақстан компаниялары]] hi32zluzj00tirnq1oel4bmlmei9lkm 0 12201 3657602 3637997 2026-09-20T01:05:49Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657602 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = blue | Қазақша есімі = Әбіш Кекілбайұлы | Шынайы есімі = | Суреті = Abish Kekilbayev2.jpg | Сурет ені = | Атауы = Кекілбайұлы Астанадағы үйінде, 2011 жыл | Титулы = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Парламент Сенаты]]ның депутаты | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 =Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 24 ақпан 2002 | Басқаруын аяқтады = 11 наурыз 2010 | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік хатшы]] | Ту_2 = flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 30 қазан 1996 | Басқаруын аяқтады_2 = 26 қаңтар 2002 | Ізашары_2 = [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] | Ізбасары_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісі]]нің депутаты | Ту_3 =Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_3 =Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 =9 желтоқсан 1995 | Басқаруын аяқтады_3 =30 қазан 1996 | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің төрағасы | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 =Emblem of Kazakhstan.svg | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = 20 сәуір 1994 | Басқаруын аяқтады_4 = 11 наурыз 1995 | Ізашары_4 =[[Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин|Серікболсын Әбділдин]] | Ізбасары_4 = лауазым жойылды | Туған күні = 6.12.1939 | Туған жері = [[Оңды]] ауылы, {{туғанжері|Маңғыстау ауданы|Маңғыстау ауданында}}, [[Маңғыстау облысы]] | Қайтыс болған күні = 11.12.2015 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Астана|Астанада}} | Жерленді = [[Ұлттық пантеон]] | Діні = ислам | Әкесі = Кекілбай Қоқымұлы | Анасы = Айсәуле Жұмабайқызы | Жұбайы = Жумабаева Клара Калекенқызы | Балалары = '''ұлдары:''' Әулет Қожаназар (1965-2013), Дәулет (1975); '''қыздары:''' Заузат (1967), Сәулет (1971) | Партиясы = КОКП | Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті]], Филология факультеті, | Мамандығы = Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің оқытушысы | Қолтаңбасы = | Сайты = www.kekilbayev.kz | Commons = | Марапаттары = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Қазақстанның Еңбек Ері|2009}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Отан ордені|1999}}{{!}}{{!}}{{Назарбаев ордені|2004}}{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|40px|Знак Почета]] {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Астана медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{Қазақстан темір жолына 100 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР Конституциясына 10 жыл}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}[[Сурет:Medal50Celina.png|40px|Тыңға 50 жыл]]{{!}}{{!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}{{!}}{{!}}[[Сурет:Medal20Konstitution.png|40px|ҚР Конституциясына 20 жыл]] {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}[[Сурет:KazSSR Premium.png|25px|Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығының иегері]] {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" [[Сурет:Orden Sodruzhestvo.jpg|30px|Содружество ордені]] {{!}}} }} '''Әбіш Кекілбайұлы''' ([[6 желтоқсан]] [[1939 жыл]], [[Оңды]] ауылы, [[Маңғыстау облысы]] – [[11 желтоқсан]] [[2015 жыл]], [[Астана]]) — Қазақстанның халық жазушысы, мемлекет және қоғам қайраткері. [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің соңғы төрағасы (1994-1995), [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік хатшы]] (1996-2002), [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Парламент Сенатының депутаты]] (2002-2010). Қазақстанның халық жазушысы, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, Қазақстанның Еңбек Ері (2009) көрнекті мемлекеттік, қоғам қайраткері, Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясының академигі (2009). == Өмірбаяны == Әбіш Кекілбайұлы [[1939 жыл]]ы [[6 желтоқсан]] күні [[Маңғыстау облысы]], [[Маңғыстау ауданы]] (бұрынғы Гурьев облысы), Оңды ауылының Мырзайыр деген жерінде туған. 1947 жылы Таушықтағы мектептің 1 сыныбына барып, 1948–1954 жылдары Оңды орталау, ал 1956–1957 жылдары Үштағандағы орта мектепте оқиды. 1957 жылы 5 мамыр [[Жас Алаш (газет)|«Лениншіл Жастың»]] белсенді ауылдық тілшісі ретінде Қазақстан Комсомолы Орталық Комитетінің мақтау қағазымен марапатталады. === Отбасы === Арғы атасы Жаңайұлы Қожаназар қазақтар көшін Маңғыстауға бастап келген топтан. Белгілі, білікті, беделді, дәулетті адам. Ата шаңырағын ұстап қалған ұрпағы Жаманқұл немересі Кекілбайды үйлендірген соң, [[1924 жыл]]ы Оңдыда қайтыс болған.<ref>https://boz.kz/article/82617171357894.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190408114305/https://boz.kz/article/82617171357894.html|date=2019-04-08}}</ref> [[1928 жыл|1928]]–[[1931 жыл]]дары асыра сілтеу, тәркілеу кезінде Кекілбай мекеннен көшіп [[Түрікменстан|Түрікменстанның]] [[Красноводск]] портында жүкші, [[Бекдаш]] химия кәсіпорнында біраз жыл жұмысшы болып істеп, елге [[1937 жыл]]ы [[Баку]] мен [[Махачқала]] арқылы оралған соң Оңдыдағы колхозда колхозшы, [[Таушық]] кенішінде шахтер болды. [[1942 жыл]]ы соғысқа алынып, майданда 3 рет жараланып, [[Волгоград|Сталинград]] маңында қайтыс болады. Алайда Кекілбайдың дүниеден өткенін үй ішіне бірнеше жылдан соң ғана хабарлайды. Кекілбай соғысқа аттанған жылы анасының ішінде қыз бала қалады. Оның есімін Тілектес деп қояды. Әбіш Кекілбайұлының анасы Айсәуле Жұмабайқызы дәулетті, ел ішінде аты шыққан бидің отбасында дүниеге келіп, тәрбиеленген. [[1936]] жылы әуелі Оңдыда колхозшы, Таушықта 1942–1945 жылдар аралығында стахановшы шахтер, 1945–1962 жылдары «Екпінді» колхозында жұмыс істеді. Әбіш Кекілбайұлы [[1947]] жылы Таушықтағы мектептің 1 сыныбына барып, 1948–1954 жылдары Оңды орталау, ал 1956–1957 жылдары Үштағандағы орта мектепте оқиды. Әдебиетке құмарлығы мектеп қабырғасында басталады. [[1957 жыл|1957 жылы]] [[5 мамыр]] «[[Жас Алаш (газет)|Лениншіл жастың»]] белсенді ауылдық тілшісі ретінде Қазақстан Комсомолы Орталық Комитетінің мақтау қағазымен марапатталады. {{cquote | Кітапты, бұрынғының кітаптарын көп оқитын. Бала болып алысып-жұлысу дегенді, бұрқырап беталды жүру, темекі тарту дегенді білмейтін. Балалардан гөрі үлкен кісілерге үйір еді. Олар да бетінен қақпайтын. Оныншы класты бітіргесін ауылдан да, ауданнан да қызмет ұсынды. Мен оған «былай бол» деп бір ауыз сөз, ақыл айтқан емеспін. Қызметке тұрып, ауылда қалайын деп жатқан жерінде жалғыз немере ағасы «Жас та болсаң, бассың оқы. Қызмет қайда қашады? Алматыға бар» деді. Алматыға да жалғыз кетті. Дәм айдап келген ғой, оқуын бітірген соң, осында қалды. |author=Айсәуле Жұмабайқызы |source= Ана сұхбатынан <ref>Әлия Бөпежанова, ''Әбіштің анасы''</ref> }} Жазушының жұбайының есімі – Клара Жұмабаева. Екеуі орта мектепте бірге оқыған. Бір күні жазда мектеп оқушыларының аудандық байқауы өтеді. Кекілбайдың Әбіші де тамашалау үшін концертке барған. Сахнада ән айтып тұрған ақ көйлек киген қызға жазушының көзі түседі. Сол жылы күзде Әбіш әлгі қызды қайта көреді. Сөйтіп танысады. Оқу орнын бітірген соң екеуі үйленеді. Клараның мамандығы – дәрігер. Ерлі-зайыпты төрт бала – Әулет (1965–2013) пен Дәулет (1975) есімді екі ұл, Зәузат (1967) пен Сәулет (1971) есімді екі қыз тәрбиелеп өсірді. 2013 жылы Маңғыстауда үлкен ұлы Әулет жол апатынан қаза тапты. Әпкелері: Дыбыс пен Қаркөз Маңғыстауда тұрады, қарындасы Тілектес Қызылордада тұрады. === Қызмет жолы === 1957 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ Мемлекеттік Университетінің]] филология факультетіне түседі. Университетте әдебиет бірлестігін басқарып, жас талаптар шоғырын жарыққа шығарады. Соңғы курста оқып жүріп, «[[Қазақ әдебиеті]]» газетінде қызмет атқарады. 1962–1965 жылдар аралығында «[[Жас Алаш (газет)|Лениншіл Жас]]» газетінде бөлім меңгерушісі болып істеді. 1965–1968 жылдары ҚазКСР Мәдениет министрлігінде. 1968–1970 жылдары Кеңес армиясының қатарында. 1970–1975 жылдары «[[Қазақфильм]]» студиясында [[бас редактор]]. 1975–1984 жылдары Қазақстан КП ОК мәдениет бөлімінде нұсқаушы, сектор меңгерушісі. 1984–1986 жылдары [[Қазақстан Республикасының Мәдениет министрлігі|ҚазКСР Мәдениет министрі]]нің орынбасары. 1986–1988 жылдары [[Қазақстан жазушылар одағы]] басқармасының 2-ші хатшысы. 1989–1990 жылдары ҚазКСР тарихи және мәдени ескерткіштерді қорғау қоғамы Орталық кеңесінің төралқа төрағасы. 1990 жылы Қазақстан КП ОК бөлім меңгерушісі. 1991 жылы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі|Қазақстан Республикасы Жоғары Кеңесінің]] Мәдениет, тіл және ұлтаралық қатынастарды дамыту жөніндегі комитеттің төрағасы. 1992–1993 жылдары «[[Егемен Қазақстан]]» газетінің бас редакторы. 1993–1995 жылдары Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі. 1994–1995 жылдары Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің төрағасы. 1996–2002 жылдары [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы]] болып істеді. 2002 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасының Парламенті]] [[Сенат]]ының [[депутат]]ы. Әбіш Кекілбайұлы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі|Қазақстан Жоғарғы Кеңесіне]] екі рет, Мәжілісіне бір рет баламалы негізде депутат болып сайланады. 2015 жылдың 10 желтоқсан күні Әбіш Кекілбайұлы дүниеден озды. Денесі [[Ұлттық пантеон|ұлттық пантеонға]] жерленді. [[Сурет:Место_захоронения_Абиша_Кекильбайулы_и_его_жены_в_Нац._пантеоне.jpg|нобай|оңға|Ұлттық пантеондағы әйелі екеуі қабірлері бастарына орнатылған бірыңғай құлпытас]] 2020 жылдың 5 шілдесінде Әбіш Кекілбайұлының жары Клара Жұмабайқызы өмірден өтті. == Шығармашылығы == Әбіш Кекілбайұлының алғашқы өлеңдер жинағы «Алтын шуақ» [[1962 жыл|1962 жылы]], «Бір шөкім бұлт» [[1965 жыл|1965 жылы]] жарық көрді. Лақап аты – Әбіш Таған.<ref>Қазақстан жазушылары. Анықтамалық. Алматы, «Жазушы» баспасы, 1982, 124 бет</ref> [[Сурет:Личные_вещи_Абиша_Кекильбайулы.jpg|нобай|оңға|ҚР Ұлттық мұражайындағы Ә. Кекілбайұлы қолданған көзілдірік пен ұлғайтқыш]] [[Сурет:Abish Kekilbayev3.jpg|нобай|солға|Әбіш Кекілбайұлы]] Ауыл өмірінен жазылған повесть, әңгімелер жинағы «Дала балладалары» - Әбіш Кекілбайұлының кең тынысты эпик, суреткерлік болашағын танытады. [[1974 жыл]]ы «Дәуірмен бетпе-бет» сын мақалалар жинағы, «Бір уыс топырақ», 1979 жылы «Тырау тырау тырналар», Маңғыстау түбегінің өткені, бүгіні, болашағы туралы «Ұйқыдағы арудың оянуы» тарихи танымдық баян, [[1982 жыл|1982 жылы]] «Шыңырау» повестер жинағы, 1992-93 жылдары Таңдамалы екі томдық, [[1995 жыл]]ы «Заманмен сұхбат» [[1998 жыл]]ы «Азаттықтың ақ таңы», публицистикалық мақалалары, толғамдары, [[1999 жыл]]ы 12 томдық шығармалар жинағы жарыққа шықты. 2010–2013 жылдары «Жазушы» баспасында 20 томдық “толық” шығармалар жинағы шықты. Әбіш Кекілбайұлының «Үркер» (1981), «Елең-алаң» (1984) романдары қазақ әдебиетінің үлкен табысы ретінде бағаланып, [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы|Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығын]] алды. [[2001 жыл]]ы шыққан «Талайғы Тараз», [[2002 жыл]]ы шыққан «Шандоз» тарихи тақырыпты ғылыми дәйекпен, дерекпен түсінікті ұғымды етіп жеткізудің жаңа бағыт-бағдарын белгілеп берді. [[2009 жыл]]ы «Сыр десте» деп аталатын автордың көп жылдық ой-толғаулары, эссе, естелік, сөйлеген сөздерінің 5 томдық жинағы жарыққа шықты. Әбіш Кекілбайұлының көптеген шығармалары [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] халықтары мен шетел тілдеріне аударылған. Ол ҚазССР Мемлекеттік сыйлығының (1986), Қазақстан Республикасы Президентінің бейбітшілік және рухани келісім сыйлығының (1995), «Отан» орденімен (1999), Түркі елдері қауымдастығының шешімімен «Түркі дүниесіне сіңірген еңбегі үшін сыйлығын» алады. [[2003 жыл]]ы [[Назарбаев ордені|«Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев» орденімен]] марапатталды. {{col-begin}} {{col-1-of-3}} ;Романдар * «Шандоз» * «Аңыздың ақыры» * «Үркер» * «Елең-Алаң» * «Конец легенды» * «Плеяды – созвездие надежды» * «Всполохи» ;Аудармалар * К.Гоцци – «Туранбике ханшайым» * [[Анто́н Па́влович Че́хов|А.П.Чехов]] – «Ваня ағай» * [[Антонио Буеро Вальехо|Вальехо Антонио Буэро]]- «Бүгін мейрам, бүгін той» * [[Генрик Ибсен]]- «Үрей» * Л.Дарко – «Сүйіктім менің, Электра!» * [[Уильям Шекспир|У.Шекспир]] – «Ромео мен Джульетта» * [[Уильям Шекспир|У.Шекспир]] -«Кориолан» * [[Уильям Шекспир|У.Шекспир]] – «Король Лир» * [[Макс Фриш|М.Фриш]] – «Ғылым қуған Дон-Жуан» {{col-2-of-3}} ;Повестер * «Бір шөкім бұлт» * «Күй» * «Бәйгеторы» * «Шыңырау» * «Бәсеке» * «Ханша дария хикаясы» * «Құс қанаты» * «Бір шоқ жиде» * «Шеткері үй» {{col-3-of-3}} ; Әңгімелер * «Аш бөрі» * «Ең бақытты күн» * «Ажар» * «Жүнді барақ» * «Ақ қайың» * «Ор теке» * «Ауыз» * «Көлденең көк атты» * «Есболай» * «Тасбақаның шөбі» * «Керек адам» * «Міне, керемет!» * «Ақырғы аялдама» * «Галстук сатушы қыз» * «Абылай хан» * «Белая береза» * «Встречный-поперечный» * «Есболай» (рус.) * «Ну и чудеса!» * «После встречи» {{col-end}} == Марапаттары == {{col-begin}} {{col-1-of-3}} ; Мемлекеттік наградалар * [[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы|Қазақстанның Еңбек Ері]] * [[Отан ордені]] * [[Назарбаев ордені]] * [[Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігіне 10 жыл (медаль)|ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі]] * [[Қазақстан Республикасы Парламентіне 10 жыл|ҚР Парламентіне 10 жыл медалі]] * [[Астанаға 10 жыл (медаль)|Астана қаласына 10 жыл медалі]] * [[Құрмет ордені|Құрмет белгісі ордені]] {{col-2-of-3}} ; Халықаралық марапаттар * [[Достастық|Достастық ордені]] * Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығының иегері {{col-3-of-3}} ; Марапаттар * Қазақстанның халық жазушысы * Маңғыстау облысының құрметті азаматы <ref>"Қазақ энциклопедиясы"</ref> {{col-end}} Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің, Л. Гумилев атындағы Ұлттық Университетінің, Ақтау, Атырау, Батыс Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Жезқазған Университетінің және ҚР Әлеуметтік ғылымдар академиясының құрметті профессоры, АҚШ-тың Кентуки штатының құрметті полковнигі, [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау]], Атырау обылысындарының, сондай-ақ республикамыздың бірқатар аудандырының құрметті азаматы. 2015 жылдың 11 желтоқсанында дүниеден өтті. == Әбіш Кекілбай атында == [[Сурет:Мемориальная_доска_к_дому,_где_жил_Абиш_Кекильбайулы_в_Астане_последние_10_лет.jpg|нобай|Өмірінің соңғы 10 жылы өткен үйдегі ескерткіш тақта. Астана қаласы, Қонаев көшесі, 14-үй]] 2019 жылы Маңғыстау өңірінде халық жазушысы Әбіш Кекілбайұлына ескерткіш ашылды. [[Ақтау|Ақтау қаласында]] бой көтерген ескерткіштің авторы – мүсінші, суретші Көшер Байғазы. Қоладан тұрғызылған ескерткіштің биіктігі – 3,5 метр. Салмағы – 3,5 тонна. * Әбіш Кекілбайұлы атындағы көше ([[Астана]]) * Әбіш Кекілбайұлы атындағы көше ([[Алматы]])( бұрынғы атауы Коблукова) <ref>[https://massaget.kz/layfstayl/debiet/53702/ Алматыда Әбіш Кекілбаев пен Фариза Оңғарсынова атындағы көшелер пайда болды]</ref>. * Әбіш Кекілбайұлы атындағы көше ([[Орал]])( бұрынғы атауы Комсомольская) <ref>[https://qazradio.fm/kz/news/15995/ Батыс өңірінде 12 елді мекен, 52 көше атауы өзгертілді]</ref>,<ref>https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V20Z0006095Орал{{Deadlink|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} қаласының кейбір құрамдас бөліктеріне атау беру және қайта атау туралы]</ref>. * Әбіш Кекілбайұлы атындағы Оңды орта мектебі (Маңғыстау облысы) <ref>[https://egemen.kz/article/173938-ondy-orta-mektebine-abish-kekilbayuly-esimi-berildi Онды орта мектебіне Әбіш Кекілбайұлы есімі берілді]</ref>. * Әбіш Кекілбайұлы атындағы BINOM мектебі (Астана) <ref>[https://binom.edu.kz/%D3%99%D0%B1%D1%96%D1%88-%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2-%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B-binom-school-%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF-%D0%BB%D0%B8%D1%86/ Әбіш Кекілбаев атындағы BINOM мектебі]</ref>. * Ә. Кекілбайұлы атындағы Маңғыстау облыстық тарихи-өлкетану музейі ([[Ақтау]]) <ref>[https://qamshy.kz/article/52696-aqtauda-abish-kekilbayuly-atyndaghy-muzey-ashyldy Ақтауда Әбіш Кекілбайұлы атындағы музей ашылды]</ref>. * Әуе қалашығындағы 900 орындық №72 Әбіш Кекілбайұлы атындағы жалпы білім беретін ІТ мектеп-лицейі ([[Ақтөбе]]) <ref>[https://aqtobegazeti.kz/?p=71715 Әбіш Кекілбаев атындағы мектеп ашылып, Фариза Оңғарсынова атындағы білім ошағында мемориалдық тақта орнатылды]</ref>. * Әбіш Кекілбайұлы атындағы ғылыми-зерттеу зертханасы (Ш.Есенов университеті)<ref>[http://ped.yu.edu.kz/laboratoriya/%D3%98bish-kekilbaev-atynda%D2%93y-%D2%93ylymi-zertteu/ Әбіш Кекілбаев атындағы ғылыми-зерттеу ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230119031553/http://ped.yu.edu.kz/laboratoriya/%D3%98bish-kekilbaev-atynda%D2%93y-%D2%93ylymi-zertteu/ |date=2023-01-19 }}</ref>. * Әбіш Кекілбайұлы атындағы аудитория ашылды ([[Еуразия ұлттық университеті]]) * Әбіш Кекілбайұлының атындағы оқу залы ([[Ұлттық академиялық кітапхана]]) <ref>[https://adebiportal.kz/kz/blogs/view/abis-kekilbaiuly-atyndagy-oqu-zaly-asylady__3326 «Әбіш Кекілбайұлы» атындағы оқу залы ашылады]</ref>. * Әбіш Кекілбайұлы атындағы аудитория ([[Қазақ ұлттық университеті]]) <ref>[https://baribar.kz/114126/almatyda-abish-kekilbaev-atyndaghy-auditoriya-ashyldy/ Алматыда Әбіш Кекілбаев атындағы аудитория ашылды]</ref>. * Әбіш Кекілбайұлы атындағы аллея (Астана) <ref>[https://qazaquni.kz/rukhaniyat/84564-astanada-aebish-kekilbaev-atyndaghy-all Астанада Әбіш Кекілбаев атындағы аллея ашылады]</ref>. * Әбіш Кекілбайұлы атындағы мәдени орталық (Ақтау)<ref>[https://aikyn.kz/7156/8921-toqaevtyng-tapsyrmasy-aebish-kekilbaev/ Тоқаевтың тапсырмасы: Әбіш Кекілбаевтың Ақтаудағы музейінің құрылысы 2020 жылы аяқталады]</ref>. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.kekilbayev.kz Әбіш Кекілбайұлының сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180802201342/http://kekilbayev.kz/ |date=2018-08-02 }} * [https://adebiportal.kz/kz/authors/aboutauthor/3352 Әбіш Кекілбайұлы] [[Әдебиет порталы|Adebiportal.kz]] сайтында * Әбіш Кекілбайұлының қазасына қатысты мемлекет және қоңам қайраткерлері тарапынан айтылған сөздер [https://qazaqadebieti.kz/3014/ulie-bish-lemi Әулие Әбіш әлемі] «Қазақ әдебиеті», 18.12.2015 * {{youtube|OBKnaITJDc0|Әбіш Кекілбайұлы / Ғибратты ғұмырлар / Асыл арна}} == Дереккөздер == {{reflist}} {{Әбіш Кекілбайұлы шығармалары}} [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік хатшылары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің төрағалары]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Бейбітшілік және рухани келісім сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының Ұлттық пантеонында жерленгендер]] [[Санат:Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Маңғыстау облысының құрметті азаматтары]] 4hph0n9d1a5qlvhsva5jiue2mnlzezn 0 13412 3657490 3080941 2026-09-19T18:21:28Z Aisford 105845 Шаблон өзгерту 3657490 wikitext text/x-wiki {{Тілдер|түсі=Үнді-Еуропа|аты=Швед тілі|өз атауы=svenska|ISO1=sv|ISO2=swe|ISO3=swe|айтылуы={{IPA|[ˈsvɛ̂nːska]||sv-svenska.ogg}}|елдер=[[Швеция]], [[Финляндия]]|жазу=[[Латын әліпбиі|латын]], [[Швед Брайль әліпбиі|швед Брайль әліпбиі]]|классификация=[[Үнді-Еуропа тілдері|үнді-еуропа әулеті]] : [[Герман тілдері|герман тармағы]] :: [[Солтүстік герман тілдері|солтүстік герман тобы]] ::: [[Шығыс скандинавия тілдері|шығыс скандинавия тармағы]] :::: [[Швед тілі|швед тілі]]|санаты=[[Еуразия тілдері]]|ресми тіл={{SWE}}<br>{{FIN}}<br>{{EUR}}|реттейтін мекеме=[[Швед тілі кеңесі]] (Швецияда)<br>[[Швед академиясы]] (Швецияда)<br>[[Финляндия тілдері институті]] (Финляндияда)|сөйлеушілер саны=10 млн – ана тілі<ref>{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/eng/|title=Swedish|website=[[Ethnologue]]|lang=en}}</ref><br> 3 млн – шет тілі|сурет=Swedish language map.svg}} '''Швед тілі''' ({{Audio|Sv-svenska.ogg|''svenska''}}) — [[Солтүстік герман тілдері]]не жататын, [[Швеция]]да және [[Финляндия]]ның кейбір бөліктерінде, мысалы жағалау мен [[Аланд аралдары]]нда таралған, шамамен 10 миллион адам сөйлейтін тіл. Швед тілі [[норвег тілі]] және азырақ дәрежеде [[дан тілі]]мен [[Өзара түсінікті тілдер|өзара түсінікті]] тіл. Басқа солтүстік герман тілдерімен бірге ол [[викинг заманы]]нда Скандинавияда тұрған [[герман халықтары]]ның тілі болған [[көне норвег тілі]]нен өрбіп шыққан тіл болып табылады. [[Әдеби швед тілі]] орталық Швеция диалектілерінен 19-шы ғасырда өрбіп шыққан, 20-шы ғасырдың басында толығымен орныққан тіл. Ауылдық жерлерде тараған диалектілермен айырмашылығы әлі де сақталып отырса да, ауызекі және [[жазба тіл]] біркелкі және стандарттанған. Кейбір диалектілердің әдеби тілден [[грамматика]]сы және [[сөз қоры]] жағынан елеулі айырмашылықтары бар, кейбір кездері олар бір-біріне түсініксіз де. Бұл диалектілерде сөйлейтіндер көбінесе ауылдық жерлерде тұрып, бар өмірлерін сол өңірлерде өткізеді. Бұл диалектілерге жоғалып кету қаупі төнбесе де, олардың қолданылуы соңғы бір ғасырдың ішінде азайып отырды. Сөйлемдегі сөз тәртібі көбінесе [[бастауыш-баяндауыш-толықтауыш]] түрінде болып келеді, бірақ кейде кейбір сөздер не фразаларға баса назар беру үшін сөз тәртібі өзгеріп отырады. Швед тілінің морфологиясы [[ағылшын тілі]]нікіне ұқсас, яғни сөздердің жалғаулары онша көп емес. Швед тілінде екі грамматикалық род категориясы бар, септіктер жоқ (алайда бұрынғы талдау бойынша [[атау септік|атау]] және [[ілік септік|ілік]] септіктері болған), зат есімдер жекеше және көпше түрде бола алады. [[Сын есім]]дер ағылшын тіліндегідей қолданылады, олар сонымен бірге род, сан және нақтылық бойынша септеледі. Есімнің нақтылығы сөздің соңына нақты және нақсыз артикль-жалғаулардың жалғануы арқылы білдіріледі. Сөз ырғағы онда екпіннің және диалектілердің басым көпшілігінде тонның болуымен ерекшеленеді. Тілде дауысты дыбыстардың түрлері басқаларға қарағанда көп. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Germanic languages}} {{Official EU languages}} {{Germanic Philology|collapsed}} [[Санат:Швед тілі]] [[Санат:Финляндия тілдері]] [[Санат:Еуропалық Одақтың ресми тілдері]] [[Санат:Швеция тілдері]] 1evfplv1dughlrk2zbj8tieg4ji4q2a 3657491 3657490 2026-09-19T18:22:16Z Aisford 105845 Ethnologue сілтемесін өңдеу 3657491 wikitext text/x-wiki {{Тілдер|түсі=Үнді-Еуропа|аты=Швед тілі|өз атауы=svenska|ISO1=sv|ISO2=swe|ISO3=swe|айтылуы={{IPA|[ˈsvɛ̂nːska]||sv-svenska.ogg}}|елдер=[[Швеция]], [[Финляндия]]|жазу=[[Латын әліпбиі|латын]], [[Швед Брайль әліпбиі|швед Брайль әліпбиі]]|классификация=[[Үнді-Еуропа тілдері|үнді-еуропа әулеті]] : [[Герман тілдері|герман тармағы]] :: [[Солтүстік герман тілдері|солтүстік герман тобы]] ::: [[Шығыс скандинавия тілдері|шығыс скандинавия тармағы]] :::: [[Швед тілі|швед тілі]]|санаты=[[Еуразия тілдері]]|ресми тіл={{SWE}}<br>{{FIN}}<br>{{EUR}}|реттейтін мекеме=[[Швед тілі кеңесі]] (Швецияда)<br>[[Швед академиясы]] (Швецияда)<br>[[Финляндия тілдері институті]] (Финляндияда)|сөйлеушілер саны=10 млн – ана тілі<ref>{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/swe/|title=Swedish|website=[[Ethnologue]]|lang=en}}</ref><br> 3 млн – шет тілі<ref>{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/swe/|title=Swedish|website=[[Ethnologue]]|lang=en}}</ref>|сурет=Swedish language map.svg}} '''Швед тілі''' ({{Audio|Sv-svenska.ogg|''svenska''}}) — [[Солтүстік герман тілдері]]не жататын, [[Швеция]]да және [[Финляндия]]ның кейбір бөліктерінде, мысалы жағалау мен [[Аланд аралдары]]нда таралған, шамамен 10 миллион адам сөйлейтін тіл. Швед тілі [[норвег тілі]] және азырақ дәрежеде [[дан тілі]]мен [[Өзара түсінікті тілдер|өзара түсінікті]] тіл. Басқа солтүстік герман тілдерімен бірге ол [[викинг заманы]]нда Скандинавияда тұрған [[герман халықтары]]ның тілі болған [[көне норвег тілі]]нен өрбіп шыққан тіл болып табылады. [[Әдеби швед тілі]] орталық Швеция диалектілерінен 19-шы ғасырда өрбіп шыққан, 20-шы ғасырдың басында толығымен орныққан тіл. Ауылдық жерлерде тараған диалектілермен айырмашылығы әлі де сақталып отырса да, ауызекі және [[жазба тіл]] біркелкі және стандарттанған. Кейбір диалектілердің әдеби тілден [[грамматика]]сы және [[сөз қоры]] жағынан елеулі айырмашылықтары бар, кейбір кездері олар бір-біріне түсініксіз де. Бұл диалектілерде сөйлейтіндер көбінесе ауылдық жерлерде тұрып, бар өмірлерін сол өңірлерде өткізеді. Бұл диалектілерге жоғалып кету қаупі төнбесе де, олардың қолданылуы соңғы бір ғасырдың ішінде азайып отырды. Сөйлемдегі сөз тәртібі көбінесе [[бастауыш-баяндауыш-толықтауыш]] түрінде болып келеді, бірақ кейде кейбір сөздер не фразаларға баса назар беру үшін сөз тәртібі өзгеріп отырады. Швед тілінің морфологиясы [[ағылшын тілі]]нікіне ұқсас, яғни сөздердің жалғаулары онша көп емес. Швед тілінде екі грамматикалық род категориясы бар, септіктер жоқ (алайда бұрынғы талдау бойынша [[атау септік|атау]] және [[ілік септік|ілік]] септіктері болған), зат есімдер жекеше және көпше түрде бола алады. [[Сын есім]]дер ағылшын тіліндегідей қолданылады, олар сонымен бірге род, сан және нақтылық бойынша септеледі. Есімнің нақтылығы сөздің соңына нақты және нақсыз артикль-жалғаулардың жалғануы арқылы білдіріледі. Сөз ырғағы онда екпіннің және диалектілердің басым көпшілігінде тонның болуымен ерекшеленеді. Тілде дауысты дыбыстардың түрлері басқаларға қарағанда көп. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Germanic languages}} {{Official EU languages}} {{Germanic Philology|collapsed}} [[Санат:Швед тілі]] [[Санат:Финляндия тілдері]] [[Санат:Еуропалық Одақтың ресми тілдері]] [[Санат:Швеция тілдері]] mf239uqpi6mnich1r09o3eo9uyz069o 3657492 3657491 2026-09-19T18:22:39Z Aisford 105845 3657492 wikitext text/x-wiki {{Тілдер|түсі=Үнді-Еуропа|аты=Швед тілі|өз атауы=svenska|ISO1=sv|ISO2=swe|ISO3=swe|айтылуы={{IPA|[ˈsvɛ̂nːska]||sv-svenska.ogg}}|елдер=[[Швеция]], [[Финляндия]]|жазу=[[Латын әліпбиі|латын]], [[Швед Брайль әліпбиі|швед Брайль әліпбиі]]|классификация=[[Үнді-Еуропа тілдері|үнді-еуропа әулеті]] : [[Герман тілдері|герман тармағы]] :: [[Солтүстік герман тілдері|солтүстік герман тобы]] ::: [[Шығыс скандинавия тілдері|шығыс скандинавия тармағы]] :::: [[Швед тілі|швед тілі]]|санаты=[[Еуразия тілдері]]|ресми тіл={{SWE}}<br>{{FIN}}<br>{{EUR}}|реттейтін мекеме=[[Швед тілі кеңесі]] (Швецияда)<br>[[Швед академиясы]] (Швецияда)<br>[[Финляндия тілдері институті]] (Финляндияда)|сөйлеушілер саны=10 млн – ана тілі<br> 3 млн – шет тілі<ref>{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/swe/|title=Swedish|website=[[Ethnologue]]|lang=en}}</ref>|сурет=Swedish language map.svg}} '''Швед тілі''' ({{Audio|Sv-svenska.ogg|''svenska''}}) — [[Солтүстік герман тілдері]]не жататын, [[Швеция]]да және [[Финляндия]]ның кейбір бөліктерінде, мысалы жағалау мен [[Аланд аралдары]]нда таралған, шамамен 10 миллион адам сөйлейтін тіл. Швед тілі [[норвег тілі]] және азырақ дәрежеде [[дан тілі]]мен [[Өзара түсінікті тілдер|өзара түсінікті]] тіл. Басқа солтүстік герман тілдерімен бірге ол [[викинг заманы]]нда Скандинавияда тұрған [[герман халықтары]]ның тілі болған [[көне норвег тілі]]нен өрбіп шыққан тіл болып табылады. [[Әдеби швед тілі]] орталық Швеция диалектілерінен 19-шы ғасырда өрбіп шыққан, 20-шы ғасырдың басында толығымен орныққан тіл. Ауылдық жерлерде тараған диалектілермен айырмашылығы әлі де сақталып отырса да, ауызекі және [[жазба тіл]] біркелкі және стандарттанған. Кейбір диалектілердің әдеби тілден [[грамматика]]сы және [[сөз қоры]] жағынан елеулі айырмашылықтары бар, кейбір кездері олар бір-біріне түсініксіз де. Бұл диалектілерде сөйлейтіндер көбінесе ауылдық жерлерде тұрып, бар өмірлерін сол өңірлерде өткізеді. Бұл диалектілерге жоғалып кету қаупі төнбесе де, олардың қолданылуы соңғы бір ғасырдың ішінде азайып отырды. Сөйлемдегі сөз тәртібі көбінесе [[бастауыш-баяндауыш-толықтауыш]] түрінде болып келеді, бірақ кейде кейбір сөздер не фразаларға баса назар беру үшін сөз тәртібі өзгеріп отырады. Швед тілінің морфологиясы [[ағылшын тілі]]нікіне ұқсас, яғни сөздердің жалғаулары онша көп емес. Швед тілінде екі грамматикалық род категориясы бар, септіктер жоқ (алайда бұрынғы талдау бойынша [[атау септік|атау]] және [[ілік септік|ілік]] септіктері болған), зат есімдер жекеше және көпше түрде бола алады. [[Сын есім]]дер ағылшын тіліндегідей қолданылады, олар сонымен бірге род, сан және нақтылық бойынша септеледі. Есімнің нақтылығы сөздің соңына нақты және нақсыз артикль-жалғаулардың жалғануы арқылы білдіріледі. Сөз ырғағы онда екпіннің және диалектілердің басым көпшілігінде тонның болуымен ерекшеленеді. Тілде дауысты дыбыстардың түрлері басқаларға қарағанда көп. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Germanic languages}} {{Official EU languages}} {{Germanic Philology|collapsed}} [[Санат:Швед тілі]] [[Санат:Финляндия тілдері]] [[Санат:Еуропалық Одақтың ресми тілдері]] [[Санат:Швеция тілдері]] 2sj66xbefbk9ddrm2570sm7jgyj6vwc 3657495 3657492 2026-09-19T18:24:24Z Aisford 105845 3657495 wikitext text/x-wiki {{Тілдер|түсі=Үнді-Еуропа|аты=Швед тілі|өз атауы=svenska|ISO1=sv|ISO2=swe|ISO3=swe|айтылуы={{IPA|[ˈsvɛ̂nːska]||sv-svenska.ogg}}|елдер=[[Швеция]], [[Финляндия]]|жазу=[[Латын әліпбиі|латын]], [[Швед Брайль әліпбиі|швед Брайль әліпбиі]]|классификация=[[Үнді-Еуропа тілдері|үнді-еуропа әулеті]] : [[Герман тілдері|герман тармағы]] :: [[Солтүстік герман тілдері|солтүстік герман тобы]] ::: [[Шығыс скандинавия тілдері|шығыс скандинавия тармағы]] :::: [[Швед тілі|швед тілі]]|санаты=[[Еуразия тілдері]]|ресми тіл={{SWE}}<br>{{FIN}}<br>{{EUR}}|реттейтін мекеме=[[Швед тілі кеңесі]] (Швецияда)<br>[[Швед академиясы]] (Швецияда)<br>[[Финляндия тілдері институты]] (Финляндияда)|сөйлеушілер саны=10 млн – ана тілі<br> 3 млн – шет тілі<ref>{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/swe/|title=Swedish|website=[[Ethnologue]]|lang=en}}</ref>|сурет=Swedish language map.svg}} '''Швед тілі''' ({{Audio|Sv-svenska.ogg|''svenska''}}) — [[Солтүстік герман тілдері]]не жататын, [[Швеция]]да және [[Финляндия]]ның кейбір бөліктерінде, мысалы жағалау мен [[Аланд аралдары]]нда таралған, шамамен 10 миллион адам сөйлейтін тіл. Швед тілі [[норвег тілі]] және азырақ дәрежеде [[дан тілі]]мен [[Өзара түсінікті тілдер|өзара түсінікті]] тіл. Басқа солтүстік герман тілдерімен бірге ол [[викинг заманы]]нда Скандинавияда тұрған [[герман халықтары]]ның тілі болған [[көне норвег тілі]]нен өрбіп шыққан тіл болып табылады. [[Әдеби швед тілі]] орталық Швеция диалектілерінен 19-шы ғасырда өрбіп шыққан, 20-шы ғасырдың басында толығымен орныққан тіл. Ауылдық жерлерде тараған диалектілермен айырмашылығы әлі де сақталып отырса да, ауызекі және [[жазба тіл]] біркелкі және стандарттанған. Кейбір диалектілердің әдеби тілден [[грамматика]]сы және [[сөз қоры]] жағынан елеулі айырмашылықтары бар, кейбір кездері олар бір-біріне түсініксіз де. Бұл диалектілерде сөйлейтіндер көбінесе ауылдық жерлерде тұрып, бар өмірлерін сол өңірлерде өткізеді. Бұл диалектілерге жоғалып кету қаупі төнбесе де, олардың қолданылуы соңғы бір ғасырдың ішінде азайып отырды. Сөйлемдегі сөз тәртібі көбінесе [[бастауыш-баяндауыш-толықтауыш]] түрінде болып келеді, бірақ кейде кейбір сөздер не фразаларға баса назар беру үшін сөз тәртібі өзгеріп отырады. Швед тілінің морфологиясы [[ағылшын тілі]]нікіне ұқсас, яғни сөздердің жалғаулары онша көп емес. Швед тілінде екі грамматикалық род категориясы бар, септіктер жоқ (алайда бұрынғы талдау бойынша [[атау септік|атау]] және [[ілік септік|ілік]] септіктері болған), зат есімдер жекеше және көпше түрде бола алады. [[Сын есім]]дер ағылшын тіліндегідей қолданылады, олар сонымен бірге род, сан және нақтылық бойынша септеледі. Есімнің нақтылығы сөздің соңына нақты және нақсыз артикль-жалғаулардың жалғануы арқылы білдіріледі. Сөз ырғағы онда екпіннің және диалектілердің басым көпшілігінде тонның болуымен ерекшеленеді. Тілде дауысты дыбыстардың түрлері басқаларға қарағанда көп. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Germanic languages}} {{Official EU languages}} {{Germanic Philology|collapsed}} [[Санат:Швед тілі]] [[Санат:Финляндия тілдері]] [[Санат:Еуропалық Одақтың ресми тілдері]] [[Санат:Швеция тілдері]] gkuzp4kgo2fk4iiy49sefrr6a430be4 0 14291 3657363 3596034 2026-09-19T13:27:40Z Гульмира Айтқұл 178969 3657363 wikitext text/x-wiki {{жаңарту}} {{Компания |атауы = Nokia |логотипі = Nokia 2023.svg |түрі = [[қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Hex|HEX24311|NOK}} |ұраны = Connecting people |құрылды = {{Start date and age|df=yes|1865|5|12}} |орналасуы = [[Эспоо]], [[Финляндия]] |басты адамдары = Пекка Лундмарк ([[CEO]]), Сари Балдауф (директорлар кеңесінің төрағасы) |саласы = Телекоммуникациялық жабдықтар өндірісі, IT-индустрия |өнімі = [[Ұялы телефон]]дар, [[смартфон]]дар, [[GSM]] желісінің жабдықтары, сымсыз байланыс жүйелері, [[GPS-навигатор]]лар, интернет-планшеттер, [[нетбук]]тар. |айналым = {{өсім}} [[Еуро|€]]22,26 млрд<ref name="Nokia Annual Report 2023">{{cite web|url=https://www.nokia.com/system/files/2022-03/Nokia_20F_2021.pdf|title=Nokia Annual Report 2021|language=en|publisher=Nokia|accessdate=11 наурыз 2022}}</ref> (2023) |операциялық кіріс = {{өсім}} €1,2 млрд<ref name="Nokia Annual Report 2023"/> (2023) |таза табысы = {{өсім}} €700 млн<ref name="Nokia Annual Report 2023"/> (2023) |қызметкерлер саны = {{құлдырау}} 78 434 адам<ref name="Nokia Annual Report 2024"/> (2024) |сайты = {{URL|nokia.com}} }} '''Nokia Corporation''' — коммуникация саласындағы ірі трансұлттық [[корпорация]]. Бас кеңсесі Финляндияның [[Эспоо]] қаласында орналасқан (Ел астанасы Хельсинкиге серіктес қала). Компания өзінің телефондары мен смартфондары арқасында кең танымал. Компанияның 120 елде өкілдіктері бар және 130 000-ға жуық адамды жұмыспен қамтып отыр. Компанияның сауда-саттық [[Операция|операциялары]] 150 елде жүреді, [[2010 жыл]]ы жылдық табысы 42 млрд. [[АҚШ]] [[доллар]]ын құраса, таза пайдасы 2 млрд. [[АҚШ]] доллары болған. Компания [[2011]] жылдың бірінші жартысында барлық [[ұялы телефон]] нарығының 23 пайызын иеленген. Nokia-ның негізін қалаған Оңтүстік [[Финляндия]] тұрғыны - [[Фредрик Идестам]], алғаш жұмысын қағаз шығару өндірісімен бастаған ол әртүрлі өндірістік салаларда: қағаз, резеңке, химиялық заттар, электроника өндірумен айналысып, 1965 жылы телекоммуникация және бейнетехнологиялық бұйымдар шығаруды жолға қояды. 1980 жылдың соңында Еуропада ақпараттық технология, ірі провандер және телевизиондық жабдықтар өндіру бойынша 3-орынды иеленеді. Бренд әртүрлі нарықтық категориядағы тауарларды өндіретіндіктен, тұтынушылар арасында белгілі бір нақты сала бойынша танымал болмады. [[1990 жыл]]ғы экономикалық құлдырау Nokia компаниясына үлкен ауыртпалықтар әкеліп, біршама күрделі мәселелер туындатып, зардабын тигізеді. 1992 жылы Йорма Олилла компанияға президент болып бекиді. Ол компанияның нарықтағы тауар түрінің біреуін ғана өндіріп, оны жетілдіруге баса назар аудару қажеттігін және компания жұмысының өнімділігін сонымен ғана арттыратындығын жете түсініп, ендігі іс барысын соған бейімдейді. Осылайша телекоммуникация нарығы жаңа қадаммен жұмысын бастайды. {{double image|right|Fredrik Idestam.png|115|Leo Mechelin (cropped).png|123|[[Фредрик Идестам]], Nokia-ның құрылтайшысы|Statesman [[Лео Мешелин]], Nokia-ның құрылтайшысы}} Тәуекелі мол бұл шешім ұзамай-ақ нәтижесін көрсете бастайды. Компанияның ісі алға басып, шешімнің оң болғандығын көрсетіп, мультимедиялық өнімді өндіруде компанияны бүкіл әлемге әйгілі етті. Қазіргі таңда Nokia ұялы телефонымен әлемдік нарықтың үштен бір бөлігіне ие болып, Еуропа нарығының 50 пайызын иемденіп отыр. Nokia мультимедиялық құрылғылар мен ұялы телефондарды жетілдіруді жолға қойған жетекші компания болып саналады. Қазіргі кезде де Nokia ұялы телефон шығарушы компаниялар - бәсекелестері арасында жоғарғы көрсеткіштерге қол жеткізген, өнімі бірқатар артықшылықтарға ие бірден бір компания. Бұл компанияның ұялы телефондар нарығында алда келе жатқандығымен ерекшеленеді. == Концентрация == Компанияның тауар нарығында көп жылдар бойы қалыптасқан әртүрлі өнім шығаруды тоқтатып, бір ғана нарық категориясына көшуі, дұрыс шешім, оң қадам болды. Осының арқасында Nokia 2002 жылы ең алдыңғы халықаралық жүз көшбасшы компанияның бірі ретінде саналып, бренд, АҚШ-та глобалды марка болып танылды. Nokia компаниясының жеке көрсеткіштері 2010 жылы компанияның ұялы телефондардың халықаралық нарығында 32%-дық көрсеткішке (бір жыл бұрын 34%) ие болғандығын көрсетеді. Ал [[Garther]] бағалауы бойынша көрсеткіш біршама төмендеген, 2010 жылы 28,9% (бір жыл бұрынғы көрсеткіш 36,4%) болған. == Тарихы == Компанияның тарихы [[1865 жыл]]ы фин тау-кен инженері Фредерик Идестамның Финляндияның оңтүстік-батысындағы Тампереде шағын қағаз фабрикасының негізін қалауынан басталады. Бұл компания 1871 жылы атауын өзгертіп,[[Nokia Ab]] болып қайта тіркеледі. [[1989 жыл]]ы резеңке бұйымдарын жасаумен айналысатын [[Finnish Rubber Works]] компаниясы 1922 жылы Nokia Ab компаниясын өз бақылауына алады. [[1912 жыл]]ы ішексым шығартын [[Finnish Cable Works]] компаниясы да аталған компаниялардың бірлестіктеріне қосылады. 1967 жылы үш компанияның ресми бірігуі жарияланады. Сол кездегі фин заңнамаларына қайшылық тудырмау үшін қағаз жүзінде Finnish Rubber Works және Finnish Cable Works компаниялары Nokia Ab компаниясы құрамына кірген болып көрсетіледі. [[1988 жыл]]ы Nokia компаниясының ішінен [[Nokian Renkaat]] компаниясы бөлініп шықты. Ол 1967 жылдан бері Nokia-ның «резеңке» бөлімшесі болған болатын. Қазір екі компанияның бір-бірімен ешбір байланысы жоқ. 1989 жылы компания финдік [[Radiolinja]] операторына [[GSM]] желісіне арналған құрылғыны сатады. Ал 1992 жылы алғашқы Nokia 1011 GSM-қол телефоны сатылымға шығады. 1992 жылы компания «Адамдарды байланыстыру» ({{lang-en|Connecting people}})тіркесін ұран ретінде қолдана бастады. 2006 жылдың маусымында Nokia және [[Siemens]] компаниялары өздерінің телекоммуникациялық құрылғыларын шығаратын бөлімшелерін біріктіріп, жаңа Nokia Siemens Networks компаниясын құруға шешім қабылдайды. [[Сурет:Nokian pääkonttori Keilaniemessä.jpg|нобай|солға|Қазіргі штаб-пәтерлері]] == Платформаларының жаңаруы == 2009 жылдың 12 тамызында Nokia және [[Microsoft]] серіктестік жайында келісімге келді. Келісім бойынша екі компания [[Microsoft Office Mobile]]-ді және Symbian операциялық жүйенің басқаруымен жұмыс жасайтын, Nokia смартфондарына арналған бірлескен желі құрал-саймандарын жасауға кіріседі. Нәтижесінде Е сериялы бизнес-смартфондарының шығуымен басталған құрылғылар халықаралық нарықта кең түрде таралады. Алдағы уақытта да осындай жетілдірілген жаңа өнімдерді бірлесіп шығару ісі жоспарланған. 2011 жылы 11 ақпанда Nokia Microsoft-пен толық серіктес болу жөніндегі шешімін жариялайды. Өздерінің ұялы телефондарына [[Windows Phone]] операциялық жүйесін қолдану жөнінде шешім қабылданады. Бұл платформа Nokia смартфондарының басты құраушы стратегиясы болу керек еді. Ресми емес дереккөздерге сүйенетін болсақ Microsoft компаниясы Nokia-ға Windows Phone жүйесіне өткені үшін 1 млрд доллар шамасында ақша төлеген. Сонымен қатар компания [[Symbian]] операциялық жүйесінен толық бас тартпайтындығын және ол кейбір смартфон үлгілерінде қолданылатындығы айтылды. [[Bing]] – гаджеттерді негізгі іздеуші және Nokia сервисі болып қалды. Windows Phone операциялық жүйесінде жұмыс жасайтын Nokia ұялы телефондарын 2012 жылдың басында шығару жоспарланып отыр. Nokia компаниясының өз телефон құрылғыларын ОС Windows Phone операциялық жүйеге көшіруі компанияның серіктестері мен Финляндиядағы ірі телефон компанияларының қызметкерлерінің арасында әртүрлі көзқарас тудырды. Альянс жайындағы хабар тарағаннан кейін компания акциялары 14%-ға төмендеді. Бұл жағдай 2009 жылғы шілдедегі ең төменгі көрсеткіш болды. 2011 жылдың 16 мамырда Nokia өз блогында Ovi брендінен бастарту ниетін білдірді. Ол музыкалық сервистерді, қосымшалар магазинін және басқа да көптеген Nokia Services компаниясының фин сервистерін біріктіретін. Компания өкілдерінің айтуы бойынша Ovi-дан бас тартқаннан кейін Nokia өзінің брендін күшейтуді жоспарлап отыр. Nokia сервисінің ребрендингі баяу жүруде. Ол 2011 жылдың шілдесінен басталып 2012 жылдың соңына дейін аяқталады. 2011 жылы 26 қазанда [[Windows Phone]] 7.5 операциялық жүйесінің базасындағы Nokia ұялы телефондары - Lumia 800 және Lumia 710 Nokia смартфондарының презентациясы өтті. 2008 жылы 28 қаңтарда Nokia компаниясы [[Trolltech]]-ті сатып алады. Олар [[Qt]] кітапханасын ойлап тапқан компания болатын. 2008 жылы 2 желтоқсанда Nokia компаниясы Symbian Ltd. компаниясын сатып алу жұмыстарын аяқтады. Кейінірек ол Symbian Foundation деп атауын өзгертті. == Атауының шығуы == Компанияның аты [[Nokianvirta]] өзеніне байланысты қойылған болатын. Ол жерге 1868 жылы Фредрик Идестам екінші қағаз фабрикасын салған. 1871 жылы компанияға Nokia Ab аты берілді. Өзеннің атының өзі көне фин ''nois'' (көпше ''nokia'') сөзінен шыққан. Бір кездері осы жерді мекендеген қара түсті бұлғын жануарын ертедегі фин халқы осылай атаған екен. Бұлғын жойылғаннан кейін, осы жердегі қара терілі кез келген жануарды осылай атай бастады. Мысалы, сусар немесе қара күзен. == Сот талап арызы == 2009 жылы Nokia 10 патентін (дауысты сигналды кодтау, қорғалған мәліметтердің берілуі және басқа да көптеген өнертабыстарды қолдану) бұзғаны үшін [[Apple]] компаниясын айыптайды. Бұл өнертабыстарды Apple компаниясы iPhone аппаратының халықаралық нарыққа шығарған алғашқы үлгісінде қолданған болатын. Соңында Apple компаниясының патентті бұзғандығы расталды. Олар Nokia компаниясына өтемақы төлеп, алдағы уақытта компанияға ақша аударып тұруға міндеттелді. == Жетістіктері == 2006 жылы [[Fortune]] журналы жасаған әлемнің ең ірі компанияларының тізімінде Nokia 20-орында тұр. Бұл телекоммуникациялық компаниялардың арасындағы ең үздік, АҚШ-тан тыс орналасқан компаниялар арасындағы төртінші орынды иеленген көрсеткіш. 2007 жылдың 4 тоқсанында компания әлемдегі ұялы телефондар түсірілімі бойына бірінші орынды алған. Компания барлық телефон желісіне, соның ішінде GSM, [[CDMA]] және [[UMTS]]арналған ұялы телефондар шығаруда. Компанияның Финляндияда, Қытайда, Бразилияда, Ұлыбританияда және басқа да елдерде орналасқан 15 фабрикасы бар. Сонымен қатар Nokia компаниясы Ovi ұялы телефон сервисі арқылы медиа-контент сатумен айналысады. Компания маңызды ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізеді. 2009 жылы желтоқсанда 16 елде орналасқан Nokia зерттеу орталығында 37 мың адам жұмыс жасады. == Қызықты жайттар == [[Сурет:Nokia N95.png|нобай|300px|Nokia N95]] * «[[Қап, бәлем, тұра тұр! (мультфильм)|Ну, погоди!]]<nowiki/>» мультфильмінің 18-шығарылымында ([[1993 жыл]]ы) Nokia фирмасының жарнамасы бар. * Nokia фирмасының заманауи қарпін дизайнер [[Эрик Шпикерман]] жасап, [[Agfa Monotype Nokia Sans]] деп атады. Бұл қаріптің шығуына дейін жарнамалар мен компанияның телефондарын пайдалану нұсқаулығында [[Agfa Rotis Sans]] қарпі қолданылған болатын. * Nokia-ны әлемдегі сандық фотоаппаратты шығаратын ең ірі компания деп санауға болады. Себебі фотокамера құрылғылары бар Nokia ұялы телефондарының сатылым көрсеткіштері басқа сандық фотоаппараттарға қарағанда едәуір көп. * Әлемдегі ең алғашқы GSM стандарты бойынша ұялы телефонмен шалған ақылы қоңырау Nokia телефон құрылғысымен жасалынған. Бұл оқиға [[1991 жыл]]ы [[Хельсинки]] қаласында болған болатын. Қоңырау шалған Финляндияның премьер-министрі [[Харри Холкер]]. * Nokia tune рингтоны 19 ғасырда өмір сүрген испан музыканты [[Франциско Таррега]]ның [[Gran Vals]] атты гитаралы әуенді шығармасына негізделген. Алғашқы рингтондар [[1994 жыл]]ы шығарылған Nokia 2100 телефондар сериясында қолданылды. Бастапқыда музыкалық шығарма атымен аталған әуен [[1998 жыл]]ы Nokia tune деген атауға ие болады. * [[SMS]] алған кезде Nokia телефондарынан шығатын стандартты гудок, «sms» деген мағына беретін Морзе коды болып табылады. * [[Ascending]] стандартты әуені [[Морзе коды]]нан аударғанда «Connecting People» деген мағынаны білдіреді. * Nokia компаниясы азиялық нарыққа арналған телефон үлгілерінде 4 санын қолданбайды. Себебі Азияның шығыс және оңтүстік-шығыс аудандарында 4 сәтсіздік саны болып есептелінеді. * Орта есеппен адамдар күніне 260 мың Nokia смартфондарын сатып алады ([[2010 жыл]]дың қыркүйегі бойынша). * [[2008 жыл]]ы американдық [[Plain Jane Automobile]] инди-рок тобы Nokia-ның миллиондаған телефондарына өздерінің '''«Stones»''' және '''«Close My Eyes»''' өлеңдерін стандартты рингтон ретінде енгізді. Осы арқылы бұл әуендер танымал болды. * [[2011 жыл]]ы [[Испания]], [[Швеция]], [[Голландия]], Финляндия және басқа да елдерде 10 желілік дүкені жабылды. * Nokia телефондарының алғашқы үлгілерінде қолданылған Symbian — Nokia 920 Communicator операциялық жүйесіндегі графикалық қолданушы интерфейстің бағдарламалық интерфейсі [[AIKON]] деп аталады. Бұл Nokia сөзін кері оқу арқылы пайда болған сөз. Ол жаңа үстеменің жасалуындағы кешенді бағдарламаларда қолданылатындықтан, ұялы телефондарды бағдарламамен қамтамасыз ететін жасаушылардың арасында кең танымал. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Nokia ұялы телефондары}} {{Ақпараттық технологиялармен айналысатын компаниялар}} [[Санат:Технология компаниялары]] [[Санат:Сауда белгілері]] [[Санат:Ұялы телефон өндірушілері]] [[Санат:1865 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:Финляндия компаниялары]] 625m1ewqfxp840e448zueg68qp4zumr 3657373 3657363 2026-09-19T14:00:28Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Гульмира Айтқұл|Гульмира Айтқұл]] ([[User talk:Гульмира Айтқұл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3461226 wikitext text/x-wiki {{жаңарту}} {{Компания |атауы = Nokia |логотипі = Nokia 2023.svg |түрі = [[қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Hex|HEX24311|NOK}} |ұраны = Connecting people |құрылды = {{Start date and age|df=yes|1865|5|12}} |орналасуы = [[Эспоо]], [[Финляндия]] |басты адамдары = Пекка Лундмарк ([[CEO]]), Сари Балдауф (директорлар кеңесінің төрағасы) |саласы = Телекоммуникациялық жабдықтар өндірісі, IT-индустрия |өнімі = [[Ұялы телефон]]дар, [[смартфон]]дар, [[GSM]] желісінің жабдықтары, сымсыз байланыс жүйелері, [[GPS-навигатор]]лар, интернет-планшеттер, [[нетбук]]тар. |айналым = {{өсім}} [[Еуро|€]]22,26 млрд<ref name="Nokia Annual Report 2023">{{cite web|url=https://www.nokia.com/system/files/2022-03/Nokia_20F_2021.pdf|title=Nokia Annual Report 2021|language=en|publisher=Nokia|accessdate=11 наурыз 2022}}</ref> (2023) |операциялық кіріс = {{өсім}} €1,2 млрд<ref name="Nokia Annual Report 2023"/> (2023) |таза табысы = {{өсім}} €700 млн<ref name="Nokia Annual Report 2023"/> (2023) |қызметкерлер саны = {{құлдырау}} 78 434 адам<ref name="Nokia Annual Report 2024"/> (2024) |сайты = {{URL|nokia.com}} }} '''Nokia Corporation''' — коммуникация саласындағы ірі трансұлттық [[корпорация]]. Бас кеңсесі Финляндияның [[Эспоо]] қаласында орналасқан (Ел астанасы Хельсинкиге серіктес қала). Компания өзінің телефондары мен смартфондары арқасында кең танымал. Компанияның 120 елде өкілдіктері бар және 130 000-ға жуық адамды жұмыспен қамтып отыр. Компанияның сауда-саттық [[Операция|операциялары]] 150 елде жүреді, [[2010 жыл]]ы жылдық табысы 42 млрд. [[АҚШ]] [[доллар]]ын құраса, таза пайдасы 2 млрд. [[АҚШ]] доллары болған. Компания [[2011]] жылдың бірінші жартысында барлық [[ұялы телефон]] нарығының 23 пайызын иеленген. Nokia-ның негізін қалаған Оңтүстік [[Финляндия]] тұрғыны - [[Фредрик Идестам]], алғаш жұмысын қағаз шығару өндірісімен бастаған ол әртүрлі өндірістік салаларда: қағаз, резеңке, химиялық заттар, электроника өндірумен айналысып, 1965 жылы телекоммуникация және бейнетехнологиялық бұйымдар шығаруды жолға қояды. 1980 жылдың соңында Еуропада ақпараттық технология, ірі провандер және телевизиондық жабдықтар өндіру бойынша 3-орынды иеленеді. Бренд әртүрлі нарықтық категориядағы тауарларды өндіретіндіктен, тұтынушылар арасында белгілі бір нақты сала бойынша танымал болмады. [[1990 жыл]]ғы экономикалық құлдырау Nokia компаниясына үлкен ауыртпалықтар әкеліп, біршама күрделі мәселелер туындатып, зардабын тигізеді. 1992 жылы Йорма Олилла компанияға президент болып бекиді. Ол компанияның нарықтағы тауар түрінің біреуін ғана өндіріп, оны жетілдіруге баса назар аудару қажеттігін және компания жұмысының өнімділігін сонымен ғана арттыратындығын жете түсініп, ендігі іс барысын соған бейімдейді. Осылайша телекоммуникация нарығы жаңа қадаммен жұмысын бастайды. {{double image|right|Fredrik Idestam.png|115|Leo Mechelin (cropped).png|123|[[Фредрик Идестам]], Nokia-ның құрылтайшысы|Statesman [[Лео Мешелин]], Nokia-ның құрылтайшысы}} Тәуекелі мол бұл шешім ұзамай-ақ нәтижесін көрсете бастайды. Компанияның ісі алға басып, шешімнің оң болғандығын көрсетіп, мультимедиялық өнімді өндіруде компанияны бүкіл әлемге әйгілі етті. Қазіргі таңда Nokia ұялы телефонымен әлемдік нарықтың үштен бір бөлігіне ие болып, Еуропа нарығының 50 пайызын иемденіп отыр. Nokia мультимедиялық құрылғылар мен ұялы телефондарды жетілдіруді жолға қойған жетекші компания болып саналады. Қазіргі кезде де Nokia ұялы телефон шығарушы компаниялар - бәсекелестері арасында жоғарғы көрсеткіштерге қол жеткізген, өнімі бірқатар артықшылықтарға ие бірден бір компания.Бұл компанияның ұялы телефондар нарығында алда келе жатқандығын білдіреді. == Концентрация == Компанияның тауар нарығында көп жылдар бойы қалыптасқан әртүрлі өнім шығаруды тоқтатып, бір ғана нарық категориясына көшуі, дұрыс шешім, оң қадам болды. Осының арқасында Nokia 2002 жылы ең алдыңғы халықаралық жүз көшбасшы компанияның бірі ретінде саналып, бренд, АҚШ-та глобалды марка болып танылды. Nokia компаниясының жеке көрсеткіштері 2010 жылы компанияның ұялы телефондардың халықаралық нарығында 32%-дық көрсеткішке (бір жыл бұрын 34%) ие болғандығын көрсетеді. Ал [[Garther]] бағалауы бойынша көрсеткіш біршама төмендеген, 2010 жылы 28,9% (бір жыл бұрынғы көрсеткіш 36,4%) болған. == Тарихы == Компанияның тарихы [[1865 жыл]]ы фин тау-кен инженері Фредерик Идестамның Финляндияның оңтүстік-батысындағы Тампереде шағын қағаз фабрикасының негізін қалауынан басталады. Бұл компания 1871 жылы атауын өзгертіп,[[Nokia Ab]] болып қайта тіркеледі. [[1989 жыл]]ы резеңке бұйымдарын жасаумен айналысатын [[Finnish Rubber Works]] компаниясы 1922 жылы Nokia Ab компаниясын өз бақылауына алады. [[1912 жыл]]ы ішексым шығартын [[Finnish Cable Works]] компаниясы да аталған компаниялардың бірлестіктеріне қосылады. 1967 жылы үш компанияның ресми бірігуі жарияланады. Сол кездегі фин заңнамаларына қайшылық тудырмау үшін қағаз жүзінде Finnish Rubber Works және Finnish Cable Works компаниялары Nokia Ab компаниясы құрамына кірген болып көрсетіледі. [[1988 жыл]]ы Nokia компаниясының ішінен [[Nokian Renkaat]] компаниясы бөлініп шықты. Ол 1967 жылдан бері Nokia-ның «резеңке» бөлімшесі болған болатын. Қазір екі компанияның бір-бірімен ешбір байланысы жоқ. 1989 жылы компания финдік [[Radiolinja]] операторына [[GSM]] желісіне арналған құрылғыны сатады. Ал 1992 жылы алғашқы Nokia 1011 GSM-қол телефоны сатылымға шығады. 1992 жылы компания «Адамдарды байланыстыру» ({{lang-en|Connecting people}})тіркесін ұран ретінде қолдана бастады. 2006 жылдың маусымында Nokia және [[Siemens]] компаниялары өздерінің телекоммуникациялық құрылғыларын шығаратын бөлімшелерін біріктіріп, жаңа Nokia Siemens Networks компаниясын құруға шешім қабылдайды. [[Сурет:Nokian pääkonttori Keilaniemessä.jpg|нобай|солға|Қазіргі штаб-пәтерлері]] == Платформаларының жаңаруы == 2009 жылдың 12 тамызында Nokia және [[Microsoft]] серіктестік жайында келісімге келді. Келісім бойынша екі компания [[Microsoft Office Mobile]]-ді және Symbian операциялық жүйенің басқаруымен жұмыс жасайтын, Nokia смартфондарына арналған бірлескен желі құрал-саймандарын жасауға кіріседі. Нәтижесінде Е сериялы бизнес-смартфондарының шығуымен басталған құрылғылар халықаралық нарықта кең түрде таралады. Алдағы уақытта да осындай жетілдірілген жаңа өнімдерді бірлесіп шығару ісі жоспарланған. 2011 жылы 11 ақпанда Nokia Microsoft-пен толық серіктес болу жөніндегі шешімін жариялайды. Өздерінің ұялы телефондарына [[Windows Phone]] операциялық жүйесін қолдану жөнінде шешім қабылданады. Бұл платформа Nokia смартфондарының басты құраушы стратегиясы болу керек еді. Ресми емес дереккөздерге сүйенетін болсақ Microsoft компаниясы Nokia-ға Windows Phone жүйесіне өткені үшін 1 млрд доллар шамасында ақша төлеген. Сонымен қатар компания [[Symbian]] операциялық жүйесінен толық бас тартпайтындығын және ол кейбір смартфон үлгілерінде қолданылатындығы айтылды. [[Bing]] – гаджеттерді негізгі іздеуші және Nokia сервисі болып қалды. Windows Phone операциялық жүйесінде жұмыс жасайтын Nokia ұялы телефондарын 2012 жылдың басында шығару жоспарланып отыр. Nokia компаниясының өз телефон құрылғыларын ОС Windows Phone операциялық жүйеге көшіруі компанияның серіктестері мен Финляндиядағы ірі телефон компанияларының қызметкерлерінің арасында әртүрлі көзқарас тудырды. Альянс жайындағы хабар тарағаннан кейін компания акциялары 14%-ға төмендеді. Бұл жағдай 2009 жылғы шілдедегі ең төменгі көрсеткіш болды. 2011 жылдың 16 мамырда Nokia өз блогында Ovi брендінен бастарту ниетін білдірді. Ол музыкалық сервистерді, қосымшалар магазинін және басқа да көптеген Nokia Services компаниясының фин сервистерін біріктіретін. Компания өкілдерінің айтуы бойынша Ovi-дан бас тартқаннан кейін Nokia өзінің брендін күшейтуді жоспарлап отыр. Nokia сервисінің ребрендингі баяу жүруде. Ол 2011 жылдың шілдесінен басталып 2012 жылдың соңына дейін аяқталады. 2011 жылы 26 қазанда [[Windows Phone]] 7.5 операциялық жүйесінің базасындағы Nokia ұялы телефондары - Lumia 800 және Lumia 710 Nokia смартфондарының презентациясы өтті. 2008 жылы 28 қаңтарда Nokia компаниясы [[Trolltech]]-ті сатып алады. Олар [[Qt]] кітапханасын ойлап тапқан компания болатын. 2008 жылы 2 желтоқсанда Nokia компаниясы Symbian Ltd. компаниясын сатып алу жұмыстарын аяқтады. Кейінірек ол Symbian Foundation деп атауын өзгертті. == Атауының шығуы == Компанияның аты [[Nokianvirta]] өзеніне байланысты қойылған болатын. Ол жерге 1868 жылы Фредрик Идестам екінші қағаз фабрикасын салған. 1871 жылы компанияға Nokia Ab аты берілді. Өзеннің атының өзі көне фин ''nois'' (көпше ''nokia'') сөзінен шыққан. Бір кездері осы жерді мекендеген қара түсті бұлғын жануарын ертедегі фин халқы осылай атаған екен. Бұлғын жойылғаннан кейін, осы жердегі қара терілі кез келген жануарды осылай атай бастады. Мысалы, сусар немесе қара күзен. == Сот талап арызы == 2009 жылы Nokia 10 патентін (дауысты сигналды кодтау, қорғалған мәліметтердің берілуі және басқа да көптеген өнертабыстарды қолдану) бұзғаны үшін [[Apple]] компаниясын айыптайды. Бұл өнертабыстарды Apple компаниясы iPhone аппаратының халықаралық нарыққа шығарған алғашқы үлгісінде қолданған болатын. Соңында Apple компаниясының патентті бұзғандығы расталды. Олар Nokia компаниясына өтемақы төлеп, алдағы уақытта компанияға ақша аударып тұруға міндеттелді. == Жетістіктері == 2006 жылы [[Fortune]] журналы жасаған әлемнің ең ірі компанияларының тізімінде Nokia 20-орында тұр. Бұл телекоммуникациялық компаниялардың арасындағы ең үздік, АҚШ-тан тыс орналасқан компаниялар арасындағы төртінші орынды иеленген көрсеткіш. 2007 жылдың 4 тоқсанында компания әлемдегі ұялы телефондар түсірілімі бойына бірінші орынды алған. Компания барлық телефон желісіне, соның ішінде GSM, [[CDMA]] және [[UMTS]]арналған ұялы телефондар шығаруда. Компанияның Финляндияда, Қытайда, Бразилияда, Ұлыбританияда және басқа да елдерде орналасқан 15 фабрикасы бар. Сонымен қатар Nokia компаниясы Ovi ұялы телефон сервисі арқылы медиа-контент сатумен айналысады. Компания маңызды ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізеді. 2009 жылы желтоқсанда 16 елде орналасқан Nokia зерттеу орталығында 37 мың адам жұмыс жасады. == Қызықты жайттар == [[Сурет:Nokia N95.png|нобай|300px|Nokia N95]] * «[[Қап, бәлем, тұра тұр! (мультфильм)|Ну, погоди!]]<nowiki/>» мультфильмінің 18-шығарылымында ([[1993 жыл]]ы) Nokia фирмасының жарнамасы бар. * Nokia фирмасының заманауи қарпін дизайнер [[Эрик Шпикерман]] жасап, [[Agfa Monotype Nokia Sans]] деп атады. Бұл қаріптің шығуына дейін жарнамалар мен компанияның телефондарын пайдалану нұсқаулығында [[Agfa Rotis Sans]] қарпі қолданылған болатын. * Nokia-ны әлемдегі сандық фотоаппаратты шығаратын ең ірі компания деп санауға болады. Себебі фотокамера құрылғылары бар Nokia ұялы телефондарының сатылым көрсеткіштері басқа сандық фотоаппараттарға қарағанда едәуір көп. * Әлемдегі ең алғашқы GSM стандарты бойынша ұялы телефонмен шалған ақылы қоңырау Nokia телефон құрылғысымен жасалынған. Бұл оқиға [[1991 жыл]]ы [[Хельсинки]] қаласында болған болатын. Қоңырау шалған Финляндияның премьер-министрі [[Харри Холкер]]. * Nokia tune рингтоны 19 ғасырда өмір сүрген испан музыканты [[Франциско Таррега]]ның [[Gran Vals]] атты гитаралы әуенді шығармасына негізделген. Алғашқы рингтондар [[1994 жыл]]ы шығарылған Nokia 2100 телефондар сериясында қолданылды. Бастапқыда музыкалық шығарма атымен аталған әуен [[1998 жыл]]ы Nokia tune деген атауға ие болады. * [[SMS]] алған кезде Nokia телефондарынан шығатын стандартты гудок, «sms» деген мағына беретін Морзе коды болып табылады. * [[Ascending]] стандартты әуені [[Морзе коды]]нан аударғанда «Connecting People» деген мағынаны білдіреді. * Nokia компаниясы азиялық нарыққа арналған телефон үлгілерінде 4 санын қолданбайды. Себебі Азияның шығыс және оңтүстік-шығыс аудандарында 4 сәтсіздік саны болып есептелінеді. * Орта есеппен адамдар күніне 260 мың Nokia смартфондарын сатып алады ([[2010 жыл]]дың қыркүйегі бойынша). * [[2008 жыл]]ы американдық [[Plain Jane Automobile]] инди-рок тобы Nokia-ның миллиондаған телефондарына өздерінің '''«Stones»''' және '''«Close My Eyes»''' өлеңдерін стандартты рингтон ретінде енгізді. Осы арқылы бұл әуендер танымал болды. * [[2011 жыл]]ы [[Испания]], [[Швеция]], [[Голландия]], Финляндия және басқа да елдерде 10 желілік дүкені жабылды. * Nokia телефондарының алғашқы үлгілерінде қолданылған Symbian — Nokia 920 Communicator операциялық жүйесіндегі графикалық қолданушы интерфейстің бағдарламалық интерфейсі [[AIKON]] деп аталады. Бұл Nokia сөзін кері оқу арқылы пайда болған сөз. Ол жаңа үстеменің жасалуындағы кешенді бағдарламаларда қолданылатындықтан, ұялы телефондарды бағдарламамен қамтамасыз ететін жасаушылардың арасында кең танымал. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Nokia ұялы телефондары}} {{Ақпараттық технологиялармен айналысатын компаниялар}} [[Санат:Технология компаниялары]] [[Санат:Сауда белгілері]] [[Санат:Ұялы телефон өндірушілері]] [[Санат:1865 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:Финляндия компаниялары]] cgpq0jiqqnki2yldqws4pneey8kklcc 0 15313 3657695 3390044 2026-09-20T07:49:57Z MuratbekErkebulan 162992 3657695 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Арқалық |сурет = Arkalyk City Hall.jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = Аркалык новый герб.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir =N |lat_deg =50 |lat_min =14 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =66 |lon_min =54 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(42000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Қостанай облысы |кестедегі облыс = Қостанай |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = [[Әмірхан Біркенұлы Асанов]]<ref>[http://arkalyk.kostanay.gov.kz/kz/administratsiya/akim/ Арқалық қаласы әкімінің интернет-ресурсы]</ref> |құрылған уақыты = 1956 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1965 |жер аумағы = 15580 |климаты = |тұрғыны = 27 931<ref>[https://stat.gov.kz/region/kostanay/dynamic-tables/4482/ (2024 жылғы 1 қыркүйекке)]</ref> |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (80,91%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (12,66%)}}, {{nobr|басқалары (6,43%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = 71430 |пошта индексі = 110300 |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/kostanai-arkalyk-kalasy-akimat?lang=kk Арқалық қаласының әкімдігі |сайт тілі = kk }} '''Арқалық''' — [[Қостанай облысы]]ның оңтүстігіндегі қала, бұрынғы [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай облысының]] орталығы. Қаланың негізі [[1956 жыл|1956]] жылы қаланып, қала статусына [[1965 жыл|1965]] жылы ие болды. [[Google Карталар|Гугл Карталар]] мәліметтеріне сәйкес, Арқалық қаласынан [[Қостанай облысы|облыс]] орталығы [[Қостанай]] қаласына дейінгі қашықтық — 463 км, [[Астана]] қаласына дейінгі қашықтық — 554 км. Арқалық қаласы әкімдігінің ресми сайтындағы мәліметтерге сәйкес 2019 жылы 1-ші қазан күні тұрғындар саны 40690 адамды, оның ішінде: қалалықтар - 27360, ауылдықтар - 13330 құраған.<ref name="docviewer.yandex.ru">[https://docviewer.yandex.ru/view/0/?*=NsTA5WN6%2Fb%2Btyq9TC%2BoEZo9AwDN7InVybCI6InlhLWRpc2stcHVibGljOi8vR3ROMjRHQmFIWDMwRmFLalhwYU1YYTRzQlVERzdTcE1yYjN2WnFXRGwyWXRPa0RZUHFRNDU5K29naitFM0JnTnEvSjZicG1SeU9Kb25UM1ZvWG5EYWc9PSIsInRpdGxlIjoi0KHQv9GA0LDQstC60LAgINC90LAg0YDRg9GBLi54bHMiLCJub2lmcmFtZSI6ZmFsc2UsInVpZCI6IjAiLCJ0cyI6MTU3NjUxMTQxODczOCwieXUiOiI1NzM4NTkxNjUxNDkzNzIyNTY2In0%3D СПРАВКА о социально - экономическом развитии города Аркалыка, по состоянию на 1 октября 2019 года]</ref> Қала облыс орталығымен теміржол арқылы байланысқан ([[Державинск]]-Арқалық темір жолының [[Есіл (қала)|Есіл]] бұтағының ақырғы станциясы). Қостанай қаласынан Арқалық қаласына апаратын автожол асфальтталған, бірақ қазіргі кезде жолдың күйі мәз емес, күрделі жөндеуді қажет етеді. [[Жезқазған]] бағытындағы автожолмен жеңіл көлікпен өту қиын, тас төселінбеген, жауын-шашынды ауа-райында жүк таситын көлікпен жүрудің өзі қиын. == Тарихы == Арқалық 1956 жылы геологтер мен құрылысшылар кенті болып негізі қаланды. Қаланың салынуы соғыстан кейінгі жылдары мұнда боксит кенінің (алюминий өндірісіне арналған шикізат) ашылуына байланысты. 1956 жылы 17 мамырда қабылданған КОКП ОК мен КСРО Министрлер Кеңесінің бірлескен қаулысында: «Амангелді боксит кен орнының негізінде Торғай боксит кеніштері салынып, пайдалануға берілсін» деген бөлек жол жазылған. [[1960 жыл]]дары Арқалық Бүкілодақтық екпінді комсомол құрылысы болып жарияланып, мұнда КСРО-ның түкпір-түкпірінен жастар ағылып келе бастады. [[1965 жыл]]ы Арқалық қала мәртебесін алып, [[1970 жыл]]ы Торғай облысының орталығы атанды. Қала [[1980 жыл]]ы өзінің гүлдеуіне жетті: мұнда ет комбинаты, құс фабрикасы, сүт зауыты, элеватор, керамика фабрикасы, тігін фабрикасы, радиобөлшектер зауыты жұмыс істеді, авиамотор зауытының құрылысы басталды, Торғай боксит кен басқармасы (ТБРУ) КСРО-дағы боксит кенінің 20%-ын өндірді. Алайда өнеркәсіптік өндірістің жетістіктеріне қарамастан, Торғай облысының экономикасы Қазақстанның басқа өңірлерінен даму жағынан қалыс қалды, өйткені 90%-ы аграрлық бағытта болды. Облыс республикалық бюджеттен үнемі дотациялар талап етті, сондықтан [[1988 жыл]]ы маусымда жойылып, аумағы Қостанай және Ақмола облыстарының арасында бөлінді. Облыс орталығы болудан қалған қаладан инфрақұрылымның бір бөлігі (мысалға, облыстық радиостанция) көшіріліп, бірқатар келешегі бар өнеркәсіптік объектілер тоқтап қалды. [[1989 жыл]]ы Арқалықтың белсенді тұрғындарымен Торғай облысы қалпына келтіру бойынша оргкомитет құрылып, республика басшылығына үндеуінің арқасында Торғай облысы [[1990 жыл]]дың тамызында екінші рет құрылып, Арқалық қайтадан облыс орталығы болды.<ref>Қазақ энциклопедиясы. I том</ref> == Халқы == Тұрғыны: * 40 690 адам ([[2019 жыл|2019]]); * 40 813 адам ([[2010 жыл|2010]]); * 46 084 адам ([[1999 жыл|1999]]). * 62 367 адам ([[1989 жыл|1989]]); * 15 108 адам ([[1970 жыл|1970]]); == Әкімшілік құрамы == Қала әкімшілігіне 4 ауылдық округ пен 9 ауыл қарайды: # [[Аңғар (ауыл)|Аңғар ауылы]] # [[Ашутасты ауылдық округі]] # [[Әбдіғаппар хан ауылы]] # [[Восточное (Қостанай облысы)|Восточный ауылы]] # [[Екідің|Екідің ауылы]] # [[Жалғызтал|Жалғызтал ауылы]] # [[Көктау (Қостанай облысы)|Көктау ауылы]] # [[Қайыңды ауылдық округі (Қостанай облысы)|Қайыңды ауылдық округі]] # [[Молодёжный ауылдық округі (Қостанай облысы)|Молодёжный ауылдық округі]] # [[Родина ауылдық округі (Қостанай облысы)|Родина ауылдық округі]] # [[Үштөбе (Қостанай облысы)|Үштөбе ауылы]] # [[Фурманово (Қостанай облысы)|Фурманов ауылы]] # [[Целинное (Арқалық қалалық әкімдігі)|Целинный ауылы]] == Географиялық орналасқан жері == Арқалық қаласы 1956 жылы құрылған, Қостанай облысының оңтүстік жағында орналасқан. Қала Қостанай облысының Амангелді ауданымен, Ақмола облысының Жарқайың ауданымен, Ұлытау облысының Ұлытау ауданымен шектеседі. Жер бедері. Қала аумағы негізінен Қазақ жазық бедерімен сипатталады. Жергілікті жер шығысында Терісаққкан, батысында Ашутасты өзенінің арасындағы жазықта, Торғай үстірті манында орналасқан. Қаланың шығыс бөлігінде (403м) ең биік, Ақжар өзенінің жазығы бойынша негізгі абсолюттік (305м) төменгі белгілері байқалады. Ауданың абсолюттік белгісі 330-380м болып табылады. Топырағы. Арқалық қаласы құрғақ дала аймағында орналасқан. Қаланың солтүстік (көп) бөлігі сарғылт шағын аймағына жатады, аймақтың оңтүстігі –теңбілденген сортаң ашық сарғылт топырақтан тұрады. Қаланың жалпы жерінің аумағы 1558,7 мың га құрайды. Ауылшаруашылығы жер-суының аумағы 1516,9 мың га, оның ішінде 355,1 мың га, немесе 23,4% - егістік, 1148,8 мың га (75,7%) – жайылым жерін алып жатыр. Арқалық қаласының жері өзінің табиғи ерекшелігіне қарай негізінде ауылшарушылық жерінен (97%) тұрады, орман ауданы мен көгалдандыру алаңдары қаланың жер қоры құрылымында небары 0,36%, су асты және саз батпақ 0,53%, әр түрлі қажеттіліктерге 2,11% құрайды. Өсімдігі. Қаланың солтүстік бөлігінде көбінесе қызыл селеу және әр түрлі шөпті қара топырақ, оңтүстік бөлігінде топырағы ашық қоңыр бетегелі-селеу және жусан шөпті болып келеді.<ref>[http://arkalyk-kostanay.kz/kaz/geo_kaz/ Арқалық қаласы әкімнің интернет-ресурсы]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Табиғи ауа-райы жағдайы == Ауа райы жазы ыстық және қысы суық, күрт континентальді (күрт өзгермелі). Орташа ауа температурасы қаңтарда -17 С градус, шілдеде +21...+24 С градус. Жылдық жауын-шашын мөлшері - 270 мм, Вегетациялық кезеңнің ұзақтығы - 170-180 тәулік. Тұрақты қар жабынының ұзақтығы - 139 күн.<ref>[http://arkalyk.kostanay.gov.kz/o-gorode/prirodno-klimaticheskie-usloviya/ Природно-климатические условия г. Аркалык]</ref> == Аймақта экономиканың мамандануы == Қаланың негізгі ресурстарында өнеркәсіптік саланың рөлі басым. Қалада тау-кен қазушы, өңдеуші өнеркәсіп кәсіпорындары жұмыс жасап жатыр, тау-кен өңдеу өнеркәсіптері және электр энергиясын, газ және су өндіру мен тарату жөніндегі кәсіпорындар қызмет етеді. Қазіргі заманғы көп салалы өнеркәсіп заманауи ірі, орта, шағын кәсіпорындардан тұрады. Шағын Арқалық қаласының өзіндік ерекшелігі негізгі саның бар болуы, қала құрылысының және өмір салтының артықтылығы болып табылады. Жетекші қала құрушы ірі кәсіпорын – «Қазақстан Алюминийі» АҚ филиалы Торғай боксит кеніш басқармасы кәсіпорны. 2011 жылдың 1 қаңтары жағдайы бойынша кәсіпорын жұмысшыларының саны 1073 адамды құрады. Кәсіпорын бокситтерді және отқа төзімді сазбалшықтарды өндірумен айналысады. Павлодар алюминий зауытына - бокситтер, Ресейге - отқа төзімді сазбалшықтар шикізаттары жеткізіліп жатыр. Ауыл шаруашылығы – қаланың материалдық өндірісінің екінші жетекші саласы болып табылады. Ауылшаруашылық тауарларын өндірумен 30 ЖШС, 316 шаруа қожалығы, және 3 мемлекеттік заңды тұлғалар (АҚ, РМК, МҚК және т.с.с) айналысып, 2019 жылдың 01 қазанындағы жағдай бойынша жалпы - 9851,9 млн тг, оның ішінде: 4,712,8 млн тг - өсімдік шаруашылығы өнімдерін, 5136,5 млн тг - мал шаруашылығы өнімдерін өндіріп, 2,6 млн тг құызмет көрсету арқылы табыс түсірген. 2019 жылдың 01 қазанындағы жағдай бойынша қалалық аумақтағы сиырлар - 8771, жылқылар - 7477, түйелер - 23, қойлар - 22983, ешкілер - 8581, шошқалар - 5642, құстар - 719156 бас. Арқалық қаласы бойынша 2019 жылғы 01 қазанындағы реси мәліметтерге сәйкес орташа еңбекақы мөлшері 2018 жылға қарағанда (95554 теңге) 14,5% өсіп, 109406 теңгені құрады.<ref name="docviewer.yandex.ru"/> == Қаладағы оқу орындары == Арқалық қаласы әкімдігінің ресми сайтының мәліметтеріне сәйкес, 2018 жылдың 1 қаңтарында қалада жалпы білім беретін 26 мектеп жұмыс жасаған. Оның ішінде 16 – орта, 8 – негізгі, 2 –бастауыш мектептер. 12 мектепте білім мемлекеттік тілде, 13 мектепте – қазақ және орыс тілдерінде, ал 1 мектепте – орыс тілінде беріледі. 2018 жылдың 1 желтоқсанындағы мәліметтерге сәйкес қала мен оған қарасты ауылдық аймақтарда орта білім алушылар саны - 6700 оқушыны құраған <ref>[http://arkalyk.kostanay.gov.kz/analitika/obrazovanie/ Информация О развитии системы образования г. Аркалыка на 1 января 2018 года]</ref>. * Ы.Алтынсарин атындағы Арқалық мемлекеттік педагогикалық институты * Торғай гуманитарлық колледжі * Торғай агро-техникалық колледжі * Арқалық медицина колледжі * "Қазтұтынуодағы" Арқалық экономика және құқық колледжі * Ы.Алтынсарин атындағы гимназия * №1 Ш. [[Уәлиханов]] атындағы орта мектеп * №2 орта мектеп * №3 Б.Майлин атындағы орта мектеп * №4 Кейкі батыр атындағы орта мектеп * №5 М.Әуезов атындағы орта мектеп * №6 А.Құнанбайұлы атындағы орта мектеп * №8 орта мектеп * №10 орта мектеп 2000 жылға дейін №7,9,11 орта мектептер жабылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.arkalyk-kostanay.kz Арқалық қаласының ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904042522/http://www.arkalyk-kostanay.kz/ |date=2011-09-04 }} * [http://photofile.ru/users/arkalyk/1039539/ Арқалық қаласының фотоальбомы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308170110/http://photofile.ru/users/arkalyk/1039539/ |date=2008-03-08 }} {{Қазақстан қалалары}} {{Қостанай облысы}} {{Арқалық қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Арқалық қалалық әкімдігі елді мекендері]] g0dmhfnflilc8bwjewb2do72flroizs 0 15587 3657737 3655509 2026-09-20T09:27:37Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657737 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Stamp of Kazakhstan 202.jpg|оңға|]] '''Қазақ күресі''' — Еуразия құрлығындағы барлық дәстүрлі күрес түрлерінің синтезінің нәтижесі болып табылатын [[Қазақтар|қазақтың]] ұлттық күресі. Қазақ күресі қазақтардың ең көне спорт түрлерінің бірі. Қазіргі [[Қазақстан|Қазақстанда]] бұл жекпе-жек өнері халық арасында үлкен сұранысқа ие. Қазақ күресі [[1938 жыл|1938 жылдан]] бері республикалық жарыстар бағдарламасына кіреді. 2016 жылы [[ЮНЕСКО]] [[толеранттылық]], ізгі ниет және ынтымақтастыққа принциптеріне негізделген қауымдарды арасындағы қатынастарды нығайтуға әсерін атап өте отырып, қазақ күресін адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының репрезентативтік тізіміне енгізді<ref>{{cite web|url=http://ru.unesco.org/news/pyat-novyh-elementov-vneseny-v-reprezentativnyy-spisok-kulturnogo-nematerialnogo-naslediya-0|title=Пять новых элементов внесены в Репрезентативный список культурного нематериального наследия человечества|date=2016-12-01|work=UNESCO.Org|publisher=[[ЮНЕСКО]]|accessdate=2016-12-01|archiveurl=http://peeep.us/0ef5b463|archivedate=2016-12-01}}</ref>. ==Тарихы== [[File:Munaitpasov kazhimukan.jpg|thumb| alt=A.| Қажымұқан]] Қазақ күресінің даму тарихы қазақ халқының тамыры тереңнен тартылатын тарихымен тұтасып жатыр. Түрлі бас қосулар мен мереке тойлар спорттың осы түрінің сайысынсыз өткен емес. Күші басым түсіп, жеңіске жеткен балуандар халықтың төбесіне тұтар құрметті адамына айналған. [[Қазақ]]тың балуаны Қажымұқан есімі қазақ халқының тарихына ғана еніп қойған жоқ, сонымен бірге спортшылардың әлемдік элитасының қатарына кірді. Қазақ күресі бойынша бірінші ірі жарыс 1938 жылы ауыл шаруашылығы аймақтары арасындағы спартакиада аясында өткен. Сол сәттен бастап жарыс дәстүрлі түрде республика қалаларында тұрақты өткізіліп келді. Ірі халықаралық турнирлер 1952 және 1975 жылдары Азия аймағы спортшыларының қатысуымен өткізілді. Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы (КСР) Министрлер Кеңесінің жанындағы Дене тәрбиесі және спорт комитеті алқасының шешімімен 1972 жылы қазақ күресінен тұңғыш рет 12 балуан «Қазақ КСР-інің спорт шебері» атағына ие болды. Ұлттық күрестің дамуы Қазақстан егемендік алғаннан кейін жаңа серпін алды. 1991 жылдан бастап республикалық чемпионаттар мен біріншіліктер жыл сайын өткізілетін болды. [[2004]] жылы Қазақтардың Берлиндегі Бүкіләлемдік Құрылтайында конференция өтіп, сонда қазақ күресі бойынша халықаралық федерация құрылды. Федерацияның президенті — Түкиев Серік Адамұлы. 2005 жылы [[Ресей]]де (Алтай өлкесі) «Қазақша күрес» бойынша І Азия Чемпионаты өтті. 2005 жылы қарашада [[Астанада]] ҚР Президентінің жүлдесіне «Қазақша күрес» бойынша ірі халықаралық турнир болды. Оған әлемнің 25 елінен 100-ден аса спортшы қатысты. Олардың қатарында [[Германия]], [[Түркия]], [[Голландия]], [[Франция]] және басқалары бар. Биылғы жылдың шілдесінде Монғолияда қазақ күресі бойынша ІІ Азия Чемпионаты өтті.<ref>Қазақ энциклопедиясы, 5 том</ref> 2011 жылы тамызда қазақша күрестен Қазақстан біріншілігі болып өтті. 2010 жылы Астана қаласында өткен үшінші Әлем чемпионатына ФИЛА (UWW) президенті Рафаель Мартинетти арнайы келіп Дүниежүзілік Қазақ күресі федерациясын ФИЛА мүшелігіне қабылдау туралы құжатқа қол қойды. Бұл ұлттық күресіміздің тарихындағы ең бір маңызды сәттің бірі. Жалпы алғанда 2004-2023 жылдары аралығында қазақ күресінен Қазақстанда, Иранда, Бразилияда, Оңтүстік Африкада және тағы басқа елдерде 10 Әлем чемпионаты, 12 Азия чемпионаты, 6 Әлем кубогы, 6 Еуропа біріншілігі ұйымдастырылды. Қазіргі уақытта еліміздің барлық облыстары мен республикалық маңызы бар қалаларда «Qazaq kuresi» Ассоциациясының тікелей жетекшілігімен жұмыс істейтін өңірлік федерациялар құрылған. Ал халықаралық аренада әлемнің 40-тан астам елінде қазақ күресінің федерациялары жұмыс істейді. Бүгінгі таңда төл күресті ел ішінде және шетелді дамыту және жарыстарды өткізу жұмыстары «Qazaq kuresi» Ассоциациясына жүктелген. Бұған дейін елімізде қазақ күресін дамытумен Халықаралық Qazaq kuresi федерациясы, Дүниежүзілік қазақ күресі федерациясы және Республикалық қазақ күресі федерациясы айналысып келген болатын. 2022 жылдың 29 ақпанында Астана қаласындағы Назарбаев Университетінде үш федерацияның бірлескен Конгресі өтіп, сала мамандарының қолдауымен Qazaq kuresi Ассоциациясы құрылды. Ассоциацияның мақсаты – қазақ күресін республикалық және халықаралық аренада дамыту, оны олимпиадалық спорт түрлері бағдарламасына енгізу үшін тиісті қадамдар жасау және кешенді шараларды ұйымдастыру. 2022 жылы Біріккен Күрес әлемі (UWW) халықаралық ұйымы төл күресімізді дамытуда біршама еңбек сіңірген Qazaq Kuresi Ассоциациясын мүшелікке қабылдады. 2023 жыл қазақ күресі үшін тарихи жыл болғанын атап айтқан жөн. Төл күресіміз алғаш рет Дүниежүзілік жекпе-жек ойындарының (World Combat Games) бағдарламасына енді. Бұл маңызды оқиға Сауд Арабиясы Корольдігінің астанасы – Эр-Риядта болды. == Сипаттамасы == Бұл ойын адамның денесін ширатып, бұлшық еттерді қатайтады, төзімділікке, батылдылыққа, ептілікке, керек кезінде тез ойланып, әдіс таба білуге машықтандырады. Қазақ күресі күш жетілдіретін спорт. Қазақ күресінде адам өзін еркін ұстап, өз бойындағы күшін, әдісін түгел пайдалана алады, мұнда шалу, жата тастау, арқалай тастау, қол байлап күресу, салмақпен басу, тіресу, ашадан алу, аяқтың басымен іліп тастау, жамбасқа алып иіре лақтыру, белінен қысып, тірсектен шалу сияқты әдістердің бәрін де қолдануға болады. Балуандар кілем үстінде, арнаулы жазық жерде, тегістегі қар үстінде белдесіп күресе береді. Ойынның ережесі бойынша қимыл үстінде адамға зақым келтіре күш жұмсауға, дөрекілік жасауға болмайды. Күрес бір жақтың талассыз жығылуымен және жауырыны жерге тигізілуімен аяқталады. Күресетін балуандар жаңадан енгізілген ереже бойынша жасына қарай 3 топқа, ал салмағына қарай 8 категорияға бөлінеді. Күрес мерзімі ересектер үшін 10 минут, жасөспірімдер үшін 5 минут. Кейде жығылған адамды басып жатып, жауырынын жерге тигізу шарт емес. Бұл күрестің басты шарты — күшін, әдісін асырып, талассыз жығу. Кейде жыққан адам жығылған адамның басынан аттап «күш алу» деген байырғы жеңіс белгісі жасалады. Қазақ күресі аудандық, облыстық, республикалық спартакиадалардың программаларына кіргізілген, спорттық командалары бар ресми түрде жұрт таныған өнер.<ref>Сағындықов Е. С. / Қазақтың ұлттық ойындары. — [[Алматы]]: «Рауан» баспасы, [[1991 жыл]] .—176 бет. ISBN 5-625-01063-3</ref> Бұрын қазақ күресінде жас, салмақ шектеулері ескеріле бермейтін. Қазіргі уақытта осы спорт түрінде бірыңғай спорт киімі – берен және күрес жүргізу техникасына қатысты белгіленген белгілі бір ережелер бар. Қазақ күресінен балуанның киімі [[Самбо|самбошы]] киімімен біршама ұқсас. [[Самбо|Самбодан]] айырмашылығы, қазақша күресте <span lang="kk" id="cxmwFA" tabindex="0">''шапан''</span> қысқа жең, иықтарында шағын жапсырмалары бар (ұстасу үшін) кеудеше аса берік материалдан тігіледі. Белден және белден жоғары кез келген ұстасуға рұқсат етіледі. Ұстасудың мақсаты — қарсыласының жауырынына тастау. == Негізгі ережелері == 2001 жылы жасалған әдіс-тәсілге ұпай беру жүйесін ұлттық терминдермен ауыстыру туралы Жаналинге ұсыныс жасалынды. Техникалық әрекеттер үшін берілетін ұпай орнына «бүк», «жамбас», «жартылай жеңіс», «таза жеңіс» сөздерін қолданыла басталды. «Баста», «Тоқта» терминдері айналымға енді. Қазақ күресі тік тағанда жүргізіледі. Аяққа өтуге тыйым салынады. Береннің жеңі мен белдеуден қармауға болады. Белбеу күресі тәсілдері рұқсат етілген. Қолды қағып жіберуге, жамбас тәсілдері арқылы аяғын іліп алуға болады. Тіземен [[Кілем|кілемге]] тиюге болмайды, бұған қатысты алдын-алу ескерту береді. Қазақ күресі техникасы бойынша грузин (чидаоба), татар ([[Күрес|куреш]]) және өзбек күресімен ([[Күрес|кураш]]) ұқсас. Қазақ күресінің тәсілдері самбо техникасына енгізілген. Көбіне қазақ күрес балуандары самбо, [[Дзюдо|дзюдодан]] әртүрлі жарыстарға қатысады. == "Қазақстан барысы", "Еуразия барысы", "Әлем барысы" == 2012 жылдан бастап Қазақстанда жыл сайын қазақ күресінен "Қазақстан барысы" республикалық турнирі өтеді. Бұл осы ұлттық спорт түрін дамыту үшін өткізіледі. Турнир [[Тараз]] қаласында өтеді. Турнирге  [[Қазақстан|Қазақстаннан]] барлық спортшылар қатысады. Ережеге сәйкес, балуандар абсолюттік салмақ дәрежесі бойынша өнер көрсетеді. Сонымен қатар [[Тараз]] қаласында "Еуразия барысы" халықаралық турнирі өтті. Мұнда Еуропа мен Азиядан балуандар қатысты. Тұрақты қатысушылары Иран, Моңғолия, Ресей, Польша, Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Украина, [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]] және Қазақстан балуандары. Ал 2014 жылы [[Павлодар|Павлодарда]] алғаш рет қазақша күрестен "Әлем барысы" әлемдік турнирі өтті. Жарысқа спортшылар әлемнің түкпір-түкпірінен қатысады. == Қазақ күресінің техникасы == '''Шалып лақтыру''' — техникалық арсеналында жетекші орындардың бірін алады. Оның алдыңғы, артқы және бүйір шалу сияқты түрлері бар. Әдіс бір аяқтың астына да екі аяқтың астына да орындалады. Шабуылдаушы балуан қарсыласын өз қойған аяғын арқылы арқасына лақтырады. '''Қағып лақтыру ''' — алдыңғы, артқы, бүйір және іштен қағып лақтыру деп бөлінеді. '''Иліп лақтыру''' — самбо терминологиясында бұл — сирақтың ілмектері. '''Лақтыра жығу ''' — бұл лақтыру кезінде, аяқ (аяқ) қарсыластың алдынан немесе аяқтың артқы бөлігі ішінен кіру арқылы лақтыру. '''Арқадан асырып лақтыру''' — бұрыла лақтыру. Самбо терминологиясында — арқа арқылы лақтыру. Қарсыласына арқасымен бұрылу есебінен  - кейін иіліп не лақтырған жағына алға қарай жығылып орындалады. '''Еңкейіп лақтыру ''' — еңкейіп лақтыру. Күшті балуанның физикалық күші үшін тәсілдер. Көбінесе қарсы әдіс ретінде қолданылады, сол мезетте қарсыласының иық арқылы балуанның белін басып алуға тырысқан кезде орындалады. Осы сәтте лақтыруды жүргізетін балуан басты қимылдатып бұрын кенеттен дене тұрқын, аяқтағы тізе буындарын түзетуі тиіс және қарсыласын өзіне қаратып, содан кейін денені алға күрт көлбеулетіп және тізені төмен тастап есебінен көтеру керек. '''Көтермелеп лақтыру''' — үстіне отырғыза лақтыру. Қазақ күресінде тарихы терең белгілі әдіс. Сыртынан және ішінен отырғызу арқылы әр түрлі тәсілдермен орындалады. '''Айналдырып лақтыру''' — шыр айналдыра лақтыру. Қатаң тәсілдер, қазақ күресінде ежелден белгілі. Күші көптер қарсыластарын иық деңгейіне, тіпті одан да жоғары бас деңгейіне көтереді, олардың айналдыра әр түрлі тәсілдер орындаған: оларды қойылған жамбас, арқа арқылы тастаған, немесе сыртынан іліп алу арқылы лақтырған. Бұл техниканы меңгерген балуаннан қарсыластары қорқатын. Кейбір физикалық әлсіз балуандар осындай лақтырудан кейін жарақаттар алған. '''Тонқалана асып домалай лақтыру''' — домалай лақтыру. Белден екеуі де ұстасқан кезінде жүргізіледі, шабуылдаушы лақтыруды орындай отырып, бір жағына қарсыласты ала отырып, қолдың күш-жігері арқасында оны өзіне қарай лақтырады және арқасымен ұстап қалады. '''Кеудеден лақтыру''' — бүгіле лақтыру. Самбо терминологиясында — кеуде арқылы лақтыру. '''Орап лақтыру''' — cамбода бұл ілмек тәсілдердің бір түрі. == Тағы қараңыз == * [[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] * [http://www.bnews.kz/kk/news/post/70433/ Қазақстан қазақ күресін Олимпиада ойындары бағдарламасына қосуға күш салады]{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Дереккөздер== <references/> {{Ұлттық ойын}} == Сілтемелер == * [http://maw.h12.ru/scool/kkures.php Қазақ күресі (қазақ ұлттық күресі)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131227002304/http://maw.h12.ru/scool/kkures.php |date=2013-12-27 }} * [http://www.madenimura.kz/ru/culture-legacy/books/book/kazahstan-nacionalnaa-enciklopedia-3-tom?category=all&page=14 Қазақ күресі Қазақстан Республикасының ұлттық энциклопедиясының беттерінде] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170910174114/http://www.madenimura.kz/ru/culture-legacy/books/book/kazahstan-nacionalnaa-enciklopedia-3-tom?category=all&page=14 |date=2017-09-10 }} [[Санат:Ұлттық ойындар]] [[Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] pfkx5xxshrrx7o5wfhuoq19bs786ihj 0 15885 3657633 3543401 2026-09-20T04:53:16Z Мағыпар 100137 3657633 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы, халық саны 555,613 (847,954 - қала маңын қосқанда) as of 2008.<ref>[http://vilniustsv.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1881 Number of population by county, city (town) and municipality |Statistics Lithuania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110919154334/http://vilniustsv.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1881 |date=2011-09-19 }} © Department of Statistics to the Government of the Republic of Lithuania (Statistics Lithuania). Retrieved желтоқсан 5, 2008.</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады. === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} j955j05vm7e5w084psgdkei5i7hejf9 3657634 3657633 2026-09-20T04:54:07Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3657634 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы, халық саны 555,613 (847,954 - қала маңын қосқанда) as of 2008.<ref>[http://vilniustsv.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1881 Number of population by county, city (town) and municipality |Statistics Lithuania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110919154334/http://vilniustsv.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1881 |date=2011-09-19 }} © Department of Statistics to the Government of the Republic of Lithuania (Statistics Lithuania). Retrieved желтоқсан 5, 2008.</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} 86zzb8aa0m5gdj49uhaxg08wtwwkh4w 3657638 3657634 2026-09-20T05:23:18Z Мағыпар 100137 толықтыру 3657638 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы, халық саны 555,613 (847,954 - қала маңын қосқанда) as of 2008.<ref>[http://vilniustsv.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1881 Number of population by county, city (town) and municipality |Statistics Lithuania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110919154334/http://vilniustsv.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1881 |date=2011-09-19 }} © Department of Statistics to the Government of the Republic of Lithuania (Statistics Lithuania). Retrieved желтоқсан 5, 2008.</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді деп айтуға болады. === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} lp4depbdd8hk45e1ziefe3c6l9uvrcs 3657655 3657638 2026-09-20T06:45:08Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3657655 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы, халық саны 555,613 (847,954 - қала маңын қосқанда) as of 2008.<ref>[http://vilniustsv.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1881 Number of population by county, city (town) and municipality |Statistics Lithuania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110919154334/http://vilniustsv.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1881 |date=2011-09-19 }} © Department of Statistics to the Government of the Republic of Lithuania (Statistics Lithuania). Retrieved желтоқсан 5, 2008.</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді. Вильнюс тарихы XII ғасырда, князь Миндовг Нерис өзеніне қараған биік төбеде бекініс салған кезден бастау алады. Бұл орын маңызды сауда жолдарын бақылауға және жаулардан қорғануға мүмкіндік беретіндіктен таңдалған болатын. Әртүрлі князьдіктер мен мемлекеттердің, соның ішінде Польша мен Литваның билігі тұсында Вильнюс әр кезеңде астана да, провинция орталығы да болды. === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} 3bu4ttn2em1vcsfu3wa6bi9nzn48mfa 3657662 3657655 2026-09-20T06:50:23Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3657662 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы, халық саны 555,613 (847,954 - қала маңын қосқанда) as of 2008.<ref>[http://vilniustsv.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1881 Number of population by county, city (town) and municipality |Statistics Lithuania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110919154334/http://vilniustsv.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1881 |date=2011-09-19 }} © Department of Statistics to the Government of the Republic of Lithuania (Statistics Lithuania). Retrieved желтоқсан 5, 2008.</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді. Вильнюс тарихы XII ғасырда, князь Миндовг Нерис өзеніне қараған биік төбеде бекініс салған кезден бастау алады. Бұл орын маңызды сауда жолдарын бақылауға және жаулардан қорғануға мүмкіндік беретіндіктен таңдалған болатын. Әртүрлі князьдіктер мен мемлекеттердің, соның ішінде Польша мен Литваның билігі тұсында Вильнюс әр кезеңде астана да, провинция орталығы да болды.<br /> XIV ғасырда Литваның Ұлы кінәзі Гедиминас қаланы астанаға айналдырды. Шығыс пен Батыс арасындағы маңызды сауда жолдарының қиылысында орналасқан географиялық жағдайының арқасында Вильнюс мәдени орталыққа айналып, қарқынды дамыды. XV ғасырға қарай Вильнюс ірі мәдени орталыққа айналып, мұнда кітап басу ісі қолға алынып, оқу орындары мен академиялар құрылды. === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} lsbb8a2gyp3rrxel7av9qulx8i6uatz 3657665 3657662 2026-09-20T06:51:56Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3657665 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы, халық саны 555,613 (847,954 - қала маңын қосқанда) as of 2008.<ref>[http://vilniustsv.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1881 Number of population by county, city (town) and municipality |Statistics Lithuania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110919154334/http://vilniustsv.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1881 |date=2011-09-19 }} © Department of Statistics to the Government of the Republic of Lithuania (Statistics Lithuania). Retrieved желтоқсан 5, 2008.</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді. Вильнюс тарихы XII ғасырда, князь Миндовг Нерис өзеніне қараған биік төбеде бекініс салған кезден бастау алады. Бұл орын маңызды сауда жолдарын бақылауға және жаулардан қорғануға мүмкіндік беретіндіктен таңдалған болатын. Әртүрлі князьдіктер мен мемлекеттердің, соның ішінде Польша мен Литваның билігі тұсында Вильнюс әр кезеңде астана да, провинция орталығы да болды.<br /> XIV ғасырда Литваның Ұлы кінәзі Гедиминас қаланы астанаға айналдырды. Шығыс пен Батыс арасындағы маңызды сауда жолдарының қиылысында орналасқан географиялық жағдайының арқасында Вильнюс мәдени орталыққа айналып, қарқынды дамыды. XV ғасырға қарай Вильнюс ірі мәдени орталыққа айналып, мұнда кітап басу ісі қолға алынып, оқу орындары мен академиялар құрылды. XVII ғасырда қалада соғыстар мен протестанттық қозғалысқа байланысты күрделі саяси және діни оқиғалар болды, нәтижесінде қаланың ықпалы төмендеді. XVIII ғасырдың аяғында, Польша бөлінгеннен кейін, Вильнюс Ресей империясының құрамына кірді. === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} 6hr42tiqy3j40lz6h74a1id9rwugj6q 3657667 3657665 2026-09-20T06:53:19Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3657667 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы, халық саны 555,613 (847,954 - қала маңын қосқанда) as of 2008.<ref>[http://vilniustsv.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1881 Number of population by county, city (town) and municipality |Statistics Lithuania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110919154334/http://vilniustsv.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1881 |date=2011-09-19 }} © Department of Statistics to the Government of the Republic of Lithuania (Statistics Lithuania). Retrieved желтоқсан 5, 2008.</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді. Вильнюс тарихы XII ғасырда, князь Миндовг Нерис өзеніне қараған биік төбеде бекініс салған кезден бастау алады. Бұл орын маңызды сауда жолдарын бақылауға және жаулардан қорғануға мүмкіндік беретіндіктен таңдалған болатын. Әртүрлі князьдіктер мен мемлекеттердің, соның ішінде Польша мен Литваның билігі тұсында Вильнюс әр кезеңде астана да, провинция орталығы да болды.<br /> XIV ғасырда Литваның Ұлы кінәзі Гедиминас қаланы астанаға айналдырды. Шығыс пен Батыс арасындағы маңызды сауда жолдарының қиылысында орналасқан географиялық жағдайының арқасында Вильнюс мәдени орталыққа айналып, қарқынды дамыды. XV ғасырға қарай Вильнюс ірі мәдени орталыққа айналып, мұнда кітап басу ісі қолға алынып, оқу орындары мен академиялар құрылды. XVII ғасырда қалада соғыстар мен протестанттық қозғалысқа байланысты күрделі саяси және діни оқиғалар болды, нәтижесінде қаланың ықпалы төмендеді. XVIII ғасырдың аяғында, Польша бөлінгеннен кейін, Вильнюс Ресей империясының құрамына кірді.<br /> 1918 жылы Литва тәуелсіздікке қол жеткізіп, Вильнюс оның астанасы болды. Алайда 1940 жылы кеңес әскерлері Литваны басып алып, қала КСРО құрамына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вильнюсті нацистік Германия басып алды, ал кейіннен қала қайтадан кеңес оккупациясының астында қалды. === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} e5ko0enonvbi8wcm3aw7bb27jwlrm7j 3657669 3657667 2026-09-20T06:54:31Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3657669 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы, халық саны 555,613 (847,954 - қала маңын қосқанда) as of 2008.<ref>[http://vilniustsv.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1881 Number of population by county, city (town) and municipality |Statistics Lithuania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110919154334/http://vilniustsv.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1881 |date=2011-09-19 }} © Department of Statistics to the Government of the Republic of Lithuania (Statistics Lithuania). Retrieved желтоқсан 5, 2008.</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді. Вильнюс тарихы XII ғасырда, князь Миндовг Нерис өзеніне қараған биік төбеде бекініс салған кезден бастау алады. Бұл орын маңызды сауда жолдарын бақылауға және жаулардан қорғануға мүмкіндік беретіндіктен таңдалған болатын. Әртүрлі князьдіктер мен мемлекеттердің, соның ішінде Польша мен Литваның билігі тұсында Вильнюс әр кезеңде астана да, провинция орталығы да болды.<br /> XIV ғасырда Литваның Ұлы кінәзі Гедиминас қаланы астанаға айналдырды. Шығыс пен Батыс арасындағы маңызды сауда жолдарының қиылысында орналасқан географиялық жағдайының арқасында Вильнюс мәдени орталыққа айналып, қарқынды дамыды. XV ғасырға қарай Вильнюс ірі мәдени орталыққа айналып, мұнда кітап басу ісі қолға алынып, оқу орындары мен академиялар құрылды. XVII ғасырда қалада соғыстар мен протестанттық қозғалысқа байланысты күрделі саяси және діни оқиғалар болды, нәтижесінде қаланың ықпалы төмендеді. XVIII ғасырдың аяғында, Польша бөлінгеннен кейін, Вильнюс Ресей империясының құрамына кірді.<br /> 1918 жылы Литва тәуелсіздікке қол жеткізіп, Вильнюс оның астанасы болды. Алайда 1940 жылы кеңес әскерлері Литваны басып алып, қала [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вильнюсті нацистік Германия басып алды, ал кейіннен қала қайтадан кеңес оккупациясының астында қалды. === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} bsa921xj322sflfxji6y2k36y7hxb6l 3657673 3657669 2026-09-20T07:01:49Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3657673 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы, халық саны 555,613 (847,954 - қала маңын қосқанда) as of 2008.<ref>[http://vilniustsv.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1881 Number of population by county, city (town) and municipality |Statistics Lithuania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110919154334/http://vilniustsv.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1881 |date=2011-09-19 }} © Department of Statistics to the Government of the Republic of Lithuania (Statistics Lithuania). Retrieved желтоқсан 5, 2008.</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді. Вильнюс тарихы XII ғасырда, князь Миндовг Нерис өзеніне қараған биік төбеде бекініс салған кезден бастау алады. Бұл орын маңызды сауда жолдарын бақылауға және жаулардан қорғануға мүмкіндік беретіндіктен таңдалған болатын. Әртүрлі князьдіктер мен мемлекеттердің, соның ішінде Польша мен Литваның билігі тұсында Вильнюс әр кезеңде астана да, провинция орталығы да болды.<br /> XIV ғасырда Литваның Ұлы кінәзі Гедиминас қаланы астанаға айналдырды. Шығыс пен Батыс арасындағы маңызды сауда жолдарының қиылысында орналасқан географиялық жағдайының арқасында Вильнюс мәдени орталыққа айналып, қарқынды дамыды. XV ғасырға қарай Вильнюс ірі мәдени орталыққа айналып, мұнда кітап басу ісі қолға алынып, оқу орындары мен академиялар құрылды. XVII ғасырда қалада соғыстар мен протестанттық қозғалысқа байланысты күрделі саяси және діни оқиғалар болды, нәтижесінде қаланың ықпалы төмендеді. XVIII ғасырдың аяғында, Польша бөлінгеннен кейін, Вильнюс Ресей империясының құрамына кірді.<br /> 1918 жылы Литва тәуелсіздікке қол жеткізіп, Вильнюс оның астанасы болды. Алайда 1940 жылы кеңес әскерлері Литваны басып алып, қала [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вильнюсті нацистік Германия басып алды, ал кейіннен қала қайтадан кеңес оккупациясының астында қалды. 1991 жылы Литва тәуелсіз мемлекетке айналды, ал Вильнюс қайтадан оның астанасы болды. Бүгінде Вильнюс — Литваның саяси, экономикалық және мәдени орталығы.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/lithuania/vilnius/history_vno.php?ysclid=mu9cyl73xr687657346|title=История и происхождение названия города Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} dzy3zm7xoz632e3zgx82jdyvwlthq80 3657676 3657673 2026-09-20T07:05:30Z Мағыпар 100137 үлгі 3657676 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы. 2026 жылы Вильнюс халқының саны 539 939 адамды құрады. Вильнюс — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде бірінші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-vilnius-11110.html|title=Население Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді. Вильнюс тарихы XII ғасырда, князь Миндовг Нерис өзеніне қараған биік төбеде бекініс салған кезден бастау алады. Бұл орын маңызды сауда жолдарын бақылауға және жаулардан қорғануға мүмкіндік беретіндіктен таңдалған болатын. Әртүрлі князьдіктер мен мемлекеттердің, соның ішінде Польша мен Литваның билігі тұсында Вильнюс әр кезеңде астана да, провинция орталығы да болды.<br /> XIV ғасырда Литваның Ұлы кінәзі Гедиминас қаланы астанаға айналдырды. Шығыс пен Батыс арасындағы маңызды сауда жолдарының қиылысында орналасқан географиялық жағдайының арқасында Вильнюс мәдени орталыққа айналып, қарқынды дамыды. XV ғасырға қарай Вильнюс ірі мәдени орталыққа айналып, мұнда кітап басу ісі қолға алынып, оқу орындары мен академиялар құрылды. XVII ғасырда қалада соғыстар мен протестанттық қозғалысқа байланысты күрделі саяси және діни оқиғалар болды, нәтижесінде қаланың ықпалы төмендеді. XVIII ғасырдың аяғында, Польша бөлінгеннен кейін, Вильнюс Ресей империясының құрамына кірді.<br /> 1918 жылы Литва тәуелсіздікке қол жеткізіп, Вильнюс оның астанасы болды. Алайда 1940 жылы кеңес әскерлері Литваны басып алып, қала [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вильнюсті нацистік Германия басып алды, ал кейіннен қала қайтадан кеңес оккупациясының астында қалды. 1991 жылы Литва тәуелсіз мемлекетке айналды, ал Вильнюс қайтадан оның астанасы болды. Бүгінде Вильнюс — Литваның саяси, экономикалық және мәдени орталығы.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/lithuania/vilnius/history_vno.php?ysclid=mu9cyl73xr687657346|title=История и происхождение названия города Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} ip9gzqw76eadqcp2342ws6y82fi43co 3657702 3657676 2026-09-20T08:15:01Z Мағыпар 100137 толықтыру 3657702 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы. 2026 жылы Вильнюс халқының саны 539 939 адамды құрады. Вильнюс — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде бірінші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-vilnius-11110.html|title=Население Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді. Вильнюс тарихы XII ғасырда, князь Миндовг Нерис өзеніне қараған биік төбеде бекініс салған кезден бастау алады. Бұл орын маңызды сауда жолдарын бақылауға және жаулардан қорғануға мүмкіндік беретіндіктен таңдалған болатын. Әртүрлі князьдіктер мен мемлекеттердің, соның ішінде Польша мен Литваның билігі тұсында Вильнюс әр кезеңде астана да, провинция орталығы да болды.<br /> XIV ғасырда Литваның Ұлы кінәзі Гедиминас қаланы астанаға айналдырды. Шығыс пен Батыс арасындағы маңызды сауда жолдарының қиылысында орналасқан географиялық жағдайының арқасында Вильнюс мәдени орталыққа айналып, қарқынды дамыды. XV ғасырға қарай Вильнюс ірі мәдени орталыққа айналып, мұнда кітап басу ісі қолға алынып, оқу орындары мен академиялар құрылды. XVII ғасырда қалада соғыстар мен протестанттық қозғалысқа байланысты күрделі саяси және діни оқиғалар болды, нәтижесінде қаланың ықпалы төмендеді. XVIII ғасырдың аяғында, Польша бөлінгеннен кейін, Вильнюс Ресей империясының құрамына кірді.<br /> 1918 жылы Литва тәуелсіздікке қол жеткізіп, Вильнюс оның астанасы болды. Алайда 1940 жылы кеңес әскерлері Литваны басып алып, қала [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вильнюсті нацистік Германия басып алды, ал кейіннен қала қайтадан кеңес оккупациясының астында қалды. 1991 жылы Литва тәуелсіз мемлекетке айналды, ал Вильнюс қайтадан оның астанасы болды. Бүгінде Вильнюс — Литваның саяси, экономикалық және мәдени орталығы.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/lithuania/vilnius/history_vno.php?ysclid=mu9cyl73xr687657346|title=История и происхождение названия города Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Экономикасы == Вильнюс — Литваның көлік, қаржы, сауда және экономикалық орталығы, қалада бөлшек сауда мен қызмет көрсету саласы жақсы дамыған. Қалада көптеген ірі литвалық компаниялар мен банктер орналасқан. Ол ең жоғары өсу қарқынымен және жан басына шаққандағы ең жоғары ЖІӨ көрсеткішімен ерекшеленеді. Бұл оның астана мәртебесіне, мемлекеттік мекемелердің орналасуына және шетелдік инвестицияларға байланысты. === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} h9qn4t8pskj50pkhvnr4lmucg5yd2b0 3657703 3657702 2026-09-20T08:17:07Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы */ толықтыру 3657703 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы. 2026 жылы Вильнюс халқының саны 539 939 адамды құрады. Вильнюс — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде бірінші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-vilnius-11110.html|title=Население Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді. Вильнюс тарихы XII ғасырда, князь Миндовг Нерис өзеніне қараған биік төбеде бекініс салған кезден бастау алады. Бұл орын маңызды сауда жолдарын бақылауға және жаулардан қорғануға мүмкіндік беретіндіктен таңдалған болатын. Әртүрлі князьдіктер мен мемлекеттердің, соның ішінде Польша мен Литваның билігі тұсында Вильнюс әр кезеңде астана да, провинция орталығы да болды.<br /> XIV ғасырда Литваның Ұлы кінәзі Гедиминас қаланы астанаға айналдырды. Шығыс пен Батыс арасындағы маңызды сауда жолдарының қиылысында орналасқан географиялық жағдайының арқасында Вильнюс мәдени орталыққа айналып, қарқынды дамыды. XV ғасырға қарай Вильнюс ірі мәдени орталыққа айналып, мұнда кітап басу ісі қолға алынып, оқу орындары мен академиялар құрылды. XVII ғасырда қалада соғыстар мен протестанттық қозғалысқа байланысты күрделі саяси және діни оқиғалар болды, нәтижесінде қаланың ықпалы төмендеді. XVIII ғасырдың аяғында, Польша бөлінгеннен кейін, Вильнюс Ресей империясының құрамына кірді.<br /> 1918 жылы Литва тәуелсіздікке қол жеткізіп, Вильнюс оның астанасы болды. Алайда 1940 жылы кеңес әскерлері Литваны басып алып, қала [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вильнюсті нацистік Германия басып алды, ал кейіннен қала қайтадан кеңес оккупациясының астында қалды. 1991 жылы Литва тәуелсіз мемлекетке айналды, ал Вильнюс қайтадан оның астанасы болды. Бүгінде Вильнюс — Литваның саяси, экономикалық және мәдени орталығы.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/lithuania/vilnius/history_vno.php?ysclid=mu9cyl73xr687657346|title=История и происхождение названия города Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Экономикасы == Вильнюс — Литваның көлік, қаржы, сауда және экономикалық орталығы, қалада бөлшек сауда мен қызмет көрсету саласы жақсы дамыған. Қалада көптеген ірі литвалық компаниялар мен банктер орналасқан. Ол ең жоғары өсу қарқынымен және жан басына шаққандағы ең жоғары ЖІӨ көрсеткішімен ерекшеленеді. Бұл оның астана мәртебесіне, мемлекеттік мекемелердің орналасуына және шетелдік инвестицияларға байланысты. Қаланың ең дамыған өнеркәсіп салаларына (2008 жылғы деректер бойынша) электротехника (электр қозғалтқыштары мен электр жабдықтары), жеңіл өнеркәсіп (тоқыма, былғары, киім-кешек, аяқ киім), тамақ өнеркәсібі, химия және фармацевтика, ағаш өңдеу және жиһаз өндірісі, құрылыс материалдарын шығару және машина жасау жатады. === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} cpcpolplk0djf32lddzsiy5vn8l3ca4 3657704 3657703 2026-09-20T08:21:03Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы */ толықтыру 3657704 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы. 2026 жылы Вильнюс халқының саны 539 939 адамды құрады. Вильнюс — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде бірінші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-vilnius-11110.html|title=Население Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді. Вильнюс тарихы XII ғасырда, князь Миндовг Нерис өзеніне қараған биік төбеде бекініс салған кезден бастау алады. Бұл орын маңызды сауда жолдарын бақылауға және жаулардан қорғануға мүмкіндік беретіндіктен таңдалған болатын. Әртүрлі князьдіктер мен мемлекеттердің, соның ішінде Польша мен Литваның билігі тұсында Вильнюс әр кезеңде астана да, провинция орталығы да болды.<br /> XIV ғасырда Литваның Ұлы кінәзі Гедиминас қаланы астанаға айналдырды. Шығыс пен Батыс арасындағы маңызды сауда жолдарының қиылысында орналасқан географиялық жағдайының арқасында Вильнюс мәдени орталыққа айналып, қарқынды дамыды. XV ғасырға қарай Вильнюс ірі мәдени орталыққа айналып, мұнда кітап басу ісі қолға алынып, оқу орындары мен академиялар құрылды. XVII ғасырда қалада соғыстар мен протестанттық қозғалысқа байланысты күрделі саяси және діни оқиғалар болды, нәтижесінде қаланың ықпалы төмендеді. XVIII ғасырдың аяғында, Польша бөлінгеннен кейін, Вильнюс Ресей империясының құрамына кірді.<br /> 1918 жылы Литва тәуелсіздікке қол жеткізіп, Вильнюс оның астанасы болды. Алайда 1940 жылы кеңес әскерлері Литваны басып алып, қала [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вильнюсті нацистік Германия басып алды, ал кейіннен қала қайтадан кеңес оккупациясының астында қалды. 1991 жылы Литва тәуелсіз мемлекетке айналды, ал Вильнюс қайтадан оның астанасы болды. Бүгінде Вильнюс — Литваның саяси, экономикалық және мәдени орталығы.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/lithuania/vilnius/history_vno.php?ysclid=mu9cyl73xr687657346|title=История и происхождение названия города Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Экономикасы == Вильнюс — Литваның көлік, қаржы, сауда және экономикалық орталығы, қалада бөлшек сауда мен қызмет көрсету саласы жақсы дамыған. Қалада көптеген ірі литвалық компаниялар мен банктер орналасқан. Ол ең жоғары өсу қарқынымен және жан басына шаққандағы ең жоғары ЖІӨ көрсеткішімен ерекшеленеді. Бұл оның астана мәртебесіне, мемлекеттік мекемелердің орналасуына және шетелдік инвестицияларға байланысты. Қаланың ең дамыған өнеркәсіп салаларына (2008 жылғы деректер бойынша) электротехника (электр қозғалтқыштары мен электр жабдықтары), жеңіл өнеркәсіп (тоқыма, былғары, киім-кешек, аяқ киім), тамақ өнеркәсібі, химия және фармацевтика, ағаш өңдеу және жиһаз өндірісі, құрылыс материалдарын шығару және машина жасау жатады. Ірі кәсіпорындар қатарына «Вильняус пяргале» (кондитерлік өнімдер), «Вильняус вингис» (электротехника), «Дварчёню керамика» (керамика), «Лелия» (дайын киім), «Аудеяс» (тоқыма), «Вильняус балдай» (жиһаз), «Григишкес» (қағаз), «Siccor Biotech» (фармацевтика) кіреді. === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} ictyer4q12hyl646pm39jxv5f10tk24 3657712 3657704 2026-09-20T08:42:50Z Мағыпар 100137 толықтыру 3657712 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы. 2026 жылы Вильнюс халқының саны 539 939 адамды құрады. Вильнюс — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде бірінші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-vilnius-11110.html|title=Население Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді. Вильнюс тарихы XII ғасырда, князь Миндовг Нерис өзеніне қараған биік төбеде бекініс салған кезден бастау алады. Бұл орын маңызды сауда жолдарын бақылауға және жаулардан қорғануға мүмкіндік беретіндіктен таңдалған болатын. Әртүрлі князьдіктер мен мемлекеттердің, соның ішінде Польша мен Литваның билігі тұсында Вильнюс әр кезеңде астана да, провинция орталығы да болды.<br /> XIV ғасырда Литваның Ұлы кінәзі Гедиминас қаланы астанаға айналдырды. Шығыс пен Батыс арасындағы маңызды сауда жолдарының қиылысында орналасқан географиялық жағдайының арқасында Вильнюс мәдени орталыққа айналып, қарқынды дамыды. XV ғасырға қарай Вильнюс ірі мәдени орталыққа айналып, мұнда кітап басу ісі қолға алынып, оқу орындары мен академиялар құрылды. XVII ғасырда қалада соғыстар мен протестанттық қозғалысқа байланысты күрделі саяси және діни оқиғалар болды, нәтижесінде қаланың ықпалы төмендеді. XVIII ғасырдың аяғында, Польша бөлінгеннен кейін, Вильнюс Ресей империясының құрамына кірді.<br /> 1918 жылы Литва тәуелсіздікке қол жеткізіп, Вильнюс оның астанасы болды. Алайда 1940 жылы кеңес әскерлері Литваны басып алып, қала [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вильнюсті нацистік Германия басып алды, ал кейіннен қала қайтадан кеңес оккупациясының астында қалды. 1991 жылы Литва тәуелсіз мемлекетке айналды, ал Вильнюс қайтадан оның астанасы болды. Бүгінде Вильнюс — Литваның саяси, экономикалық және мәдени орталығы.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/lithuania/vilnius/history_vno.php?ysclid=mu9cyl73xr687657346|title=История и происхождение названия города Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Экономикасы == Вильнюс — Литваның көлік, қаржы, сауда және экономикалық орталығы, қалада бөлшек сауда мен қызмет көрсету саласы жақсы дамыған. Қалада көптеген ірі литвалық компаниялар мен банктер орналасқан. Ол ең жоғары өсу қарқынымен және жан басына шаққандағы ең жоғары ЖІӨ көрсеткішімен ерекшеленеді. Бұл оның астана мәртебесіне, мемлекеттік мекемелердің орналасуына және шетелдік инвестицияларға байланысты. Қаланың ең дамыған өнеркәсіп салаларына (2008 жылғы деректер бойынша) электротехника (электр қозғалтқыштары мен электр жабдықтары), жеңіл өнеркәсіп (тоқыма, былғары, киім-кешек, аяқ киім), тамақ өнеркәсібі, химия және фармацевтика, ағаш өңдеу және жиһаз өндірісі, құрылыс материалдарын шығару және машина жасау жатады. Ірі кәсіпорындар қатарына «Вильняус пяргале» (кондитерлік өнімдер), «Вильняус вингис» (электротехника), «Дварчёню керамика» (керамика), «Лелия» (дайын киім), «Аудеяс» (тоқыма), «Вильняус балдай» (жиһаз), «Григишкес» (қағаз), «Siccor Biotech» (фармацевтика) кіреді. == Транспорты == Литва арқылы өтетін еуропалық автомагистральдар, соның ішінде E28 (Берлин – Гданьск – Калининград – Кибартай – Мариямполе – Вильнюс – Минск), E85 (Клайпеда – Каунас – Вильнюс – Лида – Черновцы – Бухарест – Александруполис) және E272 (Клайпеда – Паланга – Шяуляй – Паневежис – Укмерге – Вильнюс) бағыттары Вильнюс арқылы өтеді. Вильнюстен халықаралық «Via Baltica» тасжолына қосылатын ірі автомагистральдар, Вильнюс – Каунас – Клайпеда және Вильнюс – Паневежис (Ригаға дейін жалғасатын) бағыттары бастау алады. === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} 7lnzvia3w01n9tk1z6dz00v3yd70s16 3657716 3657712 2026-09-20T08:43:45Z Мағыпар 100137 /* Транспорты */ толықтыру 3657716 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы. 2026 жылы Вильнюс халқының саны 539 939 адамды құрады. Вильнюс — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде бірінші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-vilnius-11110.html|title=Население Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді. Вильнюс тарихы XII ғасырда, князь Миндовг Нерис өзеніне қараған биік төбеде бекініс салған кезден бастау алады. Бұл орын маңызды сауда жолдарын бақылауға және жаулардан қорғануға мүмкіндік беретіндіктен таңдалған болатын. Әртүрлі князьдіктер мен мемлекеттердің, соның ішінде Польша мен Литваның билігі тұсында Вильнюс әр кезеңде астана да, провинция орталығы да болды.<br /> XIV ғасырда Литваның Ұлы кінәзі Гедиминас қаланы астанаға айналдырды. Шығыс пен Батыс арасындағы маңызды сауда жолдарының қиылысында орналасқан географиялық жағдайының арқасында Вильнюс мәдени орталыққа айналып, қарқынды дамыды. XV ғасырға қарай Вильнюс ірі мәдени орталыққа айналып, мұнда кітап басу ісі қолға алынып, оқу орындары мен академиялар құрылды. XVII ғасырда қалада соғыстар мен протестанттық қозғалысқа байланысты күрделі саяси және діни оқиғалар болды, нәтижесінде қаланың ықпалы төмендеді. XVIII ғасырдың аяғында, Польша бөлінгеннен кейін, Вильнюс Ресей империясының құрамына кірді.<br /> 1918 жылы Литва тәуелсіздікке қол жеткізіп, Вильнюс оның астанасы болды. Алайда 1940 жылы кеңес әскерлері Литваны басып алып, қала [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вильнюсті нацистік Германия басып алды, ал кейіннен қала қайтадан кеңес оккупациясының астында қалды. 1991 жылы Литва тәуелсіз мемлекетке айналды, ал Вильнюс қайтадан оның астанасы болды. Бүгінде Вильнюс — Литваның саяси, экономикалық және мәдени орталығы.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/lithuania/vilnius/history_vno.php?ysclid=mu9cyl73xr687657346|title=История и происхождение названия города Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Экономикасы == Вильнюс — Литваның көлік, қаржы, сауда және экономикалық орталығы, қалада бөлшек сауда мен қызмет көрсету саласы жақсы дамыған. Қалада көптеген ірі литвалық компаниялар мен банктер орналасқан. Ол ең жоғары өсу қарқынымен және жан басына шаққандағы ең жоғары ЖІӨ көрсеткішімен ерекшеленеді. Бұл оның астана мәртебесіне, мемлекеттік мекемелердің орналасуына және шетелдік инвестицияларға байланысты. Қаланың ең дамыған өнеркәсіп салаларына (2008 жылғы деректер бойынша) электротехника (электр қозғалтқыштары мен электр жабдықтары), жеңіл өнеркәсіп (тоқыма, былғары, киім-кешек, аяқ киім), тамақ өнеркәсібі, химия және фармацевтика, ағаш өңдеу және жиһаз өндірісі, құрылыс материалдарын шығару және машина жасау жатады. Ірі кәсіпорындар қатарына «Вильняус пяргале» (кондитерлік өнімдер), «Вильняус вингис» (электротехника), «Дварчёню керамика» (керамика), «Лелия» (дайын киім), «Аудеяс» (тоқыма), «Вильняус балдай» (жиһаз), «Григишкес» (қағаз), «Siccor Biotech» (фармацевтика) кіреді. == Транспорты == Литва арқылы өтетін еуропалық автомагистральдар, соның ішінде E28 (Берлин – Гданьск – Калининград – Кибартай – Мариямполе – Вильнюс – Минск), E85 (Клайпеда – Каунас – Вильнюс – Лида – Черновцы – Бухарест – Александруполис) және E272 (Клайпеда – Паланга – Шяуляй – Паневежис – Укмерге – Вильнюс) бағыттары Вильнюс арқылы өтеді. Вильнюстен халықаралық «Via Baltica» тасжолына қосылатын ірі автомагистральдар, Вильнюс – Каунас – Клайпеда және Вильнюс – Паневежис (Ригаға дейін жалғасатын) бағыттары бастау алады. Вильнюс халықаралық әуежайы Еуропаның ірі қалаларына бағытталған халықаралық рейстерді қабылдайды.<br /> === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} ilfkbl4u508884n6sjrnytyefxgxku6 3657718 3657716 2026-09-20T08:44:39Z Мағыпар 100137 /* Транспорты */ толықтыру 3657718 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы. 2026 жылы Вильнюс халқының саны 539 939 адамды құрады. Вильнюс — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде бірінші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-vilnius-11110.html|title=Население Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді. Вильнюс тарихы XII ғасырда, князь Миндовг Нерис өзеніне қараған биік төбеде бекініс салған кезден бастау алады. Бұл орын маңызды сауда жолдарын бақылауға және жаулардан қорғануға мүмкіндік беретіндіктен таңдалған болатын. Әртүрлі князьдіктер мен мемлекеттердің, соның ішінде Польша мен Литваның билігі тұсында Вильнюс әр кезеңде астана да, провинция орталығы да болды.<br /> XIV ғасырда Литваның Ұлы кінәзі Гедиминас қаланы астанаға айналдырды. Шығыс пен Батыс арасындағы маңызды сауда жолдарының қиылысында орналасқан географиялық жағдайының арқасында Вильнюс мәдени орталыққа айналып, қарқынды дамыды. XV ғасырға қарай Вильнюс ірі мәдени орталыққа айналып, мұнда кітап басу ісі қолға алынып, оқу орындары мен академиялар құрылды. XVII ғасырда қалада соғыстар мен протестанттық қозғалысқа байланысты күрделі саяси және діни оқиғалар болды, нәтижесінде қаланың ықпалы төмендеді. XVIII ғасырдың аяғында, Польша бөлінгеннен кейін, Вильнюс Ресей империясының құрамына кірді.<br /> 1918 жылы Литва тәуелсіздікке қол жеткізіп, Вильнюс оның астанасы болды. Алайда 1940 жылы кеңес әскерлері Литваны басып алып, қала [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вильнюсті нацистік Германия басып алды, ал кейіннен қала қайтадан кеңес оккупациясының астында қалды. 1991 жылы Литва тәуелсіз мемлекетке айналды, ал Вильнюс қайтадан оның астанасы болды. Бүгінде Вильнюс — Литваның саяси, экономикалық және мәдени орталығы.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/lithuania/vilnius/history_vno.php?ysclid=mu9cyl73xr687657346|title=История и происхождение названия города Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Экономикасы == Вильнюс — Литваның көлік, қаржы, сауда және экономикалық орталығы, қалада бөлшек сауда мен қызмет көрсету саласы жақсы дамыған. Қалада көптеген ірі литвалық компаниялар мен банктер орналасқан. Ол ең жоғары өсу қарқынымен және жан басына шаққандағы ең жоғары ЖІӨ көрсеткішімен ерекшеленеді. Бұл оның астана мәртебесіне, мемлекеттік мекемелердің орналасуына және шетелдік инвестицияларға байланысты. Қаланың ең дамыған өнеркәсіп салаларына (2008 жылғы деректер бойынша) электротехника (электр қозғалтқыштары мен электр жабдықтары), жеңіл өнеркәсіп (тоқыма, былғары, киім-кешек, аяқ киім), тамақ өнеркәсібі, химия және фармацевтика, ағаш өңдеу және жиһаз өндірісі, құрылыс материалдарын шығару және машина жасау жатады. Ірі кәсіпорындар қатарына «Вильняус пяргале» (кондитерлік өнімдер), «Вильняус вингис» (электротехника), «Дварчёню керамика» (керамика), «Лелия» (дайын киім), «Аудеяс» (тоқыма), «Вильняус балдай» (жиһаз), «Григишкес» (қағаз), «Siccor Biotech» (фармацевтика) кіреді. == Транспорты == Литва арқылы өтетін еуропалық автомагистральдар, соның ішінде E28 (Берлин – Гданьск – Калининград – Кибартай – Мариямполе – Вильнюс – Минск), E85 (Клайпеда – Каунас – Вильнюс – Лида – Черновцы – Бухарест – Александруполис) және E272 (Клайпеда – Паланга – Шяуляй – Паневежис – Укмерге – Вильнюс) бағыттары Вильнюс арқылы өтеді. Вильнюстен халықаралық «Via Baltica» тасжолына қосылатын ірі автомагистральдар, Вильнюс – Каунас – Клайпеда және Вильнюс – Паневежис (Ригаға дейін жалғасатын) бағыттары бастау алады.<br /> Вильнюс халықаралық әуежайы Еуропаның ірі қалаларына бағытталған халықаралық рейстерді қабылдайды.<br /> Вильнюс теміржол вокзалы бірнеше теміржол бағыттарының торабы қызметін атқарады. Ішкі және халықаралық бағыттарға қызмет көрсететін Вильнюс орталық автовокзалы теміржол вокзалының жанында орналасқан === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} fue046ygowae4tqk9ijzlzlxe2zf5yh 3657725 3657718 2026-09-20T08:53:21Z Мағыпар 100137 /* Транспорты */ толықтыру 3657725 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы. 2026 жылы Вильнюс халқының саны 539 939 адамды құрады. Вильнюс — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде бірінші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-vilnius-11110.html|title=Население Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді. Вильнюс тарихы XII ғасырда, князь Миндовг Нерис өзеніне қараған биік төбеде бекініс салған кезден бастау алады. Бұл орын маңызды сауда жолдарын бақылауға және жаулардан қорғануға мүмкіндік беретіндіктен таңдалған болатын. Әртүрлі князьдіктер мен мемлекеттердің, соның ішінде Польша мен Литваның билігі тұсында Вильнюс әр кезеңде астана да, провинция орталығы да болды.<br /> XIV ғасырда Литваның Ұлы кінәзі Гедиминас қаланы астанаға айналдырды. Шығыс пен Батыс арасындағы маңызды сауда жолдарының қиылысында орналасқан географиялық жағдайының арқасында Вильнюс мәдени орталыққа айналып, қарқынды дамыды. XV ғасырға қарай Вильнюс ірі мәдени орталыққа айналып, мұнда кітап басу ісі қолға алынып, оқу орындары мен академиялар құрылды. XVII ғасырда қалада соғыстар мен протестанттық қозғалысқа байланысты күрделі саяси және діни оқиғалар болды, нәтижесінде қаланың ықпалы төмендеді. XVIII ғасырдың аяғында, Польша бөлінгеннен кейін, Вильнюс Ресей империясының құрамына кірді.<br /> 1918 жылы Литва тәуелсіздікке қол жеткізіп, Вильнюс оның астанасы болды. Алайда 1940 жылы кеңес әскерлері Литваны басып алып, қала [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вильнюсті нацистік Германия басып алды, ал кейіннен қала қайтадан кеңес оккупациясының астында қалды. 1991 жылы Литва тәуелсіз мемлекетке айналды, ал Вильнюс қайтадан оның астанасы болды. Бүгінде Вильнюс — Литваның саяси, экономикалық және мәдени орталығы.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/lithuania/vilnius/history_vno.php?ysclid=mu9cyl73xr687657346|title=История и происхождение названия города Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Экономикасы == Вильнюс — Литваның көлік, қаржы, сауда және экономикалық орталығы, қалада бөлшек сауда мен қызмет көрсету саласы жақсы дамыған. Қалада көптеген ірі литвалық компаниялар мен банктер орналасқан. Ол ең жоғары өсу қарқынымен және жан басына шаққандағы ең жоғары ЖІӨ көрсеткішімен ерекшеленеді. Бұл оның астана мәртебесіне, мемлекеттік мекемелердің орналасуына және шетелдік инвестицияларға байланысты. Қаланың ең дамыған өнеркәсіп салаларына (2008 жылғы деректер бойынша) электротехника (электр қозғалтқыштары мен электр жабдықтары), жеңіл өнеркәсіп (тоқыма, былғары, киім-кешек, аяқ киім), тамақ өнеркәсібі, химия және фармацевтика, ағаш өңдеу және жиһаз өндірісі, құрылыс материалдарын шығару және машина жасау жатады. Ірі кәсіпорындар қатарына «Вильняус пяргале» (кондитерлік өнімдер), «Вильняус вингис» (электротехника), «Дварчёню керамика» (керамика), «Лелия» (дайын киім), «Аудеяс» (тоқыма), «Вильняус балдай» (жиһаз), «Григишкес» (қағаз), «Siccor Biotech» (фармацевтика) кіреді. == Транспорты == Литва арқылы өтетін еуропалық автомагистральдар, соның ішінде E28 (Берлин – Гданьск – Калининград – Кибартай – Мариямполе – Вильнюс – Минск), E85 (Клайпеда – Каунас – Вильнюс – Лида – Черновцы – Бухарест – Александруполис) және E272 (Клайпеда – Паланга – Шяуляй – Паневежис – Укмерге – Вильнюс) бағыттары Вильнюс арқылы өтеді. Вильнюстен халықаралық «Via Baltica» тасжолына қосылатын ірі автомагистральдар, Вильнюс – Каунас – Клайпеда және Вильнюс – Паневежис (Ригаға дейін жалғасатын) бағыттары бастау алады.<br /> '''Вильнюс халықаралық әуежайы''' Еуропаның ірі қалаларына бағытталған халықаралық рейстерді қабылдайды.<br /> '''Вильнюс теміржол вокзалы''' бірнеше теміржол бағыттарының торабы қызметін атқарады.<br /> Ішкі және халықаралық бағыттарға қызмет көрсететін '''Вильнюс орталық автовокзалы''' теміржол вокзалының жанында орналасқан Вильнюс қала ішінде және оның маңында қоғамдық көліктің бірнеше түрін ұсынады: *'''Автобустар''': Бүкіл қаланы 70-тен астам бағыт қамтиды. === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} nic195knjm6mhsugwag8bvuphhlcp82 3657726 3657725 2026-09-20T08:54:41Z Мағыпар 100137 /* Транспорты */ толықтыру 3657726 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы. 2026 жылы Вильнюс халқының саны 539 939 адамды құрады. Вильнюс — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде бірінші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-vilnius-11110.html|title=Население Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді. Вильнюс тарихы XII ғасырда, князь Миндовг Нерис өзеніне қараған биік төбеде бекініс салған кезден бастау алады. Бұл орын маңызды сауда жолдарын бақылауға және жаулардан қорғануға мүмкіндік беретіндіктен таңдалған болатын. Әртүрлі князьдіктер мен мемлекеттердің, соның ішінде Польша мен Литваның билігі тұсында Вильнюс әр кезеңде астана да, провинция орталығы да болды.<br /> XIV ғасырда Литваның Ұлы кінәзі Гедиминас қаланы астанаға айналдырды. Шығыс пен Батыс арасындағы маңызды сауда жолдарының қиылысында орналасқан географиялық жағдайының арқасында Вильнюс мәдени орталыққа айналып, қарқынды дамыды. XV ғасырға қарай Вильнюс ірі мәдени орталыққа айналып, мұнда кітап басу ісі қолға алынып, оқу орындары мен академиялар құрылды. XVII ғасырда қалада соғыстар мен протестанттық қозғалысқа байланысты күрделі саяси және діни оқиғалар болды, нәтижесінде қаланың ықпалы төмендеді. XVIII ғасырдың аяғында, Польша бөлінгеннен кейін, Вильнюс Ресей империясының құрамына кірді.<br /> 1918 жылы Литва тәуелсіздікке қол жеткізіп, Вильнюс оның астанасы болды. Алайда 1940 жылы кеңес әскерлері Литваны басып алып, қала [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вильнюсті нацистік Германия басып алды, ал кейіннен қала қайтадан кеңес оккупациясының астында қалды. 1991 жылы Литва тәуелсіз мемлекетке айналды, ал Вильнюс қайтадан оның астанасы болды. Бүгінде Вильнюс — Литваның саяси, экономикалық және мәдени орталығы.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/lithuania/vilnius/history_vno.php?ysclid=mu9cyl73xr687657346|title=История и происхождение названия города Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Экономикасы == Вильнюс — Литваның көлік, қаржы, сауда және экономикалық орталығы, қалада бөлшек сауда мен қызмет көрсету саласы жақсы дамыған. Қалада көптеген ірі литвалық компаниялар мен банктер орналасқан. Ол ең жоғары өсу қарқынымен және жан басына шаққандағы ең жоғары ЖІӨ көрсеткішімен ерекшеленеді. Бұл оның астана мәртебесіне, мемлекеттік мекемелердің орналасуына және шетелдік инвестицияларға байланысты. Қаланың ең дамыған өнеркәсіп салаларына (2008 жылғы деректер бойынша) электротехника (электр қозғалтқыштары мен электр жабдықтары), жеңіл өнеркәсіп (тоқыма, былғары, киім-кешек, аяқ киім), тамақ өнеркәсібі, химия және фармацевтика, ағаш өңдеу және жиһаз өндірісі, құрылыс материалдарын шығару және машина жасау жатады. Ірі кәсіпорындар қатарына «Вильняус пяргале» (кондитерлік өнімдер), «Вильняус вингис» (электротехника), «Дварчёню керамика» (керамика), «Лелия» (дайын киім), «Аудеяс» (тоқыма), «Вильняус балдай» (жиһаз), «Григишкес» (қағаз), «Siccor Biotech» (фармацевтика) кіреді. == Транспорты == Литва арқылы өтетін еуропалық автомагистральдар, соның ішінде E28 (Берлин – Гданьск – Калининград – Кибартай – Мариямполе – Вильнюс – Минск), E85 (Клайпеда – Каунас – Вильнюс – Лида – Черновцы – Бухарест – Александруполис) және E272 (Клайпеда – Паланга – Шяуляй – Паневежис – Укмерге – Вильнюс) бағыттары Вильнюс арқылы өтеді. Вильнюстен халықаралық «Via Baltica» тасжолына қосылатын ірі автомагистральдар, Вильнюс – Каунас – Клайпеда және Вильнюс – Паневежис (Ригаға дейін жалғасатын) бағыттары бастау алады.<br /> '''Вильнюс халықаралық әуежайы''' Еуропаның ірі қалаларына бағытталған халықаралық рейстерді қабылдайды.<br /> '''Вильнюс теміржол вокзалы''' бірнеше теміржол бағыттарының торабы қызметін атқарады.<br /> Ішкі және халықаралық бағыттарға қызмет көрсететін '''Вильнюс орталық автовокзалы''' теміржол вокзалының жанында орналасқан Вильнюс қала ішінде және оның маңында қоғамдық көліктің бірнеше түрін ұсынады: *'''Автобустар:''' Бүкіл қаланы 70-тен астам бағыт қамтиды. *'''Троллейбустар:''' Қала орталығы мен маңайдағы аудандарды қамтитын 20-дан астам бағыт. === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} i47arcds4c0cpb0234utpyqo69cpr6d 3657727 3657726 2026-09-20T08:55:55Z Мағыпар 100137 /* Транспорты */ 3657727 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы. 2026 жылы Вильнюс халқының саны 539 939 адамды құрады. Вильнюс — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде бірінші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-vilnius-11110.html|title=Население Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді. Вильнюс тарихы XII ғасырда, князь Миндовг Нерис өзеніне қараған биік төбеде бекініс салған кезден бастау алады. Бұл орын маңызды сауда жолдарын бақылауға және жаулардан қорғануға мүмкіндік беретіндіктен таңдалған болатын. Әртүрлі князьдіктер мен мемлекеттердің, соның ішінде Польша мен Литваның билігі тұсында Вильнюс әр кезеңде астана да, провинция орталығы да болды.<br /> XIV ғасырда Литваның Ұлы кінәзі Гедиминас қаланы астанаға айналдырды. Шығыс пен Батыс арасындағы маңызды сауда жолдарының қиылысында орналасқан географиялық жағдайының арқасында Вильнюс мәдени орталыққа айналып, қарқынды дамыды. XV ғасырға қарай Вильнюс ірі мәдени орталыққа айналып, мұнда кітап басу ісі қолға алынып, оқу орындары мен академиялар құрылды. XVII ғасырда қалада соғыстар мен протестанттық қозғалысқа байланысты күрделі саяси және діни оқиғалар болды, нәтижесінде қаланың ықпалы төмендеді. XVIII ғасырдың аяғында, Польша бөлінгеннен кейін, Вильнюс Ресей империясының құрамына кірді.<br /> 1918 жылы Литва тәуелсіздікке қол жеткізіп, Вильнюс оның астанасы болды. Алайда 1940 жылы кеңес әскерлері Литваны басып алып, қала [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вильнюсті нацистік Германия басып алды, ал кейіннен қала қайтадан кеңес оккупациясының астында қалды. 1991 жылы Литва тәуелсіз мемлекетке айналды, ал Вильнюс қайтадан оның астанасы болды. Бүгінде Вильнюс — Литваның саяси, экономикалық және мәдени орталығы.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/lithuania/vilnius/history_vno.php?ysclid=mu9cyl73xr687657346|title=История и происхождение названия города Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Экономикасы == Вильнюс — Литваның көлік, қаржы, сауда және экономикалық орталығы, қалада бөлшек сауда мен қызмет көрсету саласы жақсы дамыған. Қалада көптеген ірі литвалық компаниялар мен банктер орналасқан. Ол ең жоғары өсу қарқынымен және жан басына шаққандағы ең жоғары ЖІӨ көрсеткішімен ерекшеленеді. Бұл оның астана мәртебесіне, мемлекеттік мекемелердің орналасуына және шетелдік инвестицияларға байланысты. Қаланың ең дамыған өнеркәсіп салаларына (2008 жылғы деректер бойынша) электротехника (электр қозғалтқыштары мен электр жабдықтары), жеңіл өнеркәсіп (тоқыма, былғары, киім-кешек, аяқ киім), тамақ өнеркәсібі, химия және фармацевтика, ағаш өңдеу және жиһаз өндірісі, құрылыс материалдарын шығару және машина жасау жатады. Ірі кәсіпорындар қатарына «Вильняус пяргале» (кондитерлік өнімдер), «Вильняус вингис» (электротехника), «Дварчёню керамика» (керамика), «Лелия» (дайын киім), «Аудеяс» (тоқыма), «Вильняус балдай» (жиһаз), «Григишкес» (қағаз), «Siccor Biotech» (фармацевтика) кіреді. == Транспорты == Литва арқылы өтетін еуропалық автомагистральдар, соның ішінде E28 (Берлин – Гданьск – Калининград – Кибартай – Мариямполе – Вильнюс – Минск), E85 (Клайпеда – Каунас – Вильнюс – Лида – Черновцы – Бухарест – Александруполис) және E272 (Клайпеда – Паланга – Шяуляй – Паневежис – Укмерге – Вильнюс) бағыттары Вильнюс арқылы өтеді. Вильнюстен халықаралық «Via Baltica» тасжолына қосылатын ірі автомагистральдар, Вильнюс – Каунас – Клайпеда және Вильнюс – Паневежис (Ригаға дейін жалғасатын) бағыттары бастау алады.<br /> '''Вильнюс халықаралық әуежайы''' Еуропаның ірі қалаларына бағытталған халықаралық рейстерді қабылдайды.<br /> '''Вильнюс теміржол вокзалы''' бірнеше теміржол бағыттарының торабы қызметін атқарады.<br /> Ішкі және халықаралық бағыттарға қызмет көрсететін '''Вильнюс орталық автовокзалы''' теміржол вокзалының жанында орналасқан Вильнюс қала ішінде және оның маңында қоғамдық көліктің бірнеше түрін ұсынады: *'''Автобустар:''' Бүкіл қаланы 70-тен астам бағыт қамтиды. *'''Троллейбустар:''' Қала орталығы мен маңайдағы аудандарды қамтитын 20-дан астам бағыт. *'''Трамвайлар:''' Қала орталығын шеткі аудандармен байланыстыратын бірнеше бағыт бар. === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} micwlprcn04ykh8azzhuh1u3dtq2ll6 3657728 3657727 2026-09-20T08:58:31Z Мағыпар 100137 /* Транспорты */ толықтыру 3657728 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы. 2026 жылы Вильнюс халқының саны 539 939 адамды құрады. Вильнюс — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде бірінші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-vilnius-11110.html|title=Население Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді. Вильнюс тарихы XII ғасырда, князь Миндовг Нерис өзеніне қараған биік төбеде бекініс салған кезден бастау алады. Бұл орын маңызды сауда жолдарын бақылауға және жаулардан қорғануға мүмкіндік беретіндіктен таңдалған болатын. Әртүрлі князьдіктер мен мемлекеттердің, соның ішінде Польша мен Литваның билігі тұсында Вильнюс әр кезеңде астана да, провинция орталығы да болды.<br /> XIV ғасырда Литваның Ұлы кінәзі Гедиминас қаланы астанаға айналдырды. Шығыс пен Батыс арасындағы маңызды сауда жолдарының қиылысында орналасқан географиялық жағдайының арқасында Вильнюс мәдени орталыққа айналып, қарқынды дамыды. XV ғасырға қарай Вильнюс ірі мәдени орталыққа айналып, мұнда кітап басу ісі қолға алынып, оқу орындары мен академиялар құрылды. XVII ғасырда қалада соғыстар мен протестанттық қозғалысқа байланысты күрделі саяси және діни оқиғалар болды, нәтижесінде қаланың ықпалы төмендеді. XVIII ғасырдың аяғында, Польша бөлінгеннен кейін, Вильнюс Ресей империясының құрамына кірді.<br /> 1918 жылы Литва тәуелсіздікке қол жеткізіп, Вильнюс оның астанасы болды. Алайда 1940 жылы кеңес әскерлері Литваны басып алып, қала [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вильнюсті нацистік Германия басып алды, ал кейіннен қала қайтадан кеңес оккупациясының астында қалды. 1991 жылы Литва тәуелсіз мемлекетке айналды, ал Вильнюс қайтадан оның астанасы болды. Бүгінде Вильнюс — Литваның саяси, экономикалық және мәдени орталығы.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/lithuania/vilnius/history_vno.php?ysclid=mu9cyl73xr687657346|title=История и происхождение названия города Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Экономикасы == Вильнюс — Литваның көлік, қаржы, сауда және экономикалық орталығы, қалада бөлшек сауда мен қызмет көрсету саласы жақсы дамыған. Қалада көптеген ірі литвалық компаниялар мен банктер орналасқан. Ол ең жоғары өсу қарқынымен және жан басына шаққандағы ең жоғары ЖІӨ көрсеткішімен ерекшеленеді. Бұл оның астана мәртебесіне, мемлекеттік мекемелердің орналасуына және шетелдік инвестицияларға байланысты. Қаланың ең дамыған өнеркәсіп салаларына (2008 жылғы деректер бойынша) электротехника (электр қозғалтқыштары мен электр жабдықтары), жеңіл өнеркәсіп (тоқыма, былғары, киім-кешек, аяқ киім), тамақ өнеркәсібі, химия және фармацевтика, ағаш өңдеу және жиһаз өндірісі, құрылыс материалдарын шығару және машина жасау жатады. Ірі кәсіпорындар қатарына «Вильняус пяргале» (кондитерлік өнімдер), «Вильняус вингис» (электротехника), «Дварчёню керамика» (керамика), «Лелия» (дайын киім), «Аудеяс» (тоқыма), «Вильняус балдай» (жиһаз), «Григишкес» (қағаз), «Siccor Biotech» (фармацевтика) кіреді. == Транспорты == Литва арқылы өтетін еуропалық автомагистральдар, соның ішінде E28 (Берлин – Гданьск – Калининград – Кибартай – Мариямполе – Вильнюс – Минск), E85 (Клайпеда – Каунас – Вильнюс – Лида – Черновцы – Бухарест – Александруполис) және E272 (Клайпеда – Паланга – Шяуляй – Паневежис – Укмерге – Вильнюс) бағыттары Вильнюс арқылы өтеді. Вильнюстен халықаралық «Via Baltica» тасжолына қосылатын ірі автомагистральдар, Вильнюс – Каунас – Клайпеда және Вильнюс – Паневежис (Ригаға дейін жалғасатын) бағыттары бастау алады.<br /> '''Вильнюс халықаралық әуежайы''' Еуропаның ірі қалаларына бағытталған халықаралық рейстерді қабылдайды.<br /> '''Вильнюс теміржол вокзалы''' бірнеше теміржол бағыттарының торабы қызметін атқарады.<br /> Ішкі және халықаралық бағыттарға қызмет көрсететін '''Вильнюс орталық автовокзалы''' теміржол вокзалының жанында орналасқан Вильнюс қала ішінде және оның маңында қоғамдық көліктің бірнеше түрін ұсынады: *'''Автобустар:''' Бүкіл қаланы 70-тен астам бағыт қамтиды. *'''Троллейбустар:''' Қала орталығы мен маңайдағы аудандарды қамтитын 20-дан астам бағыт. *'''Трамвайлар:''' Қала орталығын шеткі аудандармен байланыстыратын бірнеше бағыт бар. *'''Такси:''' Мобильді қосымшалар немесе телефон арқылы тапсырыс беруге немесе көшенің өзінен тоқтатуға болады. === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} 6ayy4sy2wfvkxaz596ugye7rn4by58d 3657730 3657728 2026-09-20T09:07:06Z Мағыпар 100137 /* Транспорты */ дереккөз 3657730 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы. 2026 жылы Вильнюс халқының саны 539 939 адамды құрады. Вильнюс — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде бірінші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-vilnius-11110.html|title=Население Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді. Вильнюс тарихы XII ғасырда, князь Миндовг Нерис өзеніне қараған биік төбеде бекініс салған кезден бастау алады. Бұл орын маңызды сауда жолдарын бақылауға және жаулардан қорғануға мүмкіндік беретіндіктен таңдалған болатын. Әртүрлі князьдіктер мен мемлекеттердің, соның ішінде Польша мен Литваның билігі тұсында Вильнюс әр кезеңде астана да, провинция орталығы да болды.<br /> XIV ғасырда Литваның Ұлы кінәзі Гедиминас қаланы астанаға айналдырды. Шығыс пен Батыс арасындағы маңызды сауда жолдарының қиылысында орналасқан географиялық жағдайының арқасында Вильнюс мәдени орталыққа айналып, қарқынды дамыды. XV ғасырға қарай Вильнюс ірі мәдени орталыққа айналып, мұнда кітап басу ісі қолға алынып, оқу орындары мен академиялар құрылды. XVII ғасырда қалада соғыстар мен протестанттық қозғалысқа байланысты күрделі саяси және діни оқиғалар болды, нәтижесінде қаланың ықпалы төмендеді. XVIII ғасырдың аяғында, Польша бөлінгеннен кейін, Вильнюс Ресей империясының құрамына кірді.<br /> 1918 жылы Литва тәуелсіздікке қол жеткізіп, Вильнюс оның астанасы болды. Алайда 1940 жылы кеңес әскерлері Литваны басып алып, қала [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вильнюсті нацистік Германия басып алды, ал кейіннен қала қайтадан кеңес оккупациясының астында қалды. 1991 жылы Литва тәуелсіз мемлекетке айналды, ал Вильнюс қайтадан оның астанасы болды. Бүгінде Вильнюс — Литваның саяси, экономикалық және мәдени орталығы.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/lithuania/vilnius/history_vno.php?ysclid=mu9cyl73xr687657346|title=История и происхождение названия города Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Экономикасы == Вильнюс — Литваның көлік, қаржы, сауда және экономикалық орталығы, қалада бөлшек сауда мен қызмет көрсету саласы жақсы дамыған. Қалада көптеген ірі литвалық компаниялар мен банктер орналасқан. Ол ең жоғары өсу қарқынымен және жан басына шаққандағы ең жоғары ЖІӨ көрсеткішімен ерекшеленеді. Бұл оның астана мәртебесіне, мемлекеттік мекемелердің орналасуына және шетелдік инвестицияларға байланысты. Қаланың ең дамыған өнеркәсіп салаларына (2008 жылғы деректер бойынша) электротехника (электр қозғалтқыштары мен электр жабдықтары), жеңіл өнеркәсіп (тоқыма, былғары, киім-кешек, аяқ киім), тамақ өнеркәсібі, химия және фармацевтика, ағаш өңдеу және жиһаз өндірісі, құрылыс материалдарын шығару және машина жасау жатады. Ірі кәсіпорындар қатарына «Вильняус пяргале» (кондитерлік өнімдер), «Вильняус вингис» (электротехника), «Дварчёню керамика» (керамика), «Лелия» (дайын киім), «Аудеяс» (тоқыма), «Вильняус балдай» (жиһаз), «Григишкес» (қағаз), «Siccor Biotech» (фармацевтика) кіреді. == Транспорты == Литва арқылы өтетін еуропалық автомагистральдар, соның ішінде E28 (Берлин – Гданьск – Калининград – Кибартай – Мариямполе – Вильнюс – Минск), E85 (Клайпеда – Каунас – Вильнюс – Лида – Черновцы – Бухарест – Александруполис) және E272 (Клайпеда – Паланга – Шяуляй – Паневежис – Укмерге – Вильнюс) бағыттары Вильнюс арқылы өтеді. Вильнюстен халықаралық «Via Baltica» тасжолына қосылатын ірі автомагистральдар, Вильнюс – Каунас – Клайпеда және Вильнюс – Паневежис (Ригаға дейін жалғасатын) бағыттары бастау алады.<br /> '''Вильнюс халықаралық әуежайы''' Еуропаның ірі қалаларына бағытталған халықаралық рейстерді қабылдайды.<br /> '''Вильнюс теміржол вокзалы''' бірнеше теміржол бағыттарының торабы қызметін атқарады.<br /> Ішкі және халықаралық бағыттарға қызмет көрсететін '''Вильнюс орталық автовокзалы''' теміржол вокзалының жанында орналасқан Вильнюс қала ішінде және оның маңында қоғамдық көліктің бірнеше түрін ұсынады: *'''Автобустар:''' Бүкіл қаланы 70-тен астам бағыт қамтиды. *'''Троллейбустар:''' Қала орталығы мен маңайдағы аудандарды қамтитын 20-дан астам бағыт. *'''Трамвайлар:''' Қала орталығын шеткі аудандармен байланыстыратын бірнеше бағыт бар. *'''Такси:''' Мобильді қосымшалар немесе телефон арқылы тапсырыс беруге немесе көшенің өзінен тоқтатуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://travelimperia.com/strany-i-kurorts/viljnus-litva?ysclid=mu9c5eeptj942135071|title=Информация о столице Литвы - Вильнюсе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} ntc7coev5etvg5y79xbkog54o2kqn7g 3657733 3657730 2026-09-20T09:17:19Z Мағыпар 100137 толықтыру 3657733 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы. 2026 жылы Вильнюс халқының саны 539 939 адамды құрады. Вильнюс — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде бірінші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-vilnius-11110.html|title=Население Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді. Вильнюс тарихы XII ғасырда, князь Миндовг Нерис өзеніне қараған биік төбеде бекініс салған кезден бастау алады. Бұл орын маңызды сауда жолдарын бақылауға және жаулардан қорғануға мүмкіндік беретіндіктен таңдалған болатын. Әртүрлі князьдіктер мен мемлекеттердің, соның ішінде Польша мен Литваның билігі тұсында Вильнюс әр кезеңде астана да, провинция орталығы да болды.<br /> XIV ғасырда Литваның Ұлы кінәзі Гедиминас қаланы астанаға айналдырды. Шығыс пен Батыс арасындағы маңызды сауда жолдарының қиылысында орналасқан географиялық жағдайының арқасында Вильнюс мәдени орталыққа айналып, қарқынды дамыды. XV ғасырға қарай Вильнюс ірі мәдени орталыққа айналып, мұнда кітап басу ісі қолға алынып, оқу орындары мен академиялар құрылды. XVII ғасырда қалада соғыстар мен протестанттық қозғалысқа байланысты күрделі саяси және діни оқиғалар болды, нәтижесінде қаланың ықпалы төмендеді. XVIII ғасырдың аяғында, Польша бөлінгеннен кейін, Вильнюс Ресей империясының құрамына кірді.<br /> 1918 жылы Литва тәуелсіздікке қол жеткізіп, Вильнюс оның астанасы болды. Алайда 1940 жылы кеңес әскерлері Литваны басып алып, қала [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вильнюсті нацистік Германия басып алды, ал кейіннен қала қайтадан кеңес оккупациясының астында қалды. 1991 жылы Литва тәуелсіз мемлекетке айналды, ал Вильнюс қайтадан оның астанасы болды. Бүгінде Вильнюс — Литваның саяси, экономикалық және мәдени орталығы.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/lithuania/vilnius/history_vno.php?ysclid=mu9cyl73xr687657346|title=История и происхождение названия города Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Экономикасы == Вильнюс — Литваның көлік, қаржы, сауда және экономикалық орталығы, қалада бөлшек сауда мен қызмет көрсету саласы жақсы дамыған. Қалада көптеген ірі литвалық компаниялар мен банктер орналасқан. Ол ең жоғары өсу қарқынымен және жан басына шаққандағы ең жоғары ЖІӨ көрсеткішімен ерекшеленеді. Бұл оның астана мәртебесіне, мемлекеттік мекемелердің орналасуына және шетелдік инвестицияларға байланысты. Қаланың ең дамыған өнеркәсіп салаларына (2008 жылғы деректер бойынша) электротехника (электр қозғалтқыштары мен электр жабдықтары), жеңіл өнеркәсіп (тоқыма, былғары, киім-кешек, аяқ киім), тамақ өнеркәсібі, химия және фармацевтика, ағаш өңдеу және жиһаз өндірісі, құрылыс материалдарын шығару және машина жасау жатады. Ірі кәсіпорындар қатарына «Вильняус пяргале» (кондитерлік өнімдер), «Вильняус вингис» (электротехника), «Дварчёню керамика» (керамика), «Лелия» (дайын киім), «Аудеяс» (тоқыма), «Вильняус балдай» (жиһаз), «Григишкес» (қағаз), «Siccor Biotech» (фармацевтика) кіреді. == Транспорты == Литва арқылы өтетін еуропалық автомагистральдар, соның ішінде E28 (Берлин – Гданьск – Калининград – Кибартай – Мариямполе – Вильнюс – Минск), E85 (Клайпеда – Каунас – Вильнюс – Лида – Черновцы – Бухарест – Александруполис) және E272 (Клайпеда – Паланга – Шяуляй – Паневежис – Укмерге – Вильнюс) бағыттары Вильнюс арқылы өтеді. Вильнюстен халықаралық «Via Baltica» тасжолына қосылатын ірі автомагистральдар, Вильнюс – Каунас – Клайпеда және Вильнюс – Паневежис (Ригаға дейін жалғасатын) бағыттары бастау алады.<br /> '''Вильнюс халықаралық әуежайы''' Еуропаның ірі қалаларына бағытталған халықаралық рейстерді қабылдайды.<br /> '''Вильнюс теміржол вокзалы''' бірнеше теміржол бағыттарының торабы қызметін атқарады.<br /> Ішкі және халықаралық бағыттарға қызмет көрсететін '''Вильнюс орталық автовокзалы''' теміржол вокзалының жанында орналасқан Вильнюс қала ішінде және оның маңында қоғамдық көліктің бірнеше түрін ұсынады: *'''Автобустар:''' Бүкіл қаланы 70-тен астам бағыт қамтиды. *'''Троллейбустар:''' Қала орталығы мен маңайдағы аудандарды қамтитын 20-дан астам бағыт. *'''Трамвайлар:''' Қала орталығын шеткі аудандармен байланыстыратын бірнеше бағыт бар. *'''Такси:''' Мобильді қосымшалар немесе телефон арқылы тапсырыс беруге немесе көшенің өзінен тоқтатуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://travelimperia.com/strany-i-kurorts/viljnus-litva?ysclid=mu9c5eeptj942135071|title=Информация о столице Литвы - Вильнюсе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === '''Литва ұлттық опера және балет театры''' — театр 1920 жылы Литва өнер қоғамының қатысуымен құрылды. Оның алғашқы қойылымы — 1920 жылдың 31 желтоқсанында сахналанған Джузеппе Вердидің «Травиата» операсы болды. Репертуары негізінен итальяндық композиторлардың операларынан тұратын театр өз солистерінің айрықша таланты мен вокалдық шеберлігінің арқасында тез танымал болды. Литва ұлттық театрының гастрольдік сапарлары үнемі табысты өтті; әртістер Париж, Рим, Милан, Прага және Еуропаның басқа да астаналарда өнер көрсетті. Балет труппасы «Жизель», «Аққу көлі» және «Коппелия» сияқты қойылымдарымен кеңінен танымал болды. === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} c0anx6mgkznyx3gnvmx5817lbyxt12s 3657734 3657733 2026-09-20T09:18:56Z Мағыпар 100137 /* Транспорты */ 3657734 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы. 2026 жылы Вильнюс халқының саны 539 939 адамды құрады. Вильнюс — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде бірінші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-vilnius-11110.html|title=Население Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді. Вильнюс тарихы XII ғасырда, князь Миндовг Нерис өзеніне қараған биік төбеде бекініс салған кезден бастау алады. Бұл орын маңызды сауда жолдарын бақылауға және жаулардан қорғануға мүмкіндік беретіндіктен таңдалған болатын. Әртүрлі князьдіктер мен мемлекеттердің, соның ішінде Польша мен Литваның билігі тұсында Вильнюс әр кезеңде астана да, провинция орталығы да болды.<br /> XIV ғасырда Литваның Ұлы кінәзі Гедиминас қаланы астанаға айналдырды. Шығыс пен Батыс арасындағы маңызды сауда жолдарының қиылысында орналасқан географиялық жағдайының арқасында Вильнюс мәдени орталыққа айналып, қарқынды дамыды. XV ғасырға қарай Вильнюс ірі мәдени орталыққа айналып, мұнда кітап басу ісі қолға алынып, оқу орындары мен академиялар құрылды. XVII ғасырда қалада соғыстар мен протестанттық қозғалысқа байланысты күрделі саяси және діни оқиғалар болды, нәтижесінде қаланың ықпалы төмендеді. XVIII ғасырдың аяғында, Польша бөлінгеннен кейін, Вильнюс Ресей империясының құрамына кірді.<br /> 1918 жылы Литва тәуелсіздікке қол жеткізіп, Вильнюс оның астанасы болды. Алайда 1940 жылы кеңес әскерлері Литваны басып алып, қала [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вильнюсті нацистік Германия басып алды, ал кейіннен қала қайтадан кеңес оккупациясының астында қалды. 1991 жылы Литва тәуелсіз мемлекетке айналды, ал Вильнюс қайтадан оның астанасы болды. Бүгінде Вильнюс — Литваның саяси, экономикалық және мәдени орталығы.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/lithuania/vilnius/history_vno.php?ysclid=mu9cyl73xr687657346|title=История и происхождение названия города Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Экономикасы == Вильнюс — Литваның көлік, қаржы, сауда және экономикалық орталығы, қалада бөлшек сауда мен қызмет көрсету саласы жақсы дамыған. Қалада көптеген ірі литвалық компаниялар мен банктер орналасқан. Ол ең жоғары өсу қарқынымен және жан басына шаққандағы ең жоғары ЖІӨ көрсеткішімен ерекшеленеді. Бұл оның астана мәртебесіне, мемлекеттік мекемелердің орналасуына және шетелдік инвестицияларға байланысты. Қаланың ең дамыған өнеркәсіп салаларына (2008 жылғы деректер бойынша) электротехника (электр қозғалтқыштары мен электр жабдықтары), жеңіл өнеркәсіп (тоқыма, былғары, киім-кешек, аяқ киім), тамақ өнеркәсібі, химия және фармацевтика, ағаш өңдеу және жиһаз өндірісі, құрылыс материалдарын шығару және машина жасау жатады. Ірі кәсіпорындар қатарына «Вильняус пяргале» (кондитерлік өнімдер), «Вильняус вингис» (электротехника), «Дварчёню керамика» (керамика), «Лелия» (дайын киім), «Аудеяс» (тоқыма), «Вильняус балдай» (жиһаз), «Григишкес» (қағаз), «Siccor Biotech» (фармацевтика) кіреді. == Транспорты == Литва арқылы өтетін еуропалық автомагистральдар, соның ішінде E28 (Берлин – Гданьск – Калининград – Кибартай – Мариямполе – Вильнюс – Минск), E85 (Клайпеда – Каунас – Вильнюс – Лида – Черновцы – Бухарест – Александруполис) және E272 (Клайпеда – Паланга – Шяуляй – Паневежис – Укмерге – Вильнюс) бағыттары Вильнюс арқылы өтеді. Вильнюстен халықаралық «Via Baltica» тасжолына қосылатын ірі автомагистральдар, Вильнюс – Каунас – Клайпеда және Вильнюс – Паневежис (Ригаға дейін жалғасатын) бағыттары бастау алады.<br /> '''Вильнюс халықаралық әуежайы''' Еуропаның ірі қалаларына бағытталған халықаралық рейстерді қабылдайды.<br /> '''Вильнюс теміржол вокзалы''' бірнеше теміржол бағыттарының торабы қызметін атқарады.<br /> '''Вильнюс орталық автовокзалы''' теміржол вокзалының жанында орналасқан, ішкі және халықаралық бағыттарға қызмет көрсетеді. Вильнюс қала ішінде және оның маңында қоғамдық көліктің бірнеше түрін ұсынады: *'''Автобустар:''' Бүкіл қаланы 70-тен астам бағыт қамтиды. *'''Троллейбустар:''' Қала орталығы мен маңайдағы аудандарды қамтитын 20-дан астам бағыт. *'''Трамвайлар:''' Қала орталығын шеткі аудандармен байланыстыратын бірнеше бағыт бар. *'''Такси:''' Мобильді қосымшалар немесе телефон арқылы тапсырыс беруге немесе көшенің өзінен тоқтатуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://travelimperia.com/strany-i-kurorts/viljnus-litva?ysclid=mu9c5eeptj942135071|title=Информация о столице Литвы - Вильнюсе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === '''Литва ұлттық опера және балет театры''' — театр 1920 жылы Литва өнер қоғамының қатысуымен құрылды. Оның алғашқы қойылымы — 1920 жылдың 31 желтоқсанында сахналанған Джузеппе Вердидің «Травиата» операсы болды. Репертуары негізінен итальяндық композиторлардың операларынан тұратын театр өз солистерінің айрықша таланты мен вокалдық шеберлігінің арқасында тез танымал болды. Литва ұлттық театрының гастрольдік сапарлары үнемі табысты өтті; әртістер Париж, Рим, Милан, Прага және Еуропаның басқа да астаналарда өнер көрсетті. Балет труппасы «Жизель», «Аққу көлі» және «Коппелия» сияқты қойылымдарымен кеңінен танымал болды. === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} g93bcuxn90060wfq0efeaoc3zqgs9yf 3657735 3657734 2026-09-20T09:20:01Z Мағыпар 100137 /* Мәдениеті */ дереккөз 3657735 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Вильнюс |шынайы атауы = {{lang-lt|Vilnius}} |сурет = Vilnus Montage (2016).png |жағдайы = Астана |ел = Литва |елтаңба = Grand Coat of arms of Vilnius.png |ту = Flag of Vilnius.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city(541000)_region:LT |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = 250 |аймақ түрі = Литва аймақтары{{!}}Уезд |аймағы = Вильнюс аймағы |кестедегі аймақ = Вильнюс аймағы{{!}}Вильнюс |аудан түрі = Литва муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |ауданы = Вильнюс қалалық муниципалитеті |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Ремигиюс Шимашюс |құрылған уақыты = XIII ғасыр |алғашқы дерек = 1323 жыл |бұрынғы атаулары = Вильна, Вильно |статус алуы = |жер аумағы = 401<ref>[http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html Lietuvos regionų portretas. Vilniaus miesto savivaldybė.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109194724/http://regionai.stat.gov.lt/lt/vilniaus_apskritis/vilniaus_miesto_savivaldybe.html |date=2018-01-09 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 112 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 580 020<ref>[http://www.registrucentras.lt/p/853 1 қаңтар 2020 ж. халық саны]</ref> |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +370 5 |пошта индексі = 01001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LT |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vilnius |сайты = http://www.vilnius.lt/ |сайт тілі = lt }} '''Вильнюс''' ({{lang-lt|Vilnius}} {{Audio|Lt-Vilnius.oga|[ˈvʲɪlʲnʲʊs]}}) — [[Литва]]ның ең ірі қаласы, елдің астанасы. 2026 жылы Вильнюс халқының саны 539 939 адамды құрады. Вильнюс — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде бірінші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-vilnius-11110.html|title=Население Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы== Вильнюс қаласы Литваның оңтүстік-шығысында, [[Беларусь]]пен шекараға жақын жерде, Вильня мен Нерис өзендерінің қосылған тұсында орналасқан. Қаланың жер бедері қыратты жазықтардан тұрады, ал оның айналасы ормандар мен көлдерге бай. Вильнюс қаласында Балтық теңізінің айтарлықтай әсері байқалатын қоңыржай континенттік климат қалыптасқан. Оған жаздың салқындығы, сондай-ақ қыстың салыстырмалы түрде жұмсақ, бірақ айтарлықтай қарлы болуы тән. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм-ден асады, ал жыл бойы бұлтты ауа райы басым болады.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/vilnus|title=География и климат Вильнюса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Тарихы == Вильнюс қаласының атауы «еркін» деген мағынаны білдіретін көне орыс тіліндегі «вильный» немесе «вильна» сөзінен шыққан. Сондықтан «Вильнюс» атауы «еркіндік қаласы» дегенді білдіреді. Вильнюс тарихы XII ғасырда, князь Миндовг Нерис өзеніне қараған биік төбеде бекініс салған кезден бастау алады. Бұл орын маңызды сауда жолдарын бақылауға және жаулардан қорғануға мүмкіндік беретіндіктен таңдалған болатын. Әртүрлі князьдіктер мен мемлекеттердің, соның ішінде Польша мен Литваның билігі тұсында Вильнюс әр кезеңде астана да, провинция орталығы да болды.<br /> XIV ғасырда Литваның Ұлы кінәзі Гедиминас қаланы астанаға айналдырды. Шығыс пен Батыс арасындағы маңызды сауда жолдарының қиылысында орналасқан географиялық жағдайының арқасында Вильнюс мәдени орталыққа айналып, қарқынды дамыды. XV ғасырға қарай Вильнюс ірі мәдени орталыққа айналып, мұнда кітап басу ісі қолға алынып, оқу орындары мен академиялар құрылды. XVII ғасырда қалада соғыстар мен протестанттық қозғалысқа байланысты күрделі саяси және діни оқиғалар болды, нәтижесінде қаланың ықпалы төмендеді. XVIII ғасырдың аяғында, Польша бөлінгеннен кейін, Вильнюс Ресей империясының құрамына кірді.<br /> 1918 жылы Литва тәуелсіздікке қол жеткізіп, Вильнюс оның астанасы болды. Алайда 1940 жылы кеңес әскерлері Литваны басып алып, қала [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вильнюсті нацистік Германия басып алды, ал кейіннен қала қайтадан кеңес оккупациясының астында қалды. 1991 жылы Литва тәуелсіз мемлекетке айналды, ал Вильнюс қайтадан оның астанасы болды. Бүгінде Вильнюс — Литваның саяси, экономикалық және мәдени орталығы.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/lithuania/vilnius/history_vno.php?ysclid=mu9cyl73xr687657346|title=История и происхождение названия города Вильнюс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Экономикасы == Вильнюс — Литваның көлік, қаржы, сауда және экономикалық орталығы, қалада бөлшек сауда мен қызмет көрсету саласы жақсы дамыған. Қалада көптеген ірі литвалық компаниялар мен банктер орналасқан. Ол ең жоғары өсу қарқынымен және жан басына шаққандағы ең жоғары ЖІӨ көрсеткішімен ерекшеленеді. Бұл оның астана мәртебесіне, мемлекеттік мекемелердің орналасуына және шетелдік инвестицияларға байланысты. Қаланың ең дамыған өнеркәсіп салаларына (2008 жылғы деректер бойынша) электротехника (электр қозғалтқыштары мен электр жабдықтары), жеңіл өнеркәсіп (тоқыма, былғары, киім-кешек, аяқ киім), тамақ өнеркәсібі, химия және фармацевтика, ағаш өңдеу және жиһаз өндірісі, құрылыс материалдарын шығару және машина жасау жатады. Ірі кәсіпорындар қатарына «Вильняус пяргале» (кондитерлік өнімдер), «Вильняус вингис» (электротехника), «Дварчёню керамика» (керамика), «Лелия» (дайын киім), «Аудеяс» (тоқыма), «Вильняус балдай» (жиһаз), «Григишкес» (қағаз), «Siccor Biotech» (фармацевтика) кіреді. == Транспорты == Литва арқылы өтетін еуропалық автомагистральдар, соның ішінде E28 (Берлин – Гданьск – Калининград – Кибартай – Мариямполе – Вильнюс – Минск), E85 (Клайпеда – Каунас – Вильнюс – Лида – Черновцы – Бухарест – Александруполис) және E272 (Клайпеда – Паланга – Шяуляй – Паневежис – Укмерге – Вильнюс) бағыттары Вильнюс арқылы өтеді. Вильнюстен халықаралық «Via Baltica» тасжолына қосылатын ірі автомагистральдар, Вильнюс – Каунас – Клайпеда және Вильнюс – Паневежис (Ригаға дейін жалғасатын) бағыттары бастау алады.<br /> '''Вильнюс халықаралық әуежайы''' Еуропаның ірі қалаларына бағытталған халықаралық рейстерді қабылдайды.<br /> '''Вильнюс теміржол вокзалы''' бірнеше теміржол бағыттарының торабы қызметін атқарады.<br /> '''Вильнюс орталық автовокзалы''' теміржол вокзалының жанында орналасқан, ішкі және халықаралық бағыттарға қызмет көрсетеді. Вильнюс қала ішінде және оның маңында қоғамдық көліктің бірнеше түрін ұсынады: *'''Автобустар:''' Бүкіл қаланы 70-тен астам бағыт қамтиды. *'''Троллейбустар:''' Қала орталығы мен маңайдағы аудандарды қамтитын 20-дан астам бағыт. *'''Трамвайлар:''' Қала орталығын шеткі аудандармен байланыстыратын бірнеше бағыт бар. *'''Такси:''' Мобильді қосымшалар немесе телефон арқылы тапсырыс беруге немесе көшенің өзінен тоқтатуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://travelimperia.com/strany-i-kurorts/viljnus-litva?ysclid=mu9c5eeptj942135071|title=Информация о столице Литвы - Вильнюсе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === '''Литва ұлттық опера және балет театры''' — театр 1920 жылы Литва өнер қоғамының қатысуымен құрылды. Оның алғашқы қойылымы — 1920 жылдың 31 желтоқсанында сахналанған Джузеппе Вердидің «Травиата» операсы болды. Репертуары негізінен итальяндық композиторлардың операларынан тұратын театр өз солистерінің айрықша таланты мен вокалдық шеберлігінің арқасында тез танымал болды. Литва ұлттық театрының гастрольдік сапарлары үнемі табысты өтті; әртістер Париж, Рим, Милан, Прага және Еуропаның басқа да астаналарда өнер көрсетті. Балет труппасы «Жизель», «Аққу көлі» және «Коппелия» сияқты қойылымдарымен кеңінен танымал болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.kino-teatr.ru/teatr/729/?ysclid=mu9lj34qro856436504|title=Литовский театр оперы и балета|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-20|lang=}}</ref> === Бауырлас қалалар === Вильнюс 14 қаламен [[Бауырлас қалалар|бауырлас]], одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған. {| | * {{TUR}} [[Akhisar]] * {{DNK}} [[Аалборг]] * {{KAZ}} [[Алматы]] * {{KAZ}} [[Астана]] * {{BEL}} [[Брюссель]] * {{HUN}} [[Будапешт]] * {{USA}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]] * {{UKR}} [[Днепропетровск]] * {{UKR}} [[Донецк]] || * {{DEU}} [[Duisburg]], [[Германия]] <small>(since 1985)</small> <ref name="Duisburg">{{cite web|url=http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php|title=Cities Twinned with Duisburg|publisher=www.duisburg.de|language=English|accessdate=2009-05-07}}</ref> * {{GBR}} [[Единбург]] * {{DEU}} [[Erfurt]], [[Германия]] * {{POL}} [[Гданьск]] * {{CHN}} [[Guangzhou]] * {{FIN}} [[Joensuu]] * {{UKR}} [[Киев]] * {{MDA}} [[Кишинев]] * {{POL}} [[Краков]] || * {{POL}} [[Лодзь]] * {{RUS}} [[Мәскеу]] * {{USA}} [[Madison, Wisconsin|Madison]],[[Wisconsin]] * {{BLR}} [[Минск]] * {{NOR}} [[Осло]] * {{ITA}} [[Pavia]] * {{GRC}} [[Piraeus]] * {{ISL}} [[Рейкьявик]] * {{LVA}} [[Рига]] || * {{RUS}} [[Санкт-Петербург]] * {{SWE}} [[Стокгольм]] * {{FRA}} [[Strasbourg]] * {{TWN}} [[Taipei]] * {{EST}} [[Таллин]] * {{POL}} [[Варшава]] * {{AUT}} [[Salzburg]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Вильнюс]] [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Литва қалалары]] {{geo-stub}} 2ub4gpfld4omdu2w4e9hrope41myog4 0 15913 3657501 3607167 2026-09-19T18:35:27Z ~2026-46472-89 184991 /* Алдын алу */ 3657501 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Koplik spots, measles 6111 lores.jpg|thumb|200px]] '''Қызылша''' ({{lang-la|morbilli}}, {{lang-en|measles}}) — бұл жылдам таралатын жұқпалы ауру, әсіресе, тамаққа жарымайтын немесе [[туберкулез]] ауруына шалдыққан балаларға қауіпті. Ауру адаммен байланыста немесе қасында болғаннан кейін он күннен соң суық тию белгілері бойынша басталады: бұлар — дене қызу, тұмау, көздің қабынуы және жөтел. Ауру уақыт өткен сайын асқына түседі. Ауыз іші қабынып, ісініп, іш өтуі мүмкін. 2 немесе 3 күннен кейін ауыздың шырышты қабығында тұздың жартысындай кішкентай ақ дақтар көріне бастайды. Одан кейін 2 немесе 3 күн өткен соң құлақта және мойында, сосын бетте және денеде, ең соңында қол мен аяқта бөртпелер пайда болады. Денеге бөртпелер шыққаннан кейін баланың жағдайы әдетте жақсарады. Бөртпелер 5 күннің ішінде шығып болады. Кейде тері астына қанның құйылуы (қара қызылша) салдарынан шашыраңқы қара дақтар (көгерген жерлер) байқалады. Бұл дерттің әсерінің өте күшті екендігін білдіреді. Мұндайда дәрігерлік көмекке жүгіну керек. ==Емдеу жолдары== [[Сурет:Measles in African Child 3.JPG|thumb|200px]] #Бала төсекте жатуы керек, сұйықты көп ішіп, құнарлы тамақ жегені жөн. Егер ол қою тамақты жей алмаса, сұйық [[сорпа]] беріңіз. Егер балаға емшек ему қиынға соқса, онда емшекті сауып, сүтті қасықпен ішкізіңіз. #Көздің бүлінуін болдырмау үшін мүмкіндігінше А дәруменін беріңіз. #Қызу көтерілгенде және бала тынышсызданғанда [[парацетомол]] ([[аспирин]]) беру қажет. #Егер құлағы ауырса, антибиотиктер ішкізген жөн. #Өкпесінің қабынғандығын, [[менингит]]ті немесе құлақ пен асқазанның қатты ауырғандығын білдіретін белгілер байқалса, дәрігер шақырыңыз. #Егер баланың іші өтсе, [[регидрационды су]] беріңіз. ==Алдын алу== Қызылшамен ауырған баланы басқа балалардан бөлек ұстаған жөн. Әсіресе, тамаққа жарымаудан болатын аурумен ауыратын, туберкулезбен немесе бойға сіңіп кеткен басқадай аурумен ауыратын балаларды сақтандыру керек. Қызылшамен ауырып жатқан баласы бар ұйге басқа үйдің балаларының келуіне болмайды. Қызылша ауруы бар үйдің балалары, егер олар бұл аурумен ауырмаған жағдайда мектепке, дүкенге немесе басқа да қоғамдық орындарға 10 күнге дейін баруына болмайды. Жас балалар ағзасы қызылша ауруына қарсы тұрып, шетінемеуі үшін олардың жетіліп, ет алуы қажет. 8 айдан 14 айға дейінгі бала қызылшаға қарсы егілу керек.<ref>'''Вернер, Дэвид'''. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет. ISBN 5-615-01453-9</ref><ref>Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред., 1990 ISBN 5-89800-008-9</ref> == Тератогендік әсерлер == Грегг триадасы – туа біткен жүрек ақаулары (VCC), катаракта, есту қабілетінің жоғалуы. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Кедейлер дерті}} {{wikify}} {{stub}} [[Санат:Алғашқы көмек]] [[Санат:Медицина]] [[Санат:Тұрмыс]] jf6k2g9v4bnn3l9h0fvj4nxsf9o5gzo 0 16312 3657701 3637709 2026-09-20T07:54:12Z MuratbekErkebulan 162992 3657701 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = қала |атауы = Приозёрск |сурет = Приозёрск, дома вдоль Достыка.jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = Герб Приозёрска.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =01 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =73 |lon_min =42 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(42000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Қарағанды облысы |кестедегі облыс = Қарағанды облысы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Мансур Талғатұлы Ахметов |құрылған уақыты = 1956 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Көктас'' |статус алуы = 1963 |жер аумағы = 54,5 |климаты = |тұрғыны = 11 151<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[қазақтар]] (58,7 %)<br /> [[орыстар]] (33,53 %)<br /> [[украиндар]] (1,92 %)<br /> [[татарлар]] (0,96 %)<br /> [[әзербайжандар]] (0,85 %)<br /> [[өзбектер]] (0,84 %) басқалары (3,32 %)<br /> (2022 ж.)<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |конфессионалдық құрамы = мұсылмандар, христиандар |этнохороним = |телефон коды = 71039 |пошта индексі = 101100 |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda-priozersk?lang=kk Приозёрск қаласының әкімдігі |сайт тілі = kk }} '''Приозёрск''' (Қоржынтүбек) — [[Қазақстан]]ның [[Қарағанды облысы]]ндағы [[1956 жыл]]ы құрылған қала. Қала аумағы 54,5 шаршы километрге тең. Халық саны 11 151 адам. ==Тарихы== [[Көкшекөл]]дің жағасындағы [[Қоржынтүбек]]те орналасқан Приозерск қаласы. Көлге етене еніп жатқан түбекке осыдан елу жыл бұрын әскери қаланың алғашқы қазығы қағылып, бүгінде еліміздің қорғаныс қуатына, тәуелсіздік игілігіне қызмет етіп келеді. Приозерскінің өз орны бар. Сондықтан [[әскери сынақ полигоны]]ның әкімшілік, әлеуметтік тұрмыстық орталығы болып табылады. Иә, тәуелсіздік алғанға дейін Приозерск қаласы жабық қала болды. Приозерск қаласы Кеңестер одағының картасында 70 жыл көрсетілмей келді Бірде «Полигон-А» енді бірде «Ташкент-90» деген құпия шифрмен аталды. 1956 жылы Орталық Комитет пен КСРО Министрлер Кеңесінің қаулысы мен салынады. Осы құпия полигонның орталығы Приозерск қаласын салудың басты себебі мына мәселелер болған екен: мемлекеттік [[ракета]] шабуылына қарсы кешенді эксперимент жасайтын нысандардың және ракета шабуылына қарсы сынақ полигонының жұмыстарын күшейту, сондай-ақ бұл жерде 10 мемлекеттік ғылыми-зерттеу орталығын құру және әуе шабуылына қарсы сынақ полигонын салу туралы бір ауыздан шешім қабылданған. Сынақ полигоны еліміздің сол кездегі бес облысының жерінен 8 115 15 гектар жер оның ішінде 4.264.900 гектар жер күнделікті тұрақты пайдалануға, ал қалған жер күнделікті жаттығу үшін бөлініп беріледі. Әскерилер орын тепкен [[Ақмамық]] 1956 жылдың қатал қысын әскери палаткаларда өткереді. Ал Қоржынтүбек атауы Приозерск болып өзгертіліп, сол кезде-ақ әскер полигонның әкімшілік басқару орталығына айналдырылады. Қала мен сынақ нысандарының құрылысы орталық тарапынан қатаң бақылауға алынады. 1961 жылы 4 наурызда полигонда баллистикалық ракетаның алдыңғы бөлегі атып түсіріліп, аспанда жойып жіберуді іс жүзінде дәлелдеп шықты. Бұл әлемдік тәжірибеде тұңғыш рет болған еді. Қалашықта 1963 жылға дейін тек әскерилер мен олардың отбасылары ғана тұрды. 1963 жылдың 28 қазанында қалалық кеңестің бірінші сессиясында төрағалық еткен полигон командирі С.Дороховтың ұсынысы бойынша Приозерскіге қала мәртебесі берілді. Приозерск қаласында 1990 жылға дейін одақтық көлемдегі әскери-ғылыми кеңес жұмыс істеді. Мұнда 800-ге жуық адам кандидаттық және докторлық диссертацияларын қорғаған. Қаланың да, полигонның да жағдайы одақ тараған жылдары қиындап кеткен еді. Әскери адамдар елдеріне кетіп, қала иесіздікке ұшырады. 1998 жылы Приозерск қаласында №44841 әскери бөлім құрылды. Қазірде қаланың жағдайы жақсаруда. 1995 жылы қалада [[Балқаш тау-кен компаниясы]]ның [[алтын қорыту фабрикасы]] іске қосылды. Мұндағы шағын және орта кәсіпкерлікпен айналысатын кәсіпкерлер саны 300-ге жетті, қосалқы шаруашылық ашылды. Қаланың мәдени өмірін қалыптастыруда да бірқатар шаралар жүзеге асты. Қалада қазақ және орыс мектебі, өнер және спорт мектептері жұмыс істейді. 1999 жылы қалада 11 мың халық болса, бүгінде оның саны 25 мыңнан асып отыр. Халықтың саны демографиялық жағдайда өсіп отыр. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||13479 ||{{құлдырау}}10909 ||80,9 ||6615 ||{{құлдырау}}5371 ||81,2 ||6864 ||{{құлдырау}}5538 ||80,7 |} ==Экономикасы== Қалада 2007 жылға 78 шаруашылық жүргізуші субъекті тіркелген, оның ішінде 2 ірі, 8 орта, 68 шағын субъектілер. ''Негізгі экономикалық бағыт:'' * энергетика. ''Қаланың негізгі кәсіпорындары:'' * “Тұрғын үй - коммуналдық реформалау басқармасы“ КМК ''Өндірілетін өнімнің негізгі түрлері:'' - жылу энергиясы; - табиғи су. 2006 жылғы қаланың ірі және орта кәсіпорындар жұмыскерлерінің тізімдік саны 1028 адамды құрады, орташа атаулы еңбекақы - 21204 теңге. 2006 жылғы өндірістік өнім көлемі (үй шаруашылық есебінсіз) 337,2 млн. теңгені құрады. Жылдық деректер бойынша 2006 жылы негізгі капиталға инвестициялар 140,3 млн. теңге сомасында игерілді немесе 2005 жылғы көлемінен 30,5%-ға құрады. Кәсіпорындардың өз күштерімен орындаған мердігерлік жұмыстар көлемі 2006 жылы 40,4 млн. теңгені құрады немесе 2005 жылғы көлемнен 134,3%-ға артық. 2006 жылғы бөлшек тауар айналым көлемі (қоғамдық тамақтандыру қызметің есепке алмағанда) 531,1 млн. теңге шамасында құралды, қызмет көрсету көлемі (мемлекеттік басқару қызметінсіз) – 146,4 млн. теңге. ===Ауыл шаруашылығы=== 2006 жылы ауыл шаруашылығы өнімінің айтарлықтай бөлігін мал шаруашылығы құрады. 2006 жылғы 1 шілдеге ауыл шаруашылығы өндірушілерінің нақты бары: 3 ауыл шаруашылық кәсіпорыны, 1 шаруа қожалығы, 0,1 мың халықтың жеке қосалқы шаруашылығы. Аймақта ауыл шаруашылығы өнімін өндіруге 23,3 гектар ауыл шаруашылық жерлері пайдаланылады, оның ішінде 7,9 га - егістік алқаптар. 2006 жылғы астыққа 25,0 га ауыл шаруашылық дақылдары егілетін егістік жерлер пайдаланылды, оның ішінде * картоп – 11,5 га, * көкөніс - 12,5 га. 2006 жылы * 0,2 мың тонна картоп, * 0,2 мың тонна көкөніс дақылдары, * 25,9 тонна ет (тірі салмақта), * 221,3 тонна сүт; * 37,9 мың дана жұмыртқа өндірілді. 2007 жылғы 1 қаңтарға * ірі қара мал саны 0,5 мың бас; * қой мен ешкі - 1,7 мың бас; * шошқа - 0,4 мың бас; * құс – 1,7 мың бас, * жылқы – 0,1 мың басты құрады. ==Білім== Приозерск қаласында 2 мемлекеттік жалпы орта білім беретін мектеп қызмет атқарады.№1 жалпы орта білім беретін мектебі , оқыту тілі қазақ тілінде,№ 2 жалпы орта білім беретін мектеп , оқыту тілі аралас тілде.Барлық оқушылар саны 1836 бала. Қалада • [[Приозерск қалалық кітапханасы|«Приозерск қалалық кітапханасы»]] мемлекеттік мекемесі жұмыс істейді. == Әкімдері == # Медеубаев Сагымбай Мухатаевич: 1993/1998 - ~ 2006 # Мейірманов Байыз Төлеубайұлы 1997-1998 # Бикиров Нурлан Нургазиевич: 10.2006 - ? # Смагулов Кайрат Молдрахманович: 10.2010 - 18.01.2011 # Утешев Ерлан Амантаевич: 01.2011-11.2011 # Камзин Кайрат Амангелдиевич: 13.11.2012 - н.в ==Дереккөздер== <references/> {{Қазақстан қалалары}} {{Қарағанды облысы}} [[Санат:Приозерск]] tgi6yb70nyl7prpunmh2mx4a05ksl6d 0 17144 3657581 3496498 2026-09-19T23:01:37Z 1nter pares 146705 3657581 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Целле |шынайы атауы = Celle |сурет = Schlosscelle.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Celle Coat of Arms.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=37 |lat_sec=32 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=4 |lon_sec=57 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Целле |кестедегі аудан = Целле (аудан){{!}}Целле |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 17 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Дирк-Ульрих Менде |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 176,01 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 40 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 70242 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05141, 05145, 05086 |пошта индексі = 29221-29229 |пошта индекстері = |автомобиль коды = CE |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 51 006 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.celle.de/ |сайт тілі = de }} '''Целле''' ({{lang-de|Celle}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Целле (аудан)|Целле]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 70242 адамды құрайды (2010). Алып жатқан жер аумағы 176,01 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 51 006''. Қаланың басшысы — Дирк-Ульрих Менде. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 17 қалалық ауданға бөлінеді. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.celle.de/ Ресми сайты] {{Германия:Целле ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 2qk5yemw9zlymaean2pffupureol15w 0 19006 3657698 3419624 2026-09-20T07:52:58Z MuratbekErkebulan 162992 3657698 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Есік |сурет = The View of Esik from the Mountain, 2022.jpg |әкімшілік күйі = Аудан орталығы |елтаңба = Еңбекшіқазақ ауданы.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min =20 |lat_sec = 36 |lon_deg =77 |lon_min =27 |lon_sec =51 |CoordAddon = type:city(400000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = 300 |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = Еңбекшіқазақ ауданы |кестедегі аудан = Еңбекшіқазақ ауданы{{!}}Еңбекшіқазақ |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Есік қалалық әкімдігі{{!}}Есік |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = 1854 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Надеждин станицасы'', ''Есік станицасы'' |статус алуы = 1968 |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = 41 348<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = 72775 |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = kz |сайт тілі 2 = ru }} '''Есік''' — [[Алматы облысы]] [[Еңбекшіқазақ ауданы]]ндағы қала, аудан және [[Есік қалалық әкімдігі]] орталығы. == Географиялық орны == Облыс орталығы — [[Қонаев (қала)|Қонаев]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 90 км, [[Алматы]] қаласынан шығысқа қарай 43 км-дей жерде, [[Іле Алатауы]]ның солтүстік баурайында, теңіз деңгейінен 935 — 1040 м биіктікте, Есік өзенінің ысырынды конусында орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Халқының саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||31254||{{өсім}}34355 ||{{өсім}}41018 ||119,4 ||16500 ||{{өсім}}19863 ||120,4 ||17855 ||{{өсім}}21155 ||118,5 |} == Тарихы == Есік қаласының орнын адамдар өте ертеден мекендеген. Қаланың солтүстік жағында [[сақтар|сақ]] мәдениетінің б.з.б. 5 — 4 ғасырлардағы аса көрнекті ескерткіші — [[Есік обасы]] орналасқан. [[1854 жыл]]ы бұл көне қоныс орнында Надеждинская станицасы қаланды. [[1923 жыл]]дан ол Есік станицасы болып аталды. [[1968 жыл]]ы қала статусын алды. == Кәсіпорындары == Қалада “Көктем”, “Есік шарап зауыты”, “Дионис”, “Елес”, “Фудмастер”, “Голд Продукт” сияқты ірі кәсіпорындар орналасқан. Одан басқа құрылыс, көлік, т.б. мекемелер мен шағын өндірістік кәсіпорындар бар. == Инфрақұрылымы == Жалпы білім беретін 9 мектеп, педагогикалық, медициналық, заң колледждері, біріккен қазақ-түрік лицейі, мәдениет үйлері, кинотеатрлар, клуб, аудандық аурухана, емхана, дәріханалар, т.б. бар. Қаладан оңтүстікке қарай 14—15 км жердегі әсем тау шатқалында демалыс және туризм аймағы саналатын [[Есік (көл)|Есік көлі]] орналасқан. Сондай-ақ Түрген ауылында Түрген шатқалы, Түрген сарқырамасы да бар. Есік қаласының солтүстігіндегі Есік өзенінің сол жақ жағалауындағы темір дәуірінен сақталған сақ обасынан алтын киімді сақ жауынгерінің мүрдесі, яғни Алтын адам табылды. Оны 1969 – 1970 жылы археолог [[Кемел Ақышев]] тапқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан қалалары}} {{Еңбекшіқазақ ауданы елді мекендері}} [[Санат:Алматы облысы қалалары]] [[Санат:Еңбекшіқазақ ауданы елді мекендері]] [[Санат:Жетісу казак әскерінің елді мекендері]] sk8mhf5tmcz4rdn98bajnj9wxrc1aru 0 20037 3657693 3310928 2026-09-20T07:47:23Z MuratbekErkebulan 162992 3657693 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = қала |атауы = Аягөз |сурет = Аягоз, станция на рассвете (1).jpg |әкімшілік күйі = Аудан орталығы |елтаңба = Аягоз Герб города .jpg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =47 |lat_min =58|lat_sec = |lon_deg =80 |lon_min =26|lon_sec = |CoordAddon=type:city(154500)_region:KZ |CoordScale = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Абай облысы |кестедегі облыс = Абай облысы |ауданы = Аягөз ауданы |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Байахметов Бахытжан Какенхаджыұлы |құрылған уақыты = 1931 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Сергиополь'', ''Аягуз'' (орысша транскрипциясы) |статус алуы = 1939 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = шұғыл-континентті |ресми тілі = қазақ тілі |тұрғыны = 42 272<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = қазақтар, орыстар, ұйғырлар, татарлар, немістер және т.б. |конфессионалдық құрамы = мұсылмандар, христиандар |этнохороним = аягөздіктер |телефон коды = (72237) |пошта индексі = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = |сайт тілі 2 = }} '''Аягөз''' — [[Абай облысы]]на қарайтын қала, [[Аягөз ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Қазақстанның шығысында, [[Аягөз өзені]]нің қос жағасында орналасқан. Стратегиялақ маңызы бар қала, қалада бірнеше әскери гарнизондар мен ПВО зымыранды әскери кешен орналасқан. Тоғыз жолдың торабы. Республикалық маңызды автожолдар мен Түркістан-Сібір магистралі өтеді: Алматы — Өскемен, Қарағанды — Аягөз — Боғаз. Қала үстінде бірнеше халықаралық әуе жолдарының қиылысы орналасқан. == Халқы және құрамы == [[2010 жыл]]ғы [[1 қазан]]да өткен санақ бойынша ауданда 38 155 адам, соның ішінде қаланың өзінде — 37 593 адам тұрады. Ұлттық құрамы ([[2010 жыл]]дың [[1 қаңтар]]ы бойынша): * [[қазақтар]] — 34 113 адам (93,02 %) * [[орыстар]] — 1 715 адам (4,68 %) * [[татарлар]] — 387 адам (1,06 %) * [[ұйғырлар]] — 128 адам (0,35 %) * [[немістер]] — 66 адам (0,18 %) * басқалар — 262 адам (0,71 %) *Барлығы — 36 671 адам (100,00 %) 2004 жылдың 28 мамырында Аягөзде Қазақстанның 15млн-шы тұрғыны саналуға құқығы бар 760 баланың бірі туған<ref name="15mln">[http://www.info-tses.kz/red/article.php?article=10336&print=Y Пятнадцать миллионов — не предел]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||37537 ||{{өсім}} 42351 || 112,8 ||18101 ||{{өсім}} 20980 ||115,9||19436 ||{{өсім}} 21371|| 110 |} == Тарихы == === Атауы === Қаланың қазіргі атауы ауданнан ағып өтетін Аягөз өзеніне байланысты қойылған. Ғалымдардың пікірінше өзеннің аты [[Түркі тілдері|түркілердің]] ''ай'' тайпасының атауы мен түркіше "өгөз" «өзен», яғни «ай руының өзені» дегеннен пайда болған<ref>Географические названия мира: Топонимический словарь. /Е. М. Поспелов; отв.ред. Р. А. Агеева. — 2-е изд., стереотип. — М.:Русские словари, 2002 ISBN 5-17-001389-2 ISBN 5-271-00446-5 ISBN 5-93259-014-9</ref>; ал халықта түркіше ''ая'' — «әдемі» және ''гөз/көз'' — «көз» деген нұсқа кең таралған. === Алғашқы естеліктер === Алғашқы естеліктер XVI—XVII ғасырларға жатады, бұл өңірде «қазақтың Ромеосы мен Джульеттасы» — «[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] өмір сүрген». Қаланың іргетасы [[1831]] жылы қаланған. [[1831]]—[[1860]]жж. округтік қала болып, қасында ағып жатқан Аягөз өзеніне байланысты «Аягөз» атанды. 1860 ж. соң Сергиополь, толығырақ айтқанда [[Семей облысы]], кейін [[Жетісу облысы]] Лепсі уезі Сергиополь стансасы атанды. Қазіргі таңда Сергиопольдің орнында Мамырсу ауылы орналасқан. Қазіргі қала сол ауылдың маңында 1931 ж. станса жанындағы кент ретінде пайда болған, ал [[Түрксіб|Түркістан-Сібір темір жолының]] құрылуына байланысты 1939 жылы қала статусы мен Аягоз атауын алды, ол атауы Қазақстан тәуелсіздігін алған соң қазақша транслитерацияға ұшырап «Аягөз» атанды. === Кеңестік кезең === Теміржол қаланың дамуына зор үлесін қосты. Қалада телеграф, алғашқы мектептер салына бастады да, халық саны өсе бастады; Тепловоздар мен паровоздарға қызмет көрсететін мекемелердің құрылысы, ауылдар мен кенттерден жастардың топтасып келуіне жол ашты. Заманауи қалаға лайық орта пайда болды: бүкіл КСРО-ға танымал «Аягөз ет комбинаты», май зауыты мен тері өңдеу фабрикасы жұмыс істеді. Бұл өнімдердің жартысы КСРО-ның басқа аймақтарына жеткізілді. Содан кейін пима өндіретін зауыт, темір-бетон өнімдерінің зауыт, пивзавод өз жұмыстарын атқарды. Кейінірек қалада үлкен әскери гарнизон пайда болды. 70-ші жылдардан бастап қала дамуының шарықтау шегіне жетіп, Аягөзде белсенді құрылыс жұмыстары басталды, қала дамуының жоспары жасалды, бірақ бұлардың барлығына Кеңес одағының құлауы теріс әсерін тигізді. == География == Аягөз Сарыарқаның оңтүстік-шығысында, Шығыс Қазақстанның оңтүстік бөлігінде орналасқан. Қалада шөлейт табиғат зонасы басым, [[Аягөз өзені]] ағады. Биіктігі теңіз деңгейінен 654м. Ең биік нүктесі қаланың шетінде, ал ең төмеңгісі Аягөз өзеніндегі теміржол көпірінің астындағы шұңқыр. Қала орографиясы әртүрлі: солтүстіктен қала төмеңгі релефте орналасқан. Оңтүстіктен қала белестермен қоршалған, қалаға төбелерден өтетін ирек жолмен кіреді. Шығыстан қарасақ қала төмен орналасқан сияқты болып көрінеді, өйткені Аягөз өзені дәл сол жерден кіреді. Ең төмеңгі жері - батыс, өзеннің ағып шығатын жағы, батыста таулы жерлер кездеседі, бұл аймақтағы таулар қаланың басқа жақтарына қарағанда биігірек. === Сағаттық белдеу === Аягөз қаласы, барлық Шығыс Қазақстан сияқты UTC+6 сағаттық белдеуінде орналасқан. 2004 жылдан бастап Қазақстанда жаздық уақытқа өту өз күшін жойған. === Климат === Аймақ климаты — шұғыл-континентті. Аудан шекарасы арктикалық бассейнге ашылған, алайда Үнді мұхиты әсерінен, Азияның таулы жүйелері арқылы бөлектелген. Аягөздің ауа райын жергілікті гидрометеостанция тексереді. Орташа жылдық температура 3,5&nbsp;°C құрайды. Жылдық экстремум темератураның қатты ауытқушылығы байқалады: қыста ол тіпті −45&nbsp;°C жетеді, ал жазда +40&nbsp;°C. Қаңтардың орташа температурасы −17°…−19 °С, шілденің +20°…−22 °С. Ауаның орташа жылдық салыстырмалы ылғалдығы — 66 %. Атмосфералық жауын-шашынның жылдық мөлшері 250—400 мм. Қар қазанның аяғы мен қарашаның басында жауады да, сәуірге дейін жатады. Желдің орташа жылдық жылдамдығы 2,4 м/с құрайды. Аягөз әжептәуір желді қала. Қыста бұл жел болмашы жиырмаградустық суықта климаттың қатаңдығын айтарлықтай күшейтеді. Температура −30° төмен болғанда дауылдық ескерту жарияланып, мектептерде сабақтар болмайды. Абсолютті минимум ол −51 °С, абсолютті максимум — +42 °С. {| class="wikitable" |+ Климат |- ! Аягөз климаты |- | Көрсеткіш || Қаңтар || Ақпан|| Наурыз || Сәуір || Мамыр || Маусым || Шілде || Тамыз || Қыркүйек || Қазан || Қараша|| Желтоқсан || Жыл |- | Абсолютті максимум, °C ||5 ||7 || 24|| 33 || 38|| 40 || 42|| 42|| 39 || 30|| 22|| 8|| 42 |- | Орташа максимум, °C ||-11 ||-10 || -2|| 12 || 22|| 27 || 29|| 27|| 20 || 11|| -1|| -9|| 10 |- | Орташа температура, °C ||−15||−15||−7||6||14||20||22||19||12||4||−5||−12||4 |- | Орташа минимум, °C ||−21||−21||−14||−1||7||12||15||12||6||−1||−10||−18||−3 |- | Абсолютті минимум, °C ||−51||−45||−39||−26||−10||−1||4||−1||−8||−21||−49||−46||−51 |} == Транспорт == Аягөз — Қазақстанның маңызды автомобиль, теміржол және әуе жолдарының бірі. Аягөз өзенінен 3 көпір өтеді: 1 теміржолдық, 2 автомобильді (олардың бірі «жаңа» деп аталады). === Автомобиль жолдары === Қала республикалық маңызы бар жолда орналасқан: Оңтүстіктен солтүстікке қарай А-350 трассасы Алматы — Өскемен, ал батыстан шығысқа — А-345 трассасы Карағанды — Аягөз — Боғаз өтеді. Қаладан күн сайын мыңдаған автомобильдер өтеді. Жол торабына өткенде Аягөз Шетел-Есірткілер МАИ бекеті орналасқан, өйткені бұл жолдар Ресей мен Орта Азия елдерін және Қытайды қосады. Қала Қазақстанның басқа облыстарымен (Павлодар, Алматы) және Алматы, Өскемен, Семей, Павлоар, Талдықорған, сонымен қатар Шығыс Қазақстанның ауыл-аудандарымен автобусты байланыста. Қалалық транспорт автобустармен ұсынылған, қалада барлығы 14 бағыттағы автобус бар. Олар қаланың бірінші шетінен екінші шетіне дейін айналып жүреді. Олардың барлығы «Автобус паркі» ЖШС-не қарайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Пайдалы сілтемелер == http://ayagoz.kz/ http://ayaguz.narod.ru/ http://ayagoz.coolkaz.kz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120918014006/http://www.ayagoz.coolkaz.kz/ |date=2012-09-18 }} {{Қазақстан қалалары}} {{Аягөз ауданы елді мекендері}} [[Санат:Аягөз ауданы елді мекендері]] [[Санат:Абай облысы қалалары]] rres2kgvwe4n6q95bkcyecl7fd1dh4o 0 22526 3657603 3498824 2026-09-20T01:05:51Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657603 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Сухан Мақсотұлы Қамалов |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Туған күні = 21.12.1935 |Туған жері = [[Батыс Қазақстан облысы]] {{туғанжері|Казталов ауданы|Казталов ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Ғылыми аясы = [[Геология]], [[Минералогия]] |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның [[Академик|Академигі]]. [[Геология|Геологиялық-минералогия ғылымдарының докторы]], [[профессор]] |Сыйлықтары = |Альма-матер = [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] |Ғылыми жетекші = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Барыс ордені}}{{!}}{{!}}{{Парасат ордені}} {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет: SU Order of the October Revolution ribbon.svg |40px|Октябрьской Революции]]{{!}}{{!}} [[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|40px|Құрмет белгісі ордені]] {{!}}{{!}}[[Сурет:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|40px|Ленин 100 жыл]] {{!}}{{!}}[[Сурет:VeteranLaborRibbon.png|40px|КСРО Еңбек ардагері медалі]] {{!}}} {{{!}} {{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} {{!}}} }} '''Сухан Мақсотұлы Қамалов''' ([[21 желтоқсан]], [[1935 жыл]]ы [[Батыс Қазақстан облысы]] [[Казталов ауданы]]нда туған) — [[ғалым]]. [[Геология|Геологиялық-минералогия ғылымдарының докторы]], [[профессор]]. [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның [[Академик|Академигі]] (2003 жылдан). ҚР жоғарғы мемлекеттік марапаттары ІІ дәрежедегі «[[Барыс ордені]]» мен «[[Парасат ордені]]»нің иегері. [[Құрметті азамат|Орал қаласының Құрметті азаматы]]. ==Еңбек жолы== [[Қазақстан]] [[Ұлттық Ғылым Академиясы]]ның академигі ([[2003]]). ҚазМУ-ды ([[1959]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) бітірген. Орал геологиялық барлау экспедициясында геолог, экспедиция бастығы, «Оралмұнайгазгеология» бірлестігінің бас директоры ([[1959]]–[[1964]]), КСРО Геология министрлігінде бас геолог ([[1965]]–72), Ақтөбе экспедициясы ([[1972]]–75) мен Орал мұнай-газ барлау экспедициясының бас геологы, бастығы, «Оралмұнайгаз» бірлестігінің директоры ([[1976]]–90), Қазақстан Геология және жер қойнауын қорғау комитеті төрағасының 1-орынбасары ([[1990]]–92), Қарашығанақ газ кәсіпшілігінің бас директоры ([[1993]]–94) қызметтерін атқарған. [[1994]] жылдан Орал қаласындағы «Газжобалау» ғылыми-жобалау инстиутының президенті. Қамаловтың ғылыми еңбектері Батыс Қазақстан аймағындағы мұнай және газ кендерін зерттеуге арналған. Қарашығанақ мұнай және газконденсат ін ашуға үлес қосқан. Сондай-ақ Әукетайшағыл, Болғанмола, ТепловТокарев, Батыс Теплов және Каменка мұнай және газ орындарының геологиясын зерттеген. ==Мемлекеттік марапаттары== * 1989 жылы [[Геология|Геологиялық-минералогия ғылымдарының докторы]]; * [[профессор]] құрметті ғылыми атақтары берілді. * 2003 жылдан [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның [[Академик|Академигі]]; * КСРОның «Құрмет белгісі» Ордені; * КСРОның «Қазан төңкерісі» Ордені; * 1999 жылы тәуелсіз Қазақстанның «[[Парасат ордені]]»н алды. * 2007 жылы ғылым саласындағы ерен еңбектері үшін елбасының өз қолынан жоғарғы мемлекеттік марапат ІІ дәрежедегі «[[Барыс ордені]]» мен марапатталды. * [[Құрметті азамат|Орал қаласының Құрметті азаматы]]. ==Шығармалары== * Геология и нефтегазоносность Карачаганакского месторождения, Саратов, 1958; * Строение и перспективы подсолевых отложений Северо-Восточной части Прикаспийской впадины и вопросы их полеоморфологического изучения, А., 1975.<ref>Батыс Қазақстан облысы. Экциклопедия. Толықтырылған 2-ші басылымы. - Алматы: "Арыс" баспасы, 2010. - 580 бет + 32 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 978-601-291-049-0</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Математиктер]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Геология-минералогия ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері]] [[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]] [[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] j31c5k6xcg2pszewvtwczt0abhem7n9 0 24502 3657604 3577815 2026-09-20T01:05:59Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657604 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Амангелді Әбдрахманұлы Айталы |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Туған күні = 10.09.1939 |Туған жері = [[Астрахан облысы]] |Қайтыс болған күні = 21.12.2022 |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{байрақ|КСРО}}<br>{{байрақ|Қазақ КСР}}<br>{{байрақ|Қазақстан}} |Ғылыми аясы = |Жұмыс орны = [[Ақтөбе өңірлік университеті|Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университет]]інің [[профессор]]ы |Ғылыми дәрежесі = ҚР Ұлттық Әлеуметтік ғылым академиясының академигі. Философия ғылымдарының докторы, [[профессор]] |Сыйлықтары = |Альма-матер = [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] |Ғылыми жетекші = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Барыс ордені}}{{!}}{{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|40px|Құрмет белгісі]] {{!}}} {{{!}} {{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}{{!}}{{!}}[[Сурет:The honourable worker of education.jpg|22px|ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері]] {{!}}} {{{!}} {{!}}} }} '''Амангелді Әбдірахманұлы Айталы''' (10 қыркүйек 1939, [[Астрахан облысы]], [[Володар ауданы]], Болдырево ауылы — 21 желтоқсан 2022) — [[ғалым]], мемлекет және қоғам қайраткері. Философия ғылымының докторы, [[профессор]]. ҚР Әлеуметтік ғылым академиясының академигі. [[Ақтөбе өңірлік университеті|Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университет]]інің [[профессор]]ы. Қазақстан Білім беру ісінің Құрметті қызметкері. [[Ақтөбе қаласы]]ның [[Құрметті азамат]]ы. == Өмірбаяны == [[1939 жыл]]ы [[10 қыркүйек]]те [[Астрахан облысы]], [[Волгоград ауданы]], Болдырево ауылында дүниеге келген. 2022 жылы 21 желтоқсанда қайтыс болды. ==Білімі== *1959 – 1964 жылдары Ақтөбе мемлекеттік педагогикалық иниситутын бітірген. *1964 – 1967 жылдары [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] (бұрынғы Киров атындағы Қазақ мемлекеттік иниституты)ның асперантурасын бітірген. ==Еңбек жолы== **1959 жылы Марфин ауданы, Қызылтаң ауылының мектебінде бастауыш сыныбының мұғалімі болған. *1968 жылы Ақтөбе мемлекеттік педагогика иниститутында аға оқытушы; *1970 – 1983 жылы осы институтта философия және ғылыми коммунизм кафедрасының меңгерушісі; *1989 – 1995 жылдары Ақтөбе мемлекеттік педагогикалық иниститутында ғылыми жұмыстар жөніндегі проректоры; *1996 – 1999 жылдары [[Ақтөбе өңірлік университеті|Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университет]]інің [[профессор]]ы, философия кафедрасының меңгерушісі; *1999 – 2007 жылдары [[Қазақстан Республикасы Парламенті]] Мәжілісінің [[депутат]]ы. *2007 – 2010 жылдары [[Қазақ Гуманитарлық Заң Университеті]]нің [[профессор]]ы. *2010 жылдан Ақтөбе мемлекеттік педагогикалық иниститутында [[профессор]]ы, соынымен қатар «Білім мен тәрбиенің дүниетанымдылық әлеуметтік мәселелерін зерттеу» орталығының жетекшісі; *2013 жылдан бастап [[Ақтөбе өңірлік университеті|Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университет]]інің «Әлеуметтік саяси пәндер» кафедрасының [[профессор]]ы , «Білім мен тәрбиенің дүниетанымдылық әлеуметтік мәселелерін зерттеу» орталығының жетекшісі; ==Ғылыми шығармашылығы== *Амангелді Әбдірахманұлы 100 ден астам ғылым мақалалардың, 5 монаграфияның авторы. *Ғылыми қызығушылығы: Этносаясат, этноәлеумет және дінтау ==Марапаттары== *1986 жылы КСРОның «Құрмет белгісі» Орденімен марапатталған. *1996 жылы Философия ғылымының докторы (құрметті ғылыми атағы); *1996 жылы [[профессор]]; *1996 жылдан ҚР Әлеуметтік ғылым академиясының академигі; *2001 жылы елбасының жарлығымен «[[Парасат ордені]]» мен марапатталды. *2009 жылы «Қазақстан ғылымының дамуына сіңірген еңбегі үшін» құрметті төсбелгісінің иегері; *2015 жылы президент жарлығымен жоғарғы мемлекеттік марапат ІІІ дәрежедегі «[[Барыс ордені]]» мен марапатталды. *2016 жылы «Қазақстан тәуелсіздігіне 25 жыл» мемлекеттік медалімен марапатталған. * Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызыметкері; * «Білім беру саласының үздігі»; * [[Ақтөбе қаласы]]ның [[Құрметті азамат]]ы. {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары]] [[Санат:Володар ауданында (Астрахан облысы) туғандар]] [[Санат:Философия ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университетінің профессорлары]] [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]] [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері]] hd707o6wego5rq3n4lg5mjn8jwurjmy 0 24846 3657424 2877845 2026-09-19T16:11:47Z Орел Карл 81620 Орел Карл [[Пётр Кириллович Эссен]] бетін [[Петр Кириллович Эссен]] деген бағыттау үстіне жылжытты 2877845 wikitext text/x-wiki [[Сурет:EssenPK.jpg|thumb|right|200px|Пётр Кириллович Эссен]] '''Пётр Кириллович Эссен''' (1772 – 1844) – [[патшалық Ресей]]дің қазақ жерін отарлау әкімшілігінің өкілі, [[инфантерия генералы]] (1819), [[граф]] (1833). [[Наполеон]]ға қарсы әскери компанияға қатысқан (1814 – 15). 1817 – 29 ж. [[Орынбор облысы|Орынбор]] өлкесінің [[генерал-губернатор]]ы, жеке [[Орынбор корпусы]]ның командирі, шекара комиссиясының бастығы болды. 1822 ж. [[Кіші жүз]]ді жаңаша басқару мақсатындағы заң жобасын дайындады. Оның жобасы Сыртқы істер министрлігінің жанындағы [[Азия департаменті]]нде қаралып, 1824 ж. бекітілді (қ. “[[Орынбор қырғыздары туралы жарғы]]”). Осы жылдан бастап Кіші жүзде хандық билікті жою туралы шешім қабылданды. Хандық билік [[Бөкей Ордасы|Бөкей ордасында]] ғана 1845 жылға дейін сақталып, Кіші жүз қазақтарын басқаруда Ресейдің отарлық әкімшілігінің жаңа жүйесі енгізілді. Эссен Ресейдің [[Орталық Азия]] хандықтарымен сауда және саяси байланыстарының нығайуына ат салысты. Оның ұсынысы бойынша, [[Бұхара]] мен [[Хиуа]]ға бірнеше сауда және дипломат. миссиялар жіберіліп, Орт. Азия мен Қазақстанның тарихы, этнографиясы, экономикасы және географиясы зерттелді. Эссен 1829 – 42 ж. мемл. кеңестің мүшесі, [[Санкт-Петербург]]тың әскери генерал-губернаторы болды. 1842 ж. отставкаға шықты. {{stub}} [[Санат:11 тамызда туғандар]] [[Санат:1772 жылы туғандар]] [[Санат:1844 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Санкт-Петербургте қайтыс болғандар]] [[Санат:Алмасты Әулие апостол Андрей Первозванный орденінің иегерлері]] [[Санат:III дәрежелі Әулие Георгий орденінің иегерлері]] [[Санат:1 дәрежелі Әулие Владимир орденінің иегерлері]] [[Санат:Алмасты Әулие Александр Невский орденінің иегерлері]] [[Санат:Ақ қыран орденінің (Ресей империясы) иегерлері]] [[Санат:Қылышты I дәрежелі Әулие Анна орденінің иегерлері]] [[Санат:Қылышты IV дәрежелі Әулие Анна орденінің иегерлері]] [[Санат:Бриллиантты "Батылдығы үшін" қаруының иегерлері]] [[Санат:Қара қыран орденінң иегерлері]] [[Санат:1 дәрежелі Қызыл қыран орденінің иегерлері]] [[Санат:Санкт-Петербург басшылары]] [[Санат:Эссендер]] [[Санат:Наполенондық және Революциялық соғыстардағы Ресей командирлері]] [[Санат:Ресей империясы Мемлекеттік кеңесі мүшелері]] [[Санат:Орыс-түрік соғысының (1806—1812) қатысушылары]] [[Санат:Орынбор губернаторлары]] [[Санат:Санкт-Петербург генерал-губернаторлары]] [[Санат:Әскери галерея]] [[Санат:Ресей империясы инфантерия генералдары]] [[Санат:Ерекше мәртебелі Тақсыр жанындағы генералдар]] [[Санат:Ресей графтары]] rhwrpb0yhzbxvkn7lrb7rtns84iv2uo 3657426 3657424 2026-09-19T16:12:02Z Орел Карл 81620 3657426 wikitext text/x-wiki [[Сурет:EssenPK.jpg|thumb|right|200px|Пётр Кириллович Эссен]] '''Петр Кириллович Эссен''' (1772 – 1844) – [[патшалық Ресей]]дің қазақ жерін отарлау әкімшілігінің өкілі, [[инфантерия генералы]] (1819), [[граф]] (1833). [[Наполеон]]ға қарсы әскери компанияға қатысқан (1814 – 15). 1817 – 29 ж. [[Орынбор облысы|Орынбор]] өлкесінің [[генерал-губернатор]]ы, жеке [[Орынбор корпусы]]ның командирі, шекара комиссиясының бастығы болды. 1822 ж. [[Кіші жүз]]ді жаңаша басқару мақсатындағы заң жобасын дайындады. Оның жобасы Сыртқы істер министрлігінің жанындағы [[Азия департаменті]]нде қаралып, 1824 ж. бекітілді (қ. “[[Орынбор қырғыздары туралы жарғы]]”). Осы жылдан бастап Кіші жүзде хандық билікті жою туралы шешім қабылданды. Хандық билік [[Бөкей Ордасы|Бөкей ордасында]] ғана 1845 жылға дейін сақталып, Кіші жүз қазақтарын басқаруда Ресейдің отарлық әкімшілігінің жаңа жүйесі енгізілді. Эссен Ресейдің [[Орталық Азия]] хандықтарымен сауда және саяси байланыстарының нығайуына ат салысты. Оның ұсынысы бойынша, [[Бұхара]] мен [[Хиуа]]ға бірнеше сауда және дипломат. миссиялар жіберіліп, Орт. Азия мен Қазақстанның тарихы, этнографиясы, экономикасы және географиясы зерттелді. Эссен 1829 – 42 ж. мемл. кеңестің мүшесі, [[Санкт-Петербург]]тың әскери генерал-губернаторы болды. 1842 ж. отставкаға шықты. {{stub}} [[Санат:11 тамызда туғандар]] [[Санат:1772 жылы туғандар]] [[Санат:1844 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Санкт-Петербургте қайтыс болғандар]] [[Санат:Алмасты Әулие апостол Андрей Первозванный орденінің иегерлері]] [[Санат:III дәрежелі Әулие Георгий орденінің иегерлері]] [[Санат:1 дәрежелі Әулие Владимир орденінің иегерлері]] [[Санат:Алмасты Әулие Александр Невский орденінің иегерлері]] [[Санат:Ақ қыран орденінің (Ресей империясы) иегерлері]] [[Санат:Қылышты I дәрежелі Әулие Анна орденінің иегерлері]] [[Санат:Қылышты IV дәрежелі Әулие Анна орденінің иегерлері]] [[Санат:Бриллиантты "Батылдығы үшін" қаруының иегерлері]] [[Санат:Қара қыран орденінң иегерлері]] [[Санат:1 дәрежелі Қызыл қыран орденінің иегерлері]] [[Санат:Санкт-Петербург басшылары]] [[Санат:Эссендер]] [[Санат:Наполенондық және Революциялық соғыстардағы Ресей командирлері]] [[Санат:Ресей империясы Мемлекеттік кеңесі мүшелері]] [[Санат:Орыс-түрік соғысының (1806—1812) қатысушылары]] [[Санат:Орынбор губернаторлары]] [[Санат:Санкт-Петербург генерал-губернаторлары]] [[Санат:Әскери галерея]] [[Санат:Ресей империясы инфантерия генералдары]] [[Санат:Ерекше мәртебелі Тақсыр жанындағы генералдар]] [[Санат:Ресей графтары]] 4x7xaamn1v95sqkuv5p7rfuohqjvbco 0 25180 3657605 3650060 2026-09-20T01:06:01Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657605 wikitext text/x-wiki {{Жазушы |Есімі = Марфуға Айтхожина |Шынайы есімі = Маруа Ғалиқызы Айтхожина |Суреті = Айтхожина Марфуға.jpg |Лақап аты = «Жыр Аққуы», Аққу<ref>Қазақстан жазушылары. Анықтамалық. Алматы, «Жазушы» баспасы, 1982, 15 бет</ref> |Туған күні = 25.08.1936 |Туған жері = [[Қытай Халық Республикасы|ҚХР]], {{туғанжері|Құлжа|Құлжада}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USSR}}<br />{{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Ұлты = Қазақ |Мансабы = ақын, журналист |Шығармашылық жылдары = [[1962]] - осы уақыт |Бағыты = |Жанры = [[Поэзия]] |Шығармалардың тілі = қазақ және орыс тілі |Дебюті = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|40px|Знак Почета]]{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}{{Құрмет Белгісі ордені}} {{!}}} {{{!}} {{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}{{2 дәрежелі Барыс ордені}}{{Астанаға 20 жыл медалі}} {{!}}} |Сыйлықтары = [[Сурет: KZ Premium.png|20px|Қазақстан мемлекеттік сыйлығы]] |Қолтаңбасы = }} '''Марфуға Ғалиқызы Айтхожина''' ([[25 тамыз]] [[1936 жыл]]ы [[Қытай Халық Республикасы|ҚХР]], Шыңжаң өлкесі, [[Құлжа]] қаласында туған) – қазақтың жыр аққуы атанған ақын қызы. [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]]ның иегері. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (2009). ==Өмірбаяны== Марфуға Айтхожина 1936 жылы 25 тамызда Құлжа қаласында (ҚХР) дүниеге келген. [[Найман]] тайпасының [[Матай (ру бірлестігі)|Матай]] руынан шыққан<ref>https://el.kz/sagynyshyn-zhyrga-aynaldyrgan-aqy</ref>. Атасы Айтхожа топжарған [[шешен]], суырыпсалма [[ақын]], ел сыйлаған [[би]] кісі болған. Қазақ елінің басына қаралы күн туған кезде бұл кісі алғашқы қүрбандардың бірі болған екен. Ол кісіні "Итжеккенге" айдаған. Ал өз әкесі Ғали арабша, орысша сауаты бар білімді, жан-жақты зиялы адам болған. Ол кісіні де сол жылдары "Қарағаш" мектебінен (сол кездегі [[Қапал уезі]]) Алматыға сексен адаммен бірге айдап әкелген екен. Бес баласы аштан өліп, түрмеден қашып, зайыбы Бифатима "Иіруден" қашып, [[Қытай]] жерінде табысып, қыздары Марфуға дүниеге келеді. Ақынның балалық шағы қаймағы бұзылмаған, тұнығы шайқалмаған, халқымыздың салт-санасын қаз-қалпында сақтаған ортада өтеді. 1956 жылы Құлжадағы қыздар гимназиясын бітіреді. 1958 жылы атамекенге оралған. 1965 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің [[филология]] факультетін, 1971 жылы Мәскеудегі жоғары әдеби курсты бітірген. 1961-1969 жылдары "Қазақ әдебиеті", "Қазақстан мүғалімі" газеттерінде өдеби қызметкер болып істеген. Акынның поэзиясында ерекше бөлек әуен еседі. Көңіл-күй лирикасында адам жанын тебірентетін, ойын толқытатын ерекше бір күш бар. Әсіресе туған жер тақырыбына келгенде сөзден ғажайып суреттер бояуын төгеді. ==Шығармашылығы== Марфуға Айтхожина "Аңсау", "Ақку жүрек", Алатаудың Ақ батасы" туындыларында Тәуелсіз Қазақстанның жетістіктерін эпикалық кең тыныспен жырлайды. 60-жылдардан бері бүгінгі күнге дейін жиырма бес жыр жинағы шыққан. Алғашқы өлеңдер жинағы "Балқұрақ" деген атпен 1962 жылы жарияланған. Кейіннен әр жылдары "Шыңдағы жазу", "Жастық шақ", "Аққуым менің", "Қаракөз айым", "Баянжүрек", "Көзімнің қарасы", "Ақ бесігім", "Жарқыра, менің жұлдызым", "Қыран жеткен", "Таңдамалы", "Сағыныш сазы", "Жапырақ сілкінген кеш", "Аңсау", "Аққу жүрек", орыс тілінде "Утверждение", "Голубые голуби", "Струна степей", "Горсть земли", "Украшение коня", "Летние росы" өлеңдер жинақтары жарық көрді. Бірқатар шығармалары болгар, поляк, венгр, чех, парсы т.б. тілдерге аударылған. ==Марапаттары== * 1968 жылдан бастап [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның мүшесі. * КСРОның «Құрмет белгісі» орденінің иегері. * 2002 жылы «Аңсау» атты жыр жинақтары үшін «[[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]]» берілді. * 2004 жылы ҚР Президенттік степендиясының иегері. * президент жарлығымен «[[Парасат ордені]]» нің иегері атанды. *2009 жылы президент жарлығымен "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағы берілді. * 2011 жылы «ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі; * [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нің құрметті профессоры. * «Еңбек ардагері» мемлекеттік медалімен марапатталған. * ҚР тұңғыш президенті – елбасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]тың жеке алғыс хатымен марапатталған. * 2016 жылығы ҚР тұңғыш президенті – елбасының әдебиет пен өнер саласындағы мемлекеттік степендиясының иегері. * Болгарияның «Достық» медалімен марапатталған. ==Шығармалары== * Аңсау * Аққу жүрек ==Өлеңдер жинағы== * "Балқұрақ" * "Шыңдағы жазу" * "Жастық шақ" * "Аққуым менің" * "Қаракөз айым" * "Баянжүрек" * "Көзімнің қарасы" * "Ақ бесігім" * "Жарқыра, менің жұлдызым" * "Қыран жеткен" * "Таңдамалы" * "Сағыныш сазы" * "Жапырақ сілкінген кеш" * "Аңсау" * "Аққу жүрек" ==Орыс тіліндегі шығармашылығы== * "Утверждение" * "Голубые голуби" * "Струна степей" * "Горсть земли" * "Украшение коня" * "Летние росы"<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref><ref>Энциклопедия. - [[Алматы]]: «Арыс» баспасы, [[2004]]. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақ ақындары]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:КСРО ақындары]] [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:КСРО журналистері]] [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:2 дәрежелі Барыс орденінің иегерлері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ әдебиеті газеті қызметкерлері]] [[Санат:Қазақстан мұғалімі журналы қызметкерлері]] [[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің құрметті профессорлары]] [[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]] [[Санат:Достық медалінің (Болгария) иегерлері]] [[Санат:Қытай қазақтары]] 3ugvf957mv1pjou1g5rt2h4z27qvlje 0 26510 3657606 3567590 2026-09-20T01:06:03Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657606 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хадиша Бөкеева |шынайы есімі = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 21.02.1917 |туған жері = [[Батыс Қазақстан облысы]], [[Казталов ауданы]], [[Казталовка]] ауылы |қайтыс болған күні = 31.01.2011 |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актриса|Қазақстан}}, [[Профессор]] |азаматтығы = {{USSR}}<br />{{KAZ}} |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |марапаттары = {{Отан ордені}} {{Ленин ордені}} [[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|40px|Знак Почета]] <br /> {{Халықтар Достығы ордені}} }} '''Бөкеева Хадиша''' (21.02.1917 - 31.01.2011, [[Батыс Қазақстан облысы]], [[Казталов ауданы]], [[Казталовка]] ауылы ) — қазақстандық және бұрынғы советодағының кино және театр [[актриса]]сы, театр қайраткері, [[профессор]]. [[КСРО]] және [[Қазақстанның халық әртісі]]. [[КСРО]] Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. [[Қазақстан Республикасы]]ның ең жоғарғы «[[Отан ордені]]» мен марапатталған ([[2000 жылы]]). ==Жалпы мәліметтер== *Санкт-Петербург театр өнері институтын бітірген соң (1938), курстарымен тұтас келіп, Шымкент облысының драма театрын ашқан. Осы театрда Еңлік ([[Әуезов|М. Әуезовтің]] [[Еңлік — Кебек|“Еңлік — Кебегінде”]]), Ақтоқты ([[Мүсірепов|Ғ.Мүсіреповтің]] “Ақан сері — Ақтоқтысында”), Людмила ([[Островский|А. Островскийдің]] “Кешіккен махаббатында”) сияқты рөлдермен көрермен назарын аударған. *Бөкеева 1942 жылы Шекспирдің “Асауға тұсауындағы” Катаринаны ойнау үшін Алматыға [[Қазақ драма театры]]на шақырылды. Сол кезден бастап актриса Қазақ драма театрының сахнасында Қарлыға, Әйгерім (Әуезовтің “Қарақыпшақ Қобыландысы” мен “Абайында”), Күнікей (Мүсіреповтің “Қозы Көрпеш — Баян сұлуында”), Сәуле ([[Ахтанов|Т. Ахтановтың]] “Сәулесі” мен [[Әбішев|Ә. Әбішевтің]] “Достық пен махаббатында”), Майра, Маржан (Ә. Тәжібаевтың “Майрасы” мен “Көңілдестерінде”), Катарина, Эмилия, Королева Маргарита (Шекспирдің “Асауға тұсау”, “Отелло”, “Ричард ІІІ-сінде”), Катерина, Негина, Кручинина (Островскийдің “Найзағай”, “Таланттар мен табынушылар” және “Жазықсыз жапа шеккендерінде”), Мехменебану, Әйел ([[Хикмет|Н.Хикметтің]] “Фархад — Шырыны” мен “Елеусіз қалған есіл ерінде”), Айша апай ([[Айтматов|Ш. Айтматовтың]] “Көктөбедегі кездесуінде”), Ана ([[Мұхамеджанов|Қ.Мұхамеджановтың]] “Жат елдесінде”), Луиза ([[Шиллер]]дің “Зұлымдық пен махаббатында”), Диана (Лопе де Веганың “Шөп қорыған итінде”), Беатриче ([[Мольер]]дің “Екі мырзаға бір қызметшісінде”), Сидзу (Каорудың “Шығыстағы бір бейбағында”), Ана және Сот ([[Байжиев|М. Байжиевтің]] “Қалыңдық пен күйеуінде”), Соқыр әйел (М. Метерлинктің “Соқырларында”), т.б. әр ұлттың характеріндегі сан қырлы образдарды сомдады. ==Шығармашылығы== *Бөкееваның табиғи дарыны мен актерлік шеберлігі қазақ театрының сахнасында небір айшықты бейнелерді дүниеге келтіріп, бірнеше буын көрермендердің мәдени-көркемдік талғамын қалыптастыруға әсер етті. Әлемдік классиканың, орыс және басқа халықтардың таңдаулы шығармаларындағы әр алуан бейнелерді дәл сол елдің таңдаулы шеберлері дәрежесінде сомдай білген Бөкеева, сонымен бірге, тек қана қазақ актрисасы болып қала білді. Оның Қарлығасы ерліктің, өрліктің, қайраттың, елдікті сынар намыстың, сонымен бірге нәзік жанды әйелдің жиынтық бейнесі. Ел қорғауда батыр қыз әке алдында ибалы, бірақ әпербақан еркектердің алдында қара тастан бетер қайсарлық танытады. Ал махаббат алдында нәзік, тіпті дәрменсіз. Бөкееваның ойнауында Қарлығаның осы мінезінің бәрі дәлелді, сенімді, ерге ер, серіге сері деген қазақ қызының бейнесін жан-жақты ашады. Ал, оның оттай лаулап, құйындай ойнаған Катаринасы кезінде ерекше құбылыс деп танылып, қазақ өнерінің дәрежесін Шекспирдің өз еліне танытқан. Сонда да Бөкеева “ағылшынданып” кеткен жоқ, қайта Катаринаны қазақ қызының бойындағы ашық, еркін, ерке де ұстамды, жүрек қозғайтын қылықты мінездерімен байытты. Бөкеева сомдаған Қарлыға, Әйгерім, Мехменебану, Сәуле, Катерина образдары қазақ театрының тарихындағы айрықша шоқтығы биік туындылар, канондық нұсқалар. Бөкееваның тағы бір қыры — көркемсөз оқу. Ешқандай декорациясыз, костюмсіз, үн мен мимиканың қуатымен тұтас бейнені елестету үшін үлкен шеберлікке қоса іштей терең тебіреніс, толғаныс, сезім керек. *1952 жылы қойылған “Абай” спектаклінде Бөкеева бастаушының бейнесін атқарды. Сахнадағы өтіп жатқан оқиғаны сырттай бақылап тұрғандай әсер қалдыратын Бастаушы — Бөкееваның үні, оқиғаға сай мимикасы, дауысының дірілі Абай заманы мен оның замандастырының қам-қарекетін көз алдыңызға әкелетін. Сондықтан да бұл жұмысы үшін Бөкееваға [[КСРО Мемлекеттік сыйлыйлығы]]н (1952) берілді. *Бөкеева орыс театрларында қойылған А. Афиногеновтың “Қарсаңда”, А. Толстойдың “Иван Грозный”, А. Корнейчуктың “Жеңімпаздары” сияқты спектакльдерге қатысып, өз өнерінің тағы бір қырын байқатты. *Ол бірнеше киноға түсіп, қазақ киносының қалыптасуына да үлес қосты. “Райхан”, “Асау Ертіс жағасында”, “Даладағы дарақ”, “Тұлпардың ізі”, т.б. фильмдер қазақ киносы тарихындағы кезеңді туындылар. 1965 жылдан бастап ұстаздық қызметпен айналысқан Бөкеева өзінің тағы бір дарынын танытты. Еліміздің барлық театрларында қызмет істейтін оның шәкірттері қазақ театр өнеріне айтарлықтай үлес қосты. ==Еңбек жолы== *1938-1942 жж Шымкент облысы қазақ драма театрының әртісі; *1942 жылдан өмірінің соңына дейін М.Әуезов атындағы [[Қазақ академиялық драма театры|Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының]] артисі. (1942-2011) *1965 жылдан бастап ұстаздық қызыметін атқарды. ==Шәкірттері== * Қазақстанның халық артисттері: Ә. [[Кенжеев]], Қ. [[Тастанбеков]], Д. [[Жолжақсынов]], Т. [[Жаманқұлов]], М. [[Өтекешева]], Р. [[Машурова]] және т.б ==Марапаттары== Х.Букееваның қазақ ұлттық өнеріне сіңірген айрықша ерен еңбегі үшін: * 1946 - "Құрмет белгісі" Ордені * 1952 - [[КСРО Мемлекеттік сыйлыйлығы]]ның лауреаты (“Абай” спектакліндегі "Айгерім" бейнесі үшін) * 1957 - [[Қазақстанның халық әртісі]] (Қазақ КСР халық артисі) * 1959 - КСРОның ең жоғарғы [[Ленин ордені]] берілді. * 1964 - [[КСРО халық әртісі]] * 1974 - [[Профессор]] * 1987 - "Халықтар Достығы" Ордені * 2000 жылы ҚР президентінің жарлығымен ең жоғарғы «[[Отан ордені]]» мен марапатталды. * Бірнеше медальдар мен "Құрмет" грамоталарымен де марапатталған. ==Жеке өмірі== *Хадиша Букееваның жұбайы қазақ опера әншісі, педогог-профессор Қазақ КСР халық артисі (1954), КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1949), Қазақстанның ең жоғарғы «[[Отан ордені]]»нің иегері [[Байғали Досымжанұлы Досымжанов]] (1920-1998жж).<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref><ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref><ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> ==Естеліктер== *Актрисаның туған жерінде музей ашылған, бас көшеге есімі берілген. *2014 жылы актрисаның атымен аталатын Орал қаласында драма театрына есімі берілген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Stub: Қазақ мәдениеті}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:КСРО халық әртістері]] [[Санат:КСРО театр педагогтары]] [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] [[Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақфильм тұлғалары]] [[Санат:XX ғасыр театр педагогтары]] [[Санат:Қазақстан театр педагогтары]] [[Санат:Қазақстан киноактрисалары]] 9bo0nsybs9i5addbolqlzom42huc12s 0 26640 3657607 3385681 2026-09-20T01:06:05Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657607 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Батырбек Ахметұлы Бірімжанов |Шынайы есімі = |Суреті = Батырбек Бірімжанов.tif |Сурет ені = 300px |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 10.12.1911 |Туған жері = қазіргі [[Орынбор облысы]], [[Бузулук]] қаласы |Қайтыс болған күні = 7.8.1985 |Қайтыс болған жері = [[Алматы]], [[Қазақ КСР]] |Азаматтығы = {{USSR}}<br>[[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Ресей Империясы]] (1911-1920) |Ғылыми аясы = [[химия]] |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ Мемлекеттік Университеті]] |Ғылыми дәрежесі = [[химия]] ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = [[профессор]] |Альма-матер = |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = табиғи [[тұздар]] мен оларды пайдалану жолдарына, тыңайтқыштар химиясына арналған еңбектерімен белгілі. |Марапаттары = [[File:Order of Lenin Ribbon Bar.svg|50px]] [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|50px]] [[File:Order friendship of peoples rib.png|50px]]<br>Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылыми қайраткері |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Батырбек Ахметұлы Бірімжанов''' ''(10 желтоқсан 1911 жылы, қазіргі [[Орынбор облысы]], [[Бузулук]] қаласы – 7 тамыз 1985 жылы, [[Алматы қаласы]])'' – [[химия]] ғылымдарының докторы ''(1966 жылы)'', [[профессор]] ''(1965 жылы)'', [[Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясы|Қазақстан Ғылым Академиясының]] корреспондент мүшесі ''(1970 жылы)'', Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылыми қайраткері ''(1968 жылы)''. == Өмірбаяны == [[Арғын]] тайпасы [[Шақшақ]] руының Аю бөлімінен шыққан.<ref>http://www.tarih.spring.kz/kk/history/modern/figures/bayzhanuly/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921133202/http://www.tarih.spring.kz/kk/history/modern/figures/bayzhanuly/ |date=2020-09-21 }}</ref> [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Қазақ педагогикалық институты]] ([[1932 жыл]]ы, қазіргі Қазақ Ұлттық Педагогика Университеті), [[Ленинград мемлекеттік университеті]]нің аспирантурасын ([[1939 жыл]]ы) бітірген. [[1934 жыл]]дан [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ Мемлекеттік Университетінде]] (қазіргі Қазақ Ұлттық Университеті) ассистент, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, декан (1954–1980 жылдары) болды. == Ғылыми жұмыстары мен еңбектері == ''«Физико-химия процессов образования солей Прибалхашья и их использования»'' деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. Негізгі ғылыми еңбектері табиғи [[тұздар]] мен оларды пайдалану жолдарына, тыңайтқыштар химиясына арналған. Бірімжанов құрлықтық тұз түзілу теориясын, [[Қаратау]] және [[Ақтөбе]] [[фосфориттер]]інен концентрленген тыңайтқыш алудың технология схемасын, [[фосфор]] және [[бор қышқылы|бор қышқылдарын]] тазарту жолдарын ұсынған; күрделі тұздарды синтездеу, еркін [[конвекция]] жағдайында қатты денелердің еру жылдамдығын анықтау әдістерін тапты; мирабилитті «күн қазанында» тенардиттеу, шахта пешінде күкіртті [[натрий]] өндірудің үздіксіз тәсілдерін, ультрадыбысты пайдаланып экспресс-әдісі анализін өндіріске енгізді. == Марапаттары == Ленин орденімен, Халықтар достығы, «Құрмет Белгісі» ордендерімен және медальдармен марапатталған.<ref>“Қазақ Энциклопедиясы”, 2 том</ref> ==Дереккөздер== <references/> == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.egemen.kz/indexold.php?act=readarticle&id=3183 «Химия ғылымының корифеиі»]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Қазақстан химиктері]] [[Санат:1911 жылы туғандар]] [[Санат:1985 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Ресейде туғандар]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Ресей қазақтары]] hms1e8o47zw0icwz0i7k4en9c2556s8 0 29191 3657436 3651182 2026-09-19T16:25:21Z Casserium 68287 /* Өкілеттіктері */ 3657436 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасының Президенті |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Flag of the President of Kazakhstan.svg |эмблема ені = 130px |эмблеманың аты = [[Қазақстан президентінің байрағы|Президент байрағы]] |қазіргі = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |тағайындалды = тікелей дауыс беру арқылы сайланады |портреті = Касым-Жомарт Токаев (05-12-2019).jpg |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |тағайындалған = 20 наурыз 2019 жылдан бастап |басшылық етеді = {{байрақ|Қазақстан}} |басқару түрі = |резиденция = [[Ақорда (резиденция)|Ақорда]], [[Астана]] |ұсынылады = |өкілеттігінің мерзімі = 7 жыл, қайта сайлану құқығы жоқ |айлығы = |орынбасары = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] |пайда болды = [[24 сәуір]] [[1990 жыл]] |таратылды = |біріншісі = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |соңғысы = |сайты = [http://www.akorda.kz akorda.kz] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Президенті''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның [[мемлекет басшысы]] және [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|ҚР Қарулы Күштері]]нің [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]сы, елдегі ең жоғарғы лауазым. == Тарихы == 1990 жылғы 24 сәуірде [[Қазақ КСР Президенті]]нің лауазымын белгілеу және [[Қазақ КСР Конституциясы]]на өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақ КСР заңымен [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] Қазақ КСР Президенті [[Қазақ КСР президент сайлауы (1990)|болып сайланды]].<ref name="jkjnfg">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref> Сайланған кезінде Назарбаев Қазақстанды 1989 жылғы 22 маусымнан бастап [[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақ КСР Коммунистік партия]]сы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы болып басқарған болатын. 1991 жылғы 1 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (1991)|тұңғыш рет жалпыхалықтық Президент сайлауы]] өтті. Дауыс беруге келген 88,2% сайлау 98,78% дауыс жинап Нұрсұлтан Назарбаев жеңіске жетті. 1991 жылғы 16 желтоқсанда [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]] Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігін жариялады. 1993 жылдың жаңа Конституциясы арқылы Қазақстанда қоғам дамуына динамика беріп, бірпартиялық саяси басқарудан, экономикалық монополия жүйесінен және тарихи идеологиядан бас тарту арқылы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі|Жоғарғы Кеңес]]ке қатысуға ауқымды өкілет берілді.<ref name="jDuoio">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref> Бұл конституцияға сәйкес, президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайланды, бір адам екі мерзіммен шектелді. 1995 жылы 29 сәуірде [[Қазақстандағы референдум (29 сәуір 1995)|президент Назарбаевтың өкілеттігін 2000 жылдың 1 желтоқсанына дейін ұзарту туралы референдум]] өтті. Мұны дауыс беруге келген 91,26% сайлаушылардың 95,46% қолдаған. 1995 жылы 30 тамызда республикада бүкілхалықтық референдум өтті, нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы]] қабылданды. Бұл конституция бойынша президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы 5 жыл мерзімге сайланды. Президент туғаннан Қазақстан азаматы болуы керек, 40 жастан кіші болмауы керек, мемлекеттік ([[Қазақ тілі|қазақ]]) тілді еркін білуі қажет, Қазақстанда кемінде 15 жыл тұруы керек және жоғары білімі болуы керек.<ref name="Fhtht">{{Cite web |url= https://adebiportal.kz/kz/authors/view/704|title= Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев |access-date = 2023-08-23}}</ref> 1998 жылы 7 қазанда Қазақстан конституциясына, оның ішінде президентке қатысты өзгертулер енгізілді — оның өкілеттік мерзімі 7 жылға дейін ұлғайтылды, президент үшін белгіленген шектік жас мөлшерін (65 жас) алып тастады, оған міндетті түрде қатысу қажеттілігі де белгіленді, Президенттік сайлауда сайлаушылардың 50%-ы болу қажеттілігі жойылды, Қазақстанның барлық мемлекеттік қызметшілері үшін осындай шектеуді алып тастады. Конституцияға енгізілген өзгерістермен бір мезгілде кезектен тыс президент сайлауы белгіленді. 10 қаңтар күні 1999 жылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (1999)|бірінші кезектен тыс президент сайлауы]]нда Нұрсұлтан Назарбаев 79,78%, [[Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин|Серікболсын Әбділдин]] 11,7%, [[Ғани Есенкелдіұлы Қасымов|Ғани Қасымов]] 4,61%, [[Энгельс Ғаббасов]] 0,76% дауыс жинады.<ref name="Llkopk">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-election/29898554.html|title= Қазақстандағы президент сайлауы. Хроника|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2005 жылғы 4 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (2005)|үшінші жалпыхалықтық президент сайлауы]] өтті. Нұрсұлтан Назарбаев сайлаушылардың 91,15 % дауысын жинап, жеңіске жетіп, алдағы 7 жылда билікте қалды. Оппозициялық кандидат [[Жармахан Айтбайұлы Тұяқбай|Жармахан Тұяқбай]] 6,61 % дауыс жинады. Ел тарихында алғаш рет кандидаттар арасында теледебаттар өтті.<ref name="WShjk">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= 1991-2022. Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2007 жылғы 21 мамырда Конституцияға, оның ішінде президент лауазымына қатысты өзгерістер қайтадан енгізілді. Парламенттік өзгерістері кезінде Ата заңға 30 түзету жасалды. Президенттің өкілеттігінің мерзімі 5 жылға өзгертілді. Бірақ "бір адам қатарынан екі реттен артық президент болып сайлана алмайды" деген тармаққа "бұл шектеу Қазақстан Республикасының Тұңғыш президентіне қолданылмайды" деген есептеме қосылды. Сонымен өзара өкілеттігін жүзеге асыру кезеңінде президенттің саяси партиядағы қызметін тоқтатуына сөз қосылды.<ref name="Gtkuyl">{{Cite web |url= https://sputnik.kz/20220522/tauelsizdik-zhyldarynda-qazaqstannyn-konstitutsiyasy-qalay-ozgerdi-24977048.html|title= Тәуелсіздік жылдарында Қазақстанның Конституциясы қалай өзгерді|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2011 жылғы 3 сәуірде елде [[Қазақстандағы президент сайлауы (2011)|кезектен тыс сайлауы]] тағайындалды.<ref name="LKjijk">{{Cite web |url= https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1100001149|title= Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы|access-date=2023-08-23}}</ref> Нәтижесінде жалпы дауыстың 95,5% жинаған Назарбаев қайта сайланды.<ref name="Wvry">{{Cite web |url= https://e-history.kz/kz/calendar/show/25964|title=2011 жылы ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауы өткізілді|access-date=2023-08-23}}</ref> 2015 жылғы 26 сәуірде Қазақстанда тағы бір [[Қазақстандағы президент сайлауы (2015)|кезектен тыс президент сайлауы]] жүргізілді. Сайлауда Назарбаев сайлаушылардың 97,75% дауысын алды да, тағы қайта сайланды.<ref name="dehgtA">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date=2023-08-23}}</ref> 2019 жылғы 19 наурызда президент Нұрсұлтан Назарбаев өкілеттігінің аяқталуына бір жыл қалғанда отставкаға кетті.<ref name="LKo;kj">{{Cite web |url= https://kaztag.kz/kz/news-of-the-day/aztag-agenttigini-n-s-asy-boyynsha-2019-zhyldy-10-basty-o-i-asy|title= ҚазТАГ агенттігінің нұсқасы бойынша 2019 жылдың 10 басты оқиғасы|access-date=2023-08-25}}</ref> Президент міндетін атқарушы болып Конституция бойынша [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы|Сенат төрағасы]] тағайындалатындықтан Назарбаевтың ізбасары [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] болды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/nazarbaev-otstavkaa-kett-.html|title=Назарбаев өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдады. Халыққа үндеуінің толық мәтіні|lang=kk|publisher=informburo.kz|date=2019-03-19|accessdate=2023-12-24}}</ref> Көп ұзамай 9 сәуір күні Тоқаевтың жарлығы арқылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|кезектен тыс президент сайлауы]]ның 9 маусым күні өтетіні бекітілді.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/prezident-saylauy-2019-toqaev_18137/|title=Тоқаев ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауын жариялады|lang=kk|publisher=BAQ.kz|date=2019-04-09|accessdate=2023-12-24}}</ref> Сайлау нәтижесінде Тоқаев жалпы дауыстың 70,96% жинады да, елдің екінші президенті болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/eng/news/releases/index.php?ID=5294|title=Results of the early election of the President of the Republic of Kazakhstan, held on June 9, 2019|lang=en|publisher=[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы]]|date=2019-06-10|accessdate=2023-12-24}}</ref> 2022 жылғы 17 қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев конституцияға өзгертулерге қол қойды, оған сәйкес президенттің өкілеттік мерзімі 7 жылдық болды да, қайта сайлануға тыйым салынды.<ref name="IHgjh">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/32038663.html|title= Тоқаев президенттікті 7 жылдық бір мерзіммен шектеу және Астана атауын қайтару туралы түзетулерге қол қойды|access-date=2023-08-25}}</ref> == Сайланатын президентке талаптар == Конституция бойынша Президент жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде Республиканың кәмелетке толған азаматтары жасырын дауыс беру арқылы 7 жыл мерзімге сайланады. Бір адам бір реттен артық Республика Президенті болып сайлана алмайды. Қазақстан Республикасының Президенті болып: * тумысынан Республика азаматтығы бар; * 40 жасқа толған; * қазақ тілін еркін меңгерген; * Қазақстанда соңғы 15 жыл бойы тұратын; * жоғары білімі бар; * мемлекеттік қызметте немесе сайланбалы мемлекеттік лауазымдарда кемінде 5 жыл жұмыс істеген Республика азаматы сайлана алады. Сайлау туралы конституциялық заң бойынша Президенттiкке кандидаттарды ұсыну құқығы белгiленген тәртiппен тiркелген республикалық қоғамдық бiрлестiктерге ғана тиесілі. Сот іс-әрекетке қабілетсіз деп таныған, сондай-ақ сот үкімі бойынша бас бостандығынан айыру орындарында отырған азаматтардың сайлауға қатысуға құқығы жоқ. Президент сайлауын Республика Құрылтайы жариялайды. Президенттің кезекті сайлауы оның өкілеттік мерзімі аяқталғанға дейін 2 айдан кешіктірілмей өткізіледі және Құрылтай сайлауымен тұспа-тұс келмеуге тиіс. == Конституциялық мәртебесі == Қазақстан Республикасының Президенті — мемлекет басшысы, мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын, ел ішінде және халықаралық қатынастарда Қазақстан атынан өкілдік ететін ең жоғары лауазымды тұлға. Конституцияға сәйкес Республика Президенті: * халық пен мемлекеттік билік бірлігінің, Конституцияның мызғымастығының, адам және Республика азаматтарының құқықтары мен бостандықтарының нышаны әрі кепілі; * мемлекеттік биліктің барлық тармағының үйлесімді әрі кедергісіз жұмыс істеуін, билік органдарының біртұтас Қазақстан халқының алдындағы жауапкершілігін қамтамасыз етеді; * халық пен мемлекет атынан билік жүргізуге құқығы бар. Қазақстан Республикасының Президентіне, оның ар-намысы мен қадір-қасиетіне қол сұғылмайды. Мемлекетке опасыздық жасауды қоспағанда, Президент өкілеттігін атқару кезіндегі әрекеті үшін ол қылмыстық және әкімшілік жауаптылыққа тартылмайды. Республика Президенті мен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және күзету мемлекет есебінен жүзеге асырылады. == Өкілеттіктері == Конституцияның 46 бабына сәйкес Республика Президенті: * Қазақстан халқына елдегі жағдай мен Республиканың ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары туралы жолдау жасайды; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен [[Қазақстан вице-президенті|Республика Вице-Президентін]] тағайындайды; Вице-Президентті лауазымынан босатады, оның өкілеттігін айқындайды; * [[Қазақстан Құрылтайы|Республика Құрылтайының]] кезекті және кезектен тыс сайлауын тағайындайды; Құрылтайдың бірінші сессиясын шақырады және оның депутаттарының Қазақстан халқына беретін антын қабылдайды; Құрылтайдың кезектен тыс сессиясын шақырады; Құрылтай ұсынған заңға бір ай ішінде қол қояды, заңды халыққа жариялайды немесе заңды не оның жекелеген баптарын қайта талқылап, дауысқа салу үшін қайтарады; * [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайда]] өкілдігі бар саяси партиялар фракцияларымен консультациядан кейін [[Қазақстан премьер-министрі|Республика Премьер-Министрінің]] кандидатурасын келісім беру үшін Құрылтайдың қарауына ұсынады; депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Премьер-министрді тағайындайды; Премьер-министрді лауазымынан босатады; Премьер-Министрдің ұсынуымен [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] құрылымын айқындайды; Құрылтаймен консультациядан кейін Премьер-Министр ұсынған Үкімет мүшелерін тағайындайды; сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін дербес тағайындайды; Үкімет мүшелерін лауазымынан босатады; Үкімет мүшелерінің антын қабылдайды; аса маңызды мәселелер бойынша Үкімет отырыстарына төрағалық етеді; * Республика [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық Банкінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурорын]], [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитетінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатасының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметінің]] Бастығын, [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкілді]] тағайындайды және оларды лауазымынан босатады; * Республика Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдарды құрады, таратады және қайта құрады, олардың басшыларын тағайындайды және лауазымынан босатады; * Республика дипломатиялық өкілдіктерінің басшыларын тағайындайды және кері шақырып алады; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Конституциялық Соттың 10 судьясын 8 жыл мерзімге, Орталық сайлау комиссиясының 6 мүшесін 5 жыл мерзімге, Жоғары аудиторлық палатаның 8 мүшесін 5 жыл мерзімге тағайындайды; оларды лауазымынан босатады; * [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Республика Қарулы Күштерінің]] Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып табылады, Қарулы Күштердің жоғары қолбасшылығын тағайындайды және лауазымынан босатады; * жалпыхалықтық референдум өткізу жөнінде шешім қабылдайды; * адамның және Республика азаматының құқықтары мен бостандықтарын қорғау, ұлттық қауіпсіздікті, мемлекеттің егемендігі мен тұтастығын қамтамасыз ету мүддесінде Конституциялық Сотқа күшіне енген заңның немесе өзге де құқықтық актінің Конституцияға сәйкестігін қарау туралы және Конституцияның 93-бабында көзделген жағдайда қорытынды беру туралы өтініш жібереді; * Республика атынан келіссөздер жүргізеді және халықаралық шарттарға қол қояды; ратификациялық грамоталарға қол қояды; шет мемлекеттердің Республикада аккредиттелген дипломатиялық өкілдіктері басшыларының, сондай-ақ халықаралық ұйым басшыларының сенім мен кері шақырып алу грамоталарын қабылдайды; * мемлекеттік наградаларды, құрметті атақтарды белгілейді; * мемлекеттік наградалармен марапаттайды, құрметті атақтарды, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді, біліктілік сыныптарын береді; * Республиканың азаматтығы мәселесін, саяси баспана беру мәселесін шешеді; * кешірім беруді жүзеге асырады; * Республиканың Тәуелсіздігі мен аумағының тұтастығына, ішкі саяси тұрақтылығына, азаматтарының қауіпсіздігіне тікелей қатер төнсе және бұл мемлекеттік конституциялық органдардың жұмыс істеуін бұзуға алып келсе, Республика Премьер-Министрімен және Құрылтайы Төрағасымен ресми консультациядан кейін Республиканың бүкіл аумағында немесе жекелеген аймақтарында төтенше жағдай енгізуді, Республиканың Қарулы Күштерін қолдануды қоса алғанда, осы мән-жайлар талап ететін шараларды қабылдайды; * Республикаға қарсы агрессия жасалған не оның қауіпсіздігіне сырттан тікелей қатер төнген жағдайда Республиканың бүкіл аумағында немесе оның жекелеген аймақтарында соғыс жағдайын енгізеді, ішінара немесе жалпы жұмылдыру жариялайды, бұл жөнінде Республика Құрылтайына дереу хабарлайды; * өзіне бағынатын [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметін]] құрады; * [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Республика Президентінің Әкімшілігін]] құрады; * [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесін]], өзге де консультативтік-кеңесші органдарды, сондай-ақ Жоғары Сот Кеңесін құрады; * Республиканың Конституциясы мен заңдарына сәйкес басқа да өкілеттіктерді жүзеге асырады. Конституцияның 56 бабы бойынша: * Құрылтайға бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Республика Қарулы Күштерін қолдануды ұсынады. Конституцияның 57 бабы бойынша: * Құрылтай Төрағасын сайлау үшін Құрылтайға кандидатура ұсынады. Конституцияның 62 бабы бойынша: * Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқылы; * Құрылтай келісімімен тағайындалатын лауазымға Президент ұсынған кандидатураны тағайындауға келісім беруден қайта бас тартылған, сондай-ақ Құрылтай Төрағасын сайлаудан қайта бас тартылған жағдайда Құрылтайды таратуға құқылы. Конституцияның 72 бабы бойынша: * Конституциялық Сот Төрағасының ұсынуымен Конституциялық Сот судьяларының арасынан Конституциялық Сот Төрағасының орынбасарын тағайындайды. Конституцияның 83 бабы бойынша: * Жоғарғы Сот судьяларын сайлау үшін Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымы негізінде Құрылтайға ұсынады. * Жергілікті және басқа да сот судьяларын Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымымен тағайындайды. Конституцияның 88 бабы бойынша: * Мәслихаттың өкілеттігін Премьер-Министрмен және Құрылтай Төрағасымен консультациядан кейін мерзімінен бұрын тоқтатады. Конституцияның 89 бабы бойынша: * Астана, облыс, республикалық маңызы бар қала [[әкім]]дерін тиісінше астана, облыс аумағындағы [[мәслихат]]тар, республикалық маңызы бар қала мəслихаты депутаттарының келісімімен тағайындайды. Қазақстан халық кеңесі туралы туралы конституциялық заң бойынша Республика Президенті: * [[Қазақстан халық кеңесі]]нің құрамын бекітеді; * Қазақстан халық кеңесінің бірінші сессиясын шақырады; * Қазақстан халық кеңесінің төрағасы лауазымына кандидатура ұсынады; * Қазақстан халық кеңесінің Хатшылығын құрады және хатшылықтың басшысын тағайындайды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000296 Қазақстан Республикасының Президенті туралы]</ref><ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000298 Қазақстан Халық Кеңесі туралы]</ref> == Президентке қойылатын шектеулер == Республика Президенті: * өз өкілеттігі кезеңінде өкілді органның депутаты болып сайлануға, өзге де ақы төленетін лауазымды атқаруға, кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға, сондай-ақ саяси партияда болуға құқығы жоқ; * жақын туыстары мемлекеттік саяси қызметші лауазымында, квазимемлекеттік сектор субъектілері басшыларының лауазымында болуға құқығы жоқ. == Президенттің айырым белгілері == <gallery widths="200" heights="200" perrow="3"> File:Znak Presidenta RK.jpg|Қазақстан Республикасы Президентінің кеудеге тағатын белгiсi Flag of the President of Kazakhstan.svg|[[Қазақстан президентінің байрағы|Қазақстан Республикасы Президентінің байрағы]] Insignia of order Gold eagle.jpg|[[Алтын Қыран ордені|«Алтын қыран» ордені]] </gallery> == Президентті қызметiнен кетiру тәртібі == Республика Президенті өзінің міндетін атқару кезіндегі әрекеті үшін мемлекетке опасыздық жасаған жағдайда ғана жауапты болады және бұл үшін Құрылтай оны қызметінен кетіруі мүмкін. Айып тағу және оны тергеп-тексеру туралы бастаманы Құрылтай депутаттарының кемінде кемінде үштен бірі көтереді, шешім депутаттарының жалпы санының көпшілік дауысымен қабылданады. Бұл мәселе бойынша түпкілікті шешім Жоғарғы Соттың айып тағудың негізділігі туралы қорытындысы және Конституциялық Соттың белгіленген конституциялық рәсімдердің сақталғаны туралы қорытындысы болған жағдайда Құрылтай отырысында депутаттардың жалпы санының кемінде төрттен үшінің көпшілік дауысымен қабылданады. Айып тағылған сәттен бастап 2 ай ішінде түпкілікті шешім қабылданбаса, бұл Республика Президентіне қарсы айыпты қабылданбады деп тануға алып келеді. Республиканың Президентіне мемлекетке опасыздық жасады деп тағылған айыптың кез келген сатыда қабылданбауы осы мәселені қарауға бастамашы болған Құрылтай депутаттарының өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатуға алып келеді. Республика Президенті өз еркімен орнынан түсуіне, денсаулық жағдайына қарай өз міндеттерін атқаруға тұрақты қабілетінің болмауына немесе қызметінен кетірілуіне байланысты мерзімінен бұрын лауазымынан босатылған, сондай-ақ қайтыс болған жағдайда Президент өкілеттігі Вице-Президентке өтеді; Вице-Президент Президенттің өкілеттігін қабылдай алмаса, ол Құрылтай Төрағасына өтеді; Құрылтай Төрағасы қабылдай алмаса, ол Премьер-Министрге өтеді. Өзіне Республика Президентінің өкілеттігін қабылдаған тұлға тиісінше Вице-Президенттің, Құрылтай Төрағасының немесе Премьер-Министрдің өкілеттігін тапсырады. Республика Президенті мерзімінен бұрын лауазымынан босатылған не қайтыс болған күннен бастап 7 күн ішінде Құрылтай Президент сайлауын өткізу туралы жариялайды. Сайлау Құрылтай тиісті шешім қабылдаған күннен бастап 2 ай ішінде өткізіледі. Президент өкілеттігін қабылдаған тұлғаның Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізуге бастама жасауға, сондай-ақ Құрылтайды таратуға құқығы жоқ. == Экс-президенттік == Өкілеттігін аяқтап қойған Қазақстан президенті [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]] бойынша Қазақстан Республикасының Экс-Президенті деп аталады.<ref name="resmiy">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |title= Қазақстан Республикасының Президентi туралы |lang= kk |publisher= Қазақстан президентінің ресми сайты |accessdate= 2025-01-19}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20250119212252/https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |date= 2025-01-19}}</ref> Қызметтегі президенттердей, экс-президент абыройы мен қадір-қасиетіне біреудің тиісуіне тыйым салынған. Оған қоса, экс-президент пен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және қорғау мемлекет есебінен жүзеге асырылады.<ref name="resmiy" /> 2024 жылы қабылданған Мемлекеттік құпиялар туралы заңға енген өзгерістер бойынша экс-президент пен оның отбасының денсаулығы, жай-күйі және жеке өмірі — мемлекеттік құпия.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/endi-nazarbaev-zhane-onyn-otbasynyn-densaulygy-men-zheke-omiri-kupija-bolady-129144/ |title= Енді Назарбаев және оның отбасының денсаулығы мен жеке өмірі құпия болады |lang= kk |work= kaz.orda.kz |last= Адамбек |first= Альфия |date= 2024-12-12 |accessdate= 2025-01-19}}</ref> Қазақстан тарихында жалғыз экс-президент болған, ол — {{Жас|6|7|1940}}ғы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]. == Президенттер тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан президенттерінің тізімі}} == Бағынатын органдар == Республика Президентінің 2008 жылғы 11 наурыздағы № 552 Жарлығымен мемлекет басшысына тікелей бағынатын және есеп беретін 14 мемлекеттік органның тізбесі бекітілген: * [[Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттігі|Атом энергиясы агенттігі]] * [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]] * [[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі|Қаржылық мониторинг агенттігі]] * [[Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі|Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі]] * [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері агенттігі]] * [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі]] * [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокуратура]] * [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палата]] * [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] * [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық банк]] * [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] * [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы| Президент Іс Басқармасы]] * [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметі]] * [[Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің аппараты|Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты]] == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті]] * [[Қазақстанның бірінші ханымы]] * [[Қазақстан басшыларының тізімі]] * [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы]] * [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары]] * [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы]] * [[Қазақстан Президентінің көмекшісі]] * [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі]] * [[Қазақстан президенті жанындағы консультативтік-кеңесші органдар]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан президенті]] [[Санат:Президенттер тізімі]] a70iw833gm0zevj1c7uq0f1f62x6hrx 0 29591 3657608 3577615 2026-09-20T01:06:07Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657608 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Камал Қармысов |шынайы есімі = |сурет = Камал Қармысов.jpg |сурет ені = |сурет атауы =Қармысов "[[Менің арманым]]" (1966) фильмінде |туылған кездегі есімі = Камал Қармысов |туған күні = 24.4.1912 |туған жері = [[Беріктас (Алматы облысы)|Беріктас ауылы]], {{туғанжері|Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл ауданы|Жамбыл ауданында (Алматы облысы)}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақстан]] |қайтыс болған күні =21.5.1991 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]] |мамандығы = {{актер|Қазақстан}} |азаматтығы = {{KAZ}}<br>{{USSR}} (1912-1991) |белсенді жылдары = 1941 — 1989 жылдар |бағыты = |киностудия = |марапаттары = [[Сурет:Orderredbannerlabor rib.png|40px]] [[Сурет:Orderredbannerlabor rib.png|40px]] [[Сурет:Order friendship of peoples rib.png|40px]] [[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|40px]] |imdb_id = |сайты = }} '''Камал Қармысов''' ([[24 сәуір]] [[1912]], қазіргі [[Алматы облысы]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Беріктас (Алматы облысы)|Беріктас]] - [[21 мамыр]] [[1991]], [[Алматы]]) — кино және театр актері, Қазақстан халық артисі ([[1957]]). == Өмірбаяны == Камал Қармысов [[1912 жыл]]дың [[24 сәуір]]інде қазіргі [[Алматы облысы]], [[Жамбыл ауданы]], [[Беріктас ауылы]]нда дүниеге келген. [[1927 жыл]]ы Қармысов Алматы сауда қызметкерлері клубының драмалық үйірмесіне белсене араласты. [[1929 жыл]]ы Ташкенттегі Орта Азия университеттінде оқуын бітірді. [[1930 жыл]]ы Риддер жұмысшы-жастар театрын ұйымдастыруға қатысты. [[1931 жыл]]ы Камал Қазақ ақадемия-драмалық театрының құрамына қабылданады. [[1936]] және [[1958 жыл]]дары Мәскеу қаласында өткен Қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысты. ==Ойнаған рольдер== Қармысов - кейіпкердің кескін-келбетін, қимыл-қозғалысын дәл тауып, оның ішкі жан дүниесімен шебер шендестіре білген актер. Әсіресе, өткір мінезді, сатиралық рольдердің шебері болған. Ол Керім (М. Әуезов пен Л. Соболевтің "Абайында"), Қозы, Жантық (Ғ. Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш - Баян сүлуында"), Төлеген Тоқтаров (Әуезов пен Ә. Әбішевтің "Намыс гвардиясында"), Гасфорт (Мұқановтың "Шоқан Уәлихановында"), Қаражан (О. Бөкейдің "Құлыным, меніңінде"), т.б. бар. Қармысов орыс және шетел классик, шығармаларында көп ойнады. Атап айтсақ, Барон (М. Горьқийдің "Шыңырау түбіндесінде"), Хлестақов (Н.В. Гогольдің "Ревизорында"), Гарпагон (Ж. Мольердің "Сараңында"), Яго (У.Шекспирдің"Отеллосында"),т.б. бар. [[1945 жыл]]дан бастап киноға түскен, олардың арасындағы ең белгілі рөлдері: Оспан ("Абай әні", 1945), Жантақ ("Махаббат дастаны", 1954), Әлімхан ("Дала қызы", 1954), т.б. ==Фильмографиясы== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !scope="col"| Атауы !scope="col"| Жанры !scope="col"| Түскен жылы !scope="col"| Рөлі |- !scope=row|Түнгі сарын | Спектакль | 1935 | Нұрқан |- !scope=row|Ревизор | Спектакль | 1936 | Хлестаков |- !scope=row|Жаздық махаббат | Спектакль | 1937 | Федор Швандя |- !scope=row|Отелло | Спектакль | 1939 | Яго |- !scope=row|Ақан сері-Ақтоты | Спектакль | 1942 | Сердалы |- !scope=row|Намыс гвардиясы | Спектакль | 1942 | Төлеген Тоқтаров |- !scope=row|Асауға тұсау | Спектакль | 1943 | Транио |- !scope=row|[[Абай әндері]] | Фильм | 1945 | Оспан |- !scope=row|Шыңырау түбінде | Спектакль | 1946 | Барон |- !scope=row|Сараң | Спектакль | 1952 | Гарпагон |- !scope=row|[[Махаббат дастаны]] | Фильм | 1954 | Жантақ |- !scope=row|[[Дала қызы]] | Фильм | 1954 | Әмірхан |- !scope=row|Іштарлық | Спектакль | 1955 | Келіман |- !scope=row|[[Біздің сүйікті дәрігер]] | Фильм | 1957 | Сиқыршы |- !scope=row|Майра | Спектакль | 1957 | Дүрбіт |- !scope=row|Айман-Шолпан | Спектакль | 1960 | Жарас |- !scope=row|Сәуле | Спектакль | 1961 | Сірдақ |- !scope=row|[[Тұлпардың ізі]] | Фильм | 1964 | |- |} ==Марапаттары== *Қазақстан Мемлекеттік сыйлығы (1980). *2 рет Еңбек Қызыл Ту ордені. *"Халықтар достығы" медалі. *"Құрмет белгісі" ордені.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} phouil72ayqrm07rhakz1b6ydrycc48 0 29891 3657609 3497411 2026-09-20T01:06:10Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657609 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі =Күләш Құнантайқызы Құнантаева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Туған күні = 03.03.1931 |Туған жері = [[Шығыс Қазақстан облысы|ШҚО]], {{туғанжері|Ұлан ауданы|Ұлан ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы ={{USSR}}<br /> {{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Ғылыми аясы = [[педагогика]] |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның [[академик|академигі]]. [[педагогика|Педагогика ғылымдарының докторы]], [[профессор]] |Сыйлықтары = |Альма-матер = [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институты]] |Ғылыми жетекші = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}[[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|40px|Құрмет белгісі ордені]]{{!}}{{!}} {{Халықтар Достығы ордені}}{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Medal For Distinguished Labour ribbon.svg|40px|Ерен еңбегі үшін]] {{!}}{{!}}[[Сурет:VeteranLaborRibbon.png|40px|КСРО Еңбек ардагері медалі]] {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}{{!}}{{!}}[[Сурет: The honourable worker of education.jpg|22px|ҚР Білім беру ісінің құрметті қызыметкері]]{{!}}{{!}}[[Сурет: For merits in development of a science.jpg|23px|ҚР Ғылымын дамутуға сіңірген еңбегі үшін]] {{!}}} }} '''Күләш Құнантайқызы Құнантаева''' ([[3 наурыз]] [[1931 жыл]]ы, [[Шығыс Қазақстан облысы|ШҚО]], [[Ұлан ауданы]], Шомқора ауылында туған) — [[ғалым]]. Қоғам және мемлекет қайраткері. [[педагогика|Педагогика ғылымдарының докторы]], [[профессор]]. [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның және [[педагогика|ҚР Педагогика ғылым академиясының құрметті]] [[академик|академигі]]. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (2000). [[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]]. ==Толығырақ== [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институты]] (1952, қазіргі Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті) бітірген. Орта мектепте мұғалім (1952–54), [[Алматы облысы]] жастар одағының хатшысы (1954–59), Қазақ КСР-і ЛКЖО ОК-нің хатшысы (1959–64), Қазақ КСР-і Жоғары және орта білім беру мин-нің орынбасары (1964–67), Алматы шет тілдері институтында (қазіргі Қазақ халықар. қатынастар және әлем тілдері университеті) проректор (1967–68), Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтында ректор (1968–84) қызметтерін атқарды. 1984 жылдан осы университетте кафедра меңгерушісі, профессор болып қызмет атқарады. «Развитие женского образования в Казахстане (1920–1975 жж.)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Қазақ КСР-і Жоғ. Кеңесінің 9–10-шақырылымының депутаты. ==Ғылыми атақтары== * 1981 жылы [[педагогика |Педагогика ғылымдарының докторы]] (ғылыми атағы); * 1982 жылы [[профессор]] құрметті ғылыми атақтары берілді.; * 2003 жылдан [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның [[академик|академигі]]; * 2002 жыдан Грузия ұлттық ғылым академиясының академигі; * 2005 жылдан [[педагогика|ҚР Педагогика ғылым академиясының құрметті]] [[академик|академигі]]. ==Мемлекеттік марапаттары== * [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің және КСРО Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамоталарымен марапатталған. * КСРОның «Құрмет белгісі» Ордені; * КСРОның «Халықтар достығы» Ордені; * КСРО көптеген медалдармен марапатталған. * 1965 жылы «Қазақ КСР Халық ағарту ісінің үздігі» атағы; * 1980 жылы «КСРО Жоғарғы мектебінің үздігі» атағы; * 2000 жылы «Жыл адамы» сыйлығы; * 2000 жылы ебасының жарлығымен «[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]» құрметті атағы берілді. {{wikify}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері]] [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері]] [[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]] {{stub}} cm9wzvgw2k54dpotnhzq2prn43yonof 0 30503 3657610 3556209 2026-09-20T01:06:11Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657610 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Көпжасар Нәрібайұлы Нәрібаев |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Туған күні = 03.06.1938 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы){{!}}Жамбыл ауданы|Жамбыл ауданында (Жамбыл облысы)}}, [[Бектөбе (ауыл)|Бектөбе]] |Қайтыс болған күні = 22.06.2020 |Қайтыс болған жері ={{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]] |Азаматтығы ={{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Ғылыми аясы = [[экономика |экономика ғылымдары]] |Жұмыс орны = [[Экономика Институты|ҚР Білім және Ғылым министрлігінің Экономика Институтының аға ғылыми қызыметкері]] (2006 жылдан) |Ғылыми дәрежесі = [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|ҚР Ұлттық Ғылым Академиясының]] [[Академик|Академигі]], [[экономика| Экономика ғылымдарының докторы]], [[профессор]] |Сыйлықтары = |Альма-матер = [[Қазақ ұлттық университеті|С.М.Киров атындағы Қазақ Мемлекеттік Университеті]] |Ғылыми жетекші = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}{{Астана медалі}}{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|40px|Құрмет белгісі ордені]]{{!}}{{!}} [[Сурет:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|40px|Ленин 100 жыл]] {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} {{!}}{{!}}[[Сурет: The honourable worker of education.jpg|22px|ҚР Білім беру ісінің құрметті қызыметкері]] {{!}}{{!}}[[Сурет: For merits in development of a science.jpg|23px|ҚР Ғылымын дамутуға сіңірген еңбегі үшін]] {{!}}} }} '''Көпжасар Нәрібайұлы Нәрібаев''' ([[3 маусым]], [[1938 жыл]]ы [[Жамбыл облысы]], [[Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Бектөбе (ауыл)|Бектөбе]] ауылында туған — [[22 маусым]] [[2020 жыл|2020]], [[Алматы]], [[Қазақстан]] ) — [[экономист]] - [[ғалым]], жоғарғы мектеп ұйымдастырушысы, қоғам және саяси қайраткер. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері]] (1996). [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|ҚР Ұлттық Ғылым Академиясының]] [[Академик|Академигі]], [[экономика| Экономика ғылымдарының докторы]], [[профессор]]. Бірнеше Халықаралық және шетелдік ғылым академиясының академигі. [[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]]. [[Экономика Институты|ҚР Білім және Ғылым министрлігінің Экономика Институтының аға ғылыми қызыметкері]] (2006 жылдан). ==Толығырақ== *Көпжасар Нәрібайұлы [[1938 жыл]]ы [[3 маусым]]да [[Жамбыл облысы]], [[Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Бектөбе (ауыл)|Бектөбе]] ауылында дүниеге келген. 1964 жылдан Алматы халық шаруашылық институтында аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, факультет деканы, ғылыми жұмыстар жөніндегі проректор қызметтерін атқарды. 1976 – 87 жылдары Қазақ КСР Жоғары және арнаулы орта білім министрінің орынбасары, министрі, 1987 – 90 жылдары Қазақстан ҒА Экономика институтында жетекші ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі, 1990 – 91 жылы [[Қазақ КСР Министер Кеңесі]]нің Экономикалық реформалар жөніндегі Мемлекеттік Комиссиясы төрағасының орынбасары. 1991 – 2001 жылдары әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-дың ректоры, 2001 – 02 жылы [[ҚР Премьер-министрінің білім және ғылым саласы]] бойынша кеңесшісі. 2002 жылдан [[Алматы]] технологиялық университетінің оқу-әдістемелік мәселелері және халықаралық қатынастар жөніндегі проректоры. Нәрібаев бухгалтерлік есеп негіздері, оны ұйымдастыру, есеп ақпаратын өңдеу әдістемесі, экономикадағы ғылыми зерттеулер әдістемесі, халықар. экон. қатынастар, экономиканы басқару, білім беру жүйесін жетілдіру мәселелері бойынша 260-тан астам ғылыми еңбектер жазды, оның 30-ға жуығы монографиялар, оқулықтар мен оқу құралдары. Бірқатар еңбектері [[АҚШ]],[[Англия]], [[Германия]],[[Франция]], т.б. шет мемлекеттерде жарық көрді. 10 (1983) және 11 (1987) сайланған [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің депутаты болды. *2000 ж. Англиядағы халықаралық Кембридж орталығында Нәрібаевқа “[[Халықаралық жыл адамы]]” деген құрметті атақ берді, 2001 жылы осы орталық оны халықаралық аса көрнекті 500 қайраткер – “ХХІ ғасырдың негізін қалаушылар” қатарына қосты. ==Білімі== *1955 – 1960 жылдары [[Қазақ ұлттық университеті|С.М.Киров атындағы Қазақ Мемлекеттік Университеті]]нің экономика факултетінде; *1960 – 1963 жылдары, Ресей Федерациясы Үкіметі жанындағы Мәскеу қаржы институтының Қаржы университетінің аспирантурасын бітірген. ==Ғылыми атақтары== *1980 жылы [[экономика|Экономика ғылымдарының докторы]] (ғылыми атағы берілді); *1982 жылы [[профессор]] (ғылыми атағы); *1994 жылы Мәскеу Халықаралық Жоғары мектебінің Ғылым академиясының академигі. *1995 жылы Қазақстан Халықаралық Жоғары мектебінің Ғылым академиясының академигі. *1996 жылы Украина экономика ғылым академиясының академигі. *1998 жылы Еуразия Халықаралық экономикалық академиясының академигі *2003 жылы [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның [[Академик|Академигі]]. *2005 жылы Қазақстан педагогика ғылым академиясының академигі. ==Марапаттары== *1970 жылы «Қажырлы еңбегі үшін Лениннің туғанына 100 жыл» құрмет белгісі (медалі) *1971 жылы [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің құрмет грамотасы *1977 жылы КСРО министрлер кабениетінің құрмет грамотасы *1980 жылы КСРО ғылым министрлігінің құрмет грамотасы *1981 жылы КСРОның «Құрмет белгісі» ордені *1984 жылы Манғолияның еңбек сіңірген ғылым қайраткері (құрметті атағы) *1996 жылы .[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|Қазақстанға Еңбегі сіңген ғылым қайраткері]] (құрметті атағы) *1998 жылы Астана медалі *2000 жылы Ұлыбританияның жыл адамы сыйлығы *2001 жылы жылы [[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]] (құрметті атағы) *2001 жылы «Ғылым және білім беру саласындағы 21 ғасырдың 500 қалаушылардың бірі.» Ұлыбритания сыйлығы * ҚР Білім және ғылым министрлігінің «[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]» *2008 жылы президент жарлығымен жоғарғы мемлекеттік награда «[[Парасат ордені]]» мен марапатталды. == Әдебиет == * Есеп жұмыстарын механикаландыру, А., 1971; * Организация и методология бухгалтерского учета в условиях АСУ, М., 1983; * Менеджмент, А., 1998; * Научно-технический прогресс и занятость: современные мировые тенденции, А., 1998; * Методы научных исследований в экономике, А., 1999; * Международные экономические отношения, А., 2001. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== * [http://video.ariom.ru/v/tLjT2C-TipE.html/ МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ ҰЛТТЫҚ ТӘРБИЕ атты шараны КӨПЖАСАР НӘРІБАЕВ қорытындылады]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткерлері]] [[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан жоғарғы оқу орындарының профессорлары]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері]] [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] {{stub}} jkrttqwlnz5q9sz3dh2dcxdxvyyafgj 0 31607 3657611 3497428 2026-09-20T01:06:13Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657611 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Сергей Павлович Толстов |Шынайы есімі = |Суреті =Sergej P. Tolstov.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = С.П.Толстов [[Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясы]]нда |Туған күні = 25.1.1907 |Туған жері = [[Санкт-Петербург]], [[Ресей Империясы]] |Қайтыс болған күні = 28.12.1976 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]], [[КСРО]] |Азаматтығы = {{flagicon|RUS}} [[Ресей Империясы]] → {{USSR}} |Ғылыми аясы = [[шығыстану]], [[тарих]], [[этнография]], [[археология]] |Жұмыс орны = КСРО ҒА-ның этнография институты<br>КСРО ҒА-ның шығыстану институты<br>[[Мәскеу мемлекеттік университеті]] |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = [[профессор]] |Альма-матер = [[Мәскеу мемлекеттік университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = <br>[[Сурет:Orderredbannerlabor rib.png|50px]] [[Сурет:Orderredbannerlabor rib.png|50px]] [[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|50px]] [[Сурет:Order friendship of peoples rib.png|50px]]<br>[[Сурет:Ribbon bar for the medal for the Defense of Moscow.png|50px]] [[Сурет:Order of Glory Ribbon Bar.png|50px]] [[Сурет:SU Medal For Valiant Labour in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|50px]] [[Сурет:SU Medal In Commemoration of the 800th Anniversary of Moscow ribbon.svg|50px]] |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Толстов''' Сергей Павлович ([[25 Қаңтар]] [[1907]], [[Санкт-Петербург]] қаласы – [[28 Желтоқсан]] [[1976]], [[Мәскеу]] қаласы) – [[шығыстанушы]], [[этнограф]], [[археолог]]. ==Қысқаша өмірбаяны:== [[File:Главное здание МГУ - здание05.jpg|thumb| alt=A.| ''[[Мәскеу мемлекеттік университеті]]''.]] [[1953]] жылы [[КСРО]] [[Ғылым академиясы]]ның мүшесі. <br/> [[1956]] жылы [[Өзбекстан Ғылым академиясы]]ның құрметті [[академик|академигі]]. <br/> [[1930]] жылы [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]н бітірген.<br/> [[1939]]–[[1951]] жылдары [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]нің [[профессор]]ы, [[кафедра]] меңгерушісі, [[декан]]. <br/> [[1942]]–[[1966]] жылдары [[КСРО Ғылым академиясы]]ның [[Этнография]] институтының директоры. <br/> «Советская этнография» [[журнал]]ының [[редактор]]ы қызметтерін атқарған. ==Еңбектері:== Ол – алғашқы қауымдық құрылыс, ерте дүние, орта ғасыр [[тарих]]ы мен [[археология]]сына, [[дін]] [[тарих]]ы және сол елдердің [[этногенез]]і жайлы 300-ден аса еңбек жазған. Көп томды ''«Дүние жүзі елдері»'' басылымының [[редактор]]ы және авторларының бірі. Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясын ұйымдастырушы ([[1937]]), басшысы ([[1969]] жылға дейін) болды. [[Сыр]] бойындағы [[Бәбіш – Молда]], [[Шірік – Рабат]], оның маңындағы [[Ірікбай]], [[Бестамқала]], Бөрлі 1, 2, [[Шағырлы]] 1, 2, [[Іңкәрқала]], [[Сырлытам]], [[Қарақалпаққала]], [[Аралбайқала]], [[Қызылқала]], т.б ондаған көне қалалар мен елді мекендерге қазба жұмыстарын жүргізіп, [[тарих]]и қалыптасуын анықтауға үлес қосты. [[КСРО]] ''Мемлекеттік сыйлығының'' [[лауреаты]] ([[1949]]). <br/> ''Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі»'' ордендерімен марапатталған.<ref name="source1">Қазақстан ұлттық энциклопедиясы</ref> ==Дереккөздер:== <references/> {{wikify}} [[Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:1907 жылы туғандар]] [[Санат:1976 жылы қайтыс болғандар]] {{stub}} bk6hdceavq8tv4dbrb784r4s6piya74 0 31698 3657612 3499122 2026-09-20T01:06:15Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657612 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Әмен Елемесұлы Тұяқов |суреті = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |жынысы = Ер |толық есімі = |шынайы есімі = |лақап аты = |азаматтығы = {{USSR}}<br />{{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |мамандандыру = [[Жеңіл атлетика]] <br /> [[Жүгіру]] |клубы = |туған күні = 12.02.1938 |туған жері = [[Маңғыстау облысы]] <br /> {{туғанжері|Маңғыстау ауданы|Маңғыстау ауданында}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |карьера жылдары = |бапкерлері = |бойы = |салмағы = |медальдары = {{{!}} {{!}}{{Құрмет ордені}} {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|41px|Құрмет белгісі ордені]]{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|41px|Ленин 100 жыл]]{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Medal Twenty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|41px|ҰОС 20 жыл медалі]]{{!}}{{!}}[[Сурет: SU Medal 50 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg |40px|«КСРО Қарулы Күштеріне 50 жыл»]]{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}{{!}}{{!}}[[Сурет: Honored master of sports of the USSR.png|20px|КСРО еңбек сіңірген спорт шебері]] {{!}}} }} '''Әмен Елемесұлы Тұяқов''' ([[1938 жыл]]ы [[12 ақпан]]да [[Маңғыстау облысы]] [[Маңғыстау ауданы]] [[Шайыр (ауыл)|Шайыр ауылы]]нда туған) - кеңестік және қазақстандық жеңілатлетші. Жеңіл атлетикадан КСРОның Еңбек сіңірген спорт шебері (1965). [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (1997). Маңғыстау облысының құрметті азаматы.<ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том</ref> == Толығырақ == * Әмен Елемесұлы [[1938 жыл]]ы [[12 ақпан]]да [[Маңғыстау облысы]] [[Маңғыстау ауданы]] [[Шайыр (ауыл)|Шайыр ауылы]]нда дүниеге келген. * 1960 жылы Гурьев педагогикалық инистутының (қазіргі [[Атырау мемлекеттік университеті]])нің физика-математика факултетін бітірген. == Еңбек жолы == * 1960 жылы Қазақстан чемпионаттары мен спартакиадаларының бірнеше дүркін жеңімпазы. * Бапкерлері – А.М. Куликова, Б.С. Токарев. * 1965 - 1967 жылдары КСРО чемпионатының 100 м жүгіруден [[күміс]] меділінің иегері. * 1962 - 1963 жылдары және 1965 - 1967 жылдары КСРО чемпионатының 200 м-ге жүгіруден [[алтын]] медалінің иегері. * 1962 - 1963 жылдары 4*100 метрлік эстафеташылар жарысының чемпионы. * 1963 - 1967 жылдары КСРО халықтары спартакиадасының чемпионы. * 1966 жылы Еуропа чемпионатында 4*100 метрлік эстафеташылар жарысының күміс жүлдегері Будапешт, Венгрия. * 1965 жылы кубок жеңімпазы. Штутгарт. Германия. * 1965 жылы АҚШ эстафета 4*100, 39,3 КСРО рекорды. * 1966 жылы КСРО-Англия (1966, Лондон), Франция-КСРО (1965, Киев) және Соц. достастық елдері әскерлері арасындағы матчтық кездесулерінің жеңімпазы. * 1963 - 1967 жылдары Ағайынды С. және Г. Знаменскийлерді еске алуға арналған халықар. турнирде 100 және 200 м-ге жүгіруден алтыннан алқа тақты (1963, 1967, Мәскеу). * 1962 - 1967 жылдары Чехословакиялық Рощитский, польшалық Кусатчинский құрметіне арналған халықар. жарыстың жүлдегері (1962 – 67) болды. * Он төрт рет КСРО Қарулы Күштерінің чемпионы атағын иемденді. * 6 рет КСРО рекордын жаңартты. * 1971 - 1992 жылдары Алматыдағы Қ.Мұңайтпасов атындағы мектеп-интернатта бапкер * 1992 - 1999 жылдары жеңіл атлетикадан Қазақстан құрамасының бас бапкері қызметтерін атқарды. ==Мемлекеттік марапаттары== * [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің құрмет грамотасымен марапатталған. * 1965 жылы "Ұлы отан соғысына 20 жыл" медалі * 1965 жылы КСРОның "Құрмет белгісі" Ордені * 1965 жылы КСРОның Еңбек сіңірген спорт шебері құрметті атағы берілді. * 1967 жылы "КСРО Қарулы күштерінe 50 жыл" медалі * 1970 жылы "Ерен еңбегі үшін Лениннің туғанына 100 жыл" медалі * 1997 жылы ҚР тұңғыш президенті - елбасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә.Назарбаев]]тың қолынан "[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]" құрметті атағымен марапатталды. * 2007 жылы елбасының жарлығымен "[[Құрмет ордені]]" мен марапатталды. * 2011 жылы "ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл" медалі * 2011 жылы Республикасының еңбек сіңірген жаттықтырушысы * ҚР тұңғыш президенті - елбасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә.Назарбаев]]тың жеке алғыс хаттарымен марапатталған. * ҚР тұңғыш президенті - елбасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә.Назарбаев]]тың жеке айрықша белгідегі "Алтын барыс" төсбелгісінің иегері. * Маңғыстау облысының құрметті азаматы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан жеңіл атлеттері]] [[Санат:КСРО спорт шеберлері]] [[Санат:КСРО спартакиадасының чемпиондары]] [[Санат:КСРО спортшылары]] [[Санат:КСРО-ның еңбек сіңірген спорт шеберлері]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:КСРО жеңіл атлеттері]] [[Санат:Маңғыстау облысының құрметті азаматтары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер]] {{stub}} kbwqbd8z7hi5rpqq48x9ftc188tuui2 0 32036 3657643 3601340 2026-09-20T05:58:50Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657643 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Шортанды ауданы |елтаңба = Shortandyaudanigerb.jpg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |сурет = Beloye Lake, Şortandy District, Akmola Region landscape.jpg |сурет атауы = |lat_dir = N |lat_deg = 51 |lat_min = 41 |lat_sec = 53 |lon_dir = E |lon_deg = 71 |lon_min = 56 |lon_sec = 42 |облысы = Ақмола облысы |аудан орталығы = [[Шортанды (Шортанды ауданы)|Шортанды]] |ауылдық округтер саны = 9 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны = |ауылдар саны = 29 |қалалар саны = |әкімі = Сағындық Серікбайұлы Шабаров |әкімдіктің мекенжайы = Шортанды кенті, Абылай хан көшесі, №20 |құрылған уақыты = 1939 |жер аумағы = 4,7 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 27 549<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = 5,9 |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (41,1%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (33,99%)}}, {{nobr|[[немістер]] (6,01%)}}, {{nobr|[[украиндар]] (5,89%)}}, {{nobr|[[поляктар]] (4,37%)}}, {{nobr|[[беларустар]] (2,67%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (1,7%)}}, {{nobr|басқалары (4,27%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = 021600-021615<ref name="kazindex.ru">[http://kazindex.ru/02/17.html Қазақстан почталық индекстері]</ref> |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/aqmola-shortandy?lang=kk Шортанды ауданының әкімдігі |карта = Shortandy District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = Akmola Province Shortandy.png |ортаққордағы санаты = }} '''Шортанды ауданы''' — [[Ақмола облысы]]ның орталық бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бөлік. Орталығы — [[Шортанды (Шортанды ауданы)|Шортанды]] кенті. == Географиялық орны, жер бедері == Солтүстігінде [[Ақкөл ауданы]]мен, шығысында [[Астрахан ауданы|Астрахан]], батысында [[Ерейментау ауданы|Ерейментау]] аудандарымен, оңтүстігінде [[Целиноград ауданы]] және [[Астана]] қаласымен шектеседі. Шортанды ауданы [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]]ның солтүстігін ала орналасқан. Жер бедері — саздар мен саздақтардың қат-қабатынан түзілген белесті жазық. Ең биік жері ауданның шығыс бөлігіндегі Көңқыр төбесі (458 м). Жер бедерінің кей жері ірі құмды, шақпақтасты. Жағалары көлбеу және жайпақ, тұйық ойпауытты қолаттар кездеседі. Көктемде олар ені бірнеше жүз метрге жететін уақытша көлдерге айналады. Кен байлықтарынан алтын, кірпіштік саз кездеседі. == Тарихы == Шортанды ауданы 1939 жылы құрылған. Алғашында аудан орталығы [[Новокубанка]] ауылы болып, 1954 жылы [[Шортанды (Шортанды ауданы)|Шортанды]] кентіне ауыстырылған. 1963 жылы аудандарды ірілендіру кезінде [[Ақкөл ауданы|Алеексев ауданы]]мен біріктіріліп, 1966 жылы қайта бөлінген.<ref>[https://akm.sud.kz/kaz/sub/shortandy/tarihy Шортанды аудандық сотының тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230616164327/https://akm.sud.kz/kaz/sub/shortandy/tarihy |date=2023-06-16 }}</ref> == Климаты == Климаты тым континенттік, қысы суық, қары аз (20 см), жазы жылы, құрғақ. Қаңтардың орташа температурасы –17–18°С, шілденікі 19–21°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 300–350 миллиметр. Аудан жері арқылы [[Қалқұтан (өзен)|Қалқұтан]] өзені мен оның салалары – Дамса, [[Ащылыайрық]], [[Талқара (өзен)|Талқара]], Сарықамыс өзендері ағады. Мұнда [[Балықтыкөл (көл, Ақмола облысы)|Балықты]], [[Бозайғыр (көл, Шортанды ауданы)|Бозайғыр]], Сасықкөл, Шошқалы, т.б. көлдер бар. == Топырағы, өсімдіктері мен жануарлар дүниесі == Жерінде қара және қызғылт қоңыр топырақ тараған. Негізінен селеулі-бетегелі, түрлі шөпті-бетегелі өсімдіктер өседі. Олардың ішінен сәбізшөп, сәлбен, жусан, сары қызылбояу, төскейшөп, ойпауытты жерлерінде өлең, қоға, жұлдызгүл, т.б. өседі. Аңдардан қасқыр, түлкі, қоян, суыр, құстардан дала бүркіті, бөктергі, үкі, бозторғай, үйрек, қаз, т.б. мекендейді. == Шаруашылығы == Ауданда 1995 жылға дейін астық өндіруге, оған қосымша сүтті, етті-сүтті мал, шошқа, жылқы, картоп, көкөніс өсіруге маманданған 1 ұжымшар, 6 кеңшар, 1 мал бордақылау бірлестігі, Бүкілодақтық астық шаруашылығы ғылыми-зертеу институтының тәжірибе шаруашылығы болған. Еліміздің нарықтық экономикаға өтуіне байланысты олардың барлығы дерлік жекешелендірілді. Ауданның барлық шаруашылық салалары 2006 жылы 4038,9 миллион теңгенің өнімін шығарды. Өнеркәсіп саласында «Қазақалтын кен-металлургия» АҚ-ның бөлімшесі — Жолымбет алтын кеніші, жиһаз фабрикасы ([[Шортанды (Шортанды ауданы)|Шортанды]]), тігін фабрикасы ([[Жолымбет]]), май зауыты, аудандық баспахана, т.б. жұмыс істейді. Бұлар 2104,5 миллион тонна өнім өндірді (2005). Ауыл шаруашылығымен 35 кәсіпорын, 109 шаруа қожалығы, 8123 жұртшылық (жеке шаруа) шұғылданады (2005). Ауыл шаруашылығына пайдаланатын жері 438,5 мың гектар, оның 287,4 мың гектары егістік, 2,6 мың гектары шабындық, 148,2 мың гектары жайылым. Көп жылдық отырғызылған ағашы 0,3 мың гектар жерді алады. 2007 жылдың басында ауданда 18,9 мың бас мүйізді ірі қара, 7,6 мың қой мен ешкі, 23,0 мың шошқа, 2,1 мың жылқы, 34,3 мың құс болды. Олардан 4,6 мың тонна ет, 23,7 мың тонна сүт, 3829 мың дана жұмыртқа өндірілді. Ауданда 3 балабақша, 4 бастауыш, 11 негізгі, 16 орта мектеп, 1 кәсіптік-техникалық мектеп, 31 кітапхана, орталық аудандық аурухана, 6 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, 24 фельдшерлік-акушерлік пункт бар. Шортанды кентінде мәдениет және демалыс саябағы орналасқан. Аудан жері арқылы республикалық маңызы бар [[Астана]]–[[Көкшетау]] автомобильдік жолы өтеді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том</ref> == Халқы == {| class="wikitable" ! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы,  КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 |- | 37166 || {{өсім}}43236 || {{құлдырау}}39245 || {{құлдырау}}38695 || {{құлдырау}}33074 || {{құлдырау}}29580 || {{құлдырау}}27825 |} Тұрғындар саны: 29538 адам (2019). * Ұлттық құрамы: {{nobr|[[қазақтар]] (39,95%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (34,36%)}}, {{nobr|[[немістер]] (6,20%)}}, {{nobr|[[украиндар]] (6,18%)}}, {{nobr|[[поляктар]] (4,64%)}}, {{nobr|[[беларустар]] (2,80%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (1,72%)}}, {{nobr|басқалары (4,15%)}}<ref name="пер.2010">[http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2010.htm 2009 жылғы санақ бойынша Қазақстан тұрғындарының ұлттық құрамы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130212024927/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2010.htm |date=2013-02-12 }}</ref> Халықтың 1 шаршы километрге шаққандағы орташа тығыздығы 5,9 адам. == Әкімшілік бөлінісі == Аудандағы 29 елді мекен 2 кенттік әкімдік пен 9 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! % !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! % !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! % |- | [[Андреев ауылдық округі (Ақмола облысы)|Андреев ауылдық округі]] ||1134 ||{{құлдырау}}967 ||85,3 ||556 ||{{құлдырау}}475 ||85,4 ||578 ||{{құлдырау}}492 ||85,1 |- | [[Бектау ауылдық округі]] ||1958 ||{{құлдырау}}1865 ||95,3 ||1007 ||{{құлдырау}}948 ||94,1 ||951 ||{{құлдырау}}917 ||96,4 |- | [[Бозайғыр ауылдық округі]] ||3717 ||{{құлдырау}}3552 ||95,6 ||1822 ||{{құлдырау}}1809 ||99,3 ||1895 ||{{құлдырау}}1743 ||92 |- | [[Дамса ауылдық округі]] ||4482 ||{{өсім}}4740 ||105,8 ||2122 ||{{өсім}}2299 ||108,3 ||2360 ||{{өсім}}2441 ||103,4 |- | [[Жолымбет кенттік әкімдігі]] ||4258 ||{{құлдырау}}4011 ||94,2 ||2118 ||{{құлдырау}}2066 ||97,5 ||2140 ||{{құлдырау}}1945 ||90,9 |- | [[Новокубан ауылдық округі]] ||2036 ||{{құлдырау}}1845 ||90,6 ||1026 ||{{құлдырау}}926 ||90,3 ||1010 ||{{құлдырау}}919 ||91 |- | [[Новосёлов ауылдық округі (Ақмола облысы)|Новосёлов ауылдық округі]] ||1356 ||{{құлдырау}}978 ||72,1 ||661 ||{{құлдырау}}503 ||76,1 ||695 ||{{құлдырау}}475 ||68,3 |- | [[Петров ауылдық округі (Ақмола облысы)|Петров ауылдық округі]] ||1721 ||{{құлдырау}}1358 ||78,9 ||844 ||{{құлдырау}}681 ||80,7 ||877 ||{{құлдырау}}677 ||77,2 |- | [[Пригородный ауылдық округі (Шортанды ауданы)|Пригородный ауылдық округі]] ||1166 ||{{құлдырау}}837 ||71,8 ||577 ||{{құлдырау}}415 ||71,9 ||589 ||{{құлдырау}}422 ||71,6 |- | [[Раевка ауылдық округі]] ||1484 ||{{құлдырау}}1110 ||74,8 ||729 ||{{құлдырау}}558 ||76,5 ||755 ||{{құлдырау}}552 ||73,1 |- | [[Шортанды кенттік әкімдігі]] ||6268 ||{{өсім}}6562 ||104,7 ||3032 ||{{өсім}}3226 ||106,4 ||3236 ||{{өсім}}3336 ||103,1 |- | '''Жалпы саны''' ||29580 ||{{құлдырау}}27825 ||94,1 ||14494 ||{{құлдырау}}13906 ||95,9 ||15086 ||{{құлдырау}}13919 ||92,3 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Ақмола облысы}} {{Шортанды ауданы елді мекендері}} [[Санат:Шортанды ауданы]] o23axfty5cibws0yenwmqrdojuktrn6 0 40713 3657613 2992794 2026-09-20T01:06:17Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657613 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Мәкіл Құланбаев |шынайы есімі = Мәкілқожа Иманәліұлы Құланбаев |сурет = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.03.1926 |туған жері = [[Алматы облысы]], {{туғанжері|Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл ауданы|Жамбыл ауданында (Алматы облысы)}} |қайтыс болған күні = 27.08.1993 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}} |мамандығы = {{актер|Қазақстан|КСРО}} |азаматтығы = {{USSR}}<br />{{KAZ}} |белсенді жылдары = |бағыты = |ұжымы = |марапаттары = {{{!}} {{!}}[[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|40px|Знак Почета]] {{!}} {{!}}} [[Сурет:KazSSR Premium.png|25px|Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығының иегері]] |сайты = }} '''Мәкілқожа Иманәліұлы Құланбаев''' ([[22 наурыз]] [[1926 жыл]] [[Алматы облысы]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]] – [[27 тамыз]] [[1993 жыл]] [[Алматы]]) — кеңестік және қазақ кино және театр [[актер]]і. [[Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген әртісі]]. Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. ==Жалпы мәліметтер== [[Найман]] тайпасының [[Қаратай]] руынан. [[Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі|Алматы театр училищесін]] (1945) бітірген соң [[Н. Бекежанов атындағы Қызылорда облыстық музыкалық драма театры|Қызылорда облыстық қазақ драма театры]] труппасында қызмет атқарды. 1948 жылдан қазіргі [[Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры]] құрамында еңбек етті. Алғашқы рөлі Қуыршақ сатушыны (А.Толстой, “Алтын кілт”) ойнап, актерлік талантын танытты. Құланбаев театр сахнасында Есен, Назарбек (М.Әуезов, “[[Еңлік-Кебек|Еңлік – Кебек]]”, “Алуа”, Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығы, 1984), Әбутәліп (С.Мұқанов, “Мөлдір махаббат”), Қоңқай (Ғ.Мүсірепов, “Ақан сері – Ақтоқты”), [[Махамбет Өтемісұлы|Махамбет]] (Ә.Әлімжанов, “Махамбеттің жебесі” бойынша), [[Әбу Насыр Әл-Фараби|әл-Фараби]] (Ш.Хұсайынов пен О.Бодықов, осы аттас спектакльде), т.б. рөлдерді сахнаға шығарды. Кинофильмдерде ойнаған рөлдері: Бала (“Райхан”), Қаратай (“Менің атым Қожа”, 1963), Ыдырыс (“Балалық шаққа саяхат”, 1969), Ермат (“Алтын күз”, 1978), Генерал-майор (“Қала қалқаны”, 1979), т.б. Құланбаев Қазақ радиосында радио-қойылымдарға қатысып, балаларға арналған “Ойлан тап” атты радио ойынында Жұмбақ атай бейнесін жасады.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> ==Марапаттары== * 1977 жылы «Қазақ КСР Еңбек сіңірген артисі» құрметті атағы берілген. * 1983 жылы Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты; * КСРОның «Құрмет белгісі» Орденімен марапатталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:22 наурызда туғандар]] [[Санат:27 тамызда қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген әртістері]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры тұлғалары]] [[Санат:Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі түлектері]] [[Санат:Қызылорда облыстық драма театры тұлғалары]] bkwocpqt0u3fll0w90hfo8halaa9ydn 0 41303 3657649 3650283 2026-09-20T06:42:21Z MuratbekErkebulan 162992 3657649 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы =Меновное |сурет = Menovnoe panorama.jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =49 |lat_min =56|lat_sec = 16 |lon_deg =82|lon_min =34|lon_sec =53 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Шығыс Қазақстан облысы |кестедегі облыс = Шығыс Қазақстан облысы{{!}}Шығыс Қазақстан |ауданы = Өскемен қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Өскемен қалалық әкімдігі{{!}}Өскемен |мекен түрі = |мекені = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}5999 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Меновное''' — [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Өскемен қалалық әкімдігі]]не қарасты ауыл. Бұрынғы [[Меновный ауылдық округі]] орталығы. == Географиялық орны == [[Өскемен]] қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 8 км жерде, Ұлан өзенінің оң аңғарында орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||4476||{{өсім}}4870 ||{{өсім}}5999 ||123,2 ||2339 ||{{өсім}}2864 ||122,4 ||2531 ||{{өсім}}3135 ||123,9 |} == Тарихы == Ауыл [[1997 жыл]]ға дейін Таврия ауданының көкөніс-сүт өндіру бағытындағы Ярославский кеңшарының және Өскемен мемлекеттік асыл тұқымды тәжірибе стансасының орталығы болып келді. Оның негізінде Меновнойда және [[Ахмер]], [[Жаңа Ахмер]], [[Ново-Троицкое (Шығыс Қазақстан облысы)|Ново-Троицкое]], [[Ново-Явленка]], [[Самсоновка (Шығыс Қазақстан облысы)|Самсоновка]] ауылдарында [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік|ЖШС]]-тер, бірнеше шаруа қожалықтар жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Өскемен қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Өскемен қалалық әкімдігі елді мекендері]] a4733vbq6loieiqc7dpkaqsgbftvw0e 0 45452 3657357 3652527 2026-09-19T12:19:35Z KOK Böri . 2 185728 /* */ 3657357 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер | есімі = Жанатай батыр | түпнұсқадағы есімі = {{lang-kk|Жанатай батыр}} | туған кездегі есімі = | туған күні = 1723 | туған жері = [[Айыртау ауданы]] | қайтыс болған күні = 1819 | қайтыс болған жері = | суреті = Жанатай батыр кеснесі.jpg | ені = | сурет сипаттамасы = Жанатай батыр кесенесі | лақап аты = | бүркеншік аты = | қызмет еткен елі/мемлекеті = [[Қазақ хандығы]]<br>[[Орта жүз]] | қызмет жылдары = | әскери атағы = Батыр | әскер түрі = | қолбасшылық еткені = | бөлімшесі = | шайқастары = [[Қазақ-жоңғар соғыстары]]<br>[[Вторжение в Средний жуз (1752—1753)|Орта жүзге басып кіру (1752–1753]]<br>[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] | марапаттары = | туыстық байланыстары =[[Орта жүз]]<br>[[Арғын]]<br>[[Қарауыл]] | қызметтен босауы = | қолы = }} '''Жанатай батыр Ақанұлы''' (1723-1819) — қазақ жерін жоңғарлардан қорғаған XVIII ғасыр батырлардың бірі, [[Бөгенбай батыр]] Ақшаұлының (1680-1775) серігі. [[Арғын]] тайпасы [[Атығай]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Сәдуақас, Тортай|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Ел мен Жер. Көкшетау - Қызылжар - Омбы - Құсмұрын - Ұлытау - Астана аймағы (тарихи-танымдық жинақ)|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы |баспасы= Дайк-Пресс|жыл= |томы= 2003|беттері= |барлық беті= 565|сериясы= |isbn= 9965-699-06-2|тиражы= 1500}}</ref> [[Айыртау ауданы]]нда дүниеге келген. XVIII ғасырдың 30-жылдары жоңғарлармен болған шайқаста көзге түскен. Жанатай есімі халықтың ауыз әңгімелерінде, аңыздарында кездеседі. Ол туралы [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Ш. Уәлиханов]] [https://shoqan.kz/incompleted/works_o_batyrah/ «XVIII-ғасырдағы батырлар жайлы тарихи деректер»] мақаласында айтқан. Есіл ауданының Жанатай (қазіргі Өрнек) ауданында жерленген.<ref name="Source 1">Қазақ энциклопедиясы</ref> [[Орта жүзге басып кіру (1752–1753)]][ru] және [[Қазақ-жоңғар соғысы (1752-1755)]][ru] [[Абылай хан]]мен [[Жоңғар хандығы|жонғар]]ларға қарсы шайқасқан. Атап айтқанда, Жанатай батыр Ақанұлы,Жанатай батыр (Жантеке), Баян және басқа да батырлар бастаған шайқастарды баяндайтын «Қап қағылған» және «Шаңды жорық» әндерінің кейіпкері. == Кесенесі == Ескерткіш [[Саумалкөл (Солтүстік Қазақстан облысы)|Саумалкөл]] ауылынан оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай 3,8 км, Саумалкөл ауылынан [[Арықбалық]] ауылынан өтетін жолдан батысқа қарай 360 м жерде орналасқан. Ескерткішті [[2023 жыл|2023]] жылы [[Ә. Х. Марғұлан атындағы археология институты]]ның Солтүстік Қазақстан кешенді археологиялық-этнографиялық экспедициясының барлау жасағы зерттеді.<br> Кесене жазықта орналасқан. Мұнда бұрын қазақ зираттары болған, қазір бұл жер жыртылып кеткен. Қазіргі ескерткіш [[2022 жыл|2022]] жылы салынған.<ref>Қазақстан Республикасының Тарих және мәдениет ескерткіштерінің жинағы. Солтүстік Қазақстан облысы. 1-шығарылым. Айыртау ауданы. – Алматы, 2024. – 320 б. – Қазақша, орысша. ISBN 978-601-82117-7-5, ISBN 978-601-82117-8-2 </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақ батырлары]] dq0fn8cr1b8zldo0ck57tvoq887baln 3657375 3657357 2026-09-19T14:01:50Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/KOK Böri . 2|KOK Böri . 2]] ([[User talk:KOK Böri . 2|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3644592 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер | есімі = Жанатай батыр | түпнұсқадағы есімі = {{lang-kk|Жанатай батыр}} | туған кездегі есімі = | туған күні = 1723 | туған жері = [[Айыртау ауданы]] | қайтыс болған күні = 1819 | қайтыс болған жері = | суреті = Жанатай батыр кеснесі.jpg | ені = | сурет сипаттамасы = Жанатай батыр кесенесі | лақап аты = | бүркеншік аты = | қызмет еткен елі/мемлекеті = [[Қазақ хандығы]]<br>[[Орта жүз]] | қызмет жылдары = | әскери атағы = Батыр | әскер түрі = | қолбасшылық еткені = | бөлімшесі = | шайқастары = [[Қазақ-жоңғар соғыстары]]<br>[[Вторжение в Средний жуз (1752—1753)|Орта жүзге басып кіру (1752–1753]]<br>[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] | марапаттары = | туыстық байланыстары =[[Орта жүз]]<br>[[Арғын]]<br>[[Қарауыл]] | қызметтен босауы = | қолы = }} '''Жанатай батыр Ақанұлы''' (1723-1819) — қазақ жерін жоңғарлардан қорғаған XVIII ғасыр батырлардың бірі, [[Бөгенбай батыр]] Ақшаұлының (1680-1775) серігі. [[Арғын]] тайпасы [[Атығай]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Сәдуақас, Тортай|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Ел мен Жер. Көкшетау - Қызылжар - Омбы - Құсмұрын - Ұлытау - Астана аймағы (тарихи-танымдық жинақ)|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы |баспасы= Дайк-Пресс|жыл= |томы= 2003|беттері= |барлық беті= 565|сериясы= |isbn= 9965-699-06-2|тиражы= 1500}}</ref> [[Айыртау ауданы]]нда дүниеге келген. XVIII ғасырдың 30-жылдары жоңғарлармен болған шайқаста көзге түскен. Жанатай есімі халықтың ауыз әңгімелерінде, аңыздарында кездеседі. Ол туралы [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Ш. Уәлиханов]] «XVIII-ғасырдағы батырлар жайлы тарихи деректер» мақаласында айтқан. Есіл ауданының Жанатай (қазіргі Өрнек) ауданында жерленген.<ref name="Source 1">Қазақ энциклопедиясы</ref> [[Қазақ-жоңғар соғысы (1752-1755)|Орта жүзге басып кіру (1752–1753]]) және [[Қазақ-жоңғар соғысы (1752-1755)]] [[Абылай хан]]мен [[Жоңғар хандығы|жонғар]]ларға қарсы шайқасқан. Атап айтқанда, Жанатай батыр Ақанұлы,Жанатай батыр (Жантеке), Баян және басқа да батырлар бастаған шайқастарды баяндайтын «Қап қағылған» және «Шаңды жорық» әндерінің кейіпкері. == Кесенесі == Ескерткіш [[Саумалкөл (Солтүстік Қазақстан облысы)|Саумалкөл]] ауылынан оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай 3,8 км, Саумалкөл ауылынан [[Арықбалық]] ауылынан өтетін жолдан батысқа қарай 360 м жерде орналасқан. Ескерткішті [[2023 жыл|2023]] жылы [[Ә. Х. Марғұлан атындағы археология институты]]ның Солтүстік Қазақстан кешенді археологиялық-этнографиялық экспедициясының барлау жасағы зерттеді.<br> Кесене жазықта орналасқан. Мұнда бұрын қазақ зираттары болған, қазір бұл жер жыртылып кеткен. Қазіргі ескерткіш [[2022 жыл|2022]] жылы салынған.<ref>Қазақстан Республикасының Тарих және мәдениет ескерткіштерінің жинағы. Солтүстік Қазақстан облысы. 1-шығарылым. Айыртау ауданы. – Алматы, 2024. – 320 б. – Қазақша, орысша. ISBN 978-601-82117-7-5, ISBN 978-601-82117-8-2 </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақ батырлары]] a603etmwhuv1l1xx1yj9t7c7xk2xrfc 3657376 3657375 2026-09-19T14:02:24Z 1nter pares 146705 /* */ 3657376 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер | есімі = Жанатай батыр | түпнұсқадағы есімі = | туған кездегі есімі = | туған күні = 1723 | туған жері = [[Айыртау ауданы]] | қайтыс болған күні = 1819 | қайтыс болған жері = | суреті = Жанатай батыр кеснесі.jpg | ені = | сурет сипаттамасы = Жанатай батыр кесенесі | лақап аты = | бүркеншік аты = | қызмет еткен елі/мемлекеті = [[Қазақ хандығы]]<br>[[Орта жүз]] | қызмет жылдары = | әскери атағы = Батыр | әскер түрі = | қолбасшылық еткені = | бөлімшесі = | шайқастары = [[Қазақ-жоңғар соғыстары]]<br>[[Вторжение в Средний жуз (1752—1753)|Орта жүзге басып кіру (1752–1753]]<br>[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] | марапаттары = | туыстық байланыстары =[[Орта жүз]]<br>[[Арғын]]<br>[[Қарауыл]] | қызметтен босауы = | қолы = }} '''Жанатай батыр Ақанұлы''' (1723-1819) — қазақ жерін жоңғарлардан қорғаған XVIII ғасыр батырлардың бірі, [[Бөгенбай батыр]] Ақшаұлының (1680-1775) серігі. [[Арғын]] тайпасы [[Атығай]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Сәдуақас, Тортай|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Ел мен Жер. Көкшетау - Қызылжар - Омбы - Құсмұрын - Ұлытау - Астана аймағы (тарихи-танымдық жинақ)|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы |баспасы= Дайк-Пресс|жыл= |томы= 2003|беттері= |барлық беті= 565|сериясы= |isbn= 9965-699-06-2|тиражы= 1500}}</ref> [[Айыртау ауданы]]нда дүниеге келген. XVIII ғасырдың 30-жылдары жоңғарлармен болған шайқаста көзге түскен. Жанатай есімі халықтың ауыз әңгімелерінде, аңыздарында кездеседі. Ол туралы [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Ш. Уәлиханов]] «XVIII-ғасырдағы батырлар жайлы тарихи деректер» мақаласында айтқан. Есіл ауданының Жанатай (қазіргі Өрнек) ауданында жерленген.<ref name="Source 1">Қазақ энциклопедиясы</ref> [[Қазақ-жоңғар соғысы (1752-1755)|Орта жүзге басып кіру (1752–1753]]) және [[Қазақ-жоңғар соғысы (1752-1755)]] [[Абылай хан]]мен [[Жоңғар хандығы|жонғар]]ларға қарсы шайқасқан. Атап айтқанда, Жанатай батыр Ақанұлы,Жанатай батыр (Жантеке), Баян және басқа да батырлар бастаған шайқастарды баяндайтын «Қап қағылған» және «Шаңды жорық» әндерінің кейіпкері. == Кесенесі == Ескерткіш [[Саумалкөл (Солтүстік Қазақстан облысы)|Саумалкөл]] ауылынан оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай 3,8 км, Саумалкөл ауылынан [[Арықбалық]] ауылынан өтетін жолдан батысқа қарай 360 м жерде орналасқан. Ескерткішті [[2023 жыл|2023]] жылы [[Ә. Х. Марғұлан атындағы археология институты]]ның Солтүстік Қазақстан кешенді археологиялық-этнографиялық экспедициясының барлау жасағы зерттеді.<br> Кесене жазықта орналасқан. Мұнда бұрын қазақ зираттары болған, қазір бұл жер жыртылып кеткен. Қазіргі ескерткіш [[2022 жыл|2022]] жылы салынған.<ref>Қазақстан Республикасының Тарих және мәдениет ескерткіштерінің жинағы. Солтүстік Қазақстан облысы. 1-шығарылым. Айыртау ауданы. – Алматы, 2024. – 320 б. – Қазақша, орысша. ISBN 978-601-82117-7-5, ISBN 978-601-82117-8-2 </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақ батырлары]] n7x7oy31tfnuybz128yze1t2o1na3fo 3657377 3657376 2026-09-19T14:02:51Z 1nter pares 146705 /* */ 3657377 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер | есімі = Жанатай батыр | түпнұсқадағы есімі = | туған кездегі есімі = | туған күні = 1723 | туған жері = [[Айыртау ауданы]] | қайтыс болған күні = 1819 | қайтыс болған жері = | суреті = Жанатай батыр кеснесі.jpg | ені = | сурет сипаттамасы = Жанатай батыр кесенесі | лақап аты = | бүркеншік аты = | қызмет еткен елі/мемлекеті = [[Қазақ хандығы]]<br>[[Орта жүз]] | қызмет жылдары = | әскери атағы = Батыр | әскер түрі = | қолбасшылық еткені = | бөлімшесі = | шайқастары = [[Қазақ-жоңғар соғыстары]]<br>[[Вторжение в Средний жуз (1752—1753)|Орта жүзге басып кіру (1752–1753]]<br>[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] | марапаттары = | туыстық байланыстары =[[Орта жүз]]<br>[[Арғын]]<br>[[Қарауыл]] | қызметтен босауы = | қолы = }} '''Жанатай батыр Ақанұлы''' (1723–1819) — қазақ жерін жоңғарлардан қорғаған XVIII ғасыр батырлардың бірі, [[Бөгенбай батыр]] Ақшаұлының (1680-1775) серігі. [[Арғын]] тайпасы [[Атығай]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Сәдуақас, Тортай|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Ел мен Жер. Көкшетау - Қызылжар - Омбы - Құсмұрын - Ұлытау - Астана аймағы (тарихи-танымдық жинақ)|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы |баспасы= Дайк-Пресс|жыл= |томы= 2003|беттері= |барлық беті= 565|сериясы= |isbn= 9965-699-06-2|тиражы= 1500}}</ref> [[Айыртау ауданы]]нда дүниеге келген. XVIII ғасырдың 30-жылдары жоңғарлармен болған шайқаста көзге түскен. Жанатай есімі халықтың ауыз әңгімелерінде, аңыздарында кездеседі. Ол туралы [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Ш. Уәлиханов]] «XVIII-ғасырдағы батырлар жайлы тарихи деректер» мақаласында айтқан. Есіл ауданының Жанатай (қазіргі Өрнек) ауданында жерленген.<ref name="Source 1">Қазақ энциклопедиясы</ref> [[Қазақ-жоңғар соғысы (1752-1755)|Орта жүзге басып кіру (1752–1753]]) және [[Қазақ-жоңғар соғысы (1752-1755)]] [[Абылай хан]]мен [[Жоңғар хандығы|жонғар]]ларға қарсы шайқасқан. Атап айтқанда, Жанатай батыр Ақанұлы,Жанатай батыр (Жантеке), Баян және басқа да батырлар бастаған шайқастарды баяндайтын «Қап қағылған» және «Шаңды жорық» әндерінің кейіпкері. == Кесенесі == Ескерткіш [[Саумалкөл (Солтүстік Қазақстан облысы)|Саумалкөл]] ауылынан оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай 3,8 км, Саумалкөл ауылынан [[Арықбалық]] ауылынан өтетін жолдан батысқа қарай 360 м жерде орналасқан. Ескерткішті [[2023 жыл|2023]] жылы [[Ә. Х. Марғұлан атындағы археология институты]]ның Солтүстік Қазақстан кешенді археологиялық-этнографиялық экспедициясының барлау жасағы зерттеді.<br> Кесене жазықта орналасқан. Мұнда бұрын қазақ зираттары болған, қазір бұл жер жыртылып кеткен. Қазіргі ескерткіш [[2022 жыл|2022]] жылы салынған.<ref>Қазақстан Республикасының Тарих және мәдениет ескерткіштерінің жинағы. Солтүстік Қазақстан облысы. 1-шығарылым. Айыртау ауданы. – Алматы, 2024. – 320 б. – Қазақша, орысша. ISBN 978-601-82117-7-5, ISBN 978-601-82117-8-2 </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақ батырлары]] 26i1epv5suspoqwqeuvrkg9hmyns0jr 3657743 3657377 2026-09-20T09:46:15Z Кайсак 67 185901 3657743 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер | есімі = Жанатай батыр | түпнұсқадағы есімі = | туған кездегі есімі = | туған күні = 1723 | туған жері = [[Айыртау ауданы]] | қайтыс болған күні = 1819 | қайтыс болған жері = | суреті = Жанатай батыр кеснесі.jpg | ені = | сурет сипаттамасы = Жанатай батыр кесенесі | лақап аты = | бүркеншік аты = | қызмет еткен елі/мемлекеті = [[Қазақ хандығы]]<br>[[Орта жүз]] | қызмет жылдары = | әскери атағы = Батыр | әскер түрі = | қолбасшылық еткені = | бөлімшесі = | шайқастары = [[Қазақ-жоңғар соғыстары]]<br>[[Вторжение в Средний жуз (1752—1753)|Орта жүзге басып кіру (1752–1753]]<br>[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] | марапаттары = | туыстық байланыстары =[[Орта жүз]]<br>[[Арғын]]<br>[[Қарауыл]] | қызметтен босауы = | қолы = }} '''Жанатай батыр Ақанұлы''' (1723–1819) — қазақ жерін жоңғарлардан қорғаған XVIII ғасыр батырлардың бірі, [[Бөгенбай батыр]] Ақшаұлының (1680-1775) серігі. [[Арғын]] тайпасы [[Атығай]] руынан шыққан.<ref name=":1">{{кітап|авторы= Сәдуақас, Тортай|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Ел мен Жер. Көкшетау - Қызылжар - Омбы - Құсмұрын - Ұлытау - Астана аймағы (тарихи-танымдық жинақ)|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы |баспасы= Дайк-Пресс|жыл= |томы= 2003|беттері= |барлық беті= 565|сериясы= |isbn= 9965-699-06-2|тиражы= 1500}}</ref> [[Айыртау ауданы]]нда дүниеге келген. XVIII ғасырдың 30-жылдары жоңғарлармен болған шайқаста көзге түскен. Жанатай есімі халықтың ауыз әңгімелерінде, аңыздарында кездеседі. Ол туралы [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Ш. Уәлиханов]] «XVIII-ғасырдағы батырлар жайлы тарихи деректер» мақаласында айтқан. Есіл ауданының Жанатай (қазіргі Өрнек) ауданында жерленген.<ref name="Source 1">Қазақ энциклопедиясы</ref> [[Қазақ-жоңғар соғысы (1752-1755)|Орта жүзге басып кіру (1752–1753]]) және [[Қазақ-жоңғар соғысы (1752-1755)]] [[Абылай хан]]мен [[Жоңғар хандығы|жонғар]]ларға қарсы шайқасқан. === Орта жүзге басып кіруді тойтару (1752—1753) === Жанатай батырдың қолбасшылық дарыны жоңғар билеушісі Лама Доржидың бұйрығымен Сайн-Белек, Шак-Дора және Батур-Убаши бастаған 20 мыңдық қалың қолдың Орта жүз ұлыстарына тұтқиылдан шабуыл жасауы кезінде қатты көрінді. Жаудың мақсаты Абылай ханның ықпалын жою және Орта жүзді толық бағындыру еді. == Естелік және мұра == Жанатай батырдың есімі қазақ халқының жадында берік сақталған: * Оның өмірі мен ерлік жолы халық ауыз әдебиетіндегі «Қап қағылған» және «Шаңды жорық» атты тарихи жыр-дастандардың негізгі желісіне айналды.<ref name=":1" /> * Жанатай батырдың ұрпақтары да ата жолын қуып, батыр болған. Мысалы, оның немересі Тілеуберді батыр [[Кенесары Қасымұлы|Кенесары ханның]] көтерілісіне белсене қатысқан қолбасшылардың бірі болды.<ref name=":1" /> == Кесенесі == Ескерткіш [[Саумалкөл (Солтүстік Қазақстан облысы)|Саумалкөл]] ауылынан оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай 3,8 км, Саумалкөл ауылынан [[Арықбалық]] ауылынан өтетін жолдан батысқа қарай 360 м жерде орналасқан. Ескерткішті [[2023 жыл|2023]] жылы [[Ә. Х. Марғұлан атындағы археология институты]]ның Солтүстік Қазақстан кешенді археологиялық-этнографиялық экспедициясының барлау жасағы зерттеді.<br> Кесене жазықта орналасқан. Мұнда бұрын қазақ зираттары болған, қазір бұл жер жыртылып кеткен. Қазіргі ескерткіш [[2022 жыл|2022]] жылы салынған.<ref>Қазақстан Республикасының Тарих және мәдениет ескерткіштерінің жинағы. Солтүстік Қазақстан облысы. 1-шығарылым. Айыртау ауданы. – Алматы, 2024. – 320 б. – Қазақша, орысша. ISBN 978-601-82117-7-5, ISBN 978-601-82117-8-2 </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақ батырлары]] mc08lsxwec19dogxwp34k4jkx29s7mp 0 51447 3657482 3501499 2026-09-19T18:16:30Z Aisford 105845 3657482 wikitext text/x-wiki {{Тілдер |түсі = орал |аты = Эстон тілі |өз атауы = eesti keel |айтылуы ={{IPA|[ˈeːsʲti ˈkeːl]||et-eesti keel.ogg}} |елдер = [[Эстония]] |аймақтар = [[Солтүстік Еуропа]] |ресми тіл = {{EST}}<br>{{EUR}} |реттейтін мекеме = Эстон тілінің институті |сөйлеушілер саны = 1,1 млн адам |рейтинг = |күйі = |жойылды = |санаты = Еуразия тілдері |классификация = [[Орал тілдері|орал әулеті]] : [[Фин-угор тілдері|фин-угор тармағы]] :: [[Фин-волга тілдері|фин-волга тобы]] ::: [[Балтық-фин тілдері|балтық-фин топ тармағы]] |жазу = [[латын әліпбиі|латиница]] |МЕСТ 7.75–97 = эст 850 |ISO1 = et |ISO2 = est |ISO3 = est }} '''Эстон тілі''' ({{lang-et|eesti keel}}) — [[Эстондар|эстон халқының]] тілі. [[Эстония]] республикасындағы ресми тіл. [[Ресей Федерациясы]]ның [[Ленинград]], [[Псков]], [[Омбы]] облыстарында, Грузияның [[Абхазия Автономиялық Республикасы]]нда, [[Швеция]]да, [[АҚШ]] пен [[Канада]]да эстон диаспорасы кездеседі. Эстон тілінде 1150 мыңдай адам сөйлейді (2001). Финн-угор тілдері шоғырының балтық-финн бұтағына жатады. 16 ғ-дан бастап солтүстік-эстон және оңтүстік-эстон диалектілері негізінде екі әдеби тілі қалыптасқан. Қазіргі Эстон тілі үш жергілікті (солтүстік-шығыс немесе жағалаулық, солтүстік-эстон, оңтүстік-эстон) ерекшелікке ажыратылады. Әдеби тілі солтүстік-эстон диалектісіне негізделген. Эстон тілінде 3 дауысты, 16 дауыссыз дыбыс бар. Онда [[дифтонг дыбыстар]] (қосарлы дауыстылар) жиі айтылады. Созылыңқы дауысты, дауыссыз дыбыстар үш сатыдан тұрады. Екпін сөздің бірінші буынына түседі. Эстон тілі морфологиясы құрылымы жағынан флективті-жалғамалы тілге жатады. Есім сөздер жекеше, көпше түрге бөлінеді, септеледі. Етістіктің жіктелетін және жіктелмейтін формалары бар. Сөйлемдегі сөздердің орналасу тәртібі еркін. Лексикасында латын, орыс, неміс, ағылшын тілдерінен енген сөздер кездеседі. Жазуы [[Латын әліпбиі]]не негізделген.<ref>Основы финно-угорского языкознания, Прибалтийско-финские, саамский и мордовские языки, М., 1975;</ref> <ref>Язык народов Российской Федерации и сопредельных государств, т. 3, М., 2005. С. Бизақов</ref> <ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commons|Category:Estonian language}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Эстон тілі]] [[Санат:Еуропа одағының ресми тілдері]] [[Санат:Эстония тілдері]] 0ac3ybxfo4xy7asmdp466g61m9pety5 3657494 3657482 2026-09-19T18:24:02Z Aisford 105845 3657494 wikitext text/x-wiki {{Тілдер |түсі = орал |аты = Эстон тілі |өз атауы = eesti keel |айтылуы ={{IPA|[ˈeːsʲti ˈkeːl]||et-eesti keel.ogg}} |елдер = [[Эстония]] |аймақтар = [[Солтүстік Еуропа]] |ресми тіл = {{EST}}<br>{{EUR}} |реттейтін мекеме = [[Эстон тілі институты]] |сөйлеушілер саны = 1,1 млн адам |рейтинг = |күйі = |жойылды = |санаты = Еуразия тілдері |классификация = [[Орал тілдері|орал әулеті]] : [[Фин-угор тілдері|фин-угор тармағы]] :: [[Фин-волга тілдері|фин-волга тобы]] ::: [[Балтық-фин тілдері|балтық-фин топ тармағы]] |жазу = [[латын әліпбиі|латиница]] |МЕСТ 7.75–97 = эст 850 |ISO1 = et |ISO2 = est |ISO3 = est }} '''Эстон тілі''' ({{lang-et|eesti keel}}) — [[Эстондар|эстон халқының]] тілі. [[Эстония]] республикасындағы ресми тіл. [[Ресей Федерациясы]]ның [[Ленинград]], [[Псков]], [[Омбы]] облыстарында, Грузияның [[Абхазия Автономиялық Республикасы]]нда, [[Швеция]]да, [[АҚШ]] пен [[Канада]]да эстон диаспорасы кездеседі. Эстон тілінде 1150 мыңдай адам сөйлейді (2001). Финн-угор тілдері шоғырының балтық-финн бұтағына жатады. 16 ғ-дан бастап солтүстік-эстон және оңтүстік-эстон диалектілері негізінде екі әдеби тілі қалыптасқан. Қазіргі Эстон тілі үш жергілікті (солтүстік-шығыс немесе жағалаулық, солтүстік-эстон, оңтүстік-эстон) ерекшелікке ажыратылады. Әдеби тілі солтүстік-эстон диалектісіне негізделген. Эстон тілінде 3 дауысты, 16 дауыссыз дыбыс бар. Онда [[дифтонг дыбыстар]] (қосарлы дауыстылар) жиі айтылады. Созылыңқы дауысты, дауыссыз дыбыстар үш сатыдан тұрады. Екпін сөздің бірінші буынына түседі. Эстон тілі морфологиясы құрылымы жағынан флективті-жалғамалы тілге жатады. Есім сөздер жекеше, көпше түрге бөлінеді, септеледі. Етістіктің жіктелетін және жіктелмейтін формалары бар. Сөйлемдегі сөздердің орналасу тәртібі еркін. Лексикасында латын, орыс, неміс, ағылшын тілдерінен енген сөздер кездеседі. Жазуы [[Латын әліпбиі]]не негізделген.<ref>Основы финно-угорского языкознания, Прибалтийско-финские, саамский и мордовские языки, М., 1975;</ref> <ref>Язык народов Российской Федерации и сопредельных государств, т. 3, М., 2005. С. Бизақов</ref> <ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commons|Category:Estonian language}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Эстон тілі]] [[Санат:Еуропа одағының ресми тілдері]] [[Санат:Эстония тілдері]] hlr71m8kpzoq7ty341lauv17ify4o15 0 54231 3657614 3499409 2026-09-20T01:06:19Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657614 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Күләш Сырымбетқызы Сәкиева |шынайы есімі = |сурет = |туған кездегі есімі = |туған күні = 15.02.1920 |туған жері = [[Шығыс Қазақстан облысы]] <br /> {{туғанжері|Зайсан ауданы|Зайсан ауданында}} |қайтыс болған күні = 4.02.2019 |қайтыс болған жері ={{қайтысболғанжері|Семей|Семейде}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақстан]] |мамандығы = {{актриса|КСРО|Қазақстан}} <br /> {{әнші|КСРО|Қазақстан}} |азаматтығы = {{USSR}}<br />{{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |белсенді жылдары = [[1941]] - осы уақыт |бағыты = музыкалық [[драма]] |ұжымы = |марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Парасат ордені}} {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|41px|Құрмет белгісі ордені]]{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|40px|Құрмет белгісі ордені]]{{!}}{{!}}[[Сурет: Reclamining_the_virgin_lands_rib.png|41px|КСРО тың жерлерді игергені үшін]]{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Medal For Valiant Labour in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|41px|ҰОС ерен еңбегі үшін медалі]] {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|41px|Ленин 100 жыл]]{{!}}{{!}}[[Сурет:VeteranLaborRibbon.png|41px|КСРО Еңбек ардагері медалі]]{{!}}{{!}}[[Сурет:RUS Medal 60 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|41px|ҰОС 60 жыл медалі]]{{!}}{{!}}[[Сурет: RUS Medal 65 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|ҰОС 65 жыл медалі]] {{!}}} |сайты = }} '''Күләш Сырымбетқызы Сәкиева''' ([[1920 жыл]]ы [[15 ақпан]]да [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Зайсан ауданы]]нда туған) — [[актриса]], [[әнші]]. [[Қазақстанның халық әртісі|Қазақ КСР Халық артисі]] (1958). [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің 4ші шақырылымның депутаты. Қазақстанның мәдениет саласындағы мемлекеттік степендиясының иегері. [[Семей музыкалық драма театры|Абай атындағы Шығыс Қазақстан облыстық музыкалық драма театры]]ның актрисасы. Семей қаласының Құрметті азаматы (2002). == Өмірбаяны == * Күләш Сырымбетқызы [[1920 жыл]]ы [[15 ақпан]]да [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Зайсан ауданы]]нда дүниеге келген. * 1937 - 1941 жылдары [[Алматы театр училищесі]]н бітірген. * 1941 - 1952 жылдары [[А. Тоқпанов атындағы Жамбыл облыстық қазақ драма театры|Жамбыл облыстық қазақ драма театры]]ның артисі. * 1952 жылдың 19 қазан айынан бастап [[Семей музыкалық драма театры|Абай атындағы Шығыс Қазақстан облыстық музыкалық драма театры]] сахнасында. == Ойнаған рольдері == Алғашқы ойнаған рөлі – Ф.Шиллердің «Зұлымдық пен махаббат» трагедиясындағы Луиза. Бұдан кейін Еңлік (Әуезовтің «Еңлік-Кебегінде»), Баян, Қыз Жібек (Мүсіреповтің «Қозы-Көрпеш – Баян сұлуында» және «Қыз Жібегінде») рөлдерін орындаған. 1952 жылы Семей драма театрында қызмет етіп, Мехмене Бану (Хикметтің «Махаббат туралы аңызында»), Жүзтайлақ ([[Әуезов]]тің «Түнгі сарынында»), Анар, Майра (Тәжібаевтың «Жалғыз ағаш орман емес» пен осы аттас драмасында), т.б. рөлдерді ойнады. == Қоғамдық қызметі == * 1955 - 1959 жылдары 4-сайланымдағы [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің депутаты. * 1971 жылы Қазақстан Компартиясының ХІІІ съезіне делегат болып қатысқан. == Марапаттары == * [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің Құрмет грамотасымен 3 мәрте марапатталған (1944, 1955, 1980 жылдар); * 1945 жылы КСРО-ның жоғарғы мемлекеттік марапаты "[[Құрмет Белгісі ордені|Құрмет белгісі]]" орденімен марапатталды. * 1947 жылы Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі * 1958 жылы "Қазақ КСР халық артисі" құрметті атағымен қосыла екінші мәрте "Құрмет белгісі" орденімен марапатталды. * КСРО-ның "[[Еңбек ардагері медалі (КСРО)|Еңбек ардагері]]" (1982), "Лениннің туғанына 100 жыл" (1970), "ҰОС сығысына 30,50,60,65 жыл", "КСРОның Тың жерлері игергені үшін", "ҰОС ерлегі үшін" және т.б көптеген медалдармен марапатталған. * 2002 жылы Семей қаласының құрметті азаматы * Зайсан ауданының құрметті азаматы * 2005 жылы елбасының жарлығымен қазақ театр өнеріне сіңірген еңбектері үшін еліміздің жоғарғы мемлекеттік марапаты "[[Парасат ордені]]" мен марапатталды.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref><ref>Жамбыл облысы энциклопедиясы. Алматы, ISBN 9965-9389-1-1</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:21 сәуірде туғандар]] [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері]] [[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]] [[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан театр актрисалары]] [[Санат:Тың жерлерді игергені үшін медалінің иегерлері]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық Абай атындағы Қазақ музыкалық-драма театры әртістері]] [[Санат:Семейдің құрметті азаматтары]] ohi467wz4txn48oul9lwpm7ipa6khx4 0 59007 3657666 3166702 2026-09-20T06:53:10Z Jiyembet batur 164984 /* */ 3657666 wikitext text/x-wiki {{мешіт | мешіт атауы = Әл-Ақса мешіті <br /> Al-Aqsa Mosque | шынайы аты = | бұрынғы атауы = | балама аты = | статусы = | суреті = Al-Qibli Chapel.jpg | ені = | сурет атауы = | позициялық карта = Палестина |lat_dir = N|lat_deg =31 |lat_min =47 |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =35 |lon_min =13 |lon_sec = | карта атауы = | карта ені = | ізашары = | ізбасары = | сәулет стилі = | классификациясы = | орналасуы = | мекен жайы = | қала = | мемлекет = | қазіргі жалдаушы = | мешіттің маңыздылығы = | құрылысы басталды = | құрылысы аяқталды = | ашылған уақыты = | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | сәулет өнері = | төбесі = | антеннаның төбесі = | шатыры = | ең соңғы қабат = | обсерватория = | құрылыс жүйесі = | көлемі = | диаметрі = | басқа да өлшемдері = | қабаттар саны = | мешіттің ішкі ауданы = | лифтілер = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | сәулет фирмасы = | салушы = | инженері = | инженер-құрылысшы = | басқа да дизайнерлер = | сметашы = | бас мердігер = | марапаттары = | дүкендер саны = | бөлмелер саны = | көлік тұрағы = | сайты = | latitude = 31.77617 | longitude = 35.23583 | Орналасқан жері = ескі қала, [[әл-Құдыс]] | year = 705 CE | administration = [[Waqf]] | imam = [[Muhammad Ahmad Hussein]] <br /> [[Ekrima Sa'id Sabri]] | tradition = [[Sunni Islam|Sunni]] | specifications = yes | dome_quantity = 2 large + tens of smaller ones | capacity = 5,000+ | minaret_quantity = 4 | minaret_height = {{convert|37|m|ft|sp=us}} (tallest) | renovations = 638; 685;<ref> Al-Ratrout, H. A., The Architectural Development of Al-Aqsa Mosque in the Early Islamic Period, ALMI Press, London, 2004.</ref> 771; 774; 1035; 1922; | Құрылысы =[[мешіт]], [[Islamic architecture#Mamluk|Mamluk]] | facade_direction = north-north-west | materials = Limestone (external walls, minaret, facade) stalactite (minaret), Gold, lead and stone(domes), white marble (interior columns) and mosaic <ref> Al-Ratrout, H. A., The Architectural Development of Al-Aqsa Mosque in the Early Islamic Period, ALMI Press, London, 2004.</ref> }} <p> '''Масжид әл-Ақса,''' Масджид ул-Ақса, әл-Ақса мешіті ([[араб тілі|арабша]]:<big>المسجد الاقصى</big> ''al-Masjid al-Aqsa'', {{IPA-ar|ʔælˈmæsʒɪd ælˈʔɑqsˤɑ|IPA|ArAqsaMosque.ogg}}, — тым шалғайдағы [[ғибадатхана]]) — “Масжид ул-Харамнан” кейін [[әл-Құдыс|Құдыс]] ([[Иерусалим]]) қаласында салынған ең алғашқы мешіт.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> [[Сурет:Al-Aqsa Mosque by David Shankbone.jpg|thumb|right|Қасиетті жердегі мешіт пен оңтүстіктегі керегесімен]] [[Сурет:Jerusalem Al-Aqsa Mosque BW 2010-09-21 06-38-12.JPG|thumb|Мешіт күмбезі 1982 жылы. Алюминийден жасалған (бірақ күміс сияқты көрінген), бірақ бастапқы қорғасынды материалмен 1983 жылы қайта жамылған ]] [[Сурет:Saladin Minbar-Aqsa.JPG|thumb|right|Салах ад-Дин мінбері есігі, 1900 жылдар. ''[[мінбар]]'' [[Нұр әл-Дин]] бұйрығымен жасалған, бірақ Салах ад-Дин орнатқан]] Әл-Ақса мешітінің іргетасын [[Дәуіт Пайғамбар]] (ғ.с.) қалаған, құрылысты аяқтау үшін [[Сүлеймен пайғамбар]] (ғ.с.) [[Финикия]]дан сәулетшілер алдыртқан. [[Пайғамбар]] хадисінде мешіт құрылысына жындар да жегіліп, жеті жылда салынып біткен делінген. Әл-Ақсаны [[Ассирия]] әміршісі талқандап, парсы патшасы [[Кейқұсрау]] қалпына келтірді. <br /> Біздің заманымыздың 70-жылдары [[рим]]діктер қайтадан қиратып, [[123 жыл]]ы [[Византия]] патшасы қайта жөндеді. <br /> Мешіт әл-Ақсаның шынайы мәртебеге ие болуы [[ислам діні]]мен тікелей байланысты. [[Мұхаммед пайғамбар]] (ғ.с.) [[хадис]]інде зиярат етуге болатын үш мешіттің бірі ретінде аталған Масжид әл-Ақса ([[һижра]] бойынша 16 жылға дейін) мұсылмандар үшін құбыла саналды. [[Құран Кәрім]]нің “әл-Ісра” сүресінде Мұхаммед пайғамбардың (ғ.с.) [[миғраж түні]] Мешіт әл-Ақсаға барып, намаз оқығандығы жайлы айтылады. Әл-Уәлид тұсында (705 —715) мешіт зәулім ғимаратпен алмастырылды, көп ұзамай (780) зілзаладан зардап шеккен ғимаратты Әбу Жапар Мансұр мен Мәһди бин Мансұр халифалар қайта қалпына келтірді. Мешіттің көл. 105 70 м, оңт. қабырғасы әл-Харам аш-Шарифпен жапсарласқан. Масжид әл-Ақса [[12 ғасыр]]дың басында король сарайы болды, [[1128 жыл]]ы Балдуин ІІ оның бір бөлігін рыцар орденіне сыйға тартты. Жөндеу жұмыстары кезінде ғимарат көп өзгеріске ұшырамай, бастапқы қалпын сақтаған. Масжид әл-Ақса орналасқан мекен қазір [[Израиль|Израиль мемлекетінің]] аумағында. 1988 жылы Израиль әскері Ақса мешітін басып алған. [[Сурет:AlAqsaFromKotel.JPG|thumb|left|Мешіт көрінісі, 2005 жыл.]] [[Сурет:Ghawanima Minaret-Aqsa.JPG|thumb|left|Ғауанима минареті, 1900]] [[Сурет:Aqsa 2.jpg|thumb|Мешіт ішіндегі ''[[михраб]]'', ''[[құбыла]]'' нышаны]] == Дереккөздер == <references/> {{stub}} {{wikify}} [[Санат:VIII ғасыр]] [[Санат:Әл-Құдыс]] [[Санат:Палестина]] [[Санат:Ислам сәулет өнері]] [[Санат:Мешіт]] echa5y9805bjbmr2gwqnzvacbghxpzc 3657671 3657666 2026-09-20T06:59:26Z Jiyembet batur 164984 /* */ 3657671 wikitext text/x-wiki {{мешіт | мешіт атауы = Әл-Ақса мешіті <br /> Al-Aqsa Mosque | шынайы аты = | бұрынғы атауы = | балама аты = | статусы = | суреті = Al-Qibli Chapel.jpg | ені = | сурет атауы = | позициялық карта = Палестина |lat_dir = N|lat_deg =31 |lat_min =47 |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =35 |lon_min =13 |lon_sec = | карта атауы = | карта ені = | ізашары = | ізбасары = | сәулет стилі = | классификациясы = | орналасуы = | мекен жайы = | қала = | мемлекет = | қазіргі жалдаушы = | мешіттің маңыздылығы = | құрылысы басталды = | құрылысы аяқталды = | ашылған уақыты = | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | сәулет өнері = | төбесі = | антеннаның төбесі = | шатыры = | ең соңғы қабат = | обсерватория = | құрылыс жүйесі = | көлемі = | диаметрі = | басқа да өлшемдері = | қабаттар саны = | мешіттің ішкі ауданы = | лифтілер = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | сәулет фирмасы = | салушы = | инженері = | инженер-құрылысшы = | басқа да дизайнерлер = | сметашы = | бас мердігер = | марапаттары = | дүкендер саны = | бөлмелер саны = | көлік тұрағы = | сайты = | latitude = 31.77617 | longitude = 35.23583 | Орналасқан жері = ескі қала, [[әл-Құдыс]] | year = 705 CE | administration = [[Waqf]] | imam = [[Muhammad Ahmad Hussein]] <br /> [[Ekrima Sa'id Sabri]] | tradition = [[Sunni Islam|Sunni]] | specifications = yes | dome_quantity = 2 large + tens of smaller ones | capacity = 5,000+ | minaret_quantity = 4 | minaret_height = {{convert|37|m|ft|sp=us}} (tallest) | renovations = 638; 685;<ref> Al-Ratrout, H. A., The Architectural Development of Al-Aqsa Mosque in the Early Islamic Period, ALMI Press, London, 2004.</ref> 771; 774; 1035; 1922; | Құрылысы =[[мешіт]], [[Islamic architecture#Mamluk|Mamluk]] | facade_direction = north-north-west | materials = Limestone (external walls, minaret, facade) stalactite (minaret), Gold, lead and stone(domes), white marble (interior columns) and mosaic <ref> Al-Ratrout, H. A., The Architectural Development of Al-Aqsa Mosque in the Early Islamic Period, ALMI Press, London, 2004.</ref> }} <p> '''Масжид әл-Ақса,''' Масджид ул-Ақса, әл-Ақса мешіті ([[араб тілі|арабша]]:<big>المسجد الاقصى</big> ''al-Masjid al-Aqsa'', {{IPA-ar|ʔælˈmæsʒɪd ælˈʔɑqsˤɑ|IPA|ArAqsaMosque.ogg}}, — тым шалғайдағы [[ғибадатхана]]) — “Масжид ул-Харамнан” кейін [[әл-Құдыс|Құдыс]] ([[Иерусалим]]) қаласында салынған ең алғашқы мешіт.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> [[Сурет:Al-Aqsa Mosque by David Shankbone.jpg|thumb|right|Қасиетті жердегі мешіт пен оңтүстіктегі керегесімен]] [[Сурет:Jerusalem Al-Aqsa Mosque BW 2010-09-21 06-38-12.JPG|thumb|Мешіт күмбезі 1982 жылы. Алюминийден жасалған (бірақ күміс сияқты көрінген), бірақ бастапқы қорғасынды материалмен 1983 жылы қайта жамылған ]] [[Сурет:Saladin Minbar-Aqsa.JPG|thumb|right|Салах ад-Дин мінбері есігі, 1900 жылдар. ''[[мінбар]]'' [[Нұр әл-Дин]] бұйрығымен жасалған, бірақ Салах ад-Дин орнатқан]] Әл-Ақса мешітінің іргетасын [[Дәуіт Пайғамбар]] (ғ.с.) қалаған, құрылысты аяқтау үшін [[Сүлеймен пайғамбар]] (ғ.с.) [[Финикия]]дан сәулетшілер алдыртқан. [[Пайғамбар]] хадисінде мешіт құрылысына жындар да жегіліп, жеті жылда салынып біткен делінген. Әл-Ақсаны [[Ассирия]] әміршісі талқандап, парсы патшасы [[Кейқұсрау]] қалпына келтірді. <br /> Біздің заманымыздың 70-жылдары [[рим]]діктер қайтадан қиратып, [[123 жыл]]ы [[Византия]] патшасы қайта жөндеді. <br /> Әл-Ақса мешітінің шынайы мәртебеге ие болуы [[ислам діні]]мен тікелей байланысты. [[Мұхаммед пайғамбар]] (ғ.с.) [[хадис]]інде зиярат етуге болатын үш мешіттің бірі ретінде аталған Масжид әл-Ақса ([[һижра]] бойынша 16 жылға дейін) мұсылмандар үшін құбыла саналды. [[Құран Кәрім]]нің “әл-Ісра” сүресінде Мұхаммед пайғамбардың (ғ.с.) [[миғраж түні]] әл-Ақса мешітіне барып, намаз оқығандығы жайлы айтылады. Әл-Уәлид тұсында (705 —715) мешіт зәулім ғимаратпен алмастырылды, көп ұзамай (780) зілзаладан зардап шеккен ғимаратты Әбу Жапар Мансұр мен Мәһди бин Мансұр халифалар қайта қалпына келтірді. Мешіттің көл. 105 70 м, оңт. қабырғасы әл-Харам аш-Шарифпен жапсарласқан. Әл-Ақса мешіті [[12 ғасыр]]дың басында король сарайы болды, [[1128 жыл]]ы Балдуин ІІ оның бір бөлігін рыцар орденіне сыйға тартты. Жөндеу жұмыстары кезінде ғимарат көп өзгеріске ұшырамай, бастапқы қалпын сақтаған. Әл-Ақса мешіті орналасқан мекен қазір [[Израиль|Израиль мемлекетінің]] аумағында. 1988 жылы Израиль әскері Ақса мешітін басып алған. [[Сурет:AlAqsaFromKotel.JPG|thumb|left|Мешіт көрінісі, 2005 жыл.]] [[Сурет:Ghawanima Minaret-Aqsa.JPG|thumb|left|Ғауанима минареті, 1900]] [[Сурет:Aqsa 2.jpg|thumb|Мешіт ішіндегі ''[[михраб]]'', ''[[құбыла]]'' нышаны]] == Дереккөздер == <references/> {{stub}} {{wikify}} [[Санат:VIII ғасыр]] [[Санат:Әл-Құдыс]] [[Санат:Палестина]] [[Санат:Ислам сәулет өнері]] [[Санат:Мешіт]] o6xtw6hcjny9qb4vhw0pdo1tessht9p 0 59818 3657615 3430318 2026-09-20T01:06:20Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657615 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Асылбек Сүйеуханұлы Айдаров |Шынайы есімі = |Сурет = |Туған күні = 1940 |Туған жері = [[Маңғыстау облысы]] {{туғанжері|Қарақия ауданы|Қарақия ауданында}} |Мансабы = [[журналист]] <br /> [[қоғам|қоғам қайраткері]] <br /> педагогика қызыметкері |Ғылыми атағы = |Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Ұлты = Қазақ |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}{{!}}{{!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}} {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|41px|Құрмет белгісі ордені]]{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|40px|Ленин 100 жыл]]{{!}}{{!}}[[Сурет:VeteranLaborRibbon.png|40px|КСРО Еңбек ардагері медалі]] {{!}}} }} '''Асылбек Сүйеуханұлы Айдаров''' ([[1940 жыл]]ы [[Маңғыстау облысы]] [[Құрық (ауыл)|Құрық]] ауылында туған) — [[журналист]], мұғалім. ҚР Білім беру ісінің Үздігі. [[Қазақстан журналистер одағы]]ның мүшесі (1972 жылдан). Жаңаөзен қаласының құрметті азаматы (2000). Қазақстанның Құрметті журналисті. ==Толығырақ== * Айдаров Сүйеуханұлы [[1940 жыл]]ы [[Маңғыстау облысы]] [[Құрық (ауыл)|Құрық]] (Ералиев) кентінде балықшылар отбасында дүниеге келген. * 1964 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]нің (бұрынғы Киров атындағы мемлекеттік университет) филология факультетін бітірген. * Марксизм-ленинизм университетін бітірген. * 1964 - 1970 жылдары Ералиев (Құрық) ауданында мектеп мұғалімі және директоры; * 1970 - 1976 жылдары «Жаңарған Маңғыстау» газетінде редактордың орынбасары, қалалық халыққа білім беру бөлімінде инспектор, «Коммунистік жол» газетінде тілші, * 1976 - 1990 жылдары Қызылсай ауылындағы мектепте директор, Жаңаөзен қалалық партия комитетітінің үгіт-насихат бөлімінің және қалалық халыққа білім беру бөлімінің меңгерушісі. * 1990 - 2010 жылдары «Жаңаөзен» газетінің бас редакторы. * 2010 жылы еңбек демалысына шыққан. * Жаңаөзен қаласы әкімі жанындағы қалалық Ардагерлер Кеңесінің төрағасы. * Құрық, [[Жаңаөзен]] қалалық Кеңесі мен Маңғыстау облыстық Мәслихатының депутаттығына сайланған. * «Ауылға Сүгір келді деп...» және «Мен Есенғали Шайырың» атты кітаптарды құрастырушы, «Жаңаөзен –мұнайшылар астанасы», «Жаңарған Жаңаөзен», «Өткен күннің белгілері», «Қарашаңырақ Қызылсай», « Қуанғали Сарбөпеұлы» атты кітаптардың авторы. ==Марапаттары== * КСРОның жоғарғы мемлекеттік марапаты "Құрмет белігісі" Орденімен марапатталған. * КСРОның "Еңбек ардагері", "Ерен еңбегі үшін Лениннің туғанына 100 жыл" және "КСРО халыққа білім беру ісінің үздігі" медалдарымен марапатталған. * 2000 жылы Жаңаөзен қаласының Құрметті азаматы (атағы); * 2001 жылы "Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл" медалі * 2005 жылы "Қазақстан Республикасының конститутциясына 10 жыл" медалі * 2008 жылы "Астанаға 10 жыл" медалі * Елбасының жарлығымен "[[Ерен еңбегі үшін медалі]]" мен марапатталған. * Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті - елбасының жеке алғыс хатымен екі мәрте марапатталған. * [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі]]нің құрмет грамотасы; * [[Қазақстан Республикасының Мәдениет министрлігі (2003-2004)|Қазақстан Республикасының Мәдениет министрлігі]]нің құрмет грамотасы; * Қазақстанның Құрметті журналисті атағының иегері. * "Жаңаөзен мұнайына 40 жыл" медалі; * [[Қазақстан журналистер одағы]]ның дипломанты. * Маңғыстау облысы және Жаңаөзен қаласы әкімдігінің Құрмет Грамоталары мен Алғыс хаттарының иегері. {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]] [[Санат:Қазақстанның құрметті журналисттері]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]] [[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] lnrq328tq3xqkj3f50c1c9b8hudyxyx 0 65776 3657772 3654050 2026-09-20T10:11:35Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657772 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[1 қыркүйек]] [[2000 жыл]] (алғаш рет) <br />[[2022 жыл]] (қазіргі түрінде) |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = 010000, Астана қаласы, Қонаев көшесі, 39, Жоғарғы сот ғимараты |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Наиль Рафисович Ахметзакиров]] |басшылықтың лауазымы1 = Басшысы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://sud.gov.kz/kaz/content/sot-kimshiligi |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі''' — соттардың қызметін ұйымдастырушылық-құқықтық, ақпараттық-талдамалық және материалдық-техникалық жағынан қамтамасыз етуді жүзеге асыратын мемлекеттік орган. == Тарихы == ҚР Президентінің 2000 жылғы 1 қыркүйектегі № 440 Жарлығымен ҚР Жоғарғы Сотының жанынан Сот әкімшілігі комитеті құрылды. Оған дейін соттардың қызметін қамтамасыз ету міндеті Әділет министрлігінің құзыретіне кірді. Комитет төрағасын Жоғарғы Сот төрағасының ұсынуымен Президент қызметке тағайындады. Президенттің 2001 жылғы 22 қаңтардағы № 536 Жарлығымен Әділет министрлігінің Сот қаулыларын атқару комитеті таратылып, Жоғарғы Сот жанындағы Сот әкімшілігі комитетіне қосылды. Президенттің 2010 жылғы 22 қыркүйектегі № 1066 Жарлығымен комитет ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (ҚР Жоғарғы Соты аппараты) ҚР Әділет министрлігінің Сот актілерін орындау комитеті болып екіге бөлінді. Департамент басшысын Президент әкімшілігінің басшысы және Жоғары сот кеңесінің келісімімен Жоғарғы Сот төрағасы тағайындады. ҚР Үкіметінің 2014 жылғы 14 тамыздағы № 933 қаулысымен Әділет министрлігінің Сот актілерін орындау комитеті таратылды. Президенттің 2022 жылғы 8 қыркүйектегі № 1002 Жарлығымен ҚР Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті ҚР Сот әкімшілігі болып қайта құрылды. Сот әкімшілігінің басшысын Жоғарғы Сот Төрағасының ұсынуымен және Жоғары Сот Кеңесімен келісу бойынша Президент лауазымға тағайындайды. == Міндеттері == # Сот әкімшілігі саласында мемлекеттік саясатты қалыптастыру # Сот төрелігін тәуелсіз жүзеге асыру үшін қажетті әрі жеткілікті жағдайлар жасау # Сот жүйесін және соттардың қызметін жетілдіруге бағытталған жүйелі реформаларды әзірлеу<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2300000106 Қазақстан Республикасы Сот әкімшілігінің кейбір мәселелері туралы]</ref> == Құрылымы == ; Орталық аппарат * Жоғарғы сот төрағасының хатшылығы * Азаматтық істер жөніндегі сот алқасының хатшылығы * Әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының хатшылығы * Қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының хатшылығы * Сот әкімшілігі басшысының хатшылығы * Ақпараттық қауіпсіздік бөлімі * Баспасөз қызметі * Жалпы бөлім * Жергілікті соттардың жұмысын үйлестіру бөлімі * Қаржы бөлімі * Құқықтық бөлім * Мемлекеттік құпияларды қорғау және жұмылдыру жұмысы бөлімі * Мемлекеттік тілді дамыту бөлімі * Персоналды басқару бөлімі (Кадр қызметі) * Сот төрелігі сапасының мониторингі бөлімі * Соттардың инфрақұрылымын дамыту бөлімі * Стратегиялық даму және ақпараттық-талдамалық жұмыс бөлімі * Халықаралық байланыстар бөлімі * Цифрландыру бөлімі * Ішкі аудит бөлімі * Iшкі қауіпсіздік бөлімі<ref>[https://sud.gov.kz/kaz/content/bolimsheler Сот әкімшілігі. Бөлімшелер] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250626050103/https://sud.gov.kz/kaz/content/bolimsheler |date=2025-06-26 }}</ref> ; Аумақтық бөлімшелері * Сот әкімшілігінің облыстар мен Алматы, Астана, Шымкент қалалары бойынша департаменттері * Сот әкімшілігінің әскери сотының департаменті * Сот әкімшілігінің кассациялық соттар департаменті == Басшылары == ; Жоғарғы Сот жанындағы Сот әкімшілігі комитеті # [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] (2000) # Серік Байбатыров (2001—2002) # Владимир Борисов (2002—2004) # Зейнолла Мақашев (2004—2007) # [[Бақытжан Жарылқасынұлы Әбдірайым|Бақытжан Әбдірайым]] (2007) # [[Ирак Қасымұлы Елекеев|Ирак Елекеев]] (2008—2009) # [[Георгий Владимирович Ким|Георгий Ким]] (2009—2010) ; Жоғарғы Сот жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (Жоғарғы Сот аппараты) # Жазбек Әбдиев (2010—2011) # Бауыржан Жұмағұлов (2011—2012) # Марат Жұмағұлов (2012—2013) # Ілияс Іспанов (2013—2016) # Абай Тоқсаба (2016—2017) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2017—2018) # [[Наиль Рафисович Ахметзакиров|Наиль Ахметзакиров]] (2019—2023) ; Сот әкімшілігі # [[Наиль Рафисович Ахметзакиров|Наиль Ахметзакиров]] (2023 жылғы 23 қаңтардан бері) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстандағы сот жүйесі]] t1d7k7um1qxtz4v9v74jb9sbmwrsw34 0 75215 3657616 3608330 2026-09-20T01:06:22Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657616 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Сафи Өтебайұлы Өтебаев |Шынайы есімі = |Сурет = |Туған күні = 25.05.1909 |Туған жері = [[Атырау облысы]], {{туғанжері|Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданында}}, [[Қарабау (Атырау облысы)|Қарабау]] |Мансабы = даңқты мұнайшы |Ғылыми атағы = |Азаматтығы = {{USSR}}<br />{{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Ұлты = Қазақ |Қайтыс болған күні = 12.04.2007 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}} |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{1 дәрежелі Барыс ордені}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Отан ордені}}{{!}}{{!}}{{Ленин ордені}}{{!}}{{!}}[[Сурет: SU Order of the October Revolution ribbon.svg |40px|Октябрьской Революции]]{{!}}{{!}} [[Сурет:SU Order of the Patriotic War 2nd class ribbon.svg|40px|Отан соғысы 2ші дәреже]] {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|40px|Знак Почета]]{{!}}{{!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!}}{{!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Medal For Distinguished Labour ribbon.svg|40px|Ерен еңбегі үшін]] {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|40px|Ленин 100 жыл]]{{!}}{{!}} [[Сурет:VeteranLaborRibbon.png|40px|Еңбек ардагері медалі]]{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Medal Forty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|ҰОС 40 жыл]]{{!}}{{!}}[[Сурет:RUS Medal 50 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|ҰОС 50 жыл]] {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет:RUS Medal 60 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|ҰОС 60 жыл]] {{!}}} }} '''Сафи Өтебайұлы Өтебаев''' ([[25 мамыр]] [[1909 жыл]]ы [[Атырау облысы]], {{туғанжері|Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданында}}, [[Қарабау (Атырау облысы)|Қарабау]] - [[12 сәуір]] [[2007 жыл]]ы [[Алматы]]) – даңқты мұнайшы, КСРО Құрметті мұнайшысы, Қазақ КСРнің Еңбек сіңірген ғылым мен техника қайраткері. [[Атырау облысы]]ның және [[Ақтау]] қаласының, [[Жаңаөзен]]нің [[Құрметті азамат]]ы. ҚР жоғарғы мемлекеттік марапаты «[[Отан ордені]]» мен марапатталған (1999 жылы). == Өмірбаяны == * [[1909 жыл]]дың [[25 мамыр]]да [[Атырау облысы]] (бұрынғы Гурев облысы) Қарабау ауылында дүниеге келген. Руы Есентемір Әжімбет.<ref>http://qamba.codeo.kz/site/book/online/nurlybek-safin-safi-otebaiuly/content/content_4.xhtml/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211230092346/http://qamba.codeo.kz/site/book/online/nurlybek-safin-safi-otebaiuly/content/content_4.xhtml/ |date=2021-12-30 }}</ref> * 1928 – 1930 жылдары Орынборда жұмысшы факультетінде оқыған. * 1931 – 1935 жылдары [[Баку]] қаласында мұнай институтында оқыған. * [[2007 жыл]]дың [[12 сәуір]]нде [[Алматы]]да өмірден өтті. ==Еңбек жолы== * 1936 – 1945 жылдары «Ембі мұнай» өндірісінде және оған қарасыты мекемелерде жауапты қызметтер атқарды; * 1938 – 1959 жылдары Қазақ КСР және КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланған; * 1945 - 1951 жылдары [[Жылыой ауданы]]ның партия комитетінің 1-хатшысы; * 1951 – 1957 жылдары «Қазақстанмұнай» бірлестігінің басшысы; * 1957 - 1965 жылдары әуелі [[Гурьев]], кейін Батыс Қазақстан облыстық халық шаруашылық кеңесінің төрағасы; * 1965 – 1971 жылдары «Қазақстанмұнай», кейін «Маңғыстаумұнай» бірлестігінің басшысы; * 1971 – 1980 жылдары Қазақ КСР-і Жоспарлау комитетінің ғылыми-техникалық информация институты бастығының орынбасары болды; * 1980 жылы Құрметті демалысқа шықты. ==Ғылыми еңбектері== Маңғыстау байлығын игеру мәселелеріне арналған 30-дан астам ғылым мақалалары салалық-техникалық журналдарда, брошюраларда және және басқа да басылымдарда жарияланған. Өмір жолын Қазақстан мұнай өнеркәсібінің қаз тұру, даму кезеңдерін суреттейтін «Өмір мұраты» ([[1988]]) атты кітабы жарық көрді. ==Марапаттары== * 1942 жылы «Құрмет белгісі» Ордені; * 1946 жылы «Отан соғысы» ІІ дәрежелі Ордені; * 1966 жылы «Еңбек Қызыл Ту» Ордені; * 1971 жылы «Октябр революциясы» Ордені; * КСРОның Ең жоғарғы «Ленин» Ордені; * КСРОның бірнеше мерекелік медалдар мен құрметті төсбелгілерімен марапатталған; * «КСРОның Құрметті мұнайшысы» құрметті атағы; * «Қазақ КСРнің Еңбек сіңірген ғылым мен техника қайраткері» құрметті атағы; * «Қазақстан мұнайына сіңірген еңбегі үшін» медалі; * 1999 жылы ҚР Ең жоғарғы мемлекеттік марапаты «[[Отан ордені]]» мен марапатталды. * 2004 жылы президент жарлығымен жоғарғы мемлекеттік марапат І дәрежедегі «[[Барыс ордені]]» мен марапаттады. * [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің бірнеше мәрте құрмет грамотасының иегері. * «Қазақ мұнайына – 110 жыл» толуына орай «Қазақ Мұнай Газ» компаниясының басшылығы Сафи Өтебайұлының атындағы степендия жариялады. * Атырау, Ақтау, Жаңаөзен және т.б көптеген аудандардың Құрметті азаматы атағы берілді.<ref>«Батыс Қазақстан облысы» энциклопедиясы, Алматы, 2002;</ref> ==Өтебаев Сафи туралы Фильм== [[2009]] — «Қазақ мұнайының атасы — Сафи Өтебаев» режиссері: [[Қалила Наматұлы Омаров|Қ.Умаров]]. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан мұнайшылары]] [[Санат:КСРО мұнайшылары]] [[Санат:КСРО мұнай өндіру ісінің үздіктері]] [[Санат:Отан соғысы орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткерлері]] [[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]] [[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан мұнайына сіңірген еңбегі үшін медалінің иегерлері]] [[Санат:Атырау облысының құрметті азаматтары]] fxeyo963bvbpla978jn71z03r9a2hnw 0 75829 3657617 3631794 2026-09-20T01:06:24Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657617 wikitext text/x-wiki {{merge|Рахмет Өтесінұлы}} {{Тұлға |Есімі = Рахмет Өтесінұлы Өтесінов |Шынайы есімі = |Сурет = Размет Өтесінов.jpg |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 15.1.1927 |Туған жері = [[Қарабау (Атырау облысы)|Қарабау]], {{туғанжері|Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданында}}, [[Атаырау облысы|Гурьев облысы]] |Мансабы = [[мұнай]]шы<br>[[жазушы]]<br>[[қоғам]] қайраткері |Азаматтығы = {{KAZ}}<br>{{USSR}} (1927-1991) |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Қайтыс болған күні = 8.1.2011 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}} |Әкесі = Өтесін |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Құрмет ордені}}{{!}}{{!}}{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|40px|Знак Почета]]{{!}}{{!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|40px|Ленин 100 жыл]]{{!}}{{!}}[[Сурет:VeteranLaborRibbon.png|40px|Еңбек ардагері медалі]] {{!}}} |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Рахмет Өтесінұлы Өтесінов''' ([[15 қаңтар]] [[1927 жыл]]ы [[Атырау облысы]], [[Қызылқоға ауданы]] [[Қарабау (Атырау облысы)|Қарабау]] - [[8 қаңтар]] [[2011 жыл]]ы [[Алматы]]) – даңқты мұнайшы, [[жазушы]], КСРО Мұнай өнер кәсібінің Құрметті мұайшысы, Қазақ КСР-нің Еңбек сіңірген мұнайшысы. [[Ақтау қаласы]]ның және [[Жаңаөзен]]нің [[Құрметті азамат]]ы. ҚР жоғарғы мемлекеттік марапаты «[[Құрмет ордені]]» мен марапатталған.<ref>«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007</ref> == Өмірбаяны == [[Байұлы]] тайпасының [[Есентемір]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|url=http://qamba.codeo.kz/site/book/online/tbilaluly-ysuiinuly-esentemir-baiuly/content/content_34.xhtml/|title=Кітап - Т.Біләлұлы, Ы.Сүйінұлы. Есентемір Байұлы|website=qamba.codeo.kz|access-date=2021-04-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://qamba.codeo.kz/site/book/online/tbilaluly-ysuiinuly-esentemir-baiuly/content/toc.ncx/|title=Кітап - Т.Біләлұлы, Ы.Сүйінұлы. Есентемір Байұлы|website=qamba.codeo.kz|access-date=2021-04-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.elarna.net/kitap_kk.php?id=3758&oku=24407|title=МҰХТАР БАҚТЫГЕРЕЕВ::::Т.Білалулы. Ы.Суйінулы. Есентемір Байулы::Т.Біләлұлы, Ы.Сүйінұлы. Есентемір Байұлы - elarna.net :: Kitaphana|website=www.elarna.net|access-date=2021-04-12}}</ref> Мәскеудегі мұнай институтын бітірген (1951). 1951 – 1959 жж. Ембі мұнай кәсіпшіліктерінде мастер, цех бастығы, бас инженер, директоры болды. 1959 – 1961 ж. [[Жылыой ауданы|Жылыой аудандық]] партия комитетінің 1-хатшысы жұмысын атқарды. 1961 – 1962 ж. Гурьев (қазіргі Атырау) облыстық партия комитетінің өндіріс-көлік бөлімінің меңгерушісі болды. 1962 – 1963 ж. Қандыағаш аймақтық өндірістік партия комитетінің хатшысы жұмысын атқарды. 1963 – 1964 ж. «Маңғыстаумұнайбарлау» тресінің партком хатшысы болды. 1964 – 1970 ж. «Өзен мұнай өндіру» басқармасының бастығы болды. == Шығармалары == 1970 жылдардан бастап әдеби шығармашылықпен айналыса бастады.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref><ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> «Ожившая река» (1974), «Айтылмаған ән» (1978), [[«Алыптың ашылуы»]] (1982), [[«Даладағы алау»]] (1983), [[«Песчаная коса»]] (1989), [[«Пасмурные дни»]] (1997), «Жолдар мен жолдастар» (2002), «Соңғы аялдама» (2005) кітаптарының авторы. ==Марапаттары== * КСРО-ның «Құрмет белгісі» Ордені; * КСРО-ның «Еңбек Қызыл Ту» Ордені; * КСРО-ның бірнеше мерекелік медалдар мен құрметті төсбелгілерімен марапатталған. * 1962 жылы «КСРОның Құрметті мұнайшысы» құрметті атағы; * «Қазақ КСР-нің Еңбек сіңірген мұнайшысы» құрметті атағы; * «Қазақстан мұнайына сіңірген еңбегі үшін» медалі; * ҚР жоғарғы мемлекеттік марапаты «[[Құрмет ордені]]» мен марапатталған. * ҚР «Ерен Еңбегі үшін» мемлекеттік медалінің иегері. * [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің құрмет грамотасының иегері. * Ақтау, Жаңаөзен және т.б көптеген аудандардың Құрметті азаматы атағы берілді. * «Еңбек ардагері» құрметті медалінің иегері. == Қызықты ақпарат == * Өтесінов «Сынақ» телефильмінің бас кейіпкері болып саналады.<ref>«Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мұнайшылары]] [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:КСРО мұнайшылары]] [[Санат:КСРО мұнай өндіру ісінің үздіктері]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]] [[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]] bz8j1oqzx1j53c8duchi3y9g4r0lbug 0 77590 3657618 3498831 2026-09-20T01:06:26Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657618 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Әбдіхалық Темірханов |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 1933 |Туған жері = [[Сығынды]], [[Түпқараған ауданы]], [[Маңғышлақ облысы]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]] |Мансабы = [[ауыл шаруашылығы]]ның [[қызмет]]кері |Азаматтығы = {{KAZ}}<br>{{USSR}} (1933-1991) |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Қайтыс болған күні = 2001 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Маңғыстау ауданы|Маңғыстау ауданында}}, [[Маңғыстау облысы]], [[Қазақстан]] |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = [[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|50px]] [[Сурет:SU Order of the October Revolution ribbon.svg|50px]]<br>Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасы |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Әбдіхалық Темірханов''' (1933, [[Сығынды]], [[Түпқараған ауданы]], [[Маңғышлақ облысы]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]] – 2001, [[Маңғыстау ауданы]], [[Маңғыстау облысы]], [[Қазақстан]]) – шопан, [[Қазақстан]]ның мал шаруашылығына еңбек сіңірген мастері (1974). ==Өмірбаяны== [[1946]] – [[2000 жыл]]дары Маңғыстау өңірінде мал басын көбейтіп, ауыл шаруашылығының дамуына айтарлықтай өз үлесін қосты. ==Марапаттары== *«Құрмет белгісі» (1968) ордені. *Октябрь революциясы (1970) ордені *Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасы.<ref>«Батыс Қазақстан облысы» энциклопедиясы, Алматы, 2002;</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түпқараған ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]] {{Stub}} cu2ojmhu8f3lbywbf7c0mms1ftf8enk 0 90252 3657503 3441508 2026-09-19T18:48:05Z ~2026-46472-89 184991 /* Таралуы аймағы мен өрісі */ 3657503 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name=Құзғын | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref=<ref name="iucn">{{IUCN2008|assessors=BirdLife International|year=2009|id=146677|title=Corvus corax|downloaded=23 қараша 2009}}</ref> | image=Corvus corax by David Hofmann.jpg | image_caption= | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Торғайтәрізділер]] | familia=[[Corvidae]] | genus=''[[Corvus]]'' | species='''''C. corax''''' | binomial=''Corvus corax'' | binomial_authority=[[Карл Линней|Линней]], 1758 | range_map=Corvus_corax_map.jpg | range_map_width = | range_map_caption=Ареал | subdivision_ranks= | subdivision= }} [[File:Corvus corax tingitanus MHNT 232 HdB Djebel Messaad Algerie.jpg|thumb|''Corvus corax'']] '''Құзғын''' ({{lang-la|Corvus corax}})<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3</ref> - [[торғайлар]] отряды [[қарға]] тұқымдасына жататын [[құс]]. Торғай тәрізділердің ең ірісі. ==Биологиялық сипаты == * Дене тұрқы 60-65 см, салмағы 0,8-1,5 кг-ға жетеді.<ref>Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5</ref> * Түсі қара болады, бірақ көк не жасыл түсті [[металл]] сияқты жылтырап құбылып тұрады. * Тұмсығы өте жуан және бөтегесіндегі қауырсындары ұзын, қандауыр пішінді келген. * [[Сирақ]]тары ұзын, [[аяқ]]тары біркелкі қара түсті, тырнағы өткір. == Таралуы аймағы мен өрісі == [[Еуразия]]да, [[Солтүстік Америка]]да, Солтүстік және Орталық [[Африка]]да сирек таралған. [[ТМД]]-да орманды аймақтардың солтүстігінен [[шөл]]дала мен [[таулы жер]]лерге дейін кездеседі. [[Өзен]] [[жағалау]]ларындағы жарларды, [[жартас]]тарды, биік [[ағаш]]тарды мекендейді. <br /> Ұшқан кезде қанаттарын сирек қағады, көбіне қалықтап ұшады. 4000 м. биіктікке дейін көтеріледі. <br /> Ересектері [[ұя]] салған жерінде қыстайды, ал жас құзғындар үлкен топ құрып, қолайлы орындарға көшіп, үнемі [[қоныс]] ауыстырып отырады. == Көбеюі == Жұптары тұрақты. [[Қазақстан]]ның оңтүстік аумағында [[ақпан]]ның алғашқы жартысында, солтүстік аймағында [[наурыз]] айында ұя салады. 4-6-дан [[жұмыртқа]]лайды, жұмыртқалары көгілдір жасыл, қошқыл [[секпіл]]ді болады. [[Мекиен]]і жұмыртқасын 19-21 күндей басып, [[балапан]] шығарады. == Қоректенуі == Құзғындар [[жем]] талғамайды, көбінесе өлексемен қоректенеді. [[Зиян]]ды [[кемірушілер]]мен, өлекселермен қоректеніп, [[табиғат]]ты тазартып пайда келтіреді. == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қарғалар]] 119kxbrk1ml5trrxv9l46v1xfun8hd9 0 95421 3657619 3647339 2026-09-20T01:06:29Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657619 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Шамғон Сағаддинұлы Қажығалиев |Шынайы есімі = |Суреті = Қажығалиев Шамғон Сағаддинұлы.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 15.6.1927 |Туған жері = [[КСРО]], [[Қазақ АКСР]]і, [[Орал губерниясы]], [[Бөкей уезді]], [[Ұялықұм]] ауылы |Қайтыс болған күні = 3.5.2015 |Қайтыс болған жері = [[Қазақстан]], [[Алматы]] қаласы |Азаматтығы = {{Flagicon|Kazakhstan}} [[Қазақстан]]<br />{{Flagicon|USSR}} [[КСРО]] <small>(1927-1991) |Ғылыми аясы = |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = [[Профессор]] |Ғылыми атағы = |Альма-матер = |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = А.Мырзабеков <br/> М.Әубәкіров <br/> Д.Ботпаев <br/> О.Байділдаев Ж.Бегендіков |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Отан ордені}} {{Парасат ордені}} [[Сурет:Orderredbannerlabor rib.png|40px]] <br/>[[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|40px]] [[Сурет:Order friendship of peoples rib.png|40px]]<br/>[[Сурет:People Artist of the USSR1.jpg|40px]] |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Уикиқайнар = }} '''Шамғон Сағаддинұлы Қажығалиев''' ([[15 маусым]] [[1927 жыл|1927]], [[Жаңақала ауданы]], бұр. Карл Маркс атынд. ұжымшар - [[3 мамыр]] [[2015 жыл|2015]], [[Алматы]]) — [[дирижер|дирижёр]], домбырашы, Қазақстанның (1967) және КСРО-ның халық әртісі, [[профессор]] (1980). [[Төлеңгіт]] руынан шыққан.<ref>https://alashainasy.kz/shezhire/shejre-tolengt-62103/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191128085123/https://alashainasy.kz/shezhire/shejre-tolengt-62103/ |date=2019-11-28 }}</ref> 1950 жылы Құрманғазы атындағы Алматы консерваториясының халық аспаптар факультетін ([[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|А.Қ. Жұбанов]] пен Л.М.[[Леонид Матвеевич Шаргородский|Шаргородский]] сыныптары бойынша, сонымен қатар скрипкадан профессор И.А. Лесманнан, домбырадан Қазақстанның Халық әртісі [[Қали Жантілеуов|Қали Жантілеуовтен]] сабақ алды), ал 1964 жылы Ленинград консерваториясының (қазіргі Н. Римский-Корсаков атындағы [[Санкт-Петербург]] консерваториясы) опера және симфония дирижёрі факультетін (профессор Эдуард Грикуровтың сыныбы бойынша) бітірді. Алғаш халық аспаптар оркестрінің домбырашысы, жетекші домбырашысы, кейін дирижёрі қызметін атқарды. 195060,1964-68 және 1971-89 ж. Қазақтың халық аспаптар оркестрінің, 1968-71 ж. Қазақ симфониялық оркестрінің көркемдік жағын басқарушы әрі бас дирижері. Шамғон Қажығалиев оркестр музыканттарының ансамбльдік орындаушылық мәдениетін көтеріп, кәсіби шеберлігін шыңдай түсті. Оркестр құрамындағы халық музыкасы аспаптарын жаңалап, олардың дыбыс бояуын байытып, жетілдіруге ықпал етті. Сондай-ақ [[оркестр]] репертуарын әлемдік классика шығармаларымен толықтырып, эстетикалық тәрбие беруге зор үлес қосты.Ш. Қажығалиев халық аспаптар оркестрін бастап көптеген шетелдерде өнер көрсетті. 70-80 жылдары Алматы консерваториясында педагогикалық қызметпен шүғылданады. Шәкірттері: дирижёрлер [[Алдаберген Қайырбекұлы Мырзабеков|Алдаберген Мырзабеков]], [[Малғаждар Әубәкіров]], [[Жалғасбек Әмірханұлы Бегендік|Бегендік Жалғасбек]], [[Орақ Жауыров]], [[Орын Құлсариев]]; домбырашы, композитор [[Дүнгенбай Ботбаев]], музыка зерттеушісі [[Өмірбек Байділдаев]], т.б. Ш.Қажығалиев 1953 ж. Бухарестте өткен Жастар мен студенттердің дүниежүзілік фестивалінің лауреаты. Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1982, 1980-82 жылдардағы концерттік бағдарламасы үшін). [[Еңбек Қызыл Туы ордені|Еңбек Қызыл ту]], Халықтар достығы және ''«Құрмет Белгісі»'' ордендерімен марапатталған.<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref> === Отбасы: === * [[Жаңылсын Қажығалиева]] – жұбайы. * Ұлы – [[Тілес Шамғонұлы Қажығалиев|Тілес Қажығалиев]] (1949—1996) – қазақстандық композитор. * Ұлы – [[Нарын Қажығалиев]] (1993) – қазақстандық дирижëр, пианист, Халықаралық және Республикалық байқаулардың лауреаты. * Қызы – [[Ақмарал Қажығалиева]] (1980) – қазақстандық композитор, пианист. * Қызы – [[Қарлығаш Қажығалиева]] (1950) – филология ғылымының кандидаты. * Қызы – [[Гүлмира Емқұлова]] (1953) – филология ғылымының кандидаты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Жаңақала ауданында туғандар]] [[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан дирижерлері]] [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] [[Санат:Халықтар Достығы орденінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Домбырашылар]] 6zq6tt1bnubzvqrikyi1pr3di5n0oet 0 96131 3657600 2128211 2026-09-19T23:46:04Z ~2026-50530-98 185886 Өзгеріс: Беттік-белсенді зат молекулаларының гидрофильді және гидрофобты бөліктерден тұратыны әрі фазалар шекарасында шоғырланатыны туралы сөйлем және екі дереккөз қосылды. Өңдеу түйіндемесі: Беттік-белсенді заттардың молекулалық құрылысы туралы ақпарат пен дереккөздер қосылды 3657600 wikitext text/x-wiki '''Беттік-активті заттектер''' (Поверхностно-активные вещества) — [[фаза]] (орта) бөлімінің бетінде оның бос [[энергия]]сын (беттік керілуді) төмендетіп, жинақталуға қабілетті заттектер. Олардың молекулалары әдетте суға тартылатын (гидрофильді) бөлік пен суды тебетін (гидрофобты) бөліктен тұрады; мұндай құрылым молекулалардың су мен май секілді араласпайтын фазалардың шекарасында шоғырлануына мүмкіндік береді.<ref>Milton J. Rosen, Joy T. Kunjappu. [https://books.google.com/books?id=1rCdNIzB78AC «Беттік-белсенді заттар және фазааралық құбылыстар»]. 4-басылым. John Wiley & Sons, 2012. (ағылш.)</ref><ref>[https://klining24.ru/articles/chto-takoe-pav/ «Беттік-белсенді заттар дегеніміз не?»] // Клининг24. Тексерілген күні: 2026-09-19. (орыс.)</ref> '''Беттік-активті заттектер''' өнеркәсіпте (мысалы, ''[[флотация]] кезінде'') қолданылады, жуғыш заттектердің, [[лак]]тар мен [[бояқ]]тардың, [[пестицид]]тердің, [[тамақ өнім]]дерінің құрамына кіреді. Суқоймаға түскен '''Беттік-активті заттектер''' орта қасиетін күшті өзгертеді, тіршілік процестеріне теріс осер етеді.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Экология]] [[Санат:Табиғатты қорғау]] {{Stub}} t7g7r2azu1e114502hf95kbrutizeck 0 105163 3657620 3296085 2026-09-20T01:06:30Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657620 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Шәміл Сыздықұлы Жүніс |шынайы есімі = |сурет = |туған кездегі есімі = |туған күні = 30.01.1940 |туған жері = [[Ресей]], [[Челябі облысы]] |қайтыс болған күні = 29.09.2013 |қайтыс болған жері = [[Астана]] |мамандығы = {{актер|Қазақстан}} |азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |белсенді жылдары = [[1960]] - [[2013]] жылдары |бағыты = [[драма]] |ұжымы = |марапаттары = {{{!}} {{!}}[[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|41px|Құрмет белгісі ордені]]{{!}}{{!}}[[Сурет:VeteranLaborRibbon.png|41px|КСРО Еңбек ардагері медалі]]{{!}}{{!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}} {{!}}} |сайты = }} '''Шәміл Сыздықұлы Жүніс''' ([[1940 жыл]]ы [[30 қаңтар]]да [[Ресей]], [[Челябі облысы]], Бреды станциясы - [[2013 жыл]]ы [[29 қыркүйек]]те [[Астана]]да) — [[актер]]. [[Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі|Қазақ КСР Еңбек сіңірген артисі]] (1982). [[Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театры]]ның негізін қалаушы актері. == Толығырақ == * Шәміл Сыздықұлы [[1940 жыл]]ы [[30 қаңтар]]да [[Ресей]], [[Челябі облысы]], Бреды станциясында дүниеге келген. * 1958 - 1960 жылдары Алматы қаласындағы Академиялық қазақ драма театрының драма студиясын бітіріп, театр актері мамандығын алды. * 1960 - 1990 жылдары Мәдениет министрлігінің жолдамасымен Қарағанды қаласындағы С. Сейфуллин атындағы қазақ театрында отыз жыл қызмет жасады. * 1990 жылы [[Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театры]]н ашуға шақырту алады. * 1990 - 2013 жылдары Осы театрда еңбек етті. * [[2013 жыл]]ы [[29 қыркүйек]]те [[Астана]]да қайтыс болды. == Сахнадағы негізгі рөлдері == '''М. Әуезов''' * «Түнгі сарын» – Кәрім, * «Абай» – Мағауия, Сырттан, * «Еңлік Кебек» – Абыз, Қараменде * «Айман Шолпан» – Жарас, * «Қарагөз» – Жарлығап, Дулат, '''Ғ. Мүсірепов''' * «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» –Қарабай, Жантық, * «Қыз Жібек» – Базарбай, * «Ұлпан» – Мүсіреп, * «Амангелді» – Мұңайтпас, * «Ақан Сері-Ақтоқты» – Науан, '''У. Шекспир''' * «Ромео мен Джульетта» – Ромео, Капуллети, '''Ш. Құсайынов''' * «Алдар Көсе» – Алдар, Шығайхан, '''С. Жүнісов''' * «Қызым саған айтам» – Құмар, * «Жаралы гүлдер» – Баттал, '''Ш. Айтматов''' * «Ана-Жер ана» – пошташы, * «Ғасырдан да ұзақ күн» – ревизор, '''І. Жансүгіров, С. Назарбекұлы''' * «Махамбет» – Шонты би, '''Қ. Ысқақов''' * «Шырғалаң» – Бахтияр, '''С. Мұқанов''' * «Мөлдір махаббат» – Әбутәліп, '''Н.В. Гоголь''' * «Үйлену» – Кочкарев, '''Островский''' * «Найзағай» – Кулибин, Тихин, '''Қ. Мұхамеджанов''' * «Бөлтірік бөрік астында» – Сайлаубек, * «Құдағи келіпті» – Дауылбай, * «Жат елде» – Асан, '''Ә. Тәжібаев''' * «Жалғыз ағаш орман емес» – Айдабол, * «Майра» – Дүрбіт, '''А. Дударев''' * «Кеш», т.б. спектакльдерді сахна төріне шығарып көрермендер ризашылығына бөленді. == Марапаттары == * 1967 жылы Қазақстан республикалық театрлар фестивалінің лауреаты, «Амангелді» спектакліндегі Мұңайтпас рөлі үшін І-ші дәрежелі дипломанты атанды. * 1958 жылдан Қазақстан театр қайраткерлері одағының мүшесі. * 1982 жылы Қазақ КСР Еңбек сіңірген артисі құрметті атағымен марапатталған. * 1986 жылы КСРОның "Еңбек ардагер" медалі * 1987 жылы Мәдениет министрлігінің «Құрмет грамотасына» ие болды. * 1996 жылы Түркі тілдес елдердің ІІ Халықаралық фестивалінің лауреат-дипломанты ретінде марапаталды. * 2008 жылы "Астанаға 10 жыл" медалімен марапатталған. == Жеке қасиеттері == * Діни көзқарасы - [[мұсылман]]. * Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә. Назарбаев]]. * Қазақстанның болашағы туралы болжамы - ''«Қазақстанның өркендеуіне сенем»''. * Хоббиі - шахмат, көркем әдебиеттер оқу, драмалық пьесаларды орыс тілінен қазақ тіліне аудару. == Жеке өмірі == Үйленген. Жұбайы -Жақсылықова Галина Давыдқызы, зей- неткер. Ұлдары - Жүнісов Ардақ (1960 жылы туған), құрылысшы; Жүнісов Айдар (1962 жылы туған), құрылысшы; Жүнісов Берік (1967 жылы туған), қалабезендіру суретшісі; қызы - Жүніс Сәния (1984 жылы туған).<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} [[Санат:Қазақстан театр актерлері]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]] [[Санат:Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театры тұлғалары]] [[Санат:Астанада қайтыс болғандар]] {{Bio-stub}} qah0ekt9fnaa4fe292ktjh2u85mkw0b 0 156526 3657632 3408116 2026-09-20T04:51:35Z Nurkhan 13652 3657632 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = Қазақстан-Британ техникалық университеті<br>(ҚБТУ) |Қысқартылған аты = ҚБТУ |Эмблемасы = [[Сурет:Kbtu1.jpg|300px|нобай|ҚБТУ ғимараты]] |Сурет = |Шынайы аты = |Халықаралық атауы = Kazakh-British Technical University (KBTU) |Бұрынғы атауы = |Ұраны = {{lang-kz|Шынымен жоғары бiлiм}}<br>{{lang-en|Truly higher international education}} |Құрылған жылы = [[2001 жыл|2001]] |Жабылған жылы = |Қайта құрылған = |Қайта құрылған жылы = |Түрі = [[акционерлік қоғам]] |Ғылыми жетекшісі = |Ректоры = Ғабдуллин Маратбек Төлебергенұлы |Студенттер = 3,876 |Шетел студенттері = |Мамандар = |Бакалавриат = |Магистратура = |Аспирантура = |Докторантура = |Ғылым доктары = |Профессоры = |Оқытушылар = |Орналасқан жері = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Алматы]] |Метро бекеті = [[Жібек жолы (метро бекеті)|Жібек жолы]] |Кампус = |Мекенжайы = [[Төле би атындағы көше (Алматы)|Төле би]], 59 |Қала = [[Алматы]] |lat_dir = N |lat_deg = 43.2555 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 76.943 |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 5000 |edu_region = KZ |Штат = |Сайты = [https://kbtu.edu.kz/kz/ kbtu.edu.kz] |Марапаттары = "Ең үздік техникалық университет"<ref>[http://www.kbtu.kz/ru/node/2316]</ref> |Логотипі = [[Сурет:Logo kbtu.jpg|нобай|ҚБТУ логотипі|170px]] |Commons = Kazakh-British Technical University |Түсі = {{color box|}} {{color box|}} }} '''Қазақстан-Британ техникалық университеті (ҚБТУ)''' — Қазақстанның ең беделді университеттердің бірі. 2010 жылғы қорытынды бойынша "Ең үздік техникалық университет" атағын иеленді.<ref>[http://www.kbtu.kz/ru/node/2316] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111214161351/http://kbtu.kz/ru/node/2316|date=2011-12-14}}</ref> Қазақстан-Британ техникалық университеті әлемдік рейтингі жоғары, өндірістің үлгілі интеграциялық инфрақұрылымына қол жеткізген, халықаралық акрредитацияға ие, зерттеуші университет болуға ұмтылады. == ҚБТУ миссиясы == Қазақстан-Британ техникалық университеті – британдық жоғары мектеп тарапынан беделге ие және толық мойындалған, өзінің басты миссиясы етіп жоғары білікті мамандарды дайындауды, Қазақстан экономикасының айтулы салаларында зерттеулер жүргізу мен ғылыми жасалымдарды енгізуді алып отырған қазақстандық білім беру саласының көшбасшысы. == ҚБТУ қызметінің негізгі бағыттары == - Қазақстан Республикасының білім беру мен ғылым саласындағы жетекшілік позициясын күшейту; - Университеттің әлемдік білім кеңістігенмен интеграциясын дамыту; - Әлемнің көшбасшы университеттері мен ғылыми-зерттеу орталықтарымен халықаралық байланыстарын кеңейту; - Жоғары сапалы біліммен қамтамасыз ету; - Білім берудің бакалавриат-магистратура- докторантура бірлігіндегі үшсатылы жүйесін жетілдіру; - Іргелі және қолданбалы зерттеулер жүргізу үшін жаңа ғылыми-техникалық инфрақұрылымды дамыту; - Студенттердің кәсіби, ғылыми-зерттеушілік және жеке тұлғалық қабілеттерін қалыптастыру мен жетілдіру; - Өнеркәсіптік мекемелермен байланысты кеңейту, өндірістік практиканы өткізу және түлектерді жұмысқа орналастыру; - Сапа менеджментінің жаңа ұстанымдарына негізделген басқару жүйесін жетілдіру; - қызметкерлер мен студенттердің корпоративтік мәдениеті мен ҚБТУ дәстүрлеріне оң қатынасын қалыптастыру. ===ҚБТУ құндылығы=== - білім сапасы - ғылыми зерттеулердің жоғары сапасы - корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік - қуатты ғылыми және кадрлық әлеует - жаңашылдық - практикалық бағыттылық == ҚБТУ тарихы == Қазақстан - Британдық техникалық университетi (ҚБТУ) Қазақстан Республикасының тұңғыш Президентi [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] бастамасы еді. Мемлекет басшысы Ұлыбритания өкілдерімен бірқатар кездесу өткізіп, [[2000 жыл|2000 жылғ]]ы қарашада екі ел арасында [[Меморандум|меморандумға]] қол қойылды. Университеттiң патроны болып Ұлыбритания премьер-министрі Тони Блэр сайланды. Университет [[2001 жыл|2001 жылғы]] [[3 тамыз]]да жарық көрген [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкiметінің]] №1027 Қаулысымен құрылды. Қазақстан тарапынан құрылтайшы болып ҚР Үкіметі шықса, өкілетті орган болып [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|ҚР Білім және ғылым министрлігі]] бекітілді. Екінші тараптан Қазақстандағы Ұлыбритания елшілігі – серік, ал Британдық Кеңес оның өкілі болып бекітілді. 2003 жылдан бастап ҚР Үкіметінің Қаулысымен ҚБТУ АҚ жалғыз акционері болып "ҰК ҚазМұнайГаз" АҚ бекітілді. 2005 жылдан бастап ҚБТУ мен Лондон экономика мен саяси ғылымдар мектебінің қос бакалавр диплом бағдарламасы енгізілді. 2010-11 жылдары "Сокольский атындағы отын, катализ және электрохимия институты" АҚ мен "Бектұров атындағы химия ғылымдары институты" АҚ 100% акциясын Қазақстан-Британ техникалық университеті иеленді. 2018 жылы "Қазақстан-Британ техникалық университеті" АҚ акциясының бір бөлігін "Нұрсұлтан Назарбаевтың білім беру қоры" ҚҚ сатып алды. == Факультеттер == ҚБТУ құрамына 10 факультет кіреді: * Энергетика және мұнай-газ индустриясы мектебi * Геология мектебi * Ақпараттық технологиялар және инженерия мектебi * Бизнес мектебi * Халықаралық экономика мектебi (Лондон экономика мектебімен ынтымақтастықта) * Қазақстан теңiз академиясы * Қолданбалы математика мектебі * Химиялық инженерия мектебі * Жаратылыстану және әлеуметтік ғылымдар мектебі * Материалтану және жасыл технологиялар мектебі == Ректорлары == * [[2002 жыл|2002]] - [[2004 жыл|2004]] - [[Әділ Құрманжанұлы Ахметов|Ахметов Әдiл Құрманжанұлы]] * [[2004 жыл|2004]] - [[2017 жыл|2017]] - Бейсембетов Ескендір Қалыбекұлы * [[2017 жыл|2017]] - [[2021 жыл|2021]] Ибрашев Кенжебек Ниязович * 2022 жылдан - бүгінге дейін - Ғабдуллин Маратбек Төлебергенұлы == Рейтинг және аккредиттеу == Соңғы 5 жыл (2010-2014 жылдар) ҚБТУ - үздік техникалық ЖОО, ол Қазақстан Бас БСҚТҚА рейтингісі (сапаны қамтамасыз ету жөніндегі тәуелсіз қазақстандық агенттік) анықталады. · 2012 жылы ҚБТУ QS World University Rankings сәйкес осылайша әлемнің 600 жоғары техникалық оқу орындарының тізіміне кірді, және тез өсіп келе жатқан жоғарғы оқу орындарының қатарына қосылды. Зерттеу нәтижелері бойынша ҚБТУ «академиялық бедел индексі» және «жұмыс берушілер арасында индексі беделі» бойынша KI Қ. Сәтпаев атындағы ҚазҰТУ-ды, АЭжБИ-ді, Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті және Қазақстанның басқа да жоғары оқу орындары артта қалдырып Қазақстандағы жоғары оқу орындары арасында ең көп ұпай жинады. · Қазақстанның мұнай-газ, химиялық инженерия (БСҚА), ақпараттық технологиялар бойынга ең үздік бағдарламасы · АҚШ-тағы барлық компьютерлік мамандықтар бойынша халықаралық аккредиттеу агенттігі ABET (техника және технология саласындағы аккредиттеу кеңесі) алды, және жалғыз Қазақстан университеті. · бірегей Қазақстан университеті, патша жарғысы бар және Біріккен Корольдігінің Инженерлік кеңесінің лицензиясы бар, Теңіз инженерлік, ғылым және технология Британдық институтының (IMarEST) инженерлік бағдарламаларының халықаралық аккредитациясынан өткен. · ҚБТУ «Қаржылық талдау магистратура» Бағдарламасы Қазақстан мен Орталық Азиядағы алғаш CFA институты бағдарламасы бойынша ресми түрде танылды. · ҚБТУ Business School бизнес мектептерінің және бизнес білім беру бағдарламаларын аккредиттеу жөніндегі Халықаралық кеңесінің (ACBSP -Accreditation Council for Business Schools and Programs) аккредиттеу рәсімін өтті. · ҚБТУ мен АССА (Дипломдалған бухгалтерлер қауымдастығы) арасында қол қойылды , ҚБТУ International Business School «Сертификатталған бухгалтерлер қауымдастығымен» аккредиттеуді бастау туралы меморандумға қол қойылды . == Халықаралық байланыстары == === Қос диплом бағдарламасы === * Лондон экономика мектебі (ҚБТУ Халықаралық Экономика мектебімен бірігіп) * Женева бизнес мектебі(ҚБТУ Бизнес Мектебімен келісіп) * IFP Energies Nouvelles, Француз мұнай-газ институты (ҚТБУ ЭжМГИ факультетімен бірігіп) === Студенттер және оқытушылар алмасу бағдарламасы === * University of Cambridge (Ұлыбритания) * University Campus Suffolk (Ұлыбритания) * University of Northampton (Ұлыбритания) * Soongsil University (Корея) * Sejong University (Корея) * Азия-тынықмұхиттық технология және инновация университеті (Малайзия) * Малайзия Технологиялық университеті === Аффилирленген университеттер === * 2009 жылы, ҚБТУ Лондон экономика мектебінен "Аффилирленген Орталық" дәрежесін алды, осының арқасында Лондон экономика университетінің дипломын беруге мүмкіндік алды, бұл екеуара Лондон экономика және саяси ғылымдар (LSE) бағдарламасының арқасында іске асты * 2011 жылы, ҚБТУ Гарвард Бизнес Мектебі Стратегия және бәсекеге қабілеттілік орталығының ресми серіктесі атанды === Әлемдік деңгейдегі профессор-оқытушылық құрамы === Жалпы штаттық оқытушылардың құрамының 30%-ы (42 адам) Ұлыбритания, Германия, АҚШ, Канада, Венгрия, Корея, Индия және басқа мемлекеттердің өкілдері. 60% в бизнес мектебінде, 100% MBA бағдарламасында 40-тан аса оқытушы шақырылады, әр жылы шетелден 70%-ы Ph.D. дәрежесін алғандар ҚБТУдың Профессор-оқытушылық құрамы оқытушылық және ғылыми салада үлкен тәжірибесі бар, олар мынандай университеттерде тәжірибеден өткендер: Massachusetts Institute of Technology (АҚШ), Harvard University (АҚШ), London Business School (Ұлыбритания), The Robert Gordon University (Шотландия), және басқалар. === Оқытушылардың тағылымдамалары мен ғылыми-зерттеу жобалары === Ақпараттық технологиялар * оқытушылар Антверпен университетінде ғылыми қызметкері Брюссельде Университет Либре болып табылады, олардың тәжірибе және зерттеу нәтижелерін бөлісуге, соңғы оқу-әдістемелік танысады. * Магистрлік бағдарламасы «Мұнай-газ ісі» сәйкес Хериот-Уотт университеті қызметкерлері кен даму жобалары «X-өрісі» және «W-кен» құруға қатысатын g.Edinburg тағылымдамадан өтеді. * Бөлімі «Жер Геология және физика» кафедрасының профессоры құрылымдық геология саласындағы NSF (National Science Foundation) демеушілік Құрама Штаттарының ғалымдарымен бірлескен ғылыми-зерттеу жобасын жүзеге асыру белсенді қатысты. * Белсенді қоймасы инженерия Леобен Австрия Монтан университеті, бұрғылау, өндіру және қолданбалы Геологиялық ғылымдар ҚБТУ мұғалімдер мен жетекші техникалық ЖОО-өзара іс-қимыл. Ақпараттық технологиялар * оқытушылар Антверпен университетінде ғылыми қызметкері Брюссельде Университет Либре болып табылады, олардың тәжірибе және зерттеу нәтижелерін бөлісуге, соңғы оқу-әдістемелік танысады. * Магистрлік бағдарламасы «Мұнай-газ ісі» сәйкес Хериот-Уотт университеті қызметкерлері кен даму жобалары «X-өрісі» және «W-кен» құруға қатысатын g.Edinburg тағылымдамадан өтеді. * Кембридж университетімен ынтымақтастық барлық дерлік факультеттер мен институттар ҚБТУ ие. Бірінші бірлескен жобасы 3 жыл бұрын орын алды және нақты Неотектоникалық проблемалары мен жер сілкінісі, геоморфология Неотектоникалық процестер мен Қазақстан үшін, әсіресе, өзекті болып кемшіліктер қалыптастыру зерттеуге арналды. Мюнхен университетінің Жер туралы ғылымдар бөлімінің, Германия, сондай-ақ көзі жыныстарының, мұнай көші-қон және биодеградациялау, зерттеу, сондай-ақ ауыр депозиттердің зерттеу Колумбия университеті Simon Bolivar рок магнетизм, Петрофизика және геология саласында * жүргізілген бірлескен ғылыми-зерттеу мұнай. Ынтымақтастық нәтижесінде, сондай-ақ бірлескен далалық жұмыстар жүргізілді. * Студенттер, оқытушылар мен қызметкерлер ҚБТУ жыл сайын стипендия мен грант иегерлері, мысалы, шетелде тағылымдамадан бар болу: стипендиялық қоры LRET (Ллойд Тіркелу міндеттелсін қоры); Францияда магистр IFR мектебін оқуға Total компаниясы гранттар; стипендиялар Сайпем СПА компаниясы (Eni тобы) халықаралық теңіз колледжінде Оман Патшалық Теңіз мамандығының шебері зерттеу; Эразмус Мундус бағдарламасы, IREX және басқалар. <nowiki /> == Ғылыми-техникалық потенциалы == ҚБТУ құрамына кіреді: - 2-химиялық зерттеу институты (Химия институты мен Органикалық катализ және электрохимия институты) - Мұнай-газ Инжиниринг және ақпараттық технологиялар (iKBTU) институты - 20 ғылыми-зерттеу орталықтары мен зертханалар (REC және NFI) - Білім беру оқу орталықтары '' Мұнай және газ секторы, машина жасау, материалтану « 1. ЖШС «Мұнай-газ Инжиниринг және ақпараттық технологиялар ҚБТУ институты» 2. Оқу орталығы Қазақстан Әскери-теңіз академиясы 3. ӘЖК мұнай-газ машина жасау және құбыр көлігі 4. Ғылыми-зерттеу зертханасы «Мұнай және газ кен орындарын қолданбалы модельдеу» Нанотехнология 5. Зертханалық 6. Инженерлік зертхана Cals технологиялық Мехатроника және робототехника 7. ғылыми-зерттеу зертханасы 8. NIL «Перспективті материалдар және технологиялар» 9. Материалдар ғылыми-зерттеу зертханасы '' 'Ақпараттық технологиялар Қолданбалы математика' '' 10. REC математика және кибернетика Ақпараттық технологиялар 11. құзыреті орталығы 12. NIL «Суперкомпьютер технологиясы және бағдарламалық қамтамасыз ету» 13. NIL «Мұнай және газ өнеркәсібінің процестерді математикалық модельдеу» '' 'Химия және химиялық технология' '' Химия ғылымдарының 14. SA институты. AB Бектұрова Органикалық катализ және электрохимия 15. SA институты. D.V.Sokolskogo 16. REC Химиялық инженерия 17. NiiLit Oilfield және коллоидтық химия == Әйгілі студенттері мен оқытушылары == ===Студенттері=== [[Әнуар Нұрпейісов]] - актер [[Денис Тен]] - олимпиада чемпионы === Оқытушылары === [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев|Асқар Жұмаділдаев]] ==Дереккөздер мен сілтемелер тізімі:== 1. ҚБТУ "Ең үздік техникалық университет" [http://www.kbtu.kz/ru/node/2316] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111214161351/http://kbtu.kz/ru/node/2316 |date=2011-12-14 }}. 2. ҚБТУ-дың ресми сайты: www.kbtu.kz [http://www.kbtu.kz] [[Санат:Алматы университеттері]] [[Санат:Алматы қаласының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Алматы сәулеті]] fuqxtgm5pfx7cqqas4gsg7hzq6a0t19 3657677 3657632 2026-09-20T07:06:24Z Marksscheider 183882 3657677 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = Қазақстан-Британ техникалық университеті<br>(ҚБТУ) |Қысқартылған аты = ҚБТУ |Эмблемасы = |Сурет = [[Сурет:Kbtu1.jpg|300px]] |Сурет атауы = ҚБТУ ғимараты |Шынайы аты = |Халықаралық атауы = Kazakh-British Technical University (KBTU) |Бұрынғы атауы = |Ұраны = {{lang-kz|Шынымен жоғары бiлiм}}<br>{{lang-en|Truly higher international education}} |Құрылған жылы = [[2001 жыл|2001]] |Жабылған жылы = |Қайта құрылған = |Қайта құрылған жылы = |Түрі = [[акционерлік қоғам]] |Ғылыми жетекшісі = |Ректоры = Ғабдуллин Маратбек Төлебергенұлы |Студенттер = 3,876 |Шетел студенттері = |Мамандар = |Бакалавриат = |Магистратура = |Аспирантура = |Докторантура = |Ғылым доктары = |Профессоры = |Оқытушылар = |Орналасқан жері = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Алматы]] |Метро бекеті = [[Жібек жолы (метро бекеті)|Жібек жолы]] |Кампус = |Мекенжайы = [[Төле би атындағы көше (Алматы)|Төле би]], 59 |Қала = [[Алматы]] |lat_dir = N |lat_deg = 43.2555 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 76.943 |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 5000 |edu_region = KZ |Штат = |Сайты = [https://kbtu.edu.kz/kz/ kbtu.edu.kz] |Марапаттары = "Ең үздік техникалық университет"<ref>[http://www.kbtu.kz/ru/node/2316]</ref> |Логотипі = [[Сурет:Logo kbtu.jpg|нобай|ҚБТУ логотипі|170px]] |Commons = Kazakh-British Technical University |Түсі = {{color box|}} {{color box|}} }} '''Қазақстан-Британ техникалық университеті (ҚБТУ)''' — Қазақстанның ең беделді университеттердің бірі. 2010 жылғы қорытынды бойынша "Ең үздік техникалық университет" атағын иеленді.<ref>[http://www.kbtu.kz/ru/node/2316] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111214161351/http://kbtu.kz/ru/node/2316|date=2011-12-14}}</ref> Қазақстан-Британ техникалық университеті әлемдік рейтингі жоғары, өндірістің үлгілі интеграциялық инфрақұрылымына қол жеткізген, халықаралық акрредитацияға ие, зерттеуші университет болуға ұмтылады. == ҚБТУ миссиясы == Қазақстан-Британ техникалық университеті – британдық жоғары мектеп тарапынан беделге ие және толық мойындалған, өзінің басты миссиясы етіп жоғары білікті мамандарды дайындауды, Қазақстан экономикасының айтулы салаларында зерттеулер жүргізу мен ғылыми жасалымдарды енгізуді алып отырған қазақстандық білім беру саласының көшбасшысы. == ҚБТУ қызметінің негізгі бағыттары == - Қазақстан Республикасының білім беру мен ғылым саласындағы жетекшілік позициясын күшейту; - Университеттің әлемдік білім кеңістігенмен интеграциясын дамыту; - Әлемнің көшбасшы университеттері мен ғылыми-зерттеу орталықтарымен халықаралық байланыстарын кеңейту; - Жоғары сапалы біліммен қамтамасыз ету; - Білім берудің бакалавриат-магистратура- докторантура бірлігіндегі үшсатылы жүйесін жетілдіру; - Іргелі және қолданбалы зерттеулер жүргізу үшін жаңа ғылыми-техникалық инфрақұрылымды дамыту; - Студенттердің кәсіби, ғылыми-зерттеушілік және жеке тұлғалық қабілеттерін қалыптастыру мен жетілдіру; - Өнеркәсіптік мекемелермен байланысты кеңейту, өндірістік практиканы өткізу және түлектерді жұмысқа орналастыру; - Сапа менеджментінің жаңа ұстанымдарына негізделген басқару жүйесін жетілдіру; - қызметкерлер мен студенттердің корпоративтік мәдениеті мен ҚБТУ дәстүрлеріне оң қатынасын қалыптастыру. ===ҚБТУ құндылығы=== - білім сапасы - ғылыми зерттеулердің жоғары сапасы - корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік - қуатты ғылыми және кадрлық әлеует - жаңашылдық - практикалық бағыттылық == ҚБТУ тарихы == Қазақстан - Британдық техникалық университетi (ҚБТУ) Қазақстан Республикасының тұңғыш Президентi [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] бастамасы еді. Мемлекет басшысы Ұлыбритания өкілдерімен бірқатар кездесу өткізіп, [[2000 жыл|2000 жылғ]]ы қарашада екі ел арасында [[Меморандум|меморандумға]] қол қойылды. Университеттiң патроны болып Ұлыбритания премьер-министрі Тони Блэр сайланды. Университет [[2001 жыл|2001 жылғы]] [[3 тамыз]]да жарық көрген [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкiметінің]] №1027 Қаулысымен құрылды. Қазақстан тарапынан құрылтайшы болып ҚР Үкіметі шықса, өкілетті орган болып [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|ҚР Білім және ғылым министрлігі]] бекітілді. Екінші тараптан Қазақстандағы Ұлыбритания елшілігі – серік, ал Британдық Кеңес оның өкілі болып бекітілді. 2003 жылдан бастап ҚР Үкіметінің Қаулысымен ҚБТУ АҚ жалғыз акционері болып "ҰК ҚазМұнайГаз" АҚ бекітілді. 2005 жылдан бастап ҚБТУ мен Лондон экономика мен саяси ғылымдар мектебінің қос бакалавр диплом бағдарламасы енгізілді. 2010-11 жылдары "Сокольский атындағы отын, катализ және электрохимия институты" АҚ мен "Бектұров атындағы химия ғылымдары институты" АҚ 100% акциясын Қазақстан-Британ техникалық университеті иеленді. 2018 жылы "Қазақстан-Британ техникалық университеті" АҚ акциясының бір бөлігін "Нұрсұлтан Назарбаевтың білім беру қоры" ҚҚ сатып алды. == Факультеттер == ҚБТУ құрамына 10 факультет кіреді: * Энергетика және мұнай-газ индустриясы мектебi * Геология мектебi * Ақпараттық технологиялар және инженерия мектебi * Бизнес мектебi * Халықаралық экономика мектебi (Лондон экономика мектебімен ынтымақтастықта) * Қазақстан теңiз академиясы * Қолданбалы математика мектебі * Химиялық инженерия мектебі * Жаратылыстану және әлеуметтік ғылымдар мектебі * Материалтану және жасыл технологиялар мектебі == Ректорлары == * [[2002 жыл|2002]] - [[2004 жыл|2004]] - [[Әділ Құрманжанұлы Ахметов|Ахметов Әдiл Құрманжанұлы]] * [[2004 жыл|2004]] - [[2017 жыл|2017]] - Бейсембетов Ескендір Қалыбекұлы * [[2017 жыл|2017]] - [[2021 жыл|2021]] Ибрашев Кенжебек Ниязович * 2022 жылдан - бүгінге дейін - Ғабдуллин Маратбек Төлебергенұлы == Рейтинг және аккредиттеу == Соңғы 5 жыл (2010-2014 жылдар) ҚБТУ - үздік техникалық ЖОО, ол Қазақстан Бас БСҚТҚА рейтингісі (сапаны қамтамасыз ету жөніндегі тәуелсіз қазақстандық агенттік) анықталады. · 2012 жылы ҚБТУ QS World University Rankings сәйкес осылайша әлемнің 600 жоғары техникалық оқу орындарының тізіміне кірді, және тез өсіп келе жатқан жоғарғы оқу орындарының қатарына қосылды. Зерттеу нәтижелері бойынша ҚБТУ «академиялық бедел индексі» және «жұмыс берушілер арасында индексі беделі» бойынша KI Қ. Сәтпаев атындағы ҚазҰТУ-ды, АЭжБИ-ді, Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті және Қазақстанның басқа да жоғары оқу орындары артта қалдырып Қазақстандағы жоғары оқу орындары арасында ең көп ұпай жинады. · Қазақстанның мұнай-газ, химиялық инженерия (БСҚА), ақпараттық технологиялар бойынга ең үздік бағдарламасы · АҚШ-тағы барлық компьютерлік мамандықтар бойынша халықаралық аккредиттеу агенттігі ABET (техника және технология саласындағы аккредиттеу кеңесі) алды, және жалғыз Қазақстан университеті. · бірегей Қазақстан университеті, патша жарғысы бар және Біріккен Корольдігінің Инженерлік кеңесінің лицензиясы бар, Теңіз инженерлік, ғылым және технология Британдық институтының (IMarEST) инженерлік бағдарламаларының халықаралық аккредитациясынан өткен. · ҚБТУ «Қаржылық талдау магистратура» Бағдарламасы Қазақстан мен Орталық Азиядағы алғаш CFA институты бағдарламасы бойынша ресми түрде танылды. · ҚБТУ Business School бизнес мектептерінің және бизнес білім беру бағдарламаларын аккредиттеу жөніндегі Халықаралық кеңесінің (ACBSP -Accreditation Council for Business Schools and Programs) аккредиттеу рәсімін өтті. · ҚБТУ мен АССА (Дипломдалған бухгалтерлер қауымдастығы) арасында қол қойылды , ҚБТУ International Business School «Сертификатталған бухгалтерлер қауымдастығымен» аккредиттеуді бастау туралы меморандумға қол қойылды . == Халықаралық байланыстары == === Қос диплом бағдарламасы === * Лондон экономика мектебі (ҚБТУ Халықаралық Экономика мектебімен бірігіп) * Женева бизнес мектебі(ҚБТУ Бизнес Мектебімен келісіп) * IFP Energies Nouvelles, Француз мұнай-газ институты (ҚТБУ ЭжМГИ факультетімен бірігіп) === Студенттер және оқытушылар алмасу бағдарламасы === * University of Cambridge (Ұлыбритания) * University Campus Suffolk (Ұлыбритания) * University of Northampton (Ұлыбритания) * Soongsil University (Корея) * Sejong University (Корея) * Азия-тынықмұхиттық технология және инновация университеті (Малайзия) * Малайзия Технологиялық университеті === Аффилирленген университеттер === * 2009 жылы, ҚБТУ Лондон экономика мектебінен "Аффилирленген Орталық" дәрежесін алды, осының арқасында Лондон экономика университетінің дипломын беруге мүмкіндік алды, бұл екеуара Лондон экономика және саяси ғылымдар (LSE) бағдарламасының арқасында іске асты * 2011 жылы, ҚБТУ Гарвард Бизнес Мектебі Стратегия және бәсекеге қабілеттілік орталығының ресми серіктесі атанды === Әлемдік деңгейдегі профессор-оқытушылық құрамы === Жалпы штаттық оқытушылардың құрамының 30%-ы (42 адам) Ұлыбритания, Германия, АҚШ, Канада, Венгрия, Корея, Индия және басқа мемлекеттердің өкілдері. 60% в бизнес мектебінде, 100% MBA бағдарламасында 40-тан аса оқытушы шақырылады, әр жылы шетелден 70%-ы Ph.D. дәрежесін алғандар ҚБТУдың Профессор-оқытушылық құрамы оқытушылық және ғылыми салада үлкен тәжірибесі бар, олар мынандай университеттерде тәжірибеден өткендер: Massachusetts Institute of Technology (АҚШ), Harvard University (АҚШ), London Business School (Ұлыбритания), The Robert Gordon University (Шотландия), және басқалар. === Оқытушылардың тағылымдамалары мен ғылыми-зерттеу жобалары === Ақпараттық технологиялар * оқытушылар Антверпен университетінде ғылыми қызметкері Брюссельде Университет Либре болып табылады, олардың тәжірибе және зерттеу нәтижелерін бөлісуге, соңғы оқу-әдістемелік танысады. * Магистрлік бағдарламасы «Мұнай-газ ісі» сәйкес Хериот-Уотт университеті қызметкерлері кен даму жобалары «X-өрісі» және «W-кен» құруға қатысатын g.Edinburg тағылымдамадан өтеді. * Бөлімі «Жер Геология және физика» кафедрасының профессоры құрылымдық геология саласындағы NSF (National Science Foundation) демеушілік Құрама Штаттарының ғалымдарымен бірлескен ғылыми-зерттеу жобасын жүзеге асыру белсенді қатысты. * Белсенді қоймасы инженерия Леобен Австрия Монтан университеті, бұрғылау, өндіру және қолданбалы Геологиялық ғылымдар ҚБТУ мұғалімдер мен жетекші техникалық ЖОО-өзара іс-қимыл. Ақпараттық технологиялар * оқытушылар Антверпен университетінде ғылыми қызметкері Брюссельде Университет Либре болып табылады, олардың тәжірибе және зерттеу нәтижелерін бөлісуге, соңғы оқу-әдістемелік танысады. * Магистрлік бағдарламасы «Мұнай-газ ісі» сәйкес Хериот-Уотт университеті қызметкерлері кен даму жобалары «X-өрісі» және «W-кен» құруға қатысатын g.Edinburg тағылымдамадан өтеді. * Кембридж университетімен ынтымақтастық барлық дерлік факультеттер мен институттар ҚБТУ ие. Бірінші бірлескен жобасы 3 жыл бұрын орын алды және нақты Неотектоникалық проблемалары мен жер сілкінісі, геоморфология Неотектоникалық процестер мен Қазақстан үшін, әсіресе, өзекті болып кемшіліктер қалыптастыру зерттеуге арналды. Мюнхен университетінің Жер туралы ғылымдар бөлімінің, Германия, сондай-ақ көзі жыныстарының, мұнай көші-қон және биодеградациялау, зерттеу, сондай-ақ ауыр депозиттердің зерттеу Колумбия университеті Simon Bolivar рок магнетизм, Петрофизика және геология саласында * жүргізілген бірлескен ғылыми-зерттеу мұнай. Ынтымақтастық нәтижесінде, сондай-ақ бірлескен далалық жұмыстар жүргізілді. * Студенттер, оқытушылар мен қызметкерлер ҚБТУ жыл сайын стипендия мен грант иегерлері, мысалы, шетелде тағылымдамадан бар болу: стипендиялық қоры LRET (Ллойд Тіркелу міндеттелсін қоры); Францияда магистр IFR мектебін оқуға Total компаниясы гранттар; стипендиялар Сайпем СПА компаниясы (Eni тобы) халықаралық теңіз колледжінде Оман Патшалық Теңіз мамандығының шебері зерттеу; Эразмус Мундус бағдарламасы, IREX және басқалар. <nowiki /> == Ғылыми-техникалық потенциалы == ҚБТУ құрамына кіреді: - 2-химиялық зерттеу институты (Химия институты мен Органикалық катализ және электрохимия институты) - Мұнай-газ Инжиниринг және ақпараттық технологиялар (iKBTU) институты - 20 ғылыми-зерттеу орталықтары мен зертханалар (REC және NFI) - Білім беру оқу орталықтары '' Мұнай және газ секторы, машина жасау, материалтану « 1. ЖШС «Мұнай-газ Инжиниринг және ақпараттық технологиялар ҚБТУ институты» 2. Оқу орталығы Қазақстан Әскери-теңіз академиясы 3. ӘЖК мұнай-газ машина жасау және құбыр көлігі 4. Ғылыми-зерттеу зертханасы «Мұнай және газ кен орындарын қолданбалы модельдеу» Нанотехнология 5. Зертханалық 6. Инженерлік зертхана Cals технологиялық Мехатроника және робототехника 7. ғылыми-зерттеу зертханасы 8. NIL «Перспективті материалдар және технологиялар» 9. Материалдар ғылыми-зерттеу зертханасы '' 'Ақпараттық технологиялар Қолданбалы математика' '' 10. REC математика және кибернетика Ақпараттық технологиялар 11. құзыреті орталығы 12. NIL «Суперкомпьютер технологиясы және бағдарламалық қамтамасыз ету» 13. NIL «Мұнай және газ өнеркәсібінің процестерді математикалық модельдеу» '' 'Химия және химиялық технология' '' Химия ғылымдарының 14. SA институты. AB Бектұрова Органикалық катализ және электрохимия 15. SA институты. D.V.Sokolskogo 16. REC Химиялық инженерия 17. NiiLit Oilfield және коллоидтық химия == Әйгілі студенттері мен оқытушылары == ===Студенттері=== [[Әнуар Нұрпейісов]] - актер [[Денис Тен]] - олимпиада чемпионы === Оқытушылары === [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев|Асқар Жұмаділдаев]] ==Дереккөздер мен сілтемелер тізімі:== 1. ҚБТУ "Ең үздік техникалық университет" [http://www.kbtu.kz/ru/node/2316] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111214161351/http://kbtu.kz/ru/node/2316 |date=2011-12-14 }}. 2. ҚБТУ-дың ресми сайты: www.kbtu.kz [http://www.kbtu.kz] [[Санат:Алматы университеттері]] [[Санат:Алматы қаласының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Алматы сәулеті]] ajdepbdu8j70wphx6aodv257jbsa54p 10 156796 3657513 3547294 2026-09-19T20:29:32Z ShadZ01 56180 3657513 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="citation" id="{{anchorencode:CITEREF{{{ref|{{{авторы|{{{автор|}}}}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}}}}" >{{#if:{{{авторы|{{{автор|}}}}}} |<!-- Smart typographic trailing space cleanup -->''{{#ifeq:{{#invoke:String|sub|{{{авторы|{{{автор}}}}}}|-1}}| |{{{авторы|{{{автор}}}}}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|sub|{{{авторы|{{{автор}}}}}}|-6|-2}}|&amp;nbsp|{{{авторы|{{{автор}}}}}}|{{{авторы|{{{автор}}}}}}}}}}}''<nowiki> </nowiki> }}{{#if: {{{бөлімі|{{{бөлім|}}}}}}| {{#if: {{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі|}}}}}} | [{{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі}}}}}} {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}}]| {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}} }}<nowiki> // </nowiki> }}{{#if: {{{Уикитека|{{{уикитека|}}}}}} | [[:s:{{{Уикитека|{{{уикитека}}}}}}|{{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}}}}]] |{{#if: {{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} | {{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead | unfit = {{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}} | [{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}] | {{#ifeq: {{{url-status|{{{urlstatus}}}}}} | dead | [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}] | {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}} }}{{недоступная ссылка|url={{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url}}}}}}}}}}} }} | #default = [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}] }} | {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}} }} }}{{#if: {{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы|}}}}}} |<nowiki> = </nowiki>{{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы}}}}}} }}{{#if: {{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|{{#ifeq:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|kk||<span class="hidden-ref" style="displaynone">{{#invoke:Languages | list_ref | {{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}} }}</span>}} }}{{#if: {{{жауапты|}}}} |<nowiki> / </nowiki>{{{жауапты}}} }}{{#if: {{{басылым|}}}} |<nowiki> — </nowiki>{{{басылым}}}. }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}} |&nbsp;— }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{#switch:{{{орны|{{{орын}}}}}} |L.|N. Y.|P.|Б.|Б. м.|Ер.|Иер.|К.|Каз.|Л.|М.|Мн.|Н. Н.|Н. Новгород|Пг.|Ростов н/Д|СПб.|Тб.|Тф.|Яр.={{{{{орны|{{{орын}}}}}}}}} |{{{орны|{{{орын}}}}}} }}{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>: </nowiki>|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki>|}}}} }}{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{{баспа|{{{баспасы}}}}}} }}{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki> }}{{{жыл|{{{жылы}}}}}} }}{{#if: {{{томы2|{{{том2|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |.&nbsp;—}} {{{томы2|{{{том2}}}}}} }}{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Т.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Т.</nowiki>&nbsp;}}{{{томы|{{{том}}}}}} }}{{#if: {{{volume|}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Vol.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Vol.</nowiki>&nbsp;}}{{{volume}}} }}{{#if: {{{band|}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Bd.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Bd.</nowiki>&nbsp;}}{{{band}}} }}{{#if: {{{беттері2|{{{бет2|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}{{{томы|{{{том|}}}}}} {{{volume|}}} |.&nbsp;—}} {{{беттері2|{{{бет2}}}}}} }}{{#ifeq:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|kk| {{#if:{{{беттері|{{{бет|}}}}}}|{{#if:{{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if:{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if:{{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Б.</nowiki>&nbsp;}}}}{{{беттері|{{{бет}}}}}} }} {{#if:{{{барлық беті|{{{барлықбеті|}}}}}}|{{#if:{{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if:{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if:{{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|&nbsp;}}}}{{{барлық беті|{{{барлықбеті}}}}}}&nbsp;б.}} |{{#if: {{#ifeq:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|en|_}}{{#ifeq:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|fr|_}}{{#ifeq:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|es|_}}| {{#if:{{{беттері|{{{бет|{{{pages|}}}}}}}}}|&nbsp;— P.&nbsp;{{#if:{{{columns|}}}}|&#91;{{{беттері|{{{бет|{{{pages}}}}}}}}}&#93; (col.&nbsp;{{{columns}}}).|{{{беттері|{{{бет|{{{pages}}}}}}}}}}}.}} {{#if:{{{барлық беті|{{{барлықбеті|{{{allpages|}}}}}}}}}|&nbsp;— {{{барлық беті|{{{барлықбеті|{{{allpages}}}}}}}}}&nbsp;p.}} |{{#ifeq:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|de| {{#if:{{{беттері|{{{бет|}}}}}}|&nbsp;— S.&nbsp;{{#if:{{{kolonnen|}}}}|&#91;{{{беттері|{{{бет}}}}}}&#93; (Kol.&nbsp;{{{kolonnen}}}).|{{{беттері|{{{бет}}}}}}}.}} {{#if:{{{барлық беті|{{{барлықбеті|{{{alleseiten|}}}}}}}}}|&nbsp;— {{{барлық беті|{{{барлықбеті|{{{alleseiten}}}}}}}}}&nbsp;S.}} | {{#if:{{{беттері|{{{бет|{{{pages|}}}}}}}}}|{{#if:{{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if:{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if:{{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Б.</nowiki>&nbsp;}}}}{{{беттері|{{{бет|{{{pages}}}}}}}}} }} {{#if:{{{барлық беті|{{{барлықбеті|{{{allpages|}}}}}}}}}|{{#if:{{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if:{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if:{{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|&nbsp;}}}}{{{барлық беті|{{{барлықбеті|{{{allpages}}}}}}}}}&nbsp;б.}} }} }} }} }}{{#if: {{{барлық беті2|}}} |.&nbsp;— {{{барлық беті2}}} }}{{#if: {{{сериясы|}}} |<nowiki>. — </nowiki>({{{сериясы}}}) }}{{#if: {{{тиражы|}}}|<nowiki>. — </nowiki>{{nobr|{{{тиражы}}} таралым}} }}{{#if: {{{isbn|{{{ISBN|}}}}}} |<nowiki>. — </nowiki>ISBN {{{isbn|{{{ISBN}}}}}} }}{{#if: {{{issn|{{{ISSN|}}}}}}|&nbsp;— {{ISSN|{{{issn|{{{ISSN}}}}}}}}. }}{{#if: {{{DOI|{{{doi|}}}}}}|&nbsp;— {{DOI|{{{DOI|{{{doi}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmid|{{{PMID|}}}}}}|&nbsp;— {{PMID|{{{pmid|{{{PMID|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}|&nbsp;— {{JSTOR|{{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmc|{{{PMC|}}}}}}|&nbsp;— {{PMC|{{{pmc|{{{PMC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}|&nbsp;— {{OCLC|{{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{lccn|{{{LCCN|}}}}}}|&nbsp;— {{LCCN|{{{lccn|{{{LCCN|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}}{{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} | &#32;{{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead = — <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} түпнұсқасынан] | unfit = — <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған | #default = — <nowiki>[</nowiki>[{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} Мұрағатталған] }} {{#iferror: {{#time: j"&nbsp;"xg Y | {{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} }}&nbsp;жыл | {{{archive-date|{{{archivedate}}}}}} }}.<nowiki>]</nowiki> }}{{#if:{{{цитата|}}}}|&nbsp;: «{{{цитата}}}».}}</span></includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> 31td5ilsrhat12y9td1qwzdtjipsuiq 3657514 3657513 2026-09-19T20:30:52Z ShadZ01 56180 3657514 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="citation" id="{{anchorencode:CITEREF{{{ref|{{{авторы|{{{автор|}}}}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}}}}" >{{#if:{{{авторы|{{{автор|}}}}}} |<!-- Smart typographic trailing space cleanup -->''{{#ifeq:{{#invoke:String|sub|{{{авторы|{{{автор}}}}}}|-1}}| |{{{авторы|{{{автор}}}}}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|sub|{{{авторы|{{{автор}}}}}}|-6|-2}}|&amp;nbsp|{{{авторы|{{{автор}}}}}}|{{{авторы|{{{автор}}}}}}}}}}}''<nowiki> </nowiki> }}{{#if: {{{бөлімі|{{{бөлім|}}}}}}| {{#if: {{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі|}}}}}} | [{{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі}}}}}} {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}}]| {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}} }}<nowiki> // </nowiki> }}{{#if: {{{Уикитека|{{{уикитека|}}}}}} | [[:s:{{{Уикитека|{{{уикитека}}}}}}|{{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}}}}]] |{{#if: {{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} | {{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead | unfit = {{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}} | [{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}] | {{#ifeq: {{{url-status|{{{urlstatus}}}}}} | dead | [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}] | {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}} }}{{недоступная ссылка|url={{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url}}}}}}}}}}} }} | #default = [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}] }} | {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}} }} }}{{#if: {{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы|}}}}}} |<nowiki> = </nowiki>{{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы}}}}}} }}{{#if: {{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|{{#ifeq:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|kk||<span class="hidden-ref" style="display:none">{{#ifexist:Template:Ref-{{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}}|{{Ref-{{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}}}}|({{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}})}}</span>}} }}{{#if: {{{жауапты|}}}} |<nowiki> / </nowiki>{{{жауапты}}} }}{{#if: {{{басылым|}}}} |<nowiki> — </nowiki>{{{басылым}}}. }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}} |&nbsp;— }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{#switch:{{{орны|{{{орын}}}}}} |L.|N. Y.|P.|Б.|Б. м.|Ер.|Иер.|К.|Каз.|Л.|М.|Мн.|N. N.|Н. Новгород|Пг.|Ростов н/Д|СПб.|Тб.|Тф.|Яр.={{{{{орны|{{{орын}}}}}}}}} |{{{орны|{{{орын}}}}}} }}{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>: </nowiki>|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki>|}}}} }}{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{{баспа|{{{баспасы}}}}}} }}{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki> }}{{{жыл|{{{жылы}}}}}} }}{{#if: {{{томы2|{{{том2|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |.&nbsp;—}} {{{томы2|{{{том2}}}}}} }}{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Т.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Т.</nowiki>&nbsp;}}{{{томы|{{{том}}}}}} }}{{#if: {{{volume|}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Vol.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Vol.</nowiki>&nbsp;}}{{{volume}}} }}{{#if: {{{band|}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Bd.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Bd.</nowiki>&nbsp;}}{{{band}}} }}{{#if: {{{беттері2|{{{бет2|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}{{{томы|{{{том|}}}}}}{{{volume|}}} |.&nbsp;—}} {{{беттері2|{{{бет2}}}}}} }}{{#if:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|<!-- -->{{#ifeq:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|kk|<!-- Kazakh Suffixing --> {{#if:{{{беттері|{{{бет|}}}}}}|{{#if:{{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if:{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if:{{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Б.</nowiki>&nbsp;}}}}{{{беттері|{{{бет}}}}}} }} {{#if:{{{барлық беті|{{{барлықбеті|}}}}}}|{{#if:{{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if:{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if:{{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|&nbsp;}}}}{{{барлық беті|{{{барлықбеті}}}}}}&nbsp;б.}} |<!-- Foreign Language Suffixing --> {{#if: {{#ifeq:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|en|_}}{{#ifeq:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|fr|_}}{{#ifeq:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|es|_}}|<!-- Romance/West-Germanic --> {{#if:{{{беттері|{{{бет|{{{pages|}}}}}}}}}|&nbsp;— P.&nbsp;{{#if:{{{columns|}}}}|&#91;{{{беттері|{{{бет|{{{pages}}}}}}}}}&#93; (col.&nbsp;{{{columns}}}).|{{{беттері|{{{бет|{{{pages}}}}}}}}}}}.}} {{#if:{{{барлық беті|{{{барлықбеті|{{{allpages|}}}}}}}}}|&nbsp;— {{{барлық беті|{{{барлықбеті|{{{allpages}}}}}}}}}&nbsp;p.}} |{{#ifeq:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|de|<!-- German --> {{#if:{{{беттері|{{{бет|}}}}}}|&nbsp;— S.&nbsp;{{#if:{{{kolonnen|}}}}|&#91;{{{беттері|{{{бет}}}}}}&#93; (Kol.&nbsp;{{{kolonnen}}}).|{{{беттері|{{{бет}}}}}}}.}} {{#if:{{{барлық беті|{{{барлықбеті|{{{alleseiten|}}}}}}}}}|&nbsp;— {{{барлық беті|{{{барлықбеті|{{{alleseiten}}}}}}}}}&nbsp;S.}} |<!-- Dynamic Fallback Style Rules --> {{#if:{{{беттері|{{{бет|{{{pages|}}}}}}}}}|{{#if:{{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if:{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if:{{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Б.</nowiki>&nbsp;}}}}{{{беттері|{{{бет|{{{pages}}}}}}}}} }} {{#if:{{{барлық беті|{{{барлықбеті|{{{allpages|}}}}}}}}}|{{#if:{{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if:{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if:{{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|&nbsp;}}}}{{{барлық беті|{{{барлықбеті|{{{allpages}}}}}}}}}&nbsp;б.}} }} }} }}|<!-- Standard Universal Unspecified Suffix Fallback Rule --> {{#if:{{{беттері|{{{бет|{{{pages|}}}}}}}}}|{{#if:{{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if:{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if:{{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Б.</nowiki>&nbsp;}}}}{{{беттері|{{{бет|{{{pages}}}}}}}}} }} {{#if:{{{барлық беті|{{{барлықбеті|{{{allpages|}}}}}}}}}|{{#if:{{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if:{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if:{{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|&nbsp;}}}}{{{барлық беті|{{{барлықбеті|{{{allpages}}}}}}}}}&nbsp;б.}} }}{{#if: {{{барлық беті2|}}} |.&nbsp;— {{{барлық беті2}}} }}{{#if: {{{сериясы|}}} |<nowiki>. — </nowiki>({{{сериясы}}}) }}{{#if: {{{тиражы|}}}|<nowiki>. — </nowiki>{{nobr|{{{тиражы}}} таралым}} }}{{#if: {{{isbn|{{{ISBN|}}}}}} |<nowiki>. — </nowiki>ISBN {{{isbn|{{{ISBN}}}}}} }}{{#if: {{{issn|{{{ISSN|}}}}}}|&nbsp;— {{ISSN|{{{issn|{{{ISSN}}}}}}}}. }}{{#if: {{{DOI|{{{doi|}}}}}}|&nbsp;— {{DOI|{{{DOI|{{{doi}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmid|{{{PMID|}}}}}}|&nbsp;— {{PMID|{{{pmid|{{{PMID|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}|&nbsp;— {{JSTOR|{{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmc|{{{PMC|}}}}}}|&nbsp;— {{PMC|{{{pmc|{{{PMC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}|&nbsp;— {{OCLC|{{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{lccn|{{{LCCN|}}}}}}|&nbsp;— {{LCCN|{{{lccn|{{{LCCN|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}}{{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} | &#32;{{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead = — <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} түпнұсқасынан] | unfit = — <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған | #default = — <nowiki>[</nowiki>[{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} Мұрағатталған] }} {{#iferror: {{#time: j"&nbsp;"xg Y | {{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} }}&nbsp;жыл | {{{archive-date|{{{archivedate}}}}}} }}.<nowiki>]</nowiki> }}{{#if:{{{цитата|}}}}|&nbsp;: «{{{цитата}}}».}}</span></includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> k3dv1fgvtx9wz46u7xvnjmqfadgdnip 3657515 3657514 2026-09-19T20:31:45Z ShadZ01 56180 3657515 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="citation" id="{{anchorencode:CITEREF{{{ref|{{{авторы|{{{автор|}}}}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}}}}" >{{#if:{{{авторы|{{{автор|}}}}}} |<!-- Smart typographic trailing space cleanup -->''{{#ifeq:{{#invoke:String|sub|{{{авторы|{{{автор}}}}}}|-1}}| |{{{авторы|{{{автор}}}}}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|sub|{{{авторы|{{{автор}}}}}}|-6|-2}}|&amp;nbsp|{{{авторы|{{{автор}}}}}}|{{{авторы|{{{автор}}}}}}}}}}}''<nowiki> </nowiki> }}{{#if: {{{бөлімі|{{{бөлім|}}}}}}| {{#if: {{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі|}}}}}} | [{{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі}}}}}} {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}}]| {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}} }}<nowiki> // </nowiki> }}{{#if: {{{Уикитека|{{{уикитека|}}}}}} | [[:s:{{{Уикитека|{{{уикитека}}}}}}|{{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}}}}]] |{{#if: {{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} | {{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead | unfit = {{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}} | [{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}] | {{#ifeq: {{{url-status|{{{urlstatus}}}}}} | dead | [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}] | {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}} }}{{недоступная ссылка|url={{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url}}}}}}}}}}} }} | #default = [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}] }} | {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}} }} }}{{#if: {{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы|}}}}}} |<nowiki> = </nowiki>{{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы}}}}}} }}{{#if: {{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|{{#ifeq:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|kk||<span class="hidden-ref" style="display:none">{{#ifexist:Template:Ref-{{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}}|{{Ref-{{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}}}}|({{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}})}}</span>}} }}{{#if: {{{жауапты|}}}} |<nowiki> / </nowiki>{{{жауапты}}} }}{{#if: {{{басылым|}}}} |<nowiki> — </nowiki>{{{басылым}}}. }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}} |&nbsp;— }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{#switch:{{{орны|{{{орын}}}}}} |L.|N. Y.|P.|Б.|Б. м.|Ер.|Иер.|К.|Каз.|Л.|М.|Мн.|N. N.|Н. Новгород|Пг.|Ростов н/Д|СПб.|Тб.|Тф.|Яр.={{{{{орны|{{{орын}}}}}}}}} |{{{орны|{{{орын}}}}}} }}{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>: </nowiki>|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki>|}}}} }}{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{{баспа|{{{баспасы}}}}}} }}{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki> }}{{{жыл|{{{жылы}}}}}} }}{{#if: {{{томы2|{{{том2|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |.&nbsp;—}} {{{томы2|{{{том2}}}}}} }}{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Т.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Т.</nowiki>&nbsp;}}{{{томы|{{{том}}}}}} }}{{#if: {{{volume|}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Vol.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Vol.</nowiki>&nbsp;}}{{{volume}}} }}{{#if: {{{band|}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Bd.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Bd.</nowiki>&nbsp;}}{{{band}}} }}{{#if: {{{беттері2|{{{бет2|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}{{{томы|{{{том|}}}}}}{{{volume|}}} |.&nbsp;—}} {{{беттері2|{{{бет2}}}}}} }}{{ #switch: {{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}} | kk = <!-- Kazakh Language Output Styles --> {{#if:{{{беттері|{{{бет|}}}}}}|{{#if:{{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if:{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if:{{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Б.</nowiki>&nbsp;}}}}{{{беттері|{{{бет}}}}}} }} {{#if:{{{барлық беті|{{{барлықбеті|}}}}}}|{{#if:{{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if:{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if:{{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|&nbsp;}}}}{{{барлық беті|{{{барлықбеті}}}}}}&nbsp;б.}} | en | fr | es = <!-- Western / English Citation Layouts --> {{#if:{{{беттері|{{{бет|{{{pages|}}}}}}}}}|&nbsp;— P.&nbsp;{{#if:{{{columns|}}}}|&#91;{{{беттері|{{{бет|{{{pages}}}}}}}}}&#93; (col.&nbsp;{{{columns}}}).|{{{беттері|{{{бет|{{{pages}}}}}}}}}}}.}} {{#if:{{{барлық беті|{{{барлықбеті|{{{allpages|}}}}}}}}}|&nbsp;— {{{барлық беті|{{{барлықбеті|{{{allpages}}}}}}}}}&nbsp;p.}} | de = <!-- German Citation Layouts --> {{#if:{{{беттері|{{{бет|}}}}}}|&nbsp;— S.&nbsp;{{#if:{{{kolonnen|}}}}|&#91;{{{беттері|{{{бет}}}}}}&#93; (Kol.&nbsp;{{{kolonnen}}}).|{{{беттері|{{{бет}}}}}}}.}} {{#if:{{{барлық беті|{{{барлықбеті|{{{alleseiten|}}}}}}}}}|&nbsp;— {{{барлық беті|{{{барлықбеті|{{{alleseiten}}}}}}}}}&nbsp;S.}} | #default = <!-- Universal Automated Suffix Fallback Standard --> {{#if:{{{беттері|{{{бет|{{{pages|}}}}}}}}}|{{#if:{{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if:{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if:{{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Б.</nowiki>&nbsp;}}}}{{{беттері|{{{бет|{{{pages}}}}}}}}} }} {{#if:{{{барлық беті|{{{барлықбеті|{{{allpages|}}}}}}}}}|{{#if:{{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if:{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if:{{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|&nbsp;}}}}{{{барлық беті|{{{барлықбеті|{{{allpages}}}}}}}}}&nbsp;б.}} }}{{#if: {{{барлық беті2|}}} |.&nbsp;— {{{барлық беті2}}} }}{{#if: {{{сериясы|}}} |<nowiki>. — </nowiki>({{{сериясы}}}) }}{{#if: {{{тиражы|}}}|<nowiki>. — </nowiki>{{nobr|{{{тиражы}}} таралым}} }}{{#if: {{{isbn|{{{ISBN|}}}}}} |<nowiki>. — </nowiki>ISBN {{{isbn|{{{ISBN}}}}}} }}{{#if: {{{issn|{{{ISSN|}}}}}}|&nbsp;— {{ISSN|{{{issn|{{{ISSN}}}}}}}}. }}{{#if: {{{DOI|{{{doi|}}}}}}|&nbsp;— {{DOI|{{{DOI|{{{doi}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmid|{{{PMID|}}}}}}|&nbsp;— {{PMID|{{{pmid|{{{PMID|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}|&nbsp;— {{JSTOR|{{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmc|{{{PMC|}}}}}}|&nbsp;— {{PMC|{{{pmc|{{{PMC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}|&nbsp;— {{OCLC|{{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{lccn|{{{LCCN|}}}}}}|&nbsp;— {{LCCN|{{{lccn|{{{LCCN|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}}{{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} | &#32;{{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead = — <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} түпнұсқасынан] | unfit = — <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған | #default = — <nowiki>[</nowiki>[{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} Мұрағатталған] } } {{#iferror: {{#time: j"&nbsp;"xg Y | {{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} }}&nbsp;жыл | {{{archive-date|{{{archivedate}}}}}} }}.<nowiki>]</nowiki> }}{{#if:{{{цитата|}}}}|&nbsp;: «{{{цитата}}}».}}</span></includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> tk3pw7bftl7it4et8xywovxxxtyo89s 3657516 3657515 2026-09-19T20:33:41Z ShadZ01 56180 3657516 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="citation" id="{{anchorencode:CITEREF{{{ref|{{{авторы|{{{автор|}}}}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}}}}" >{{#if:{{{авторы|{{{автор|}}}}}} |''{{{авторы|{{{автор}}}}}}''<nowiki> </nowiki> }}{{#if: {{{бөлімі|{{{бөлім|}}}}}}| {{#if: {{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі|}}}}}} | [{{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі}}}}}} {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}}]| {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}} }}<nowiki> // </nowiki> }}{{#if: {{{Уикитека|{{{уикитека|}}}}}} | [[:s:{{{Уикитека|{{{уикитека}}}}}}|{{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}}}}]] |{{#if: {{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} | {{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead | unfit = {{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}} | [{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}] | [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}]{{недоступная ссылка|url={{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}}}} }} | #default = [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}] }} | {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}} }} }}{{#if: {{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы|}}}}}} |<nowiki> = </nowiki>{{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы}}}}}} }}{{#if: {{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|{{#ifeq:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|kk||<span class="hidden-ref" style="display:none">{{#ifexist:Template:Ref-{{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}}|{{Ref-{{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}}}}|({{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}})}}</span>}} }}{{#if: {{{жауапты|}}} |<nowiki> / </nowiki>{{{жауапты}}} }}{{#if: {{{басылым|}}} |<nowiki> — </nowiki>{{{басылым}}}. }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}}{{{баспасы|{{{баспа|}}}}}}|\{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}{{{беттері|{{{бет|}}}}}}{{{pages|}}}{{{seite|}}}|&nbsp;— }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{#switch:{{{орны|{{{орын}}}}}} |L.|N. Y.|P.|Б.|Б. м.|Ер.|Иер.|К.|Каз.|Л.|М.|Мн.|N. N.|Н. Новгород|Пг.|Ростов н/Д|СПб.|Тб.|Тф.|Яр.={{{{{орны|{{{орын}}}}}}}}} |{{{орны|{{{орын}}}}}} }}{{#if: {{{баспасы|{{{баспа|}}}}}}|<nowiki>: </nowiki>|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki>|}}}} }}{{#if: {{{баспасы|{{{баспа|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{{баспасы|{{{баспа}}}}}} }}{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|{{#if: {{{баспасы|{{{баспа|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki> }}{{{жыл|{{{жылы}}}}}} }}{{#if: {{{томы2|{{{том2|}}}}}}|{{#if: {{{баспасы|{{{баспа|}}}}}} |.&nbsp;—}} {{{томы2|{{{том2}}}}}} }}{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|{{#if: {{{баспасы|{{{баспа|}}}}}} |<nowiki>. — Т.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Т.</nowiki>&nbsp;}}{{{томы|{{{том}}}}}} }}{{#if: {{{volume|}}}|{{#if: {{{баспасы|{{{баспа|}}}}}} |<nowiki>. — Vol.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Vol.</nowiki>&nbsp;}}{{{volume}}} }}{{#if: {{{band|}}}|{{#if: {{{баспасы|{{{баспа|}}}}}} |<nowiki>. — Bd.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Bd.</nowiki>&nbsp;}}{{{band}}} }}{{#if: {{{беттері2|{{{бет2|}}}}}}|{{#if: {{{баспасы|{{{баспа|}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}{{{томы|{{{том|}}}}}}{{{volume|}}} |.&nbsp;—}} {{{беттері2|{{{бет2}}}}}} }}{{#if: {{{беттері|{{{бет|}}}}}}|{{#if: {{{баспасы|{{{баспа|}}}}}} |<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Б.</nowiki>&nbsp; }} }} }}{{{беттері|{{{бет}}}}}} }}{{#if: {{{барлық беті|{{{барлықбеті|}}}}}} |{{#if: {{{баспасы|{{{баспа|}}}}}} |<nowiki>. — </nowiki>|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|&nbsp; }} }} }}{{{барлық беті|{{{барлықбеті}}}}}}&nbsp;б }}{{#if: {{{pages|}}} |&nbsp;— P.&nbsp;{{#if:{{{columns|}}}}|&#91;{{{pages}}}&#93; (col.&nbsp;{{{columns}}}).|{{{pages}}}.}} }}{{#if: {{{seite|}}} |&nbsp;— S.&nbsp;{{#if:{{{kolonnen|}}}}|&#91;{{{seite}}}&#93; (Kol.&nbsp;{{{kolonnen}}}).|{{{seite}}}.}} }}{{#if: {{{allpages|}}} |<nowiki>. — </nowiki>{{{allpages}}}&nbsp;p }}{{#if: {{{alleseiten|}}} |<nowiki>. — </nowiki>{{{alleseiten}}}&nbsp;S }}{{#if: {{{сериясы|}}} |<nowiki>. — </nowiki>({{{сериясы}}}) }}{{#if: {{{тиражы|}}}|<nowiki>. — </nowiki>{{nobr|{{{тиражы}}} таралым}} }}{{#if: {{{isbn|{{{ISBN|}}}}}} |<nowiki>. — </nowiki>ISBN {{{isbn|{{{ISBN}}}}}} }}{{#if: {{{issn|{{{ISSN|}}}}}}|&nbsp;— {{ISSN|{{{issn|{{{ISSN}}}}}}}}. }}{{#if: {{{DOI|{{{doi|}}}}}}|&nbsp;— {{DOI|{{{DOI|{{{doi}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmid|{{{PMID|}}}}}}|&nbsp;— {{PMID|{{{pmid|{{{PMID|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}|&nbsp;— {{JSTOR|{{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmc|{{{PMC|}}}}}}|&nbsp;— {{PMC|{{{pmc|{{{PMC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}|&nbsp;— {{OCLC|{{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{lccn|{{{LCCN|}}}}}}|&nbsp;— {{LCCN|{{{lccn|{{{LCCN|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}}{{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} | &#32;{{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead = — <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} түпнұсқасынан] | unfit = — <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған | #default = — <nowiki>[</nowiki>[{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} Мұрағатталған] }} {{#iferror: {{#time: j"&nbsp;"xg Y | {{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} }}&nbsp;жыл | {{{archive-date|{{{archivedate}}}}}} }}.<nowiki>]</nowiki> }}{{#if:{{{цитата|}}}}|&nbsp;: «{{{цитата}}}».}}</span></includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> hqhz0usjerk5e6swpcy9ps3kr6y7ebg 3657517 3657516 2026-09-19T20:35:14Z ShadZ01 56180 3657517 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="citation" id="{{anchorencode:CITEREF{{{ref|{{{авторы|{{{автор|}}}}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}}}}" >{{#if:{{{авторы|{{{автор|}}}}}} |''{{{авторы|{{{автор}}}}}}''<nowiki> </nowiki> }}{{#if: {{{бөлімі|{{{бөлім|}}}}}}| {{#if: {{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі|}}}}}} | [{{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі}}}}}} {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}}]| {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}} }}<nowiki> // </nowiki> }}{{#if: {{{Уикитека|{{{уикитека|}}}}}} | [[:s:{{{Уикитека|{{{уикитека}}}}}}|{{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}}}}]] |{{#if: {{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} | {{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead | unfit = {{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}} | [{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}] | [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}]{{недоступная ссылка|url={{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}}}} }} | #default = [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}] }} | {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}} }} }}{{#if: {{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы|}}}}}} |<nowiki> = </nowiki>{{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы}}}}}} }}{{#if: {{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|{{#ifeq:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|kk||<span class="hidden-ref" style="display:none">{{#ifexist:Template:Ref-{{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}}|{{Ref-{{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}}}}|({{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}})}}</span>}} }}{{#if: {{{жауапты|}}} |<nowiki> / </nowiki>{{{жауапты}}} }}{{#if: {{{басылым|}}} |<nowiki> — </nowiki>{{{басылым}}}. }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}}{{{баспасы|{{{баспа|}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}{{{беттері|{{{бет|}}}}}}{{{pages|}}}{{{seite|}}}|&nbsp;— }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{#switch:{{{орны|{{{орын}}}}}} |L.|N. Y.|P.|Б.|Б. м.|Ер.|Иер.|К.|Каз.|Л.|М.|Мн.|N. N.|Н. Новгород|Пг.|Ростов н/Д|СПб.|Тб.|Тф.|Яр.={{{{{орны|{{{орын}}}}}}}}} |{{{орны|{{{орын}}}}}} }}{{#if: {{{баспасы|{{{баспа|}}}}}}|<nowiki>: </nowiki>|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki>|}}}} }}{{#if: {{{баспасы|{{{баспа|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{{баспасы|{{{баспа}}}}}} }}{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|{{#if: {{{баспасы|{{{баспа|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki> }}{{{жыл|{{{жылы}}}}}} }}{{#if: {{{томы2|{{{том2|}}}}}}|{{#if: {{{баспасы|{{{баспа|}}}}}} |.&nbsp;—}} {{{томы2|{{{том2}}}}}} }}{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|{{#if: {{{баспасы|{{{баспа|}}}}}} |<nowiki>. — Т.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Т.</nowiki>&nbsp;}}{{{томы|{{{том}}}}}} }}{{#if: {{{volume|}}}|{{#if: {{{баспасы|{{{баспа|}}}}}} |<nowiki>. — Vol.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Vol.</nowiki>&nbsp;}}{{{volume}}} }}{{#if: {{{band|}}}|{{#if: {{{баспасы|{{{баспа|}}}}}} |<nowiki>. — Bd.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Bd.</nowiki>&nbsp;}}{{{band}}} }}{{#if: {{{беттері2|{{{бет2|}}}}}}|{{#if: {{{баспасы|{{{баспа|}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}{{{томы|{{{том|}}}}}} {{{volume|}}} |.&nbsp;—}} {{{беттері2|{{{бет2}}}}}} }}{{#if: {{{беттері|{{{бет|}}}}}}|{{#if: {{{баспасы|{{{баспа|}}}}}} |<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Б.</nowiki>&nbsp; }} }} }}{{{беттері|{{{бет}}}}}} }}{{#if: {{{барлық беті|{{{барлықбеті|}}}}}} |{{#if: {{{баспасы|{{{баспа|}}}}}} |<nowiki>. — </nowiki>|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|&nbsp; }} }} }}{{{барлық беті|{{{барлықбеті}}}}}}&nbsp;б }}{{#if: {{{pages|}}} |&nbsp;— P.&nbsp;{{#if:{{{columns|}}}}|&#91;{{{pages}}}&#93; (col.&nbsp;{{{columns}}}).|{{{pages}}}.}} }}{{#if: {{{seite|}}} |&nbsp;— S.&nbsp;{{#if:{{{kolonnen|}}}}|&#91;{{{seite}}}&#93; (Kol.&nbsp;{{{kolonnen}}}).|{{{seite}}}.}} }}{{#if: {{{allpages|}}} |<nowiki>. — </nowiki>{{{allpages}}}&nbsp;p }}{{#if: {{{alleseiten|}}} |<nowiki>. — </nowiki>{{{alleseiten}}}&nbsp;S }}{{#if: {{{сериясы|}}} |<nowiki>. — </nowiki>({{{сериясы}}}) }}{{#if: {{{тиражы|}}}|<nowiki>. — </nowiki>{{nobr|{{{тиражы}}} таралым}} }}{{#if: {{{isbn|{{{ISBN|}}}}}} |<nowiki>. — </nowiki>ISBN {{{isbn|{{{ISBN}}}}}} }}{{#if: {{{issn|{{{ISSN|}}}}}}|&nbsp;— {{ISSN|{{{issn|{{{ISSN}}}}}}}}. }}{{#if: {{{DOI|{{{doi|}}}}}}|&nbsp;— {{DOI|{{{DOI|{{{doi}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmid|{{{PMID|}}}}}}|&nbsp;— {{PMID|{{{pmid|{{{PMID|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}|&nbsp;— {{JSTOR|{{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmc|{{{PMC|}}}}}}|&nbsp;— {{PMC|{{{pmc|{{{PMC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}|&nbsp;— {{OCLC|{{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{lccn|{{{LCCN|}}}}}}|&nbsp;— {{LCCN|{{{lccn|{{{LCCN|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}}{{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} | &#32;{{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead = — <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} түпнұсқасынан] | unfit = — <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған | #default = — <nowiki>[</nowiki>[{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} Мұрағатталған] }} {{#iferror: {{#time: j"&nbsp;"xg Y | {{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} }}&nbsp;жыл | {{{archive-date|{{{archivedate}}}}}} }}.<nowiki>]</nowiki> }}{{#if:{{{цитата|}}}}|&nbsp;: «{{{цитата}}}».}}</span></includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> mist87xmppg167s80fdzho4qw4mlmrn 3657518 3657517 2026-09-19T20:36:54Z ShadZ01 56180 3657518 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="citation" id="{{anchorencode:CITEREF{{{ref|{{{авторы|{{{автор|}}}}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}}}}" >{{#if:{{{авторы|{{{автор|}}}}}} |''{{{авторы|{{{автор}}}}}}''<nowiki> </nowiki> }}{{#if: {{{бөлімі|{{{бөлім|}}}}}}| {{#if: {{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі|}}}}}} | [{{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі}}}}}} {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}}]| {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}} }}<nowiki> // </nowiki> }}{{#if: {{{Уикитека|{{{уикитека|}}}}}} | [[:s:{{{Уикитека|{{{уикитека}}}}}}|{{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}}}}]] |{{#if: {{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} | {{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead | unfit = {{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}} | [{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}] | [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}]{{недоступная ссылка|url={{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}}}} }} | #default = [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}] }} | {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}} }} }}{{#if: {{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы|}}}}}} |<nowiki> = </nowiki>{{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы}}}}}} }}{{#if: {{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|{{#ifeq:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|kk||<span class="hidden-ref" style="display:none">{{#ifexist:Template:Ref-{{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}}|{{Ref-{{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}}}}|({{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}})}}</span>}} }}{{#if: {{{жауапты|}}} |<nowiki> / </nowiki>{{{жауапты}}} }}{{#if: {{{басылым|}}} |<nowiki> — </nowiki>{{{басылым}}}. }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}} |&nbsp;— }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{#switch:{{{орны|{{{орын}}}}}} |L.|N. Y.|P.|Б.|Б. м.|Ер.|Иер.|К.|Каз.|Л.|М.|Мн.|N. N.|Н. Новгород|Пг.|Ростов н/Д|СПб.|Тб.|Тф.|Яр.={{{{{орны|{{{орын}}}}}}}}} |{{{орны|{{{орын}}}}}} }}{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>: </nowiki>|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki>|}}}} }}{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{{баспа|{{{баспасы}}}}}} }}{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki> }}{{{жыл|{{{жылы}}}}}} }}{{#if: {{{томы2|{{{том2|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |.&nbsp;—}} {{{томы2|{{{том2}}}}}} }}{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Т.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Т.</nowiki>&nbsp;}}{{{томы|{{{том}}}}}} }}{{#if: {{{volume|}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Vol.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Vol.</nowiki>&nbsp;}}{{{volume}}} }}{{#if: {{{band|}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Bd.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Bd.</nowiki>&nbsp;}}{{{band}}} }}{{#if: {{{беттері2|{{{бет2|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}{{{томы|{{{том|}}}}}} {{{volume|}}} |.&nbsp;—}} {{{беттері2|{{{бет2}}}}}} }}{{#if: {{{беттері|{{{бет|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Б.</nowiki>&nbsp; }} }} }}{{{беттері|{{{бет}}}}}} }}{{#if: {{{барлық беті|{{{барлықбеті|}}}}}} |{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — </nowiki>|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|&nbsp; }} }} }}{{{барлық беті|{{{барлықбеті}}}}}}&nbsp;б }}{{#if: {{{pages|}}} |&nbsp;— P.&nbsp;{{#if:{{{columns|}}}}|&#91;{{{pages}}}&#93; (col.&nbsp;{{{columns}}}).|{{{pages}}}.}} }}{{#if: {{{seite|}}} |&nbsp;— S.&nbsp;{{#if:{{{kolonnen|}}}}|&#91;{{{seite}}}&#93; (Kol.&nbsp;{{{kolonnen}}}).|{{{seite}}}.}} }}{{#if: {{{allpages|}}} |<nowiki>. — </nowiki>{{{allpages}}}&nbsp;p }}{{#if: {{{alleseiten|}}} |<nowiki>. — </nowiki>{{{alleseiten}}}&nbsp;S }}{{#if: {{{сериясы|}}} |<nowiki>. — </nowiki>({{{сериясы}}}) }}{{#if: {{{тиражы|}}}|<nowiki>. — </nowiki>{{nobr|{{{тиражы}}} таралым}} }}{{#if: {{{isbn|{{{ISBN|}}}}}} |<nowiki>. — </nowiki>ISBN {{{isbn|{{{ISBN}}}}}} }}{{#if: {{{issn|{{{ISSN|}}}}}}|&nbsp;— {{ISSN|{{{issn|{{{ISSN}}}}}}}}. }}{{#if: {{{DOI|{{{doi|}}}}}}|&nbsp;— {{DOI|{{{DOI|{{{doi}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmid|{{{PMID|}}}}}}|&nbsp;— {{PMID|{{{pmid|{{{PMID|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}|&nbsp;— {{JSTOR|{{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmc|{{{PMC|}}}}}}|&nbsp;— {{PMC|{{{pmc|{{{PMC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}|&nbsp;-- {{OCLC|{{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{lccn|{{{Lclean|}}}}}}|&nbsp;— {{LCCN|{{{lccn|{{{LCCN|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}} | {{#if: {{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} | &#32;—&#32;{{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead = <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} түпнұсқасынан] | unfit = <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған | #default = <nowiki>[</nowiki>[{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} Мұрағатталған] }} {{#iferror: {{#time: j"&nbsp;"xg Y | {{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} }}&nbsp;жыл | {{{archive-date|{{{archivedate}}}}}} }}.<nowiki>]</nowiki> }} }}{{#if:{{{цитата|}}}|&nbsp;: «{{{цитата|}}}».}}</span></includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> 043en7zys9v7y8msl0nuayyuigfn033 3657523 3657518 2026-09-19T20:54:28Z ShadZ01 56180 3657523 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="citation" id="{{anchorencode:CITEREF{{{ref|{{{авторы|{{{автор|}}}}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}}}}" >{{#if:{{{авторы|{{{автор|}}}}}} |''{{{авторы|{{{автор}}}}}}''<nowiki> </nowiki> }}{{#if: {{{бөлімі|{{{бөлім|}}}}}}| {{#if: {{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі|}}}}}} | [{{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі}}}}}} {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}}]| {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}} }}<nowiki> // </nowiki> }}{{#if: {{{Уикитека|{{{уикитека|}}}}}} | [[:s:{{{Уикитека|{{{уикитека}}}}}}|{{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}]] |{{#if: {{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} | {{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead | unfit = {{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}} | [{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}] | [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}]{{недоступная ссылка|url={{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}}}} }} | #default = [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}] }} | {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}} }} }}{{#if: {{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы|}}}}}} |<nowiki> = </nowiki>{{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы}}}}}} }}{{#if: {{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|{{#ifeq:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|kk||<span class="hidden-ref" style="display:none">{{#ifexist:Template:Ref-{{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}}|{{Ref-{{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}}}}|({{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}})}}</span>}} }}{{#if: {{{жауапты|}}} |<nowiki> / </nowiki>{{{жауапты}}} }}{{#if: {{{басылым|}}} |<nowiki> — </nowiki>{{{басылым}}}. }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}} |&nbsp;— }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{#switch:{{{орны|{{{орын}}}}}} |L.|N. Y.|P.|Б.|Б. м.|Eр.|Иер.|К.|Каз.|Л.|М.|Мн.|N. N.|Н. Новгород|Пг.|Ростов н/Д|СПб.|Тб.|Тф.|Яр.={{{{{орны|{{{орын}}}}}}}}} |{{{орны|{{{орын}}}}}} }}{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>: </nowiki>|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki>|}}}} }}{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{{баспа|{{{баспасы}}}}}} }}{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki> }}{{{жыл|{{{жылы}}}}}} }}{{#if: {{{томы2|{{{том2|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |.&nbsp;—}} {{{томы2|{{{том2}}}}}} }}{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Т.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Т.</nowiki>&nbsp;}}{{{томы|{{{том}}}}}} }}{{#if: {{{volume|}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Vol.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Vol.</nowiki>&nbsp;}}{{{volume}}} }}{{#if: {{{band|}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Bd.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Bd.</nowiki>&nbsp;}}{{{band}}} }}{{#if: {{{беттері2|{{{бет2|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}}}{{{томы|{{{том|}}}}}} {{{volume|}}} |.&nbsp;—}} {{{беттері2|{{{бет2}}}}}} }}{{#if: {{{беттері|{{{бет|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Б.</nowiki>&nbsp; }} }} }}{{{беттері|{{{бет}}}}}} }}{{#if: {{{барлық беті|{{{барлықбеті|}}}}}} |{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — </nowiki>|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|&nbsp; }} }} }}{{{барлық беті|{{{барлықбеті}}}}}}&nbsp;б }}{{#if: {{{pages|}}} |&nbsp;— P.&nbsp;{{#if:{{{columns|}}}}|[{{{pages}}}] (col.&nbsp;{{{columns}}}).|{{{pages}}}.}} }}{{#if: {{{seite|}}} |&nbsp;— S.&nbsp;{{#if:{{{kolonnen|}}}}|[{{{seite}}}] (Kol.&nbsp;{{{kolonnen}}}).|{{{seite}}}.}} }}{{#if: {{{allpages|}}} |<nowiki>. — </nowiki>{{{allpages}}}&nbsp;p }}{{#if: {{{alleseiten|}}} |<nowiki>. — </nowiki>{{{alleseiten}}}&nbsp;S }}{{#if: {{{сериясы|}}} |<nowiki>. — </nowiki>({{{сериясы}}}) }}{{#if: {{{тиражы|}}}|<nowiki>. — </nowiki>{{nobr|{{{тиражы}}} таралым}} }}{{#if: {{{isbn|{{{ISBN|}}}}}} |<nowiki>. — </nowiki>ISBN {{{isbn|{{{ISBN}}}}}} }}{{#if: {{{issn|{{{ISSN|}}}}}}|&nbsp;— {{ISSN|{{{issn|{{{ISSN}}}}}}}}. }}{{#if: {{{DOI|{{{doi|}}}}}}|&nbsp;— {{DOI|{{{DOI|{{{doi}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmid|{{{PMID|}}}}}}|&nbsp;— {{PMID|{{{pmid|{{{PMID|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}|&nbsp;— {{JSTOR|{{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmc|{{{PMC|}}}}}}|&nbsp;— {{PMC|{{{pmc|{{{PMC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}|&nbsp;-- {{OCLC|{{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{lccn|{{{Lclean|}}}}}}|&nbsp;— {{LCCN|{{{lccn|{{{LCCN|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}} | {{#if: {{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} | — {{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead = <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} түпнұсқасынан] | unfit = <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған | #default = <nowiki>[</nowiki>[{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} Мұрағатталған] }} {{#iferror: {{#time: j"&nbsp;"xg Y | {{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} }}&nbsp;жыл | {{{archive-date|{{{archivedate}}}}}} }}.<nowiki>]</nowiki> }} }}{{#if:{{{цитата|}}}|&nbsp;: «{{{цитата|}}}».}}</span></includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> kkuh1udkywl6t2zihxqdzpbziel2w6i 3657524 3657523 2026-09-19T20:55:44Z ShadZ01 56180 [[Арнайы:Үлесі/ShadZ01|ShadZ01]] ([[Қатысушы талқылауы:ShadZ01|талқылауы]]) істеген нөмір 3657523 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]] 3657524 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="citation" id="{{anchorencode:CITEREF{{{ref|{{{авторы|{{{автор|}}}}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}}}}" >{{#if:{{{авторы|{{{автор|}}}}}} |''{{{авторы|{{{автор}}}}}}''<nowiki> </nowiki> }}{{#if: {{{бөлімі|{{{бөлім|}}}}}}| {{#if: {{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі|}}}}}} | [{{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі}}}}}} {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}}]| {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}} }}<nowiki> // </nowiki> }}{{#if: {{{Уикитека|{{{уикитека|}}}}}} | [[:s:{{{Уикитека|{{{уикитека}}}}}}|{{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}}}}]] |{{#if: {{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} | {{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead | unfit = {{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}} | [{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}] | [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}]{{недоступная ссылка|url={{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}}}} }} | #default = [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}] }} | {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}} }} }}{{#if: {{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы|}}}}}} |<nowiki> = </nowiki>{{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы}}}}}} }}{{#if: {{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|{{#ifeq:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|kk||<span class="hidden-ref" style="display:none">{{#ifexist:Template:Ref-{{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}}|{{Ref-{{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}}}}|({{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}})}}</span>}} }}{{#if: {{{жауапты|}}} |<nowiki> / </nowiki>{{{жауапты}}} }}{{#if: {{{басылым|}}} |<nowiki> — </nowiki>{{{басылым}}}. }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}} |&nbsp;— }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{#switch:{{{орны|{{{орын}}}}}} |L.|N. Y.|P.|Б.|Б. м.|Ер.|Иер.|К.|Каз.|Л.|М.|Мн.|N. N.|Н. Новгород|Пг.|Ростов н/Д|СПб.|Тб.|Тф.|Яр.={{{{{орны|{{{орын}}}}}}}}} |{{{орны|{{{орын}}}}}} }}{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>: </nowiki>|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki>|}}}} }}{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{{баспа|{{{баспасы}}}}}} }}{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki> }}{{{жыл|{{{жылы}}}}}} }}{{#if: {{{томы2|{{{том2|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |.&nbsp;—}} {{{томы2|{{{том2}}}}}} }}{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Т.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Т.</nowiki>&nbsp;}}{{{томы|{{{том}}}}}} }}{{#if: {{{volume|}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Vol.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Vol.</nowiki>&nbsp;}}{{{volume}}} }}{{#if: {{{band|}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Bd.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Bd.</nowiki>&nbsp;}}{{{band}}} }}{{#if: {{{беттері2|{{{бет2|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}{{{томы|{{{том|}}}}}} {{{volume|}}} |.&nbsp;—}} {{{беттері2|{{{бет2}}}}}} }}{{#if: {{{беттері|{{{бет|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Б.</nowiki>&nbsp; }} }} }}{{{беттері|{{{бет}}}}}} }}{{#if: {{{барлық беті|{{{барлықбеті|}}}}}} |{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — </nowiki>|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|&nbsp; }} }} }}{{{барлық беті|{{{барлықбеті}}}}}}&nbsp;б }}{{#if: {{{pages|}}} |&nbsp;— P.&nbsp;{{#if:{{{columns|}}}}|&#91;{{{pages}}}&#93; (col.&nbsp;{{{columns}}}).|{{{pages}}}.}} }}{{#if: {{{seite|}}} |&nbsp;— S.&nbsp;{{#if:{{{kolonnen|}}}}|&#91;{{{seite}}}&#93; (Kol.&nbsp;{{{kolonnen}}}).|{{{seite}}}.}} }}{{#if: {{{allpages|}}} |<nowiki>. — </nowiki>{{{allpages}}}&nbsp;p }}{{#if: {{{alleseiten|}}} |<nowiki>. — </nowiki>{{{alleseiten}}}&nbsp;S }}{{#if: {{{сериясы|}}} |<nowiki>. — </nowiki>({{{сериясы}}}) }}{{#if: {{{тиражы|}}}|<nowiki>. — </nowiki>{{nobr|{{{тиражы}}} таралым}} }}{{#if: {{{isbn|{{{ISBN|}}}}}} |<nowiki>. — </nowiki>ISBN {{{isbn|{{{ISBN}}}}}} }}{{#if: {{{issn|{{{ISSN|}}}}}}|&nbsp;— {{ISSN|{{{issn|{{{ISSN}}}}}}}}. }}{{#if: {{{DOI|{{{doi|}}}}}}|&nbsp;— {{DOI|{{{DOI|{{{doi}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmid|{{{PMID|}}}}}}|&nbsp;— {{PMID|{{{pmid|{{{PMID|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}|&nbsp;— {{JSTOR|{{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmc|{{{PMC|}}}}}}|&nbsp;— {{PMC|{{{pmc|{{{PMC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}|&nbsp;-- {{OCLC|{{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{lccn|{{{Lclean|}}}}}}|&nbsp;— {{LCCN|{{{lccn|{{{LCCN|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}} | {{#if: {{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} | &#32;—&#32;{{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead = <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} түпнұсқасынан] | unfit = <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған | #default = <nowiki>[</nowiki>[{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} Мұрағатталған] }} {{#iferror: {{#time: j"&nbsp;"xg Y | {{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} }}&nbsp;жыл | {{{archive-date|{{{archivedate}}}}}} }}.<nowiki>]</nowiki> }} }}{{#if:{{{цитата|}}}|&nbsp;: «{{{цитата|}}}».}}</span></includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> 043en7zys9v7y8msl0nuayyuigfn033 3657525 3657524 2026-09-19T20:57:09Z ShadZ01 56180 3657525 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="citation" id="{{anchorencode:CITEREF{{{ref|{{{авторы|{{{автор|}}}}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}}}}" >{{#if:{{{авторы|{{{автор|}}}}}} |''{{{авторы|{{{автор}}}}}}''<nowiki> </nowiki> }}{{#if: {{{бөлімі|{{{бөлім|}}}}}}| {{#if: {{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі|}}}}}} | [{{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі}}}}}} {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}}]| {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}} }}<nowiki> // </nowiki> }}{{#if: {{{Уикитека|{{{уикитека|}}}}}} | [[:s:{{{Уикитека|{{{уикитека}}}}}}|{{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}}}}]] |{{#if: {{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} | {{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead | unfit = {{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}} | [{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}] | [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}]{{недоступная ссылка|url={{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}}}} }} | #default = [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}] }} | {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}} }} }}{{#if: {{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы|}}}}}} |<nowiki> = </nowiki>{{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы}}}}}} }}{{#if: {{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|{{#ifeq:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|kk||<span class="hidden-ref" style="display:none">{{#ifexist:Template:Ref-{{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}}|{{Ref-{{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}}}}|({{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}})}}</span>}} }}{{#if: {{{жауапты|}}} |<nowiki> / </nowiki>{{{жауапты}}} }}{{#if: {{{басылым|}}} |<nowiki> — </nowiki>{{{басылым}}}. }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}} |&nbsp;— }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{#switch:{{{орны|{{{орын}}}}}} |L.|N. Y.|P.|Б.|Б. м.|Ер.|Иер.|К.|Каз.|Л.|М.|Мн.|N. N.|Н. Новгород|Пг.|Ростов н/Д|СПб.|Тб.|Тф.|Яр.={{{{{орны|{{{орын}}}}}}}}} |{{{орны|{{{орын}}}}}} }}{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>: </nowiki>|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki>|}}}} }}{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{{баспа|{{{баспасы}}}}}} }}{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki> }}{{{жыл|{{{жылы}}}}}} }}{{#if: {{{томы2|{{{том2|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |.&nbsp;—}} {{{томы2|{{{том2}}}}}} }}{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Т.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Т.</nowiki>&nbsp;}}{{{томы|{{{том}}}}}} }}{{#if: {{{volume|}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Vol.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Vol.</nowiki>&nbsp;}}{{{volume}}} }}{{#if: {{{band|}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Bd.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Bd.</nowiki>&nbsp;}}{{{band}}} }}{{#if: {{{беттері2|{{{бет2|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}{{{томы|{{{том|}}}}}} {{{volume|}}} |.&nbsp;—}} {{{беттері2|{{{бет2}}}}}} }}{{#if: {{{беттері|{{{бет|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Б.</nowiki>&nbsp; }} }} }}{{{беттері|{{{бет}}}}}} }}{{#if: {{{барлық беті|{{{барлықбеті|}}}}}} |{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — </nowiki>|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|&nbsp; }} }} }}{{{барлық беті|{{{барлықбеті}}}}}}&nbsp;б }}{{#if: {{{pages|}}} |&nbsp;— P.&nbsp;{{#if:{{{columns|}}}}|&#91;{{{pages}}}&#93; (col.&nbsp;{{{columns}}}).|{{{pages}}}.}} }}{{#if: {{{seite|}}} |&nbsp;— S.&nbsp;{{#if:{{{kolonnen|}}}}|&#91;{{{seite}}}&#93; (Kol.&nbsp;{{{kolonnen}}}).|{{{seite}}}.}} }}{{#if: {{{allpages|}}} |<nowiki>. — </nowiki>{{{allpages}}}&nbsp;p }}{{#if: {{{alleseiten|}}} |<nowiki>. — </nowiki>{{{alleseiten}}}&nbsp;S }}{{#if: {{{сериясы|}}} |<nowiki>. — </nowiki>({{{сериясы}}}) }}{{#if: {{{тиражы|}}}|<nowiki>. — </nowiki>{{nobr|{{{тиражы}}} таралым}} }}{{#if: {{{isbn|{{{ISBN|}}}}}} |<nowiki>. — </nowiki>ISBN {{{isbn|{{{ISBN}}}}}} }}{{#if: {{{issn|{{{ISSN|}}}}}}|&nbsp;— {{ISSN|{{{issn|{{{ISSN}}}}}}}}. }}{{#if: {{{DOI|{{{doi|}}}}}}|&nbsp;— {{DOI|{{{DOI|{{{doi}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmid|{{{PMID|}}}}}}|&nbsp;— {{PMID|{{{pmid|{{{PMID|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}|&nbsp;— {{JSTOR|{{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmc|{{{PMC|}}}}}}|&nbsp;— {{PMC|{{{pmc|{{{PMC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}|&nbsp;-- {{OCLC|{{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{lccn|{{{Lclean|}}}}}}|&nbsp;— {{LCCN|{{{lccn|{{{LCCN|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}} | {{#if: {{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} | &#32;—&#32;{{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead = <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} түпнұсқасынан] | unfit = <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған | #default = <nowiki>[</nowiki>[{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} Мұрағатталған] }} {{#iferror: {{#time: j"&nbsp;"xg Y | {{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} }}&nbsp;жыл | {{{archive-date|{{{archivedate}}}}}} }}.<nowiki>]</nowiki> }} }}{{#if:{{{цитата|}}}|&nbsp;: «{{{цитата|}}}».}}</span></includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> r8ki7j4yyoeb29f1u6hjkf2ryhk9zeh 3657530 3657525 2026-09-19T21:43:07Z ShadZ01 56180 3657530 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="citation" id="{{anchorencode:CITEREF{{{ref|{{{авторы|{{{автор|}}}}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}}}}" >{{#if:{{{авторы|{{{автор|}}}}}} |''{{{авторы|{{{автор}}}}}}''<nowiki> </nowiki> }}{{#if: {{{бөлімі|{{{бөлім|}}}}}}| {{#if: {{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі|}}}}}} | [{{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі}}}}}} {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}}]| {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}} }}<nowiki> // </nowiki> }}{{#if: {{{Уикитека|{{{уикитека|}}}}}} | [[:s:{{{Уикитека|{{{уикитека}}}}}}|{{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}}}}]] |{{#if: {{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} | {{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead | unfit = {{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}} | [{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}] | [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}]{{недоступная ссылка|url={{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}}}} }} | #default = [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}] }} | {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}} }} }}{{#if: {{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы|}}}}}} |<nowiki> = </nowiki>{{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы}}}}}} }}{{#if: {{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|{{#ifeq:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|kk||&#32;<span class="reflang">{{#ifexist:Template:Ref-{{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}}|{{Ref-{{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}}}}|({{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}})}}</span>}} }}{{#if: {{{жауапты|}}} |<nowiki> / </nowiki>{{{жауапты}}} }}{{#if: {{{басылым|}}} |<nowiki> — </nowiki>{{{басылым}}}. }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}} |&nbsp;— }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{#switch:{{{орны|{{{орын}}}}}} |L.|N. Y.|P.|Б.|Б. м.|Ер.|Иер.|К.|Каз.|Л.|М.|Мн.|N. N.|Н. Новгород|Пг.|Ростов н/Д|СПб.|Тб.|Тф.|Яр.={{{{{орны|{{{орын}}}}}}}} |{{{орны|{{{орын}}}}}} }}{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>: </nowiki>|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki>|}}}} }}{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{{баспа|{{{баспасы}}}}}} }}{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki> }}{{{жыл|{{{жылы}}}}}} }}{{#if: {{{томы2|{{{том2|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |.&nbsp;—}} {{{томы2|{{{том2}}}}}} }}{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Т.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Т.</nowiki>&nbsp;}}{{{томы|{{{том}}}}}} }}{{#if: {{{volume|}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Vol.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Vol.</nowiki>&nbsp;}}{{{volume}}} }}{{#if: {{{band|}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Bd.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Bd.</nowiki>&nbsp;}}{{{band}}} }}{{#if: {{{беттері2|{{{бет2|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}{{{томы|{{{том|}}}}}} {{{volume|}}} |.&nbsp;—}} {{{беттері2|{{{бет2}}}}}} }}{{#if: {{{беттері|{{{бет|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Б.</nowiki>&nbsp; }} }} }}{{{беттері|{{{бет}}}}}} }}{{#if: {{{барлық беті|{{{барлықбеті|}}}}}} |{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — </nowiki>|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|&nbsp; }} }} }}{{{барлық беті|{{{барлықбеті}}}}}}&nbsp;б }}{{#if: {{{pages|}}} |&nbsp;— P.&nbsp;{{#if:{{{columns|}}}}|&#91;{{{pages}}}&#93; (col.&nbsp;{{{columns}}}).|{{{pages}}}.}} }}{{#if: {{{seite|}}} |&nbsp;— S.&nbsp;{{#if:{{{kolonnen|}}}}|&#91;{{{seite}}}&#93; (Kol.&nbsp;{{{kolonnen}}}).|{{{seite}}}.}} }}{{#if: {{{allpages|}}} |<nowiki>. — </nowiki>{{{allpages}}}&nbsp;p }}{{#if: {{{alleseiten|}}} |<nowiki>. — </nowiki>{{{alleseiten}}}&nbsp;S }}{{#if: {{{сериясы|}}} |<nowiki>. — </nowiki>({{{сериясы}}}) }}{{#if: {{{тиражы|}}}|<nowiki>. — </nowiki>{{nobr|{{{тиражы}}} таралым}} }}{{#if: {{{isbn|{{{ISBN|}}}}}} |<nowiki>. — </nowiki>ISBN {{{isbn|{{{ISBN}}}}}} }}{{#if: {{{issn|{{{ISSN|}}}}}}|&nbsp;— {{ISSN|{{{issn|{{{ISSN}}}}}}}}. }}{{#if: {{{DOI|{{{doi|}}}}}}|&nbsp;— {{DOI|{{{DOI|{{{doi}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmid|{{{PMID|}}}}}}|&nbsp;— {{PMID|{{{pmid|{{{PMID|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}|&nbsp;— {{JSTOR|{{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmc|{{{PMC|}}}}}}|&nbsp;— {{PMC|{{{pmc|{{{PMC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}|&nbsp;-- {{OCLC|{{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{lccn|{{{Lclean|}}}}}}|&nbsp;— {{LCCN|{{{lccn|{{{LCCN|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}} | {{#if: {{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} | &#32;—&#32;{{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead = <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} түпнұсқасынан] | unfit = <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған | #default = <nowiki>[</nowiki>[{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} Мұрағатталған] }} {{#iferror: {{#time: j"&nbsp;"xg Y | {{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} }}&nbsp;жыл | {{{archive-date|{{{archivedate}}}}}} }}.<nowiki>]</nowiki> }} }}{{#if:{{{цитата|}}}|&nbsp;: «{{{цитата|}}}».}}</span></includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> 6hqh5aus0p34wwoyysqs1oj3uy0585e 3657531 3657530 2026-09-19T21:49:06Z ShadZ01 56180 3657531 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="citation" id="{{anchorencode:CITEREF{{{ref|{{{авторы|{{{автор|}}}}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}}}}" >{{#if:{{{авторы|{{{автор|}}}}}} |''{{{авторы|{{{автор}}}}}}''<nowiki> </nowiki> }}{{#if: {{{бөлімі|{{{бөлім|}}}}}}| {{#if: {{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі|}}}}}} | [{{{бөлім сілтемесі|{{{бөлімсілтемесі}}}}}} {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}}]| {{{бөлімі|{{{бөлім}}}}}} }}<nowiki> // </nowiki> }}{{#if: {{{Уикитека|{{{уикитека|}}}}}} | [[:s:{{{Уикитека|{{{уикитека}}}}}}|{{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}}}}}]] |{{#if: {{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} | {{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead | unfit = {{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}} | [{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}] | [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}]{{недоступная ссылка|url={{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}}}} }} | #default = [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}}] }} | {{{тақырыбы|{{{тақырып|{{{title|}}}}}}}}} }} }}{{#if: {{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы|}}}}}} |<nowiki> = </nowiki>{{{шынайы атауы|{{{шынайыатауы}}}}}} }}{{#if: {{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|{{#ifeq:{{{тілі|{{{тіл|{{{lang|}}}}}}}}}|kk||<span class="reflang">{{#ifexist:Template:Ref-{{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}}|{{Ref-{{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}}}}|({{{тілі|{{{тіл|{{{lang}}}}}}}}})}}</span>}} }}{{#if: {{{жауапты|}}} |<nowiki> / </nowiki>{{{жауапты}}} }}{{#if: {{{басылым|}}} |<nowiki> — </nowiki>{{{басылым}}}. }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}} |&nbsp;— }}{{#if: {{{орны|{{{орын|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{#switch:{{{орны|{{{орын}}}}}} |L.|N. Y.|P.|Б.|Б. м.|Ер.|Иер.|К.|Каз.|Л.|М.|Мн.|N. N.|Н. Новгород|Пг.|Ростов н/Д|СПб.|Тб.|Тф.|Яр.={{{{{орны|{{{орын}}}}}}}} |{{{орны|{{{орын}}}}}} }}{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>: </nowiki>|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki>|}}}} }}{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki> </nowiki>{{{баспа|{{{баспасы}}}}}} }}{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}|<nowiki>, </nowiki> }}{{{жыл|{{{жылы}}}}}} }}{{#if: {{{томы2|{{{том2|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |.&nbsp;—}} {{{томы2|{{{том2}}}}}} }}{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Т.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Т.</nowiki>&nbsp;}}{{{томы|{{{том}}}}}} }}{{#if: {{{volume|}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Vol.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Vol.</nowiki>&nbsp;}}{{{volume}}} }}{{#if: {{{band|}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Bd.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Bd.</nowiki>&nbsp;}}{{{band}}} }}{{#if: {{{беттері2|{{{бет2|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}}}{{{жыл|{{{жылы|}}}}}}{{{томы|{{{том|}}}}}} {{{volume|}}} |.&nbsp;—}} {{{беттері2|{{{бет2}}}}}} }}{{#if: {{{беттері|{{{бет|}}}}}}|{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — Б.</nowiki>&nbsp;|<nowiki> Б.</nowiki>&nbsp; }} }} }}{{{беттері|{{{бет}}}}}} }}{{#if: {{{барлық беті|{{{барлықбеті|}}}}}} |{{#if: {{{баспа|{{{баспасы|}}}}}} |<nowiki>. — </nowiki>|{{#if: {{{жыл|{{{жылы|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|{{#if: {{{томы|{{{том|}}}}}}|<nowiki>. — </nowiki>|&nbsp; }} }} }}{{{барлық беті|{{{барлықбеті}}}}}}&nbsp;б }}{{#if: {{{pages|}}} |&nbsp;— P.&nbsp;{{#if:{{{columns|}}}}|&#91;{{{pages}}}&#93; (col.&nbsp;{{{columns}}}).|{{{pages}}}.}} }}{{#if: {{{seite|}}} |&nbsp;— S.&nbsp;{{#if:{{{kolonnen|}}}}|&#91;{{{seite}}}&#93; (Kol.&nbsp;{{{kolonnen}}}).|{{{seite}}}.}} }}{{#if: {{{allpages|}}} |<nowiki>. — </nowiki>{{{allpages}}}&nbsp;p }}{{#if: {{{alleseiten|}}} |<nowiki>. — </nowiki>{{{alleseiten}}}&nbsp;S }}{{#if: {{{сериясы|}}} |<nowiki>. — </nowiki>({{{сериясы}}}) }}{{#if: {{{тиражы|}}}|<nowiki>. — </nowiki>{{nobr|{{{тиражы}}} таралым}} }}{{#if: {{{isbn|{{{ISBN|}}}}}} |<nowiki>. — </nowiki>ISBN {{{isbn|{{{ISBN}}}}}} }}{{#if: {{{issn|{{{ISSN|}}}}}}|&nbsp;— {{ISSN|{{{issn|{{{ISSN}}}}}}}}. }}{{#if: {{{DOI|{{{doi|}}}}}}|&nbsp;— {{DOI|{{{DOI|{{{doi}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmid|{{{PMID|}}}}}}|&nbsp;— {{PMID|{{{pmid|{{{PMID|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}|&nbsp;— {{JSTOR|{{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{pmc|{{{PMC|}}}}}}|&nbsp;— {{PMC|{{{pmc|{{{PMC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}|&nbsp;-- {{OCLC|{{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{lccn|{{{Lclean|}}}}}}|&nbsp;— {{LCCN|{{{lccn|{{{LCCN|}}}}}}}}. }}{{#if: {{{archive-url|{{{archiveurl|}}}}}} | {{#if: {{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} | &#32;—&#32;{{#switch: {{{url-status|{{{urlstatus|}}}}}} | dead = <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған [{{{сілтеме|{{{сілтемесі|{{{url|}}}}}}}}} түпнұсқасынан] | unfit = <nowiki>[</nowiki>Мұрағатталған | #default = <nowiki>[</nowiki>[{{{archive-url|{{{archiveurl}}}}}} Мұрағатталған] }} {{#iferror: {{#time: j"&nbsp;"xg Y | {{{archive-date|{{{archivedate|}}}}}} }}&nbsp;жыл | {{{archive-date|{{{archivedate}}}}}} }}.<nowiki>]</nowiki> }} }}{{#if:{{{цитата|}}}|&nbsp;: «{{{цитата|}}}».}}</span></includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> gijmzh87jyned0ys52re0jgh1tmvt3e 10 156797 3657520 3642607 2026-09-19T20:43:19Z ShadZ01 56180 3657520 wikitext text/x-wiki {{warning}} Бұл үлгі кітап туралы жазғанда емес, бір кітапқа сілтеме бергенде қолданылады! <pre>{{кітап |авторы = |автор = |бөлімі = |бөлім = |бөлім сілтемесі = |бөлімсілтемесі = |тақырыбы = |тақырып = |title = |шынайы атауы = |шынайыатауы = |сілтеме = |сілтемесі = |url = |уикитека = |Уикитека = |тілі = |тіл = |lang = |жауапты = |басылым = |орны = |орын = |баспасы = |баспа = |жыл = |жылы = |томы = |том = |томы2 = |том2 = |volume = |band = |беттері = |бет = |беттері2 = |бет2 = |pages = |seite = |columns = |kolonnen = |барлық беті = |барлықбеті = |allpages = |alleseiten = |сериясы = |тиражы = |isbn = |ISBN = |issn = |ISSN = |doi = |DOI = |pmid = |PMID = |jstor = |JSTOR = |pmc = |PMC = |oclc = |OCLC = |lccn = |LCCN = |archive-url = |archiveurl = |archive-date = |archivedate = |url-status = |urlstatus = |цитата = }}</pre> ;Бір жолдағы үлгісі <pre>{{кітап|авторы= |автор= |бөлімі= |бөлім= |бөлім сілтемесі= |бөлімсілтемесі= |тақырыбы= |тақырып= |title= |шынайы атауы= |шынайыатауы= |сілтеме= |сілтемесі= |url= |уикитека= |Уикитека= |тілі= |тіл= |lang= |жауапты= |басылым= |орны= |орын= |баспасы= |баспа= |жыл= |жылы= |томы= |том= |томы2= |том2= |volume= |band= |беттері= |бет= |беттері2= |бет2= |pages= |seite= |columns= |kolonnen= |барлық беті= |барлықбеті= |allpages= |alleseiten= |сериясы= |тиражы= |isbn= |ISBN= |issn= |ISSN= |doi= |DOI= |pmid= |PMID= |jstor= |JSTOR= |pmc= |PMC= |oclc= |OCLC= |lccn= |LCCN= |archive-url= |archiveurl= |archive-date= |archivedate= |url-status= |urlstatus= |цитата= }}</pre> <includeonly>[[Санат:Үлгілер:Кітаптар]] [[Санат:Санат:Үлгілер:Дереккөздеріне сілтемелер]] </includeonly> pboelg9nrvvzg2o8lnxorw5gh3s08pb 3657522 3657520 2026-09-19T20:47:36Z ShadZ01 56180 3657522 wikitext text/x-wiki {{warning}} Бұл үлгі кітап туралы жазғанда емес, бір кітапқа сілтеме бергенде қолданылады! <pre>{{кітап |авторы = |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = |шынайы атауы = |url = |уикитека = |lang = |жауапты = |басылым = |орны = |баспасы = |жылы = |томы = |беттері = |барлық беті = |сериясы = |тиражы = |isbn = |issn = |doi = |pmid = |jstor = |pmc = |oclc = |lccn = |archive-url = |archive-date = |url-status = |цитата = }}</pre> ;Бір жолдағы үлгісі <pre>{{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= |url= |уикитека= |lang= |жауапты= |басылым= |орны= |баспасы= |жылы= |томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |тиражы= |isbn= |issn= |doi= |pmid= |jstor= |pmc= |oclc= |lccn= |archive-url= |archive-date= |url-status= |цитата= }} </pre> <includeonly>[[Санат:Үлгілер:Кітаптар]] [[Санат:Санат:Үлгілер:Дереккөздеріне сілтемелер]] </includeonly> 398ezs0n2spe1ffwru28xzk57rjlkws 0 171464 3657504 2977281 2026-09-19T18:56:25Z Aisford 105845 Шаблон өзгерту 3657504 wikitext text/x-wiki {{Тілдер|аты=Нидерланд тілі|түсі=Үнді-Еуропа|өз атауы=Nederlands|жазу=[[Латын әліпбиі|латын]]|айтылуы={{IPA|[ˈneːdərlɑnts]||nl-nederlands.ogg}}|реттейтін мекеме=[[Нидерланд тілі Одағы]]|ISO1=nl|елдер=[[Нидерланд]]<br>[[Бельгия]]<br>[[Суринам]]<br>[[Франция]] ([[Нор (департамент)|Нор]])|ресми тіл={{NLD}}<br>{{BEL}}<br>{{SUR}}|классификация=[[Үнді-Еуропа тілдері|үндіеуропа әулеті]] :[[Герман тілдері|герман тармағы]] ::[[Батыс герман тілдері|батыс герман тобы]] :::[[Рейн-везер герман тілдері|рейн-везер герман тармағы]] ::::[[Нидерланд тілі|нидерланд тілі]]|сурет=Map of the Dutch World.svg|сурет_сипаттамасы=Нидерландтілді елдердің картасы {{legend|#171d57|Ресми және негізгі ана тілі}} {{legend|#303cb4|Ресми (әкімшілік), бірақ азшылықтың тілі}} {{legend|#6873d7|[[Африкаанс]] (еншілес тіл) — ресми тіл}} {{legend|#9fceff|Екінші және/немесе бейресми тіл}}}} '''Нидерланд тілі''' — [[батыс-герман тілдері]]нің бірі, 20 млн. Адам сөйлейді. [[Нидерланд|Нидерландыда]] және [[Франция]]ның солтүстігіндегі кішігірім аудан халқы суринаменің, Н.А.аралдарының мемлекеттік тілі және Флиманд тілі Белгия королдігі, басқа атауына қарамай, сол тіл болып табылады, екі мемлекетте де нидерланд тіліаталады; екі мемлекетте де орфография мен грамматикаға күш түсіріп, көңіл бөледі. Көптеген нидерланд тілінің өкілдері өз диалектісін де, өз диалектісінен тыс Голландияның ірі қалалары тұрғындарының сөйлеу тіліне негізделген әдеби норманы меңгерген. Фламанд тілінде (немесе «нидерланд» Белгияда осылай атайды) дыбыстық және лексикалық ерекшеліктер бар. [[Санат:Нидерланд тілі]] [[Санат:Еуропа одағы ресми тілдері]] [[Санат:Нидерланд тілдері]] [[Санат:Бельгия тілдері]] [[Санат:Суринам тілдері]] [[Санат:Нидерланд тілі тарихы]] mpy0o2n84w2zupfi8z0vmzmnu3xytg0 0 196847 3657536 3144576 2026-09-19T22:13:58Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657536 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Церматт |шынайы атауы = {{lang-de|Zermatt}} |сурет = 3803 - Winkelmatten - Matterhorn viewed from Gornergratbahn.JPG |жағдайы = |ел = Швейцария |елтаңба = Zermatt Wappen.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =46 |lat_min =1 |lat_sec = |lon_deg =7 |lon_min =44 |lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:CH |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = кантоны |аймағы = Вале (кантон) |кестедегі аймақ = Вале (кантон){{!}}Вале |аудан түрі = |ауданы = Висп |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 242,67 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 1608 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 5786<ref>[http://www.pxweb.bfs.admin.ch/Dialog/varval.asp?ma=px-d-01-2A01&ti=St%E4ndige+und+Nichtst%E4ndige+Wohnbev%F6lkerung+nach+Region%2C+Geschlecht%2C+Nationalit%E4t+und++Alter&path=../Database/German_01%20-%20Bev%F6lkerung/01.2%20-%20Bev%F6lkerungsstand%20und%20-bewegung/&lang=1&prod=01&openChild=true&secprod=2 Swiss Federal Statistics Office – STAT-TAB] Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (German) / 10 желтоқсан 2011 күні тексерілді</ref> |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = 3920 |пошта индекстері = |автомобиль коды = VS |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Zermatt |сайты = http://www.zermatt.ch/ |сайт тілі = }} '''Церматт''' ({{lang-de|Zermatt}}) — [[Швейцария]]ның [[Вале (кантон)|Вале]] кантоны [[Висп]]^{[[:en:Visp (district)|(ағыл)]]} ауданында орналасқан [[муниципалитет]]. [[Альпі|Альпі тауларының]] Швейцария бөлігіндегі [[альпинизм]] және [[тау шаңғысы]] куроты ретінде танымал орын. Тұрғыны шамамен 5800 адамды құрайды. Церматт ауылы арқылы [[Горнер]]^{[[:en:Gorner Glacier|(ағыл)]]} мұздығымен қоректенетін Маттер Виспа ({{lang-de|Matter Vispa}}) өзені ағып өтеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Zermatt}} * [http://www.zermatt.ch/ Zermatt.ch] Ресми сайты * [http://www.air-zermatt.ch/ «Air Zermatt» сайты]{{ref-de}} * [http://gemeinde.zermatt.ch Церматт муниципалитеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170319122701/http://gemeinde.zermatt.ch/ |date=2017-03-19 }}{{ref-de}} * [https://web.archive.org/web/20080207024646/http://bergbahnen.zermatt.ch/e/web-cam/standort.html Церматтағы веб-камералар] * [http://www.zermatt.cz/ Сурет галереясы]{{ref-en}} * [http://www.svali.ru/catalog~99~6725~index.htm Путеводитель по Цермату]{{ref-ru}} * [http://www.skiluxury.ru/switzerland/zermatt/ курорт Церматт,Описание] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114182210/http://www.skiluxury.ru/switzerland/zermatt/ |date=2012-01-14 }}{{ref-ru}} * [http://phototravelguide.ru/gornolyzhnyj-kurort/cermatt-shvejcariya/ Горнолыжный курорт Церматт (фото)]{{ref-ru}} {{geo-stub}} [[Санат:Швейцария елді мекендері]] m6xr8s0pdrq2sodbrrfofiy8m8xwp59 0 201852 3657371 3656992 2026-09-19T14:00:21Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Гульмира Айтқұл|Гульмира Айтқұл]] ([[User talk:Гульмира Айтқұл|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3651851 wikitext text/x-wiki {{Жаңарту}} {{компания| атауы = CapitaLand Limited | логотипі = | company_type = [[Көпшілік]]| traded_as = {{sgx|C31}}<br>{{OTC Pink|CLLDY}}| company_slogan = | foundation = 2000| location = [[Singapore]] | key_people = Liew Mun Leong, President & CEO| num_employees = | industry = [[Real Estate]], [[REITs]], [[Financial Services]], [[Hospitality]] | revenue = [[Singapore Dollar|S$]]2,752.3 million (2008)| operating_income = [[Singapore Dollar|S$]]2,213.5 million (2008)| assets_under_management = [[Singapore Dollar|S$]]25.9 billion (2008)| homepage = [http://www.capitaland.com CapitaLand Limited] }} [[File:Capital Tower, Jan 06.JPG|thumb|right|Capital Tower [[Сингапур]] төрт биік ғимараттардың бірі.]] '''CapitaLand Limited''' ([[Қытай тілі|қыт]]: 嘉德置地) — 2000-жылы DBS Land және Pidemco Land мекемелерінің қосылуы нәтижесінде пайда болған мекеме. Азиядағы ірі жылжымайтын мүлік мекемелерінің бірі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сыртқы сілттемелер== *[http://www.capitaland.com Official site] *[http://www.capitalandhopefoundation.com CapitaLand Hope Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120531080044/http://www.capitalandhopefoundation.com/ |date=2012-05-31 }} *[http://www.capitaland.com/inside INSIDE Different Geographies] [[Санат:Сингапур мекемелері]] [[Санат:Temasek Holdings]] ltbjfep64ax8i75h2qhyvn7yusa1arf 0 204590 3657780 3642660 2026-09-20T11:33:55Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657780 wikitext text/x-wiki {{Ғимарат | ғимараттың аты = Қазмедиа орталығы | шынайы аты = | балама аты = Astana Media Center | суреті = | орналасуы = {{KAZ}}, [[Астана]] | құрылысы басталды = 8 желтоқсан 2010 | құрылысы аяқталды = 17 сәуір 2012 | ашылған уақыты = 1 қыркүйек 2012 | қабаттар саны = 22 | басқарушы орган = «Қазмедиа орталығы» басқарушы компаниясы» ЖШС | салушы = Сембол құрылыс компаниясы | сайты = {{URL|http://qazmedia.kz/}} | қолданылуы = Телерадио хабарларын тарату }} '''Қазмедиа орталығы''' — медиаконтентті үздіксіз өндіру және [[Қазақстан]] халқына сапалы хабар таратуды қамтамасыз ету үшін инфрақұрылыммен қамтамасыз етілген заманауи іскерлік технологиялық кешен. 22 қабатты телеорталық ғимараты медиаконтентті үздіксіз өндірудің толық циклін қамтамасыз ету және Қазақстан аумағына ұлттық медиа хабарларды сапалы тарату үшін арнайы жабдықталған. Бұл 15 бірегей аппараттық-студиялық блоктар, оның ішінде Астананың панорамалы көрінісі бар Sky-студия, виртуалды студия, көп функциялы киноконцерт залы, жайлы үлкен көрме холдары, коворкинг аймағы, дыбыс жазу студиялары.<ref>https://qazmedia.kz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220201161040/https://qazmedia.kz/ |date=2022-02-01 }}</ref> 5 телеарна мен 3 радиостанцияны тарату «Қазмедиа орталығы» технологиялық базасында жүргізіледі. Медиаорталықтың техникалық мүмкіндіктері 7 еуропалық (немесе азиялық) спутникке дейін және 10 қазақстандық спутникке дейін сигналдарды бір уақытта жоғары сапада қабылдауға мүмкіндік береді. Осылайша, «Қазмедиа орталығы» телеарналардың өтінімдері бойынша бүкіл әлем бойынша кез келген трансляцияларды қабылдауды толық қамтамасыз етеді. == Тарих == Медиа орталықтың пайда болу идеясы [[2007 жыл]]дан бастап дами бастады. Телеорталықтың архитектуралық жобасын Tabanlioglu түрік компаниясы әзірледі, бас мердігер Sembol түрік құрылыс компаниясы болды, ал технологиялық жабдықтаумен АKFA түрік компаниясы айналысты. === Хронология === * 2010 жылғы 8 желтоқсанда – кешен құрылысының басталуы. * 2011 жыл – [[Қазақстан темір жолы|«Қазақстан темір жолы»]] ұлттық компаниясы» АҚ-на тиесілі аумақта «Sembol construction» АҚ «Астана медиа орталық» жұмыс атауымен телерадиокешен ғимаратының құрылысын жүргізді. * 2011 жылғы 17 наурыз – «Телерадиокешеннің басқарушы компаниясы» ЖШС тіркелді. * 2012 жылғы 17 сәуір – Мемлекеттік қабылдау комиссиясы актісінің бекітілген күні. * 2012 жылғы 25 сәуір – [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметінің]] №518 қаулысымен «Қазмедиа орталығы» басқарушы компаниясы» ЖШС құрылды, оның негізгі қызмет түрі [[Астана|Астана қаласында]] «Қазмедиа орталығы» ғимаратының жұмыс істеуі болып айқындалды (атауы – Елбасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә. Назарбаевтың]] бастамасы). * 2012 жылғы 1 қыркүйек – медиаорталықтың ресми ашылуы еліміздің алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін [[24KZ|«24KZ»]] телеарнасының іске қосылуымен болды. ==«Қазмедиа орталығы» бүгін== Ғимаратта елдің 5 телеарнасы және 3 радиостанциясы орналасқан: * [[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] * [[Balapan (телеарна)|Balapan]] * [[Еуразия бірінші арнасы|Еуразия 1 арнасы]] * [[Хабар (телеарна)|Хабар]] * [[24KZ]] * [[Қазақ радиосы]] * [[Шалқар (радио)|Шалқар радиосы]] * [[Астана (радио)|Астана радиосы]] == Студиялар == [[Сурет:14 съемочный павильон.jpg|солға|нобай|320x320px|«Қазмедиа орталығы»-ның «14-ші студия » түсірілім павильоны]] Ғимаратта 15 түсірілім студиясы бар, оның ішінде: * 3 жаңалықтар студиясы; * Әрқайсысы 800 шаршы метрден асатын 4 ұлкен түсірілім павильоны; * Виртуалды және толықтырылған нақтылық жүйесі бар студия (72,4 ш. м.); * ОКҚ брифингі-орталығы; * [[Сурет:Аппаратно-студийный блок 3.jpg|нобай|Аппараттық-студиялық блок 3]]Үлкен дыбыс жазу студиясының (БЗС) базасындағы гибридті студия, ауданы 417,5 ш. м. * Ауданы 52-ден 415 ш. м. дейінгі бағдарламаларды шығаруға арналған 5 студия. Барлық студиялардың жалпы ауданы 6 534 ш. м. құрайды. 10 студия 1-қабатта, 4 студия 3-қабатта, 1 студия ғимараттың 22 қабатында орналасқан. Сондай-ақ, 1-қабатта телеарналардың контентті дыбыстау үшін пайдаланатын 2 шағын дыбыс жазу студиясы орналасқан. Телевизиялық контентті өндіру үшін 73 монтаждық аппараттық, ал радио контент үшін – 4 аппараттық студия (оның 3-і жұмыста, 1-і резервте) және 9 монтаждық аппараттық жұмыс істейді. === Виртуалды және Толықтырылған шынайылық студиясы (АСБ-3) === VizRT Virtual Studio графикалық дизайн жүйесі – бұл теледидар контентін өндіруге виртуалды және толықтырылған шындық құралдарын енгізуге ықпал ететін жабдықтар мен бағдарламалық жасақтама жиынтығы. Бүгінгі таңда бұл жүйені әлемнің 120 елінен 800 телеарна пайдаланады, олардың ішінде «FoxNews», «Discovery channel», «CCTV», «Aljazeera», «Eurosport 1» және басқалары. Бұл жүйе web-интерфейс арқылы қашықтан басқаруға, виртуалды декорацияларды үнемі ауыстыруға (тіпті түсіру процесі кезінде), көлемді және қымбат декорациялар мен бейне қабырғаларды сатып алудан, салудан және сақтаудан бас тартуға, өндірісті автоматтандыруға мүмкіндік береді. === Аппараттық-студиялық блок 11 === «Хабар24» телеарнасының роботтандырылған және автоматтандырылған жаңалықтар студиясы – Қазақстанда теңдесі жоқ студия. [[Сурет:Аппаратно-студийный блок 11.jpg|нобай|Аппараттық-студиялық блок 11]] Жаңалық контентін өндіруге роботтандыру мен автоматтандыруды енгізудің арқасында 2017 жылы «Қазмедиа орталығы» аудио- және бейне контентті өндіру мен шығаруда айтарлықтай жақсартуға алып келген технологиялар мен инженерлік шешімдерді дамыту саласындағы ерен еңбегі үшін Владимир Зворыкин атындағы сыйлыққа ие болды.. Студияда 4 роботтандырылған камера орнатылған. Сынақ тесттік іске қосу – 2017 жылдың наурызы. Студияны автоматтандыру (эфирді және роботтандырылған камераларды басқару) «адами факторды» болдырмауға, сондай-ақ механикалық еңбектен процесті автоматтандыруға көшуге мүмкіндік береді. Басқару «батырманы бір рет басу» арқылы жүзеге асырылады, яғни News-room-да жазылған командалар мен оқиғалар бар тізім жасалады. Режиссердің жұмысы әдеттегі пернетақтадағы бір түймені басу және тізіміндегі командалар мен оқиғалардың барысын бақылауға дейін азаяды. Басқаша айтқанда, режиссер бір рет басу арқылы келесіліерді басқарады: бейнекамералардың қозғалысы, дыбыс, суфлер, студия жарығы, декорацияны жарықтандыру, графика, бейне сюжеттер, сыртқы қабылданған сигналдар. Роботтандыруды енгізу күрделі, тартымды кадр жасауға мүмкіндік береді (бұл қозғалыстарды үнемі қолдануға мүмкіндік беретін алгоритм құру – адам қайталай алмайтын нәрсе). Автоматтандыру және роботтандыру жүйесі «Виртуалды 3D графиканы нақты студиямен біріктіру» процесін пайдалануға мүмкіндік береді (яғни, нақты декорациялар аясында жүргізуші толықтырылған нақтылық объектілерін, мысалы, KASE қор биржасынан кестені қаржылық талдау кезінде пайдалана алады немесе ауа райын болжау кезінде студияда жаңбыр тудыруы мүмкін). Концерттерді, спектакльдерді, кинокөрсетілімдерді, форумдарды, конференцияларды өткізу үшін ғимаратта: * 888 орындық киноконцерт залы; * ауданы 1335 ш. м. көрме (батыс) холлы; * қаланың панорамалық көрінісі бар, ауданы 225 ш. м., 21 қабатта орналасқан конференц-зал. == Серіктестік жетістіктері == 2012 жылғы 14 желтоқсанда «Қазмедиа орталығы» Азия-Тынық мұхит хабар тарату одағының (The Asia-Pacific Broadcasting Union, ABU) мүшесі болды.<ref>https://www.inform.kz/kz/kazmedia-ortalygy-aziya-tynyk-muhit-habar-taratu-odagynyn-mushesi-boldy_a2518894</ref> 2019 жылғы 11 қазанда «Қазмедиа орталығы» республикалық «Жасыл офис-2019» байқауында жеңімпаз атанды.<ref>http://greenoffice-kaz.org/?p=1815 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210051820/http://greenoffice-kaz.org/?p=1815 |date=2022-02-10 }}</ref> 2020 жылғы 15 қыркүйекте «Қазмедиа орталығы» телекомпаниялардың, радиостанциялардың, киностудиялардың және бейне платформалардың технологиялық дамуы бойынша «TKT International Awards 2020» халықаралық сыйлығының «Қазақстандағы жыл жобасы» номинациясында жеңіске жетті.<ref>https://tkt-awards.com/blog/2020/09/17/tkt_international_awards_2020_kazmedia/</ref> == Бас директор == * Қанат Ақылбайұлы Сахария (18 маусым 2012 – 19 қараша 2014) * Жапсарбай Ілиясұлы Қуанышев (30 желтоқсан 2014 – 16 ақпан 2015) * [[Мейір Ғариполлаұлы Ескендіров]] (16 ақпан 2015 – 4 тамыз 2015) * Мирболат Хайратұлы Аюпов (5 тамыз 2015 – 28 ақпан 2018) * Ләззат Олжабайқызы Жүнісова (5 мамыр 2018 жылдан бері) == Іс-шаралар == '''«Astana Media Week»''' – бұл отандық медиасаланы дамытуға және өңірлік деңгейде индустриядағы іскерлік қатынастарды ілгерілетуге бағытталған жыл сайынғы оқиға. Алғаш рет 2017 жылы өткізілді, дәстүрлі түрде күзде өтеді, ұзақтығы 2-3 күн. 2020 жылы пандемияға байланысты онлайн форматқа шықты, соның арқасында ол аудиторияны кеңейтіп, 10 000-ға жуық көрерменді жинады.<ref>https://astanamediaweek.kz/kz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220208083851/https://astanamediaweek.kz/kz |date=2022-02-08 }}</ref> '''«Тұмар»''' – телевизиялық шеберлік саласындағы жоғары жетістіктері үшін Ұлттық телевизиялық сыйлық, 2017 жылы [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]]нің бастамасымен құрылған. '''«Үркер»''' – баспа, радио, интернет-журналистика саласындағы үздік жетістіктері үшін берілетін Ұлттық Сыйлық, журналистиканың беделін арттыруға, кәсіби стандарттарды бекітуге бағытталған. Бұл сыйлық [[2017 жыл]]дан бері өткізіліп келеді. == Дереккөздер == <references/> == Сілтемелер == * [https://strategy2050.kz/news/23189/ «Қазмедиа орталығы» ең соңғы үлгідегі құралдармен жабдықталған] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210211738/https://strategy2050.kz/news/23189/ |date=2022-02-10 }} * [https://ult.kz/post/-kazmedia-ortalygynyn-bas-direktory-tagayyndaldy «Қазмедиа орталығының» бас директоры тағайындалды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210085151/https://ult.kz/post/-kazmedia-ortalygynyn-bas-direktory-tagayyndaldy |date=2022-02-10 }} * [https://www.inform.kz/kz/kazmedia-ortalygynyn-zhumysy-katan-rezhimge-koshirildi_a3652715 «Қазмедиа орталығының» жұмысы қатаң режимге көшірілді] [[Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары]] [[Санат:Астана ғимараттары мен құрылыстары]] smqh9nwoclcbhptxp3ezob26j80tw92 0 205277 3657674 1822297 2026-09-20T07:03:14Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657674 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Энгерзен |шынайы атауы = Engersen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=37 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=20 |lon_sec=35 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Саксония-Анхальт |кестедегі аймақ = Саксония-Анхальт |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Зальцведель |кестедегі аудан = Зальцведель (аудан){{!}}Зальцведель |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Вильфрид Хартман |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 16,60 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 37 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 548 |санақ жылы = 2006 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 039085 |пошта индексі = 39638 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SAW |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 15 0 81 120 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |сайт тілі = de }} '''Энгерзен''' ({{lang-de|Engersen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Саксония-Анхальт]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Зальцведель (аудан)|Зальцведель]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 548 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 16,60 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''15 0 81 120''. Муниципалитеттің басшысы — Вильфрид Хартман. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }} {{Саксония-Анхальт аудандары}} {{Германия:Зальцведель ауданы:Қалалар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері]] po3r92qrhop89cvsrhe0fzpxmb5g4rp 0 207890 3657537 1823639 2026-09-19T22:20:10Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657537 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Цимендорф |шынайы атауы = Ziemendorf |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=54 |lat_sec=51 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=29 |lon_sec=34 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Саксония-Анхальт |кестедегі аймақ = Саксония-Анхальт |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Зальцведель |кестедегі аудан = Зальцведель (аудан){{!}}Зальцведель |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Михель Майер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 13,22 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 24 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 209 |санақ жылы = 2006 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 039384 |пошта индексі = 39619 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SAW |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 15 0 81 595 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |сайт тілі = de }} '''Цимендорф''' ({{lang-de|Ziemendorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Саксония-Анхальт]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Зальцведель (аудан)|Зальцведель]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 209 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 13,22 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''15 0 81 595''. Муниципалитеттің басшысы — Михель Майер. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }} {{Саксония-Анхальт аудандары}} {{Германия:Зальцведель ауданы:Қалалар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері]] ikyfs6dduhmtx1rj3mq6vnrq6wl3tiv 0 209107 3657396 1823718 2026-09-19T14:20:26Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657396 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Финау |шынайы атауы = Vienau |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=42 |lat_sec=36 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=28 |lon_sec=59 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Саксония-Анхальт |кестедегі аймақ = Саксония-Анхальт |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Зальцведель |кестедегі аудан = Зальцведель (аудан){{!}}Зальцведель |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Фриц Борхман |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 22,67 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 44 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 399 |санақ жылы = 2006 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 039030 |пошта индексі = 39624 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SAW |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 15 0 81 535 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |сайт тілі = de }} '''Финау''' ({{lang-de|Vienau}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Саксония-Анхальт]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Зальцведель (аудан)|Зальцведель]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 399 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 22,67 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''15 0 81 535''. Муниципалитеттің басшысы — Фриц Борхман. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }} {{Саксония-Анхальт аудандары}} {{Германия:Зальцведель ауданы:Қалалар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері]] e1evt514nkwx1hz7tk8jz53bcv5ysya 0 209695 3657644 1824656 2026-09-20T06:09:57Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657644 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Шрампе |шынайы атауы = Schrampe |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=53 |lat_sec=35 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=26 |lon_sec=35 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Саксония-Анхальт |кестедегі аймақ = Саксония-Анхальт |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Зальцведель |кестедегі аудан = Зальцведель (аудан){{!}}Зальцведель |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Арно Унгефрорен |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 313 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 22 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 313 |санақ жылы = 2006 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 039384 |пошта индексі = 39619 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SAW |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 15 0 81 470 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |сайт тілі = de }} '''Шрампе''' ({{lang-de|Schrampe}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Саксония-Анхальт]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Зальцведель (аудан)|Зальцведель]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 313 адамды құрайды (31 желтоқсан). Алып жатқан жер аумағы 313 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''15 0 81 470''. Муниципалитеттің басшысы — Арно Унгефрорен. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }} {{Саксония-Анхальт аудандары}} {{Германия:Зальцведель ауданы:Қалалар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері]] fhl91kdg8jytqc1uttq56qgab7nigbl 0 209937 3657582 2908870 2026-09-19T23:01:54Z 1nter pares 146705 3657582 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эбергётцен |шынайы атауы = Ebergötzen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen von Ebergötzen.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=34 |lat_sec=22 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=6 |lon_sec=28 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Гёттинген |кестедегі аудан = Гёттинген (аудан){{!}}Гёттинген |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Вилли Бере |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 19,7 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 190 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1788 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05507 |пошта индексі = 37136 |пошта индекстері = |автомобиль коды = GÖ |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 1 52 008 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.ebergoetzen.de/ |сайт тілі = de }} '''Эбергётцен''' ({{lang-de|Ebergötzen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Гёттинген (аудан)|Гёттинген]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1788 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 19,7 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 52 008''. Муниципалитеттің басшысы — Вилли Бере. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ebergoetzen.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Гёттинген ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] bli85k6b2tvibdxxcc6so4h3qd73c5v 0 209938 3657584 2908879 2026-09-19T23:02:58Z 1nter pares 146705 3657584 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эберхольцен |шынайы атауы = Eberholzen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Eberholzen.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=2 |lat_sec=59 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=50 |lon_sec=59 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Хильдесхайм |кестедегі аудан = Хильдесхайм (аудан){{!}}Хильдесхайм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Рудольф Брандес |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 9,92 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 309 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 618 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05065 |пошта индексі = 31079 |пошта индекстері = |автомобиль коды = HI |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 54 012 |ортаққордағы санаты = Eberholzen |сайты = |сайт тілі = de }} '''Эберхольцен''' ({{lang-de|Eberholzen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Хильдесхайм (аудан)|Хильдесхайм]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 618 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 9,92 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 54 012''. Муниципалитеттің басшысы — Рудольф Брандес. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Хильдесхайм ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] pc3e2lhpgdp4s09lgow7r6d0rck0ayd 0 209939 3657583 2908875 2026-09-19T23:02:37Z 1nter pares 146705 3657583 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эберсдорф |шынайы атауы = Ebersdorf (Niedersachsen) |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Ebersdorf (NDS) COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=31 |lat_sec=39 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=3 |lon_sec=10 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ротенбург-на-Вюмме |кестедегі аудан = Ротенбург-на-Вюмме (аудан){{!}}Ротенбург-на-Вюмме |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Клаус Дитер Вагенлёнер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 28,83 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 14 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1066 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04765, 04768 |пошта индексі = 27432 |пошта индекстері = |автомобиль коды = ROW |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 57 012 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.ebersdorf-nds.de/ |сайт тілі = de }} '''Эберсдорф''' ({{lang-de|Ebersdorf (Niedersachsen)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ротенбург-на-Вюмме (аудан)|Ротенбург-на-Вюмме]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1066 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 28,83 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 57 012''. Муниципалитеттің басшысы — Клаус Дитер Вагенлёнер. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ebersdorf-nds.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Ротенбург-на-Вюмме ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 18x7xser38tnzc4bad7hpcondw0303m 0 209940 3657585 2908884 2026-09-19T23:03:43Z 1nter pares 146705 3657585 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эбсторф |шынайы атауы = Ebstorf |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen von Ebstorf.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=1 |lat_sec=48 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=24 |lon_sec=53 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ильцен |кестедегі аудан = Ильцен (аудан){{!}}Ильцен |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 2 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Уве Бекен |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 27,26 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 70 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 5300 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05822 |пошта индексі = 29574 |пошта индекстері = |автомобиль коды = UE |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 60 006 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.ebstorf.de |сайт тілі = de }} '''Эбсторф''' ({{lang-de|Ebstorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ильцен (аудан)|Ильцен]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 5300 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 27,26 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 60 006''. Муниципалитеттің басшысы — Уве Бекен. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ebstorf.de Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Ильцен ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 9oo1u71a7w83zoc7lv8it4am5hrpoy9 0 209941 3657588 2908901 2026-09-19T23:04:50Z 1nter pares 146705 3657588 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эдемиссен |шынайы атауы = Edemissen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen von Edemissen.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=22 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=16 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Пайне |кестедегі аудан = Пайне (аудан){{!}}Пайне |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 14, 8 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Франк Бертрам |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 103,79 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 70 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 12 334 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05176, 05177, 05372, 05373 |пошта индексі = 31234 |пошта индекстері = |автомобиль коды = PE |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 1 57 001 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.edemissen.de/ |сайт тілі = de }} '''Эдемиссен''' ({{lang-de|Edemissen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Пайне (аудан)|Пайне]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 12 334 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 103,79 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 57 001''. Муниципалитеттің басшысы — Франк Бертрам. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 14, 8 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.edemissen.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Пайне ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] syil107gl3hagv9hs6m0noopjmu9l1d 0 209942 3657587 2908900 2026-09-19T23:04:33Z 1nter pares 146705 3657587 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эдевехт |шынайы атауы = Edewecht |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Edewecht COA.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=7 |lat_sec=33 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=58 |lon_sec=57 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Аммерланд |кестедегі аудан = Аммерланд (аудан){{!}}Аммерланд |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 15 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Петра Лауш |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 113,50 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 10 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 21 268 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04405 |пошта индексі = 26188 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WST |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 51 004 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.edewecht.de/ |сайт тілі = de }} '''Эдевехт''' ({{lang-de|Edewecht}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Аммерланд (аудан)|Аммерланд]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 21 268 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 113,50 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 51 004''. Муниципалитеттің басшысы — Петра Лауш. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 15 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.edewecht.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Аммерланд ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 3rxpdld1pz5z97rufedbwihgdval6ee 0 209943 3657586 3364477 2026-09-19T23:03:55Z 1nter pares 146705 3657586 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эгесторф |шынайы атауы = Egestorf |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Egestorf COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=10 |lat_sec=59 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=4 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Харбург |кестедегі аудан = Харбург (аудан){{!}}Харбург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 5 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Вальтер Крузе |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 48,7 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 83 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2381 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04175 |пошта индексі = 21272 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 53 009 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Эгесторф''' ({{lang-de|Egestorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Харбург (аудан)|Харбург]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2381 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 48,7 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 53 009''. Муниципалитеттің басшысы — Вальтер Крузе. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Германия:Харбург ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] ixmel8ojk0477m5ouh8v6ehlvokbuw1 0 210951 3657589 3378003 2026-09-19T23:05:29Z 1nter pares 146705 3657589 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эдеркварт |шынайы атауы = Oederquart |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Oederquart COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=47 |lat_sec=22 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=16 |lon_sec=45 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Штаде |кестедегі аудан = Штаде (аудан){{!}}Штаде |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Ханс-Хайнрих Янсен |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 37,1 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 0 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1138 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04779 |пошта индексі = 21734 |пошта индекстері = |автомобиль коды = STD |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 59 035 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.oederquart.de/ |сайт тілі = de }} '''Эдеркварт''' ({{lang-de|Oederquart}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Штаде (аудан)|Штаде]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1138 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 37,1 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 59 035''. Муниципалитеттің басшысы — Ханс-Хайнрих Янсен. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.oederquart.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Штаде ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] ti1g26m18zl87ca9igrtmdoe4jpfse8 0 212987 3657532 2908229 2026-09-19T21:53:12Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657532 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хольцкирх |шынайы атауы = Holzkirch |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Holzkirch Wappen.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=31 |lat_sec=50 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=59 |lon_sec=43 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Баден-Вюртемберг |кестедегі аймақ = Баден-Вюртемберг |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Альб-Дунай |кестедегі аудан = Альб-Дунай (аудан){{!}}Альб-Дунай |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Герхард Линднер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8,14 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 579 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 269 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 07340 |пошта индексі = 89183 |пошта индекстері = |автомобиль коды = UL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 08 4 25 062 |ортаққордағы санаты = Holzkirch |сайты = http://www.holzkirch.de/ |сайт тілі = de }} '''Хольцкирх''' ({{lang-de|Holzkirch}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Баден-Вюртемберг]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Альб-Дунай (аудан)|Альб-Дунай]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 269 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik-bw.de/Veroeffentl/Statistische_Berichte/3126_10001.pdf Bevölkerungsentwicklung in den Gemeinden Baden-Württembergs 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501053941/http://www.statistik-bw.de/Veroeffentl/Statistische_Berichte/3126_10001.pdf |date=2013-05-01 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 8,14 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''08 4 25 062''. Муниципалитеттің басшысы — Герхард Линднер. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.holzkirch.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109140407/http://www.holzkirch.de/ |date=2013-11-09 }} {{Баден-Вюртемберг аудандары}} {{Германия:Альб-Дунай ауданы:Қалалар}} {{BadenWürttemberg-geo-stub}} [[Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері]] 3wx1ywjoynufc6vfsm9fg3rdc96b3dp 0 213048 3657635 3566138 2026-09-20T04:57:56Z Gliwi 67438 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Goellingen.png]] → [[File:DEU Göllingen (Kyffhäuserland) COA.svg]] PNG → SVG 3657635 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Гёллинген |шынайы атауы = Göllingen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Göllingen (Kyffhäuserland) COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=20 |lat_sec=38 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=0 |lon_sec=49 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Кифхойзер |кестедегі аудан = Кифхойзер (аудан){{!}}Кифхойзер |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Юрген Огродник |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 10,74 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 170 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 731 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 03 46 71 |пошта индексі = 06567 |пошта индекстері = |автомобиль коды = KYF |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 65 021 |ортаққордағы санаты = Göllingen |сайты = |сайт тілі = de }} '''Гёллинген''' ({{lang-de|Göllingen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Кифхойзер (аудан)|Кифхойзер]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 731 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 10,74 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 65 021''. Муниципалитеттің басшысы — Юрген Огродник. {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Кифхойзер ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 7wyoj3n9eaviqexix7s9dz5fahzn00c 0 214311 3657591 2908980 2026-09-19T23:06:27Z 1nter pares 146705 3657591 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Эмден |шынайы атауы = Emden |сурет = Emden city hall.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Emden COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=22 |lat_sec=1 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=12 |lon_sec=22 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 26 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Альвин Бринкман |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 112,33 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 1 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 51 616 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04921, 04927 |пошта индексі = 26721, 26723, 26725 |пошта индекстері = |автомобиль коды = EMD |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 02 000 |ортаққордағы санаты = Emden |сайты = http://www.emden.de/ |сайт тілі = de }} '''Эмден''' ({{lang-de|Emden}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 51 616 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen — Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 112,33 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 02 000''. Қаланың басшысы — Альвин Бринкман. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 26 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.emden.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 340wgsut3mjj13bpxdfdacdjpc8llvj 0 214312 3657592 2908991 2026-09-19T23:06:49Z 1nter pares 146705 3657592 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эмлихгайм |шынайы атауы = Emlichheim |сурет = [[Сурет:Deutschland Emlichheim Reformierte Kirche.JPG|330px]] |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=37 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=51 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Графство Бентхайм |кестедегі аудан = Графство Бентхайм (аудан){{!}}Графство Бентхайм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Хайнрих Штренге |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 48,55 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 14 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 7007 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 059 43 |пошта индексі = 49824 |пошта индекстері = |автомобиль коды = NOH |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 56 002 |ортаққордағы санаты = Emlichheim |сайты = http://www.emlichheim.de |сайт тілі = de }} '''Эмлихгайм''' ({{lang-de|Emlichheim}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Графство Бентхайм (аудан)|Графство Бентхайм]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 7007 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 48,55 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 56 002''. Муниципалитеттің басшысы — Хайнрих Штренге. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.emlichheim.de Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] lor0fdnvteww62yvwm7dhkxjnuglx3x 3657593 3657592 2026-09-19T23:07:16Z 1nter pares 146705 3657593 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эмлихгайм |шынайы атауы = Emlichheim |сурет = Deutschland Emlichheim Reformierte Kirche.JPG |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=37 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=51 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Графство Бентхайм |кестедегі аудан = Графство Бентхайм (аудан){{!}}Графство Бентхайм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Хайнрих Штренге |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 48,55 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 14 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 7007 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 059 43 |пошта индексі = 49824 |пошта индекстері = |автомобиль коды = NOH |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 56 002 |ортаққордағы санаты = Emlichheim |сайты = http://www.emlichheim.de |сайт тілі = de }} '''Эмлихгайм''' ({{lang-de|Emlichheim}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Графство Бентхайм (аудан)|Графство Бентхайм]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 7007 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 48,55 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 56 002''. Муниципалитеттің басшысы — Хайнрих Штренге. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.emlichheim.de Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 62o3dkslsczgigkgx6n4paqs30gqgtj 0 214313 3657594 3366744 2026-09-19T23:07:33Z 1nter pares 146705 3657594 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эммендорф |шынайы атауы = Emmendorf |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Emmendorf COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=1 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=34 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ильцен |кестедегі аудан = Ильцен (аудан){{!}}Ильцен |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 4 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Уве Зильберман |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 10,88 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 52 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 728 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05875 |пошта индексі = 29579 |пошта индекстері = |автомобиль коды = UE |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 60 008 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Эммендорф''' ({{lang-de|Emmendorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ильцен (аудан)|Ильцен]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 728 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 10,88 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 60 008''. Муниципалитеттің басшысы — Уве Зильберман. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Германия:Ильцен ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] n6j2ghjou2c5l5jinmt5rh8jr6v8zxb 0 214314 3657595 2908999 2026-09-19T23:07:50Z 1nter pares 146705 3657595 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эммерталь |шынайы атауы = Emmerthal |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen von Emmerthal.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=3 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=23 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Хамельн-Пирмонт |кестедегі аудан = Хамельн-Пирмонт (аудан){{!}}Хамельн-Пирмонт |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 4 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Андреас Гросман |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 115 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 69 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 10 552 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05155 bzw. 05157 (Börry),<br />05286 (Lüntorf) und 05151 (Ohr) |пошта индексі = 31860 |пошта индекстері = |автомобиль коды = HM |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 52 005 |ортаққордағы санаты = Emmerthal |сайты = http://www.emlichheim.de |сайт тілі = de }} '''Эммерталь''' ({{lang-de|Emmerthal}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Хамельн-Пирмонт (аудан)|Хамельн-Пирмонт]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 10 552 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 115 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 52 005''. Муниципалитеттің басшысы — Андреас Гросман. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.emlichheim.de Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Хамельн-Пирмонт ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] g5jf8e88ke5wgi84te4ks2gm427owau 0 214315 3657596 2909005 2026-09-19T23:08:27Z 1nter pares 146705 3657596 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эмсбюрен |шынайы атауы = Emsbüren |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Emsbueren COA.gif |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=23 |lat_sec=33 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=17 |lon_sec=29 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Эмсланд |кестедегі аудан = Эмсланд (аудан){{!}}Эмсланд |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 8 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Бернхард Оферберг |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 139,31 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 43 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 9902 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05903 |пошта индексі = 48488 |пошта индекстері = |автомобиль коды = Landkreis Emsland |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 54 010 |ортаққордағы санаты = Emsbüren |сайты = http://www.emsbueren.de/ |сайт тілі = de }} '''Эмсбюрен''' ({{lang-de|Emsbüren}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Эмсланд (аудан)|Эмсланд]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 9902 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 139,31 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 54 010''. Муниципалитеттің басшысы — Бернхард Оферберг. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 8 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.emsbueren.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Эмсланд ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] pwpb1ws7f4ha6k615hggn6dz6x8ua1m 0 214316 3657597 2909007 2026-09-19T23:08:44Z 1nter pares 146705 3657597 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эмстек |шынайы атауы = Emstek |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Emstek.jpg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=49 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=9 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Клоппенбург |кестедегі аудан = Клоппенбург (аудан){{!}}Клоппенбург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 8 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Михель Фишер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 108,13 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 54 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 11 448 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04473, 04447 |пошта индексі = 49685 |пошта индекстері = |автомобиль коды = CLP |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 53 005 |ортаққордағы санаты = Emstek |сайты = http://www.emstek.de/ |сайт тілі = de }} '''Эмстек''' ({{lang-de|Emstek}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Клоппенбург (аудан)|Клоппенбург]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 11 448 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen — Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 108,13 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 53 005''. Муниципалитеттің басшысы — Михель Фишер. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 8 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.emstek.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Клоппенбург ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] funqx3zvovapha0wgg8lindgvvcnn5d 0 214317 3657598 2909008 2026-09-19T23:09:29Z 1nter pares 146705 3657598 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эмтингхаузен |шынайы атауы = Emtinghausen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Emtinghausen COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=56 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=58 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ферден |кестедегі аудан = Ферден (аудан){{!}}Ферден |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 2 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Ханфрид Любкеман |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 21,09 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 8 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1587 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04295 |пошта индексі = 27321 |пошта индекстері = |автомобиль коды = VER |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 61 004 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.thedinghausen.de/ |сайт тілі = de }} '''Эмтингхаузен''' ({{lang-de|Emtinghausen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ферден (аудан)|Ферден]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1587 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 21,09 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 61 004''. Муниципалитеттің басшысы — Ханфрид Любкеман. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.thedinghausen.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Ферден ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 9jah5a0per26ioi9va4p6jic7e9b2fw 0 214325 3657590 2908910 2026-09-19T23:05:47Z 1nter pares 146705 3657590 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Эзенс |шынайы атауы = Esens |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Esens COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=38 |lat_sec=49 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=36 |lon_sec=46 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Виттмунд |кестедегі аудан = Виттмунд (аудан){{!}}Виттмунд |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Клаус Вильберс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 26,83 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 3 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 6975 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04971 |пошта индексі = 26427 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WTM |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 62 003 |ортаққордағы санаты = Esens |сайты = http://www.esens.de |сайт тілі = de }} '''Эзенс''' ({{lang-de|Esens}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Виттмунд (аудан)|Виттмунд]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 6975 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 26,83 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 62 003''. Қаланың басшысы — Клаус Вильберс. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.esens.de Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Виттмунд ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] bbm19cgmjchkyytrfmb1irqdx8al1w3 0 230966 3657561 1834320 2026-09-19T22:40:53Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657561 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Черро-Веронезе |шынайы атауы = Cerro Veronese |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=34 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=2 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Венето |кестедегі аймақ = Венето |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Верона (провинция){{!}}Верона |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 10,17 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 730 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2038 |санақ жылы = |тығыздығы = 204 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = cerresi |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 045 |пошта индексі = 37020 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 23026 |ортаққордағы санаты = Cerro Veronese |сайты = http://www.cerro-veronese.it |сайт тілі = it }} '''Черро-Веронезе''' ({{lang-it|Cerro Veronese}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Венето]] әкімшілік аймағына қарасты [[Верона (провинция)|Верона]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2038 адамды құрайды. Халық тығыздығы 204 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 10,17 км² шамасында. Пошта индексі — 37020. == Демографиясы == == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.cerro-veronese.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060813120703/http://www.cerro-veronese.it/ |date=2006-08-13 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Верона провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Венето елді мекендері]] 4iojp3u6v8dzo35mvo128juk8adj5fg 0 484557 3657506 2721207 2026-09-19T19:02:01Z Aisford 105845 Шаблон түсін өзгерту 3657506 wikitext text/x-wiki {{Тілдер |түсі = Үнді-Еуропа |аты = Африкаанс |өз атауы = Afrikaans |айтылуы = |елдер = ОАР, Намибия |аймақтар = |ресми тіл = |реттейтін мекеме = Taalkommissie |сөйлеушілер саны = 6-10 млн адам |рейтинг = |күйі = |жойылды = |санаты = Африка тілдері |классификация = [[Үндіеуропа тілдері]] :[[Герман тілдері]] ::[[Батыс герман тілдері]] :::[[Төменгі франк тілдері]] |жазу = [[латиница]] |МЕСТ 7.75–97 = |ISO1 = af |ISO2 = afr |ISO3 = afr }} '''Африкаанс''' (''Afrikaans'') — [[Герман тілдері|герман тілдер]] тобына жататын тіл ([[XX ғасыр]] басына дейін [[нидерланд тілі|нидерландшаның]] [[диалект]]), [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ндағы 11 ресми тілдің бірі. Сонымен қатар, [[Намибия]]да таралған. Африкаансша сөйлетін кішігірім қауымдар Оңтүстік Африканың басқа да республикаларында тұрады: [[Ботсвана]], [[Лесото]], [[Эсватини]], [[Зимбабве]], [[Замбия]]. Африкаанс ана тілі болып табылатын көптеген [[ОАР]]дан шыққан эмигранттар [[Ұлыбритания]], [[Австралия]], [[Жаңа Зеландия]]ны қоныс еткен. [[Санат:Батыс герман тілдері]] 339y2pblkwm3wko6ejg20zt3kxhg7b1 3657507 3657506 2026-09-19T19:02:48Z Aisford 105845 3657507 wikitext text/x-wiki {{Тілдер |түсі = Үнді-Еуропа |аты = Африкаанс |өз атауы = Afrikaans |айтылуы = |елдер = [[ОАР]], [[Намибия]] |аймақтар = |ресми тіл = |реттейтін мекеме = Taalkommissie |сөйлеушілер саны = 6-10 млн адам |рейтинг = |күйі = |жойылды = |санаты = Африка тілдері |классификация = [[Үндіеуропа тілдері]] :[[Герман тілдері]] ::[[Батыс герман тілдері]] :::[[Төменгі франк тілдері]] |жазу = [[латиница]] |МЕСТ 7.75–97 = |ISO1 = af |ISO2 = afr |ISO3 = afr }} '''Африкаанс''' (''Afrikaans'') — [[Герман тілдері|герман тілдер]] тобына жататын тіл ([[XX ғасыр]] басына дейін [[нидерланд тілі|нидерландшаның]] [[диалект]]), [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ндағы 11 ресми тілдің бірі. Сонымен қатар, [[Намибия]]да таралған. Африкаансша сөйлетін кішігірім қауымдар Оңтүстік Африканың басқа да республикаларында тұрады: [[Ботсвана]], [[Лесото]], [[Эсватини]], [[Зимбабве]], [[Замбия]]. Африкаанс ана тілі болып табылатын көптеген [[ОАР]]дан шыққан эмигранттар [[Ұлыбритания]], [[Австралия]], [[Жаңа Зеландия]]ны қоныс еткен. [[Санат:Батыс герман тілдері]] 8h1dsddva2fmx7e7c99j08dczd0titg 4 491233 3657729 3657299 2026-09-20T09:00:40Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3657729 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35621]||623||26||18||263||28||3||34476||8||0||176||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 3118]||293||7||6||402||8||15||2371||0||6||10||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1196]||38||0||0||12||17||0||1117||0||0||12||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 499]||15||0||7||46||6||1||407||0||0||17||0||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 78]||1||0||0||5||0||0||65||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] b5osig1gsfdj0wdvcjp3t31bp2zn84b 4 492279 3657354 3656864 2026-09-19T12:01:53Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3657354 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2099}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:1562}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1462}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 4 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:502}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 5 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:475}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 6 || [[User:Marksscheider|Marksscheider]] || [[Special:Contributions/Marksscheider|{{formatnum:438}}]] || {{Permissions|Marksscheider}} |- | 7 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:334}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 8 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 9 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 10 || [[User:Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] || [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|{{formatnum:108}}]] || {{Permissions|Aktolkynsauyrbay}} |- | 11 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:104}}]] || {{Permissions|Aldogarov}} |- | 12 || [[User:Айткүл|Айткүл]] || [[Special:Contributions/Айткүл|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Айткүл}} |- | 13 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:90}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 14 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:83}}]] || {{Permissions|Nurkhan}} |- | 15 || [[User:~2026-48574-22|~2026-48574-22]] || [[Special:Contributions/~2026-48574-22|{{formatnum:83}}]] || {{Permissions|~2026-48574-22}} |- | 16 || [[User:Гульмира Айтқұл|Гульмира Айтқұл]] || [[Special:Contributions/Гульмира Айтқұл|{{formatnum:70}}]] || {{Permissions|Гульмира Айтқұл}} |- | 17 || [[User:LCont5|LCont5]] || [[Special:Contributions/LCont5|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|LCont5}} |- | 18 || [[User:Jako2588|Jako2588]] || [[Special:Contributions/Jako2588|{{formatnum:64}}]] || {{Permissions|Jako2588}} |- | 19 || [[User:Nurtenge|Nurtenge]] || [[Special:Contributions/Nurtenge|{{formatnum:59}}]] || {{Permissions|Nurtenge}} |- | 20 || [[User:PushkinVko|PushkinVko]] || [[Special:Contributions/PushkinVko|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|PushkinVko}} |- | 21 || [[User:Asorev|Asorev]] || [[Special:Contributions/Asorev|{{formatnum:55}}]] || {{Permissions|Asorev}} |- | 22 || [[User:Акпарова Корлан|Акпарова Корлан]] || [[Special:Contributions/Акпарова Корлан|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Акпарова Корлан}} |- | 23 || [[User:Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] || [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Шугыла Есімханова}} |- | 24 || [[User:Aidana003|Aidana003]] || [[Special:Contributions/Aidana003|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Aidana003}} |- | 25 || [[User:Маржан Нурмаганбетовна|Маржан Нурмаганбетовна]] || [[Special:Contributions/Маржан Нурмаганбетовна|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Маржан Нурмаганбетовна}} |- | 26 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 27 || [[User:Таңшебер Ахметбек|Таңшебер Ахметбек]] || [[Special:Contributions/Таңшебер Ахметбек|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Таңшебер Ахметбек}} |- | 28 || [[User:Сейлова Гүлжан|Сейлова Гүлжан]] || [[Special:Contributions/Сейлова Гүлжан|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Сейлова Гүлжан}} |- | 29 || [[User:Guka1996|Guka1996]] || [[Special:Contributions/Guka1996|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Guka1996}} |- | 30 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:46}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 31 || [[User:Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] || [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|{{formatnum:43}}]] || {{Permissions|Бакытжан Бейсембекова}} |- | 32 || [[User:Madeniet26|Madeniet26]] || [[Special:Contributions/Madeniet26|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Madeniet26}} |- | 33 || [[User:Jadr 1988|Jadr 1988]] || [[Special:Contributions/Jadr 1988|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Jadr 1988}} |- | 34 || [[User:Tilaqtobe|Tilaqtobe]] || [[Special:Contributions/Tilaqtobe|{{formatnum:40}}]] || {{Permissions|Tilaqtobe}} |- | 35 || [[User:Аружан Сағаткен|Аружан Сағаткен]] || [[Special:Contributions/Аружан Сағаткен|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Аружан Сағаткен}} |- | 36 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:36}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 37 || [[User:АРАЙЛЫМ|АРАЙЛЫМ]] || [[Special:Contributions/АРАЙЛЫМ|{{formatnum:34}}]] || {{Permissions|АРАЙЛЫМ}} |- | 38 || [[User:NomadAlshyn|NomadAlshyn]] || [[Special:Contributions/NomadAlshyn|{{formatnum:33}}]] || {{Permissions|NomadAlshyn}} |- | 39 || [[User:Вмуд|Вмуд]] || [[Special:Contributions/Вмуд|{{formatnum:31}}]] || {{Permissions|Вмуд}} |- | 40 || [[User:Қарақия ауданы|Қарақия ауданы]] || [[Special:Contributions/Қарақия ауданы|{{formatnum:29}}]] || {{Permissions|Қарақия ауданы}} |- | 41 || [[User:~2026-46472-89|~2026-46472-89]] || [[Special:Contributions/~2026-46472-89|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|~2026-46472-89}} |- | 42 || [[User:Гүланар|Гүланар]] || [[Special:Contributions/Гүланар|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Гүланар}} |- | 43 || [[User:Вилюс М|Вилюс М]] || [[Special:Contributions/Вилюс М|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Вилюс М}} |- | 44 || [[User:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] || [[Special:Contributions/Yessentaikyzy|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Yessentaikyzy}} |- | 45 || [[User:DigitalNomadWikiKzRu|DigitalNomadWikiKzRu]] || [[Special:Contributions/DigitalNomadWikiKzRu|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|DigitalNomadWikiKzRu}} |- | 46 || [[User:Жадыра Абибуллаевна|Жадыра Абибуллаевна]] || [[Special:Contributions/Жадыра Абибуллаевна|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Жадыра Абибуллаевна}} |- | 47 || [[User:Орын Толғанай|Орын Толғанай]] || [[Special:Contributions/Орын Толғанай|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Орын Толғанай}} |- | 48 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 49 || [[User:Eldar Rakhatov|Eldar Rakhatov]] || [[Special:Contributions/Eldar Rakhatov|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Eldar Rakhatov}} |- | 50 || [[User:Құдайбергенова Айнагүл|Құдайбергенова Айнагүл]] || [[Special:Contributions/Құдайбергенова Айнагүл|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Құдайбергенова Айнагүл}} |- | 51 || [[User:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] || [[Special:Contributions/Мықтыбек Оразтайұлы|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Мықтыбек Оразтайұлы}} |- | 52 || [[User:AlibekKS|AlibekKS]] || [[Special:Contributions/AlibekKS|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|AlibekKS}} |- | 53 || [[User:~2026-47856-93|~2026-47856-93]] || [[Special:Contributions/~2026-47856-93|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|~2026-47856-93}} |- | 54 || [[User:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] || [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Амина Жанаковна}} |- | 55 || [[User:Unknown Alash|Unknown Alash]] || [[Special:Contributions/Unknown Alash|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Unknown Alash}} |- | 56 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 57 || [[User:Рыскен Биахметқызы|Рыскен Биахметқызы]] || [[Special:Contributions/Рыскен Биахметқызы|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Рыскен Биахметқызы}} |- | 58 || [[User:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] || [[Special:Contributions/Kontributor 2K|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Kontributor 2K}} |- | 59 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 60 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 61 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}} |- | 62 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Madi Dos}} |- | 63 || [[User:Aidar basqarma|Aidar basqarma]] || [[Special:Contributions/Aidar basqarma|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Aidar basqarma}} |- | 64 || [[User:DiasAbilkaiyr|DiasAbilkaiyr]] || [[Special:Contributions/DiasAbilkaiyr|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|DiasAbilkaiyr}} |- | 65 || [[User:Мадикино|Мадикино]] || [[Special:Contributions/Мадикино|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Мадикино}} |- | 66 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 67 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 68 || [[User:Janugyl|Janugyl]] || [[Special:Contributions/Janugyl|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Janugyl}} {{/end}} 1veel44t1zca7awn6bmt91vzisr23nv 2 498117 3657642 3643255 2026-09-20T05:56:40Z Coffee86 27186 3657642 wikitext text/x-wiki {{Babel|ru|kk-2|en-2|uz-1|uk-1|az-1|tr-1|tt-1|tg-1}} {{Қатысушы:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Уақыт жетпейді}} {{Портал:Ағымдағы оқиғалар/Күнтізбе}} <small><span style="color:Red">Өмір ақылгөйлігі:</span> 1) Дене жоқ — іс жоқ. 2) Өткен және ұмытылған нәрсе әрқашан қате емес. 3) Өмірде бір нәрсені өзгерту керек сияқты көрінсе, олай емес сияқты. 4) Десе де, уақыт емдейтініне сенімдімін. 5) Рахаттануда ұят жоқ — бұл аман қалу. 6) Кейбіреулер мені бақылап, біраз қорытынды жасады. 7) Оны бөлісетін нәрсеге толы адам. 8) Мен адамдарды «оятпауға» тырысамын. 9) Барлығына күшті жүйке қажет. 10) Сіз бұл дүниені түсініп, ақымақ болмайсыз. 11) Менің өмірім көтерілу мен құлдырауға толы. 12) Маған «проблемадан проблема болған кезде» ұнамайды. 13) Қайта емес, қайта. 14) Жаңалық та жақсы — жаңалық емес. 15) Өз көзіңіздегі бөренені көрмеңіз. 16) Өмір әрқашан үйдегідей жайлы бола бермейді. 17) Менде орташа IQ бар, сондықтан сұхбаттасымның мотивтерін, ниеттерін және эмоцияларын болжау қиын. 18) Табыс — күнделікті жұмыс. 19) Өткенге есік қабырғамен қоршалу керек. 20) 90-шы жылдар мен 2000-шы жылдардың басы жаман түс сияқты болды. 21) Мен өзім болғанды ​​қалаймын. 22) Мен өз тәжірибемнен кейбір нәрселерді орындау қиын екенін білемін, мысалы, оқу. 23) Асықсаң жұртты күлдіріп жібересің. 24) Тозаққа апаратын жол ізгі ниетпен төселген. 25) Мен өшпенді сыншыларға атап өткім келеді: мен мүлдем жеңілген емеспін, мен жай қайыршымын. Сондықтан әрбір тиын үшін мен өз әрекетімді сілкіп, мұқият ойластыруым керек. 26) Мен қарқынды бақылауға, яғни уағыз айтуға шыдай алмаймын. 27) Менің сіз туралы пікірімді және сізге деген көзқарасымды шатастырмаңыз. Саған деген көзқарас мінез-құлқыңа байланысты қалыптасады, сен туралы пікірім тек өзіме байланысты. 28) Адамдармен келіссөздер жүргізіп, ымыраға келу керек. 29) Адамдар жанжалдасып, татуласады. 30) Жылтырағанның бәрі алтын емес. 31) Біреуге шұңқыр қазба — оған өзің түсесің. 32) Мен саудагерлердің жұмысын құрметтеймін. Сауда жалғасуы керек. 33) Тек шыбынның өзі ұша алмайды. 34) Адамдардың аз болуы оттегінің көп болуын білдіреді. 35) Мен өзім үшін өмір сүргім келеді: жалғыздықта өмірден ләззат ал. 36) Сараң екі рет төлейді. 37) Мен 2 орындыққа отыра алмадым. 38) Саясатпен айналысу үшін мүйізтұмсық терісі болуы керек. 39) Кез келген түсініксіз жағдайда ұйықтаңыз. 40) Егер мәселені ақшамен шешуге болатын болса, онда бұл шығын. 41) Мені тек мемлекет соттай алады. 42) Таң кештен дана. 43) Жаңа нәрсе әрқашан кепілдік берілген мәселелермен бірге келеді. 44) Мен өмірімде мәмбетті көп кездестірдім. Енді мен тек өркениет үшінмін. 45) Дүние жақсы адамдарсыз емес. 46) Үкім шығармаңдар, әйтпесе сотталмайсыңдар. 47) Мен кеше туылған жоқпын. 48) Адамдар әдетте өз бетінше үкім шығарады. 49) Мен өзімнің жауларыма және қаскөйлерге қуат алғым келмейді. 50) Мен мүлде сәнқой емеспін: менің өз стилім бар. 51) Кәрі мен жоқ, мен тым қартайдым. 52) Үміт соңғы болып өледі. 53) Мен тамақ пен киімге ұқыпты қараумен ерекшеленемін. 54) Бақыт тыныштықты жақсы көреді. 55) Адамның өзіндік мені бірден қалыптаспайды. Тұлға 25 жаста қалыптасады. 56) Сән циклдік. 57) Адамның адамға қасқыр екеніне көзіміз жетті. 58) Сандарда қауіпсіздік бар. 59) Өткен реніштерімді кешір. Мен ренжіткен барлық адамдардан кешірім сұраймын. 60) Қазақстан – менің отаным. Мен өз елімді жақсы көремін, ол қандай болса да. 61) Мені ұнатпайтын болсам, жай ғана қалдыр. 62) Біреудің жаны — қараңғылық. 63) Екі қол, екі аяқ, естідім, көремін, тірі ана — өмірге шағымданудың қажеті жоқ. 64) Бұл өмірде сіз нақты нәрсені, белгілі бір нәрсені қаламайсыз. 65) Уақытында кету керек. 66) Өмір сүргің келсе, иіруді біл. 67) Жаман татулық жақсы ұрыстан артық. 68) Адамда жол сілтейтін ішкі өзегі, мінезі болуы керек. Сіз өз бойыңызда мінезді тәрбиелеуіңіз керек. 69) Мен ақылды, ғылымды, технологияны, инновацияны және айқын ойлауды құптаймын. 70) Мен өзіме оңай жау табатыным анық. 71) Өмір сізге екінші мүмкіндік бергенде, сіз оған барынша жабысып, әр минутты бағалай бастайсыз. 72) Үйрену ешқашан кеш емес. 73) Мен өзімді ыңғайлы және жайлы сезіну үшін бірдей киімді кигенді жөн көремін. Көпшіліктен ерекшеленбегені дұрыс. 74) Қазақстанда тұратын адам циркке күлмейді. 75) Менің жылдарым — менің байлығым. 76) Бұл өмір тыйымдарға толы. 77) Менің мейірімділігімді әлсіздік деп қабылдамаңыз. 78) Барлық адамдар әртүрлі. 79) Құлағына кеспе іліп қою. 80) Мен өзім билемеймін, бірақ басқалардың мұны істегенін көргенді ұнатамын. 81) «Онда бірдеңе бар» деп айта алатын қыздар мен әйелдер бар. 82) Мен әйелдердің назарынан тыс қалмаған сияқтымын. 83) Тітіркену теңізі және нәтижесі бар. 84) Өз аймағыңызда жүргеніңіз дұрыс. 85) Өмірде өзіңді қарапайым ұстау керек. 86) Сөз — бұл қуаты. Сіз нарықты бақылап отыруыңыз керек. 87) Тазалық — бұл олардың қоқыс тастамайтын жері емес, тазаламайтын жері. 88) Табиғи нәрсе шіркін емес. 89) Сабыр — барлық есіктерді ашатын соңғы кілт. 90) Жауды жақсы білу керек. 91) Қасқырдың аяқтары оны тамақтандырады. 92) Кім таңертең тұрса, оған Алла береді. 93) Жан біраз уақыттан кейін трендте болатын нәрсені таңдағанда. 94) Мен бөтен адамдар арасында өзімдікі және өзімнің арасында жат адам сияқтымын. 95) Ыңғайсыз шындықты айтуым керек еді. 96) Тегін ірімшік тек тышқан қақпанында келеді. 97) Қазақ әйелі жүйрік атты тоқтатып, жанып тұрған лашықтың ішіне кіреді. 98) Соғыстағыдай алдау еш жерде жоқ. 99) Айла — зеректіктің белгісі. 100) Өмір — бұл азап. Өмір сүру – кесіп өтетін өріс емес. 101) Әр қалжыңның өз үлесі бар. 102) Алыстан дос болу керек. 103) Еш қиналмай, тоғаннан балықты да шығара алмайсың. 104) Бүйректеріңіз істен шыққан кезде Боржомиді ішуге тым кеш. 105) Кейбіреулер мені керемет деп санайтыны бос сөз. 106) Туған жерім сол жерде көмектесті. 107) Мен сезімтал емеспін, бірақ олар менің миыма тамшылағанда, ол маған қатты әсер етеді. 108) Тіпті миллион шыбынның өзі дәреттің дәмді екеніне сендірмейді. 109) Ойлар материалды болып табылады. 110) Ата-ана оқытпаса, халық оқытады. 111) Мен мысықтарды ерекше жақсы көретін емеспін. 112) Тыныш суларда шайтандар бар. 113) Менің көз алдымда адамдардың дөрекі сөздерді (яғни, балағат сөздер айтқанын) ұнатпаймын. Бұл жақсы естілмейді. 114) Өткенді түзетуге тырыспаңыз. Болашаққа нұқсан келтірмеу үшін бар күш-жігерді жұмсаған дұрыс /Венера Нығматулина/. 115) Бастама жазаланады. 116) Тыныш жүрсең, ары қарай жүресің. 117) Әркім сенің жауың емес: кіммен соғысып жүрсің. 118) Сәтсіздіктер мен қателіктер сізді өмірде шыңдайды. 119) Біреу үшін бәрі, біреу үшін ештеңе. 120) Анаңның артына тығылатын уақытты бағала, сонда сен сызбаларда өмір сүресің, бұл қорқынышты және азапты… 121) Егер мен қысты жақсы көрсем, уақыт өте келе мен жазды бағалай бастадым (табиғаттың гүлдену кезеңі). 122) Барлығына ұнауға тырыспау керек. Адамдар әлі де сенің жаныңнан өтіп, тегіс емес екеніңді айтып күңіренеді. 123) Мені және менің мінезімді түсінуге тырысқандар аз. 124) Әзіл мен сарказмды түсіне білу керек. 125) Олар ренжігендерге су тасиды. 126) Маған жиі қатал жауап беруге және мінезді көрсетуге тура келді. 127) Сіз келетін орындар бар және сізді кепілдік проблемалар күтіп тұр. 128) Шыдамдылық пен еңбек бәрін тоздырады. ---- <span style="color:Red">Өзім туралы:</span> Мен принципшіл, турашыл адаммын, бетіме шындықты айтудан қорықпаймын; чайлдфри. Мен жақсы көремін: 1) моноблоктар; 2) мұздатылған кептірілген кофе, капучино; 3) макадамия жаңғағы, фундук, кешью, бадам; 4) кептірілген өрік; 5) манго; 6) манты, тұшпара; 7) монеталар; 8) қыс; 9) жеке өмірге қол сұғылмаушылық; 10) пицца; 11) маркетплейстер; 12) түйелер (бір өркешті және екі өркешті); 13) боран; 14) автобустың артқы жағына отыруға; 15) құймақ, ет және сүзбе қосылған құймақ; 16) самса; 17) лимон қосылған шай; 18) өмір; 19) толтырылған бұрыш, қырыққабат орамдары; 20) халва (самарқан, зығыр және пісте); 21) қамырдағы барабан таяқшалары; 22) аяздар; 23) жағымды тосын сый; 24) инновациялар; 25) сауда орталықтары және сауда үйлері; 26) нан пісіру; 27) бризоль; 28) мандариндер; 29) шынайылық. Маған ұнамайды: 1) жылу; 2) көше жаргоны; 3) түйе синдромы; 4) таныс қарым-қатынастар; 5) кешкі; 6) адамдардың маған деген көңілі қалуы; 7) сәлемдесу; 8) Сіздің атыңызға айтылған сын; 9) мені тәрбиелеп жатқанда немесе оқытқанда; 10) адамдар маған ашуланғанда; 11) деструктивті адамдар мен улы заттар; 12) есікпен ойнағанда.</small> ---- <small>Егер сіз қаржылай көмектесе алғыңыз келсе, міне менің реквизиттерім<ref>Ақшаны аударатындарға үлкен рақмет ғой…</ref>:<br> 1) [[Kaspi Bank|Kaspi]] Gold карта нөмірі: 4400 4303 0898 2971.<br> Уикипедияны қолдауды жалғастыра алуыма қолдау бер.</small> ---- <center><small>'''[[:Санат:Қазақ жазушылары|Қазақ жазушылары]]''' • '''[[Уикипедия:Жедел жою өлшемшарттары]]''' • '''[[Үлгі:Тағам]]''' • '''[[Үлгі:Тұлға]]''' • '''[[Үлгі:Кітап]]''' • '''[[Үлгі:Үңгір]]''' • '''[[Үлгі:Ғимарат]]''' • '''[[Үлгі:Фотоқатар]]''' • '''[[Үлгі:Multiple image]]''' • '''[[Үлгі:Мемлекеттік қайраткер]]''' • '''[[Үлгі:Өнер туындысы]]''' • '''[[Үлгі:Елді мекен]]''' • '''[[Үлгі:Компания]]''' • '''[[Үлгі:Монумент]]''' • '''[[Үлгі:Мереке]]''' • '''[[Үлгі:Су қоймасы]]''' • '''[[Үлгі:Әкімшілік бірлік]]''' • '''[[Үлгі:Әдеби шығарма]]''' • '''[https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Byzantine_Empire_topics Template:Byzantine_Empire_topics]'''</small></center> ---- <div class="plainlinks" style="float: center; width: 260px; height: 300px; overflow: auto; text-align: center;"> <small style="line-height:1.5em"> <div style="text-align:center; font-weight:bold; background:#e8f5ff; line-height:1.3em; padding:0.4em">[http://toolserver.org/~soxred93/pages/index.php?name=+Coffee86&lang=kk&wiki=wikipedia&namespace=0&redirects=noredirects&getall=1 Бастаған мақалалары:]</div> <div style="text-align:left"> #'''[[Ибн Рушд]]''' #'''[[Әлқисса]]''' #'''[[Дидар]]''' #'''[[Сәбит ибн Курра]]''' #'''[[Рұстақ]]''' #'''[[Соғдылық айналғыш биі]]''' #'''[[Хутэн]]''' #'''[[Куста ибн Лукка]]''' #'''[[Гурек]]''' #'''[[Мурабба (тағам)]]''' #'''[[Мухаллеби]]''' #'''[[Майсор зымырандары]]''' #'''[[Абдаса]]''' #'''[[Гандхара өнері]]''' #'''[[Тумшук]]''' #'''[[Наан (тағам)]]''' #'''[[Кулфи]]''' #'''[[Бастани]]''' #'''[[Фалуде]]''' #'''[[Қуыршақтар алқабы]]''' #'''[[Бұлайық]]''' #'''[[Библияның соғды тіліндегі аудармалары]]''' #'''[[Вешпаркар]]''' #'''[[Фалуда]]''' #'''[[Ах-ай гроты]]''' #'''[[Иверск-Серафим соборы]]''' #'''[[Қызылғаха үңгірлері]]''' #'''[[Безеклик]]''' #'''[[Миран (шұрат)]]''' #'''[[Гирлянда тасушылар]]''' #'''[[Базилика цистернасы]]''' #'''[[I Хұсрау патшаның көктемгі кілемі]]''' #'''[[Раханч]]''' #'''[[Гандхара]]''' #'''[[Самарқан қағазы]]''' #'''[[Занданачи]]''' #'''[[Кэсы]]''' #'''[[Инпань адамы]]''' #'''[[Черчен адамы]]''' #'''[[Серика]]''' #'''[[Виша Самбхава]]''' #'''[[Музаки кінәздігі]]''' #'''[[Канун (Албания)]]''' #'''[[Нана (Бактрия құдайы)]]''' #'''[[Мафраш]]''' #'''[[Виша Шура]]''' #'''[[Виша Кирти]]''' #'''[[Пісте балмұздақ]]''' #'''[[Хаварнак]]''' #'''[[Мивнай]]''' #'''[[Мабхара]]''' #'''[[Мизан]]''' #'''[[Мастан-Навиан]]''' #'''[[Тукаспадак]]''' #'''[[Шишпир]]''' #'''[[Агоналия]]''' #'''[[Тұрғар]]''' #'''[[Тархун (ихшид)]]''' #'''[[Меликават]]''' #'''[[Гипорхема]]''' #'''[[Гивех]]''' #'''[[Лейпциг бозторғайлары]]''' #'''[[Сериндия өнері]]''' #'''[[Манбидждік Агапий]]''' #'''[[Кафыр-қала (Самарқан)]]''' #'''[[Зергер-Тепе]]''' #'''[[Бетика]]''' #'''[[Реккесвинт тәжі]]''' #'''[[Джулиан (вестготтық граф)]]''' #'''[[Нағиса]]''' #'''[[Хотандық сақ тілі]]''' #'''[[Алмихан Сейіті]]''' #'''[[Духцов сарайы]]''' #'''[[Брагадан Фруктуоз]]''' #'''[[Узуфрукт]]''' #'''[[Гварразардан қазына]]''' #'''[[Вестготтық шындық]]''' #'''[[Вигилан кодексі]]''' #'''[[Соғды жауынгерлері]]''' #'''[[Вестгот патшалығының флоты]]''' #'''[[Юйчи Исэн]]''' #'''[[Түйе жүні]]''' #'''[[Свина (өзен)]]''' #'''[[Цедыня]]''' #'''[[Кельтибериялықтар]]''' #'''[[Севильялық Исидор]]''' #'''[[Ифтехар]]''' #'''[[Әулие Антоний Падуан шіркеуі (Ыстанбұл)]]''' #'''[[Танның батыс базарының мұражайы]]''' #'''[[Музелес]]''' #'''[[Ливиядағы болгар дәрігерлерінің соты]]''' #'''[[Lundbeck]]''' #'''[[Той түйе (табақ)]]''' #'''[[Қытай қағазы]]''' #'''[[Нимруд линзасы]]''' #'''[[Албания-Болгария қатынастары]]''' #'''[[Қытайдағы жер сілкінісі (2023)]]''' #'''[[Жеті кітаптағы медициналық жинақ]]''' #'''[[Византиялық ғибадатханасы (Судак)]]''' #'''[[Симон Илеуші]]''' #'''[[Әулие Павел шіркеуі (Константинополь)]]''' #'''[[Мирелейон]]''' #'''[[Әулие Ирина шіркеуі]]''' #'''[[Әулие Сергий бен Вакх шіркеуі]]''' #'''[[Әулие Анна шіркеуі (Трабзон)]]''' #'''[[Жаккард матасы]]''' #'''[[Яздтағы дахма]]''' #'''[[Кристегі Әулие Андрей шіркеуі]]''' #'''[[Софа]]''' #'''[[Үндістан (Бируни)]]''' #'''[[Вандалдар мен аландар мемлекетінің флоты]]''' #'''[[Лузитания]]''' #'''[[Бұхара тарихы (қолжазба)]]''' #'''[[Таксиладан келген белгісіз меридарх]]''' #'''[[Гуанчжоудағы қырғын]]''' #'''[[Аниково табағы]]''' #'''[[Диолк]]''' #'''[[Кузхайя (монастырь)]]''' #'''[[Кливанион]]''' #'''[[Каббадион]]''' #'''[[Цангион]]''' #'''[[Дивитисий]]''' #'''[[Сериндия]]''' #'''[[Севильялық Иоанн]]''' #'''[[Шеду]]''' #'''[[Сабао (лауазым)]]''' #'''[[Шалимар бақтары]]''' #'''[[Бахур]]''' #'''[[Сенмар]]''' #'''[[Хвадай-намак]]''' #'''[[Мехреган]]''' #'''[[Тирган]]''' #'''[[Петрона Каматир]]''' #'''[[Халчаян]]''' #'''[[Анар сорпасы]]''' #'''[[Шолезард]]''' #'''[[Зарда (тағам)]]''' #'''[[Локакшема]]''' #'''[[Шатьял]]''' #'''[[Византия асханасы]]''' #'''[[Хотан жібек фабрикасы]]''' #'''[[Мұқанна]]''' #'''[[Дендера шамы]]''' #'''[[Бағдат батареясы]]''' #'''[[Ludus duodecim scriptorum]]''' #'''[[Бажаур қобди]]''' #'''[[Табула]]''' #'''[[Екібастұз политехникалық колледжі]]''' #'''[[Павлодар машина жасау колледжі]]''' #'''[[Исабек-ишан]]''' #'''[[Екібастұз бөгені]]''' #'''[[Бутринти]]''' #'''[[Марат Пазылұлы Марденов]]''' #'''[[Плацинда]]''' #'''[[Топрак-қала]]''' #'''[[Лампада]]''' #'''[[Көшк]]''' #'''[[Дөңгелек тақталардағы шахмат]]''' #'''[[Дхармаракша]]''' #'''[[Дунхуан]]''' #'''[[Ад-Дэйр]]''' #'''[[Теңіз органы]]''' #'''[[Қытайдағы зороастризм]]''' #'''[[Айвалық мармелады]]''' #'''[[Қайрақ (құлпытас)]]''' #'''[[Жеміс мұзы]]''' #'''[[Парвин Баби]]''' #'''[[Ан Лушан]]''' #'''[[Гяз]]''' #'''[[Туррон]]''' #'''[[Калаи-Муг]]''' #'''[[Юэяцюань]]''' #'''[[Лимпопо (мультфильм)]]''' #'''[[Лабубу]]''' #'''[[Константин базиликасы (Трир)]]''' #'''[[Максенций базиликасы]]''' #'''[[Әулие Николай базиликасы]]''' #'''[[Теодорик кесенесі]]''' #'''[[Әулие Николай шіркеуі (Демре)]]''' #'''[[Иоанн Кладас]]''' #'''[[Самейру ханымының базиликасы]]''' #'''[[Византиялық жібек]]''' #'''[[Сан-Витале]]''' #'''[[Византия бақтары]]''' #'''[[Аэций Амидалық]]''' #'''[[Византия медицинасы]]''' #'''[[Эгиналық Павел]]''' #'''[[Византия өнертабыстарының тізімі]]''' #'''[[Византия лирасы]]''' #'''[[Византия сигнал мұнаралары жүйесі]]''' #'''[[Византия ғылымы]]''' #'''[[Константинополь жер сілкінісі (557)]]''' #'''[[Мариам Баоуарди]]''' #'''[[Антиохиялық Яхья]]''' #'''[[Шарбел Махлуф]]''' #'''[[Африкада ыстық екен]]''' #'''[[Ниматтулла Кассаб Әл-Хардини]]''' #'''[[Мириобиблион]]''' #'''[[Суда (энциклопедия)]]''' #'''[[Ростислав (Ұлы Моравия кінезі)]]''' #'''[[Охридтік Климент]]''' #'''[[Охридтік Наум]]''' #'''[[Пантелеймон монастыры (Охрид)]]''' #'''[[Охридтік Горазд]]''' #'''[[Геркулес мұнарасы]]''' #'''[[Византиядағы оккультизм]]''' #'''[[Византия дәстүрі]]''' </div></div> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[en:User:Coffee86]] [[meta:User:Coffee86]] [[ru:Участник:Coffee86]] [[uz:Foydalanuvchi:Coffee86]] [[tr:Kullanıcı:Coffee86]] f29vsqvnic5ho241173i2103eqtumlv 0 505936 3657508 3166305 2026-09-19T19:05:01Z ~2026-46472-89 184991 3657508 wikitext text/x-wiki ==Патшалық күшіген== '''Патшалық күшіген''' - ірі жыртқыш [[құс]]. Континентің шығыс аудандарын мекендейді. Ұяларын биік ағаштарға немесе қуыстарға салады. Үш жұмыртқа табады. Олардың қанатының ұзындығы 2 м-ге жетеді. Күшігеннің беті жып-жылтыр, әжімді болып, қалталанып тұрады. Басы мен мойнында қауырсын жоқ, оның орнына сирек қыл болады. Ол өлексемен қоректеніп, табиғатқа пайдасын тигізеді, өлген жануарлардан тазартады. [[Бұғы]] балаларына ауыз салады, бақаларды да аулайды.<ref name="source1">Жануарлар әлемінің үлкен атласы,«Алматыкітап» баспасы. 2000 жыл ISBN 2078-6727</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} . [[Санат:Жануарлар]] {{stub}} 5dgh09ktdmwhqx9p2uguqoi1dsuyajk 0 510891 3657711 3423818 2026-09-20T08:42:14Z Amhmr 175281 /* */ 3657711 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Қазақша есімі=І Аббас |Ізашары=[[Мұхаммед Худабенде]] |Жұбайы=Мезди-Улья бейим, <br> Огланпаша ханым, <br> Яхшен Султан, <br> Тинатин (Лейли) Сұлтан <br> |Анасы=Махди Улья |Әкесі=Мұхаммед Худабенде |Жерленді=Кашан |Династия=[[Сефевид әулеті|Сефевидтер]] |Қайтыс болған жері=[[Қазвин]] |Туған жері=[[Херат]] |Қайтыс болған күні=19.01.1629 |Туған күні=27.01.1571 |Ізбасары=[[I Сафи]] |Лақап аты=І Аббас |Шынайы есімі={{lang-fa|شاه عباس بزرگ}}<br> {{lang-az|I Abbas Səfəvi}} |Басқаруын аяқтады=[[19 қаңтар]] [[1629 жыл]] |Басқара бастады=[[1 қазан]] [[1588 жыл]] |Ту2=Lion and Sun Emblem of Persia.svg |Ту=Safavid Flag.svg |Мемлекет=Сефеви мемлекеті |Титулы=Иранның 5-ші [[Шаһиншаһ]]ы |Елтаңба=Lion and Sun (Pahlavi Dynasty).svg |түс=Шаһ |Сурет ені=350 |Суреті=12 Abu'l Hasan Jahangir Welcoming Shah 'Abbas, ca. 1618, Freer Gallery of Art, Washington DC (portrait).jpg |Есімі=Шах Аббас Баһадүр хан |Балалары='''Ұлдары:''' Мұхаммедбағыр Фейзи Мырза, Хасан Мырза, Хусейн Мырза, Тахмасиб Мырза, Мұхаммед Мырза, Исмаил Мырза, Имамғулу Мира '''Қыздар:''' Шахзаде Сұлтан, Зибайде Сұлтан, Ханага Сұлтан, Хевва Сұлтан, Шахбану Сұлтан, Мелекнисе Сұлтан |Діні=[[Ислам]], [[Шииттер|Шиит]]|Commons=Abbas I of Persia}} [[File:Shah Abbas I and Vali Muhammad Khan.jpg|thumb|Шах Аббас I қабылдауында.]] '''І Аббас''' ({{lang-fa|شاه عَباس بُزُرگ}}; [[Әзербайжан тілі|әз]]: ''I Abbas Səfəvi''; [[27 қаңтар]] [[1571 жыл]] – [[19 қаңтар]] [[1629 жыл]]) — [[Парсы]] империясындағы Сефевид әулетінің ең көрнекті билеушісі және қолбасшысы. Аббас – Иран шаһы [[Сұлтан Мұхаммед]]тің үшінші ұлы және тақ [[мұрагер]]і. [[Әке]]сінің орнын 1588 жылдың қазан айында басты. 1590 жылы Аббас Парсы территориясының бір бөлігін беріп, Осман империясымен арадағы соғысты тоқтатты. Мұндағы мақсаты [[Солтүстік-Шығыс]] [[Иран]]дағы көшпелі өзбектерді елден қуып, өздеріне бәсекелес Қызылбас тайпасын биліктен шеттету болатын. Үндістан мен Еуропа арасында [[сауда-саттық]] байланысты дамытты. Осы кезеңде парсы өнерінің жұлдызды шағы туып, жазбаларды қашап жазу, керамика мен бейнелеу өнері қарштап дамыды. Әскери жетістіктері мен [[әкімшілік жүйе]]ні тиімді басқаруының арқасында Аббас шах Иранды Ұлы мемлекет деңгейіне жеткізді. Әкесі шах Мұхаммедтің ізін жалғастырған ол, осман және өзбек әскерлерін қуып шығып, тұрақты армия жасағын құру арқылы [[Сефевид әулеті|Сефевидтер]] династиясын күшейткен. Аббас Исфахан қаласын [[Парсылар|Парсы елінің]] астанасы қылып бекітеді. Исфахан елді Аббас билеп тұрған кезде әлемдегі ең әдемі қалалардың бірі болып өркендейді. Осы кезеңде парсы өнерінің жұлдызды шағы туып, жазбаларды қашап жазу, керамика мен бейнелеу өнері қарыштап дамыды, ал [[Португалдар|португалдықтар]], голландтар мен ағылшындар Парсы елімен сауда-саттық жасау құқығы үшін өзара талас жүргізді. Қоғамдық өмірде төзімділік танытып (христиандық қауымға айрықша құқықтар беріп), халықтың әл-ауқатын көтеруге ден қойды. Алайда өз басының қауіпсіздігі үшін жақын туыстарына қатыгездікпен қараған.<ref>Encyclopedia Britannica ISBN 978-5-17-038532-4</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * Ұлы императорлар. – Алматы: “Aруна” баспасы. – 208 бет. – Сер.: “1100 қызықты деректер”. ISBN 978-9965-26-591-4 [[Санат:Сефевид әулеті]] [[Санат:1629 жылы қайтыс болғандар]] s7gmo5i5ro4csn39pye3dx7fvxl8yjq 0 528577 3657621 3498834 2026-09-20T01:08:21Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657621 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Бисен Жұмағалиев |Шынайы есімі = |Сурет = |Туған күні = 22.12.1922 |Туған жері = [[Батыс Қазақстан облысы]] |Мансабы = майдангер [[журналист]], Ұлы Отан соғысының ардагері |Ғылыми атағы = |Азаматтығы = {{USSR}}<br />{{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Ұлты = Қазақ |Қайтыс болған күні = 30.06.2015 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Орал|Оралда}} |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Құрмет ордені}}{{!}}{{!}}[[Сурет: OrderVictoryRibbon.svg|60px|Жеңіс Ордені]] {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет:Order_gpw1_rib.png|40px|Отан соғысы 2ші дәреже]]{{!}}{{!}}[[Сурет: Order redstar rib.png|40px|Қызыл жұлдыз ордені]]{{!}}{{!}}[[Сурет: SU Order of the October Revolution ribbon.svg |40px|Октябрьской Революции]] {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!}}{{!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!}}{{!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}} {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|40px|Құрмет белгісі ордені]]{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|40px|Құрмет белгісі ордені]]{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|40px|Ленин 100 жыл]] {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} {{!}}} }} '''Бисен Жұмағалиев''' ([[1922 жыл]] [[22 желтоқсан]], [[Батыс Қазақстан облысы]], Сайқұдық ауылы - [[2015 жыл]] [[30 маусым]], [[Орал]]) - белгілі [[журналист]]. Ұлы Отан соығының ардагері, еңбек ардагері. Қоғам қайраткері. ==Еңбек жолы== [[1940 жыл]]ы педагогикалық училищені, 1951 жылы Орал медициналық институтын. [[1960 жыл]]ы СОКП ОК жанындағы [[Жоғарғы партия мектебі]]н, [[1964 жыл]]ы Алматы ауыл шаруашылығы институтының аспирантурасын бітіріпген. Ауыл мектебінде [[мұғалім]] ретінде еңбек жолын бастаған ол 1942 жылы қаңтарда [[майдан]]ға аттанып, 13-дивизия құрамында соғысып, [[Ленинград]]ты азат етуге қатысады. Кейін Ленинград әскери - саяси училищесінде оқып, қазақ тілінде шығатын «Отанды қорғауға» атты майдандық газетте қызмет істейді. Майданнан оралған соң 1945 - 1955 жылдары [[БҚО]] «Екпінді құрылыс» газетінің редакторы, Фурманов аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы (1955 - 1958) болды. 1960 - 85 жылдары [[Орал]] және [[Көкшетау]] облыстық партия комитеттерінің хатшысы. 1985 жылы зейнет демалысына шыққан соң Көкшетау қаласындағы Куйбышев атындағы мемориалдық музейдің директоры. [[Ұлы Отан соғысы]]ндағы қазақ жауынгерлерінің ерліктері, Ленинград қорғаушылары туралы «Степные зари Приуралья», «Обновленная степь», «10 лет с М.Шолоховым» атты кітаптар жазған. ==Марапаттары== * "Жеңіс" Ордені; * "Отан соғысы" Ордені; * "Қызыл жұлдыз" Ордені; * 3 мәрте "Еңбек Қызыл Ту" Ордені; * 2 мәрте "Құрмет белгсі" Ордені; * Қазақстанның "Құрмет" Ордені және басқада көптеген медалдармен марапатталған.<ref>Батыс Қазақстан облысы. Экциклопедия. Толықтырылған 2-ші басылымы. - Алматы: "Арыс" баспасы, 2010. - 580 бет + 32 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 978-601-291-049-0</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Батыс Қазақстан облысында туғандар]] [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:22 желтоқсанда туғандар]] [[Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Отан соғысы орденінің иегерлері]] [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] bt8r8vz3u2luffrhwbhlln0bflg88p0 0 532790 3657622 3497136 2026-09-20T01:08:22Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657622 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер |толық есімі = Сыщенко Николай Николаевич |шынайы есімі = |суреті = |сурет тақырыбы = |туған күні = 24.05.1923 |туған жері = [[Көкшетау]] облысы |қайтыс болған күні = 10.03.1979 |қайтыс болған жері = [[Ақмола]] облысы |лақап аты = |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USSR}} |қызмет еткен жылдары = |атағы = |әскер түрі = жаяу әскер |басқарды = |әскери бөлімі = |шайқасы = Ұлы Отан Соғысы |марапаттары = [[File:SU Medal For Battle Merit ribbon.svg|CombatRibbon]] [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg ‎]] |байланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = }} '''Сыщенко Николай Николаевич''' (9 мамыр 1923 жылы, [[Солтүстік Қазақстан облысы]] Ғ. Мүсірепов ауданы Рузаев селосы – 10 наурыз 1979 жылы,[[Көкшетау]] облысының Щучинск қаласы) – 3­-дәрежелі «Даңқ» орденінің толық иегері. Ұжымшарда жұмыс істеген. [[1942]] жылдың маусым айында Қызыл Армия қатарына алынып, [[Ұлы Отан соғысы]]ның майдандарында 1942 жылдан ұрыстарға қатысқан. 238-­атқыштар дивизиясы 837-­атқыштар полкінің минометшілер тобының командирі болған. 1946 жылы әскер қатарынан босатылған. [[Щучинск]] қаласында тұрып, жұмыс істеген. == Дереккөздер == Орысша уикипедия == Тағы қараңыз == [https://ru.wikipedia.org/wiki/Сыщенко,_Николай_Николаевич Сыщенко Николай Николаевич] [[Санат:Ұлы Отан соғысы]] [[Санат:1923 жылы туғандар]] [[Санат:1979 жылы қайтыс болғандар]] 12utx7gpckyrvto25swdkoyi04ebhn5 4 537752 3657637 3657223 2026-09-20T05:00:53Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3657637 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="96920" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 920] | data-sort-value="1110" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1110] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="88014" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 88 014] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86567" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84063" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 063] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55567" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 567] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="49622" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 49 622] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="37438" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 37 438] | data-sort-value="61" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 61] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="25126" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 25 126] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="23144" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 23 144] | data-sort-value="237" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 237] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="20493" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 20 493] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="17270" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 270] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16073" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 073] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13769" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 769] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11649" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 649] | data-sort-value="60" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 60] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10239" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 239] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8395" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8395] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8362" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8362] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8251" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="8244" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8244] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="8018" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 8018] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7489" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7489] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7451" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7451] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6707" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6707] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4528" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4528] | data-sort-value="24" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4458" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4458] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3811" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3811] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="3465" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3465] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3398" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3147" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3147] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2937" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2937] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2414" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="2165" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2165] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2027" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2027] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1613] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1562" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1562] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1540" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1540] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1218" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1187" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1187] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1098" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1098] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="1026" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 1026] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Marksscheider}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Marksscheider}} 790] | data-sort-value="18" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Marksscheider|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 18] |2026-07-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 739] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="701" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 701] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="698" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 698] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="641" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 641] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="631" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 631] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="624" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 624] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}} | data-sort-value="610" |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 610] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2025-11-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|Aldogarov}} | data-sort-value="578" |[{{Өңдеу статистикасы|Aldogarov}} 578] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="516" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 516] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |231 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |232 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |233 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] a7runsbw9ebjr5zglyg3aisp3ph07cy 0 540556 3657379 3657270 2026-09-19T14:05:18Z 1nter pares 146705 /* Жалпы активтері бойынша */ 3657379 wikitext text/x-wiki {{Details|Жүйелік маңызды банктер тізімі | Ірі банктер}} Бұл әлемдегі жалпы [[актив]]терінің саны<ref name="by-assets">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Top Banks in the World 2014 |publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> және [[нарықтық капиталдандыру]]бойынша ең ірі [[банк]]тер тізімі <ref name="by-marketcap">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/market-cap |title=Әлемдік нарықтық капиталдандыру бойынша ең ірі банктер тізімі |publisher=relbanks.com |date=2015}}</ref> == Жалпы активтері бойынша == Жалпы активтерінің көлемі бойынша әлемдегі ең ірі [[банк]]тердің Relbanks 2014 статистикалық деректері: <ref name="by-assets" /> Тек, бухгалтерлік өңдеулер активтерге әсер ететінін ескеріңіз. Мысалы, [[Америка Құрама Штаттары]]нда ПБУ (ҚЕХС-қарсы) ақпараты пайдаланады, ол салыстырмалы түрде АҚШ-қа жатпайтын банктерге қарағанда активтері аз туынды көп жағдайларда таза туынды ұстанымдағы АҚШ-тың жетекші банктеріне орын береді. <ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/halahtouryalai/2014/02/12/worlds-100-biggest-banks-chinas-icbc-1-no-u-s-banks-in-top-5/ |title=World's 100 Biggest Banks: China's ICBC #1 |date=February 12, 2014 |publisher=Forbes}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Жалпы активтері<br>($АҚШ долл.) |- | 1 | {{flagicon|China}} [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі|Industrial & Commercial Bank of China (ICBC)]] | 7,645.80 |- | 2 | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 6,974.82 |- | 3 | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 6,524.05 |- | 4 | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 5,484.11 |- | 5 | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase]] | 4,424.90 |- | 6 | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 3,438.16 |- | 7 | {{flagicon|France}} [[BNP Paribas]] | 3,411.74 |- | 8 | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC]] | 3,279.30 |- | 9 | {{flagicon|France}} [[Crédit Agricole]] | 3,148.91 |- | 10 | {{flagicon|China}} [[Postal Savings Bank of China]] | 2,671.00 |- | 11 | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] | 2,666.71 |- | 12 | {{flagicon|United States}} [[Citigroup]] | 2,622.20 |- | 13 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Santander]] | 2,251.97 |- | 14 | {{flagicon|China}} [[Bank of Communications]] | 2,222.98 |- | 15 | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo]] | 2,148.63 |- | 16 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Barclays]] | 2,078.28 |- | 17 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Financial Group]] | 2,020.13 |- | 18 | {{flagicon|France}} [[Société Générale]] | 1,986.83 |- | 19 | {{flagicon|Japan}} [[Mizuho Financial Group]] | 1,897.91 |- | 20 | {{flagicon|China}} [[China Merchants Bank]] | 1,868.71 |- | 21 | {{flagicon|France}} [[Groupe BPCE]] | 1,813.02 |- | 22 | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs]] | 1,809.32 |- | 23 |{{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 1,726.91 |- | 24 | {{flagicon|Germany}} [[Deutsche Bank]] | 1,684.94 |- | 25 | {{flagicon|Switzerland}} [[UBS]] | 1,617.43 |- | 26 | {{flagicon|China}} [[Industrial Bank]] | 1,586.16 |- | 27 | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 1,547.69 |- | 28 | {{flagicon|Japan}} [[Japan Post Bank]] | 1,451.31 |- | 29 | {{flagicon|China}} [[China CITIC Bank]] | 1,448.45 |- | 30 | {{flagicon|France}} [[Crédit Mutuel]] | 1,441.94 |- | 31 | {{flagicon|China}} [[Shanghai Pudong Development Bank]] | 1,441.40 |- | 32 | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 1,420.27 |- | 33 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 1,270.62 |- | 34 | {{flagicon|Netherlands}} [[ING Group]] | 1,238.00 |- | 35 | {{flagicon|Italy}} [[Intesa Sanpaolo]] | 1,127.02 |- | 36 | {{flagicon|China}} [[China Minsheng Bank]] | 1,119.83 |- | 37 | {{flagicon|Canada}} [[Scotiabank]] | 1,088.15 |- | 38 | {{flagicon|Canada}} [[Bank of Montreal]] | 1,069.57 |- | 39 | {{flagicon|China}} [[China Everbright Bank]] | 1,024.44 |- | 40 | {{flagicon|Italy}} [[UniCredit]] | 1,021.77 |- | 41 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]] | 1,005.77 |- | 42 | {{flagicon|United Kingdom}} [[NatWest Group]] | 961.71 |- | 43 | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank]] | 955.00 |- | 44 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Standard Chartered]] | 919.96 |- | 45 | {{flagicon|India}} [[State Bank of India]] | 877.07 |- |} === Елдер бойынша === {| class="wikitable sortable" |- !Дәрежесі||Ел||Жалпы активтері бойынша ТОП 50 банктердің саны (2014)<ref>{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Әлемдік ТОП 50 банктердің саны (2014)|publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> |- |1||{{Байрақ|Қытай}}||11 |- |2||{{Байрақ|АҚШ}}||6 |- |3||{{Байрақ|Ұлыбритания}}||5 |- |3||{{Байрақ|Франция}}||5 |- |3||{{Байрақ|Жапония}}||5 |- |6||{{Байрақ|Аустралия}}||4 |- |7||{{Байрақ|Канада}}||3 |- |8||{{Байрақ|Германия}}||2 |- |} == Нарықтық капиталдандыру бойынша == Relbanks-тің нарықтық капиталдандыру бойынша әлемдегі ең ірі банктердің 2015 жылғы статистикалық деректері: <ref name="by-marketcap" /> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Нарықтық капиталдандыру<br>($АҚШ долл.) |- | 1 {{increase|+1}} | {{flagicon|China}} [[Industrial and Commercial Bank of China|ICBC]] | 302 |- | 2 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo| Wells Fargo & Co]] | 281 |- | 3 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase|JP Morgan Chase & Co]] | 230.60 |- | 4 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 208.04 |- | 5 {{increase|+3}} | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 188.84 |- | 6 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 176.03 |- | 7 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 169.68 |- | 8 {{increase|+1}} | {{flagicon|United States}} [[Citigroup|Citigroup Inc]] | 162.89 |- | 9 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC Holdings]] | 160.47 |- | 10 {{steady}} | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank|Commonwealth Bank of Australia]] | 114.75 |- | 11 {{steady}} | {{flagicon|Spain}} [[Santander Group|Banco Santander]] | 95.69 |- | 12 {{increase|+6}} | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group|Mitsubishi UFJ Financial Group (MUFG)]] | 92.66 |- | 13 {{increase|+2}} | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 91.39 |- | 14 {{decrease|-2}} | {{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 86.20 |- | 15 {{increase|+1}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 84.85 |- | 16 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs Group]] | 83.60 |- | 17 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[US Bancorp]] | 80.08 |- | 18 {{decrease|-5}} | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 78.09 |- | 19 {{increase|+3}} | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group|Australia and New Zealand Banking (ANZ)]] | 75.51 |- | 20 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 72.60 |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржы институттары]] [[Санат:Банктер| Банктер]] [[Санат:Заңды тұлғалар]] [[Санат:Банктер тізімі]] swibgzn7h53i20wsh9ti5qtcw3dir93 3657380 3657379 2026-09-19T14:05:47Z 1nter pares 146705 3657380 wikitext text/x-wiki {{Details|Жүйелік маңызды банктер тізімі | Ірі банктер}} Бұл әлемдегі жалпы [[актив]]терінің саны<ref name="by-assets">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Top Banks in the World 2014 |publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> және [[нарықтық капиталдандыру]]бойынша ең ірі [[банк]]тер тізімі <ref name="by-marketcap">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/market-cap |title=Әлемдік нарықтық капиталдандыру бойынша ең ірі банктер тізімі |publisher=relbanks.com |date=2015}}</ref> == Жалпы активтері бойынша == Жалпы активтерінің көлемі бойынша әлемдегі ең ірі [[банк]]тердің Relbanks 2014 статистикалық деректері: <ref name="by-assets" /> Тек, бухгалтерлік өңдеулер активтерге әсер ететінін ескеріңіз. Мысалы, [[Америка Құрама Штаттары]]нда ПБУ (ҚЕХС-қарсы) ақпараты пайдаланады, ол салыстырмалы түрде АҚШ-қа жатпайтын банктерге қарағанда активтері аз туынды көп жағдайларда таза туынды ұстанымдағы АҚШ-тың жетекші банктеріне орын береді. <ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/halahtouryalai/2014/02/12/worlds-100-biggest-banks-chinas-icbc-1-no-u-s-banks-in-top-5/ |title=World's 100 Biggest Banks: China's ICBC #1 |date=February 12, 2014 |publisher=Forbes}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Жалпы активтері<br>($АҚШ долл.) |- | 1 | {{flagicon|China}} [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі|Industrial & Commercial Bank of China (ICBC)]] | 7,645.80 |- | 2 | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 6,974.82 |- | 3 | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 6,524.05 |- | 4 | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 5,484.11 |- | 5 | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase]] | 4,424.90 |- | 6 | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 3,438.16 |- | 7 | {{flagicon|France}} [[BNP Paribas]] | 3,411.74 |- | 8 | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC]] | 3,279.30 |- | 9 | {{flagicon|France}} [[Crédit Agricole]] | 3,148.91 |- | 10 | {{flagicon|China}} [[Postal Savings Bank of China]] | 2,671.00 |- | 11 | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] | 2,666.71 |- | 12 | {{flagicon|United States}} [[Citigroup]] | 2,622.20 |- | 13 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Santander]] | 2,251.97 |- | 14 | {{flagicon|China}} [[Bank of Communications]] | 2,222.98 |- | 15 | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo]] | 2,148.63 |- | 16 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Barclays]] | 2,078.28 |- | 17 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Financial Group]] | 2,020.13 |- | 18 | {{flagicon|France}} [[Société Générale]] | 1,986.83 |- | 19 | {{flagicon|Japan}} [[Mizuho Financial Group]] | 1,897.91 |- | 20 | {{flagicon|China}} [[China Merchants Bank]] | 1,868.71 |- | 21 | {{flagicon|France}} [[Groupe BPCE]] | 1,813.02 |- | 22 | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs]] | 1,809.32 |- | 23 |{{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 1,726.91 |- | 24 | {{flagicon|Germany}} [[Deutsche Bank]] | 1,684.94 |- | 25 | {{flagicon|Switzerland}} [[UBS]] | 1,617.43 |- | 26 | {{flagicon|China}} [[Industrial Bank]] | 1,586.16 |- | 27 | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 1,547.69 |- | 28 | {{flagicon|Japan}} [[Japan Post Bank]] | 1,451.31 |- | 29 | {{flagicon|China}} [[China CITIC Bank]] | 1,448.45 |- | 30 | {{flagicon|France}} [[Crédit Mutuel]] | 1,441.94 |- | 31 | {{flagicon|China}} [[Shanghai Pudong Development Bank]] | 1,441.40 |- | 32 | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 1,420.27 |- | 33 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 1,270.62 |- | 34 | {{flagicon|Netherlands}} [[ING Group]] | 1,238.00 |- | 35 | {{flagicon|Italy}} [[Intesa Sanpaolo]] | 1,127.02 |- | 36 | {{flagicon|China}} [[China Minsheng Bank]] | 1,119.83 |- | 37 | {{flagicon|Canada}} [[Scotiabank]] | 1,088.15 |- | 38 | {{flagicon|Canada}} [[Bank of Montreal]] | 1,069.57 |- | 39 | {{flagicon|China}} [[China Everbright Bank]] | 1,024.44 |- | 40 | {{flagicon|Italy}} [[UniCredit]] | 1,021.77 |- | 41 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]] | 1,005.77 |- | 42 | {{flagicon|United Kingdom}} [[NatWest Group]] | 961.71 |- | 43 | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank of Australia]] | 955.00 |- | 44 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Standard Chartered]] | 919.96 |- | 45 | {{flagicon|India}} [[State Bank of India]] | 877.07 |- |} === Елдер бойынша === {| class="wikitable sortable" |- !Дәрежесі||Ел||Жалпы активтері бойынша ТОП 50 банктердің саны (2014)<ref>{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Әлемдік ТОП 50 банктердің саны (2014)|publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> |- |1||{{Байрақ|Қытай}}||11 |- |2||{{Байрақ|АҚШ}}||6 |- |3||{{Байрақ|Ұлыбритания}}||5 |- |3||{{Байрақ|Франция}}||5 |- |3||{{Байрақ|Жапония}}||5 |- |6||{{Байрақ|Аустралия}}||4 |- |7||{{Байрақ|Канада}}||3 |- |8||{{Байрақ|Германия}}||2 |- |} == Нарықтық капиталдандыру бойынша == Relbanks-тің нарықтық капиталдандыру бойынша әлемдегі ең ірі банктердің 2015 жылғы статистикалық деректері: <ref name="by-marketcap" /> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Нарықтық капиталдандыру<br>($АҚШ долл.) |- | 1 {{increase|+1}} | {{flagicon|China}} [[Industrial and Commercial Bank of China|ICBC]] | 302 |- | 2 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo| Wells Fargo & Co]] | 281 |- | 3 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase|JP Morgan Chase & Co]] | 230.60 |- | 4 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 208.04 |- | 5 {{increase|+3}} | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 188.84 |- | 6 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 176.03 |- | 7 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 169.68 |- | 8 {{increase|+1}} | {{flagicon|United States}} [[Citigroup|Citigroup Inc]] | 162.89 |- | 9 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC Holdings]] | 160.47 |- | 10 {{steady}} | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank|Commonwealth Bank of Australia]] | 114.75 |- | 11 {{steady}} | {{flagicon|Spain}} [[Santander Group|Banco Santander]] | 95.69 |- | 12 {{increase|+6}} | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group|Mitsubishi UFJ Financial Group (MUFG)]] | 92.66 |- | 13 {{increase|+2}} | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 91.39 |- | 14 {{decrease|-2}} | {{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 86.20 |- | 15 {{increase|+1}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 84.85 |- | 16 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs Group]] | 83.60 |- | 17 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[US Bancorp]] | 80.08 |- | 18 {{decrease|-5}} | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 78.09 |- | 19 {{increase|+3}} | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group|Australia and New Zealand Banking (ANZ)]] | 75.51 |- | 20 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 72.60 |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржы институттары]] [[Санат:Банктер| Банктер]] [[Санат:Заңды тұлғалар]] [[Санат:Банктер тізімі]] 9ctxjf69wt1cba4pazm1xrmjk0bpjs9 3657381 3657380 2026-09-19T14:06:37Z 1nter pares 146705 /* Жалпы активтері бойынша */ 3657381 wikitext text/x-wiki {{Details|Жүйелік маңызды банктер тізімі | Ірі банктер}} Бұл әлемдегі жалпы [[актив]]терінің саны<ref name="by-assets">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Top Banks in the World 2014 |publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> және [[нарықтық капиталдандыру]]бойынша ең ірі [[банк]]тер тізімі <ref name="by-marketcap">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/market-cap |title=Әлемдік нарықтық капиталдандыру бойынша ең ірі банктер тізімі |publisher=relbanks.com |date=2015}}</ref> == Жалпы активтері бойынша == Жалпы активтерінің көлемі бойынша әлемдегі ең ірі [[банк]]тердің Relbanks 2014 статистикалық деректері: <ref name="by-assets" /> Тек, бухгалтерлік өңдеулер активтерге әсер ететінін ескеріңіз. Мысалы, [[Америка Құрама Штаттары]]нда ПБУ (ҚЕХС-қарсы) ақпараты пайдаланады, ол салыстырмалы түрде АҚШ-қа жатпайтын банктерге қарағанда активтері аз туынды көп жағдайларда таза туынды ұстанымдағы АҚШ-тың жетекші банктеріне орын береді. <ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/halahtouryalai/2014/02/12/worlds-100-biggest-banks-chinas-icbc-1-no-u-s-banks-in-top-5/ |title=World's 100 Biggest Banks: China's ICBC #1 |date=February 12, 2014 |publisher=Forbes}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Жалпы активтері<br>($АҚШ долл.) |- | 1 | {{flagicon|China}} [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі|Industrial & Commercial Bank of China (ICBC)]] | 7,645.80 |- | 2 | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 6,974.82 |- | 3 | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 6,524.05 |- | 4 | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 5,484.11 |- | 5 | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase]] | 4,424.90 |- | 6 | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 3,438.16 |- | 7 | {{flagicon|France}} [[BNP Paribas]] | 3,411.74 |- | 8 | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC]] | 3,279.30 |- | 9 | {{flagicon|France}} [[Crédit Agricole]] | 3,148.91 |- | 10 | {{flagicon|China}} [[Postal Savings Bank of China]] | 2,671.00 |- | 11 | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] | 2,666.71 |- | 12 | {{flagicon|United States}} [[Citigroup]] | 2,622.20 |- | 13 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Santander]] | 2,251.97 |- | 14 | {{flagicon|China}} [[Bank of Communications]] | 2,222.98 |- | 15 | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo]] | 2,148.63 |- | 16 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Barclays]] | 2,078.28 |- | 17 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Financial Group]] | 2,020.13 |- | 18 | {{flagicon|France}} [[Société Générale]] | 1,986.83 |- | 19 | {{flagicon|Japan}} [[Mizuho Financial Group]] | 1,897.91 |- | 20 | {{flagicon|China}} [[China Merchants Bank]] | 1,868.71 |- | 21 | {{flagicon|France}} [[Groupe BPCE]] | 1,813.02 |- | 22 | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs]] | 1,809.32 |- | 23 |{{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 1,726.91 |- | 24 | {{flagicon|Germany}} [[Deutsche Bank]] | 1,684.94 |- | 25 | {{flagicon|Switzerland}} [[UBS]] | 1,617.43 |- | 26 | {{flagicon|China}} [[Industrial Bank]] | 1,586.16 |- | 27 | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 1,547.69 |- | 28 | {{flagicon|Japan}} [[Japan Post Bank]] | 1,451.31 |- | 29 | {{flagicon|China}} [[China CITIC Bank]] | 1,448.45 |- | 30 | {{flagicon|France}} [[Crédit Mutuel]] | 1,441.94 |- | 31 | {{flagicon|China}} [[Shanghai Pudong Development Bank]] | 1,441.40 |- | 32 | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 1,420.27 |- | 33 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 1,270.62 |- | 34 | {{flagicon|Netherlands}} [[ING Group]] | 1,238.00 |- | 35 | {{flagicon|Italy}} [[Intesa Sanpaolo]] | 1,127.02 |- | 36 | {{flagicon|China}} [[China Minsheng Bank]] | 1,119.83 |- | 37 | {{flagicon|Canada}} [[Scotiabank]] | 1,088.15 |- | 38 | {{flagicon|Canada}} [[Bank of Montreal]] | 1,069.57 |- | 39 | {{flagicon|China}} [[China Everbright Bank]] | 1,024.44 |- | 40 | {{flagicon|Italy}} [[UniCredit]] | 1,021.77 |- | 41 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]] | 1,005.77 |- | 42 | {{flagicon|United Kingdom}} [[NatWest Group]] | 961.71 |- | 43 | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank of Australia]] | 955.00 |- | 44 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Standard Chartered]] | 919.96 |- | 45 | {{flagicon|India}} [[State Bank of India]] | 877.07 |- | 46 | {{flagicon|Russia}} [[Sberbank]] | 870.03 |- | 47 | {{flagicon|Australia}} [[ANZ (bank)|ANZ Group]] | 857.93 |- | 48 | {{flagicon|France}} [[La Banque postale]] | 851.81 |- | 49 | {{flagicon|China}} [[Ping An Bank]] | 847.22 |- | 50 | {{flagicon|Canada}} [[Canadian Imperial Bank of Commerce|CIBC]] | 834.98 |- |} === Елдер бойынша === {| class="wikitable sortable" |- !Дәрежесі||Ел||Жалпы активтері бойынша ТОП 50 банктердің саны (2014)<ref>{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Әлемдік ТОП 50 банктердің саны (2014)|publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> |- |1||{{Байрақ|Қытай}}||11 |- |2||{{Байрақ|АҚШ}}||6 |- |3||{{Байрақ|Ұлыбритания}}||5 |- |3||{{Байрақ|Франция}}||5 |- |3||{{Байрақ|Жапония}}||5 |- |6||{{Байрақ|Аустралия}}||4 |- |7||{{Байрақ|Канада}}||3 |- |8||{{Байрақ|Германия}}||2 |- |} == Нарықтық капиталдандыру бойынша == Relbanks-тің нарықтық капиталдандыру бойынша әлемдегі ең ірі банктердің 2015 жылғы статистикалық деректері: <ref name="by-marketcap" /> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Нарықтық капиталдандыру<br>($АҚШ долл.) |- | 1 {{increase|+1}} | {{flagicon|China}} [[Industrial and Commercial Bank of China|ICBC]] | 302 |- | 2 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo| Wells Fargo & Co]] | 281 |- | 3 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase|JP Morgan Chase & Co]] | 230.60 |- | 4 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 208.04 |- | 5 {{increase|+3}} | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 188.84 |- | 6 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 176.03 |- | 7 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 169.68 |- | 8 {{increase|+1}} | {{flagicon|United States}} [[Citigroup|Citigroup Inc]] | 162.89 |- | 9 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC Holdings]] | 160.47 |- | 10 {{steady}} | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank|Commonwealth Bank of Australia]] | 114.75 |- | 11 {{steady}} | {{flagicon|Spain}} [[Santander Group|Banco Santander]] | 95.69 |- | 12 {{increase|+6}} | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group|Mitsubishi UFJ Financial Group (MUFG)]] | 92.66 |- | 13 {{increase|+2}} | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 91.39 |- | 14 {{decrease|-2}} | {{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 86.20 |- | 15 {{increase|+1}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 84.85 |- | 16 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs Group]] | 83.60 |- | 17 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[US Bancorp]] | 80.08 |- | 18 {{decrease|-5}} | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 78.09 |- | 19 {{increase|+3}} | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group|Australia and New Zealand Banking (ANZ)]] | 75.51 |- | 20 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 72.60 |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржы институттары]] [[Санат:Банктер| Банктер]] [[Санат:Заңды тұлғалар]] [[Санат:Банктер тізімі]] o2qqo74lobpfpjvr55u1mt005b3jt67 3657382 3657381 2026-09-19T14:07:02Z 1nter pares 146705 /* Жалпы активтері бойынша */ 3657382 wikitext text/x-wiki {{Details|Жүйелік маңызды банктер тізімі | Ірі банктер}} Бұл әлемдегі жалпы [[актив]]терінің саны<ref name="by-assets">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Top Banks in the World 2014 |publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> және [[нарықтық капиталдандыру]]бойынша ең ірі [[банк]]тер тізімі <ref name="by-marketcap">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/market-cap |title=Әлемдік нарықтық капиталдандыру бойынша ең ірі банктер тізімі |publisher=relbanks.com |date=2015}}</ref> == Жалпы активтері бойынша == Жалпы активтерінің көлемі бойынша әлемдегі ең ірі [[банк]]тердің Relbanks 2014 статистикалық деректері: <ref name="by-assets" /> Тек, бухгалтерлік өңдеулер активтерге әсер ететінін ескеріңіз. Мысалы, [[Америка Құрама Штаттары]]нда ПБУ (ҚЕХС-қарсы) ақпараты пайдаланады, ол салыстырмалы түрде АҚШ-қа жатпайтын банктерге қарағанда активтері аз туынды көп жағдайларда таза туынды ұстанымдағы АҚШ-тың жетекші банктеріне орын береді. <ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/halahtouryalai/2014/02/12/worlds-100-biggest-banks-chinas-icbc-1-no-u-s-banks-in-top-5/ |title=World's 100 Biggest Banks: China's ICBC #1 |date=February 12, 2014 |publisher=Forbes}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Жалпы активтері<br>($АҚШ долл.) |- | 1 | {{flagicon|China}} [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі|Industrial & Commercial Bank of China (ICBC)]] | 7,645.80 |- | 2 | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 6,974.82 |- | 3 | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 6,524.05 |- | 4 | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 5,484.11 |- | 5 | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase]] | 4,424.90 |- | 6 | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 3,438.16 |- | 7 | {{flagicon|France}} [[BNP Paribas]] | 3,411.74 |- | 8 | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC]] | 3,279.30 |- | 9 | {{flagicon|France}} [[Crédit Agricole]] | 3,148.91 |- | 10 | {{flagicon|China}} [[Postal Savings Bank of China]] | 2,671.00 |- | 11 | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] | 2,666.71 |- | 12 | {{flagicon|United States}} [[Citigroup]] | 2,622.20 |- | 13 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Santander]] | 2,251.97 |- | 14 | {{flagicon|China}} [[Bank of Communications]] | 2,222.98 |- | 15 | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo]] | 2,148.63 |- | 16 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Barclays]] | 2,078.28 |- | 17 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Financial Group]] | 2,020.13 |- | 18 | {{flagicon|France}} [[Société Générale]] | 1,986.83 |- | 19 | {{flagicon|Japan}} [[Mizuho Financial Group]] | 1,897.91 |- | 20 | {{flagicon|China}} [[China Merchants Bank]] | 1,868.71 |- | 21 | {{flagicon|France}} [[Groupe BPCE]] | 1,813.02 |- | 22 | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs]] | 1,809.32 |- | 23 |{{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 1,726.91 |- | 24 | {{flagicon|Germany}} [[Deutsche Bank]] | 1,684.94 |- | 25 | {{flagicon|Switzerland}} [[UBS]] | 1,617.43 |- | 26 | {{flagicon|China}} [[Industrial Bank]] | 1,586.16 |- | 27 | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 1,547.69 |- | 28 | {{flagicon|Japan}} [[Japan Post Bank]] | 1,451.31 |- | 29 | {{flagicon|China}} [[China CITIC Bank]] | 1,448.45 |- | 30 | {{flagicon|France}} [[Crédit Mutuel]] | 1,441.94 |- | 31 | {{flagicon|China}} [[Shanghai Pudong Development Bank]] | 1,441.40 |- | 32 | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 1,420.27 |- | 33 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 1,270.62 |- | 34 | {{flagicon|Netherlands}} [[ING Group]] | 1,238.00 |- | 35 | {{flagicon|Italy}} [[Intesa Sanpaolo]] | 1,127.02 |- | 36 | {{flagicon|China}} [[China Minsheng Bank]] | 1,119.83 |- | 37 | {{flagicon|Canada}} [[Scotiabank]] | 1,088.15 |- | 38 | {{flagicon|Canada}} [[Bank of Montreal]] | 1,069.57 |- | 39 | {{flagicon|China}} [[China Everbright Bank]] | 1,024.44 |- | 40 | {{flagicon|Italy}} [[UniCredit]] | 1,021.77 |- | 41 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]] | 1,005.77 |- | 42 | {{flagicon|United Kingdom}} [[NatWest Group]] | 961.71 |- | 43 | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank of Australia]] | 955.00 |- | 44 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Standard Chartered]] | 919.96 |- | 45 | {{flagicon|India}} [[State Bank of India]] | 877.07 |- | 46 | {{flagicon|Russia}} [[Сбербанк]] | 870.03 |- | 47 | {{flagicon|Australia}} [[ANZ (bank)|ANZ Group]] | 857.93 |- | 48 | {{flagicon|France}} [[La Banque postale]] | 851.81 |- | 49 | {{flagicon|China}} [[Ping An Bank]] | 847.22 |- | 50 | {{flagicon|Canada}} [[Canadian Imperial Bank of Commerce|CIBC]] | 834.98 |- |} === Елдер бойынша === {| class="wikitable sortable" |- !Дәрежесі||Ел||Жалпы активтері бойынша ТОП 50 банктердің саны (2014)<ref>{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Әлемдік ТОП 50 банктердің саны (2014)|publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> |- |1||{{Байрақ|Қытай}}||11 |- |2||{{Байрақ|АҚШ}}||6 |- |3||{{Байрақ|Ұлыбритания}}||5 |- |3||{{Байрақ|Франция}}||5 |- |3||{{Байрақ|Жапония}}||5 |- |6||{{Байрақ|Аустралия}}||4 |- |7||{{Байрақ|Канада}}||3 |- |8||{{Байрақ|Германия}}||2 |- |} == Нарықтық капиталдандыру бойынша == Relbanks-тің нарықтық капиталдандыру бойынша әлемдегі ең ірі банктердің 2015 жылғы статистикалық деректері: <ref name="by-marketcap" /> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Нарықтық капиталдандыру<br>($АҚШ долл.) |- | 1 {{increase|+1}} | {{flagicon|China}} [[Industrial and Commercial Bank of China|ICBC]] | 302 |- | 2 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo| Wells Fargo & Co]] | 281 |- | 3 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase|JP Morgan Chase & Co]] | 230.60 |- | 4 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 208.04 |- | 5 {{increase|+3}} | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 188.84 |- | 6 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 176.03 |- | 7 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 169.68 |- | 8 {{increase|+1}} | {{flagicon|United States}} [[Citigroup|Citigroup Inc]] | 162.89 |- | 9 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC Holdings]] | 160.47 |- | 10 {{steady}} | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank|Commonwealth Bank of Australia]] | 114.75 |- | 11 {{steady}} | {{flagicon|Spain}} [[Santander Group|Banco Santander]] | 95.69 |- | 12 {{increase|+6}} | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group|Mitsubishi UFJ Financial Group (MUFG)]] | 92.66 |- | 13 {{increase|+2}} | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 91.39 |- | 14 {{decrease|-2}} | {{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 86.20 |- | 15 {{increase|+1}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 84.85 |- | 16 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs Group]] | 83.60 |- | 17 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[US Bancorp]] | 80.08 |- | 18 {{decrease|-5}} | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 78.09 |- | 19 {{increase|+3}} | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group|Australia and New Zealand Banking (ANZ)]] | 75.51 |- | 20 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 72.60 |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржы институттары]] [[Санат:Банктер| Банктер]] [[Санат:Заңды тұлғалар]] [[Санат:Банктер тізімі]] ofuqzrty2xyui17t2ebtyvcxnuqr664 3657383 3657382 2026-09-19T14:07:28Z 1nter pares 146705 3657383 wikitext text/x-wiki {{Details|Жүйелік маңызды банктер тізімі | Ірі банктер}} Бұл әлемдегі жалпы [[актив]]терінің саны<ref name="by-assets">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Top Banks in the World 2014 |publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> және [[нарықтық капиталдандыру]]бойынша ең ірі [[банк]]тер тізімі <ref name="by-marketcap">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/market-cap |title=Әлемдік нарықтық капиталдандыру бойынша ең ірі банктер тізімі |publisher=relbanks.com |date=2015}}</ref> == Жалпы активтері бойынша == Жалпы активтерінің көлемі бойынша әлемдегі ең ірі [[банк]]тердің Relbanks 2014 статистикалық деректері: <ref name="by-assets" /> Тек, бухгалтерлік өңдеулер активтерге әсер ететінін ескеріңіз. Мысалы, [[Америка Құрама Штаттары]]нда ПБУ (ҚЕХС-қарсы) ақпараты пайдаланады, ол салыстырмалы түрде АҚШ-қа жатпайтын банктерге қарағанда активтері аз туынды көп жағдайларда таза туынды ұстанымдағы АҚШ-тың жетекші банктеріне орын береді. <ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/halahtouryalai/2014/02/12/worlds-100-biggest-banks-chinas-icbc-1-no-u-s-banks-in-top-5/ |title=World's 100 Biggest Banks: China's ICBC #1 |date=February 12, 2014 |publisher=Forbes}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Жалпы активтері<br>($АҚШ долл.) |- | 1 | {{flagicon|China}} [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі|Industrial & Commercial Bank of China (ICBC)]] | 7,645.80 |- | 2 | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 6,974.82 |- | 3 | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 6,524.05 |- | 4 | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 5,484.11 |- | 5 | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase]] | 4,424.90 |- | 6 | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 3,438.16 |- | 7 | {{flagicon|France}} [[BNP Paribas]] | 3,411.74 |- | 8 | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC]] | 3,279.30 |- | 9 | {{flagicon|France}} [[Crédit Agricole]] | 3,148.91 |- | 10 | {{flagicon|China}} [[Postal Savings Bank of China]] | 2,671.00 |- | 11 | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] | 2,666.71 |- | 12 | {{flagicon|United States}} [[Citigroup]] | 2,622.20 |- | 13 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Santander]] | 2,251.97 |- | 14 | {{flagicon|China}} [[Bank of Communications]] | 2,222.98 |- | 15 | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo]] | 2,148.63 |- | 16 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Barclays]] | 2,078.28 |- | 17 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Financial Group]] | 2,020.13 |- | 18 | {{flagicon|France}} [[Société Générale]] | 1,986.83 |- | 19 | {{flagicon|Japan}} [[Mizuho Financial Group]] | 1,897.91 |- | 20 | {{flagicon|China}} [[China Merchants Bank]] | 1,868.71 |- | 21 | {{flagicon|France}} [[Groupe BPCE]] | 1,813.02 |- | 22 | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs]] | 1,809.32 |- | 23 |{{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 1,726.91 |- | 24 | {{flagicon|Germany}} [[Deutsche Bank]] | 1,684.94 |- | 25 | {{flagicon|Switzerland}} [[UBS]] | 1,617.43 |- | 26 | {{flagicon|China}} [[Industrial Bank]] | 1,586.16 |- | 27 | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 1,547.69 |- | 28 | {{flagicon|Japan}} [[Japan Post Bank]] | 1,451.31 |- | 29 | {{flagicon|China}} [[China CITIC Bank]] | 1,448.45 |- | 30 | {{flagicon|France}} [[Crédit Mutuel]] | 1,441.94 |- | 31 | {{flagicon|China}} [[Shanghai Pudong Development Bank]] | 1,441.40 |- | 32 | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 1,420.27 |- | 33 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 1,270.62 |- | 34 | {{flagicon|Netherlands}} [[ING Group]] | 1,238.00 |- | 35 | {{flagicon|Italy}} [[Intesa Sanpaolo]] | 1,127.02 |- | 36 | {{flagicon|China}} [[China Minsheng Bank]] | 1,119.83 |- | 37 | {{flagicon|Canada}} [[Scotiabank]] | 1,088.15 |- | 38 | {{flagicon|Canada}} [[Bank of Montreal]] | 1,069.57 |- | 39 | {{flagicon|China}} [[China Everbright Bank]] | 1,024.44 |- | 40 | {{flagicon|Italy}} [[UniCredit]] | 1,021.77 |- | 41 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]] | 1,005.77 |- | 42 | {{flagicon|United Kingdom}} [[NatWest Group]] | 961.71 |- | 43 | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank of Australia]] | 955.00 |- | 44 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Standard Chartered]] | 919.96 |- | 45 | {{flagicon|India}} [[State Bank of India]] | 877.07 |- | 46 | {{flagicon|Russia}} [[Сбербанк]] | 870.03 |- | 47 | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group]] | 857.93 |- | 48 | {{flagicon|France}} [[La Banque postale]] | 851.81 |- | 49 | {{flagicon|China}} [[Ping An Bank]] | 847.22 |- | 50 | {{flagicon|Canada}} [[Canadian Imperial Bank of Commerce|CIBC]] | 834.98 |- |} === Елдер бойынша === {| class="wikitable sortable" |- !Дәрежесі||Ел||Жалпы активтері бойынша ТОП 50 банктердің саны (2014)<ref>{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Әлемдік ТОП 50 банктердің саны (2014)|publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> |- |1||{{Байрақ|Қытай}}||11 |- |2||{{Байрақ|АҚШ}}||6 |- |3||{{Байрақ|Ұлыбритания}}||5 |- |3||{{Байрақ|Франция}}||5 |- |3||{{Байрақ|Жапония}}||5 |- |6||{{Байрақ|Аустралия}}||4 |- |7||{{Байрақ|Канада}}||3 |- |8||{{Байрақ|Германия}}||2 |- |} == Нарықтық капиталдандыру бойынша == Relbanks-тің нарықтық капиталдандыру бойынша әлемдегі ең ірі банктердің 2015 жылғы статистикалық деректері: <ref name="by-marketcap" /> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Нарықтық капиталдандыру<br>($АҚШ долл.) |- | 1 {{increase|+1}} | {{flagicon|China}} [[Industrial and Commercial Bank of China|ICBC]] | 302 |- | 2 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo| Wells Fargo & Co]] | 281 |- | 3 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase|JP Morgan Chase & Co]] | 230.60 |- | 4 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 208.04 |- | 5 {{increase|+3}} | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 188.84 |- | 6 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 176.03 |- | 7 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 169.68 |- | 8 {{increase|+1}} | {{flagicon|United States}} [[Citigroup|Citigroup Inc]] | 162.89 |- | 9 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC Holdings]] | 160.47 |- | 10 {{steady}} | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank|Commonwealth Bank of Australia]] | 114.75 |- | 11 {{steady}} | {{flagicon|Spain}} [[Santander Group|Banco Santander]] | 95.69 |- | 12 {{increase|+6}} | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group|Mitsubishi UFJ Financial Group (MUFG)]] | 92.66 |- | 13 {{increase|+2}} | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 91.39 |- | 14 {{decrease|-2}} | {{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 86.20 |- | 15 {{increase|+1}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 84.85 |- | 16 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs Group]] | 83.60 |- | 17 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[US Bancorp]] | 80.08 |- | 18 {{decrease|-5}} | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 78.09 |- | 19 {{increase|+3}} | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group|Australia and New Zealand Banking (ANZ)]] | 75.51 |- | 20 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 72.60 |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржы институттары]] [[Санат:Банктер| Банктер]] [[Санат:Заңды тұлғалар]] [[Санат:Банктер тізімі]] lhuw2yr52bb4ufu3y0r1hhmggk1dfyx 3657385 3657383 2026-09-19T14:09:07Z 1nter pares 146705 /* Жалпы активтері бойынша */ 3657385 wikitext text/x-wiki {{Details|Жүйелік маңызды банктер тізімі | Ірі банктер}} Бұл әлемдегі жалпы [[актив]]терінің саны<ref name="by-assets">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Top Banks in the World 2014 |publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> және [[нарықтық капиталдандыру]]бойынша ең ірі [[банк]]тер тізімі <ref name="by-marketcap">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/market-cap |title=Әлемдік нарықтық капиталдандыру бойынша ең ірі банктер тізімі |publisher=relbanks.com |date=2015}}</ref> == Жалпы активтері бойынша == Жалпы активтерінің көлемі бойынша әлемдегі ең ірі [[банк]]тердің Relbanks 2014 статистикалық деректері: <ref name="by-assets" /> Тек, бухгалтерлік өңдеулер активтерге әсер ететінін ескеріңіз. Мысалы, [[Америка Құрама Штаттары]]нда ПБУ (ҚЕХС-қарсы) ақпараты пайдаланады, ол салыстырмалы түрде АҚШ-қа жатпайтын банктерге қарағанда активтері аз туынды көп жағдайларда таза туынды ұстанымдағы АҚШ-тың жетекші банктеріне орын береді. <ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/halahtouryalai/2014/02/12/worlds-100-biggest-banks-chinas-icbc-1-no-u-s-banks-in-top-5/ |title=World's 100 Biggest Banks: China's ICBC #1 |date=February 12, 2014 |publisher=Forbes}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Жалпы активтері<br>($АҚШ долл.) |- | 1 | {{flagicon|China}} [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі|Industrial & Commercial Bank of China (ICBC)]] | 7,645.80 |- | 2 | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 6,974.82 |- | 3 | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 6,524.05 |- | 4 | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 5,484.11 |- | 5 | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase]] | 4,424.90 |- | 6 | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 3,438.16 |- | 7 | {{flagicon|France}} [[BNP Paribas]] | 3,411.74 |- | 8 | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC]] | 3,279.30 |- | 9 | {{flagicon|France}} [[Crédit Agricole]] | 3,148.91 |- | 10 | {{flagicon|China}} [[Postal Savings Bank of China]] | 2,671.00 |- | 11 | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] | 2,666.71 |- | 12 | {{flagicon|United States}} [[Citigroup]] | 2,622.20 |- | 13 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Santander]] | 2,251.97 |- | 14 | {{flagicon|China}} [[Bank of Communications]] | 2,222.98 |- | 15 | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo]] | 2,148.63 |- | 16 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Barclays]] | 2,078.28 |- | 17 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Financial Group]] | 2,020.13 |- | 18 | {{flagicon|France}} [[Société Générale]] | 1,986.83 |- | 19 | {{flagicon|Japan}} [[Mizuho Financial Group]] | 1,897.91 |- | 20 | {{flagicon|China}} [[China Merchants Bank]] | 1,868.71 |- | 21 | {{flagicon|France}} [[Groupe BPCE]] | 1,813.02 |- | 22 | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs]] | 1,809.32 |- | 23 |{{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 1,726.91 |- | 24 | {{flagicon|Germany}} [[Deutsche Bank]] | 1,684.94 |- | 25 | {{flagicon|Switzerland}} [[UBS]] | 1,617.43 |- | 26 | {{flagicon|China}} [[Industrial Bank]] | 1,586.16 |- | 27 | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 1,547.69 |- | 28 | {{flagicon|Japan}} [[Japan Post Bank]] | 1,451.31 |- | 29 | {{flagicon|China}} [[China CITIC Bank]] | 1,448.45 |- | 30 | {{flagicon|France}} [[Crédit Mutuel]] | 1,441.94 |- | 31 | {{flagicon|China}} [[Shanghai Pudong Development Bank]] | 1,441.40 |- | 32 | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 1,420.27 |- | 33 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 1,270.62 |- | 34 | {{flagicon|Netherlands}} [[ING Group]] | 1,238.00 |- | 35 | {{flagicon|Italy}} [[Intesa Sanpaolo]] | 1,127.02 |- | 36 | {{flagicon|China}} [[China Minsheng Bank]] | 1,119.83 |- | 37 | {{flagicon|Canada}} [[Scotiabank]] | 1,088.15 |- | 38 | {{flagicon|Canada}} [[Bank of Montreal]] | 1,069.57 |- | 39 | {{flagicon|China}} [[China Everbright Bank]] | 1,024.44 |- | 40 | {{flagicon|Italy}} [[UniCredit]] | 1,021.77 |- | 41 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]] | 1,005.77 |- | 42 | {{flagicon|United Kingdom}} [[NatWest Group]] | 961.71 |- | 43 | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank of Australia]] | 955.00 |- | 44 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Standard Chartered]] | 919.96 |- | 45 | {{flagicon|India}} [[State Bank of India]] | 877.07 |- | 46 | {{flagicon|Russia}} [[Сбербанк]] | 870.03 |- | 47 | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group]] | 857.93 |- | 48 | {{flagicon|France}} [[La Banque postale]] | 851.81 |- | 49 | {{flagicon|China}} [[Ping An Bank]] | 847.22 |- | 50 | {{flagicon|Canada}} [[Canadian Imperial Bank of Commerce|CIBC]] | 834.98 |- | 51 | {{flagicon|Spain}} [[CaixaBank]] | 779.66 |- | 52 | {{flagicon|Germany}} [[DZ Bank]] | 776.59 |- | 53 | {{flagicon|Finland}} [[Nordea]] | 768.29 |- | 54 | {{flagicon|Netherlands}} [[Rabobank]] | 750.13 |- | 55 | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 744.33 |- | 56 | {{flagicon|Australia}} [[National Australia Bank]] | 733.56 |- | 57 | {{flagicon|Singapore}} [[DBS Bank|DBS Group]] | 697.77 |- | 58 | {{flagicon|Germany}} [[Commerzbank]] | 692.84 |- | 59 | {{flagicon|United States}} [[U.S. Bancorp]] | 692.35 |- | 60 | {{flagicon|China}} [[Bank of Jiangsu]] | 692.14 |- |} === Елдер бойынша === {| class="wikitable sortable" |- !Дәрежесі||Ел||Жалпы активтері бойынша ТОП 50 банктердің саны (2014)<ref>{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Әлемдік ТОП 50 банктердің саны (2014)|publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> |- |1||{{Байрақ|Қытай}}||11 |- |2||{{Байрақ|АҚШ}}||6 |- |3||{{Байрақ|Ұлыбритания}}||5 |- |3||{{Байрақ|Франция}}||5 |- |3||{{Байрақ|Жапония}}||5 |- |6||{{Байрақ|Аустралия}}||4 |- |7||{{Байрақ|Канада}}||3 |- |8||{{Байрақ|Германия}}||2 |- |} == Нарықтық капиталдандыру бойынша == Relbanks-тің нарықтық капиталдандыру бойынша әлемдегі ең ірі банктердің 2015 жылғы статистикалық деректері: <ref name="by-marketcap" /> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Нарықтық капиталдандыру<br>($АҚШ долл.) |- | 1 {{increase|+1}} | {{flagicon|China}} [[Industrial and Commercial Bank of China|ICBC]] | 302 |- | 2 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo| Wells Fargo & Co]] | 281 |- | 3 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase|JP Morgan Chase & Co]] | 230.60 |- | 4 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 208.04 |- | 5 {{increase|+3}} | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 188.84 |- | 6 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 176.03 |- | 7 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 169.68 |- | 8 {{increase|+1}} | {{flagicon|United States}} [[Citigroup|Citigroup Inc]] | 162.89 |- | 9 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC Holdings]] | 160.47 |- | 10 {{steady}} | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank|Commonwealth Bank of Australia]] | 114.75 |- | 11 {{steady}} | {{flagicon|Spain}} [[Santander Group|Banco Santander]] | 95.69 |- | 12 {{increase|+6}} | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group|Mitsubishi UFJ Financial Group (MUFG)]] | 92.66 |- | 13 {{increase|+2}} | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 91.39 |- | 14 {{decrease|-2}} | {{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 86.20 |- | 15 {{increase|+1}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 84.85 |- | 16 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs Group]] | 83.60 |- | 17 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[US Bancorp]] | 80.08 |- | 18 {{decrease|-5}} | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 78.09 |- | 19 {{increase|+3}} | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group|Australia and New Zealand Banking (ANZ)]] | 75.51 |- | 20 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 72.60 |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржы институттары]] [[Санат:Банктер| Банктер]] [[Санат:Заңды тұлғалар]] [[Санат:Банктер тізімі]] a5zh02pz9b6tdklhnhx3pqjoxg7lv6f 3657387 3657385 2026-09-19T14:10:03Z 1nter pares 146705 /* Жалпы активтері бойынша */ 3657387 wikitext text/x-wiki {{Details|Жүйелік маңызды банктер тізімі | Ірі банктер}} Бұл әлемдегі жалпы [[актив]]терінің саны<ref name="by-assets">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Top Banks in the World 2014 |publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> және [[нарықтық капиталдандыру]]бойынша ең ірі [[банк]]тер тізімі <ref name="by-marketcap">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/market-cap |title=Әлемдік нарықтық капиталдандыру бойынша ең ірі банктер тізімі |publisher=relbanks.com |date=2015}}</ref> == Жалпы активтері бойынша == Жалпы активтерінің көлемі бойынша әлемдегі ең ірі [[банк]]тердің Relbanks 2014 статистикалық деректері: <ref name="by-assets" /> Тек, бухгалтерлік өңдеулер активтерге әсер ететінін ескеріңіз. Мысалы, [[Америка Құрама Штаттары]]нда ПБУ (ҚЕХС-қарсы) ақпараты пайдаланады, ол салыстырмалы түрде АҚШ-қа жатпайтын банктерге қарағанда активтері аз туынды көп жағдайларда таза туынды ұстанымдағы АҚШ-тың жетекші банктеріне орын береді. <ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/halahtouryalai/2014/02/12/worlds-100-biggest-banks-chinas-icbc-1-no-u-s-banks-in-top-5/ |title=World's 100 Biggest Banks: China's ICBC #1 |date=February 12, 2014 |publisher=Forbes}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Жалпы активтері<br>($АҚШ долл.) |- | 1 | {{flagicon|China}} [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі|Industrial & Commercial Bank of China (ICBC)]] | 7,645.80 |- | 2 | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 6,974.82 |- | 3 | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 6,524.05 |- | 4 | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 5,484.11 |- | 5 | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase]] | 4,424.90 |- | 6 | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 3,438.16 |- | 7 | {{flagicon|France}} [[BNP Paribas]] | 3,411.74 |- | 8 | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC]] | 3,279.30 |- | 9 | {{flagicon|France}} [[Crédit Agricole]] | 3,148.91 |- | 10 | {{flagicon|China}} [[Postal Savings Bank of China]] | 2,671.00 |- | 11 | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] | 2,666.71 |- | 12 | {{flagicon|United States}} [[Citigroup]] | 2,622.20 |- | 13 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Santander]] | 2,251.97 |- | 14 | {{flagicon|China}} [[Bank of Communications]] | 2,222.98 |- | 15 | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo]] | 2,148.63 |- | 16 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Barclays]] | 2,078.28 |- | 17 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Financial Group]] | 2,020.13 |- | 18 | {{flagicon|France}} [[Société Générale]] | 1,986.83 |- | 19 | {{flagicon|Japan}} [[Mizuho Financial Group]] | 1,897.91 |- | 20 | {{flagicon|China}} [[China Merchants Bank]] | 1,868.71 |- | 21 | {{flagicon|France}} [[Groupe BPCE]] | 1,813.02 |- | 22 | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs]] | 1,809.32 |- | 23 |{{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 1,726.91 |- | 24 | {{flagicon|Germany}} [[Deutsche Bank]] | 1,684.94 |- | 25 | {{flagicon|Switzerland}} [[UBS]] | 1,617.43 |- | 26 | {{flagicon|China}} [[Industrial Bank]] | 1,586.16 |- | 27 | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 1,547.69 |- | 28 | {{flagicon|Japan}} [[Japan Post Bank]] | 1,451.31 |- | 29 | {{flagicon|China}} [[China CITIC Bank]] | 1,448.45 |- | 30 | {{flagicon|France}} [[Crédit Mutuel]] | 1,441.94 |- | 31 | {{flagicon|China}} [[Shanghai Pudong Development Bank]] | 1,441.40 |- | 32 | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 1,420.27 |- | 33 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 1,270.62 |- | 34 | {{flagicon|Netherlands}} [[ING Group]] | 1,238.00 |- | 35 | {{flagicon|Italy}} [[Intesa Sanpaolo]] | 1,127.02 |- | 36 | {{flagicon|China}} [[China Minsheng Bank]] | 1,119.83 |- | 37 | {{flagicon|Canada}} [[Scotiabank]] | 1,088.15 |- | 38 | {{flagicon|Canada}} [[Bank of Montreal]] | 1,069.57 |- | 39 | {{flagicon|China}} [[China Everbright Bank]] | 1,024.44 |- | 40 | {{flagicon|Italy}} [[UniCredit]] | 1,021.77 |- | 41 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]] | 1,005.77 |- | 42 | {{flagicon|United Kingdom}} [[NatWest Group]] | 961.71 |- | 43 | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank of Australia]] | 955.00 |- | 44 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Standard Chartered]] | 919.96 |- | 45 | {{flagicon|India}} [[State Bank of India]] | 877.07 |- | 46 | {{flagicon|Russia}} [[Сбербанк]] | 870.03 |- | 47 | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group]] | 857.93 |- | 48 | {{flagicon|France}} [[La Banque postale]] | 851.81 |- | 49 | {{flagicon|China}} [[Ping An Bank]] | 847.22 |- | 50 | {{flagicon|Canada}} [[Canadian Imperial Bank of Commerce|CIBC]] | 834.98 |- | 51 | {{flagicon|Spain}} [[CaixaBank]] | 779.66 |- | 52 | {{flagicon|Germany}} [[DZ Bank]] | 776.59 |- | 53 | {{flagicon|Finland}} [[Nordea]] | 768.29 |- | 54 | {{flagicon|Netherlands}} [[Rabobank]] | 750.13 |- | 55 | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 744.33 |- | 56 | {{flagicon|Australia}} [[National Australia Bank]] | 733.56 |- | 57 | {{flagicon|Singapore}} [[DBS Bank|DBS Group]] | 697.77 |- | 58 | {{flagicon|Germany}} [[Commerzbank]] | 692.84 |- | 59 | {{flagicon|United States}} [[U.S. Bancorp]] | 692.35 |- | 60 | {{flagicon|China}} [[Bank of Jiangsu]] | 692.14 |- | 61 | {{flagicon|China}} [[Bank of Beijing]] | 687.19 |- | 62 | {{flagicon|China}} [[Huaxia Bank]] | 677.34 |- | 63 | {{flagicon|United States}} [[Capital One]] | 669.01 |- | 64 | {{flagicon|United States}} [[PNC Financial Services]] | 600.13 |- | 65 | {{flagicon|Denmark}} [[Danske Bank]] | 590.16 |- | 66 | {{flagicon|Brazil}} [[Itaú Unibanco]] | 562.14 |- | 67 | {{flagicon|South Korea}} [[KB Financial Group]] | 562.76 |- | 68 | {{flagicon|United States}} [[Truist|Truist Financial Corp]] | 547.54 |- | 69 | {{flagicon|South Korea}} [[Shinhan Financial Group]] | 544.51 |- | 70 | {{flagicon|Japan}} [[Norinchukin Bank]] | 541.55 |- |} === Елдер бойынша === {| class="wikitable sortable" |- !Дәрежесі||Ел||Жалпы активтері бойынша ТОП 50 банктердің саны (2014)<ref>{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Әлемдік ТОП 50 банктердің саны (2014)|publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> |- |1||{{Байрақ|Қытай}}||11 |- |2||{{Байрақ|АҚШ}}||6 |- |3||{{Байрақ|Ұлыбритания}}||5 |- |3||{{Байрақ|Франция}}||5 |- |3||{{Байрақ|Жапония}}||5 |- |6||{{Байрақ|Аустралия}}||4 |- |7||{{Байрақ|Канада}}||3 |- |8||{{Байрақ|Германия}}||2 |- |} == Нарықтық капиталдандыру бойынша == Relbanks-тің нарықтық капиталдандыру бойынша әлемдегі ең ірі банктердің 2015 жылғы статистикалық деректері: <ref name="by-marketcap" /> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Нарықтық капиталдандыру<br>($АҚШ долл.) |- | 1 {{increase|+1}} | {{flagicon|China}} [[Industrial and Commercial Bank of China|ICBC]] | 302 |- | 2 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo| Wells Fargo & Co]] | 281 |- | 3 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase|JP Morgan Chase & Co]] | 230.60 |- | 4 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 208.04 |- | 5 {{increase|+3}} | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 188.84 |- | 6 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 176.03 |- | 7 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 169.68 |- | 8 {{increase|+1}} | {{flagicon|United States}} [[Citigroup|Citigroup Inc]] | 162.89 |- | 9 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC Holdings]] | 160.47 |- | 10 {{steady}} | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank|Commonwealth Bank of Australia]] | 114.75 |- | 11 {{steady}} | {{flagicon|Spain}} [[Santander Group|Banco Santander]] | 95.69 |- | 12 {{increase|+6}} | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group|Mitsubishi UFJ Financial Group (MUFG)]] | 92.66 |- | 13 {{increase|+2}} | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 91.39 |- | 14 {{decrease|-2}} | {{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 86.20 |- | 15 {{increase|+1}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 84.85 |- | 16 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs Group]] | 83.60 |- | 17 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[US Bancorp]] | 80.08 |- | 18 {{decrease|-5}} | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 78.09 |- | 19 {{increase|+3}} | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group|Australia and New Zealand Banking (ANZ)]] | 75.51 |- | 20 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 72.60 |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржы институттары]] [[Санат:Банктер| Банктер]] [[Санат:Заңды тұлғалар]] [[Санат:Банктер тізімі]] t3i17it1w41agcmuvl5y4dzuh4ugl16 3657388 3657387 2026-09-19T14:10:53Z 1nter pares 146705 3657388 wikitext text/x-wiki {{Details|Жүйелік маңызды банктер тізімі | Ірі банктер}} Бұл әлемдегі жалпы [[актив]]терінің саны<ref name="by-assets">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Top Banks in the World 2014 |publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> және [[нарықтық капиталдандыру]]бойынша ең ірі [[банк]]тер тізімі <ref name="by-marketcap">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/market-cap |title=Әлемдік нарықтық капиталдандыру бойынша ең ірі банктер тізімі |publisher=relbanks.com |date=2015}}</ref> == Жалпы активтері бойынша == Жалпы активтерінің көлемі бойынша әлемдегі ең ірі [[банк]]тердің Relbanks 2014 статистикалық деректері: <ref name="by-assets" /> Тек, бухгалтерлік өңдеулер активтерге әсер ететінін ескеріңіз. Мысалы, [[Америка Құрама Штаттары]]нда ПБУ (ҚЕХС-қарсы) ақпараты пайдаланады, ол салыстырмалы түрде АҚШ-қа жатпайтын банктерге қарағанда активтері аз туынды көп жағдайларда таза туынды ұстанымдағы АҚШ-тың жетекші банктеріне орын береді. <ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/halahtouryalai/2014/02/12/worlds-100-biggest-banks-chinas-icbc-1-no-u-s-banks-in-top-5/ |title=World's 100 Biggest Banks: China's ICBC #1 |date=February 12, 2014 |publisher=Forbes}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Жалпы активтері<br>($АҚШ долл.) |- | 1 | {{flagicon|China}} [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі|Industrial & Commercial Bank of China (ICBC)]] | 7,645.80 |- | 2 | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 6,974.82 |- | 3 | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 6,524.05 |- | 4 | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 5,484.11 |- | 5 | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase]] | 4,424.90 |- | 6 | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 3,438.16 |- | 7 | {{flagicon|France}} [[BNP Paribas]] | 3,411.74 |- | 8 | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC]] | 3,279.30 |- | 9 | {{flagicon|France}} [[Crédit Agricole]] | 3,148.91 |- | 10 | {{flagicon|China}} [[Postal Savings Bank of China]] | 2,671.00 |- | 11 | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] | 2,666.71 |- | 12 | {{flagicon|United States}} [[Citigroup]] | 2,622.20 |- | 13 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Santander]] | 2,251.97 |- | 14 | {{flagicon|China}} [[Bank of Communications]] | 2,222.98 |- | 15 | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo]] | 2,148.63 |- | 16 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Barclays]] | 2,078.28 |- | 17 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Financial Group]] | 2,020.13 |- | 18 | {{flagicon|France}} [[Société Générale]] | 1,986.83 |- | 19 | {{flagicon|Japan}} [[Mizuho Financial Group]] | 1,897.91 |- | 20 | {{flagicon|China}} [[China Merchants Bank]] | 1,868.71 |- | 21 | {{flagicon|France}} [[Groupe BPCE]] | 1,813.02 |- | 22 | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs]] | 1,809.32 |- | 23 |{{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 1,726.91 |- | 24 | {{flagicon|Germany}} [[Deutsche Bank]] | 1,684.94 |- | 25 | {{flagicon|Switzerland}} [[UBS]] | 1,617.43 |- | 26 | {{flagicon|China}} [[Industrial Bank]] | 1,586.16 |- | 27 | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 1,547.69 |- | 28 | {{flagicon|Japan}} [[Japan Post Bank]] | 1,451.31 |- | 29 | {{flagicon|China}} [[China CITIC Bank]] | 1,448.45 |- | 30 | {{flagicon|France}} [[Crédit Mutuel]] | 1,441.94 |- | 31 | {{flagicon|China}} [[Shanghai Pudong Development Bank]] | 1,441.40 |- | 32 | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 1,420.27 |- | 33 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 1,270.62 |- | 34 | {{flagicon|Netherlands}} [[ING Group]] | 1,238.00 |- | 35 | {{flagicon|Italy}} [[Intesa Sanpaolo]] | 1,127.02 |- | 36 | {{flagicon|China}} [[China Minsheng Bank]] | 1,119.83 |- | 37 | {{flagicon|Canada}} [[Scotiabank]] | 1,088.15 |- | 38 | {{flagicon|Canada}} [[Bank of Montreal]] | 1,069.57 |- | 39 | {{flagicon|China}} [[China Everbright Bank]] | 1,024.44 |- | 40 | {{flagicon|Italy}} [[UniCredit]] | 1,021.77 |- | 41 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]] | 1,005.77 |- | 42 | {{flagicon|United Kingdom}} [[NatWest Group]] | 961.71 |- | 43 | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank of Australia]] | 955.00 |- | 44 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Standard Chartered]] | 919.96 |- | 45 | {{flagicon|India}} [[State Bank of India]] | 877.07 |- | 46 | {{flagicon|Russia}} [[Сбербанк]] | 870.03 |- | 47 | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group]] | 857.93 |- | 48 | {{flagicon|France}} [[La Banque postale]] | 851.81 |- | 49 | {{flagicon|China}} [[Ping An Bank]] | 847.22 |- | 50 | {{flagicon|Canada}} [[Canadian Imperial Bank of Commerce|CIBC]] | 834.98 |- | 51 | {{flagicon|Spain}} [[CaixaBank]] | 779.66 |- | 52 | {{flagicon|Germany}} [[DZ Bank]] | 776.59 |- | 53 | {{flagicon|Finland}} [[Nordea]] | 768.29 |- | 54 | {{flagicon|Netherlands}} [[Rabobank]] | 750.13 |- | 55 | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 744.33 |- | 56 | {{flagicon|Australia}} [[National Australia Bank]] | 733.56 |- | 57 | {{flagicon|Singapore}} [[DBS Bank|DBS Group]] | 697.77 |- | 58 | {{flagicon|Germany}} [[Commerzbank]] | 692.84 |- | 59 | {{flagicon|United States}} [[U.S. Bancorp]] | 692.35 |- | 60 | {{flagicon|China}} [[Bank of Jiangsu]] | 692.14 |- | 61 | {{flagicon|China}} [[Bank of Beijing]] | 687.19 |- | 62 | {{flagicon|China}} [[Huaxia Bank]] | 677.34 |- | 63 | {{flagicon|United States}} [[Capital One]] | 669.01 |- | 64 | {{flagicon|United States}} [[PNC Financial Services]] | 600.13 |- | 65 | {{flagicon|Denmark}} [[Danske Bank]] | 590.16 |- | 66 | {{flagicon|Brazil}} [[Itaú Unibanco]] | 562.14 |- | 67 | {{flagicon|South Korea}} [[KB Financial Group]] | 562.76 |- | 68 | {{flagicon|United States}} [[Truist Financial]] | 547.54 |- | 69 | {{flagicon|South Korea}} [[Shinhan Financial Group]] | 544.51 |- | 70 | {{flagicon|Japan}} [[Norinchukin Bank]] | 541.55 |- |} === Елдер бойынша === {| class="wikitable sortable" |- !Дәрежесі||Ел||Жалпы активтері бойынша ТОП 50 банктердің саны (2014)<ref>{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Әлемдік ТОП 50 банктердің саны (2014)|publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> |- |1||{{Байрақ|Қытай}}||11 |- |2||{{Байрақ|АҚШ}}||6 |- |3||{{Байрақ|Ұлыбритания}}||5 |- |3||{{Байрақ|Франция}}||5 |- |3||{{Байрақ|Жапония}}||5 |- |6||{{Байрақ|Аустралия}}||4 |- |7||{{Байрақ|Канада}}||3 |- |8||{{Байрақ|Германия}}||2 |- |} == Нарықтық капиталдандыру бойынша == Relbanks-тің нарықтық капиталдандыру бойынша әлемдегі ең ірі банктердің 2015 жылғы статистикалық деректері: <ref name="by-marketcap" /> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Нарықтық капиталдандыру<br>($АҚШ долл.) |- | 1 {{increase|+1}} | {{flagicon|China}} [[Industrial and Commercial Bank of China|ICBC]] | 302 |- | 2 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo| Wells Fargo & Co]] | 281 |- | 3 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase|JP Morgan Chase & Co]] | 230.60 |- | 4 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 208.04 |- | 5 {{increase|+3}} | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 188.84 |- | 6 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 176.03 |- | 7 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 169.68 |- | 8 {{increase|+1}} | {{flagicon|United States}} [[Citigroup|Citigroup Inc]] | 162.89 |- | 9 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC Holdings]] | 160.47 |- | 10 {{steady}} | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank|Commonwealth Bank of Australia]] | 114.75 |- | 11 {{steady}} | {{flagicon|Spain}} [[Santander Group|Banco Santander]] | 95.69 |- | 12 {{increase|+6}} | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group|Mitsubishi UFJ Financial Group (MUFG)]] | 92.66 |- | 13 {{increase|+2}} | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 91.39 |- | 14 {{decrease|-2}} | {{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 86.20 |- | 15 {{increase|+1}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 84.85 |- | 16 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs Group]] | 83.60 |- | 17 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[US Bancorp]] | 80.08 |- | 18 {{decrease|-5}} | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 78.09 |- | 19 {{increase|+3}} | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group|Australia and New Zealand Banking (ANZ)]] | 75.51 |- | 20 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 72.60 |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржы институттары]] [[Санат:Банктер| Банктер]] [[Санат:Заңды тұлғалар]] [[Санат:Банктер тізімі]] e04ijhu56n35tbme8b6pkl3lv611o2t 3657389 3657388 2026-09-19T14:11:48Z 1nter pares 146705 /* Жалпы активтері бойынша */ 3657389 wikitext text/x-wiki {{Details|Жүйелік маңызды банктер тізімі | Ірі банктер}} Бұл әлемдегі жалпы [[актив]]терінің саны<ref name="by-assets">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Top Banks in the World 2014 |publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> және [[нарықтық капиталдандыру]]бойынша ең ірі [[банк]]тер тізімі <ref name="by-marketcap">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/market-cap |title=Әлемдік нарықтық капиталдандыру бойынша ең ірі банктер тізімі |publisher=relbanks.com |date=2015}}</ref> == Жалпы активтері бойынша == Жалпы активтерінің көлемі бойынша әлемдегі ең ірі [[банк]]тердің Relbanks 2014 статистикалық деректері: <ref name="by-assets" /> Тек, бухгалтерлік өңдеулер активтерге әсер ететінін ескеріңіз. Мысалы, [[Америка Құрама Штаттары]]нда ПБУ (ҚЕХС-қарсы) ақпараты пайдаланады, ол салыстырмалы түрде АҚШ-қа жатпайтын банктерге қарағанда активтері аз туынды көп жағдайларда таза туынды ұстанымдағы АҚШ-тың жетекші банктеріне орын береді. <ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/halahtouryalai/2014/02/12/worlds-100-biggest-banks-chinas-icbc-1-no-u-s-banks-in-top-5/ |title=World's 100 Biggest Banks: China's ICBC #1 |date=February 12, 2014 |publisher=Forbes}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Жалпы активтері<br>($АҚШ долл.) |- | 1 | {{flagicon|China}} [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі|Industrial & Commercial Bank of China (ICBC)]] | 7,645.80 |- | 2 | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 6,974.82 |- | 3 | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 6,524.05 |- | 4 | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 5,484.11 |- | 5 | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase]] | 4,424.90 |- | 6 | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 3,438.16 |- | 7 | {{flagicon|France}} [[BNP Paribas]] | 3,411.74 |- | 8 | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC]] | 3,279.30 |- | 9 | {{flagicon|France}} [[Crédit Agricole]] | 3,148.91 |- | 10 | {{flagicon|China}} [[Postal Savings Bank of China]] | 2,671.00 |- | 11 | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] | 2,666.71 |- | 12 | {{flagicon|United States}} [[Citigroup]] | 2,622.20 |- | 13 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Santander]] | 2,251.97 |- | 14 | {{flagicon|China}} [[Bank of Communications]] | 2,222.98 |- | 15 | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo]] | 2,148.63 |- | 16 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Barclays]] | 2,078.28 |- | 17 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Financial Group]] | 2,020.13 |- | 18 | {{flagicon|France}} [[Société Générale]] | 1,986.83 |- | 19 | {{flagicon|Japan}} [[Mizuho Financial Group]] | 1,897.91 |- | 20 | {{flagicon|China}} [[China Merchants Bank]] | 1,868.71 |- | 21 | {{flagicon|France}} [[Groupe BPCE]] | 1,813.02 |- | 22 | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs]] | 1,809.32 |- | 23 |{{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 1,726.91 |- | 24 | {{flagicon|Germany}} [[Deutsche Bank]] | 1,684.94 |- | 25 | {{flagicon|Switzerland}} [[UBS]] | 1,617.43 |- | 26 | {{flagicon|China}} [[Industrial Bank]] | 1,586.16 |- | 27 | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 1,547.69 |- | 28 | {{flagicon|Japan}} [[Japan Post Bank]] | 1,451.31 |- | 29 | {{flagicon|China}} [[China CITIC Bank]] | 1,448.45 |- | 30 | {{flagicon|France}} [[Crédit Mutuel]] | 1,441.94 |- | 31 | {{flagicon|China}} [[Shanghai Pudong Development Bank]] | 1,441.40 |- | 32 | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 1,420.27 |- | 33 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 1,270.62 |- | 34 | {{flagicon|Netherlands}} [[ING Group]] | 1,238.00 |- | 35 | {{flagicon|Italy}} [[Intesa Sanpaolo]] | 1,127.02 |- | 36 | {{flagicon|China}} [[China Minsheng Bank]] | 1,119.83 |- | 37 | {{flagicon|Canada}} [[Scotiabank]] | 1,088.15 |- | 38 | {{flagicon|Canada}} [[Bank of Montreal]] | 1,069.57 |- | 39 | {{flagicon|China}} [[China Everbright Bank]] | 1,024.44 |- | 40 | {{flagicon|Italy}} [[UniCredit]] | 1,021.77 |- | 41 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]] | 1,005.77 |- | 42 | {{flagicon|United Kingdom}} [[NatWest Group]] | 961.71 |- | 43 | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank of Australia]] | 955.00 |- | 44 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Standard Chartered]] | 919.96 |- | 45 | {{flagicon|India}} [[State Bank of India]] | 877.07 |- | 46 | {{flagicon|Russia}} [[Сбербанк]] | 870.03 |- | 47 | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group]] | 857.93 |- | 48 | {{flagicon|France}} [[La Banque postale]] | 851.81 |- | 49 | {{flagicon|China}} [[Ping An Bank]] | 847.22 |- | 50 | {{flagicon|Canada}} [[Canadian Imperial Bank of Commerce|CIBC]] | 834.98 |- | 51 | {{flagicon|Spain}} [[CaixaBank]] | 779.66 |- | 52 | {{flagicon|Germany}} [[DZ Bank]] | 776.59 |- | 53 | {{flagicon|Finland}} [[Nordea]] | 768.29 |- | 54 | {{flagicon|Netherlands}} [[Rabobank]] | 750.13 |- | 55 | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 744.33 |- | 56 | {{flagicon|Australia}} [[National Australia Bank]] | 733.56 |- | 57 | {{flagicon|Singapore}} [[DBS Bank|DBS Group]] | 697.77 |- | 58 | {{flagicon|Germany}} [[Commerzbank]] | 692.84 |- | 59 | {{flagicon|United States}} [[U.S. Bancorp]] | 692.35 |- | 60 | {{flagicon|China}} [[Bank of Jiangsu]] | 692.14 |- | 61 | {{flagicon|China}} [[Bank of Beijing]] | 687.19 |- | 62 | {{flagicon|China}} [[Huaxia Bank]] | 677.34 |- | 63 | {{flagicon|United States}} [[Capital One]] | 669.01 |- | 64 | {{flagicon|United States}} [[PNC Financial Services]] | 600.13 |- | 65 | {{flagicon|Denmark}} [[Danske Bank]] | 590.16 |- | 66 | {{flagicon|Brazil}} [[Itaú Unibanco]] | 562.14 |- | 67 | {{flagicon|South Korea}} [[KB Financial Group]] | 562.76 |- | 68 | {{flagicon|United States}} [[Truist Financial]] | 547.54 |- | 69 | {{flagicon|South Korea}} [[Shinhan Financial Group]] | 544.51 |- | 70 | {{flagicon|Japan}} [[Norinchukin Bank]] | 541.55 |- | 71 | {{flagicon|Singapore}} [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] | 525.32 |- | 72 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Trust Holdings]] | 522.00 |- | 73 | {{flagicon|China}} [[Bank of Ningbo]] | 519.79 |- | 74 | {{flagicon|Austria}} [[Erste Group]] | 518.50 |- | 75 | {{flagicon|China}} [[China Guangfa Bank]] | 515.24 |- | 76 | {{flagicon|India}} [[HDFC Bank]] | 514.82 |- | 77 | {{flagicon|Netherlands}} [[ABN AMRO]] | 510.65 |- | 78 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Nationwide Building Society]] | 507.39 |- | 79 | {{flagicon|China}} [[China Zheshang Bank]] | 497.70 |- | 80 | {{flagicon|Japan}} [[Resona Holdings]] | 494.80 |- |} === Елдер бойынша === {| class="wikitable sortable" |- !Дәрежесі||Ел||Жалпы активтері бойынша ТОП 50 банктердің саны (2014)<ref>{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Әлемдік ТОП 50 банктердің саны (2014)|publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> |- |1||{{Байрақ|Қытай}}||11 |- |2||{{Байрақ|АҚШ}}||6 |- |3||{{Байрақ|Ұлыбритания}}||5 |- |3||{{Байрақ|Франция}}||5 |- |3||{{Байрақ|Жапония}}||5 |- |6||{{Байрақ|Аустралия}}||4 |- |7||{{Байрақ|Канада}}||3 |- |8||{{Байрақ|Германия}}||2 |- |} == Нарықтық капиталдандыру бойынша == Relbanks-тің нарықтық капиталдандыру бойынша әлемдегі ең ірі банктердің 2015 жылғы статистикалық деректері: <ref name="by-marketcap" /> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Нарықтық капиталдандыру<br>($АҚШ долл.) |- | 1 {{increase|+1}} | {{flagicon|China}} [[Industrial and Commercial Bank of China|ICBC]] | 302 |- | 2 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo| Wells Fargo & Co]] | 281 |- | 3 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase|JP Morgan Chase & Co]] | 230.60 |- | 4 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 208.04 |- | 5 {{increase|+3}} | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 188.84 |- | 6 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 176.03 |- | 7 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 169.68 |- | 8 {{increase|+1}} | {{flagicon|United States}} [[Citigroup|Citigroup Inc]] | 162.89 |- | 9 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC Holdings]] | 160.47 |- | 10 {{steady}} | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank|Commonwealth Bank of Australia]] | 114.75 |- | 11 {{steady}} | {{flagicon|Spain}} [[Santander Group|Banco Santander]] | 95.69 |- | 12 {{increase|+6}} | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group|Mitsubishi UFJ Financial Group (MUFG)]] | 92.66 |- | 13 {{increase|+2}} | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 91.39 |- | 14 {{decrease|-2}} | {{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 86.20 |- | 15 {{increase|+1}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 84.85 |- | 16 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs Group]] | 83.60 |- | 17 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[US Bancorp]] | 80.08 |- | 18 {{decrease|-5}} | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 78.09 |- | 19 {{increase|+3}} | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group|Australia and New Zealand Banking (ANZ)]] | 75.51 |- | 20 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 72.60 |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржы институттары]] [[Санат:Банктер| Банктер]] [[Санат:Заңды тұлғалар]] [[Санат:Банктер тізімі]] g843esziczn8kilp3k1ej3k5t7uj6q7 3657390 3657389 2026-09-19T14:12:43Z 1nter pares 146705 /* Жалпы активтері бойынша */ 3657390 wikitext text/x-wiki {{Details|Жүйелік маңызды банктер тізімі | Ірі банктер}} Бұл әлемдегі жалпы [[актив]]терінің саны<ref name="by-assets">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Top Banks in the World 2014 |publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> және [[нарықтық капиталдандыру]]бойынша ең ірі [[банк]]тер тізімі <ref name="by-marketcap">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/market-cap |title=Әлемдік нарықтық капиталдандыру бойынша ең ірі банктер тізімі |publisher=relbanks.com |date=2015}}</ref> == Жалпы активтері бойынша == Жалпы активтерінің көлемі бойынша әлемдегі ең ірі [[банк]]тердің Relbanks 2014 статистикалық деректері: <ref name="by-assets" /> Тек, бухгалтерлік өңдеулер активтерге әсер ететінін ескеріңіз. Мысалы, [[Америка Құрама Штаттары]]нда ПБУ (ҚЕХС-қарсы) ақпараты пайдаланады, ол салыстырмалы түрде АҚШ-қа жатпайтын банктерге қарағанда активтері аз туынды көп жағдайларда таза туынды ұстанымдағы АҚШ-тың жетекші банктеріне орын береді. <ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/halahtouryalai/2014/02/12/worlds-100-biggest-banks-chinas-icbc-1-no-u-s-banks-in-top-5/ |title=World's 100 Biggest Banks: China's ICBC #1 |date=February 12, 2014 |publisher=Forbes}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Жалпы активтері<br>($АҚШ долл.) |- | 1 | {{flagicon|China}} [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі|Industrial & Commercial Bank of China (ICBC)]] | 7,645.80 |- | 2 | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 6,974.82 |- | 3 | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 6,524.05 |- | 4 | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 5,484.11 |- | 5 | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase]] | 4,424.90 |- | 6 | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 3,438.16 |- | 7 | {{flagicon|France}} [[BNP Paribas]] | 3,411.74 |- | 8 | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC]] | 3,279.30 |- | 9 | {{flagicon|France}} [[Crédit Agricole]] | 3,148.91 |- | 10 | {{flagicon|China}} [[Postal Savings Bank of China]] | 2,671.00 |- | 11 | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] | 2,666.71 |- | 12 | {{flagicon|United States}} [[Citigroup]] | 2,622.20 |- | 13 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Santander]] | 2,251.97 |- | 14 | {{flagicon|China}} [[Bank of Communications]] | 2,222.98 |- | 15 | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo]] | 2,148.63 |- | 16 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Barclays]] | 2,078.28 |- | 17 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Financial Group]] | 2,020.13 |- | 18 | {{flagicon|France}} [[Société Générale]] | 1,986.83 |- | 19 | {{flagicon|Japan}} [[Mizuho Financial Group]] | 1,897.91 |- | 20 | {{flagicon|China}} [[China Merchants Bank]] | 1,868.71 |- | 21 | {{flagicon|France}} [[Groupe BPCE]] | 1,813.02 |- | 22 | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs]] | 1,809.32 |- | 23 |{{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 1,726.91 |- | 24 | {{flagicon|Germany}} [[Deutsche Bank]] | 1,684.94 |- | 25 | {{flagicon|Switzerland}} [[UBS]] | 1,617.43 |- | 26 | {{flagicon|China}} [[Industrial Bank]] | 1,586.16 |- | 27 | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 1,547.69 |- | 28 | {{flagicon|Japan}} [[Japan Post Bank]] | 1,451.31 |- | 29 | {{flagicon|China}} [[China CITIC Bank]] | 1,448.45 |- | 30 | {{flagicon|France}} [[Crédit Mutuel]] | 1,441.94 |- | 31 | {{flagicon|China}} [[Shanghai Pudong Development Bank]] | 1,441.40 |- | 32 | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 1,420.27 |- | 33 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 1,270.62 |- | 34 | {{flagicon|Netherlands}} [[ING Group]] | 1,238.00 |- | 35 | {{flagicon|Italy}} [[Intesa Sanpaolo]] | 1,127.02 |- | 36 | {{flagicon|China}} [[China Minsheng Bank]] | 1,119.83 |- | 37 | {{flagicon|Canada}} [[Scotiabank]] | 1,088.15 |- | 38 | {{flagicon|Canada}} [[Bank of Montreal]] | 1,069.57 |- | 39 | {{flagicon|China}} [[China Everbright Bank]] | 1,024.44 |- | 40 | {{flagicon|Italy}} [[UniCredit]] | 1,021.77 |- | 41 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]] | 1,005.77 |- | 42 | {{flagicon|United Kingdom}} [[NatWest Group]] | 961.71 |- | 43 | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank of Australia]] | 955.00 |- | 44 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Standard Chartered]] | 919.96 |- | 45 | {{flagicon|India}} [[State Bank of India]] | 877.07 |- | 46 | {{flagicon|Russia}} [[Сбербанк]] | 870.03 |- | 47 | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group]] | 857.93 |- | 48 | {{flagicon|France}} [[La Banque postale]] | 851.81 |- | 49 | {{flagicon|China}} [[Ping An Bank]] | 847.22 |- | 50 | {{flagicon|Canada}} [[Canadian Imperial Bank of Commerce|CIBC]] | 834.98 |- | 51 | {{flagicon|Spain}} [[CaixaBank]] | 779.66 |- | 52 | {{flagicon|Germany}} [[DZ Bank]] | 776.59 |- | 53 | {{flagicon|Finland}} [[Nordea]] | 768.29 |- | 54 | {{flagicon|Netherlands}} [[Rabobank]] | 750.13 |- | 55 | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 744.33 |- | 56 | {{flagicon|Australia}} [[National Australia Bank]] | 733.56 |- | 57 | {{flagicon|Singapore}} [[DBS Bank|DBS Group]] | 697.77 |- | 58 | {{flagicon|Germany}} [[Commerzbank]] | 692.84 |- | 59 | {{flagicon|United States}} [[U.S. Bancorp]] | 692.35 |- | 60 | {{flagicon|China}} [[Bank of Jiangsu]] | 692.14 |- | 61 | {{flagicon|China}} [[Bank of Beijing]] | 687.19 |- | 62 | {{flagicon|China}} [[Huaxia Bank]] | 677.34 |- | 63 | {{flagicon|United States}} [[Capital One]] | 669.01 |- | 64 | {{flagicon|United States}} [[PNC Financial Services]] | 600.13 |- | 65 | {{flagicon|Denmark}} [[Danske Bank]] | 590.16 |- | 66 | {{flagicon|Brazil}} [[Itaú Unibanco]] | 562.14 |- | 67 | {{flagicon|South Korea}} [[KB Financial Group]] | 562.76 |- | 68 | {{flagicon|United States}} [[Truist Financial]] | 547.54 |- | 69 | {{flagicon|South Korea}} [[Shinhan Financial Group]] | 544.51 |- | 70 | {{flagicon|Japan}} [[Norinchukin Bank]] | 541.55 |- | 71 | {{flagicon|Singapore}} [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] | 525.32 |- | 72 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Trust Holdings]] | 522.00 |- | 73 | {{flagicon|China}} [[Bank of Ningbo]] | 519.79 |- | 74 | {{flagicon|Austria}} [[Erste Group]] | 518.50 |- | 75 | {{flagicon|China}} [[China Guangfa Bank]] | 515.24 |- | 76 | {{flagicon|India}} [[HDFC Bank]] | 514.82 |- | 77 | {{flagicon|Netherlands}} [[ABN AMRO]] | 510.65 |- | 78 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Nationwide Building Society]] | 507.39 |- | 79 | {{flagicon|China}} [[China Zheshang Bank]] | 497.70 |- | 80 | {{flagicon|Japan}} [[Resona Holdings]] | 494.80 |- | 81 | {{flagicon|United States}} [[Charles Schwab Corporation]] | 491.00 |- | 82 | {{flagicon|China}} [[Bank of Shanghai]] | 473.06 |- | 83 | {{flagicon|United States}} [[BNY]] | 472.30 |- | 84 | {{flagicon|Belgium}} [[KBC Group]] | 471.89 |- | 85 | {{flagicon|South Korea}} [[Hana Financial Group]] | 467.32 |- | 86 | {{flagicon|Russia}} [[VTB Bank]] | 466.33 |- | 87 | {{flagicon|Canada}} [[National Bank of Canada]] | 444.67 |- | 88 | {{flagicon|Brazil}} [[Banco do Brasil]] | 445.10 |- | 89 | {{flagicon|Singapore}} [[United Overseas Bank]] | 444.76 |- | 90 | {{flagicon|China}} [[Bank of Nanjing]] | 432.12 |- |} === Елдер бойынша === {| class="wikitable sortable" |- !Дәрежесі||Ел||Жалпы активтері бойынша ТОП 50 банктердің саны (2014)<ref>{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Әлемдік ТОП 50 банктердің саны (2014)|publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> |- |1||{{Байрақ|Қытай}}||11 |- |2||{{Байрақ|АҚШ}}||6 |- |3||{{Байрақ|Ұлыбритания}}||5 |- |3||{{Байрақ|Франция}}||5 |- |3||{{Байрақ|Жапония}}||5 |- |6||{{Байрақ|Аустралия}}||4 |- |7||{{Байрақ|Канада}}||3 |- |8||{{Байрақ|Германия}}||2 |- |} == Нарықтық капиталдандыру бойынша == Relbanks-тің нарықтық капиталдандыру бойынша әлемдегі ең ірі банктердің 2015 жылғы статистикалық деректері: <ref name="by-marketcap" /> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Нарықтық капиталдандыру<br>($АҚШ долл.) |- | 1 {{increase|+1}} | {{flagicon|China}} [[Industrial and Commercial Bank of China|ICBC]] | 302 |- | 2 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo| Wells Fargo & Co]] | 281 |- | 3 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase|JP Morgan Chase & Co]] | 230.60 |- | 4 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 208.04 |- | 5 {{increase|+3}} | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 188.84 |- | 6 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 176.03 |- | 7 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 169.68 |- | 8 {{increase|+1}} | {{flagicon|United States}} [[Citigroup|Citigroup Inc]] | 162.89 |- | 9 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC Holdings]] | 160.47 |- | 10 {{steady}} | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank|Commonwealth Bank of Australia]] | 114.75 |- | 11 {{steady}} | {{flagicon|Spain}} [[Santander Group|Banco Santander]] | 95.69 |- | 12 {{increase|+6}} | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group|Mitsubishi UFJ Financial Group (MUFG)]] | 92.66 |- | 13 {{increase|+2}} | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 91.39 |- | 14 {{decrease|-2}} | {{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 86.20 |- | 15 {{increase|+1}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 84.85 |- | 16 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs Group]] | 83.60 |- | 17 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[US Bancorp]] | 80.08 |- | 18 {{decrease|-5}} | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 78.09 |- | 19 {{increase|+3}} | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group|Australia and New Zealand Banking (ANZ)]] | 75.51 |- | 20 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 72.60 |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржы институттары]] [[Санат:Банктер| Банктер]] [[Санат:Заңды тұлғалар]] [[Санат:Банктер тізімі]] fjz766an2qd94ty9estn0676nagcjib 3657391 3657390 2026-09-19T14:13:35Z 1nter pares 146705 3657391 wikitext text/x-wiki {{Details|Жүйелік маңызды банктер тізімі | Ірі банктер}} Бұл әлемдегі жалпы [[актив]]терінің саны<ref name="by-assets">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Top Banks in the World 2014 |publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> және [[нарықтық капиталдандыру]]бойынша ең ірі [[банк]]тер тізімі <ref name="by-marketcap">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/market-cap |title=Әлемдік нарықтық капиталдандыру бойынша ең ірі банктер тізімі |publisher=relbanks.com |date=2015}}</ref> == Жалпы активтері бойынша == Жалпы активтерінің көлемі бойынша әлемдегі ең ірі [[банк]]тердің Relbanks 2014 статистикалық деректері: <ref name="by-assets" /> Тек, бухгалтерлік өңдеулер активтерге әсер ететінін ескеріңіз. Мысалы, [[Америка Құрама Штаттары]]нда ПБУ (ҚЕХС-қарсы) ақпараты пайдаланады, ол салыстырмалы түрде АҚШ-қа жатпайтын банктерге қарағанда активтері аз туынды көп жағдайларда таза туынды ұстанымдағы АҚШ-тың жетекші банктеріне орын береді. <ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/halahtouryalai/2014/02/12/worlds-100-biggest-banks-chinas-icbc-1-no-u-s-banks-in-top-5/ |title=World's 100 Biggest Banks: China's ICBC #1 |date=February 12, 2014 |publisher=Forbes}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Жалпы активтері<br>($АҚШ долл.) |- | 1 | {{flagicon|China}} [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі|Industrial & Commercial Bank of China (ICBC)]] | 7,645.80 |- | 2 | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 6,974.82 |- | 3 | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 6,524.05 |- | 4 | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 5,484.11 |- | 5 | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase]] | 4,424.90 |- | 6 | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 3,438.16 |- | 7 | {{flagicon|France}} [[BNP Paribas]] | 3,411.74 |- | 8 | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC]] | 3,279.30 |- | 9 | {{flagicon|France}} [[Crédit Agricole]] | 3,148.91 |- | 10 | {{flagicon|China}} [[Postal Savings Bank of China]] | 2,671.00 |- | 11 | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] | 2,666.71 |- | 12 | {{flagicon|United States}} [[Citigroup]] | 2,622.20 |- | 13 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Santander]] | 2,251.97 |- | 14 | {{flagicon|China}} [[Bank of Communications]] | 2,222.98 |- | 15 | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo]] | 2,148.63 |- | 16 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Barclays]] | 2,078.28 |- | 17 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Financial Group]] | 2,020.13 |- | 18 | {{flagicon|France}} [[Société Générale]] | 1,986.83 |- | 19 | {{flagicon|Japan}} [[Mizuho Financial Group]] | 1,897.91 |- | 20 | {{flagicon|China}} [[China Merchants Bank]] | 1,868.71 |- | 21 | {{flagicon|France}} [[Groupe BPCE]] | 1,813.02 |- | 22 | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs]] | 1,809.32 |- | 23 |{{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 1,726.91 |- | 24 | {{flagicon|Germany}} [[Deutsche Bank]] | 1,684.94 |- | 25 | {{flagicon|Switzerland}} [[UBS]] | 1,617.43 |- | 26 | {{flagicon|China}} [[Industrial Bank]] | 1,586.16 |- | 27 | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 1,547.69 |- | 28 | {{flagicon|Japan}} [[Japan Post Bank]] | 1,451.31 |- | 29 | {{flagicon|China}} [[China CITIC Bank]] | 1,448.45 |- | 30 | {{flagicon|France}} [[Crédit Mutuel]] | 1,441.94 |- | 31 | {{flagicon|China}} [[Shanghai Pudong Development Bank]] | 1,441.40 |- | 32 | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 1,420.27 |- | 33 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 1,270.62 |- | 34 | {{flagicon|Netherlands}} [[ING Group]] | 1,238.00 |- | 35 | {{flagicon|Italy}} [[Intesa Sanpaolo]] | 1,127.02 |- | 36 | {{flagicon|China}} [[China Minsheng Bank]] | 1,119.83 |- | 37 | {{flagicon|Canada}} [[Scotiabank]] | 1,088.15 |- | 38 | {{flagicon|Canada}} [[Bank of Montreal]] | 1,069.57 |- | 39 | {{flagicon|China}} [[China Everbright Bank]] | 1,024.44 |- | 40 | {{flagicon|Italy}} [[UniCredit]] | 1,021.77 |- | 41 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]] | 1,005.77 |- | 42 | {{flagicon|United Kingdom}} [[NatWest Group]] | 961.71 |- | 43 | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank of Australia]] | 955.00 |- | 44 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Standard Chartered]] | 919.96 |- | 45 | {{flagicon|India}} [[State Bank of India]] | 877.07 |- | 46 | {{flagicon|Russia}} [[Сбербанк]] | 870.03 |- | 47 | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group]] | 857.93 |- | 48 | {{flagicon|France}} [[La Banque postale]] | 851.81 |- | 49 | {{flagicon|China}} [[Ping An Bank]] | 847.22 |- | 50 | {{flagicon|Canada}} [[Canadian Imperial Bank of Commerce|CIBC]] | 834.98 |- | 51 | {{flagicon|Spain}} [[CaixaBank]] | 779.66 |- | 52 | {{flagicon|Germany}} [[DZ Bank]] | 776.59 |- | 53 | {{flagicon|Finland}} [[Nordea]] | 768.29 |- | 54 | {{flagicon|Netherlands}} [[Rabobank]] | 750.13 |- | 55 | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 744.33 |- | 56 | {{flagicon|Australia}} [[National Australia Bank]] | 733.56 |- | 57 | {{flagicon|Singapore}} [[DBS Bank|DBS Group]] | 697.77 |- | 58 | {{flagicon|Germany}} [[Commerzbank]] | 692.84 |- | 59 | {{flagicon|United States}} [[U.S. Bancorp]] | 692.35 |- | 60 | {{flagicon|China}} [[Bank of Jiangsu]] | 692.14 |- | 61 | {{flagicon|China}} [[Bank of Beijing]] | 687.19 |- | 62 | {{flagicon|China}} [[Huaxia Bank]] | 677.34 |- | 63 | {{flagicon|United States}} [[Capital One]] | 669.01 |- | 64 | {{flagicon|United States}} [[PNC Financial Services]] | 600.13 |- | 65 | {{flagicon|Denmark}} [[Danske Bank]] | 590.16 |- | 66 | {{flagicon|Brazil}} [[Itaú Unibanco]] | 562.14 |- | 67 | {{flagicon|South Korea}} [[KB Financial Group]] | 562.76 |- | 68 | {{flagicon|United States}} [[Truist Financial]] | 547.54 |- | 69 | {{flagicon|South Korea}} [[Shinhan Financial Group]] | 544.51 |- | 70 | {{flagicon|Japan}} [[Norinchukin Bank]] | 541.55 |- | 71 | {{flagicon|Singapore}} [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] | 525.32 |- | 72 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Trust Holdings]] | 522.00 |- | 73 | {{flagicon|China}} [[Bank of Ningbo]] | 519.79 |- | 74 | {{flagicon|Austria}} [[Erste Group]] | 518.50 |- | 75 | {{flagicon|China}} [[China Guangfa Bank]] | 515.24 |- | 76 | {{flagicon|India}} [[HDFC Bank]] | 514.82 |- | 77 | {{flagicon|Netherlands}} [[ABN AMRO]] | 510.65 |- | 78 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Nationwide Building Society]] | 507.39 |- | 79 | {{flagicon|China}} [[China Zheshang Bank]] | 497.70 |- | 80 | {{flagicon|Japan}} [[Resona Holdings]] | 494.80 |- | 81 | {{flagicon|United States}} [[Charles Schwab Corporation]] | 491.00 |- | 82 | {{flagicon|China}} [[Bank of Shanghai]] | 473.06 |- | 83 | {{flagicon|United States}} [[BNY]] | 472.30 |- | 84 | {{flagicon|Belgium}} [[KBC Group]] | 471.89 |- | 85 | {{flagicon|South Korea}} [[Hana Financial Group]] | 467.32 |- | 86 | {{flagicon|Russia}} [[ВТБ Банк]] | 466.33 |- | 87 | {{flagicon|Canada}} [[National Bank of Canada]] | 444.67 |- | 88 | {{flagicon|Brazil}} [[Banco do Brasil]] | 445.10 |- | 89 | {{flagicon|Singapore}} [[United Overseas Bank]] | 444.76 |- | 90 | {{flagicon|China}} [[Bank of Nanjing]] | 432.12 |- |} === Елдер бойынша === {| class="wikitable sortable" |- !Дәрежесі||Ел||Жалпы активтері бойынша ТОП 50 банктердің саны (2014)<ref>{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Әлемдік ТОП 50 банктердің саны (2014)|publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> |- |1||{{Байрақ|Қытай}}||11 |- |2||{{Байрақ|АҚШ}}||6 |- |3||{{Байрақ|Ұлыбритания}}||5 |- |3||{{Байрақ|Франция}}||5 |- |3||{{Байрақ|Жапония}}||5 |- |6||{{Байрақ|Аустралия}}||4 |- |7||{{Байрақ|Канада}}||3 |- |8||{{Байрақ|Германия}}||2 |- |} == Нарықтық капиталдандыру бойынша == Relbanks-тің нарықтық капиталдандыру бойынша әлемдегі ең ірі банктердің 2015 жылғы статистикалық деректері: <ref name="by-marketcap" /> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Нарықтық капиталдандыру<br>($АҚШ долл.) |- | 1 {{increase|+1}} | {{flagicon|China}} [[Industrial and Commercial Bank of China|ICBC]] | 302 |- | 2 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo| Wells Fargo & Co]] | 281 |- | 3 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase|JP Morgan Chase & Co]] | 230.60 |- | 4 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 208.04 |- | 5 {{increase|+3}} | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 188.84 |- | 6 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 176.03 |- | 7 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 169.68 |- | 8 {{increase|+1}} | {{flagicon|United States}} [[Citigroup|Citigroup Inc]] | 162.89 |- | 9 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC Holdings]] | 160.47 |- | 10 {{steady}} | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank|Commonwealth Bank of Australia]] | 114.75 |- | 11 {{steady}} | {{flagicon|Spain}} [[Santander Group|Banco Santander]] | 95.69 |- | 12 {{increase|+6}} | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group|Mitsubishi UFJ Financial Group (MUFG)]] | 92.66 |- | 13 {{increase|+2}} | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 91.39 |- | 14 {{decrease|-2}} | {{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 86.20 |- | 15 {{increase|+1}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 84.85 |- | 16 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs Group]] | 83.60 |- | 17 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[US Bancorp]] | 80.08 |- | 18 {{decrease|-5}} | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 78.09 |- | 19 {{increase|+3}} | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group|Australia and New Zealand Banking (ANZ)]] | 75.51 |- | 20 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 72.60 |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржы институттары]] [[Санат:Банктер| Банктер]] [[Санат:Заңды тұлғалар]] [[Санат:Банктер тізімі]] oohva6mtadwzg54ufluckr4hvgt9yg9 3657392 3657391 2026-09-19T14:14:07Z 1nter pares 146705 3657392 wikitext text/x-wiki {{Details|Жүйелік маңызды банктер тізімі | Ірі банктер}} Бұл әлемдегі жалпы [[актив]]терінің саны<ref name="by-assets">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Top Banks in the World 2014 |publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> және [[нарықтық капиталдандыру]]бойынша ең ірі [[банк]]тер тізімі <ref name="by-marketcap">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/market-cap |title=Әлемдік нарықтық капиталдандыру бойынша ең ірі банктер тізімі |publisher=relbanks.com |date=2015}}</ref> == Жалпы активтері бойынша == Жалпы активтерінің көлемі бойынша әлемдегі ең ірі [[банк]]тердің Relbanks 2014 статистикалық деректері: <ref name="by-assets" /> Тек, бухгалтерлік өңдеулер активтерге әсер ететінін ескеріңіз. Мысалы, [[Америка Құрама Штаттары]]нда ПБУ (ҚЕХС-қарсы) ақпараты пайдаланады, ол салыстырмалы түрде АҚШ-қа жатпайтын банктерге қарағанда активтері аз туынды көп жағдайларда таза туынды ұстанымдағы АҚШ-тың жетекші банктеріне орын береді. <ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/halahtouryalai/2014/02/12/worlds-100-biggest-banks-chinas-icbc-1-no-u-s-banks-in-top-5/ |title=World's 100 Biggest Banks: China's ICBC #1 |date=February 12, 2014 |publisher=Forbes}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Жалпы активтері<br>($АҚШ долл.) |- | 1 | {{flagicon|China}} [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі|Industrial & Commercial Bank of China (ICBC)]] | 7,645.80 |- | 2 | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 6,974.82 |- | 3 | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 6,524.05 |- | 4 | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 5,484.11 |- | 5 | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase]] | 4,424.90 |- | 6 | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 3,438.16 |- | 7 | {{flagicon|France}} [[BNP Paribas]] | 3,411.74 |- | 8 | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC]] | 3,279.30 |- | 9 | {{flagicon|France}} [[Crédit Agricole]] | 3,148.91 |- | 10 | {{flagicon|China}} [[Postal Savings Bank of China]] | 2,671.00 |- | 11 | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] | 2,666.71 |- | 12 | {{flagicon|United States}} [[Citigroup]] | 2,622.20 |- | 13 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Santander]] | 2,251.97 |- | 14 | {{flagicon|China}} [[Bank of Communications]] | 2,222.98 |- | 15 | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo]] | 2,148.63 |- | 16 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Barclays]] | 2,078.28 |- | 17 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Financial Group]] | 2,020.13 |- | 18 | {{flagicon|France}} [[Société Générale]] | 1,986.83 |- | 19 | {{flagicon|Japan}} [[Mizuho Financial Group]] | 1,897.91 |- | 20 | {{flagicon|China}} [[China Merchants Bank]] | 1,868.71 |- | 21 | {{flagicon|France}} [[Groupe BPCE]] | 1,813.02 |- | 22 | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs]] | 1,809.32 |- | 23 |{{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 1,726.91 |- | 24 | {{flagicon|Germany}} [[Deutsche Bank]] | 1,684.94 |- | 25 | {{flagicon|Switzerland}} [[UBS]] | 1,617.43 |- | 26 | {{flagicon|China}} [[Industrial Bank]] | 1,586.16 |- | 27 | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 1,547.69 |- | 28 | {{flagicon|Japan}} [[Japan Post Bank]] | 1,451.31 |- | 29 | {{flagicon|China}} [[China CITIC Bank]] | 1,448.45 |- | 30 | {{flagicon|France}} [[Crédit Mutuel]] | 1,441.94 |- | 31 | {{flagicon|China}} [[Shanghai Pudong Development Bank]] | 1,441.40 |- | 32 | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 1,420.27 |- | 33 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 1,270.62 |- | 34 | {{flagicon|Netherlands}} [[ING Group]] | 1,238.00 |- | 35 | {{flagicon|Italy}} [[Intesa Sanpaolo]] | 1,127.02 |- | 36 | {{flagicon|China}} [[China Minsheng Bank]] | 1,119.83 |- | 37 | {{flagicon|Canada}} [[Scotiabank]] | 1,088.15 |- | 38 | {{flagicon|Canada}} [[Bank of Montreal]] | 1,069.57 |- | 39 | {{flagicon|China}} [[China Everbright Bank]] | 1,024.44 |- | 40 | {{flagicon|Italy}} [[UniCredit]] | 1,021.77 |- | 41 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]] | 1,005.77 |- | 42 | {{flagicon|United Kingdom}} [[NatWest Group]] | 961.71 |- | 43 | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank of Australia]] | 955.00 |- | 44 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Standard Chartered]] | 919.96 |- | 45 | {{flagicon|India}} [[State Bank of India]] | 877.07 |- | 46 | {{flagicon|Russia}} [[Сбербанк]] | 870.03 |- | 47 | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group]] | 857.93 |- | 48 | {{flagicon|France}} [[La Banque postale]] | 851.81 |- | 49 | {{flagicon|China}} [[Ping An Bank]] | 847.22 |- | 50 | {{flagicon|Canada}} [[Canadian Imperial Bank of Commerce|CIBC]] | 834.98 |- | 51 | {{flagicon|Spain}} [[CaixaBank]] | 779.66 |- | 52 | {{flagicon|Germany}} [[DZ Bank]] | 776.59 |- | 53 | {{flagicon|Finland}} [[Nordea]] | 768.29 |- | 54 | {{flagicon|Netherlands}} [[Rabobank]] | 750.13 |- | 55 | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 744.33 |- | 56 | {{flagicon|Australia}} [[National Australia Bank]] | 733.56 |- | 57 | {{flagicon|Singapore}} [[DBS Bank|DBS Group]] | 697.77 |- | 58 | {{flagicon|Germany}} [[Commerzbank]] | 692.84 |- | 59 | {{flagicon|United States}} [[U.S. Bancorp]] | 692.35 |- | 60 | {{flagicon|China}} [[Bank of Jiangsu]] | 692.14 |- | 61 | {{flagicon|China}} [[Bank of Beijing]] | 687.19 |- | 62 | {{flagicon|China}} [[Huaxia Bank]] | 677.34 |- | 63 | {{flagicon|United States}} [[Capital One]] | 669.01 |- | 64 | {{flagicon|United States}} [[PNC Financial Services]] | 600.13 |- | 65 | {{flagicon|Denmark}} [[Danske Bank]] | 590.16 |- | 66 | {{flagicon|Brazil}} [[Itaú Unibanco]] | 562.14 |- | 67 | {{flagicon|South Korea}} [[KB Financial Group]] | 562.76 |- | 68 | {{flagicon|United States}} [[Truist Financial]] | 547.54 |- | 69 | {{flagicon|South Korea}} [[Shinhan Financial Group]] | 544.51 |- | 70 | {{flagicon|Japan}} [[Norinchukin Bank]] | 541.55 |- | 71 | {{flagicon|Singapore}} [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] | 525.32 |- | 72 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Trust Holdings]] | 522.00 |- | 73 | {{flagicon|China}} [[Bank of Ningbo]] | 519.79 |- | 74 | {{flagicon|Austria}} [[Erste Group]] | 518.50 |- | 75 | {{flagicon|China}} [[China Guangfa Bank]] | 515.24 |- | 76 | {{flagicon|India}} [[HDFC Bank]] | 514.82 |- | 77 | {{flagicon|Netherlands}} [[ABN AMRO]] | 510.65 |- | 78 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Nationwide Building Society]] | 507.39 |- | 79 | {{flagicon|China}} [[China Zheshang Bank]] | 497.70 |- | 80 | {{flagicon|Japan}} [[Resona Holdings]] | 494.80 |- | 81 | {{flagicon|United States}} [[Charles Schwab Corporation]] | 491.00 |- | 82 | {{flagicon|China}} [[Bank of Shanghai]] | 473.06 |- | 83 | {{flagicon|United States}} [[BNY]] | 472.30 |- | 84 | {{flagicon|Belgium}} [[KBC Group]] | 471.89 |- | 85 | {{flagicon|South Korea}} [[Hana Financial Group]] | 467.32 |- | 86 | {{flagicon|Russia}} [[ВТБ Банк]] | 466.33 |- | 87 | {{flagicon|Canada}} [[Канада Ұлттық банкі]] | 444.67 |- | 88 | {{flagicon|Brazil}} [[Banco do Brasil]] | 445.10 |- | 89 | {{flagicon|Singapore}} [[United Overseas Bank]] | 444.76 |- | 90 | {{flagicon|China}} [[Bank of Nanjing]] | 432.12 |- |} === Елдер бойынша === {| class="wikitable sortable" |- !Дәрежесі||Ел||Жалпы активтері бойынша ТОП 50 банктердің саны (2014)<ref>{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Әлемдік ТОП 50 банктердің саны (2014)|publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> |- |1||{{Байрақ|Қытай}}||11 |- |2||{{Байрақ|АҚШ}}||6 |- |3||{{Байрақ|Ұлыбритания}}||5 |- |3||{{Байрақ|Франция}}||5 |- |3||{{Байрақ|Жапония}}||5 |- |6||{{Байрақ|Аустралия}}||4 |- |7||{{Байрақ|Канада}}||3 |- |8||{{Байрақ|Германия}}||2 |- |} == Нарықтық капиталдандыру бойынша == Relbanks-тің нарықтық капиталдандыру бойынша әлемдегі ең ірі банктердің 2015 жылғы статистикалық деректері: <ref name="by-marketcap" /> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Нарықтық капиталдандыру<br>($АҚШ долл.) |- | 1 {{increase|+1}} | {{flagicon|China}} [[Industrial and Commercial Bank of China|ICBC]] | 302 |- | 2 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo| Wells Fargo & Co]] | 281 |- | 3 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase|JP Morgan Chase & Co]] | 230.60 |- | 4 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 208.04 |- | 5 {{increase|+3}} | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 188.84 |- | 6 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 176.03 |- | 7 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 169.68 |- | 8 {{increase|+1}} | {{flagicon|United States}} [[Citigroup|Citigroup Inc]] | 162.89 |- | 9 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC Holdings]] | 160.47 |- | 10 {{steady}} | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank|Commonwealth Bank of Australia]] | 114.75 |- | 11 {{steady}} | {{flagicon|Spain}} [[Santander Group|Banco Santander]] | 95.69 |- | 12 {{increase|+6}} | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group|Mitsubishi UFJ Financial Group (MUFG)]] | 92.66 |- | 13 {{increase|+2}} | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 91.39 |- | 14 {{decrease|-2}} | {{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 86.20 |- | 15 {{increase|+1}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 84.85 |- | 16 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs Group]] | 83.60 |- | 17 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[US Bancorp]] | 80.08 |- | 18 {{decrease|-5}} | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 78.09 |- | 19 {{increase|+3}} | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group|Australia and New Zealand Banking (ANZ)]] | 75.51 |- | 20 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 72.60 |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржы институттары]] [[Санат:Банктер| Банктер]] [[Санат:Заңды тұлғалар]] [[Санат:Банктер тізімі]] oicv50ho7cixkukmxzh7lwo4xq4efdc 3657393 3657392 2026-09-19T14:14:48Z 1nter pares 146705 /* Жалпы активтері бойынша */ 3657393 wikitext text/x-wiki {{Details|Жүйелік маңызды банктер тізімі | Ірі банктер}} Бұл әлемдегі жалпы [[актив]]терінің саны<ref name="by-assets">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Top Banks in the World 2014 |publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> және [[нарықтық капиталдандыру]]бойынша ең ірі [[банк]]тер тізімі <ref name="by-marketcap">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/market-cap |title=Әлемдік нарықтық капиталдандыру бойынша ең ірі банктер тізімі |publisher=relbanks.com |date=2015}}</ref> == Жалпы активтері бойынша == Жалпы активтерінің көлемі бойынша әлемдегі ең ірі [[банк]]тердің Relbanks 2014 статистикалық деректері: <ref name="by-assets" /> Тек, бухгалтерлік өңдеулер активтерге әсер ететінін ескеріңіз. Мысалы, [[Америка Құрама Штаттары]]нда ПБУ (ҚЕХС-қарсы) ақпараты пайдаланады, ол салыстырмалы түрде АҚШ-қа жатпайтын банктерге қарағанда активтері аз туынды көп жағдайларда таза туынды ұстанымдағы АҚШ-тың жетекші банктеріне орын береді. <ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/halahtouryalai/2014/02/12/worlds-100-biggest-banks-chinas-icbc-1-no-u-s-banks-in-top-5/ |title=World's 100 Biggest Banks: China's ICBC #1 |date=February 12, 2014 |publisher=Forbes}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Жалпы активтері<br>($АҚШ долл.) |- | 1 | {{flagicon|China}} [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі|Industrial & Commercial Bank of China (ICBC)]] | 7,645.80 |- | 2 | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 6,974.82 |- | 3 | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 6,524.05 |- | 4 | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 5,484.11 |- | 5 | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase]] | 4,424.90 |- | 6 | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 3,438.16 |- | 7 | {{flagicon|France}} [[BNP Paribas]] | 3,411.74 |- | 8 | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC]] | 3,279.30 |- | 9 | {{flagicon|France}} [[Crédit Agricole]] | 3,148.91 |- | 10 | {{flagicon|China}} [[Postal Savings Bank of China]] | 2,671.00 |- | 11 | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] | 2,666.71 |- | 12 | {{flagicon|United States}} [[Citigroup]] | 2,622.20 |- | 13 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Santander]] | 2,251.97 |- | 14 | {{flagicon|China}} [[Bank of Communications]] | 2,222.98 |- | 15 | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo]] | 2,148.63 |- | 16 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Barclays]] | 2,078.28 |- | 17 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Financial Group]] | 2,020.13 |- | 18 | {{flagicon|France}} [[Société Générale]] | 1,986.83 |- | 19 | {{flagicon|Japan}} [[Mizuho Financial Group]] | 1,897.91 |- | 20 | {{flagicon|China}} [[China Merchants Bank]] | 1,868.71 |- | 21 | {{flagicon|France}} [[Groupe BPCE]] | 1,813.02 |- | 22 | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs]] | 1,809.32 |- | 23 |{{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 1,726.91 |- | 24 | {{flagicon|Germany}} [[Deutsche Bank]] | 1,684.94 |- | 25 | {{flagicon|Switzerland}} [[UBS]] | 1,617.43 |- | 26 | {{flagicon|China}} [[Industrial Bank]] | 1,586.16 |- | 27 | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 1,547.69 |- | 28 | {{flagicon|Japan}} [[Japan Post Bank]] | 1,451.31 |- | 29 | {{flagicon|China}} [[China CITIC Bank]] | 1,448.45 |- | 30 | {{flagicon|France}} [[Crédit Mutuel]] | 1,441.94 |- | 31 | {{flagicon|China}} [[Shanghai Pudong Development Bank]] | 1,441.40 |- | 32 | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 1,420.27 |- | 33 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 1,270.62 |- | 34 | {{flagicon|Netherlands}} [[ING Group]] | 1,238.00 |- | 35 | {{flagicon|Italy}} [[Intesa Sanpaolo]] | 1,127.02 |- | 36 | {{flagicon|China}} [[China Minsheng Bank]] | 1,119.83 |- | 37 | {{flagicon|Canada}} [[Scotiabank]] | 1,088.15 |- | 38 | {{flagicon|Canada}} [[Bank of Montreal]] | 1,069.57 |- | 39 | {{flagicon|China}} [[China Everbright Bank]] | 1,024.44 |- | 40 | {{flagicon|Italy}} [[UniCredit]] | 1,021.77 |- | 41 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]] | 1,005.77 |- | 42 | {{flagicon|United Kingdom}} [[NatWest Group]] | 961.71 |- | 43 | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank of Australia]] | 955.00 |- | 44 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Standard Chartered]] | 919.96 |- | 45 | {{flagicon|India}} [[State Bank of India]] | 877.07 |- | 46 | {{flagicon|Russia}} [[Сбербанк]] | 870.03 |- | 47 | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group]] | 857.93 |- | 48 | {{flagicon|France}} [[La Banque postale]] | 851.81 |- | 49 | {{flagicon|China}} [[Ping An Bank]] | 847.22 |- | 50 | {{flagicon|Canada}} [[Canadian Imperial Bank of Commerce|CIBC]] | 834.98 |- | 51 | {{flagicon|Spain}} [[CaixaBank]] | 779.66 |- | 52 | {{flagicon|Germany}} [[DZ Bank]] | 776.59 |- | 53 | {{flagicon|Finland}} [[Nordea]] | 768.29 |- | 54 | {{flagicon|Netherlands}} [[Rabobank]] | 750.13 |- | 55 | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 744.33 |- | 56 | {{flagicon|Australia}} [[National Australia Bank]] | 733.56 |- | 57 | {{flagicon|Singapore}} [[DBS Bank|DBS Group]] | 697.77 |- | 58 | {{flagicon|Germany}} [[Commerzbank]] | 692.84 |- | 59 | {{flagicon|United States}} [[U.S. Bancorp]] | 692.35 |- | 60 | {{flagicon|China}} [[Bank of Jiangsu]] | 692.14 |- | 61 | {{flagicon|China}} [[Bank of Beijing]] | 687.19 |- | 62 | {{flagicon|China}} [[Huaxia Bank]] | 677.34 |- | 63 | {{flagicon|United States}} [[Capital One]] | 669.01 |- | 64 | {{flagicon|United States}} [[PNC Financial Services]] | 600.13 |- | 65 | {{flagicon|Denmark}} [[Danske Bank]] | 590.16 |- | 66 | {{flagicon|Brazil}} [[Itaú Unibanco]] | 562.14 |- | 67 | {{flagicon|South Korea}} [[KB Financial Group]] | 562.76 |- | 68 | {{flagicon|United States}} [[Truist Financial]] | 547.54 |- | 69 | {{flagicon|South Korea}} [[Shinhan Financial Group]] | 544.51 |- | 70 | {{flagicon|Japan}} [[Norinchukin Bank]] | 541.55 |- | 71 | {{flagicon|Singapore}} [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] | 525.32 |- | 72 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Trust Holdings]] | 522.00 |- | 73 | {{flagicon|China}} [[Bank of Ningbo]] | 519.79 |- | 74 | {{flagicon|Austria}} [[Erste Group]] | 518.50 |- | 75 | {{flagicon|China}} [[China Guangfa Bank]] | 515.24 |- | 76 | {{flagicon|India}} [[HDFC Bank]] | 514.82 |- | 77 | {{flagicon|Netherlands}} [[ABN AMRO]] | 510.65 |- | 78 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Nationwide Building Society]] | 507.39 |- | 79 | {{flagicon|China}} [[China Zheshang Bank]] | 497.70 |- | 80 | {{flagicon|Japan}} [[Resona Holdings]] | 494.80 |- | 81 | {{flagicon|United States}} [[Charles Schwab Corporation]] | 491.00 |- | 82 | {{flagicon|China}} [[Bank of Shanghai]] | 473.06 |- | 83 | {{flagicon|United States}} [[BNY]] | 472.30 |- | 84 | {{flagicon|Belgium}} [[KBC Group]] | 471.89 |- | 85 | {{flagicon|South Korea}} [[Hana Financial Group]] | 467.32 |- | 86 | {{flagicon|Russia}} [[ВТБ Банк]] | 466.33 |- | 87 | {{flagicon|Canada}} [[Канада Ұлттық банкі]] | 444.67 |- | 88 | {{flagicon|Brazil}} [[Banco do Brasil]] | 445.10 |- | 89 | {{flagicon|Singapore}} [[United Overseas Bank]] | 444.76 |- | 90 | {{flagicon|China}} [[Bank of Nanjing]] | 432.12 |- | 91 | {{flagicon|Brazil}} [[Banco Bradesco]] | 418.80 |- | 92 | {{flagicon|South Korea}} [[NongHyup Bank]] | 417.56 |- | 93 | {{flagicon|South Korea}} [[Woori Financial Group]] | 416.56 |- | 94 | {{flagicon|Germany}} [[Landesbank Baden-Württemberg]] | 407.77 |- | 95 | {{flagicon|Switzerland}} [[Raiffeisen (Switzerland)|Raiffeisen Group]] | 407.32 |- | 96 | {{flagicon|Brazil}} [[Caixa Econômica Federal]] | 403.70 |- | 97 | {{flagicon|Sweden}} [[SEB Group]] | 398.24 |- | 98 | {{flagicon|Japan}} [[Nomura Holdings]] | 395.02 |- | 99 | {{flagicon|UAE}} [[First Abu Dhabi Bank]] | 382.19 |- | 100 | {{flagicon|Qatar}} [[QNB Group]] | 381.61 |} === Елдер бойынша === {| class="wikitable sortable" |- !Дәрежесі||Ел||Жалпы активтері бойынша ТОП 50 банктердің саны (2014)<ref>{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Әлемдік ТОП 50 банктердің саны (2014)|publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> |- |1||{{Байрақ|Қытай}}||11 |- |2||{{Байрақ|АҚШ}}||6 |- |3||{{Байрақ|Ұлыбритания}}||5 |- |3||{{Байрақ|Франция}}||5 |- |3||{{Байрақ|Жапония}}||5 |- |6||{{Байрақ|Аустралия}}||4 |- |7||{{Байрақ|Канада}}||3 |- |8||{{Байрақ|Германия}}||2 |- |} == Нарықтық капиталдандыру бойынша == Relbanks-тің нарықтық капиталдандыру бойынша әлемдегі ең ірі банктердің 2015 жылғы статистикалық деректері: <ref name="by-marketcap" /> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Нарықтық капиталдандыру<br>($АҚШ долл.) |- | 1 {{increase|+1}} | {{flagicon|China}} [[Industrial and Commercial Bank of China|ICBC]] | 302 |- | 2 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo| Wells Fargo & Co]] | 281 |- | 3 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase|JP Morgan Chase & Co]] | 230.60 |- | 4 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 208.04 |- | 5 {{increase|+3}} | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 188.84 |- | 6 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 176.03 |- | 7 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 169.68 |- | 8 {{increase|+1}} | {{flagicon|United States}} [[Citigroup|Citigroup Inc]] | 162.89 |- | 9 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC Holdings]] | 160.47 |- | 10 {{steady}} | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank|Commonwealth Bank of Australia]] | 114.75 |- | 11 {{steady}} | {{flagicon|Spain}} [[Santander Group|Banco Santander]] | 95.69 |- | 12 {{increase|+6}} | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group|Mitsubishi UFJ Financial Group (MUFG)]] | 92.66 |- | 13 {{increase|+2}} | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 91.39 |- | 14 {{decrease|-2}} | {{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 86.20 |- | 15 {{increase|+1}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 84.85 |- | 16 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs Group]] | 83.60 |- | 17 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[US Bancorp]] | 80.08 |- | 18 {{decrease|-5}} | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 78.09 |- | 19 {{increase|+3}} | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group|Australia and New Zealand Banking (ANZ)]] | 75.51 |- | 20 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 72.60 |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржы институттары]] [[Санат:Банктер| Банктер]] [[Санат:Заңды тұлғалар]] [[Санат:Банктер тізімі]] 87668jlogzzj1sweewltqj4dtcqgjum 3657394 3657393 2026-09-19T14:15:13Z 1nter pares 146705 3657394 wikitext text/x-wiki {{Details|Жүйелік маңызды банктер тізімі | Ірі банктер}} Бұл әлемдегі жалпы [[актив]]терінің саны<ref name="by-assets">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Top Banks in the World 2014 |publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> және [[нарықтық капиталдандыру]]бойынша ең ірі [[банк]]тер тізімі <ref name="by-marketcap">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/market-cap |title=Әлемдік нарықтық капиталдандыру бойынша ең ірі банктер тізімі |publisher=relbanks.com |date=2015}}</ref> == Жалпы активтері бойынша == Жалпы активтерінің көлемі бойынша әлемдегі ең ірі [[банк]]тердің Relbanks 2014 статистикалық деректері: <ref name="by-assets" /> Тек, бухгалтерлік өңдеулер активтерге әсер ететінін ескеріңіз. Мысалы, [[Америка Құрама Штаттары]]нда ПБУ (ҚЕХС-қарсы) ақпараты пайдаланады, ол салыстырмалы түрде АҚШ-қа жатпайтын банктерге қарағанда активтері аз туынды көп жағдайларда таза туынды ұстанымдағы АҚШ-тың жетекші банктеріне орын береді. <ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/halahtouryalai/2014/02/12/worlds-100-biggest-banks-chinas-icbc-1-no-u-s-banks-in-top-5/ |title=World's 100 Biggest Banks: China's ICBC #1 |date=February 12, 2014 |publisher=Forbes}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Жалпы активтері<br>($АҚШ долл.) |- | 1 | {{flagicon|China}} [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі|Industrial & Commercial Bank of China (ICBC)]] | 7,645.80 |- | 2 | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 6,974.82 |- | 3 | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 6,524.05 |- | 4 | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 5,484.11 |- | 5 | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase]] | 4,424.90 |- | 6 | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 3,438.16 |- | 7 | {{flagicon|France}} [[BNP Paribas]] | 3,411.74 |- | 8 | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC]] | 3,279.30 |- | 9 | {{flagicon|France}} [[Crédit Agricole]] | 3,148.91 |- | 10 | {{flagicon|China}} [[Postal Savings Bank of China]] | 2,671.00 |- | 11 | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] | 2,666.71 |- | 12 | {{flagicon|United States}} [[Citigroup]] | 2,622.20 |- | 13 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Santander]] | 2,251.97 |- | 14 | {{flagicon|China}} [[Bank of Communications]] | 2,222.98 |- | 15 | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo]] | 2,148.63 |- | 16 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Barclays]] | 2,078.28 |- | 17 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Financial Group]] | 2,020.13 |- | 18 | {{flagicon|France}} [[Société Générale]] | 1,986.83 |- | 19 | {{flagicon|Japan}} [[Mizuho Financial Group]] | 1,897.91 |- | 20 | {{flagicon|China}} [[China Merchants Bank]] | 1,868.71 |- | 21 | {{flagicon|France}} [[Groupe BPCE]] | 1,813.02 |- | 22 | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs]] | 1,809.32 |- | 23 |{{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 1,726.91 |- | 24 | {{flagicon|Germany}} [[Deutsche Bank]] | 1,684.94 |- | 25 | {{flagicon|Switzerland}} [[UBS]] | 1,617.43 |- | 26 | {{flagicon|China}} [[Industrial Bank]] | 1,586.16 |- | 27 | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 1,547.69 |- | 28 | {{flagicon|Japan}} [[Japan Post Bank]] | 1,451.31 |- | 29 | {{flagicon|China}} [[China CITIC Bank]] | 1,448.45 |- | 30 | {{flagicon|France}} [[Crédit Mutuel]] | 1,441.94 |- | 31 | {{flagicon|China}} [[Shanghai Pudong Development Bank]] | 1,441.40 |- | 32 | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 1,420.27 |- | 33 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 1,270.62 |- | 34 | {{flagicon|Netherlands}} [[ING Group]] | 1,238.00 |- | 35 | {{flagicon|Italy}} [[Intesa Sanpaolo]] | 1,127.02 |- | 36 | {{flagicon|China}} [[China Minsheng Bank]] | 1,119.83 |- | 37 | {{flagicon|Canada}} [[Scotiabank]] | 1,088.15 |- | 38 | {{flagicon|Canada}} [[Bank of Montreal]] | 1,069.57 |- | 39 | {{flagicon|China}} [[China Everbright Bank]] | 1,024.44 |- | 40 | {{flagicon|Italy}} [[UniCredit]] | 1,021.77 |- | 41 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]] | 1,005.77 |- | 42 | {{flagicon|United Kingdom}} [[NatWest Group]] | 961.71 |- | 43 | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank of Australia]] | 955.00 |- | 44 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Standard Chartered]] | 919.96 |- | 45 | {{flagicon|India}} [[State Bank of India]] | 877.07 |- | 46 | {{flagicon|Russia}} [[Сбербанк]] | 870.03 |- | 47 | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group]] | 857.93 |- | 48 | {{flagicon|France}} [[La Banque postale]] | 851.81 |- | 49 | {{flagicon|China}} [[Ping An Bank]] | 847.22 |- | 50 | {{flagicon|Canada}} [[Canadian Imperial Bank of Commerce|CIBC]] | 834.98 |- | 51 | {{flagicon|Spain}} [[CaixaBank]] | 779.66 |- | 52 | {{flagicon|Germany}} [[DZ Bank]] | 776.59 |- | 53 | {{flagicon|Finland}} [[Nordea]] | 768.29 |- | 54 | {{flagicon|Netherlands}} [[Rabobank]] | 750.13 |- | 55 | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 744.33 |- | 56 | {{flagicon|Australia}} [[National Australia Bank]] | 733.56 |- | 57 | {{flagicon|Singapore}} [[DBS Bank|DBS Group]] | 697.77 |- | 58 | {{flagicon|Germany}} [[Commerzbank]] | 692.84 |- | 59 | {{flagicon|United States}} [[U.S. Bancorp]] | 692.35 |- | 60 | {{flagicon|China}} [[Bank of Jiangsu]] | 692.14 |- | 61 | {{flagicon|China}} [[Bank of Beijing]] | 687.19 |- | 62 | {{flagicon|China}} [[Huaxia Bank]] | 677.34 |- | 63 | {{flagicon|United States}} [[Capital One]] | 669.01 |- | 64 | {{flagicon|United States}} [[PNC Financial Services]] | 600.13 |- | 65 | {{flagicon|Denmark}} [[Danske Bank]] | 590.16 |- | 66 | {{flagicon|Brazil}} [[Itaú Unibanco]] | 562.14 |- | 67 | {{flagicon|South Korea}} [[KB Financial Group]] | 562.76 |- | 68 | {{flagicon|United States}} [[Truist Financial]] | 547.54 |- | 69 | {{flagicon|South Korea}} [[Shinhan Financial Group]] | 544.51 |- | 70 | {{flagicon|Japan}} [[Norinchukin Bank]] | 541.55 |- | 71 | {{flagicon|Singapore}} [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] | 525.32 |- | 72 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Trust Holdings]] | 522.00 |- | 73 | {{flagicon|China}} [[Bank of Ningbo]] | 519.79 |- | 74 | {{flagicon|Austria}} [[Erste Group]] | 518.50 |- | 75 | {{flagicon|China}} [[China Guangfa Bank]] | 515.24 |- | 76 | {{flagicon|India}} [[HDFC Bank]] | 514.82 |- | 77 | {{flagicon|Netherlands}} [[ABN AMRO]] | 510.65 |- | 78 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Nationwide Building Society]] | 507.39 |- | 79 | {{flagicon|China}} [[China Zheshang Bank]] | 497.70 |- | 80 | {{flagicon|Japan}} [[Resona Holdings]] | 494.80 |- | 81 | {{flagicon|United States}} [[Charles Schwab Corporation]] | 491.00 |- | 82 | {{flagicon|China}} [[Bank of Shanghai]] | 473.06 |- | 83 | {{flagicon|United States}} [[BNY]] | 472.30 |- | 84 | {{flagicon|Belgium}} [[KBC Group]] | 471.89 |- | 85 | {{flagicon|South Korea}} [[Hana Financial Group]] | 467.32 |- | 86 | {{flagicon|Russia}} [[ВТБ Банк]] | 466.33 |- | 87 | {{flagicon|Canada}} [[Канада Ұлттық банкі]] | 444.67 |- | 88 | {{flagicon|Brazil}} [[Banco do Brasil]] | 445.10 |- | 89 | {{flagicon|Singapore}} [[United Overseas Bank]] | 444.76 |- | 90 | {{flagicon|China}} [[Bank of Nanjing]] | 432.12 |- | 91 | {{flagicon|Brazil}} [[Banco Bradesco]] | 418.80 |- | 92 | {{flagicon|South Korea}} [[NongHyup Bank]] | 417.56 |- | 93 | {{flagicon|South Korea}} [[Woori Financial Group]] | 416.56 |- | 94 | {{flagicon|Germany}} [[Landesbank Baden-Württemberg]] | 407.77 |- | 95 | {{flagicon|Switzerland}} [[Raiffeisen (Switzerland)|Raiffeisen Group]] | 407.32 |- | 96 | {{flagicon|Brazil}} [[Caixa Econômica Federal]] | 403.70 |- | 97 | {{flagicon|Sweden}} [[Skandinaviska Enskilda Banken]] | 398.24 |- | 98 | {{flagicon|Japan}} [[Nomura Holdings]] | 395.02 |- | 99 | {{flagicon|UAE}} [[First Abu Dhabi Bank]] | 382.19 |- | 100 | {{flagicon|Qatar}} [[QNB Group]] | 381.61 |} === Елдер бойынша === {| class="wikitable sortable" |- !Дәрежесі||Ел||Жалпы активтері бойынша ТОП 50 банктердің саны (2014)<ref>{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Әлемдік ТОП 50 банктердің саны (2014)|publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> |- |1||{{Байрақ|Қытай}}||11 |- |2||{{Байрақ|АҚШ}}||6 |- |3||{{Байрақ|Ұлыбритания}}||5 |- |3||{{Байрақ|Франция}}||5 |- |3||{{Байрақ|Жапония}}||5 |- |6||{{Байрақ|Аустралия}}||4 |- |7||{{Байрақ|Канада}}||3 |- |8||{{Байрақ|Германия}}||2 |- |} == Нарықтық капиталдандыру бойынша == Relbanks-тің нарықтық капиталдандыру бойынша әлемдегі ең ірі банктердің 2015 жылғы статистикалық деректері: <ref name="by-marketcap" /> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Нарықтық капиталдандыру<br>($АҚШ долл.) |- | 1 {{increase|+1}} | {{flagicon|China}} [[Industrial and Commercial Bank of China|ICBC]] | 302 |- | 2 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo| Wells Fargo & Co]] | 281 |- | 3 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase|JP Morgan Chase & Co]] | 230.60 |- | 4 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 208.04 |- | 5 {{increase|+3}} | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 188.84 |- | 6 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 176.03 |- | 7 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 169.68 |- | 8 {{increase|+1}} | {{flagicon|United States}} [[Citigroup|Citigroup Inc]] | 162.89 |- | 9 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC Holdings]] | 160.47 |- | 10 {{steady}} | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank|Commonwealth Bank of Australia]] | 114.75 |- | 11 {{steady}} | {{flagicon|Spain}} [[Santander Group|Banco Santander]] | 95.69 |- | 12 {{increase|+6}} | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group|Mitsubishi UFJ Financial Group (MUFG)]] | 92.66 |- | 13 {{increase|+2}} | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 91.39 |- | 14 {{decrease|-2}} | {{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 86.20 |- | 15 {{increase|+1}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 84.85 |- | 16 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs Group]] | 83.60 |- | 17 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[US Bancorp]] | 80.08 |- | 18 {{decrease|-5}} | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 78.09 |- | 19 {{increase|+3}} | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group|Australia and New Zealand Banking (ANZ)]] | 75.51 |- | 20 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 72.60 |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржы институттары]] [[Санат:Банктер| Банктер]] [[Санат:Заңды тұлғалар]] [[Санат:Банктер тізімі]] fvr1evm56ufvd5vp71xlekoeoig2rxg 3657395 3657394 2026-09-19T14:16:10Z 1nter pares 146705 3657395 wikitext text/x-wiki {{Details|Жүйелік маңызды банктер тізімі | Ірі банктер}} Бұл әлемдегі жалпы [[актив]]терінің саны<ref name="by-assets">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Top Banks in the World 2014 |publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> және [[нарықтық капиталдандыру]]бойынша ең ірі [[банк]]тер тізімі <ref name="by-marketcap">{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/market-cap |title=Әлемдік нарықтық капиталдандыру бойынша ең ірі банктер тізімі |publisher=relbanks.com |date=2015}}</ref> == Жалпы активтері бойынша == Жалпы активтерінің көлемі бойынша әлемдегі ең ірі [[банк]]тердің Relbanks 2014 статистикалық деректері: <ref name="by-assets" /> Тек, бухгалтерлік өңдеулер активтерге әсер ететінін ескеріңіз. Мысалы, [[Америка Құрама Штаттары]]нда ПБУ (ҚЕХС-қарсы) ақпараты пайдаланады, ол салыстырмалы түрде АҚШ-қа жатпайтын банктерге қарағанда активтері аз туынды көп жағдайларда таза туынды ұстанымдағы АҚШ-тың жетекші банктеріне орын береді. <ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/halahtouryalai/2014/02/12/worlds-100-biggest-banks-chinas-icbc-1-no-u-s-banks-in-top-5/ |title=World's 100 Biggest Banks: China's ICBC #1 |date=February 12, 2014 |publisher=Forbes}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Жалпы активтері<br>($АҚШ долл.) |- | 1 | {{flagicon|China}} [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі|Industrial & Commercial Bank of China (ICBC)]] | 7,645.80 |- | 2 | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 6,974.82 |- | 3 | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 6,524.05 |- | 4 | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 5,484.11 |- | 5 | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase]] | 4,424.90 |- | 6 | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 3,438.16 |- | 7 | {{flagicon|France}} [[BNP Paribas]] | 3,411.74 |- | 8 | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC]] | 3,279.30 |- | 9 | {{flagicon|France}} [[Crédit Agricole]] | 3,148.91 |- | 10 | {{flagicon|China}} [[Postal Savings Bank of China]] | 2,671.00 |- | 11 | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] | 2,666.71 |- | 12 | {{flagicon|United States}} [[Citigroup]] | 2,622.20 |- | 13 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Santander]] | 2,251.97 |- | 14 | {{flagicon|China}} [[Bank of Communications]] | 2,222.98 |- | 15 | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo]] | 2,148.63 |- | 16 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Barclays]] | 2,078.28 |- | 17 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Financial Group]] | 2,020.13 |- | 18 | {{flagicon|France}} [[Société Générale]] | 1,986.83 |- | 19 | {{flagicon|Japan}} [[Mizuho Financial Group]] | 1,897.91 |- | 20 | {{flagicon|China}} [[China Merchants Bank]] | 1,868.71 |- | 21 | {{flagicon|France}} [[Groupe BPCE]] | 1,813.02 |- | 22 | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs]] | 1,809.32 |- | 23 |{{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 1,726.91 |- | 24 | {{flagicon|Germany}} [[Deutsche Bank]] | 1,684.94 |- | 25 | {{flagicon|Switzerland}} [[UBS]] | 1,617.43 |- | 26 | {{flagicon|China}} [[Industrial Bank]] | 1,586.16 |- | 27 | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 1,547.69 |- | 28 | {{flagicon|Japan}} [[Japan Post Bank]] | 1,451.31 |- | 29 | {{flagicon|China}} [[China CITIC Bank]] | 1,448.45 |- | 30 | {{flagicon|France}} [[Crédit Mutuel]] | 1,441.94 |- | 31 | {{flagicon|China}} [[Shanghai Pudong Development Bank]] | 1,441.40 |- | 32 | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 1,420.27 |- | 33 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 1,270.62 |- | 34 | {{flagicon|Netherlands}} [[ING Group]] | 1,238.00 |- | 35 | {{flagicon|Italy}} [[Intesa Sanpaolo]] | 1,127.02 |- | 36 | {{flagicon|China}} [[China Minsheng Bank]] | 1,119.83 |- | 37 | {{flagicon|Canada}} [[Scotiabank]] | 1,088.15 |- | 38 | {{flagicon|Canada}} [[Bank of Montreal]] | 1,069.57 |- | 39 | {{flagicon|China}} [[China Everbright Bank]] | 1,024.44 |- | 40 | {{flagicon|Italy}} [[UniCredit]] | 1,021.77 |- | 41 | {{flagicon|Spain}} [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]] | 1,005.77 |- | 42 | {{flagicon|United Kingdom}} [[NatWest Group]] | 961.71 |- | 43 | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank of Australia]] | 955.00 |- | 44 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Standard Chartered]] | 919.96 |- | 45 | {{flagicon|India}} [[State Bank of India]] | 877.07 |- | 46 | {{flagicon|Russia}} [[Сбербанк]] | 870.03 |- | 47 | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group]] | 857.93 |- | 48 | {{flagicon|France}} [[La Banque postale]] | 851.81 |- | 49 | {{flagicon|China}} [[Ping An Bank]] | 847.22 |- | 50 | {{flagicon|Canada}} [[Canadian Imperial Bank of Commerce|CIBC]] | 834.98 |- | 51 | {{flagicon|Spain}} [[CaixaBank]] | 779.66 |- | 52 | {{flagicon|Germany}} [[DZ Bank]] | 776.59 |- | 53 | {{flagicon|Finland}} [[Nordea]] | 768.29 |- | 54 | {{flagicon|Netherlands}} [[Rabobank]] | 750.13 |- | 55 | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 744.33 |- | 56 | {{flagicon|Australia}} [[National Australia Bank]] | 733.56 |- | 57 | {{flagicon|Singapore}} [[DBS Bank|DBS Group]] | 697.77 |- | 58 | {{flagicon|Germany}} [[Commerzbank]] | 692.84 |- | 59 | {{flagicon|United States}} [[U.S. Bancorp]] | 692.35 |- | 60 | {{flagicon|China}} [[Bank of Jiangsu]] | 692.14 |- | 61 | {{flagicon|China}} [[Bank of Beijing]] | 687.19 |- | 62 | {{flagicon|China}} [[Huaxia Bank]] | 677.34 |- | 63 | {{flagicon|United States}} [[Capital One]] | 669.01 |- | 64 | {{flagicon|United States}} [[PNC Financial Services]] | 600.13 |- | 65 | {{flagicon|Denmark}} [[Danske Bank]] | 590.16 |- | 66 | {{flagicon|Brazil}} [[Itaú Unibanco]] | 562.14 |- | 67 | {{flagicon|South Korea}} [[KB Financial Group]] | 562.76 |- | 68 | {{flagicon|United States}} [[Truist Financial]] | 547.54 |- | 69 | {{flagicon|South Korea}} [[Shinhan Financial Group]] | 544.51 |- | 70 | {{flagicon|Japan}} [[Norinchukin Bank]] | 541.55 |- | 71 | {{flagicon|Singapore}} [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] | 525.32 |- | 72 | {{flagicon|Japan}} [[Sumitomo Mitsui Trust Holdings]] | 522.00 |- | 73 | {{flagicon|China}} [[Bank of Ningbo]] | 519.79 |- | 74 | {{flagicon|Austria}} [[Erste Group]] | 518.50 |- | 75 | {{flagicon|China}} [[China Guangfa Bank]] | 515.24 |- | 76 | {{flagicon|India}} [[HDFC Bank]] | 514.82 |- | 77 | {{flagicon|Netherlands}} [[ABN AMRO]] | 510.65 |- | 78 | {{flagicon|United Kingdom}} [[Nationwide Building Society]] | 507.39 |- | 79 | {{flagicon|China}} [[China Zheshang Bank]] | 497.70 |- | 80 | {{flagicon|Japan}} [[Resona Holdings]] | 494.80 |- | 81 | {{flagicon|United States}} [[Charles Schwab Corporation]] | 491.00 |- | 82 | {{flagicon|China}} [[Bank of Shanghai]] | 473.06 |- | 83 | {{flagicon|United States}} [[BNY]] | 472.30 |- | 84 | {{flagicon|Belgium}} [[KBC Group]] | 471.89 |- | 85 | {{flagicon|South Korea}} [[Hana Financial Group]] | 467.32 |- | 86 | {{flagicon|Russia}} [[ВТБ Банк]] | 466.33 |- | 87 | {{flagicon|Canada}} [[Канада Ұлттық банкі]] | 444.67 |- | 88 | {{flagicon|Brazil}} [[Banco do Brasil]] | 445.10 |- | 89 | {{flagicon|Singapore}} [[United Overseas Bank]] | 444.76 |- | 90 | {{flagicon|China}} [[Bank of Nanjing]] | 432.12 |- | 91 | {{flagicon|Brazil}} [[Banco Bradesco]] | 418.80 |- | 92 | {{flagicon|South Korea}} [[NongHyup Bank]] | 417.56 |- | 93 | {{flagicon|South Korea}} [[Woori Financial Group]] | 416.56 |- | 94 | {{flagicon|Germany}} [[Landesbank Baden-Württemberg]] | 407.77 |- | 95 | {{flagicon|Switzerland}} [[Raiffeisen (Швейцария)]] | 407.32 |- | 96 | {{flagicon|Brazil}} [[Caixa Econômica Federal]] | 403.70 |- | 97 | {{flagicon|Sweden}} [[Skandinaviska Enskilda Banken]] | 398.24 |- | 98 | {{flagicon|Japan}} [[Nomura Holdings]] | 395.02 |- | 99 | {{flagicon|UAE}} [[First Abu Dhabi Bank]] | 382.19 |- | 100 | {{flagicon|Qatar}} [[QNB Group]] | 381.61 |} === Елдер бойынша === {| class="wikitable sortable" |- !Дәрежесі||Ел||Жалпы активтері бойынша ТОП 50 банктердің саны (2014)<ref>{{cite web |url=http://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets |title=Әлемдік ТОП 50 банктердің саны (2014)|publisher=relbanks.com |date=2014}}</ref> |- |1||{{Байрақ|Қытай}}||11 |- |2||{{Байрақ|АҚШ}}||6 |- |3||{{Байрақ|Ұлыбритания}}||5 |- |3||{{Байрақ|Франция}}||5 |- |3||{{Байрақ|Жапония}}||5 |- |6||{{Байрақ|Аустралия}}||4 |- |7||{{Байрақ|Канада}}||3 |- |8||{{Байрақ|Германия}}||2 |- |} == Нарықтық капиталдандыру бойынша == Relbanks-тің нарықтық капиталдандыру бойынша әлемдегі ең ірі банктердің 2015 жылғы статистикалық деректері: <ref name="by-marketcap" /> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="number" | Дәрежесі ! | Банк атауы ! | Нарықтық капиталдандыру<br>($АҚШ долл.) |- | 1 {{increase|+1}} | {{flagicon|China}} [[Industrial and Commercial Bank of China|ICBC]] | 302 |- | 2 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Wells Fargo| Wells Fargo & Co]] | 281 |- | 3 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[JPMorgan Chase|JP Morgan Chase & Co]] | 230.60 |- | 4 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[China Construction Bank]] | 208.04 |- | 5 {{increase|+3}} | {{flagicon|China}} [[Bank of China]] | 188.84 |- | 6 {{steady}} | {{flagicon|China}} [[Agricultural Bank of China]] | 176.03 |- | 7 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Bank of America]] | 169.68 |- | 8 {{increase|+1}} | {{flagicon|United States}} [[Citigroup|Citigroup Inc]] | 162.89 |- | 9 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[HSBC Holdings]] | 160.47 |- | 10 {{steady}} | {{flagicon|Australia}} [[Commonwealth Bank|Commonwealth Bank of Australia]] | 114.75 |- | 11 {{steady}} | {{flagicon|Spain}} [[Santander Group|Banco Santander]] | 95.69 |- | 12 {{increase|+6}} | {{flagicon|Japan}} [[Mitsubishi UFJ Financial Group|Mitsubishi UFJ Financial Group (MUFG)]] | 92.66 |- | 13 {{increase|+2}} | {{flagicon|Australia}} [[Westpac]] | 91.39 |- | 14 {{decrease|-2}} | {{flagicon|Canada}} [[Royal Bank of Canada]] | 86.20 |- | 15 {{increase|+1}} | {{flagicon|United Kingdom}} [[Lloyds Banking Group]] | 84.85 |- | 16 {{decrease|-2}} | {{flagicon|United States}} [[Goldman Sachs Group]] | 83.60 |- | 17 {{steady}} | {{flagicon|United States}} [[US Bancorp]] | 80.08 |- | 18 {{decrease|-5}} | {{flagicon|Canada}} [[Toronto-Dominion Bank]] | 78.09 |- | 19 {{increase|+3}} | {{flagicon|Australia}} [[Australia and New Zealand Banking Group|Australia and New Zealand Banking (ANZ)]] | 75.51 |- | 20 {{decrease|-1}} | {{flagicon|United States}} [[Morgan Stanley]] | 72.60 |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржы институттары]] [[Санат:Банктер| Банктер]] [[Санат:Заңды тұлғалар]] [[Санат:Банктер тізімі]] 2pby5eoy1cnq5nj5bxsf163fguldco0 0 541443 3657771 3649604 2026-09-20T10:08:34Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657771 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[1995 жыл]] |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, Мәңгілік ел даңғылы 8, Министрліктер үйі, № 1В кіреберісі |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Дмитрий Михайлович Малахов|Дмитрий Малахов]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = [[Дәурен Болатұлы Мұратбеков|Дәурен Мұратбеков]] |басшылықтың лауазымы2 = Хатшысы |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/vss?lang=kk gov.kz/memleket/entities/vss] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі''' – Қазақстан Республикасы Президентінің соттарды қалыптастыру жөніндегі конституциялық өкілеттіктерін, судьялардың тәуелсіздігі мен оларға ешкімнің тиіспеу кепілдіктерін қамтамасыз ету мақсатында құрылатын автономиялы мемлекеттік мекеме.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1500000436 Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі туралы]</ref> == Тарихы == Қазақстан Республикасының Жоғары сот кеңесі 1995 жылы сот жүйесін реформалау аясында консультативтік-кеңесші орган ретінде құрылған. Кеңесті тікелей Қазақстан Президенті басқарып келсе, 1998 жылдан бастап ол өкілеттік кеңес төрағасына жүктелді. Кеңес құрамына Жоғарғы Сот төрағасы, Бас прокурор, Конституциялық Кеңес төрағасы, Әділет министрі, сонымен қатар Сенат депутаттары, судьялар, Президент тағайындайтын өзге де тұлғалар кірді. 2008-2015 жылдары Жоғары сот кеңесі мүшелерін мемлекет басшысы тағайындайтын заңды тұлға мәртебесі жоқ мекеме ретінде жұмыс істеді. Аталған кезеңде кеңестің өкілеттігі біршама артты, өйткені оған таратылған Әділет біліктілік алқасының бүкіл функциясы берілген еді. 2016 жылдан бастап Жоғары сот кеңесі заң бойынша автономиялы мемлекеттік мекеме мәртебесіне ие болды. Кеңес қызметі сапалы атқарылуы үшін оның жанынан өз аппараты құрылды. Одан бөлек кеңес құрамына Жоғарғы Сот төрағасы, Бас прокурор, Әділет министрі, Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы, Мәжіліс пен Сенаттың тиісті тұрақты комитеттерінің төрағалары, адвокат және заңгер ғалым енді.<ref>[https://www.zakon.kz/stati/6002062-vysshii-sudebnyi-sovet-garant-formirovaniia-professionalnogo-sudeiskogo-korpusa.html Высший Судебный Совет — гарант формирования профессионального судейского корпуса]</ref> == Кеңесті құру тәртібі == * Кеңес Республика Президенті тағайындайтын Төрағадан және басқа адамдардан тұрады. * Жоғарғы Соттың Төрағасы, Бас Прокурор, Құрылтайдың тұрақты комитеттерінің төрағалары лауазымы бойынша Кеңес мүшелері болып табылады. * Президент Кеңес құрамына басқа адамдарды, оның ішінде ғалым заңгерлерді, адвокаттарды, шетелдік сарапшыларды, заңгерлер жұртшылығының өкілдерін де тағайындауы мүмкін. == Кеңес мүшелері == {| class="wikitable" |- ! Реті !! Аты-жөні !! Тағайындалған уақыты !! Лауазымы |- | 1 || [[Дмитрий Михайлович Малахов]] || 19 қыркүйек 2024 || Жоғары сот кеңесінің төрағасы |- | 2 || [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев]] {{small|(лауазымы бойынша)}} || 8 желтоқсан 2022 || Жоғарғы сот төрағасы |- | 3 || [[Берік Ноғайұлы Асылов]] {{small|(лауазымы бойынша)}} || 3 наурыз 2022 || Бас прокурор |- | 4 || [[Үнзила Шапақ]] {{small|(лауазымы бойынша)}} || 28 тамыз 2026 || Құрылтайдың Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары комитетінің төрағасы |- | 5 || [[Ерлан Жұмаханұлы Айтжанов]] || 12 маусым 2025 || Жоғарғы сот судьясы |- | 6 || [[Алтын Шалабайқызы Айтуарова]] || 3 қаңтар 2024 || Батыс Қазақстан облыстық сотының судьясы |- | 7 || [[Ернар Нұрланұлы Бегалиев]] || 3 қаңтар 2024 || Бас прокуратура жанындағы Құқық қорғау органдары академиясының Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру институтының Арнайы заң пәндері кафедрасының профессоры |- | 8 || [[Салтанат Серікжанқызы Жүніспекова]] || 12 маусым 2025 || Шығыс Қазақстан облысының Мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сотының судьясы |- | 9 || [[Ақмарал Серікқызы Исаева]] || 12 маусым 2025 || Астана қаласы Адвокаттар алқасының адвокаты |- | 10 || [[Кәкен Ермұхаметұлы Қасаболатов]] || 12 маусым 2025 || Алматы қаласының Кәмелетке толмағандар істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотының судьясы |- | 11 || [[Ғалымжан Қансейітұлы Нұрлықұлов]] || 3 қаңтар 2024 || Жамбыл облыстық сотының судьясы |- | 12 || [[Жанат Әнуарқызы Оспанова]] || 3 қазан 2025 || Әкімшілік істер жөніндегі кассациялық соттың судьясы |- | 13 || [[Самат Советбекұлы Кененбаев]] || 3 қазан 2025 || Астана қаласының азаматтық істер жөніндегі кассациялық сотының судьясы<ref name="қрлм">[https://www.gov.kz/memleket/entities/vss/about/structure?lang=kk Жоғары Сот Кеңесінің құрылымы]</ref> |- | 14 || [[Айдархан Байдекұлы Сқақов]] || 3 қазан 2025 || Ішкі істер министрлігінің Ш. Қабылбаев атындағы Қостанай академиясының жазалауды орындауды ұйымдастыру және қылмыстық құқық кафедрасының профессоры |} == Кеңес аппараты == Кеңес аппараты Қазақстан Президентінің 2015 жы­л­ғы 23 жел­тоқ­сан­да­ғы №137 Жар­лы­ғы­мен құрылды. Аппарат Жоғары Сот Кеңесінің қызметін ақпараттық-талдамалық, ұйымдық-құқықтық, материалдық-техникалық жағынан қамтамасыз етуді жүзеге асырады. Кеңес аппаратының басшысын [[Қазақстан Республикасының Президенті]] қызметке тағайындайды. Ол лауазымы бойынша Кеңес хатшысы болып табылады және Кеңестің мүшесі болып табылмайды. === Аппарат басшылары === # [[Әнуар Жоламанұлы Сабыров|Әнуар Сабыров]] (24 желтоқсан 2015 — 4 қаңтар 2024)<ref>[https://www.inform.kz/ru/a-sabirov-naznachen-sekretarem-vysshego-sudebnogo-soveta-rukovoditelem-apparata_a2853562 А.Сабиров назначен секретарем Высшего судебного совета - руководителем аппарата]</ref><ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-anuar-zholamanuly-sabyrov-kazakstan-respublikasy-zhogary-sot-kenesinin-hatshysy-apparat-basshysy-lauazymynan-bosatyldy-405856 Мемлекет басшысының өкімімен Әнуар Жоламанұлы Сабыров Қазақстан Республикасы Жоғары Сот Кеңесінің хатшысы – Аппарат басшысы лауазымынан босатылды]</ref> # [[Дәурен Болатұлы Мұратбеков|Дәурен Мұратбеков]] (9 ақпан 2024 жылдан бастап)<ref name="қрлм" /> == Төрағаларының тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № ! Суреті ! Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Басқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Рогов ИИновый.jpg|99px]] || [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]]<br>{{small|(1950 туған)}} || 1999 || 2001 |- | 2 || [[Сурет:Georgiy Kim (cropped).jpg|99px]] || [[Георгий Владимирович Ким|Георгий Ким]]<br>{{small|(1953 туған)}} || 15 қазан 2001 || 21 наурыз 2002 |- | 3 || [[Сурет:Рогов ИИновый.jpg|99px]] || [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]]<br>{{small|(1950 туған)}} || 21 наурыз 2002 || 12 сәуір 2003 |- | 4 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев|Мақсұт Нәрікбаев]]<br>{{small|(1940—2015)}} || 12 сәуір 2003 || 12 сәуір 2006 |- | 5 || [[Сурет:Рогов ИИновый.jpg|99px]] || [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]]<br>{{small|(1950 туған)}} || 12 сәуір 2006 || 14 ақпан 2008 |- | 6 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Оңалсын Исламұлы Жұмабеков|Оңалсын Жұмабеков]]<br>{{small|(1948 туған)}} || 14 ақпан 2008 || 20 қаңтар 2012 |- | style="background-color:#E6E6AA" | м.а. || rowspan="2" | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || rowspan="2" | [[Талғат Советбекұлы Донақов|Талғат Донақов]]<br>{{small|(1965 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA" | 20 қаңтар 2012 || style="background-color:#E6E6AA" | 13 наурыз 2012 |- | 7 || 13 наурыз 2012 || 16 қазан 2013 |- | 8 || [[Сурет:Bektas Beknazarov - May 2019.jpg|99px]] || [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]]<br>{{small|(1956 туған)}} || 16 қазан 2013 || 11 тамыз 2014 |- | 9 || [[Сурет:Rashid Tusipbekov.jpg|99px]] || [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]]<br>{{small|(1955 туған)}} || 11 тамыз 2014 || 26 тамыз 2015 |- style="background-color:#E6E6AA" | м.а. || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Талғат Советбекұлы Донақов|Талғат Донақов]]<br>{{small|(1965 туған)}} || 14 қазан 2015 || 11 желтоқсан 2015 |- | 10 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Анатолий Сергеевич Смолин|Анатолий Смолин]]<br>{{small|(1959 туған)}} || 11 желтоқсан 2015 || 4 сәуір 2018 |- | 11 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Талғат Советбекұлы Донақов|Талғат Донақов]]<br>{{small|(1965 туған)}} || 4 сәуір 2018 || 7 маусым 2021 |- | 12 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Денис Алексеевич Шипп|Денис Шипп]]<br>{{small|(1968 туған)}} || 7 маусым 2021 || 19 қыркүйек 2024 |- | 13 || [[Сурет:Dmitry Malakhov (cropped).jpg|99px]] || [[Дмитрий Михайлович Малахов|Дмитрий Малахов]]<br>{{small|(1974 туған)}} || 19 қыркүйек 2024 || — |} == Сот төрелігі академиясы == Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сот Кеңесі жанында ерекше мәртебе берілген жоғары оқу орны Сот төрелігі академиясы жұмыс істейді. Ол жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламаларын іске асырып, сот жүйесі кадрларын қайта даярлауды, олардың біліктілігін арттыруды және ғылыми қызметті жүзеге асырады.<ref>[https://academy.sud.kz/kaz/content/biz-turaly Біз туралы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240228221510/https://academy.sud.kz/kaz/content/biz-turaly |date=2024-02-28 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстандағы сот жүйесі]] bl3c7cem5rnnb5bec37v8832hhjkrqu 0 546146 3657472 3362741 2026-09-19T17:49:16Z ~2026-50485-38 185875 /* */ Есене емес Ескене 3657472 wikitext text/x-wiki '''Қыстық''' — [[Ұлы жүз]] [[Албан]] тайпасының [[Сүйменді]] тармағынан тараған рулар бірлестігі. Қыстықтың шын аты - Жиенқұл. Шежіре бойынша Қыстық: # [[Аққыстық]] (Ақназар) # [[Қарақыстық]] (Тоқмамыс) болып екі тармаққа бөлінеді. * Аққыстықтан - Құлақай, Тілеміс; * Қарақыстықтың бәйбішесінен - Әлі, Байтоқ, тоқалынан -Елтоқты, Бөже. Бұл екі тармақтан ру болып қалыптасқандары Аққыстықтан: [[Құлақай]], [[Шойқара]], [[Жайын]], [[Онтоғар]], [[Майасар]]; Қарақыстықтан: [[Қарақұс]], [[Амангелді]], [[Момын]], [[Бектемір]], [[Сақау]], [[Ескене батыр|Ескене]], [[Мәліке]] рулары тараған. Қыстық бірлестігі Алатау округының 1865 ж. тізімінде Айтпен қоса есептегенде 1070 түтін (үй) болған. Бұлар Қазан революциясына дейін бүгінгі [[Алматы облысы]], Шелек, Кеген, Нарынқол, Үйғыр аудандарын, Қырғызстанның Ыстыкөл айналасын мекен еткен. Жайлауы: Қарқаралы, Асы, Сартау. Қыстауы: Сөгеті, Сарыбұлақ, Торыайғыр. Қыстық рулары ертеден егін егіп, жеміс-жидек, бау-бақша өсірген. Ұраны - Райымбек, Малайсары, Таңбасы - Ο (дөңгелек)<ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы, бас редакторы М.Қ.Қаратаев, Алматы, 1972 ж. 1-том</ref>. == Тұлғалары == {{Div col|3}} # [[Төле Кенжебаев]] # [[Төлен Қабылов]] # [[Алтынбике Бертаева]] Соц еңбек ері # [[Әйнек Бибаева]] Соц еңбек ері # [[Сәлім Жарылқасынов]] Соц еңбек ері # [[Молдан Әлдербаев]] Министр ҚазССР # [[Мәрия Нұрғалиқызы Омарова]] # [[Марғұлан Баймұхан]] елші # [[Асқар Жеңісұлы Шоқыбаев]] елші # [[Сұлтан Орынтаев]] [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіндегі 1-шақырылым депутаттарының тізімі|Жоғары Кеңес депутаты]] # [[Нұрқабек Үмбетәлиев]] Жоғары Кеңес депутаты 1948-54 # [[Ұят Дәулетбақова]] Жоғары Кеңес депутаты # [[Оңласын Дәуренова]] Жоғары Кеңес депутаты # [[Өмірғали Кенжебеков]] Жоғары Кеңес депутаты 1990-1995 # [[Тұрарбек Мәжілұлы Асанов]] # [[Болат Нұрғазыұлы Нұрғазиев]] депутат 13 шақырылым # [[Қайрат Құтымұлы Сәдуақасов]] # [[Осан Жангелді Көшімбайұлы]] # [[Жүнісбек Жұмабеков]] # [[Бек Дәулетбаев]] Қазақ радиосын басқарған # [[Ұлтарақов Қазтай]] # [[Сағыныш Есбергенов]] депутат 1973 # [[Мереке Сатылғанқызы Атабаева]] # [[Жеңіс Әкімжанұлы Шоқыбаев]] # [[Құрманбай Игілікұлы Толыбаев]] # [[Болат Қасымжанұлы Ұзақов]]<ref>{{кітап|авторы= Сағыныш Еспергенұлы|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтар шежіресі, Қыстық руы кітабы|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Исламнұр|жыл= 2020|томы= |беттері= |барлық беті= 460|сериясы= |isbn= 9978-601-7295-14-1|тиражы= }}</ref> {{Div col end}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] 6p84455ktrvbbek9heoycwi4djn2sso 0 555951 3657700 3537458 2026-09-20T07:53:12Z CommonsDelinker 165 «[[:File:Annapurna_I_ABC_Morning.jpg]]» деген «[[:File:Annapurna_South_ABC_Morning.jpg]]» дегенмен алмастырылды. 3657700 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Mount_Everest_as_seen_from_Drukair2.jpg|right|thumb|500x500px|Әлемнің ең биік тауы [[Джомолунгма]]ның оңтүстіктен қарағандағы көрініс ұшақ үстінде түсірілген. Сол жағы - Нупцзе жотасы, оның сол жағы — Пумори және Ама-Даблам (ірі және ұсақ конустар).]] Әлемнің  ең биік тауларының тізіміне тәуелсіз деп есептеуге болатын биіктігі 7200 асатын [[тау]]лар кіреді. Тәуелсіздік критерийіне таудан "түсіп", тауға көтерілетін минималды биіктік алынған; бұл тізімдегі минималды сан - 500 м. Бұл тізімге критерийге сәйкес келмейтін, алайда өзінің бір ерекше танымал, назар аударарлық ерекшеліктері бар шыңдар да кірді. Олардың орнының саны "орын" бағанасында жазылмаған . 117 шыңдардың барлығы Оңтүстік және [[Орталық Азия]]да орналасқан. == Ең биік таулардың тізімі == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" !Орын ! class="unsortable" |Сурет !тау !Биіктік (м)<ref>Непал үшін биіктік жергілікті топографиялық карта бойынша алынған</ref> !Орналасқан жері !Координаттары !«Көру анықтығы» (м)<ref>Данные получены из комбинации карт и компьютерного анализа данных ''<span class="iw" data-title="Shuttle Radar Topography Mission">Shuttle Radar Topography Mission<sup class="noprint">[[:en:Shuttle Radar Topography Mission|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Shuttle Radar Topography Mission"></span>'' (угловое разрешение в 3"), полученных [[НАСА|NASA]] в 2001 году. Величины св. 1450 метров указаны по [http://www.peaklist.org/ultras.html этому сайту].</ref> !Ата-ана тауы<br> <ref>Здесь указана первая превосходящая по высоте гора, расположенная за «ключевым» понижением с минимально необходимыми 500-ми метрами.</ref> !Алғашқы тау ұшар басына шығу<br> !Көтерілуі<ref>Кол-во восхождений и неудавшихся попыток на 2004 год указано по [http://www.alpine-club.org.uk/hi/ Гималайскому журналу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170717233808/http://www.alpine-club.org.uk/hi/ |date=2017-07-17 }}. Приведено кол-во экспедиций (не отдельных восходителей), внёсших свои попытки в журнал. Они возможно аккуратно вносили данные по редко посещаемым вершинам (хотя упущения возможны), но ещё более неточности вероятны по лёгким для восхождения и/или популярным пикам, типа восьмитысячников. Для примера, Джомолунгму на 2004 год покорило 2251 отдельных альпинистов [http://www.everesthistory.com/everestsummits/summitsbyyear.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150720183726/http://www.everesthistory.com/everestsummits/summitsbyyear.htm |date=2015-07-20 }}.</ref> (көтерілу мүмкіндіктері) |- |1 |[[Сурет:IMG_2124_Everest.jpg|60x60px]] |Джомолунгма<br> | align="center" |8848 |Махалангур-Химал, Гималаи |{{Coord|27|59|17|N|86|55|31|E|}} | align="right" |8848 |жоқ | align="center" |1953 | align="center" |145 (121) |- |2 |[[Сурет:K2_2006b.jpg|60x60px]] |Чогори | align="center" |8611 |Балторо Музтаг, Каракорум |{{Coord|35|52|57|N|76|30|48|E|}} | align="right" |4017 |Джомолунгма | align="center" |1954 | align="center" |45 (44) |- |3 |[[Сурет:Kangchenjunga.JPG|60x60px]] |Канченджанга | align="center" |8586 |Канченджанга, Гималаи |{{Coord|27|42|09|N|88|08|49|E|}} | align="right" |3922 |[[Джомолунгма]] | align="center" |1955 | align="center" |38 (24) |- |4 |[[Сурет:LhotseMountain.jos.500pix.jpg|60x60px]] |Лходзе | align="center" |8516 |Махалангур-Химал, Гималаи |{{Coord|27|57|42|N|86|55|59|E|}} | align="right" |610 |[[Джомолунгма]] | align="center" |1956 | align="center" |26 (26) |- |5 |[[Сурет:Makalu.jpg|60x60px]] |Макалу | align="center" |8485 |Махалангур-Химал, Гималаи |{{Coord|27|53|21|N|87|05|19|E|}} | align="right" |2386 |[[Лхоцзе]] | align="center" |1955 | align="center" |45 (52) |- |6 |[[Сурет:ChoOyu-fromGokyo.jpg|60x60px]] |Чо-Ойю | align="center" |8188 |Махалангур-Химал, Гималаи |{{Coord|28|05|39|N|86|39|39|E|}} | align="right" |2340 |[[Джомолунгма]] | align="center" |1954 | align="center" |79 (28) |- |7 |[[Сурет:Dhaulagiri_-_view_from_aircraft.jpg|60x60px]] |Дхаулагири | align="center" |8167 |Дхаулагири, Гималаи |{{Coord|28|41|45|N|83|29|36|E|}} | align="right" |3357 |Джомолунгма | align="center" |1960 | align="center" |51 (39) |- |8 |[[Сурет:Sunrise,_Manaslu.jpg|60x60px]] |Манаслу | align="center" |8163 |Манаслу, Гималаи |{{Coord|28|32|58|N|84|33|39|E|}} | align="right" |3092 |Чо-Ойю | align="center" |1956 | align="center" |49 (45) |- |9 |[[Сурет:Nanga_Parbat_View_from_Fairy_Meadow_trek.jpg|60x60px]] |Нангапарбат | align="center" |8126 |Нангапарбат, Гималаи |{{Coord|35|14|18|N|74|35|22|E|}} | align="right" |4608 |Дхаулагири | align="center" |1953 | align="center" |52 (67) |- |10 |[[Сурет:Annapurna South ABC Morning.jpg|60x60px]] |Аннапурна I | align="center" |8091 |Аннапурна, Гималай |{{Coord|28|35|43|N|83|49|11|E|}} | align="right" |2984 |Чо-Ойю | align="center" |1950 | align="center" |36 (47) |- |11 |[[Сурет:HiddenPeak.jpg|60x60px]] |Гашербрум I | align="center" |8080 |Балторо Музтаг, Каракорум |{{Coord|35|43|27|N|76|41|44|E|}} | align="right" |2155 |Чогори | align="center" |1958 | align="center" |31 (16) |- |12 |[[Сурет:7_15_BroadPeak.jpg|60x60px]] |Броуд-Пик | align="center" |8051 |Балторо Музтаг, Каракорум |{{Coord|35|48|38|N|76|34|05|E|}} | align="right" |1701 |Гашербрум I | align="center" |1957 | align="center" |39 (19) |- |13 |[[Сурет:Gasherbrum2.jpg|60x60px]] |Гашербрум II | align="center" |8034 |Балторо Музтаг, Каракорум |{{Coord|35|45|27|N|76|39|11|E|}} | align="right" |1523 |Гашербрум I | align="center" |1956 | align="center" |54 (12) |- |14 |[[Сурет:Shisha_Pangma_2006.jpg|60x60px]] |Шишабангма | align="center" |8027 |Лангтанг, Гималаи |{{Coord|28|21|12|N|85|46|43|E|}} | align="right" |2897 |Чо-Ойю | align="center" |1964 | align="center" |43 (19) |- |15 |[[Сурет:Gyachung_Kang.jpg|60x60px]] |Гьячунг-Канг | align="center" |7952 |Махалангур-Химал, Гималаи |{{Coord|28|05|52|N|86|44|47|E|}} | align="right" |700 |Чо-Ойю | align="center" |1964 | align="center" |5 (3) |- |[[Сурет:Gasherbrum2.jpg|60x60px]] |Гашербрум III | align="center" |7946 |Балторо Музтаг, Каракорум |{{Coord|35|45|34|N|76|38|31|E|}} | align="right" |355 |Гашербрум II | align="center" |1975 | align="center" |2 (2) |- |16 |[[Сурет:Annapurna_I.jpg|60x60px]] |Аннапурна II | align="center" |7937 |Аннапурна, Гималай |{{Coord|28|32|03|N|84|07|20|E|}} | align="right" |2437 |Аннапурна I | align="center" |1960 | align="center" |6 (19) |- |17 |[[Сурет:Gasherbrum_group.JPG|60x60px]] |Гашербрум IV | align="center" |7932 |Балторо Музтаг, Каракорум |{{Coord|35|45|33|N|76|36|57|E|}} | align="right" |715 |Гашербрум III | align="center" |1958 | align="center" |4 (11) |- |18 |[[Сурет:Himalchuli_from_south.jpg|60x60px]] |Хималчули | align="center" |7893 |Манаслу, Гималай |{{Coord|28|26|07|N|84|38|24|E|}} | align="right" |1633 |Манаслу | align="center" |1960 | align="center" |6 (12) |- |19 |Дастогхил | align="center" |7884 |<span class="iw" data-title="Хиспар-Музтаг">Хиспар-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Hispar Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Хиспар-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|36|19|33|N|75|11|18|E|}} | align="right" |2525 |Чогори | align="center" |1960 | align="center" |3 (5) |- |20 |[[Сурет:Manaslu_-_Thulagi_Chuli_-_Ngadi_Chuli.jpg|60x60px]] |Нгади Чули | align="center" |7871 |Манаслу, Гималаи |{{Coord|28|30|12|N|84|34|03|E|}} | align="right" |1020 |Манаслу | align="center" |1970 | align="center" |2 (6) |- |[[Сурет:Nuptse-fromLobuche.jpg|60x60px]] |Нупцзе | align="center" |7864 |Махалангур-Химал, Гималай |{{Coord|27|58|02|N|86|53|10|E|}} | align="right" |319 |[[Лхоцзе]] | align="center" |1961 | align="center" |5 (12) |- |21 |Кунианг Киш | align="center" |7823 |<span class="iw" data-title="Хиспар-Музтаг">Хиспар-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Hispar Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Хиспар-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|36|12|19|N|75|12|28|E|}} | align="right" |1765 |Дастогхил | align="center" |1971 | align="center" |2 (6) |- |22 |[[Сурет:Masherbrum.jpg|93x93px]] |Машербрум | align="center" |7821 |Машербрум, Каракорум |{{Coord|35|38|28|N|76|18|21|E|}} | align="right" |2457 |Гашербрум I | align="center" |1960 | align="center" |4 (9) |- |23 |[[Сурет:Nanda_devi.jpg|60x60px]] |Нандадеви | align="center" |7816 |Гархвал, Гималай |{{Coord|30|22|36|N|79|58|15|E|}} | align="right" |3139 |Дхаулагири | align="center" |1936 | align="center" |14 (12) |- |24 |Чомолонзо&nbsp;(ағылш.)русск. | align="center" |7804 |Махалангур-Химал, Гималай |{{Coord|27|55|48|N|87|06|29|E|}} | align="right" |590 |Макалу | align="center" |1954 | align="center" |3 (1) |- |25 |[[Сурет:Batura_valley_Passu.jpg|60x60px]] |<span class="iw" data-title="Батура-Шар">Батура-Шар<sup class="noprint">[[:en:Batura Sar|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Батура-Шар"></span> | align="center" |7795 |<span class="iw" data-title="Батура-Музтаг">Батура-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Batura Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Батура-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|36|30|36|N|74|31|27|E|}} | align="right" |3118 |Дастогхил | align="center" |1976 | align="center" |4 (6) |- |26 |[[Сурет:Kanjut_Sar.jpg|80x80px]] |Канжут Шар | align="center" |7790 |<span class="iw" data-title="Хиспар-Музтаг">Хиспар-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Hispar Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Хиспар-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|36|12|18|N|75|25|04|E|}} | align="right" |1690 |Кунианг Киш | align="center" |1959 | align="center" |2 (1) |- |27 |[[Сурет:RakaposhiTagafari0889.JPG|60x60px]] |Ракапоши&nbsp;(ағылш.)русск. | align="center" |7788 |<span class="iw" data-title="Ракапоши-Харамош">Ракапоши-Харамош<sup class="noprint">[[:en:Rakaposhi-Haramosh Mountains|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Ракапоши-Харамош"></span>, Каракорум |{{Coord|36|08|33|N|74|29|21|E|}} | align="right" |2818 |Кунианг Киш | align="center" |1958 | align="center" |8 (13) |- |28 |[[Сурет:Namcha_Barwa_from_the_west.jpg|60x60px]] |Намджагбарва | align="center" |7782 |<span class="iw" data-title="Ассам Гималаи">Ассам<sup class="noprint">[[:en:Assam Himalaya|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Ассам Гималай"></span>, Гималай |{{Coord|29|37|50|N|95|03|19|E|}} | align="right" |4106 |Канченджанга | align="center" |1992 | align="center" |1 (2) |- |29 |Камет&nbsp;(ағылш.)русск. | align="center" |7756 |Гархвал, Гималаи |{{Coord|30|55|12|N|79|35|30|E|}} | align="right" |2825 |Нандадеви | align="center" |1931 | align="center" |23 (14) |- |30 |[[Сурет:Dhaulagiri_-_view_from_aircraft.jpg|60x60px]] |Дхаулагири II | align="center" |7751 |Дхаулагири, Гималаи |{{Coord|28|45|46|N|83|23|14|E|}} | align="right" |2396 |Дхаулагири | align="center" |1971 | align="center" |4 (11) |- |31 |[[Сурет:Saltoro_Kangri.jpg|60x60px]] |Салторо-Кангри | align="center" |7742 |<span class="iw" data-title="Салторо">Салторо<sup class="noprint">[[:en:Saltoro Mountains|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Салторо"></span>, Каракорум |{{Coord|35|23|57|N|76|50|51|E|}} | align="right" |2160 |Гашербрум I | align="center" |1962 | align="center" |2 (1) |- |32 |[[Сурет:Jannu_from_South.jpg|60x60px]] |Жанну | align="center" |7711 |Канченджанга, Гималаи |{{Coord|27|40|54|N|88|02|36|E|}} | align="right" |1036 |Канченджанга | align="center" |1962 | align="center" |17 (12) |- |33 |[[Сурет:Tirich_Mir_Hotel.jpg|60x60px]] |Тиричмир | align="center" |7708 |Гиндукуш |{{Coord|36|15|19|N|71|50|30|E|}} | align="right" |3910 |<span class="iw" data-title="Батура-Шар">Батура-Шар<sup class="noprint">[[:en:Batura Sar|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Батура-Шар"></span> | align="center" |1950 | align="center" |20 (11) |- |Моламенкинг | align="center" |7703 |Лангтанг, Гималаи |{{Coord|28|21|17|N|85|48|39|E|}} | align="right" |430 |Шишабангма | align="center" |1981 | align="center" |1 (0) |- |34 |[[Сурет:Mt_Gurla_Mandhata_and_wild_Donkeys.jpg|60x60px]] |Гурла-Мандхата | align="center" |7694 |<span class="iw" data-title="Налаканкар-Гимал">Налаканкар-Гимал<sup class="noprint">[[:en:Nalakankar Himal|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Налаканкар-Гимал"></span>, Гималай |{{Coord|30|26|17|N|81|17|53|E|}} | align="right" |2788 |Дхаулагири | align="center" |1985 | align="center" |6 (4) |- |35 |<span class="iw" data-title="Сасер-Кангри">Сасер-Кангри I<sup class="noprint">[[:en:Saser Kangri|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Сасер-Кангри"></span> | align="center" |7672 |<span class="iw" data-title="Сасер-Музтаг">Сасер-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Saser Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Сасер-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|34|52|00|N|77|45|09|E|}} | align="right" |2304 |Гашербрум I | align="center" |1973 | align="center" |6 (4) |- |36 |[[Сурет:Chogolisa_from_K2.JPG|60x60px]] |Чоголиза | align="center" |7665 |Машербрум, Каракорум |{{Coord|35|36|42|N|76|34|18|E|}} | align="right" |1624 |Машербрум | align="center" |1975 | align="center" |4 (2) |- |[[Сурет:Dhaulagiri_-_view_from_aircraft.jpg|60x60px]] |Дхаулагири IV | align="center" |7661 |Дхаулагири, Гималаи |{{Coord|28|44|09|N|83|18|55|E|}} | align="right" |469 |Дхаулагири II | align="center" |1975 | align="center" |2 (10) |- |37 |[[Сурет:Kongur_south.jpg|60x60px]] |Конгур | align="center" |7649 |Конгур, Куньлунь |{{Coord|38|35|36|N|75|18|48|E|}} | align="right" |3585 |Дастогхил | align="center" |1981 | align="center" |2 (4) |- |[[Сурет:Dhaulagiri_-_view_from_aircraft.jpg|60x60px]] |Дхаулагири V | align="center" |7618 |Дхаулагири, Гималаи |{{Coord|28|44|02|N|83|21|41|E|}} | align="right" |340 |Дхаулагири IV | align="center" |1975 | align="center" |2 (3) |- |38 |[[Сурет:Shispare and Ultar Sar aerial.jpg|60x60px]] |<span class="iw" data-title="Шиспар">Шиспар<sup class="noprint">[[:en:Shispare|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Шиспар"></span> | align="center" |7611 |<span class="iw" data-title="Батура-Музтаг">Батура-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Batura Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Батура-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|36|26|26|N|74|40|51|E|}} | align="right" |1240 |<span class="iw" data-title="Батура-Шар">Батура-Шар<sup class="noprint">[[:en:Batura Sar|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Батура-Шар"></span> | align="center" |1974 | align="center" |3 (1) |- |39 |Тривор | align="center" |7577 |<span class="iw" data-title="Хиспар-Музтаг">Хиспар-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Hispar Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Хиспар-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|36|17|15|N|75|05|10|E|}} | align="right" |980 |Дастогхил | align="center" |1960 | align="center" |2 (5) |- |40 |[[Сурет:GangkharPuensum3.jpg|60x60px]] |Канкар-Пунсум | align="center" |7570 |Кула-Кангри, Гималай |{{Coord|28|02|48|N|90|27|21|E|}} | align="right" |2995 |Канченджанга | align="center" |бағындырылмаған | align="center" |0 (3) |- |41 |[[Сурет:Gonggashan.jpg|60x60px]] |<span class="iw" data-title="Гунгашань">Гунгашань<sup class="noprint">[[:en:Mount Gongga|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Гунгашань"></span> | align="center" |7556 |<span class="iw" data-title="Даксю-Шань">Даксю-Шань<sup class="noprint">[[:en:Daxue Mountain|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Даксю-Шань"></span>, Сычуань |{{Coord|29|35|43|N|101|52|47|E|}} | align="right" |3642 |[[Джомолунгма]] | align="center" |1932 | align="center" |6 (7) |- |42 |[[Сурет:Annapurna_I.jpg|60x60px]] |Аннапурна III | align="center" |7555 |Аннапурна, Гималай |{{Coord|28|35|05|N|83|59|28|E|}} | align="right" |703 |Аннапурна I | align="center" |1961 | align="center" |10 (17) |- |43 |[[Сурет:Karakul-muztagh-ata-d13.jpg|60x60px]] |Музтагата | align="center" |7546 |Музтагата, Куньлунь |{{Coord|38|16|42|N|75|06|57|E|}} | align="right" |2735 |Конгур | align="center" |1956 | align="center" |көп |- |44 |[[Сурет:Skyang_Kangri.jpg|60x60px]] |Скьянг Кангри | align="center" |7545 |Балторо Музтаг, Каракорум |{{Coord|35|55|35|N|76|34|03|E|}} | align="right" |1085 |Чогори | align="center" |1976 | align="center" |1 (2) |- |45 |[[Сурет:Changtse-from-KalaPattar.jpg|60x60px]] |Чангзе | align="center" |7543 |Махалангур-Химал, Гималай |{{Coord|28|01|29|N|86|54|31|E|}} | align="right" |520 |[[Джомолунгма]] | align="center" |1982 | align="center" |9 (9) |- |46 |Кула-Кангри | align="center" |7538 |Кула-Кангри, Гималай |{{Coord|28|13|34|N|90|36|54|E|}} | align="right" |1650 |Канкар-Пунсум | align="center" |1986 | align="center" |3 (2) |- |47 |[[Сурет:Kongur_south.jpg|60x60px]] |Конгуртюбе | align="center" |7530 |Конгур, Куньлунь |{{Coord|38|36|59|N|75|11|55|E|}} | align="right" |840 |Конгур | align="center" |1956 | align="center" |2 (3) |- |48 |Мамастонг-Кангри&nbsp;(ағылш.)русск. | align="center" |7516 |[[:en: Rimo Muztagh|Rimo]], Каракорум |{{Coord|35|08|27|N|77|34|39|E|}} | align="right" |1803 |Гашербрум I | align="center" |1984 | align="center" |5 (0) |- |49 |[[Сурет:Saser_Kangri_III_and_II.jpg|60x60px]] |Сасер-Кангри II&nbsp;(ағылш.)русск.<ref>Более высокая (восточная) вершина <span class="iw" data-title="Сасер-Кангри">Сасер-Кангри II<sup class="noprint">[[:en:Saser Kangri|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Сасер-Кангри"></span> покорена американцами 21 тамыз 2011 ж. Более низкий западный пик, в 2,5 км от восточного, покорён в 1984 и позже ещё раз.</ref> | align="center" |7513 |<span class="iw" data-title="Сасер-Музтаг">Сасер-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Saser Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Сасер-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|34|48|15|N|77|48|18|E|}} | align="right" |1450 |<span class="iw" data-title="Сасер-Кангри">Сасер-Кангри I<sup class="noprint">[[:en:Saser Kangri|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Сасер-Кангри"></span> | align="center" | 21.08.2011<ref><span class="citation" contenteditable="false">[http://www.vvv.ru/news/index.php3?news=179113 Американской командой впервые в мире покорен пик Saser Kangri II].&#x20;Тексерілген 14 қыркүйек 2011.&#x20;.</span><span class="citation" contenteditable="false"></span></ref> | align="center" |1 (0) |- |50 | |Пик Исмоила Сомони | align="center" |7495 |хребет Академии Наук, Памир |{{Coord|38|56|32|N|72|00|57|E|}} | align="right" |3402 |Музтагата | align="center" |1933 | align="center" |көп<br> (нақты мәлімет жоқ) |- |51 |[[Сурет:Saser_Kangri_III_and_II.jpg|60x60px]] |Сасер-Кангри III&nbsp;(ағылш.)русск. | align="center" |7495 |<span class="iw" data-title="Сасер-Музтаг">Сасер-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Saser Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Сасер-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|34|50|44|N|77|47|06|E|}} | align="right" |850 |<span class="iw" data-title="Сасер-Кангри">Сасер-Кангри I<sup class="noprint">[[:en:Saser Kangri|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Сасер-Кангри"></span> | align="center" |1986 | align="center" |1 (0) |- |52 |[[Сурет:Noszak.jpg|60x60px]] |Ношак | align="center" |7492 |Гиндукуш |{{Coord|36|26|00|N|71|49|40|E|}} | align="right" |2024 |Тиричмир | align="center" |1960 | align="center" |33 (3) |- |53 |Пумари Киш | align="center" |7492 |<span class="iw" data-title="Хиспар-Музтаг">Хиспар-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Hispar Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Хиспар-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|36|12|40|N|75|15|10|E|}} | align="right" |890 |Кунианг Киш | align="center" |1979 | align="center" |1 (2) |- |54 |[[Сурет:Pasu_glacier.jpg|60x60px]] |Пасу-Сар&nbsp;(ағылш.)русск. | align="center" |7476 |<span class="iw" data-title="Батура-Музтаг">Батура-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Batura Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Батура-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|36|29|16|N|74|35|16|E|}} | align="right" |645 |<span class="iw" data-title="Батура-Шар">Батура-Шар<sup class="noprint">[[:en:Batura Sar|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Батура-Шар"></span> | align="center" |1994 | align="center" |1 (0) |- |55 |Юкшин-Гардан-Сар(ағылш.)русск. | align="center" |7469 |<span class="iw" data-title="Хиспар-Музтаг">Хиспар-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Hispar Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Хиспар-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|36|15|00|N|75|22|30|E|}} | align="right" |1313 |Пумари Киш | align="center" |1984 | align="center" |4 (1) |- |56 |<span class="iw" data-title="Терам Кангри">Терам Кангри I<sup class="noprint">[[:en:Teram Kangri|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Терам Кангри"></span> | align="center" |7462 |<span class="iw" data-title="Сиачен-Музтаг">Сиачен-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Siachen Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Сиачен-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|35|34|48|N|77|04|42|E|}} | align="right" |1702 |Гашербрум I | align="center" |1975 | align="center" |2 (0) |- |57 |Джонгсонг | align="center" |7462 |Канченджанга, Гималаи |{{Coord|27|52|52|N|88|08|05|E|}} | align="right" |1298 |Канченджанга | align="center" |1930 | align="center" |2 (3) |- |58 |<span class="iw" data-title="Малубитинг">Малубитинг<sup class="noprint">[[:en:Malubiting|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Малубитинг"></span> | align="center" |7458 |<span class="iw" data-title="Ракапоши-Харамош">Ракапоши-Харамош<sup class="noprint">[[:en:Rakaposhi-Haramosh Mountains|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Ракапоши-Харамош"></span>, Каракорум |{{Coord|36|00|12|N|74|52|31|E|}} | align="right" |2193 |[[:en:Rakaposhi|Rakaposhi]] | align="center" |1971 | align="center" |2 (6) |- |59 |[[Сурет:Gangapurna.JPG|60x60px]] |Гангапурна | align="center" |7455 |Аннапурна, Гималаи |{{Coord|28|36|17|N|83|57|51|E|}} | align="right" |563 |Аннапурна III | align="center" |1965 | align="center" |8 (13) |- |60 |[[Сурет:Peak_Pobeda2.jpg|60x60px]] |Пик Победы | align="center" |7439 |Тянь-Шань |{{Coord|42|02|06|N|80|07|32|E|}} | align="right" |4148 |Пик Исмоила Сомони | align="center" |1938 | align="center" |көп<br> (нақты мәлімет жоқ) |- |61 |К12 | align="center" |7428 |<span class="iw" data-title="Салторо">Салторо<sup class="noprint">[[:en:Saltoro Mountains|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Салторо"></span>, Каракорум |{{Coord|35|17|42|N|77|01|18|E|}} | align="right" |1978 |Салторо-Кангри | align="center" |1974 | align="center" |4 (2) |- |62 |<span class="iw" data-title="Янгра">Янгра<sup class="noprint">[[:en:Янгра|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Янгра"></span>(Ганеш I) | align="center" |7422 |Ганеш-Гимал, Гималаи |{{Coord|28|23|28|N|85|07|38|E|}} | align="right" |2352 |Манаслу | align="center" |1955 | align="center" |1 (6) |- |63 |Sia Kangri | align="center" |7422 |<span class="iw" data-title="Сиачен-Музтаг">Сиачен-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Siachen Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Сиачен-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|35|39|48|N|76|45|45|E|}} | align="right" |640 |Гашербрум I | align="center" |1934 | align="center" |6 (0) |- |64 |Момхиль Шар | align="center" |7414 |<span class="iw" data-title="Хиспар-Музтаг">Хиспар-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Hispar Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Хиспар-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|36|19|04|N|75|02|11|E|}} | align="right" |980 |Тривор | align="center" |1964 | align="center" |2 (6) |- |65 |<br> |Kabru N | align="center" |7412 |Канченджанга, Гималаи |{{Coord|27|38|02|N|88|07|00|E|}} | align="right" |780 |Канченджанга | align="center" |1994 | align="center" |1 (2)<ref>Согласно Гималайскому журналу за 1996 год (стр 29-36), высшая точка массива [[:en:Kabru|Кабру]] (Северная вершина) была покорена Индийской армейской экспедицией мамырда 1994 ж</ref> |- |66 |Скил Брум | align="center" |7410 |Балторо Музтаг, Каракорум |{{Coord|35|51|03|N|76|25|45|E|}} | align="right" |1152 |Чогори | align="center" |1957 | align="center" |2 (1) |- |67 |Харамош | align="center" |7409 |<span class="iw" data-title="Ракапоши-Харамош">Ракапоши-Харамош<sup class="noprint">[[:en:Rakaposhi-Haramosh Mountains|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Ракапоши-Харамош"></span>, Каракорум |{{Coord|35|50|24|N|74|53|51|E|}} | align="right" |2277 |<span class="iw" data-title="Малубитинг">Малубитинг<sup class="noprint">[[:en:Malubiting|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Малубитинг"></span> | align="center" |1958 | align="center" |4 (3) |- |68 |Istor-o-Nal | align="center" |7403 |Гиндукуш |{{Coord|36|22|35|N|71|53|55|E|}} | align="right" |1040 |[[:en: Noshaq|Noshaq]] | align="center" |1969 | align="center" |4 (5) |- |69 |Ghent Kangri | align="center" |7401 |<span class="iw" data-title="Салторо">Салторо<sup class="noprint">[[:en:Saltoro Mountains|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Салторо"></span>, Каракорум |{{Coord|35|31|03|N|76|48|01|E|}} | align="right" |1493 |Салторо-Кангри | align="center" |1961 | align="center" |4 (0) |- |70 |<span class="iw" data-title="Ултар (гора)">Ултар<sup class="noprint">[[:en:Ultar|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Ултар (гора)"></span> | align="center" |7388 |<span class="iw" data-title="Батура-Музтаг">Батура-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Batura Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Батура-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|36|23|54|N|74|42|32|E|}} | align="right" |700 |<span class="iw" data-title="Шиспар">Шиспар<sup class="noprint">[[:en:Shispare|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Шиспар"></span> | align="center" |1996 | align="center" |2 (5) |- |71 |Римо I | align="center" |7385 |<span class="iw" data-title="Римо-Музтаг">Римо-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Rimo Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Римо-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|35|21|21|N|77|22|05|E|}} | align="right" |1438 |<span class="iw" data-title="Терам Кангри">Терам Кангри I<sup class="noprint">[[:en:Teram Kangri|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Терам Кангри"></span> | align="center" |1988 | align="center" |1 (3) |- |72 |Churen Himal | align="center" |7385 |Дхаулагири, Гималаи |{{Coord|28|44|06|N|83|12|58|E|}} | align="right" |600 |Дхаулагири IV | align="center" |1970 | align="center" |3 (0) |- |73 |<span class="iw" data-title="Терам Кангри">Терам Кангри III<sup class="noprint">[[:en:Teram Kangri|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Терам Кангри"></span> | align="center" |7382 |<span class="iw" data-title="Сиачен-Музтаг">Сиачен-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Siachen Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Сиачен-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|35|35|59|N|77|02|53|E|}} | align="right" |520 |<span class="iw" data-title="Терам Кангри">Терам Кангри I<sup class="noprint">[[:en:Teram Kangri|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Терам Кангри"></span> | align="center" |1979 | align="center" |1 (0) |- |74 |Sherpi Kangri | align="center" |7380 |<span class="iw" data-title="Салторо">Салторо<sup class="noprint">[[:en:Saltoro Mountains|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Салторо"></span>, Каракорум |{{Coord|35|27|58|N|76|46|53|E|}} | align="right" |1000 |[[:en: Ghent Kangri|Ghent Kangri]] | align="center" |1976 | align="center" |1 (1) |- |75 |Labuche Kang | align="center" |7367 |[[:en: Labuche|Labuche]], Гималаи |{{Coord|28|18|15|N|86|21|03|E|}} | align="right" |1957 |Чо-Ойю | align="center" |1987 | align="center" |1 (0) |- |76 |Кират-Чули | align="center" |7362 |Канченджанга, Гималаи |{{Coord|27|47|13|N|88|11|40|E|}} | align="right" |1168 |Канченджанга | align="center" |1939 | align="center" |1 (6) |- |Abi Gamin | align="center" |7355 |[[:en:Garhwal Himalaya|Garhwal]], Гималаи |{{Coord|30|55|57|N|79|36|09|E|}} | align="right" |217 |KAmet | align="center" |1950 | align="center" |17 (2) |- |77 |Нангпаи Госум | align="center" |7350 |Махалангур-Химал, Гималаи |{{Coord|28|04|20|N|86|36|52|E|}} | align="right" |500 |Чо-Ойю | align="center" |1996 | align="center" |3 (1) |- |Gimmigela<br> (The Twins) | align="center" |7350 |Канченджанга, Гималаи |{{Coord|27|44|24|N|88|09|28|E|}} | align="right" |432 |Канченджанга | align="center" |1994 | align="center" |3 (1) |- |78 |Saraghrar | align="center" |7349 |Гиндукуш |{{Coord|36|32|51|N|72|06|54|E|}} | align="right" |1979 |Ношак | align="center" |1959 | align="center" |2 (3) |- |79 |Чамланг | align="center" |7321 |Махалангур-Химал, Гималаи |{{Coord|27|46|30|N|86|58|47|E|}} | align="right" |1240 |[[Лхоцзе]] | align="center" |1961 | align="center" |7 (1) |- |80 |Джомолхари<br> <ref>[[Джомолхари]] может быть ниже, чем официальные 7315 м [http://www.sol.co.uk/v/viewfinder/elevmisquotes.html#chomolhari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130725020735/http://www.sol.co.uk/v/viewfinder/elevmisquotes.html#chomolhari |date=2013-07-25 }}.</ref><ref>По данным ''<span class="iw" data-title="Shuttle Radar Topography Mission">Shuttle Radar Topography Mission<sup class="noprint">[[:en:Shuttle Radar Topography Mission|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Shuttle Radar Topography Mission"></span>'' высота вершины 7090 метров, с учёток поправки (данные ''<span class="iw" data-title="Shuttle Radar Topography Mission">Shuttle Radar Topography Mission<sup class="noprint">[[:en:Shuttle Radar Topography Mission|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Shuttle Radar Topography Mission"></span>'' по вершинам систематически занижены на 10-50 м (в зависимости от крутизны вершины)) действительная высота горы около 7120 метров.</ref> | align="center" |7315 |[[Джомолхари]], Гималаи |{{Coord|27|49|37|N|89|16|28|E|}} | align="right" |2065 |Канкар-Пунсум | align="center" |1937 | align="center" |4 (0) |- |81 |Чонгтар | align="center" |7315 |Балторо Музтаг, Каракорум |{{Coord|35|54|42|N|76|25|45|E|}} | align="right" |1300 |Скил Брум | align="center" |1994 | align="center" |1 (1) |- |82 |Baltoro Kangri | align="center" |7312 |Машербрум, Каракорум |{{Coord|35|38|21|N|76|40|24|E|}} | align="right" |1200 |Чоголиза | align="center" |1976 | align="center" |1 (0) |- |83 |Сигуанг Ри | align="center" |7309 |Махалангур-Химал, Гималаи |{{Coord|28|08|49|N|86|41|06|E|}} | align="right" |650 |Чо-Ойю | align="center" |1989 | align="center" |2 (1) |- |84 |<br> |The Crown | align="center" |7295 |[[:en: Yengisogat|Yengisogat]], Каракорум |{{Coord|36|06|22|N|76|12|26|E|}} | align="right" |1919 |Скил Брум,<br> Чогори | align="center" |1993 | align="center" |1 (3) |- |85 |Gyala Peri | align="center" |7294 |Ассам, Гималаи |{{Coord|29|48|47|N|94|58|03|E|}} | align="right" |2942 |[[Джомолунгма]] | align="center" |1986 | align="center" |1 (0) |- |86 |Поронг Ри | align="center" |7292 |Лангтанг, Гималаи |{{Coord|28|23|22|N|85|43|17|E|}} | align="right" |520 |Шишабангма | align="center" |1982 | align="center" |5 (0) |- |87 |Баннтха-Бракк | align="center" |7285 |<span class="iw" data-title="Панмах-Музтаг">Панмах-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Panmah Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Панмах-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|35|56|51|N|75|45|12|E|}} | align="right" |1891 |Канжут Шар | align="center" |1977 | align="center" |3 (13) |- |88 |Yutmaru Sar | align="center" |7283 |<span class="iw" data-title="Хиспар-Музтаг">Хиспар-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Hispar Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Хиспар-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|36|13|40|N|75|22|05|E|}} | align="right" |620 |[[:en: Yukshin Gardan Sar|Yukshin Gardan Sar]] | align="center" |1980 | align="center" |1 (1) |- |89 |Baltistan Peak | align="center" |7282 |Машербрум, Каракорум |{{Coord|35|25|06|N|76|33|08|E|}} | align="right" |1962 |Чоголиза | align="center" |1970 | align="center" |1 (3) |- |90 |Kangpenqing | align="center" |7281 |[[:en: Baiku|Baiku]], Гималаи |{{Coord|28|33|03|N|85|32|44|E|}} | align="right" |1340 |Шишабангма | align="center" |1982 | align="center" |1 (1) |- |91 |Музтаг-Тауэр | align="center" |7276 |Балторо Музтаг, Каракорум |{{Coord|35|49|38|N|76|21|39|E|}} | align="right" |1710 |Скил Брум | align="center" |1956 | align="center" |4 (2) |- |92 |Mana | align="center" |7272 |[[:en:Garhwal Himalaya|Garhwal]], Гималаи |{{Coord|30|52|51|N|79|36|56|E|}} | align="right" |730 |[[:en:Kamet|Kamet]] | align="center" |1937 | align="center" |7 (3) |- |Дхаулагири VI | align="center" |7268 |Дхаулагири, Гималаи |{{Coord|28|42|29|N|83|16|21|E|}} | align="right" |485 |Дхаулагири IV | align="center" |1970 | align="center" |5 (0) |- |93 |<br> |Diran | align="center" |7266 |<span class="iw" data-title="Ракапоши-Харамош">Ракапоши-Харамош<sup class="noprint">[[:en:Rakaposhi-Haramosh Mountains|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Ракапоши-Харамош"></span>, Каракорум |{{Coord|36|07|19|N|74|39|40|E|}} | align="right" |1325 |<span class="iw" data-title="Малубитинг">Малубитинг<sup class="noprint">[[:en:Malubiting|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Малубитинг"></span> | align="center" |1968 | align="center" |12 (8) |- |94 | Labuche Kang III / East<ref>Точная высота неизвестна, но и на китайских и на российских картах этого района высота вершины указана свыше 7200 м.</ref> | align="center" |7250 |[[:en:Labuche|Labuche]], Гималаи |{{Coord|28|18|01|N|86|23|03|E|}} | align="right" |570 |[[:en:Labuche Kang|Labuche Kang]] | align="center" |бағындырылмаған | align="center" |0 (0) |- |95 |Putha Hiunchuli | align="center" |7246 |Дхаулагири, Гималаи |{{Coord|28|44|50|N|83|08|55|E|}} | align="right" |1151 |Churen Himal | align="center" |1954 | align="center" |11 (5) |- |96 |Aprasarasas Kangri | align="center" |7245 |<span class="iw" data-title="Сиачен-Музтаг">Сиачен-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Siachen Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Сиачен-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|35|32|20|N|77|08|59|E|}} | align="right" |635 |<span class="iw" data-title="Терам Кангри">Терам Кангри I<sup class="noprint">[[:en:Teram Kangri|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Терам Кангри"></span> | align="center" |1976 | align="center" |2 (0) |- |97 |Mukut Parbat | align="center" |7242 |[[:en:Garhwal Himalaya|Garhwal]], Гималаи |{{Coord|30|57|01|N|79|34|07|E|}} | align="right" |840 |[[:en: Kamet|Kamet]] | align="center" |1951 | align="center" |2 (1) |- |98 |Rimo III | align="center" |7233 |[[:en: Rimo Muztagh|Rimo]], Каракорум |{{Coord|35|22|29|N|77|21|42|E|}} | align="right" |615 |Римо I | align="center" |1985 | align="center" |1 (0) |- |99 |Langtang Lirung | align="center" |7227 |Лангтанг, Гималаи |{{Coord|28|15|20|N|85|31|02|E|}} | align="right" |1525 |Шишабангма | align="center" |1978 | align="center" |14 (13) |- |100 |Карджианг | align="center" |7221 |Кула-Кангри, Гималаи |{{Coord|28|15|31|N|90|38|43|E|}} | align="right" |880 |Кула-Кангри | align="center" |бағындырылмаған | align="center" |0 (2) |- |101 |Аннапурна Южная | align="center" |7219 |Аннапурна, Гималаи |{{Coord|28|31|04|N|83|48|27|E|}} | align="right" |775 |Аннапурна | align="center" |1964 | align="center" |10 (16) |- |102 |Кхартапху | align="center" |7213 |Махалангур-Химал, Гималаи |{{Coord|28|03|45|N|86|58|39|E|}} | align="right" |712 |[[Джомолунгма]] | align="center" |1935 | align="center" |1 (0) |- |103 |Тонгшанджиабу<ref>Название и информация об этой вершине взяты из ''Japanese Alpine News'' за май 2003 ж.</ref><ref>По данным ''<span class="iw" data-title="Shuttle Radar Topography Mission">Shuttle Radar Topography Mission<sup class="noprint">[[:en:Shuttle Radar Topography Mission|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Shuttle Radar Topography Mission"></span>'' высота Тонгшанджиабу составляет 7105 метров и таким образом, она возможно не входит в число высочайших гор (>7200 м)</ref> | align="center" |7207 |[[:en:Lunana|Lunana]], Гималаи |{{Coord|28|11|12|N|89|57|27|E|}} | align="right" |1757 |Канкар-Пунсум | align="center" |бағындырылмаған | align="center" |0 (0) |- |104 |Malangutti Sar | align="center" |7207 |<span class="iw" data-title="Хиспар-Музтаг">Хиспар-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Hispar Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Хиспар-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|36|21|51|N|75|08|52|E|}} | align="right" |515 |Дастогхил | align="center" |1985 | align="center" |1 (0) |- |105 |Ноценкансари | align="center" |7206 |<span class="iw" data-title="Нагарзе">Нагарзе<sup class="noprint">[[:en:Nagarze|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Нагарзе"></span>, Гималаи |{{Coord|28|56|48|N|90|10|42|E|}} | align="right" |2160 |Тонгшанджиабу | align="center" |1986 | align="center" |4 (1) |- |106 |<span class="iw" data-title="Лангтанг Ри">Лангтанг Ри<sup class="noprint">[[:en:Langtang Ri|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Лангтанг Ри"></span> | align="center" |7205 |Лангтанг, Гималаи |{{Coord|28|22|53|N|85|41|01|E|}} | align="right" |650 |Поронг Ри | align="center" |1981 | align="center" |4 (0) |- |107 |Кангпху Канг<ref>По данным ''<span class="iw" data-title="Shuttle Radar Topography Mission">Shuttle Radar Topography Mission<sup class="noprint">[[:en:Shuttle Radar Topography Mission|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Shuttle Radar Topography Mission"></span>'' высота Кангпху-Канга составляет ~7207 метров</ref> | align="center" |7204 |<span class="iw" data-title="Лунана (горы)">Лунана<sup class="noprint">[[:en:Lunana|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Лунана (горы)"></span>, Гималаи |{{Coord|28|09|18|N|90|03|45|E|}} | align="right" |1200 |Тонгшанджиабу | align="center" |2002 | align="center" |1 (0) |- |108 |<span class="iw" data-title="Сингхи-Кангри">Сингхи-Кангри<sup class="noprint">[[:en:Singhi Kangri|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Сингхи-Кангри"></span> | align="center" |7202 |<span class="iw" data-title="Сиачен-Музтаг">Сиачен-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Siachen Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Сиачен-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|35|35|56|N|76|58|58|E|}} | align="right" |790 |<span class="iw" data-title="Терам Кангри">Терам Кангри III<sup class="noprint">[[:en:Teram Kangri|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Терам Кангри"></span> | align="center" |1976 | align="center" |2 (0) |- |109 |Лупгхар Шар | align="center" |7200 |<span class="iw" data-title="Хиспар-Музтаг">Хиспар-Музтаг<sup class="noprint">[[:en:Hispar Muztagh|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Хиспар-Музтаг"></span>, Каракорум |{{Coord|36|20|54|N|75|01|33|E|}} | align="right" |730 |Момхиль Шар | align="center" |1979 | align="center" |1 (0) |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Таулы шыңдар]] qwzl2t3m7cr5sqcauc6es1qwwyxra1f 0 568987 3657648 3322538 2026-09-20T06:32:18Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657648 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан|статусы=Ауыл|тұрғыны={{құлдырау}}115|мекен түрі=ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі|мекені=Қарашыған ауылдық округі{{!}}Қарашыған|ішкі бөлінісі=|әкімі=|құрылған уақыты=|алғашқы дерек=|бұрынғы атаулары=''Красный рыбак''|статус алуы=|жер аумағы=|климаты=|санақ жылы=[[2021 жыл|2021]]|ауданы=|тығыздығы=|шоғырлануы=|ұлттық құрамы=|конфессионалдық құрамы=|этнохороним=|телефон коды=|пошта индексі=|пошта индекстері=|ортаққордағы санаты=|сайты=|кестедегі аудан=Сарқан ауданы{{!}}Сарқан|кестедегі облыс=Жетісу облысы{{!}}Жетісу|атауы=Шұбартүбек|lat_sec=26|сурет=|әкімшілік күйі=|елтаңба=|ту=|елтаңба сипаттамасы=|ту сипаттамасы=|елтаңба ені=|ту ені=|lat_deg=46|lat_min=16|lon_deg=78|облысы=Жетісу облысы|lon_min=20|lon_sec=31|CoordAddon=type:city(1226000)_region:KZ|CoordScale=|ел картасы=|облыс картасы=|аудан картасы=|ел картасының өлшемi=|облыс картасының өлшемi=|аудан картасының өлшемi=|сайт тілі=}} '''Шұбартүбек''' ([[2007 жыл]]ға дейін — ''Красный рыбак'')<ref>[https://zakon.uchet.kz/kaz/docs/V07D0001995 Облыстағы кейбір ауылдық округтер мен ауылдардың атауларын өзгерту туралы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230223094625/https://zakon.uchet.kz/kaz/docs/V07D0001995 |date=2023-02-23 }}</ref> — [[Жетісу облысы]] [[Сарқан ауданы]], [[Қарашыған ауылдық округі]] құрамындағы ауыл. == Географиялық орны == Аудан орталығы – [[Сарқан]] қаласынан солтүстік-батысқа қарай 156 км-дей жерде. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||227||{{құлдырау}}192 ||{{құлдырау}}115 ||59,9 ||95 ||{{құлдырау}}59 ||62,1 ||97 ||{{құлдырау}}56 ||57,7 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сарқан ауданы елді мекендері}} [[Санат:Сарқан ауданы елді мекендері]] 92zkl0appzzzayn2mu4ek8w5wsv01ja 0 576965 3657623 3499411 2026-09-20T01:08:24Z Minorax 87835 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 3657623 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Хафиз Матайұлы Матаев |Шынайы есімі = |Сурет = |Туған күні = 10.01.1931 |Туған жері = [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], {{туғанжері|Абай ауданы (Абай облысы){{!}}Абай ауданы|Абай ауданында (Абай облысы)}} |Мансабы = қазақ тілі және қазақ әдебиеті пәнінің мұғалімі, мемлекет және қоғам қайраткері |Ғылыми атағы = |Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Ұлты = Қазақ |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}{{Достық ордені}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Ленин ордені}}{{!}}{{!}}[[Сурет: SU Order of the October Revolution ribbon.svg |40px|Қазан төңкерісі ордені]]{{!}}{{!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|40px|Құрмет белгісі ордені]] {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет:SU Medal For Distinguished Labour ribbon.svg|40px|Ерен еңбегі үшін]]{{!}}{{!}} {{!}}{{!}}[[Сурет: Reclamining_the_virgin_lands_rib.png|40px|КСРО тың жерлерді игергені үшін]]{{!}}{{!}} [[Сурет:VeteranLaborRibbon.png|40px|КСРО Еңбек ардагері медалі]]{{!}}{{!}} [[Сурет:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|40px|Ленин 100 жыл]] {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет: Medal50Celina.png|40px|Тыңға 50 жыл медалі]] {{!}}{{!}}[[Сурет:RUS Medal 60 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|ҰОС 60 жыл медалі]]{{!}}{{!}} [[Сурет: RUS Medal 65 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|ҰОС 65 жыл медалі]]{{!}}{{!}} {{!}}{{!}}[[Сурет:RUS Medal 70 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|ҰОС 70 жыл медалі]] {{!}}} {{{!}} {{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} {{!}}} }} '''Хафиз Матайұлы Матаев''' ([[10 қаңтар]], [[1931 жыл]]ы [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]], Саржал ауылында туған) — [[мұғалім|Қазақ тілі мен қазақ әдебиеті пәнінің мұғалімі]], мемлекет және қоғам қайраткері. Абай атындағы Республикалық қордың президенті. [[Құрметті азамат|Семей облысының және Абай ауданының Құрметті азаматы]] (2001). Қазақ КСРнің Халық ағарту ісінің Үздігі. КСРО және Қазақстанның мемлекеттік марапаттарының иегері. ==Толығырақ== * Хафиз Матайұлы [[1931 жыл]]ы [[10 қаңтар]]да [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Абай ауданы (Шығыс Қазақстан облысы)|Абай ауданы]], Саржал ауылында дүниеге келген. * 1952 жылы [[Семей мемлекеттік педагогикалық институты]]ның қазақ тілі мен қазақ әдебиеті мамандығы бойынша бітірген. * 1972 жылы Семей зоотехникалық-малдәрігерлік институтынның «зоотехния» мамандығы бойынша сырттай бітірген. ==Еңбек жолы== * алғашқы еңбек жолын Абай ауданындағы бастауыш мектепте мұғалім болып бастаған. Кейін мектеп инспекторы, білім бөлімінің бастығы, Бесқарағай ауданы кеңесінің директоры, Бесқарай орта мектеп, аудандық ауыл шаруашылығы бөлімінің инспекторы т.б лауазымды қызыметтерді атқарды. * Абай аудандық комитетінің бірінші хатшысы, * Шұбартау ауданының ауыл шаруашылығы бойынша комитетінің хатшысы және төрағасы * Семей облыстық және Абай ауданы бойынша Қазақстан Коммунистік партиясының комитетінің төрағасы * Абай атындағы репсубликалық қордың президенті және т.б * [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің X және XI шақырылымының депутаты * КОКП Бүкілодақтық партия XXVIII съезінде делегаты * Қазақстан Коммунистік партиясының съезінде делегаты * Қазақстан халқы Ассамблеясы мен Шығыс Қазақстан облысының Кіші ассамблеясының мүшесі, * «Невада-Семей» халықаралық қозғалысының мүшесі * 2006 жылдан бастап Семей ардагерлер Кеңесінің бірінші орынбасары. ==Марапаттары== * [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің құрмет грамотасы * КСРО министрлер кабениетінің құрмет грамотасы * КСРО Кәсіподақтар комитетінің құрмет грамотасы * Қазақ КСР Орталық комитетінің құрмет грамотасы * КСРОның Ең жоғарғы «Ленин» Ордені * КСРОның «Қазақ төңкерісі» Ордені * КСРОның «Еңбек Қызыл ту» Ордені * КСРОның «Құрмет белгісі» Ордені * 1970 жылы «Қажырлы еңбегі үшін Лениннің туғанына 100 жыл» құрмет белгісі (медалі) * КСРОның «Тың жерлерді игергені үшін» медалі * КСРОның «Еңбек ардагері» медалі * КСРОның «Ерен еңбегі үшін» медалі * «Ұлы отан соғысына 60, 65, 70 жылдық» медалдері * 2001 жылы «Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі * 2005 жылы «Қазақстан конститутциясына 10 жыл» медалі * 2011 жылы «Қазақстан тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі * 2016 жылы «Қазақстан тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі * Тәуелсіз Қазақстан Республикасының жоғарғы мемлекеттік марапаттары президент жарлығы бойынша «[[Парасат ордені]]» мен ІІ дәрежедегі «[[Достық ордені]]» мен марапатталған. * [[Құрметті азамат|Семей облысының Құрметті азаматы]] * [[Құрметті азамат|Абай ауданының Құрметті азаматы]] * «[[Ыбырай Алтынсарин|Ы.Алтынсарин атындағы құрмет белгісі]]» медалі * Қазақстан Республикасының Білім беру ісінің Үздігі (құрметті атағы) * ҚР тұңғыш президенті елбасы «[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә.Назарбаевтың]]» жеке алғыс хатымен марапатталған. ==Жеке өмірі== * жары Қамал Нұрғазықызы Мұқашева (отасқандарына 60 жылдан астам) * Екі ұлы, екі қызы бар. 10 немере, 11 шөбересі бар. * Қытай, Түркия, Германия, Франция, Сауд Арабиясы, Голландия, Ресей, және т.б. шетелдерде болған. * Хафиз Матайұлының «Абай ауылының ақиықтары» (1981 жылы), «Ақылмен ойлап сөйлесейік» (2000) т.б кітаптардың авторы. [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері]] [[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]] 1deupwzb0idgh71p971ygsf7cee7yty 0 584154 3657731 3272167 2026-09-20T09:09:42Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657731 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауылдық округі|Атауы=Қабылиса ауылдық округі|Облысы=Жетісу облысы|Ауданы=[[Көксу ауданы]]|Құрылған уақыты=|Орталығы=[[Ақтекше]]|Енеді=2 ауыл|Тұрғыны={{өсім}}1295|Санақ жылы=[[2021 жыл|2021]]|Тығыздығы=|Жер аумағы=|Әкімі=|Телефон коды=|Пошта индексі=}}'''Қабылиса ауылдық округі''' — [[Жетісу облысы]] [[Көксу ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік. [[2007 жыл]]ға дейін ''Қызылбұлақ ауылдық округі'' деп аталған.<ref>[https://zakon.uchet.kz/kaz/docs/V07D0001995 Облыстағы кейбір ауылдық округтер мен ауылдардың атауларын өзгерту туралы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230223094625/https://zakon.uchet.kz/kaz/docs/V07D0001995 |date=2023-02-23 }}</ref> == Әкімшілік құрамы == Құрамына [[Ақтекше]], [[Көкбастау (Жетісу облысы)|Көкбастау]] ауылдары кіреді. Орталығы – Ақтекше ауылы. {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Елді мекен !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Ақтекше]] ауылы ||851 ||{{құлдырау}}829 ||97,4 ||428 ||{{өсім}}431 ||100,7 ||423 ||{{құлдырау}}398 ||94,1 |- | [[Көкбастау (Жетісу облысы)|Көкбастау]] ауылы||348 ||{{өсім}}466 ||133,9 ||175 ||{{өсім}}229 ||130,9 ||173 ||{{өсім}}237 ||137 |- | '''Жалпы саны''' ||1199 ||{{өсім}}1295 ||108 ||603 ||{{өсім}}660 ||109,5 ||596 ||{{өсім}}635 ||106,5 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Көксу ауданы ауылдық округтері}} [[Санат:Көксу ауданы ауылдық округтері]] mpuw57n9b0poodow5mcgv950spmmwfb 0 600044 3657527 3532395 2026-09-19T21:19:10Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657527 wikitext text/x-wiki [[Сурет:IWOC Group photo 2018 without Aura Elena Farfan.jpg|thumb|right|300px|Халықаралық батыл әйелдер сыйлығын 2018]] '''Халықаралық батыл әйелдер сыйлығы''' — [[АҚШ мемлекеттік департаменті]]нің сыйлығы. Ерекше батылдық пен [[көшбасшылық]]ты көрсететін және [[бейбітшілік]]ке, әділеттілікке, адам құқықтарына, гендерлік теңдікті насихаттауға және әйелдердің құқықтарын кеңейтуге жәрдемдесетін әйелдер үшін.<ref>https://www.azattyq.org/a/29120269.html</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://blogs.state.gov/stories/2018/03/21/en/meet-2018-international-womenofcourage 2018 Халықаралық Конференциясын өткізіңіз # WomenofCourage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180322000756/https://blogs.state.gov/stories/2018/03/21/en/meet-2018-international-womenofcourage |date=2018-03-22 }} * [https://www.state.gov/s/gwi/iwoc/index.htm Хатшылықтың халықаралық ерлер әйелдер сыйлығы] {{stub}} [[Санат:2007 жылы құрылған марапаттар]] [[Санат:Әйелдер марапаттары]] [[Санат:АҚШ мемлекеттік департаменті]] 9ceoqhiweqyr64x8z0l61amssgzmem5 0 635711 3657782 3398009 2026-09-20T11:50:57Z ~2026-50684-94 185903 /Тұлғаның өмірбаяны толықтырылды/ 3657782 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Дулат Тұрсынұлы Тастекей |Шынайы есімі = |Сурет = Дулат Тастекей 2024 сурет.jpg |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 22.06.1982 |Туған жері = [[Екпін (ауыл)|Екпін ауылы]], {{туғанжері|Тарбағатай ауданы|Тарбағатай ауданында}}, [[Шығыс Қазақстан облысы|ШҚО]], [[Қазақ КСР]] |Мансабы = [[кәсіпкер]]<ref>[https://forbes.kz//process/businessmen/v_almatyi_otkryili_startovuyu_ploschadku_dlya_buduschih_forbsov/ В Алматы открыли стартовую площадку для будущих «форбсов»], forbes.kz</ref>, [[меценат]]<ref>[http://www.pushkinlibrary.kz/kz/2490-programma-tu-an-zher-metsenata-dulata-tastekeeva.html Меценат Дулат Тастекеевпен кездесу], pushkinlibrary.kz</ref> |Азаматтығы = {{KAZ}}<br>{{USSR}} (1982-1991) |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = Тастекеева Айжан Серікқызы |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = https://tasgroup.kz/ http://assyltas.kz/ |Басқалары = |Commons = }} '''Дулат Тұрсынұлы Тастекей ''' (22 маусым, 1982 жыл, [[Екпін (ауыл)|Екпін ауылы]], [[Тарбағатай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — қазақстандық кәсіпкер, меценат,<ref>{{Cite web|title=Более 1 млрд тенге на благотворительные проекты направил TAS GROUP за 5 лет|url=https://kapital.kz/finance/121040/boleye-1-mlrd-tenge-na-blagotvoritel-nyye-proyekty-napravil-tas-group-za-5-let.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=Танымал кәсіпкер Дулат Тастекеев әлеуметтік осал топқа жататын отбасыға үй әперетін болды|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/abay/press/news/details/553594?lang=kk}}</ref> «TAS GROUP» компаниялар тобының негізін қалаушы және басқарушысы.<ref>[https://turkystan.kz/article/76949-dulat-tastekeev-memleketti-k-megi-bejbit-zaman-sauatty-za ДУЛАТ ТАСТЕКЕЕВ: МЕМЛЕКЕТТІҢ КӨМЕГІ – БЕЙБІТ ЗАМАН, САУАТТЫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190813094313/https://turkystan.kz/article/76949-dulat-tastekeev-memleketti-k-megi-bejbit-zaman-sauatty-za |date=2019-08-13 }}, turkystan.kz</ref><ref>[https://kapital.kz/finance/74147/malen-kiy-shag-k-bol-shoy-tseli.html Маленький шаг к большой цели], kapital.kz</ref> «Assyltas» қоғамдық қорының құрылтайшысы, [[Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы|Халықаралық Қазақ тілі қоғамы қоғамдық бірлестігінің]] вице-президенті (2023 жылдан – қазіргі уақытқа дейін), «iQanat» қорының Абай облысы бойынша қамқоршысы, Республикалық Абай ұлттық мектебінің Қамқоршылар кеңесінің төрағасы, Алматыдағы физика-математика бағытындағы Назарбаев зияткерлік мектебінің Қамқоршылар кеңесінің мүшесі, 2023 жылдан бері Алматы қалалық ҚР Тоғызқұмалақ федерациясының қамқоршылар кеңесінің мүшесі, ҚР Аударыспақ федерациясының вице-президенті. == Өмірбаяны == 1999 жылы Алматы қаласындағы [[Абай атындағы республикалық мамандандырылған мектеп-интернаты|Абай атындағы Республикалық мамандандырылған дарынды балаларға арналған қазақ тілі мен әдебиетін тереңдете оқытатын мектеп-интернатын]] тәмамдаған. 2003 жылы Алматыдағы Қазақ экономика және құқық институтын бітірген (Caspian University). 2007 жылы Қазақ гуманитарлық заң университетін аяқтаған ([[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Maqsut Narikbayev University]]). 2009 жылы Францияның "HEC" бизнес-мектебінің түлегі атанды (Paris Business School). 2015 жылы [[Мәскеу|Мәскеудің]] «Сколково» басқару мектебінің "Директорларға арналған практикум, компанияны басқару" курсын тәмамдаған (Moscow School of Management SKOLKOVO). 2019 жылы Нархоз университетінің «Іс басқару» мамандығы бойынша [[PhD-доктор|философия докторы]] ғылым дәрежесін алды ([[Нархоз университеті|NARXOZ University]]). 2019 жылы [[Мәскеу|Мәскеудің]] «Сколково» басқару мектебінің "Сандық трансформацияны басқару" курсын тәмамдаған (Moscow School of Management SKOLKOVO). 2024 жылы АҚШ-тың Бостон қаласындағы әйгілі Гарвард бизнес-мектебін тәмәмдады (Harvard Business School).<ref>https://kapital.kz/finance/117802/dulat-tastekey-esg-vklad-v-nyneshneye-i-sleduyushcheye-pokoleniye.html</ref> 2026 жылы Stanford Graduate School of Business және University of Oxford-та кәсіби біліктілігін жетілдірді.<ref>https://www.instagram.com/reel/DNGGhEdoEXZ/</ref> == Кәсіпкерлік қызметі == 2003 жылдан бастап республикамыздың банк және қаржы мекемелерінде түрлі қызметтерді атқарған. 2010 жылдан бастап «TAS GROUP» компаниялар тобының директоры.<ref>[http://bib.kz/2017/12/dulat-tastekeev-derzkie-mechtyi-i-kumiryi-finansista/ Дулат Тастекеев: Дерзкие мечты и кумиры финансиста] <small>[https://web.archive.org/web/20200227132336/http://bib.kz/2017/12/dulat-tastekeev-derzkie-mechtyi-i-kumiryi-finansista/ Мұрағатталған] 27 ақпанның 2020 жылы.</small>, bib.kz</ref><ref>[https://www.voxpopuli.kz/business/2153-kredity-pod-zalog-pervyy-punkt-k-zavetnoy-mechte.html КРЕДИТЫ ПОД ЗАЛОГ – ПЕРВЫЙ ПУНКТ К ЗАВЕТНОЙ МЕЧТЕ], voxpopuli.kz</ref> 2018 жылдан бері «Assyltas» қоғамдық қорының құрылтайшысы.<ref>{{Cite web|title=Казахстан / ОБЛАСТЬ АБАЙ ОБЩЕСТВЕННЫЙ ФОНД "ASSYLTAS" Деятельность прочих общественных организаций, не включенных в другие группировки|url=https://kompra.kz/organization/180840015379}}</ref> == Қоғамдық қызметі == Дулат Тастекеев медицина, спорт, мәдениет саласындағы қайырымдылық жобаларының белсене қатысушысы. Қазақстанның 100 жаңа есімі жобасының жеңімпазы.<ref>[https://100janaesim.ruh.kz/ru/participants/2018/dulat-tastekeev.html ДУЛАТ ТАСТЕКЕЕВ. 100 новых лиц Казахстана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200227132335/https://100janaesim.ruh.kz/ru/participants/2018/dulat-tastekeev.html |date=2020-02-27 }}, 100janaesim.ruh.kz</ref> 2016–2019 жылдары [[Шығыс Қазақстан облысы|ШҚО]] [[Тарбағатай ауданы]]ның [[Ақсуат ауылдық округі (Абай облысы)|Ақсуат ауылында]] кәсіпкердің қаржылық демеуімен «Туған жерге туыңды тік» атты Халықаралық ақындар айтысы өткізілді, «Тарихқа толы Тарбағатай» атты альманах-кітаптың алты томы және Ақсуаттағы ақындар айтысы топтастырылған «Туған жерге туыңды тік» жинағы жарық көрді. 2021 жылдан бері «Асыл домбыра» ақындар айтысын ұйымдастыру және өткізу жұмыстарына қаржылай қолдау көрсетеді. Дулат Тастекей Абай атындағы Республикалық дарынды балаларға арналған қазақ тілі мен әдебиетін тереңдете оқытатын мектеп-интернатқа үнемі қолдауын көрсетеді. Меценаттың демеушілігімен мектепте шетелден келген ағылшын тілінің маманы курс өткізіп жүр және мектеп оқушыларының арасында ақындар айтысы ұйымдастырылып жүр.<ref>[https://old2.aikyn.kz/2017/12/23/37071.html АСЫЛ ӨНЕР САЙЫСЫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200227132333/https://old2.aikyn.kz/2017/12/23/37071.html|date=2020-02-27}}, aikyn.kz</ref> 2018 жылдан бастап [[Тарбағатай ауданы|Тарбағатай]] өңірінен шыққан, сол өңірге еңбегі сіңген азаматтарға «Тарбағатай тарланы» медалін тағайындады. 2019 жылы «Assyltas»<ref>[http://pushkinlibrary.kz/ru/hid-arhiv/2492-rukhani-zha-yru.html Рухани жаңғыру: «Туған жер» мецената Дулата Тастекеева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200227132332/http://pushkinlibrary.kz/ru/hid-arhiv/2492-rukhani-zha-yru.html |date=2020-02-27 }}, pushkinlibrary.kz</ref> медалін тағайындады. 2019 жылдың желтоқсан айынан бастап Дүниежүзілік қазақ күресі федерациясының вице-президенті болып сайланды.<ref>{{Cite web|title=Стал известен состав исполнительного комитета Всемирной федерации «Қазақ күресі»|url=https://www.inform.kz/ru/stal-izvesten-sostav-ispolnitel-nogo-komiteta-vsemirnoy-federacii-kazak-kuresi_a3596067}}</ref> [[2020 жыл|2021 жыл]]дың [[тамыз]]ында 2500 адамға арналған [[Орталық Азия]]дағы ең ірі мешіттердің бірі пайдалануға берілді. Мешіт құрылысына меценат 500 млн теңге қаржы бөлген.<ref>[https://www.inform.kz/kz/kasipker-semeydin-10-zhyldan-beri-sakaldy-kurylyska-aynalgan-meshitin-salyp-bermek_a3290894 Кәсіпкер Семейдің 10 жылдан бері «сақалды» құрылысқа айналған мешітін салып бермек], inform.kz</ref> 2021 жылы Дулат Тастекейдің ''«Өте маңызды»'' атты авторлық кітабы жарық көрді.<ref>{{Cite book|year=2021|first=2021|title=Өте маңызды. Кәсіпкер алдыңғы 10 жылда не нәрсеге дайын болуы керек|url=https://tasgroup.kz/wp-content/uploads/2023/08/Өте-маңызды-кітабы-Қазақ-тілі-1.pdf|publisher=AmalBooks|isbn=978-601-06-6734-1}}</ref> 2023 жылы [[Мәслихат|Алматы қалалық мәслихатының]] депутаты болып сайланды.<ref>{{Cite web|title=Депутат маслихата Алматы Дулат Тастекеев выполнил обещание – построить сквер вдоль проспекта Рыскулова|url=https://vecher.kz/deputat-maslikhata-almaty-dulat-tastekeev-vypolnil-obeshchanie-dannoe-v-ramkakh-predvybornoi-kampanii-postroit-skver-vdol-prospekta-ryskulova-1703150669}}</ref><ref>{{Cite web|title=Кто стал депутатом маслихата Алматы|url=https://tengrinews.kz/news/kto-stal-deputatom-maslihata-almatyi-494452/}}</ref> 2023 жылы QAZAQ TILI Endowment Qory эндаумент-қорының вице-президенті болып тағайындалды. Қазақ тілін қолдау мақсатында ашылған эндаумент қорына 100 миллион теңге аударған. 2023 жылы Семей қаласының "Құрметті азаматы" атағы берілді. 2023 жылы «iQanat» қорының Абай облысы бойынша қамқоршысы болып сайланды. <ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazahstanskie-millioneryi-menyayut-sudbyi-1000-aulskih-detey-539056/]</ref> 2024 жылы Тоғызқұмалақ федерациясының Қамқоршылар кеңесінің мүшесі болып сайланды. == Марапаттары == * Елдің әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін "Еңбек үздігі" медалімен марапатталды (2017 жыл) * Еліміздің білімі мен ғылымын дамытуға қосқан үлесі үшін "Күлтегін" медалімен марапатталды (2019 жыл) * Forbes Kazakhstan нұсқасы бойынша Жыл кәсіпкері (2018 жыл) * "Жомарт жүрек" облыстық байқауының (ШҚО) лауреаты атанды (2018 жыл) * Ұлттық спорт түрін дамытуға қосқан үлесі үшін "Қазақ күресі" медалімен марапатталды (2018 жыл) * "Азаматтық-патриоттық белсенділігі үшін" медалімен марапатталған (2019 жыл) * "Абай" естелік медалімен марапатталған (2020 жыл) * "Қазақстанның 100 жаңа есімі" жобасының жеңімпазы (2021 жыл) * "Тарбағатай ауданының Құрметті азаматы" атағы берілді (2021 жыл) * Семей қаласының "Қалаға сіңірген еңбегі үшін" төсбелгісімен марапатталған (2021 жыл) * "Дара тұлға" медалімен марапатталған (2022 жыл) * Б. Момышұлы атындағы "Намыс" Құрмет медалімен марапатталған (2022 жыл) * "Қазақстан патриоттары" естелік медалімен марапатталған (2022 жыл) == Отбасы == Үйленген. Жұбайы – Тастекеева Айжан Серікқызы (1983 ж.т.), «TAS GROUP» қаржы компаниясының басқарушы серіктесі. Бүгінде Дулат пен Айжан төрт бала тәрбиелеп отыр. == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері]] sl346r42nnvew2yx15ai7lmqbpubm78 3657784 3657782 2026-09-20T11:55:23Z ~2026-50684-94 185903 /Тұлғаның өмірбаяны толықтырылды/ 3657784 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Дулат Тұрсынұлы Тастекей |Шынайы есімі = |Сурет = Дулат Тастекей 2024 сурет.jpg |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 22.06.1982 |Туған жері = [[Екпін (ауыл)|Екпін ауылы]], {{туғанжері|Тарбағатай ауданы|Тарбағатай ауданында}}, [[Шығыс Қазақстан облысы|ШҚО]], [[Қазақ КСР]] |Мансабы = [[кәсіпкер]]<ref>[https://forbes.kz//process/businessmen/v_almatyi_otkryili_startovuyu_ploschadku_dlya_buduschih_forbsov/ В Алматы открыли стартовую площадку для будущих «форбсов»], forbes.kz</ref>, [[меценат]]<ref>[http://www.pushkinlibrary.kz/kz/2490-programma-tu-an-zher-metsenata-dulata-tastekeeva.html Меценат Дулат Тастекеевпен кездесу], pushkinlibrary.kz</ref> |Азаматтығы = {{KAZ}}<br>{{USSR}} (1982-1991) |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = Тастекеева Айжан Серікқызы |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = https://tasgroup.kz/ http://assyltas.kz/ |Басқалары = |Commons = }} '''Дулат Тұрсынұлы Тастекей ''' (22 маусым, 1982 жыл, [[Екпін (ауыл)|Екпін ауылы]], [[Тарбағатай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — қазақстандық кәсіпкер, меценат,<ref>{{Cite web|title=Более 1 млрд тенге на благотворительные проекты направил TAS GROUP за 5 лет|url=https://kapital.kz/finance/121040/boleye-1-mlrd-tenge-na-blagotvoritel-nyye-proyekty-napravil-tas-group-za-5-let.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=Танымал кәсіпкер Дулат Тастекеев әлеуметтік осал топқа жататын отбасыға үй әперетін болды|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/abay/press/news/details/553594?lang=kk}}</ref> «TAS GROUP» компаниялар тобының негізін қалаушы және басқарушысы.<ref>[https://turkystan.kz/article/76949-dulat-tastekeev-memleketti-k-megi-bejbit-zaman-sauatty-za ДУЛАТ ТАСТЕКЕЕВ: МЕМЛЕКЕТТІҢ КӨМЕГІ – БЕЙБІТ ЗАМАН, САУАТТЫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190813094313/https://turkystan.kz/article/76949-dulat-tastekeev-memleketti-k-megi-bejbit-zaman-sauatty-za |date=2019-08-13 }}, turkystan.kz</ref><ref>[https://kapital.kz/finance/74147/malen-kiy-shag-k-bol-shoy-tseli.html Маленький шаг к большой цели], kapital.kz</ref> «Assyltas» қоғамдық қорының құрылтайшысы, [[Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы|Халықаралық Қазақ тілі қоғамы қоғамдық бірлестігінің]] вице-президенті (2023 жылдан – қазіргі уақытқа дейін), «iQanat» қорының Абай облысы бойынша қамқоршысы, Республикалық Абай ұлттық мектебінің Қамқоршылар кеңесінің төрағасы, Алматыдағы физика-математика бағытындағы Назарбаев зияткерлік мектебінің Қамқоршылар кеңесінің мүшесі, 2023 жылдан бері Алматы қалалық ҚР Тоғызқұмалақ федерациясының қамқоршылар кеңесінің мүшесі, ҚР Аударыспақ федерациясының вице-президенті. == Өмірбаяны == 1999 жылы Алматы қаласындағы [[Абай атындағы республикалық мамандандырылған мектеп-интернаты|Абай атындағы Республикалық мамандандырылған дарынды балаларға арналған қазақ тілі мен әдебиетін тереңдете оқытатын мектеп-интернатын]] тәмамдаған. 2003 жылы Алматыдағы Қазақ экономика және құқық институтын бітірген (Caspian University). 2007 жылы Қазақ гуманитарлық заң университетін аяқтаған ([[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Maqsut Narikbayev University]]). 2009 жылы Францияның "HEC" бизнес-мектебінің түлегі атанды (Paris Business School). 2015 жылы [[Мәскеу|Мәскеудің]] «Сколково» басқару мектебінің "Директорларға арналған практикум, компанияны басқару" курсын тәмамдаған (Moscow School of Management SKOLKOVO). 2019 жылы Нархоз университетінің «Іс басқару» мамандығы бойынша [[PhD-доктор|философия докторы]] ғылым дәрежесін алды ([[Нархоз университеті|NARXOZ University]]). 2019 жылы [[Мәскеу|Мәскеудің]] «Сколково» басқару мектебінің "Сандық трансформацияны басқару" курсын тәмамдаған (Moscow School of Management SKOLKOVO). 2024 жылы АҚШ-тың Бостон қаласындағы әйгілі Гарвард бизнес-мектебін тәмәмдады (Harvard Business School).<ref>https://kapital.kz/finance/117802/dulat-tastekey-esg-vklad-v-nyneshneye-i-sleduyushcheye-pokoleniye.html</ref> 2026 жылы Stanford Graduate School of Business және University of Oxford-та кәсіби біліктілігін жетілдірді.<ref>https://www.instagram.com/reel/DNGGhEdoEXZ/</ref> == Кәсіпкерлік қызметі == 2003 жылдан бастап республикамыздың банк және қаржы мекемелерінде түрлі қызметтерді атқарған. 2010 жылдан бастап «TAS GROUP» компаниялар тобының директоры.<ref>[http://bib.kz/2017/12/dulat-tastekeev-derzkie-mechtyi-i-kumiryi-finansista/ Дулат Тастекеев: Дерзкие мечты и кумиры финансиста] <small>[https://web.archive.org/web/20200227132336/http://bib.kz/2017/12/dulat-tastekeev-derzkie-mechtyi-i-kumiryi-finansista/ Мұрағатталған] 27 ақпанның 2020 жылы.</small>, bib.kz</ref><ref>[https://www.voxpopuli.kz/business/2153-kredity-pod-zalog-pervyy-punkt-k-zavetnoy-mechte.html КРЕДИТЫ ПОД ЗАЛОГ – ПЕРВЫЙ ПУНКТ К ЗАВЕТНОЙ МЕЧТЕ], voxpopuli.kz</ref> 2018 жылдан бері «Assyltas» қоғамдық қорының құрылтайшысы.<ref>{{Cite web|title=Казахстан / ОБЛАСТЬ АБАЙ ОБЩЕСТВЕННЫЙ ФОНД "ASSYLTAS" Деятельность прочих общественных организаций, не включенных в другие группировки|url=https://kompra.kz/organization/180840015379}}</ref> == Қоғамдық қызметі == Дулат Тастекеев медицина, спорт, мәдениет саласындағы қайырымдылық жобаларының белсене қатысушысы. Қазақстанның 100 жаңа есімі жобасының жеңімпазы.<ref>[https://100janaesim.ruh.kz/ru/participants/2018/dulat-tastekeev.html ДУЛАТ ТАСТЕКЕЕВ. 100 новых лиц Казахстана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200227132335/https://100janaesim.ruh.kz/ru/participants/2018/dulat-tastekeev.html |date=2020-02-27 }}, 100janaesim.ruh.kz</ref> 2016–2019 жылдары [[Шығыс Қазақстан облысы|ШҚО]] [[Тарбағатай ауданы]]ның [[Ақсуат ауылдық округі (Абай облысы)|Ақсуат ауылында]] кәсіпкердің қаржылық демеуімен «Туған жерге туыңды тік» атты Халықаралық ақындар айтысы өткізілді, «Тарихқа толы Тарбағатай» атты альманах-кітаптың алты томы және Ақсуаттағы ақындар айтысы топтастырылған «Туған жерге туыңды тік» жинағы жарық көрді. 2021 жылдан бері «Асыл домбыра» ақындар айтысын ұйымдастыру және өткізу жұмыстарына қаржылай қолдау көрсетеді. Дулат Тастекей Абай атындағы Республикалық дарынды балаларға арналған қазақ тілі мен әдебиетін тереңдете оқытатын мектеп-интернатқа үнемі қолдауын көрсетеді. Меценаттың демеушілігімен мектепте шетелден келген ағылшын тілінің маманы курс өткізіп жүр және мектеп оқушыларының арасында ақындар айтысы ұйымдастырылып жүр.<ref>[https://old2.aikyn.kz/2017/12/23/37071.html АСЫЛ ӨНЕР САЙЫСЫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200227132333/https://old2.aikyn.kz/2017/12/23/37071.html|date=2020-02-27}}, aikyn.kz</ref> 2018 жылдан бастап [[Тарбағатай ауданы|Тарбағатай]] өңірінен шыққан, сол өңірге еңбегі сіңген азаматтарға «Тарбағатай тарланы» медалін тағайындады. 2019 жылы «Assyltas»<ref>[http://pushkinlibrary.kz/ru/hid-arhiv/2492-rukhani-zha-yru.html Рухани жаңғыру: «Туған жер» мецената Дулата Тастекеева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200227132332/http://pushkinlibrary.kz/ru/hid-arhiv/2492-rukhani-zha-yru.html |date=2020-02-27 }}, pushkinlibrary.kz</ref> медалін тағайындады. 2019 жылдың желтоқсан айынан бастап Дүниежүзілік қазақ күресі федерациясының вице-президенті болып сайланды.<ref>{{Cite web|title=Стал известен состав исполнительного комитета Всемирной федерации «Қазақ күресі»|url=https://www.inform.kz/ru/stal-izvesten-sostav-ispolnitel-nogo-komiteta-vsemirnoy-federacii-kazak-kuresi_a3596067}}</ref> [[2020 жыл|2021 жыл]]дың [[тамыз]]ында 2500 адамға арналған [[Орталық Азия]]дағы ең ірі мешіттердің бірі пайдалануға берілді. Мешіт құрылысына меценат 500 млн теңге қаржы бөлген.<ref>[https://www.inform.kz/kz/kasipker-semeydin-10-zhyldan-beri-sakaldy-kurylyska-aynalgan-meshitin-salyp-bermek_a3290894 Кәсіпкер Семейдің 10 жылдан бері «сақалды» құрылысқа айналған мешітін салып бермек], inform.kz</ref> 2021 жылы Дулат Тастекейдің ''«Өте маңызды»'' атты авторлық кітабы жарық көрді.<ref>{{Cite book|year=2021|first=2021|title=Өте маңызды. Кәсіпкер алдыңғы 10 жылда не нәрсеге дайын болуы керек|url=https://tasgroup.kz/wp-content/uploads/2023/08/Өте-маңызды-кітабы-Қазақ-тілі-1.pdf|publisher=AmalBooks|isbn=978-601-06-6734-1}}</ref> 2023 жылы [[Мәслихат|Алматы қалалық мәслихатының]] депутаты болып сайланды.<ref>{{Cite web|title=Депутат маслихата Алматы Дулат Тастекеев выполнил обещание – построить сквер вдоль проспекта Рыскулова|url=https://vecher.kz/deputat-maslikhata-almaty-dulat-tastekeev-vypolnil-obeshchanie-dannoe-v-ramkakh-predvybornoi-kampanii-postroit-skver-vdol-prospekta-ryskulova-1703150669}}</ref><ref>{{Cite web|title=Кто стал депутатом маслихата Алматы|url=https://tengrinews.kz/news/kto-stal-deputatom-maslihata-almatyi-494452/}}</ref> 2023 жылы QAZAQ TILI Endowment Qory эндаумент-қорының вице-президенті болып тағайындалды. Қазақ тілін қолдау мақсатында ашылған эндаумент қорына 100 миллион теңге аударған. 2023 жылы Семей қаласының "Құрметті азаматы" атағы берілді. 2023 жылы «iQanat» қорының Абай облысы бойынша қамқоршысы болып сайланды. <ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazahstanskie-millioneryi-menyayut-sudbyi-1000-aulskih-detey-539056/]</ref> 2024 жылы Тоғызқұмалақ федерациясының Қамқоршылар кеңесінің мүшесі болып сайланды. == Марапаттары == * Елдің әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін "Еңбек үздігі" медалімен марапатталды (2017 жыл) * Еліміздің білімі мен ғылымын дамытуға қосқан үлесі үшін "Күлтегін" медалімен марапатталды (2019 жыл) * Forbes Kazakhstan нұсқасы бойынша Жыл кәсіпкері (2018 жыл) * "Жомарт жүрек" облыстық байқауының (ШҚО) лауреаты атанды (2018 жыл) * Ұлттық спорт түрін дамытуға қосқан үлесі үшін "Қазақ күресі" медалімен марапатталды (2018 жыл) * "Азаматтық-патриоттық белсенділігі үшін" медалімен марапатталған (2019 жыл) * "Абай" естелік медалімен марапатталған (2020 жыл) * "Қазақстанның 100 жаңа есімі" жобасының жеңімпазы (2021 жыл) * "Тарбағатай ауданының Құрметті азаматы" атағы берілді (2021 жыл) * Семей қаласының "Қалаға сіңірген еңбегі үшін" төсбелгісімен марапатталған (2021 жыл) * "Дара тұлға" медалімен марапатталған (2022 жыл) * Б. Момышұлы атындағы "Намыс" Құрмет медалімен марапатталған (2022 жыл) * "Қазақстан патриоттары" естелік медалімен марапатталған (2022 жыл) * Халықаралық «'''Алаш'''» '''әдеби сыйлығының иегері'''<ref>https://kz.kursiv.media/kk/2026-04-10/kaesipker-dulat-tastekejge-alash-aedebi-syjlyghy-berildi/</ref> == Отбасы == Үйленген. Жұбайы – Тастекеева Айжан Серікқызы (1983 ж.т.), «TAS GROUP» қаржы компаниясының басқарушы серіктесі. Бүгінде Дулат пен Айжан төрт бала тәрбиелеп отыр. == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері]] g7xzmn6ty4e9l20s421crslz55b1l63 2 658368 3657466 3501510 2026-09-19T17:42:49Z Aisford 105845 3657466 wikitext text/x-wiki <table style="float: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 242px; border: #99B3FF solid 1px"> <tr><td><center>'''[[Уикипедия:Вавилон]]'''</center></td></tr> <tr><td>{{User kk}}</td></tr> <tr><td>{{User ru}}</td></tr> <tr><td>{{User en-5}}</td></tr> <tr><td>{{User ko-3}}</td></tr> <tr><td>{{User de-2}}</td></tr> <tr><td>{{User ja-2}}</td></tr> <tr><td>{{User zh-1}}</td></tr> </table> Сәлембердік! Компьютерлік лингвистика мамандығы бойынша оқимын. Көбінесе орыс тілінде белсендімін, биология, география және мәдениет тақырыптарымен жұмыс істеуді жақсы көремін. * ruwiki: [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA:Aisford u:Aisford] * enwiki: [https://en.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA:Aisford u:Aisford] == Мақалаларым мен бастамаларым == === Жаңа беттер === * [[Сава]] * [[Халықаралық лингвистикалық олимпиада]] * [[:Санат:User ja-2]] * [[:Санат:Халықаралық оқушылар олимпиадалары]] * [[:Санат:Эстония тілдері]] sybugd9gna2tpo6bqy5cg7ltoycrg54 0 661208 3657471 2872172 2026-09-19T17:46:51Z Aisford 105845 санат қосу, Тілдер шаблонының түсін өзгерту 3657471 wikitext text/x-wiki {{Тілдер |түсі = орал |аты = Фин тілі |өз атауы = suomi |елдер = [[Финляндия]], [[Эстония]], [[Швеция]], [[Норвегия]], [[Ресей]] ([[Карелия]], [[Санкт-Петербург]] және [[Ленинград облысы]] |ресми тіл = [[Финляндия]], [[Еуропа одағы]]<br /> Аймақтық немесе жергілікті ресми тіл: [[Швеция]], [[Ресей]]: [[Карелия]]. |реттейтін мекеме = Финляндияның байырғы тілдер институты |сөйлеушілер саны = 5,8 млн ([[Финляндия]] 5,4 млн, [[Швеция]] 0,40 млн (2020)) |рейтинг = 52 |күйі = қауіпсіздікте |классификация = [[Еуразия тілдері]] : [[Орал тілдері]] :::: [[Финно-угор тармағы]] ::::: [[Фин-Волга тобы]] :::::::: [[Балтық-фин топшасы]] |Тіл кодтары = |жазу = [[Латын әліпбиі|Латын әліпбиі]] [[Фин алфавиті]] |МЕСТ 7.75–97 = фин 740 |ISO1 = https://id.loc.gov/vocabulary/iso639-1/fi |ISO2 = https://iso639-3.sil.org/code/fin |ISO3 = https://iso639-3.sil.org/code/fin |https://fi.wikipedia.org/wiki/ = }} '''Фин тілі''' ({{lang-fi|suomi, suomen kieli}}) — фин-угор тілдерінің фин-волга тобының балтық-фин тобына кіретін фин тілі; флективтіліктің маңызды элементтері бар номинативті құрылымның [[Жалғамалы тілдер|агглютинативті тілі]]. Фин-угор тілдері мен самодий тілдері (энец, ненец, нганасан, селькуп) орал тілдерінің отбасын құрайды. Фин тілі — [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақтың]] 24 [[ресми тіл]]інің бірі. == Лингвогеография == === Ауқымы мен саны === [[Сурет:Finnish language map, detailed areas.png|нобай|(көк) Фин тілі ресми мәртебеге ие. (жасыл) Фин тілін халықтың едәуір бөлігі қолданады.]] Фин тілінде Финляндия халқының көпшілігі (92,1 %), сондай — ақ Финляндиядан тыс жерлерде — [[Швеция]] мен [[Норвегия]]да, [[Финнмарк]] провинциясында, [[АҚШ]], [[Эстония]], [[Ресей]]дегі фин диаспорасы арасында (негізінен [[Ленинград облысы]] мен [[Карелия Республикасы|Карелия]]да) тұратын этникалық финдер сөйлейді. ==== Швециядағы фин тілі ==== [[Сурет:Finsktalande södra sverige.png|нобай|Швецияда фин тілінің таралуы (2005)]] Фин тілі Швецияда кең таралған, ол ресми түрде мойындалған азшылық тілі болып табылады (мәртебе 1999 жылы берілген). Фин диаспорасы Швецияда негізінен [[Кеңес-Фин соғысы|қысқы соғыс]] кезінде Финляндиядан балаларды эвакуациялау мен [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейінгі жылдарда және 1970 жылдардың басына дейінгі финдердің (негізінен шығыс және орталық Финляндиядан) жаппай еңбек эмиграциясының нәтижесінде қалыптасты. Финдік азшылықтың саны 712 мың адамға дейін жетеді, оның ішінде әртүрлі бағалаулар бойынша 250-ден 470 мыңға дейін адам фин тілін қолданады немесе ең болмағанда фин тілін түсінеді. Шведтік финдер тек швед тілінде сөйлейді немесе [[Билингвизм|екі тіл]]де сөйлейді, ал финді ең жақсы жағдайда мұра ретінде қолданады. Диаспорада фин тілінің стандарты да, фин швед аймағы Турнедаленнің жергілікті нұсқасы - [[меянкиели]] де қолданылады. Швециядағы фин тілі швед тілінде сөйлейтіндердің көпшілігі мәртебесінің төмендеуіне және толыққанды сөйлеушілер санының төмендеуіне алып келген мәртебесі төмен тіл ретінде қабылданды. 1970 жылдардан бастап фин тілінің рөлін арттыру үшін жасалған талпыныстар айтарлықтай нәтижеге жетпегеніне қарамастан, фин тілінде сөйлейтін азшылықтың лингвистикалық құқықтары барған сайын заңнамада бекітілуде: мысалы, 2014 жылдан бастап 290 швед коммуналарының 52-сі Фин тілінде негізгі қызметтерді ұсынып келеді. Екі тілділікке жақын болу Финляндиямен шекаралас Швецияның аудандарында ғана байқалады ([[Лулео]], [[Хапаранда]]). [[Санат:Фин тілі]] [[Санат:Финляндия тілдері]] [[Санат:Эстония тілдері]] phrklvrafohqcsr6mt667xsee4utwuy 0 662224 3657775 3626750 2026-09-20T10:45:29Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657775 wikitext text/x-wiki == Қақтығыстардың жалпы алғышарттары == Соғыстан кейінгі алғашқы ұлтаралық жанжалдар мен қақтығыстар жер аударылған халықтармен болды. [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық|1932-1933 жж. Голощекин реформаларынан]] кейін қазақтың саны төрт миллионнан екі миллионға дейін азайып, кең байтақ жерлер мен елді мекендер босап қалды. Босатылған орындарда 1942-1944 жж. қоныс аударылған және жер аударылған халықтар: [[ингуштар]], [[шешендер]], [[қырым татарлары]], [[Корейлер|кәрістер]], [[малқарлар]], [[күрдтер]], [[түріктер]], [[қарашайлар]], [[немістер]] келді<ref>[http://www.heritagenet.unesco.kz/kz/content/history/history_ru.htm ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080405122011/http://www.heritagenet.unesco.kz/kz/content/history/history_ru.htm |date=2008-04-05 }}</ref>. Сондай-ақ, Қазақстан халқы [[ГУЛАГ]], [[Қарағанды еңбекпен түзету лагері|КарЛАГ]], [[Отан сатқындары әйелдерінің Ақмола лагері|АЛЖИР]] және т.б. тұтқындармен толықтырылды, олардың кейбіреулері кейінірек Қазақстанда қалды. Соғыстан кейінгі жылдардағы алғашқы ұлтаралық қақтығыстар Хрущевтің [[Тың игеру|тың жерлерді игеру]] бағдарламасымен де байланысты болды. Осы кезеңде [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] мен [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|УКСР]] алты миллионға жуық орыстар мен украиндар [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] қоныстандырылды. Бұл халықтың демографиялық теңгерімсіздігін тудырды, еңбек және тұрғын үй нарығында бәсекелестікті күшейтті. Тың жерлерге арналған жердің алынуы қазақ халқын дәстүрлі жайылымдық мал шаруашылығымен айналысу мүмкіндігінен айырып, олардың материалдық жағдайының айтарлықтай нашарлауына әкелді. Көптеген ұлтаралық қақтығыстарды жергілікті құқық қорғау органдары адамдардың үлкен тобының қылмыстық құқық бұзушылық жасағаны немесе жаппай бұзақылық ретінде жіктеді және бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен көрсетілмеді. Билік мұндай оқиғаларды көпшіліктен жасыруға тырысты. 1992 жылдан кейін барлық кішігірім қақтығыстар туралы кеңінен айтылып, негізінен елдің [[күрдтер]], [[шешендер]], [[лезгиндер]], [[аварлар]], [[даргиндер]], [[ұйғырлар]] және т.б. сияқты ұсақ халықтарының өкілдеріне қарсы бағытталды. Этникалық бағдардың ауысуы, бір жағынан, эмиграция мен табиғи азаюы салдарынан 1991 жылдан кейін елдегі орыстардың, украиндар мен немістердің үлесі мен санының күрт төмендеуімен, басқа жағынан, жергілікті ұлт өкілдеріне деген көзқарасын түбегейлі өзгерткен титулдық емес ұлт жаңа мәртебесіне байланысты. Жаңа мәртебе бір сәтте, биліктегі маңызды орынды жоғалту және кейітетін элементтің жоғалған кезде бірден сезілді. Сонымен қатар қақтығыстардың этникалық бағытының ауысуы титулдық ұлт мәртебесінің славяндардан байырғы қазақтарға өзгеруімен байланысты. Бұрын ұсақ мұсылман халықтары өздерінің ұстанымдарын қорғауға деген ұмтылыстарында дәстүрлі түрде қазақтармен ынтымақтастықта болды. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін бұл топтар қарама-қайшы жаққа ауысып кетті. Сонымен бірге, бұл жерде 1991 жылдан кейін барлық жағдайда қақтығыстар қазақтар мен кавказ халықтарының өкілдері, сондай-ақ ұйғырлар арасында болғанын атап өткен жөн. Сонымен қатар, 1991 жылдан кейінгі ұлтаралық қақтығыстардың көптігі жалпы қазақ халқының басқыншылығымен емес, керісінше, бұқаралық ақпарат құралдарында оқиғаларды көрсетудің жаңа режимімен және тәуелсіз БАҚ пен коммуникацияның пайда болуымен түсіндіріледі. Бұған дейін Қазақстанда шағын ұлтаралық қақтығыстар болған, бірақ (А. Шустовтың 2009 жылғы 16 қарашадағы мәліметі бойынша) оған орыстар мен Қазақстанның басқа еуропалық этникалық топтары қатысқан жоқ. Қазақстанда көптеген диаспоралары бар [[Корейлер|кәрістер]], [[татарлар]], [[қырғыздар]], [[өзбектер]] және басқа этностардың өкілдерімен қазақтар арасында күрделі жаппай ұлтаралық қақтығыстардың болмауы, сондай-ақ 1991 жылдан кейін [[орыстар]]мен, [[украиндар]]мен, [[беларустар]]мен және [[немістер]]мен қақтығыстардың толықтай болмауы көршілес Орта Азия республикаларымен қарағанда қазақтардың ұлтшылдық идеялар деңгейінің төмендігін дәлелдейді. Қазақ халқының толеранттылығы мен төзімділігінің бұл деңгейі көпконфессиялы және көпұлтты елде ұзақ уақыт тұруымен, сондай-ақ өзінің ана қазақ тілінен басқа екінші тілде сөйлейтін қазақтардың көп пайызымен, сондай-ақ қазақ тілін білмейтін этникалық қазақтардың үлкен пайызымен түсіндіріледі<ref>[http://diapazon.kz/kazakhstan/kaz-politics/29555-nazarbaev-predlozhil-stranam-obse-kazakhstanskuju.html Назарбаев ЕҚЫҰ елдеріне толеранттылықтың қазақстандық моделін ұсынды]</ref><ref>[http://www.ia-centr.ru/publications/189/ Қазақстан тарихын оқытудың ерекшелігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921182346/https://ia-centr.ru/publications/189/ |date=2020-09-21 }}</ref><ref>[http://www.kazpravda.kz/c/1277845889/2010-06-30 Бейбітшілік пен келісім сәулетін құру. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев ЕҚЫҰ-ның толеранттылық пен кемсітпеу орталығын құру туралы бастама көтерді]</ref><ref>[http://www.novayagazeta.ru/data/2009/029/16.html Новая Газета | № 29 от 23 Марта 2009 г. | Доводы толпы] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111011110124/http://novayagazeta.ru/data/2009/029/16.html |date=2011-10-11 }}</ref>. == Ұлтаралық қақтығыстар == * [[1951 жылғы Шығыс Қазақстандағы шешендер аласаты]] * 1991 жылы қыркүйекте Оралдағы казактарға қарсы қақтығыстар. Бұл Орал казактарының Ресей империясына қызмет етуінің 400 жылдығын тойлауы болды. Жергілікті қазақтар [[Таулы Қарабақ Республикасы|ТҚР]] сияқты сепаратистік республика құрады деп қорықып, бұған қарсы болды. * [[Жаңаөзен оқиғасы (1989)|1989 жылғы Жаңаөзендегі антикавказдық қақтығыс]]. 1989 жылы жазда Ақтау орналасқан [[Маңғыстау түбегі|Маңғыстау]] түбегіндегі Жаңаөзенде қазақтар мен лезгиндер және шешендер арасында қанды қақтығыстар болды. * [[Өскемендегі қақтығыстар (1992)]]. Өскемендегі қазақтар мен шешендер арасындағы қақтығыстар (1992). * 2006 жылы 20 тамызда Каспийдегі Ақтау қаласында кавказға қарсы қазақ халқының демонстрациясы өтті. Алаңға 400-ден 1000-ға дейін адам жиналды. * 2006 жылдың қазан айында «Теңіз» кен орнында ұлтаралық қақтығыс орын алды - Қазақстанның Атырау облысының Жылыой ауданында орналасқан [[Теңіз мұнай кен орны|«Теңіз» мұнай кен орнындағы]] түрік және қазақ жұмысшыларының арасындағы жаппай төбелес. * [[Шелектегі қазақ-ұйғыр қақтығысы (2006)]]. 2006 жылы қарашада Алматы облысы [[Шелек (ауыл)|Шелек]] ауылында қазақтар мен ұйғырлар арасында қақтығыс болды. * 2007 жылы наурызда [[Алматы облысында қазақ-шешен қақтығысы]] болды. * 2007 жылдың қазан-қараша айларында күрдтер мен қазақтар арасында Оңтүстік Қазақстан облысының Төле би ауданында орналасқан [[Маятас ауылында күрдтерге қарсы қақтығыс]] болды. * 2015 жылдың ақпанында Оңтүстік Қазақстан облысының [[Бостандық (Сарыағаш ауданы)|Бостандық]] ауылында жергілікті тәжік тұрғындарының аласаты өтті. * Қазақтар мен түріктер арасындағы ұлтаралық қақтығыстар. 2016 жылдың ақпанында Жамбыл облысының Бұрыл ауылында түрік ұлтынан шыққан 17 жастағы жасөспірім тонау мақсатында үйге кіріп, онда 5 жасар қазақ ұлын 11 пышақ жарақатын салып өлтірген. Ауылдағы түріктердің үйлері таспен лақтырылды. Тәртіпті сақтау үшін әскер жіберілді<ref>[http://regnum.ru/news/accidents/2080702.html На юге Казахстана начались массовые беспорядки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220317114306/https://gum.criteo.com/syncframe?origin=publishertag&topUrl=regnum.ru |date=2022-03-17 }}</ref><ref>[http://gordonua.com/news/worldnews/v-kazahstane-proizoshli-mezhetnicheskie-stolknoveniya-iz-za-ubiystva-rebenka-120412.html В Казахстане произошли межэтнические столкновения из-за убийства ребенка]</ref>. * [[«Ежелгі Рим» мейрамханасындағы кісі өлтіру]]. 2018 жылдың 31 желтоқсанынан 2019 жылдың 1 қаңтарына қараған түні Қарағанды қаласында «Ежелгі Рим» мейрамханасында мекеме келушілері мен мейрамхана қызметкерлері арасында төбелес болды. 1 қаңтарда, түнгі сағат 3-те, мейрамхананың жұмыс уақытына сәйкес, мекеме жабыла бастады. Таңғы сағат 4-ке келушілерге мейрамхананың жабылатыны туралы хабарланып, кетуді өтінді. Алайда ішімдік күйде болған қазақтардан тұратын бір демалыс компаниясы үй-жайдан шығудан бас тартты. Мейрамханадан шығу туралы келіспеушіліктер негізінде жұмысшылар мен демалушылар арасында жанжал туындады. «Ежелгі Римнің» иелері мен қызметкерлері елірген қонақтарды мейрамханадан шығарып жіберді. Соңғылары бұған төзуден бас тартып, достарын көмек шақырды. Көмек келгеннен кейін олар мейрамханаға баса көктеп кіріп, үй иелері мен қызметкерлеріне балағат сөздер айтты. Нәтижесінде мейрамхананың ауласында жанжалдасқан екі тараптың арасында төбелес басталып, оның барысында бір адам қайтыс болды, тағы бірнеше адам жарақат алды. Түрлі ақпарат көздеріне сәйкес, екі жақтан да 14-тен 35-ке дейін адам қатысқан бұл ұрыс ұлтаралық сипатта болмады, өйткені мейрамханадан шыққан қазақтар тобына армяндар, әзірбайжандар, орыстар мен қазақтардың өздері қарсы болды. Алайда, қайтыс болған қазақ және мейрамхананың иелері армяндар болғандықтан, қалада армяндарға қарсы пікірлер өршіп, нәтижесінде адамдар көп жиналған митингке ұласты. Қарағандыда стихиялық наразылықтар пайда болды, әлеуметтік желілерде армяндарды жазалауға шақырулар басталды. Бірнеше армян отбасы жазадан қорқып, қаладан кетіп қалды<ref>ekaraganda.kz /[http://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=81516 Қарағандыдағы төбелестің хронологиясы: «Ежелгі Римде» не болғандығы туралы ІІМ айтты]</ref><ref>Спутник Армении/ [https://ru.armeniasputnik.am/incidents/20190107/16616367/incident-v-karagande-kak-bytovoe-ubijstvo-stanovitsya-orudiem-manipulyacii.htmlҚарағандыдағы армяндардың қатысуымен болған оқиға: қалай тұрмыстық кісі өлтіру манипуляция қаруына айналады]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Спутник Армении /[https://ru.armeniasputnik.am/incidents/20190108/16640205/azerbajdzhancy-i-armyane-byli-za-odnim-stolom-podrobnosti-incidenta-v-restorane-karagandy.html Армяндар мен әзірбайжандар бір үстел басында отырды - Қарағандыдағы мейрамханадағы оқиғаның егжей-тегжейлері]</ref><ref>Спутник Казахстана / [https://ru.sputniknews.kz/incidents/20190108/8777964/karaganda-grupovaya-draka-uchastniki-grazhdanstvo.html Қарағандыда атышулы кісі өлтірді деген күдіктілер қатарында Армения азаматтары да бар]</ref>. * [[Масанчи ауылындағы қақтығыс|Масанчидегі қақтығыс]]. 2020 жылы 7 ақпанда Жамбыл облысы, Қордай ауданы [[Масанчи (ауыл)|Масанчи]] ауылында жанжал болып, оған қазақтар, дүнгендер мен полицейлер қатысты. 8 адам қаза тапты, 40 адам жарақат алды, 30 үй және 23 автокөлік өртенді<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/8-chelovek-pogibli-pri-intsidente-v-kordayskom-rayone-390910/ 8 человек погибли при инциденте в Кордайском районе: 08 февраля 2020, 12:20 - новости на Tengrinews.kz<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref>[https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-zhambyl-region-conflict-/30423627.html Ночной кошмар. События в сёлах Кордайского района: есть жертвы и раненые<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/podrobnosti-sobyitiy-v-kordayskom-rayone-video-390909/ Подробности событий в Кордайском районе. Видео: 08 февраля 2020, 12:07 - новости на Tengrinews.kz<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. == Ұлтаралық қатынастарды бағалау == Қазақстанда көптеген ұлт өкілдері тұрады, әртүрлі дереккөздер әртүрлі сан айтады, соның ішінде 140<ref name="http://www.nomad.su/?a=3-201002190033">[http://www.nomad.su/?a=3-201002190033 Қазақстанда қатты құмарлықтар өрши бастайды - Nomad, Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171031192136/http://www.nomad.su/?a=3-201002190033 |date=2017-10-31 }}</ref>, 130<ref>[http://www.interfax.kz/ www.interfax.kz]</ref>, 100<ref>[http://www.kazakhstan.orexca.com/rus/kazakhstan_populations.shtml Қазақстан тұрғындары:: Қазақстан халқының ұлттық құрамы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127074334/http://www.kazakhstan.orexca.com/rus/kazakhstan_populations.shtml |date=2010-01-27 }}</ref>. 2009 жылғы 26 қазанда [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қ.Саудабаев]] сұрастырулардың 86,7% -ы ұлтаралық қатынастарды тыныш және берекелі деп бағалайтынын атап өтті<ref>[http://www.today.kz/ru/news/kazakhstan/2009-10-26/etnos Today.Kz: Дағдарыс Қазақстандағы ұлтаралық қатынасты ушықтыра алмады]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.nomad.su/?a=3-200910270138 Қазақстан халқы Ассамблеясы Кеңесінің отырысы - Nomad, Қазақстан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305033821/http://www.nomad.su/?a=3-200910270138 |date=2016-03-05 }}</ref>. == Тағы қараңыз == * [[Қазақтандыру]] * [[Қазақтардың Ортаазиялық хандықтар мен патша үкіметіне қарсы көтерілістері|Қазақтардың көтерілістері]] == Сілтеме == * [http://articlekz.com/node/2277 Посткеңестік кеңістіктегі ұлтаралық қайшылықтардың тарихи алғышарттары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814070706/http://articlekz.com/node/2277 |date=2014-08-14 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=lgHHC5ipnmI ДЕРЕУ: Қазақстандағы халықаралық қақтығыстар: қазақтар мен түріктер бүлік шығарды] * [https://www.youtube.com/watch?v=cE4wBA8B6aQ Қазақстандағы 5 ең сұмдық ұлттық қақтығыстар] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстандағы ұлтаралық қақтығыстар]] n8igc3v8th2tmza384l8xd99zagagct 4 675070 3657672 3657272 2026-09-20T07:01:13Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3657672 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88007||2859||390||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||96920||77196||11077||229||3392||234||110||5824||743 |- |3||2||{{u|Мағыпар}}||88020||82783||971||650||37||388||0||2887||49 |- |4||3||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2242||909||49||0||957||136 |- |5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84063||68792||1239||150||11309||15||0||1699||24 |- |6||9||{{u|Arystanbek}}||55567||30514||3588||368||5769||944||2238||4786||5206 |- |7||6||{{u|Casserium}}||49622||40823||1780||109||638||17||11||4520||40 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38482||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||8||{{u|1nter pares}}||37453||34409||215||7||1414||72||0||1584||154 |- |10||10||{{u|Ulan}}||30436||23959||391||78||4579||14||0||199||209 |- |11||11||{{u|Орел Карл}}||25126||23228||855||39||134||4||3||653||11 |- |12||20||{{u|AlefZet}}||25095||8810||3471||125||398||8||2176||838||844 |- |13||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18589||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |14||12||{{u|Sagzhan}}||23144||21727||436||44||276||11||0||335||87 |- |15||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13872||4118||203||768||812||373||1111||1007 |- |16||18||{{u|Nurken}}||20493||10773||1438||41||7221||115||8||431||58 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||17270||12291||224||7||135||162||8||2490||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16073||14053||411||16||1017||73||1||539||303 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13769||12992||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9853||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||25||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14 |- |23||24||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11649||7162||508||0||119||514||0||616||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10239||8063||1233||40||4||0||4||333||36 |- |25||32||{{u|AlibekKS}}||8395||5816||73||3||1033||42||2||898||170 |- |26||28||{{u|Тұран}}||8362||6512||414||53||255||120||0||297||32 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8244||5814||27||5||1868||204||0||172||52 |- |29||35||{{u|Nurtenge}}||8018||5477||980||137||628||59||24||533||200 |- |30||49||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7307||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||26||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6911||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7489||5987||189||71||63||88||3||385||325 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7451||5300||473||132||767||0||64||99||72 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6249||254||108||0||1||0||126||23 |- |37||46||{{u|GaiJin}}||6707||3843||510||19||361||9||94||369||444 |- |38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3872||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5034||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5583||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||57||{{u|Madi Dos}}||4528||3090||214||63||55||50||0||637||122 |- |49||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26 |- |50||44||{{u|Coffee86}}||4461||3916||4||0||11||7||0||420||5 |- |51||48||{{u|Makenzis}}||3811||3754||5||0||0||0||0||46||5 |- |52||52||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3390||51||0||0||27||0||223||21 |- |53||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |54||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |55||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138 |- |56||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |58||67||{{u|ShadZ01}}||3465||2721||415||123||107||0||1||4||1 |- |59||60||{{u|Нурасылл}}||3398||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |60||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |61||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |62||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |63||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3 |- |65||59||{{u|Qanattan}}||3147||3073||0||0||0||0||0||2||0 |- |66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2833||0||0||0||0||0||0||0 |- |67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |69||84||{{u|MuratbekErkebulan}}||2940||1900||318||0||91||55||0||445||4 |- |70||69||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6 |- |71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |73||68||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2200||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||90||{{u|Balaburgem}}||2471||1754||11||29||31||59||0||183||48 |- |80||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |81||76||{{u|G55}}||2468||2294||0||50||0||0||0||0||2 |- |82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1983||126||0||13||1||0||195||44 |- |85||85||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |86||133||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||98||{{u|Drift}}||2233||1501||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||118||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||87||{{u|RaiymbekZh}}||2165||1847||8||2||20||0||0||82||86 |- |94||91||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |95||83||{{u|Unknown Alash}}||2027||1964||1||0||0||0||0||0||0 |- |96||88||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||256||0||0||0||1||2 |- |99||131||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||89||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1613||1340||1||0||107||1||0||5||0 |- |107||95||{{u|Gliwi}}||1562||1556||3||0||0||0||0||0||0 |- |108||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |109||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1540||1348||0||0||7||0||0||123||9 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||119||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||134||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||882||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||113||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||138||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||146||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||114||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1198||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||117||{{u|Ziv}}||1187||1114||60||0||0||2||0||9||2 |- |126||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |127||227||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0 |- |129||122||{{u|Bailarbekov}}||1136||1047||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||207||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||140||{{u|Wikuiser}}||1098||799||143||0||63||0||43||18||4 |- |134||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |135||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |136||197||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |137||163||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |138||137||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |139||121||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |140||135||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||1026||879||16||0||0||0||0||5||0 |- |141||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |142||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11 |- |143||145||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |144||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |145||223||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |146||167||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11 |- |147||141||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |148||143||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |149||148||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |150||162||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |151||136||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |152||139||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||142||{{u|Stella~kkwiki}}||830||770||0||0||0||0||0||0||0 |- |154||191||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |155||216||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |156||150||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |157||232||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |158||179||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |159||152||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |160||155||{{u|Marksscheider}}||790||684||10||0||92||0||0||0||0 |- |161||151||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||147||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |163||234||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |164||156||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |165||172||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |166||161||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |167||149||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |168||144||{{u|Mheidegger}}||739||765||7||2||0||0||0||6||3 |- |169||166||{{u|Panicgirl}}||739||635||0||17||0||0||0||10||1 |- |170||154||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||158||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |172||164||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |173||176||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |174||225||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |175||159||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |176||153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||701||692||0||1||0||0||0||6||1 |- |177||157||{{u|Εὐθυμένης}}||698||679||13||0||0||0||0||5||0 |- |178||165||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |179||212||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |180||199||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |181||169||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |182||231||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |183||160||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1 |- |184||205||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |185||168||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |186||222||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17 |- |187||195||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |188||192||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||175||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |190||177||{{u|Амзе Магжан}}||645||570||0||0||0||0||0||47||0 |- |191||171||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||178||{{u|IArhunI}}||641||570||7||9||0||0||0||26||11 |- |193||219||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |194||180||{{u|Bauyr03}}||631||559||0||1||0||0||0||36||0 |- |195||193||{{u|Aseke16}}||624||532||25||0||7||1||0||17||12 |- |196||218||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |197||229||{{u|Zhandos02}}||620||261||3||4||11||0||0||247||0 |- |198||188||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |199||170||{{u|Tuttiorchestra687}}||610||609||0||0||0||0||0||3||2 |- |200||174||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |201||181||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |202||184||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||173||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |204||183||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |205||233||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |206||186||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |207||204||{{u|Aldogarov}}||578||493||0||0||2||0||0||81||0 |- |208||230||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6 |- |209||190||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |210||201||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||196||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||209||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |213||206||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |214||182||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||562||550||0||0||0||0||0||0||0 |- |215||208||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |216||200||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||189||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |218||194||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||202||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |220||224||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |221||211||{{u|Olkikz}}||529||446||0||14||0||0||0||0||0 |- |222||198||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |223||185||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |224||220||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1 |- |225||221||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||390||0||36||0||0||0||1||1 |- |226||187||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |227||210||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |228||215||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0 |- |229||228||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8 |- |230||226||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |231||203||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||217||{{u|Chingiz Nazbiev}}||516||422||29||0||54||12||0||0||0 |- |233||214||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |234||213||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |235||235||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] 87c741z1cjmghzeyk5wyeogdom5zsbf 4 675089 3657777 3657345 2026-09-20T11:00:27Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3657777 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515615||380092||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145909||131270||957||0||13593||6||0||61||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||133061||127388||867||15||62||17||10||2859||1818 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119562||112796||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||114010||1||0||0||0||0||0||114009||0 |-style="background-color:#ccf" |6||6||{{u|MerlIwBot}}||105848||88192||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||89479||89479||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79291||79276||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50440||50147||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43052||41962||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26616||22832||42||0||3648||2||0||70||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22672||17393||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18277||8489||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17394||14826||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14768||13745||468||1||0||84||0||391||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13733||13236||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13060||12828||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9373||8086||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9114||9114||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||8038||5477||980||137||628||40||24||533||200 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7606||6151||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7543||2785||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4423||4206||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4251||3315||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3737||3676||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3245||3242||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3200||1171||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2059||2034||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1967||1943||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1703||1701||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1135||844||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1119||1045||28||2||4||6||0||28||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1047||1032||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||805||738||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||80||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||79||{{u|Kasymovbot}}||311||296||7||0||0||1||0||3||4 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |- |88||83||{{u|Memty Bot}}||304||205||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14 |-style="background-color:#ccf" |91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |93||86||{{u|Chobot}}||218||175||0||0||41||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||177||175||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] nacdftrnp9ejqs1ywf1p9i6nawuffu7 4 675116 3657359 3656882 2026-09-19T13:07:18Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3657359 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107914||25626||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8215||1157||3||152||7079||147||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7808||945||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2149||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3125||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2715||42||0||61||33||608||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2620||103||14||200||102||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2182||97||3||165||0||106||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Орел Карл}}||1384||326||1||328||90||24||0||2||0 |- |12||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |13||{{u|Alamgir}}||1358||105||4||2||410||8||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||220||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Nurkhan}}||999||105||14||345||4||26||0||1||0 |- |24||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |25||{{u|AlefZet}}||994||459||57||1269||261||95||1||49||25 |- |26||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |27||{{u|Aghia7}}||956||116||0||0||0||1||0||0||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||870||308||43||21||72||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||736||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|1nter pares}}||669||324||0||10||1157||3||0||0||4 |- |41||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |42||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |45||{{u|Nurken}}||549||541||3||657||4964||32||15||3||4 |- |46||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||547||1629||168||18||7588||188||0||1||11 |- |47||{{u|Casserium}}||541||190||72||76||336||50||0||7||0 |- |48||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |49||{{u|Sagzhan}}||535||92||2||23||212||30||0||0||0 |- |50||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0 |- |51||{{u|Zhaksilik}}||518||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |52||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |53||{{u|GulzhanOmarova}}||508||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |54||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||250||0||0||0 |- |57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |62||{{u|TheNomadEditor}}||427||37||0||0||1600||3||0||0||0 |- |63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Ashina}}||388||181||3||56||22||38||31||0||21 |- |67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||360||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|TalgatSnow}}||343||161||4||109||381||70||0||15||0 |- |77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||19||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||303||197||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||279||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|ShadZ01}}||226||24||0||50||82||69||0||1||0 |- |100||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |101||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |102||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |103||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |104||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |105||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |106||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |110||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Coffee86}}||204||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |113||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |115||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49 |- |122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||152||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||148||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |145||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||309 |- |146||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |148||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |149||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |150||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |151||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |152||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0 |- |153||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0 |- |206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |214||{{u|NIS Semey Moldir}}||98||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|NIS Zhuldyz}}||95||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|MuratbekErkebulan}}||89||21||0||69||83||0||11||0||0 |- |238||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |239||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |241||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||10||0||0||0||36||0||0||0 |- |242||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0 |- |248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Madi Dos}}||83||22||0||55||30||40||6||0||3 |- |256||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |260||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|RaiymbekZh}}||78||44||5||1||11||1||0||0||1 |- |278||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |279||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |280||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||76||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |282||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |283||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |284||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |286||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2979||521||93||0||38||4 |- |287||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |289||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |290||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |291||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |298||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |299||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0 |- |300||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |301||{{u|AlibekKS}}||67||211||12||7||350||3||4||0||3 |- |302||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |303||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |308||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |310||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |312||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |315||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |317||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |318||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |319||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |322||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |323||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |324||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |325||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |331||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |332||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |333||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |334||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |335||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0 |- |336||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |341||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |342||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |343||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |346||{{u|Marksscheider}}||52||68||0||2||83||0||0||0||0 |- |347||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |348||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |352||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |353||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |354||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |356||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |357||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |358||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |359||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |360||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |361||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |362||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |363||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |364||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |365||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |370||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |371||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |372||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |373||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |374||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |375||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Kairatulyzharas}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |382||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |383||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|Dostoevskykz}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|Mheidegger}}||41||19||0||1||0||2||0||0||0 |- |387||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|Yessentaikyzy}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |392||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |393||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |394||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |395||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |396||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |397||{{u|Tarikh Dias}}||40||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |399||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |400||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |402||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |403||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |404||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |406||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |407||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |408||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |409||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |410||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |412||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |413||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |414||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |415||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||37||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |417||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |420||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |423||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |424||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |431||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |432||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |433||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |434||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |435||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |437||{{u|Aidanka}}||31||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |438||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |439||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |440||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |441||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |442||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |443||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |444||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |449||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |450||{{u|PushkinVko}}||29||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |451||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |453||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||20||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |460||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |462||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |464||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |465||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |466||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |467||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |469||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |474||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |477||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |478||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Rasulbek Adil}}||25||5||0||121||5||0||1||0||0 |- |483||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |485||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |486||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |487||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |488||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |489||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |490||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |491||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |492||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |493||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |494||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |495||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |496||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1 |- |497||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |499||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |501||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |503||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |504||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |506||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |507||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |508||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |509||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |510||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |511||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|Unknown Alash}}||22||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |517||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |519||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |521||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |528||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |529||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |530||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |531||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |532||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |533||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |541||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |543||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |544||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |545||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |546||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |547||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |548||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |549||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |550||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Tuttiorchestra687}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |553||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |555||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |559||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |560||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |562||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |563||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |565||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |566||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |568||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |574||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |575||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |576||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |577||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |578||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |580||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |581||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |582||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |583||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |588||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |590||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |592||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |598||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |600||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |604||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |606||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |608||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |610||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |612||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |630||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |632||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |635||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |637||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |641||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |642||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |643||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |644||{{u|Aldogarov}}||11||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |645||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |646||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |647||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0 |- |648||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |649||{{u|Амина Жанаковна}}||11||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |650||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |653||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |654||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |655||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |658||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |660||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Abatova saltanat}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |662||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |664||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |665||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |666||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |667||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Muzeologist}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |671||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |672||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Вилюс М}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |678||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |684||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |685||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |686||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |687||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |688||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |689||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |690||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |691||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |693||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |694||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|Жадыра Абибуллаевна}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |707||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |713||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |715||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |718||{{u|Aseke16}}||8||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |719||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |720||{{u|Ayazhan10}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |723||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |728||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |738||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |739||{{u|Канат Алимбаев}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |741||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |742||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |743||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |744||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |746||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |747||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |748||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |749||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |751||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |752||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |753||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |754||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |756||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |757||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |761||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |767||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |768||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |773||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |780||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |782||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |785||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |787||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |790||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |791||{{u|Жанар Чушекова}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|Михайлов Игорь}}||7||1||0||0||0||11||0||0||0 |- |795||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |797||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |798||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |804||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |810||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |817||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|AmanbekAyauly}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |823||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |824||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |826||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |827||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |828||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |829||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |830||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |831||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |832||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |833||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |834||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |835||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |836||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |837||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |838||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |839||{{u|Gaukhar1980}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |841||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |842||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |843||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |845||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |846||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |847||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |850||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |851||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |852||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |854||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |855||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |856||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |858||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |859||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |860||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |862||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |863||{{u|Wikuiser}}||6||11||2||47||30||0||0||23||0 |- |864||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |870||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |881||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|Садықова Ақгүл}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |883||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |885||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |887||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |890||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |892||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |894||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |896||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |902||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |908||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |910||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |912||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |918||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |920||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |924||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |928||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |932||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |934||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |935||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |936||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |938||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |939||{{u|Semsk-Karaga}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |942||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |943||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |946||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |947||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |953||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |954||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |957||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|Назгүл Қуантқан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |967||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |968||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|19642206g}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |986||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |991||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |994||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |997||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |999||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1002||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1005||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1008||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1010||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1014||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1017||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1019||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1022||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1030||{{u|Kvazimodo}}||4||1||0||0||8||0||0||0||0 |- |1031||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1034||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1038||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|Omarova. ayagul}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1051||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1052||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1056||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1059||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1067||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0 |- |1071||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1075||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1076||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|Зилола Садирханова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1079||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1082||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1086||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1087||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1089||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1090||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1093||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1094||{{u|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1096||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1097||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1098||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1099||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1100||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1103||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1108||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1109||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1110||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1113||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1116||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1117||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1127||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1128||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1131||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1135||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1136||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1137||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1138||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1140||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1142||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1148||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|Aq.Sholpan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1169||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1172||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1175||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1178||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1180||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1183||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1186||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1188||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1190||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1194||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1195||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1197||{{u|Janugyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1198||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1201||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1202||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1204||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1205||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1206||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1207||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1208||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1209||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1215||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1220||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1223||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1266||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Гулжайна Усен}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|Садыкова Улболсын}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1294||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1297||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1304||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1307||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1317||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1321||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1367||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1390||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1393||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|AlexKoval}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1435||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1437||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1438||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1440||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1441||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1450||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1451||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1452||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1453||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1469||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1472||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|HaNsadu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Ibrayevan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Jako2588}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1499||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1529||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1534||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1542||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1544||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1546||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1550||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1556||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1564||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1565||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1572||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Акмарал Абдрашидовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Гулмира Исатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1693||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1697||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1706||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1707||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1709||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1710||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1711||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1712||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1713||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1714||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1715||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1716||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1717||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1718||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1719||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1720||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1721||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1722||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1723||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1724||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1725||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1726||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1727||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1728||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1729||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1730||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1731||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1732||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1733||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||342||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] koqxopm4449rb8w9yokv0qe0ky3s9h9 0 693452 3657783 3647449 2026-09-20T11:55:19Z Baktygul Kurmanova 185419 Стилистикалық түзетулер жасалды. 3657783 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Өзен |атауы = Варта |шынайы атауы = |сурет = Wartakw.jpg |сурет ені = |сурет атауы = Варта өзені |карта = Warta (rivière).png |карта ені = |карта атауы = Варта өзені картада |ұзындығы = 808 км. |су алабының ауданы = 54 529 км² |су алабы = |өзендердің су алабы = |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = Кромолув, Краков-Ченстохов қыраты |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir =N |s_lat_deg =50 |s_lat_min =29 |s_lat_sec =26.5 |s_lon_dir =E |s_lon_deg =19 |s_lon_min =29 |s_lon_sec =23.6 |сағасы = [[Одер]] өзені, Костжын над Одроу |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir =N |m_lat_deg =52 |m_lat_min =35 |m_lat_sec =55 |m_lon_dir =E |m_lon_deg =14 |m_lon_min =36 |m_lon_sec =37 |еңістігі = |ел = Польша |аймақ = |ортаққордағы санаты = }} '''Варта''' ({{lang-pl|Warta}}) — толығымен [[Польша|Польша аумағы арқылы ағып өтетін]] өзен. Өзеннің ұзындығы 808 км болса, оның 407 км кеме жүзуіне жарамды.<ref>{{cite web |url=https://poznan.wody.gov.pl/122-centrum-operacyjne/609-szlaki-zeglowne |title=Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Poznaniu |website= |access-date=2022-09-09|lang=pl}}</ref> [[Висла]] мен [[Одра]] өзендерінен кейін ұзындығы бойынша үшінші орында. Орталық Польшада жатқан [[Краков]]-[[Ченстохов]] қыратында бастау алып, солтүстік-батысқа қарай ағып, Польша мен Германия шекарасы маңындағы [[Одер]] өзеніне құяды. Варта өзенінің 35 кішігірім саласы бар. Оның ішінде ең үлкендері: [[Нотеч]], [[Просна]] және [[Одра]]. Өзен бойында [[Познань]], [[Ченстохов]], [[Лубон]], [[Коуо]], [[Конин]] қалалары орналасқан. == Шаруашылық == Ертеден бері Варта өзені ағашты сал ағызу, бидай тасымалдау және балық аулау үшін пайдаланылады. 1883 жылы «Hermann i Sp.» серіктестігі Варта өзенінде ең алғашқы пароходтармен тұрақты жүк тасымалын іске асырған. Бірақ 19-ғ. аяғында теміржол саласының дамуына байланысты Варта өзенін жүк тасымалы үшін қолдану азая бастаған. <ref>{{cite web |url=https://www.zegluga-rzeczna.pl/articles/73/Warta-ksiezna-polskich-rzek |title=Warta - księżna polskich rzek |website= |access-date=2022-09-09|lang=pl}}</ref> Қазіргі уақытта өзен бойында демалыс орындары салынып, туризм инфрақұрылымы дамуда, сондай-ақ ескек есу спорты кеңінен таралған. == Мәдениеттте == Варта өзені [[Польша әнұраны|Польшаның әнұранында]] атап өтілген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Еуропа өзендері]] [[Санат:Польша өзендері]] 2rnyxkl78vb49k7d7ay7mewh8nthlaw 0 696570 3657580 3651224 2026-09-19T23:00:29Z Casserium 68287 /* */ 3657580 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айбек Арқабайұлы Дәдебай | Шынайы есімі = | Суреті = Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png | Сурет ені = | Атауы = Дәдебай, 2024 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Құрылтай төрағасы]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 28 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқарауын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | тақырыпша2_2 = Партиялық тізімі | мәтін2_2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының төрағасы | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Ädilet (political party) logo.svg | Басқара бастады_3 = 7 мамыр 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = ''партия құрылды'' | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы | Ту_4 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 6 ақпан 2024 | Басқаруын аяқтады_4 = 5 мамыр 2026 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізбасары_4 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_5 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_5 = 6 ақпан 2024 | Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = [[Ерлан Еркінұлы Баттақов|Ерлан Баттақов]] | Ізбасары_5 = [[Асат Болатұлы Нұрпейісов|Асат Нұрпейісов]] | Туған күні = 1.4.1980 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 4 | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = [[Әділет (партия)|Әділет]] (2026–) | Білімі = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = халықаралық құжаттанушы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Aibek Dadebai | Марапаттары = {{қатар |{{Барыс ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} }} {{қатар |{{Достық ордені (Қырғызстан)}} }} }} '''Айбек Арқабайұлы Дәдебай''' (бұрын — '''Дәдебаев''';<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-aybek-arkabayuly-dadebaev-kazakstan-respublikasy-prezidenti-is-baskarushysynyn-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-2843652 |title= Мемлекет басшысының өкімімен|language=kk |work=ҚР Президентінің сайты |accessdate=2025-07-11}}</ref> [[1 сәуір]] [[1980 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық саясаткер және дипломат, 2026 жылдан бергі [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|төрағасы]] және «[[Әділет (партия)|Әділет]]» партиясының төрағасы, партия атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылым]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]]. Бұрын Дәдебай [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы (2024–2026), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] (2022–2024) болатын. Ол — ІІ дәрежелі кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.<ref>[https://www.inform.kz/kz/aybek-dadebaev-prezidenttin-is-baskarushysy-bolyp-tagayyndaldy_a3884186 Айбек Дәдебаев Президенттің Іс басқарушысы болып тағайындалды]</ref><ref name="kap">[https://kapital.kz/dossier/dadebaj-ajbek-arkabaevich Досье. Дадебаев Айбек Аркабаевич]</ref> == Өмірбаяны == Айбек Дәдебай 1980 жылғы 1 сәуірде [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref> 2001 жылы [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетін]] «халықаралық құжаттанушы» мамандығы бойынша тәмамдаған. 2003 жылы аталған университеттің магистратурасын аяқтаған (магистр-аймақтанушы). Еңбек жолын 2001 жылы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті халықаралық туризм менеджменті кафедрасының оқытушысы болып бастап, жоғары оқу орнында 2002 жылға дейін жұмыс істеген. 2008–2011 жылдары ол — Парламент Сенаты аппаратының Парламентаралық байланыстар және халықаралық ынтымақтастық бөлімінің сарапшысы, Сенат Төрағасы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] көмекшісінің міндетін атқарушы. 2011–2013 жылдары ол — [[Женева]] қаласында орналасқан Қазақстанның БҰҰ-дағы Тұрақты Өкілдігінде үшінші хатшы, атташе. 2013–2019 жылдары ол — Парламент Сенаты Төрағасы Хатшылығы меңгерушісінің орынбасары, хатшылық меңгерушісі. 2019–2021 жылдары ол — Президент Кеңсесі бастығының орынбасары. 2021 жылғы 28 мамырда Президент Іс Басқарушысының орынбасары болып тағайындалып, 2022 жылғы 11 қаңтардан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқармасын]] басқарды. 2022 жылы өткен президент сайлауынан кейін 22 қарашада Президенттің Іс Басқарушысы болып қайта тағайындалды. 2024 жылғы 6 ақпаннан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігін]] басқарды.<ref name="kap" /> 2026 жылғы 5 мамырда басқа жұмысқа ауысуына байланысты лауазымынан босатылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-aybek-arkabayuly-dadebay-baska-zhumyska-auysuyna-baylanysty-kazakstan-respublikasy-prezidenti-akimshiliginin-basshysy-lauazymynan-bosatyldy-542531 Мемлекет басшысының Жарлығымен Айбек Арқабайұлы Дәдебай басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы лауазымынан босатылды]</ref> 2026 жылғы 7 мамыр күні Дәдебай [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының құрылтай съезінде партия төрағасы болып бірауыздан сайланды.<ref>[https://stan.kz/aibek-dadebai-zanadan-qurylgan-adilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sail-434149/ Айбек Дәдебай жаңадан құрылған "Әділет" партиясының төрағасы болып сайланды]</ref> Сонымен бірге ол партияның басшылық органы — саяси кеңес пен саяси кеңес бюросының құрамына енді.<ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> 2026 жылғы 27 тамызда Дәдебай «Әділет» партиясының партиялық тізімі бойынша [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]]дың [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I шақырылым]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]] қызметіне келді.<ref>[https://alash.kz/kz/article/110-deputat-adilet-partiiasy-quryltaiga-otken-deputattar-tizimin-jariialady.html 110 депутат: «Әділет» партиясы Құрылтайға өткен депутаттар тізімін жариялады]</ref> 28 тамыздағы Құрылтайдың тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Дәдебайдың [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Құрылтай төрағалығы]]на кандидатурасын ұсынды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/toqaev-quryltai-toragalygyna-oz-kandidaturasyn-usyndy |title=Тоқаев Құрылтай төрағалығына өз кандидатурасын ұсынды |language=kk |work=informburo.kz |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> Сол сессияда ол 144 жасырын дауыспен төраға болып сайланды.<ref>[https://egemen.kz/news/aybek-dadebay-quryltay-toragasy-bolyp-saylandy Айбек Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды]</ref> == Марапаттары == Дәдебай І дәрежелі [[Барыс ордені]]мен (2026),<ref>[https://www.facebook.com/share/p/1QQQbyC47y/ «Pro Kadry KZ» Facebook парақшасындағы жазба]</ref> [[Ерен еңбегі үшін медалі]]мен марапатталған.<ref name="kap" /> == Отбасы == Дәдебай үйленген, 4 баласы бар. Әкесі Арқабай Дәдебаев — [[араб тілі]]нің маманы, арабша-қазақша сөздік авторы.<ref>[https://aqjolgazet.kz/143018/d-debaydy-t-lparlary Дәдебайдың тұлпарлары]</ref> 1990 жылы туған Айдын атты інісі бар.<ref>[https://kaz.nur.kz/society/1882896-elordaga-konys-audargan-almatylyk-zigit-eki-knni-isinde-kalaj-zmys-tauyp-alganyn-ajtty/ Елордаға қоныс аударған алматылық жігіт екі күннің ішінде қалай жұмыс тауып алғанын айтты]</ref> Әкесінің бауыры [[Жанғара Дәдебаев]] (1948 жылы туған) — филология ғылымдарының докторы, әдебиеттанушы, жазушы, профессор, [[Қазақ ұлттық университеті]]нің бұрынғы проректоры (2001–2008).<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1075282935 ДАДЕБАЕВ Жанкара Дадебаевич]</ref> 2008 жылдан бастап ол — аталған университет жанындағы Абай ғылыми-зерттеу институтының директоры.<ref>[https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1566 Жанғара Дәдебаев]</ref> Немере ағасы Жанғали Дәдебаев (1976 жылы туған) — саяси ғылымдар кандидаты, қаржыгер, кәсіпкер, «Tansar Capital» инвестициялық компаниясының тәуелсіз директоры. Компанияға бұрынғы денсаулық сақтау министрі [[Елжан Амантайұлы Біртанов|Елжан Біртановтың]] інісі, Ұлттық банк төрағасының бұрынғы орынбасары Есжан иелік етеді.<ref>[https://forbes.kz/articles/eks-zampred-natsbanka-stanet-krupnym-uchastnikom-upravlyayushey-kompanii-a19a38 Экс-зампред Нацбанка станет крупным участником управляющей компании]</ref> Жанғали Дәдебаев бұрын Ұлттық банкте, Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінде, Алматыдағы және Астанадағы қаржы орталығында жұмыс істеген.<ref>[https://tansarcapital.kz/about О компании]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Дәдебай, Айбек Арқабайұлы}} [[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Президентінің Іс басқарушылары]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Барыс орденінің иегерлері]] [[Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының төрағалары]] 7b58l8u94hb9gb7sc0yl33fz809jk12 0 702932 3657641 3628526 2026-09-20T05:55:44Z MuratbekErkebulan 162992 3657641 wikitext text/x-wiki '''Балқаш әуежайы''' — [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысындағы]] [[Балқаш (қала)|Балқаш қаласының]] әуежайы. '''ИАТА''': BHX. '''ИКАО''': UAAH. {{Әуежай | name = Балқаш әуежайы | nativename = | image = Балхаш, аэровокзал.jpg | image-width = 396 | IATA = BXH | ICAO = UAHH | type = | owner = | operator = | city-served = [[Балқаш (қала)|Балқаш]], {{байрақ|Қазақстан}} | location = [[Балқаш (қала)|Балқаш]] қаласынан батысқа қарай 2 км жерде | elevation-m = 440 | elevation-f = 1 413 | metric-elev = Y | coordinates ={{coord|46|53|34|N|75|00|20|E|type:airport_region:KZ|yandex=1}} | pushpin_map = Kazakhstan | pushpin_label = | pushpin_map_caption = Қазақстандағы орны | website = | metric-rwy = Y | r1-number = 04/22 | r1-length-m = 2 503 | r1-length-f = 8 212 | r1-surface = Бетон | stat1-data = | footnotes = <center>{{Location map|Қазақстан|width=340|float=center |caption=Әуежайдың Қазақстан картасында орналасуы |mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10 |label=BXH|position=right |lat_deg=46|lat_min=53|lat_sec=34|lat_dir=N |lon_deg=75|lon_min=00|lon_sec=20|lon_dir=E }}</center> <center>{{Location map|Қазақстан Қарағанды облысы|width=340|float=center |caption=Әуежайдың Қарағанды облысында орналасуы |mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10 |label=BXH|position=right |lat_deg=46|lat_min=53|lat_sec=34|lat_dir=N |lon_deg=75|lon_min=00|lon_sec=20|lon_dir=E }}</center> }} == Қолданылуы == [[Сурет:Airport-Balqash.jpg|нобай|300x300 нүкте|Балқаш әуежайының қасбеті]] Балқаш әуежайы "Жезқазған Эйр" АҚ авиакомпаниясының филиалы болып табылады, оның 100% акциясы өз кезегінде "[[Қазақмыс]]" ЖШС-не тиесілі. Әуеайлақта әскери авиация — ұшу құрамын даярлау орталығы (Л-39 ұшақтары) орналасқан. Сондай-ақ, әуеайлақ аумағында парашютпен секіретін Балқаш авиациялық-спорт клубы орналасқан. {| class="wikitable" !Балқаш әуежайының рейстері: |- |Бағыт: (2018 жылғы жағдай бойынша)<ref>https://www.inform.kz/ru/v-aeroportu-balhasha-nachalis-raboty-po-rekonstrukcii-vzletno-posadochnoy-polosy_a3256554</ref> |Тасымалдаушы: |- |Алматы |[[SCAT]] |- |Астана |Южное небо<ref>https://bnews.kz/ru/news/kuda_kazahstantsi_poletyat_otdihat_letom_rasskazali_v_kga {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612143545/https://bnews.kz/ru/news/kuda_kazahstantsi_poletyat_otdihat_letom_rasskazali_v_kga |date=2018-06-12 }}</ref> |- |Алматы |Южное небо |} == Қарулы Күштердің қабылданған түрлері == Ан-12, Ан-24, Ан-26, Ан-28, Ил-76, Л-410, Ту-134, Ту-154, Як-40, Як-42 және т.б. 3-4 класты ӘК түрлері, барлық типтегі тікұшақтар. Ұшу-қону жолағының жіктелу саны (PCN) 20/R/A/X/T. бұрын жер асты ұшу-қону жолағы да жұмыс істеген, бірақ кейін ол жабылды. == Тарихы == Балқаш әуежайы (Бертіс) өз қызметін 1933 жылы бастаған. Алғашқы бағыттар Балқаш — Алматы, Балқаш-Қарағанды, Балқаш — Омбы, Балқаш — Новосибирск болды (олар туралы жоғарыда айтылған). Кейінірек әуежай КСРО-ның көптеген қалаларына ондаған рейстер жіберді. 1990 жылдардың басынан бастап тұрақты рейстер орындалмады. 2007-2008 жылдары "Қазақмыс" ЖШС қаржылық қолдауы есебінен әуежайдың аэровокзалы мен ішінара ұшу-қону жолағына күрделі жөндеу жүргізілді. 2011 жылдың жазынан бастап тұрақты рейстер қайта басталды. 2012 жылдың қазан айына жиілігі аптасына 3 рет Жезқазған мен Қарағандыға ("Жезқазған Эйр"Әуекомпаниясы) рейстер орындалды. <ref>http://aviaengeneer.ru/istoriya-aviatcii-balkhasha</ref> 2018-2019 жылдары ұшу-қону жолағын жөндеу бойынша барлық жұмыстарды толық аяқтау жоспарлануда. Бұл жағдайда әуежай кез-келген кластағы әуе рейстерін қабылдай алады. <ref>https://www.zakon.kz/4918968-aeroport-balhasha-smozhet-prinimat.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180521104220/https://www.zakon.kz/4918968-aeroport-balhasha-smozhet-prinimat.html |date=2018-05-21 }}</ref> 2021 жылы Балқаш әуежайы мемлекет меншігіне берілді. Балқаш әуежайы жергілікті әкімдіктің коммуналдық меншігіне қабылданды. Берілген нысандардың қатарында аэровокзал ғимараты, рульдеу жолы және перрон бар. Толық жаңартудан кейін әуежай үлкен ұшақтарды қабылдай алады. «Қазақмыс» корпорациясы сараптама қорытындысы бар жобалық-сметалық құжаттаманы ұсынды. Ол бойынша қажетті сома анықталды. 2022 жылы республикалық бюджеттен қаражат бөлінеді деп жоспарлануда. Толық қайта іске қосылғаннан кейін Балқашқа 1-ші және 2-ші кластағы ([[Boeing]], [[Airbus]] және басқалары) үлкен ұшақтар келе алады. Жөндеу кезінде әуежай штаттық режимде жұмыс істейтін болады. <ref>https://egemen.kz/article/282362-balqash-auedgayy-memleket-menshigine-berildi</ref> [[2026 жыл]]ғы [[1 маусым]]да жөндеу жұмыстарынан кейін қайта ашылған Балқаш әуежайы алғашқы рейстерді қабылдап, жолаушыларға қызмет көрсете бастады. Алғашқы рейс бүгін таңғы сағат 11:00-де [[Балқаш (қала)|Балқаш]]тан [[Алматы]] қаласына ұшты. Ал [[Астана]]дан шыққан алғашқы ұшақ сағат 13:25-те әуеге көтеріліп, [[Балқаш (қала)|Балқашқа]] 14:35-те қонды. Осылайша әуежай күрделі жөндеу жұмыстарынан кейін алғашқы жолаушыларын қабылдады.<ref>[https://ortalyq.kz/bal-ash-uezhajy-zh-ndeuden-kejin-al-ash-y-rejsterdi-abyldady/ Балқаш әуежайы жөндеуден кейін алғашқы рейстерді қабылдады]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан әуежайлары}} [[Санат:Қарағанды облысы әуежайлары]] 0s2xmyqens3tnfqwwp32rbj02edqp7a 3657647 3657641 2026-09-20T06:23:44Z MuratbekErkebulan 162992 3657647 wikitext text/x-wiki '''Балқаш әуежайы''' — [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысындағы]] [[Балқаш (қала)|Балқаш қаласының]] әуежайы. '''ИАТА''': BHX. '''ИКАО''': UAAH. {{Әуежай | name = Балқаш әуежайы | nativename = | image = Балхаш, аэровокзал.jpg | image-width = 396 | IATA = BXH | ICAO = UAHH | type = | owner = | operator = | city-served = [[Балқаш (қала)|Балқаш]], {{байрақ|Қазақстан}} | location = [[Балқаш (қала)|Балқаш]] қаласынан батысқа қарай 2 км жерде | elevation-m = 440 | elevation-f = 1 413 | metric-elev = Y | coordinates ={{coord|46|53|34|N|75|00|20|E|type:airport_region:KZ|yandex=1}} | pushpin_map = Kazakhstan | pushpin_label = | pushpin_map_caption = Қазақстандағы орны | website = | metric-rwy = Y | r1-number = 04/22 | r1-length-m = 2 503 | r1-length-f = 8 212 | r1-surface = Бетон | stat1-data = | footnotes = <center>{{Location map|Қазақстан|width=340|float=center |caption=Әуежайдың Қазақстан картасында орналасуы |mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10 |label=BXH|position=right |lat_deg=46|lat_min=53|lat_sec=34|lat_dir=N |lon_deg=75|lon_min=00|lon_sec=20|lon_dir=E }}</center> <center>{{Location map|Қазақстан Қарағанды облысы|width=340|float=center |caption=Әуежайдың Қарағанды облысында орналасуы |mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10 |label=BXH|position=right |lat_deg=46|lat_min=53|lat_sec=34|lat_dir=N |lon_deg=75|lon_min=00|lon_sec=20|lon_dir=E }}</center> }} == Қолданылуы == [[Сурет:Airport-Balqash.jpg|нобай|300x300 нүкте|Балқаш әуежайының қасбеті]] Балқаш әуежайы "Жезқазған Эйр" АҚ авиакомпаниясының филиалы болып табылады, оның 100% акциясы өз кезегінде "[[Қазақмыс]]" ЖШС-не тиесілі. Әуеайлақта әскери авиация — ұшу құрамын даярлау орталығы (Л-39 ұшақтары) орналасқан. Сондай-ақ, әуеайлақ аумағында парашютпен секіретін Балқаш авиациялық-спорт клубы орналасқан. {| class="wikitable" !Балқаш әуежайының рейстері: |- |Бағыт: (2018 жылғы жағдай бойынша)<ref>https://www.inform.kz/ru/v-aeroportu-balhasha-nachalis-raboty-po-rekonstrukcii-vzletno-posadochnoy-polosy_a3256554</ref> |Тасымалдаушы: |- |Алматы |[[SCAT]] |- |Астана |Южное небо<ref>https://bnews.kz/ru/news/kuda_kazahstantsi_poletyat_otdihat_letom_rasskazali_v_kga {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612143545/https://bnews.kz/ru/news/kuda_kazahstantsi_poletyat_otdihat_letom_rasskazali_v_kga |date=2018-06-12 }}</ref> |- |Алматы |Южное небо |} == Қарулы Күштердің қабылданған түрлері == Ан-12, Ан-24, Ан-26, Ан-28, Ил-76, Л-410, Ту-134, Ту-154, Як-40, Як-42 және т.б. 3-4 класты ӘК түрлері, барлық типтегі тікұшақтар. Ұшу-қону жолағының жіктелу саны (PCN) 20/R/A/X/T. бұрын жер асты ұшу-қону жолағы да жұмыс істеген, бірақ кейін ол жабылды. == Тарихы == Балқаш әуежайы (Бертіс) өз қызметін 1933 жылы бастаған. Алғашқы бағыттар Балқаш — Алматы, Балқаш-Қарағанды, Балқаш — Омбы, Балқаш — Новосибирск болды (олар туралы жоғарыда айтылған). Кейінірек әуежай КСРО-ның көптеген қалаларына ондаған рейстер жіберді. 1990 жылдардың басынан бастап тұрақты рейстер орындалмады. [[Сурет:Аэровокзал и гостиница при аэропорте Балхаша - panoramio.jpg|нобай|оңға|215px|Әуежайдың 2005 жылғы хәлі. Әуежай маңында 5-қабатты пәтер орналасқан]] 2007-2008 жылдары "Қазақмыс" ЖШС қаржылық қолдауы есебінен әуежайдың аэровокзалы мен ішінара ұшу-қону жолағына күрделі жөндеу жүргізілді. 2011 жылдың жазынан бастап тұрақты рейстер қайта басталды. 2012 жылдың қазан айына жиілігі аптасына 3 рет Жезқазған мен Қарағандыға ("Жезқазған Эйр"Әуекомпаниясы) рейстер орындалды. <ref>http://aviaengeneer.ru/istoriya-aviatcii-balkhasha</ref> 2018-2019 жылдары ұшу-қону жолағын жөндеу бойынша барлық жұмыстарды толық аяқтау жоспарлануда. Бұл жағдайда әуежай кез-келген кластағы әуе рейстерін қабылдай алады. <ref>https://www.zakon.kz/4918968-aeroport-balhasha-smozhet-prinimat.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180521104220/https://www.zakon.kz/4918968-aeroport-balhasha-smozhet-prinimat.html |date=2018-05-21 }}</ref> 2021 жылы Балқаш әуежайы мемлекет меншігіне берілді. Балқаш әуежайы жергілікті әкімдіктің коммуналдық меншігіне қабылданды. Берілген нысандардың қатарында аэровокзал ғимараты, рульдеу жолы және перрон бар. Толық жаңартудан кейін әуежай үлкен ұшақтарды қабылдай алады. «Қазақмыс» корпорациясы сараптама қорытындысы бар жобалық-сметалық құжаттаманы ұсынды. Ол бойынша қажетті сома анықталды. 2022 жылы республикалық бюджеттен қаражат бөлінеді деп жоспарлануда. Толық қайта іске қосылғаннан кейін Балқашқа 1-ші және 2-ші кластағы ([[Boeing]], [[Airbus]] және басқалары) үлкен ұшақтар келе алады. Жөндеу кезінде әуежай штаттық режимде жұмыс істейтін болады. <ref>https://egemen.kz/article/282362-balqash-auedgayy-memleket-menshigine-berildi</ref> [[2026 жыл]]ғы [[1 маусым]]да жөндеу жұмыстарынан кейін қайта ашылған Балқаш әуежайы алғашқы рейстерді қабылдап, жолаушыларға қызмет көрсете бастады. Алғашқы рейс бүгін таңғы сағат 11:00-де [[Балқаш (қала)|Балқаш]]тан [[Алматы]] қаласына ұшты. Ал [[Астана]]дан шыққан алғашқы ұшақ сағат 13:25-те әуеге көтеріліп, [[Балқаш (қала)|Балқашқа]] 14:35-те қонды. Осылайша әуежай күрделі жөндеу жұмыстарынан кейін алғашқы жолаушыларын қабылдады.<ref>[https://ortalyq.kz/bal-ash-uezhajy-zh-ndeuden-kejin-al-ash-y-rejsterdi-abyldady/ Балқаш әуежайы жөндеуден кейін алғашқы рейстерді қабылдады]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан әуежайлары}} [[Санат:Қарағанды облысы әуежайлары]] 2pxvrye019tmjkbo9kaaxnwdi50952e 2 707105 3657411 3657348 2026-09-19T15:41:43Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3657411 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == {| class="wikitable" |- ! № ! Уез ! Уездік қала ! Уездік қаланың<br /> елтаңбасы ! Ауданы, <br> [[Шақырым|шақырым]]² ! Тұрғыны<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|title=Демоскоп Weekly. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Наличное население в губерниях, уездах, городах Российской Империи (без Финляндии)|access-date=2009-11-03|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203004404/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|url-status=live}}</ref> <br> ([[1897 жыл|1897]]), адам |- | 1 | [[Верхнеуральский уезд|Верхнеуральский]] | [[Верхнеуральск]] (11 095 чел.) | style="text-align:center" |[[Файл:Verkhneuralsk COA (Orenburg Governorate) (1867).png|альт=|42x42пкс]] | style="text-align:right" |43 768,5 | style="text-align:right" |223 245 |- | 2 | [[Оренбургский уезд|Оренбургский]] | [[Оренбург]] (72 425 чел.) | style="text-align:center" |[[Файл:Orenburg COA (Orenburg Governorate) (1782).gif|альт=|41x41пкс]] | style="text-align:right" |32 691,1 | style="text-align:right" |555 653 |- | 3 | [[Орский уезд|Орский]] | [[Орск]] (14 016 чел.) | style="text-align:center" |[[Файл:Орск проект герба (1875).gif|альт=|41x41пкс]] | style="text-align:right" |40 806,5 | style="text-align:right" |206 944 |- | 4 | [[Троицкий уезд|Троицкий]] | [[Троицк (Челябинская область)|Троицк]] (23 299 чел.) | style="text-align:center" |[[Файл:Troitsk COA (Orenburg Governorate) (1867).gif|альт=|41x41пкс]] | style="text-align:right" |20 551,1 | style="text-align:right" |201 231 |- | 5 | [[Челябинский уезд|Челябинский]] | [[Челябинск]] (19 998 чел.) | style="text-align:center" |[[Файл:Chelyabinsk COA (Orenburg Governorate) (1864).png|альт=|41x41пкс]] | style="text-align:right" |28 893,7 | style="text-align:right" |413 072 |} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} k65j5tjp7fbhd0b3cjwh657xlibe856 3657412 3657411 2026-09-19T15:48:28Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3657412 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == {| class="wikitable" |- ! № ! Уез ! Уездік қала ! Уездік қаланың<br /> елтаңбасы ! Ауданы, <br> [[Шақырым|шақырым]]² ! Тұрғыны<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|title=Демоскоп Weekly. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Наличное население в губерниях, уездах, городах Российской Империи (без Финляндии)|access-date=2009-11-03|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203004404/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|url-status=live}}</ref> <br> ([[1897 жыл|1897]]), адам |- | 1 | [[Верхнеуральск уезі|Верхнеуральск]] | [[Верхнеуральск]] (11 095 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Verkhneuralsk COA (Orenburg Governorate) (1867).png|42x42px]] | style="text-align:right" |43 768,5 | style="text-align:right" |223 245 |- | 2 | [[Орынбор уезі|Орынбор]] | [[Орынбор]] (72 425 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Orenburg COA (Orenburg Governorate) (1782).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |32 691,1 | style="text-align:right" |555 653 |- | 3 | [[Жаманқала уезі|Жаманқала]] | [[Жаманқала]] (14 016 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Орск проект герба (1875).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |40 806,5 | style="text-align:right" |206 944 |- | 4 | [[Троицк уезі|Троицк]] | [[Троицк (Челябі облысы)|Троицк]] (23 299 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Troitsk COA (Orenburg Governorate) (1867).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |20 551,1 | style="text-align:right" |201 231 |- | 5 | [[Челябі уезі|Челябі]] | [[Челябі]] (19 998 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Chelyabinsk COA (Orenburg Governorate) (1864).png|41x41px]] | style="text-align:right" |28 893,7 | style="text-align:right" |413 072 |} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} i7jsr60dwt9ysd9oytpc04cqllv3v56 3657413 3657412 2026-09-19T15:49:21Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3657413 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == {| class="wikitable" |- ! № ! Уез ! Уездік қала ! Уездік қаланың<br /> елтаңбасы ! Ауданы, <br> [[Шақырым|шақырым]]² ! Тұрғыны<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|title=Демоскоп Weekly. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Наличное население в губерниях, уездах, городах Российской Империи (без Финляндии)|access-date=2009-11-03|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203004404/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|url-status=live}}</ref> <br> ([[1897 жыл|1897]]), адам |- | 1 | [[Верхнеуральск уезі|Верхнеуральск]] | [[Верхнеуральск]] (11 095 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Verkhneuralsk COA (Orenburg Governorate) (1867).png|42x42px]] | style="text-align:right" |43 768,5 | style="text-align:right" |223 245 |- | 2 | [[Орынбор уезі|Орынбор]] | [[Орынбор]] (72 425 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Orenburg COA (Orenburg Governorate) (1782).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |32 691,1 | style="text-align:right" |555 653 |- | 3 | [[Жаманқала уезі|Жаманқала]] | [[Жаманқала]] (14 016 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Орск проект герба (1875).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |40 806,5 | style="text-align:right" |206 944 |- | 4 | [[Троицк уезі|Троицк]] | [[Троицк (Челябі облысы)|Троицк]] (23 299 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Troitsk COA (Orenburg Governorate) (1867).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |20 551,1 | style="text-align:right" |201 231 |- | 5 | [[Челябі уезі|Челябі]] | [[Челябі]] (19 998 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Chelyabinsk COA (Orenburg Governorate) (1864).png|41x41px]] | style="text-align:right" |28 893,7 | style="text-align:right" |413 072 |} ;Уезден тыс қала == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} h7nv6cp5dljl5kpfogto2iou2kq0ls5 3657414 3657413 2026-09-19T15:51:41Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3657414 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == {| class="wikitable" |- ! № ! Уез ! Уездік қала ! Уездік қаланың<br /> елтаңбасы ! Ауданы, <br> [[Шақырым|шақырым]]² ! Тұрғыны<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|title=Демоскоп Weekly. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Наличное население в губерниях, уездах, городах Российской Империи (без Финляндии)|access-date=2009-11-03|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203004404/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|url-status=live}}</ref> <br> ([[1897 жыл|1897]]), адам |- | 1 | [[Верхнеуральск уезі|Верхнеуральск]] | [[Верхнеуральск]] (11 095 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Verkhneuralsk COA (Orenburg Governorate) (1867).png|42x42px]] | style="text-align:right" |43 768,5 | style="text-align:right" |223 245 |- | 2 | [[Орынбор уезі|Орынбор]] | [[Орынбор]] (72 425 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Orenburg COA (Orenburg Governorate) (1782).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |32 691,1 | style="text-align:right" |555 653 |- | 3 | [[Жаманқала уезі|Жаманқала]] | [[Жаманқала]] (14 016 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Орск проект герба (1875).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |40 806,5 | style="text-align:right" |206 944 |- | 4 | [[Троицк уезі|Троицк]] | [[Троицк (Челябі облысы)|Троицк]] (23 299 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Troitsk COA (Orenburg Governorate) (1867).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |20 551,1 | style="text-align:right" |201 231 |- | 5 | [[Челябі уезі|Челябі]] | [[Челябі]] (19 998 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Chelyabinsk COA (Orenburg Governorate) (1864).png|41x41px]] | style="text-align:right" |28 893,7 | style="text-align:right" |413 072 |} ;Уезден тыс қала {| class="wikitable" |- ! № ! Қала ! Тұрғыны ! Кіреді ! Елтаңба |- | 1 | [[Соль-Илецк|Илецкая Защита]] | 11 768 адам | Орынбор уезі | [[Сурет:Coat of Arms of Iletsk project (1854).png|альт=|41x41пкс]] |- |} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} ct1koy84zudh1f84ykwxrj0r5i66xr4 3657415 3657414 2026-09-19T15:52:04Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3657415 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == {| class="wikitable" |- ! № ! Уез ! Уездік қала ! Уездік қаланың<br /> елтаңбасы ! Ауданы, <br> [[Шақырым|шақырым]]² ! Тұрғыны<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|title=Демоскоп Weekly. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Наличное население в губерниях, уездах, городах Российской Империи (без Финляндии)|access-date=2009-11-03|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203004404/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|url-status=live}}</ref> <br> ([[1897 жыл|1897]]), адам |- | 1 | [[Верхнеуральск уезі|Верхнеуральск]] | [[Верхнеуральск]] (11 095 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Verkhneuralsk COA (Orenburg Governorate) (1867).png|42x42px]] | style="text-align:right" |43 768,5 | style="text-align:right" |223 245 |- | 2 | [[Орынбор уезі|Орынбор]] | [[Орынбор]] (72 425 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Orenburg COA (Orenburg Governorate) (1782).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |32 691,1 | style="text-align:right" |555 653 |- | 3 | [[Жаманқала уезі|Жаманқала]] | [[Жаманқала]] (14 016 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Орск проект герба (1875).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |40 806,5 | style="text-align:right" |206 944 |- | 4 | [[Троицк уезі|Троицк]] | [[Троицк (Челябі облысы)|Троицк]] (23 299 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Troitsk COA (Orenburg Governorate) (1867).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |20 551,1 | style="text-align:right" |201 231 |- | 5 | [[Челябі уезі|Челябі]] | [[Челябі]] (19 998 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Chelyabinsk COA (Orenburg Governorate) (1864).png|41x41px]] | style="text-align:right" |28 893,7 | style="text-align:right" |413 072 |} ;Уезден тыс қала {| class="wikitable" |- ! № ! Қала ! Тұрғыны ! Кіреді ! Елтаңба |- | 1 | [[Соль-Илецк|Илецкая Защита]] | 11 768 адам | Орынбор уезі | [[Сурет:Coat of Arms of Iletsk project (1854).png|41x41px]] |- |} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} 3ij7tetdflpvkln28c3cl70ebc6kgx5 3657417 3657415 2026-09-19T15:59:11Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3657417 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == {| class="wikitable" |- ! № ! Уез ! Уездік қала ! Уездік қаланың<br /> елтаңбасы ! Ауданы, <br> [[Шақырым|шақырым]]² ! Тұрғыны<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|title=Демоскоп Weekly. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Наличное население в губерниях, уездах, городах Российской Империи (без Финляндии)|access-date=2009-11-03|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203004404/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|url-status=live}}</ref> <br> ([[1897 жыл|1897]]), адам |- | 1 | [[Верхнеуральск уезі|Верхнеуральск]] | [[Верхнеуральск]] (11 095 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Verkhneuralsk COA (Orenburg Governorate) (1867).png|42x42px]] | style="text-align:right" |43 768,5 | style="text-align:right" |223 245 |- | 2 | [[Орынбор уезі|Орынбор]] | [[Орынбор]] (72 425 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Orenburg COA (Orenburg Governorate) (1782).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |32 691,1 | style="text-align:right" |555 653 |- | 3 | [[Жаманқала уезі|Жаманқала]] | [[Жаманқала]] (14 016 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Орск проект герба (1875).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |40 806,5 | style="text-align:right" |206 944 |- | 4 | [[Троицк уезі|Троицк]] | [[Троицк (Челябі облысы)|Троицк]] (23 299 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Troitsk COA (Orenburg Governorate) (1867).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |20 551,1 | style="text-align:right" |201 231 |- | 5 | [[Челябі уезі|Челябі]] | [[Челябі]] (19 998 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Chelyabinsk COA (Orenburg Governorate) (1864).png|41x41px]] | style="text-align:right" |28 893,7 | style="text-align:right" |413 072 |} ;Уезден тыс қала {| class="wikitable" |- ! № ! Қала ! Тұрғыны ! Кіреді ! Елтаңба |- | 1 | [[Соль-Илецк|Илецкая Защита]] | 11 768 адам | Орынбор уезі | [[Сурет:Coat of Arms of Iletsk project (1854).png|41x41px]] |- |} 1923 жылғы 15 мамырдағы жағдай бойынша губерния 42 болысқа бөлінген 8 ауданнан тұрды: Илецкий, Исаево-Дедовский, Краснохолмский, Орынбор, Жаманқала, Петровский, Покровский және Шарлық-Михайловский аудандары. 1924 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша губерния 36 болысқа бөлінген 3 уезден тұрды: Орынбор, Жаманқала және Каширин уездері. 1927 жылы 30 мамырда губернияда 16 ауданнан тұратын жаңа әкімшілік-аумақтық бөлініс енгізілді. == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} pd1m9p0ncl1u1tdn1quolf2dor6pd9y 3657418 3657417 2026-09-19T16:01:15Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3657418 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == [[Сурет:Оренбург. Карта Оренбургской губернии. Почтовая открытка.jpg|thumb|right|250px|Орынбор губерниясының 1865–1919 жылдардағы әкімшілік бөлінісінің картасы]] {| class="wikitable" |- ! № ! Уез ! Уездік қала ! Уездік қаланың<br /> елтаңбасы ! Ауданы, <br> [[Шақырым|шақырым]]² ! Тұрғыны<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|title=Демоскоп Weekly. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Наличное население в губерниях, уездах, городах Российской Империи (без Финляндии)|access-date=2009-11-03|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203004404/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|url-status=live}}</ref> <br> ([[1897 жыл|1897]]), адам |- | 1 | [[Верхнеуральск уезі|Верхнеуральск]] | [[Верхнеуральск]] (11 095 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Verkhneuralsk COA (Orenburg Governorate) (1867).png|42x42px]] | style="text-align:right" |43 768,5 | style="text-align:right" |223 245 |- | 2 | [[Орынбор уезі|Орынбор]] | [[Орынбор]] (72 425 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Orenburg COA (Orenburg Governorate) (1782).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |32 691,1 | style="text-align:right" |555 653 |- | 3 | [[Жаманқала уезі|Жаманқала]] | [[Жаманқала]] (14 016 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Орск проект герба (1875).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |40 806,5 | style="text-align:right" |206 944 |- | 4 | [[Троицк уезі|Троицк]] | [[Троицк (Челябі облысы)|Троицк]] (23 299 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Troitsk COA (Orenburg Governorate) (1867).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |20 551,1 | style="text-align:right" |201 231 |- | 5 | [[Челябі уезі|Челябі]] | [[Челябі]] (19 998 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Chelyabinsk COA (Orenburg Governorate) (1864).png|41x41px]] | style="text-align:right" |28 893,7 | style="text-align:right" |413 072 |} ;Уезден тыс қала {| class="wikitable" |- ! № ! Қала ! Тұрғыны ! Кіреді ! Елтаңба |- | 1 | [[Соль-Илецк|Илецкая Защита]] | 11 768 адам | Орынбор уезі | [[Сурет:Coat of Arms of Iletsk project (1854).png|41x41px]] |- |} [[Сурет:Карта волостей Оренбургской губернии.jpg|thumb|right|200px|Орынбор губерниясының болыстары]] 1923 жылғы 15 мамырдағы жағдай бойынша губерния 42 болысқа бөлінген 8 ауданнан тұрды: Илецкий, Исаево-Дедовский, Краснохолмский, Орынбор, Жаманқала, Петровский, Покровский және Шарлық-Михайловский аудандары. 1924 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша губерния 36 болысқа бөлінген 3 уезден тұрды: Орынбор, Жаманқала және Каширин уездері. 1927 жылы 30 мамырда губернияда 16 ауданнан тұратын жаңа әкімшілік-аумақтық бөлініс енгізілді. == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} 6wr0trq5jhcq8cf383dbyngs9trur7d 3657421 3657418 2026-09-19T16:03:15Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3657421 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} ghes7je4mth45qs7n7n44z8nhowdwmk 3657423 3657421 2026-09-19T16:10:23Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3657423 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Осип Андреевич Игельстром|Игельстром Осип Андреевич]] | барон, инфантерия генералы | <center>1784—1792 және 1795—1798</center> |- | [[Николай Николаевич Бахметев|Бахметев Николай Николаевич]] | генерал-майор | <center>1798—1803</center> |- | [[Григорий Семенович Волконский|Волконский Григорий Семенович]] | кінәз, атты әскер генералы | <center>1803—1817</center> |- | [[Петр Кириллович Эссен|Эссен Петр Кириллович]] | инфантерия генералы | <center>19.01.1817—07.02.1830</center> |- | [[Евгений Александрович Головин|Головин Евгений Александрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>07.02.1830—21.04.1830</center> |- | [[Павел Петрович Сухтелен|Сухтелен Павел Петрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>21.04.1830—15.04.1833</center> |- | [[Василий Алексеевич Перовский|Перовский Василий Алексеевич]] | генерал-адъютант, генерал-майор | <center>15.04.1833—07.05.1842 және 1851—1857</center> |- | [[Владимир Афанасьевич Обручев (генерал)|Обручев Владимир Афанасьевич]] | генерал-лейтенант | <center>10.05.1842—20.03.1851</center> |- | [[Александр Андреевич Катенин|Катенин Александр Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1857—1860</center> |- | [[Александр Павлович Безак|Безак Александр Павлович]] | генерал-адъютант | <center>1860—1864</center> |- | [[Николай Андреевич Крыжановский|Крыжановский Николай Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1864—1881</center> |} === Губернаторлар === == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} gouuyqdhu19gtlpm0u28tsyvk6h82iq 3657428 3657423 2026-09-19T16:15:49Z Орел Карл 81620 /* Губернаторлар */ 3657428 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Осип Андреевич Игельстром|Игельстром Осип Андреевич]] | барон, инфантерия генералы | <center>1784—1792 және 1795—1798</center> |- | [[Николай Николаевич Бахметев|Бахметев Николай Николаевич]] | генерал-майор | <center>1798—1803</center> |- | [[Григорий Семенович Волконский|Волконский Григорий Семенович]] | кінәз, атты әскер генералы | <center>1803—1817</center> |- | [[Петр Кириллович Эссен|Эссен Петр Кириллович]] | инфантерия генералы | <center>19.01.1817—07.02.1830</center> |- | [[Евгений Александрович Головин|Головин Евгений Александрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>07.02.1830—21.04.1830</center> |- | [[Павел Петрович Сухтелен|Сухтелен Павел Петрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>21.04.1830—15.04.1833</center> |- | [[Василий Алексеевич Перовский|Перовский Василий Алексеевич]] | генерал-адъютант, генерал-майор | <center>15.04.1833—07.05.1842 және 1851—1857</center> |- | [[Владимир Афанасьевич Обручев (генерал)|Обручев Владимир Афанасьевич]] | генерал-лейтенант | <center>10.05.1842—20.03.1851</center> |- | [[Александр Андреевич Катенин|Катенин Александр Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1857—1860</center> |- | [[Александр Павлович Безак|Безак Александр Павлович]] | генерал-адъютант | <center>1860—1864</center> |- | [[Николай Андреевич Крыжановский|Крыжановский Николай Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1864—1881</center> |} === Губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Иван Иванович Неплюев|Неплюев Иван Иванович]] | тайный советник | <center>1744—1758</center> |- | [[Афанасий Романович Давыдов|Давыдов Афанасий Романович]] | действительный статский советник | <center>1758—1762</center> |- | [[Дмитрий Васильевич Волков (губернатор)|Волков Дмитрий Васильевич]] | действительный статский советник | <center>1763—1764</center> |- | [[Авраам Артамонович Путятин|Путятин Авраам Артамонович]] | князь, генерал-поручик | <center>1764—1768</center> |- | [[Иван Андреевич Рейнсдорп|Рейнсдорп Иван Андреевич]] | генерал-поручик | <center>1768—1781</center> |- | В составе Уфимского наместничества | | <center>1781—1796</center> |- | [[Иван Михайлович Баратаев|Баратаев Иван Михайлович]] | тайный советник | <center>1797—28.09.1799</center> |- | [[Иван Онуфриевич Курис|Курис Иван Онуфриевич]] | действительный статский советник | <center>1799—27.06.1800</center> |- | [[Карл Иванович Глазенап|Глазенап Карл Иванович]] | действительный статский советник (тайный советник) | <center>27.06.1800—1802</center> |- | [[Алексей Александрович Враский|Враский Алексей Александрович]] | действительный статский советник | <center>1802—1806</center> |- | [[Иван Григорьевич Фризель|Фризель Иван Григорьевич]] | тайный советник | <center>1806— 03.04.1809</center> |- | [[Михаил Федотович Веригин|Веригин Михаил Федотович]] | действительный статский советник | <center>03.04.1809—7.09.1811</center> |- | [[Матвей Андреевич Наврозов|Наврозов Матвей Андреевич]] | действительный статский советник | <center>21.09.1811—1822</center> |- | [[Григорий Васильевич Нелидов|Нелидов Григорий Васильевич]] | действительный статский советник | <center>1822—1827</center> |- | [[Иосиф Львович Дебу|Дебу Иосиф Львович]] | действительный статский советник | <center>07.06.1827—02.12.1832</center> |- | [[Николай Васильевич Жуковский|Жуковский Николай Васильевич]] | действительный статский советник | <center>02.12.1832—13.04.1835</center> |- | [[Авксентий Павлович Гевлич|Гевлич Авксентий Павлович]] | действительный статский советник | <center>13.04.1835—29.05.1840</center> |- | Вакансия | | <center>1840—29.05.1841</center> |- | [[Иван Дмитриевич Талызин|Талызин Иван Дмитриевич]] | действительный статский советник | <center>29.05.1841—14.05.1844</center> |- | Вакансия | | <center>14.05.1844—30.03.1846</center> |- | [[Николай Васильевич Балкашин (генерал)|Балкашин Николай Васильевич]] | статский советник (действительный статский советник) | <center>30.03.1846—07.12.1851</center> |- | [[Яков Владимирович Ханыков|Ханыков Яков Владимирович]] | статский советник (действительный статский советник) | <center>07.12.1851—03.03.1856</center> |- | [[Ипполит Михайлович Потулов|Потулов Ипполит Михайлович]] | действительный статский советник, и. д. | <center>03.03.1856—14.02.1858</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | действительный статский советник, и. д. (утверждён 06.02.1859) | <center>14.02.1858—23.06.1861</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | статский советник, и. д. (утвержден 17.04.1862), действительный статский советник | <center>23.06.1861—11.06.1865</center> |- | [[Константин Николаевич Боборыкин|Боборыкин Константин Николаевич]] | полковник, и. д. (утвержден с произведением в генерал-майоры) | <center>11.06.1865—11.03.1875</center> |- | [[Егор Иванович Зенгбуш|Зенгбуш Егор Иванович]] | генерал-майор | <center>11.03.1875—03.01.1878</center> |- | [[Михаил Иванович Астафьев|Астафьев Михаил Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>16.02.1878—01.07.1884</center> |- | [[Николай Алексеевич Маслаковец|Маслаковец Николай Алексеевич]] | генерал-майор | <center>12.08.1884—21.01.1892</center> |- | [[Владимир Иванович Ершов (губернатор)|Ершов Владимир Иванович]] | генерал-майор | <center>21.01.1892—04.08.1899</center> |- | [[Яков Федорович Барабаш (генерал)|Барабаш Яков Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>03.10.1899—02.1906</center> |- | [[Федор Федорович Таубе|Таубе Федор Федорович]] | генерал-майор, и. д. | <center>02.1906—14.11.1906</center> |- | [[Владимир Федорович Ожаровский|Ожаровский Владимир Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>14.11.1906—04.09.1911</center> |- | [[Николай Александрович Сухомлинов|Сухомлинов Николай Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>04.09.1911—1915</center> |- | [[Михаил Степанович Тюлин|Тюлин Михаил Степанович]] | генерал-лейтенант | <center>1915—1917</center> |} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} 47r1up2debthifyaacyrcfvd1mg6qeb 3657439 3657428 2026-09-19T16:38:52Z Орел Карл 81620 /* Губернаторлар */ 3657439 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Осип Андреевич Игельстром|Игельстром Осип Андреевич]] | барон, инфантерия генералы | <center>1784—1792 және 1795—1798</center> |- | [[Николай Николаевич Бахметев|Бахметев Николай Николаевич]] | генерал-майор | <center>1798—1803</center> |- | [[Григорий Семенович Волконский|Волконский Григорий Семенович]] | кінәз, атты әскер генералы | <center>1803—1817</center> |- | [[Петр Кириллович Эссен|Эссен Петр Кириллович]] | инфантерия генералы | <center>19.01.1817—07.02.1830</center> |- | [[Евгений Александрович Головин|Головин Евгений Александрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>07.02.1830—21.04.1830</center> |- | [[Павел Петрович Сухтелен|Сухтелен Павел Петрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>21.04.1830—15.04.1833</center> |- | [[Василий Алексеевич Перовский|Перовский Василий Алексеевич]] | генерал-адъютант, генерал-майор | <center>15.04.1833—07.05.1842 және 1851—1857</center> |- | [[Владимир Афанасьевич Обручев (генерал)|Обручев Владимир Афанасьевич]] | генерал-лейтенант | <center>10.05.1842—20.03.1851</center> |- | [[Александр Андреевич Катенин|Катенин Александр Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1857—1860</center> |- | [[Александр Павлович Безак|Безак Александр Павлович]] | генерал-адъютант | <center>1860—1864</center> |- | [[Николай Андреевич Крыжановский|Крыжановский Николай Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1864—1881</center> |} === Губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Иван Иванович Неплюев|Неплюев Иван Иванович]] | құпия кеңесші | <center>1744—1758</center> |- | [[Афанасий Романович Давыдов|Давыдов Афанасий Романович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1758—1762</center> |- | [[Дмитрий Васильевич Волков (губернатор)|Волков Дмитрий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1763—1764</center> |- | [[Авраам Артамонович Путятин|Путятин Авраам Артамонович]] | князь, генерал-поручик | <center>1764—1768</center> |- | [[Иван Андреевич Рейнсдорп|Рейнсдорп Иван Андреевич]] | генерал-поручик | <center>1768—1781</center> |- | В составе Уфимского наместничества | | <center>1781—1796</center> |- | [[Иван Михайлович Баратаев|Баратаев Иван Михайлович]] | құпия кеңесші | <center>1797—28.09.1799</center> |- | [[Иван Онуфриевич Курис|Курис Иван Онуфриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1799—27.06.1800</center> |- | [[Карл Иванович Глазенап|Глазенап Карл Иванович]] | нақты статтық кеңесші (құпия кеңесші) | <center>27.06.1800—1802</center> |- | [[Алексей Александрович Враский|Враский Алексей Александрович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1802—1806</center> |- | [[Иван Григорьевич Фризель|Фризель Иван Григорьевич]] | құпия кеңесші | <center>1806— 03.04.1809</center> |- | [[Михаил Федотович Веригин|Веригин Михаил Федотович]] | нақты статтық кеңесші | <center>03.04.1809—7.09.1811</center> |- | [[Матвей Андреевич Наврозов|Наврозов Матвей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1811—1822</center> |- | [[Григорий Васильевич Нелидов|Нелидов Григорий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1822—1827</center> |- | [[Иосиф Львович Дебу|Дебу Иосиф Львович]] | нақты статтық кеңесші | <center>07.06.1827—02.12.1832</center> |- | [[Николай Васильевич Жуковский|Жуковский Николай Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>02.12.1832—13.04.1835</center> |- | [[Авксентий Павлович Гевлич|Гевлич Авксентий Павлович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.04.1835—29.05.1840</center> |- | Бос орын | | <center>1840—29.05.1841</center> |- | [[Иван Дмитриевич Талызин|Талызин Иван Дмитриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>29.05.1841—14.05.1844</center> |- | Бос орын | | <center>14.05.1844—30.03.1846</center> |- | [[Николай Васильевич Балкашин (генерал)|Балкашин Николай Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>30.03.1846—07.12.1851</center> |- | [[Яков Владимирович Ханыков|Ханыков Яков Владимирович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>07.12.1851—03.03.1856</center> |- | [[Ипполит Михайлович Потулов|Потулов Ипполит Михайлович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. | <center>03.03.1856—14.02.1858</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. (06.02.1859 бекітілген) | <center>14.02.1858—23.06.1861</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | статтық кеңесші, м.а. (17.04.1862 бекітілген), нақты статтық кеңесші | <center>23.06.1861—11.06.1865</center> |- | [[Константин Николаевич Боборыкин|Боборыкин Константин Николаевич]] | полковник, м.а. (генерал-майор шеніне жоғарылатылып, бекітілді) | <center>11.06.1865—11.03.1875</center> |- | [[Егор Иванович Зенгбуш|Зенгбуш Егор Иванович]] | генерал-майор | <center>11.03.1875—03.01.1878</center> |- | [[Михаил Иванович Астафьев|Астафьев Михаил Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>16.02.1878—01.07.1884</center> |- | [[Николай Алексеевич Маслаковец|Маслаковец Николай Алексеевич]] | генерал-майор | <center>12.08.1884—21.01.1892</center> |- | [[Владимир Иванович Ершов (губернатор)|Ершов Владимир Иванович]] | генерал-майор | <center>21.01.1892—04.08.1899</center> |- | [[Яков Федорович Барабаш (генерал)|Барабаш Яков Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>03.10.1899—02.1906</center> |- | [[Федор Федорович Таубе|Таубе Федор Федорович]] | генерал-майор, м.а. | <center>02.1906—14.11.1906</center> |- | [[Владимир Федорович Ожаровский|Ожаровский Владимир Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>14.11.1906—04.09.1911</center> |- | [[Николай Александрович Сухомлинов|Сухомлинов Николай Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>04.09.1911—1915</center> |- | [[Михаил Степанович Тюлин|Тюлин Михаил Степанович]] | генерал-лейтенант | <center>1915—1917</center> |} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} 1k7alvufsera2abt2zq811f1ib4vobs 3657440 3657439 2026-09-19T16:39:42Z Орел Карл 81620 /* Губернаторлар */ 3657440 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Осип Андреевич Игельстром|Игельстром Осип Андреевич]] | барон, инфантерия генералы | <center>1784—1792 және 1795—1798</center> |- | [[Николай Николаевич Бахметев|Бахметев Николай Николаевич]] | генерал-майор | <center>1798—1803</center> |- | [[Григорий Семенович Волконский|Волконский Григорий Семенович]] | кінәз, атты әскер генералы | <center>1803—1817</center> |- | [[Петр Кириллович Эссен|Эссен Петр Кириллович]] | инфантерия генералы | <center>19.01.1817—07.02.1830</center> |- | [[Евгений Александрович Головин|Головин Евгений Александрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>07.02.1830—21.04.1830</center> |- | [[Павел Петрович Сухтелен|Сухтелен Павел Петрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>21.04.1830—15.04.1833</center> |- | [[Василий Алексеевич Перовский|Перовский Василий Алексеевич]] | генерал-адъютант, генерал-майор | <center>15.04.1833—07.05.1842 және 1851—1857</center> |- | [[Владимир Афанасьевич Обручев (генерал)|Обручев Владимир Афанасьевич]] | генерал-лейтенант | <center>10.05.1842—20.03.1851</center> |- | [[Александр Андреевич Катенин|Катенин Александр Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1857—1860</center> |- | [[Александр Павлович Безак|Безак Александр Павлович]] | генерал-адъютант | <center>1860—1864</center> |- | [[Николай Андреевич Крыжановский|Крыжановский Николай Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1864—1881</center> |} === Губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Иван Иванович Неплюев|Неплюев Иван Иванович]] | құпия кеңесші | <center>1744—1758</center> |- | [[Афанасий Романович Давыдов|Давыдов Афанасий Романович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1758—1762</center> |- | [[Дмитрий Васильевич Волков (губернатор)|Волков Дмитрий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1763—1764</center> |- | [[Авраам Артамонович Путятин|Путятин Авраам Артамонович]] | князь, генерал-поручик | <center>1764—1768</center> |- | [[Иван Андреевич Рейнсдорп|Рейнсдорп Иван Андреевич]] | генерал-поручик | <center>1768—1781</center> |- | Үфі наменгерлігінің құрамында | | <center>1781—1796</center> |- | [[Иван Михайлович Баратаев|Баратаев Иван Михайлович]] | құпия кеңесші | <center>1797—28.09.1799</center> |- | [[Иван Онуфриевич Курис|Курис Иван Онуфриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1799—27.06.1800</center> |- | [[Карл Иванович Глазенап|Глазенап Карл Иванович]] | нақты статтық кеңесші (құпия кеңесші) | <center>27.06.1800—1802</center> |- | [[Алексей Александрович Враский|Враский Алексей Александрович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1802—1806</center> |- | [[Иван Григорьевич Фризель|Фризель Иван Григорьевич]] | құпия кеңесші | <center>1806— 03.04.1809</center> |- | [[Михаил Федотович Веригин|Веригин Михаил Федотович]] | нақты статтық кеңесші | <center>03.04.1809—7.09.1811</center> |- | [[Матвей Андреевич Наврозов|Наврозов Матвей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1811—1822</center> |- | [[Григорий Васильевич Нелидов|Нелидов Григорий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1822—1827</center> |- | [[Иосиф Львович Дебу|Дебу Иосиф Львович]] | нақты статтық кеңесші | <center>07.06.1827—02.12.1832</center> |- | [[Николай Васильевич Жуковский|Жуковский Николай Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>02.12.1832—13.04.1835</center> |- | [[Авксентий Павлович Гевлич|Гевлич Авксентий Павлович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.04.1835—29.05.1840</center> |- | Бос орын | | <center>1840—29.05.1841</center> |- | [[Иван Дмитриевич Талызин|Талызин Иван Дмитриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>29.05.1841—14.05.1844</center> |- | Бос орын | | <center>14.05.1844—30.03.1846</center> |- | [[Николай Васильевич Балкашин (генерал)|Балкашин Николай Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>30.03.1846—07.12.1851</center> |- | [[Яков Владимирович Ханыков|Ханыков Яков Владимирович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>07.12.1851—03.03.1856</center> |- | [[Ипполит Михайлович Потулов|Потулов Ипполит Михайлович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. | <center>03.03.1856—14.02.1858</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. (06.02.1859 бекітілген) | <center>14.02.1858—23.06.1861</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | статтық кеңесші, м.а. (17.04.1862 бекітілген), нақты статтық кеңесші | <center>23.06.1861—11.06.1865</center> |- | [[Константин Николаевич Боборыкин|Боборыкин Константин Николаевич]] | полковник, м.а. (генерал-майор шеніне жоғарылатылып, бекітілді) | <center>11.06.1865—11.03.1875</center> |- | [[Егор Иванович Зенгбуш|Зенгбуш Егор Иванович]] | генерал-майор | <center>11.03.1875—03.01.1878</center> |- | [[Михаил Иванович Астафьев|Астафьев Михаил Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>16.02.1878—01.07.1884</center> |- | [[Николай Алексеевич Маслаковец|Маслаковец Николай Алексеевич]] | генерал-майор | <center>12.08.1884—21.01.1892</center> |- | [[Владимир Иванович Ершов (губернатор)|Ершов Владимир Иванович]] | генерал-майор | <center>21.01.1892—04.08.1899</center> |- | [[Яков Федорович Барабаш (генерал)|Барабаш Яков Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>03.10.1899—02.1906</center> |- | [[Федор Федорович Таубе|Таубе Федор Федорович]] | генерал-майор, м.а. | <center>02.1906—14.11.1906</center> |- | [[Владимир Федорович Ожаровский|Ожаровский Владимир Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>14.11.1906—04.09.1911</center> |- | [[Николай Александрович Сухомлинов|Сухомлинов Николай Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>04.09.1911—1915</center> |- | [[Михаил Степанович Тюлин|Тюлин Михаил Степанович]] | генерал-лейтенант | <center>1915—1917</center> |} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} fpilxbx49lr2gltchror1rbtu6ltzgp 3657441 3657440 2026-09-19T16:41:02Z Орел Карл 81620 /* Губернаторлар */ 3657441 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Осип Андреевич Игельстром|Игельстром Осип Андреевич]] | барон, инфантерия генералы | <center>1784—1792 және 1795—1798</center> |- | [[Николай Николаевич Бахметев|Бахметев Николай Николаевич]] | генерал-майор | <center>1798—1803</center> |- | [[Григорий Семенович Волконский|Волконский Григорий Семенович]] | кінәз, атты әскер генералы | <center>1803—1817</center> |- | [[Петр Кириллович Эссен|Эссен Петр Кириллович]] | инфантерия генералы | <center>19.01.1817—07.02.1830</center> |- | [[Евгений Александрович Головин|Головин Евгений Александрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>07.02.1830—21.04.1830</center> |- | [[Павел Петрович Сухтелен|Сухтелен Павел Петрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>21.04.1830—15.04.1833</center> |- | [[Василий Алексеевич Перовский|Перовский Василий Алексеевич]] | генерал-адъютант, генерал-майор | <center>15.04.1833—07.05.1842 және 1851—1857</center> |- | [[Владимир Афанасьевич Обручев (генерал)|Обручев Владимир Афанасьевич]] | генерал-лейтенант | <center>10.05.1842—20.03.1851</center> |- | [[Александр Андреевич Катенин|Катенин Александр Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1857—1860</center> |- | [[Александр Павлович Безак|Безак Александр Павлович]] | генерал-адъютант | <center>1860—1864</center> |- | [[Николай Андреевич Крыжановский|Крыжановский Николай Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1864—1881</center> |} === Губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Иван Иванович Неплюев|Неплюев Иван Иванович]] | құпия кеңесші | <center>1744—1758</center> |- | [[Афанасий Романович Давыдов|Давыдов Афанасий Романович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1758—1762</center> |- | [[Дмитрий Васильевич Волков (губернатор)|Волков Дмитрий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1763—1764</center> |- | [[Авраам Артамонович Путятин|Путятин Авраам Артамонович]] | кінәз, генерал-поручик | <center>1764—1768</center> |- | [[Иван Андреевич Рейнсдорп|Рейнсдорп Иван Андреевич]] | генерал-поручик | <center>1768—1781</center> |- | Үфі наменгерлігінің құрамында | | <center>1781—1796</center> |- | [[Иван Михайлович Баратаев|Баратаев Иван Михайлович]] | құпия кеңесші | <center>1797—28.09.1799</center> |- | [[Иван Онуфриевич Курис|Курис Иван Онуфриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1799—27.06.1800</center> |- | [[Карл Иванович Глазенап|Глазенап Карл Иванович]] | нақты статтық кеңесші (құпия кеңесші) | <center>27.06.1800—1802</center> |- | [[Алексей Александрович Враский|Враский Алексей Александрович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1802—1806</center> |- | [[Иван Григорьевич Фризель|Фризель Иван Григорьевич]] | құпия кеңесші | <center>1806— 03.04.1809</center> |- | [[Михаил Федотович Веригин|Веригин Михаил Федотович]] | нақты статтық кеңесші | <center>03.04.1809—7.09.1811</center> |- | [[Матвей Андреевич Наврозов|Наврозов Матвей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1811—1822</center> |- | [[Григорий Васильевич Нелидов|Нелидов Григорий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1822—1827</center> |- | [[Иосиф Львович Дебу|Дебу Иосиф Львович]] | нақты статтық кеңесші | <center>07.06.1827—02.12.1832</center> |- | [[Николай Васильевич Жуковский|Жуковский Николай Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>02.12.1832—13.04.1835</center> |- | [[Авксентий Павлович Гевлич|Гевлич Авксентий Павлович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.04.1835—29.05.1840</center> |- | Бос орын | | <center>1840—29.05.1841</center> |- | [[Иван Дмитриевич Талызин|Талызин Иван Дмитриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>29.05.1841—14.05.1844</center> |- | Бос орын | | <center>14.05.1844—30.03.1846</center> |- | [[Николай Васильевич Балкашин (генерал)|Балкашин Николай Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>30.03.1846—07.12.1851</center> |- | [[Яков Владимирович Ханыков|Ханыков Яков Владимирович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>07.12.1851—03.03.1856</center> |- | [[Ипполит Михайлович Потулов|Потулов Ипполит Михайлович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. | <center>03.03.1856—14.02.1858</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. (06.02.1859 бекітілген) | <center>14.02.1858—23.06.1861</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | статтық кеңесші, м.а. (17.04.1862 бекітілген), нақты статтық кеңесші | <center>23.06.1861—11.06.1865</center> |- | [[Константин Николаевич Боборыкин|Боборыкин Константин Николаевич]] | полковник, м.а. (генерал-майор шеніне жоғарылатылып, бекітілді) | <center>11.06.1865—11.03.1875</center> |- | [[Егор Иванович Зенгбуш|Зенгбуш Егор Иванович]] | генерал-майор | <center>11.03.1875—03.01.1878</center> |- | [[Михаил Иванович Астафьев|Астафьев Михаил Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>16.02.1878—01.07.1884</center> |- | [[Николай Алексеевич Маслаковец|Маслаковец Николай Алексеевич]] | генерал-майор | <center>12.08.1884—21.01.1892</center> |- | [[Владимир Иванович Ершов (губернатор)|Ершов Владимир Иванович]] | генерал-майор | <center>21.01.1892—04.08.1899</center> |- | [[Яков Федорович Барабаш (генерал)|Барабаш Яков Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>03.10.1899—02.1906</center> |- | [[Федор Федорович Таубе|Таубе Федор Федорович]] | генерал-майор, м.а. | <center>02.1906—14.11.1906</center> |- | [[Владимир Федорович Ожаровский|Ожаровский Владимир Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>14.11.1906—04.09.1911</center> |- | [[Николай Александрович Сухомлинов|Сухомлинов Николай Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>04.09.1911—1915</center> |- | [[Михаил Степанович Тюлин|Тюлин Михаил Степанович]] | генерал-лейтенант | <center>1915—1917</center> |} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} 2lqfgibdxqewj40h3ul9wrll9ty0jkd 3657442 3657441 2026-09-19T16:43:12Z Орел Карл 81620 /* Губернаторлар */ 3657442 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Осип Андреевич Игельстром|Игельстром Осип Андреевич]] | барон, инфантерия генералы | <center>1784—1792 және 1795—1798</center> |- | [[Николай Николаевич Бахметев|Бахметев Николай Николаевич]] | генерал-майор | <center>1798—1803</center> |- | [[Григорий Семенович Волконский|Волконский Григорий Семенович]] | кінәз, атты әскер генералы | <center>1803—1817</center> |- | [[Петр Кириллович Эссен|Эссен Петр Кириллович]] | инфантерия генералы | <center>19.01.1817—07.02.1830</center> |- | [[Евгений Александрович Головин|Головин Евгений Александрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>07.02.1830—21.04.1830</center> |- | [[Павел Петрович Сухтелен|Сухтелен Павел Петрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>21.04.1830—15.04.1833</center> |- | [[Василий Алексеевич Перовский|Перовский Василий Алексеевич]] | генерал-адъютант, генерал-майор | <center>15.04.1833—07.05.1842 және 1851—1857</center> |- | [[Владимир Афанасьевич Обручев (генерал)|Обручев Владимир Афанасьевич]] | генерал-лейтенант | <center>10.05.1842—20.03.1851</center> |- | [[Александр Андреевич Катенин|Катенин Александр Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1857—1860</center> |- | [[Александр Павлович Безак|Безак Александр Павлович]] | генерал-адъютант | <center>1860—1864</center> |- | [[Николай Андреевич Крыжановский|Крыжановский Николай Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1864—1881</center> |} === Губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Иван Иванович Неплюев|Неплюев Иван Иванович]] | құпия кеңесші | <center>1744—1758</center> |- | [[Афанасий Романович Давыдов|Давыдов Афанасий Романович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1758—1762</center> |- | [[Дмитрий Васильевич Волков (губернатор)|Волков Дмитрий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1763—1764</center> |- | [[Авраам Артамонович Путятин|Путятин Авраам Артамонович]] | кінәз, генерал-поручик | <center>1764—1768</center> |- | [[Иван Андреевич Рейнсдорп|Рейнсдорп Иван Андреевич]] | генерал-поручик | <center>1768—1781</center> |- | Үфі наменгерлігінің құрамында | | <center>1781—1796</center> |- | [[Иван Михайлович Баратаев|Баратаев Иван Михайлович]] | құпия кеңесші | <center>1797—28.09.1799</center> |- | [[Иван Онуфриевич Курис|Курис Иван Онуфриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1799—27.06.1800</center> |- | [[Карл Иванович Глазенап|Глазенап Карл Иванович]] | нақты статтық кеңесші (құпия кеңесші) | <center>27.06.1800—1802</center> |- | [[Алексей Александрович Враский|Враский Алексей Александрович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1802—1806</center> |- | [[Иван Григорьевич Фризель|Фризель Иван Григорьевич]] | құпия кеңесші | <center>1806— 03.04.1809</center> |- | [[Михаил Федотович Веригин|Веригин Михаил Федотович]] | нақты статтық кеңесші | <center>03.04.1809—7.09.1811</center> |- | [[Матвей Андреевич Наврозов|Наврозов Матвей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1811—1822</center> |- | [[Григорий Васильевич Нелидов|Нелидов Григорий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1822—1827</center> |- | [[Иосиф Львович Дебу|Дебу Иосиф Львович]] | нақты статтық кеңесші | <center>07.06.1827—02.12.1832</center> |- | [[Николай Васильевич Жуковский|Жуковский Николай Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>02.12.1832—13.04.1835</center> |- | [[Авксентий Павлович Гевлич|Гевлич Авксентий Павлович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.04.1835—29.05.1840</center> |- | Бос орын | | <center>1840—29.05.1841</center> |- | [[Иван Дмитриевич Талызин|Талызин Иван Дмитриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>29.05.1841—14.05.1844</center> |- | Бос орын | | <center>14.05.1844—30.03.1846</center> |- | [[Николай Васильевич Балкашин (генерал)|Балкашин Николай Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>30.03.1846—07.12.1851</center> |- | [[Яков Владимирович Ханыков|Ханыков Яков Владимирович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>07.12.1851—03.03.1856</center> |- | [[Ипполит Михайлович Потулов|Потулов Ипполит Михайлович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. | <center>03.03.1856—14.02.1858</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. (06.02.1859 бекітілген) | <center>14.02.1858—23.06.1861</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | статтық кеңесші, м.а. (17.04.1862 бекітілген), нақты статтық кеңесші | <center>23.06.1861—11.06.1865</center> |- | [[Константин Николаевич Боборыкин|Боборыкин Константин Николаевич]] | полковник, м.а. (генерал-майор шеніне жоғарылатылып, бекітілді) | <center>11.06.1865—11.03.1875</center> |- | [[Егор Иванович Зенгбуш|Зенгбуш Егор Иванович]] | генерал-майор | <center>11.03.1875—03.01.1878</center> |- | [[Михаил Иванович Астафьев|Астафьев Михаил Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>16.02.1878—01.07.1884</center> |- | [[Николай Алексеевич Маслаковец|Маслаковец Николай Алексеевич]] | генерал-майор | <center>12.08.1884—21.01.1892</center> |- | [[Владимир Иванович Ершов (губернатор)|Ершов Владимир Иванович]] | генерал-майор | <center>21.01.1892—04.08.1899</center> |- | [[Яков Федорович Барабаш (генерал)|Барабаш Яков Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>03.10.1899—02.1906</center> |- | [[Федор Федорович Таубе|Таубе Федор Федорович]] | генерал-майор, м.а. | <center>02.1906—14.11.1906</center> |- | [[Владимир Федорович Ожаровский|Ожаровский Владимир Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>14.11.1906—04.09.1911</center> |- | [[Николай Александрович Сухомлинов|Сухомлинов Николай Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>04.09.1911—1915</center> |- | [[Михаил Степанович Тюлин|Тюлин Михаил Степанович]] | генерал-лейтенант | <center>1915—1917</center> |} === Губерния ақсүйектерінің басшылары === == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} fpqtq9wnvg9xrq80xgwlcm6504af4pd 3657443 3657442 2026-09-19T16:44:24Z Орел Карл 81620 /* Губерния ақсүйектерінің басшылары */ 3657443 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Осип Андреевич Игельстром|Игельстром Осип Андреевич]] | барон, инфантерия генералы | <center>1784—1792 және 1795—1798</center> |- | [[Николай Николаевич Бахметев|Бахметев Николай Николаевич]] | генерал-майор | <center>1798—1803</center> |- | [[Григорий Семенович Волконский|Волконский Григорий Семенович]] | кінәз, атты әскер генералы | <center>1803—1817</center> |- | [[Петр Кириллович Эссен|Эссен Петр Кириллович]] | инфантерия генералы | <center>19.01.1817—07.02.1830</center> |- | [[Евгений Александрович Головин|Головин Евгений Александрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>07.02.1830—21.04.1830</center> |- | [[Павел Петрович Сухтелен|Сухтелен Павел Петрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>21.04.1830—15.04.1833</center> |- | [[Василий Алексеевич Перовский|Перовский Василий Алексеевич]] | генерал-адъютант, генерал-майор | <center>15.04.1833—07.05.1842 және 1851—1857</center> |- | [[Владимир Афанасьевич Обручев (генерал)|Обручев Владимир Афанасьевич]] | генерал-лейтенант | <center>10.05.1842—20.03.1851</center> |- | [[Александр Андреевич Катенин|Катенин Александр Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1857—1860</center> |- | [[Александр Павлович Безак|Безак Александр Павлович]] | генерал-адъютант | <center>1860—1864</center> |- | [[Николай Андреевич Крыжановский|Крыжановский Николай Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1864—1881</center> |} === Губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Иван Иванович Неплюев|Неплюев Иван Иванович]] | құпия кеңесші | <center>1744—1758</center> |- | [[Афанасий Романович Давыдов|Давыдов Афанасий Романович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1758—1762</center> |- | [[Дмитрий Васильевич Волков (губернатор)|Волков Дмитрий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1763—1764</center> |- | [[Авраам Артамонович Путятин|Путятин Авраам Артамонович]] | кінәз, генерал-поручик | <center>1764—1768</center> |- | [[Иван Андреевич Рейнсдорп|Рейнсдорп Иван Андреевич]] | генерал-поручик | <center>1768—1781</center> |- | Үфі наменгерлігінің құрамында | | <center>1781—1796</center> |- | [[Иван Михайлович Баратаев|Баратаев Иван Михайлович]] | құпия кеңесші | <center>1797—28.09.1799</center> |- | [[Иван Онуфриевич Курис|Курис Иван Онуфриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1799—27.06.1800</center> |- | [[Карл Иванович Глазенап|Глазенап Карл Иванович]] | нақты статтық кеңесші (құпия кеңесші) | <center>27.06.1800—1802</center> |- | [[Алексей Александрович Враский|Враский Алексей Александрович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1802—1806</center> |- | [[Иван Григорьевич Фризель|Фризель Иван Григорьевич]] | құпия кеңесші | <center>1806— 03.04.1809</center> |- | [[Михаил Федотович Веригин|Веригин Михаил Федотович]] | нақты статтық кеңесші | <center>03.04.1809—7.09.1811</center> |- | [[Матвей Андреевич Наврозов|Наврозов Матвей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1811—1822</center> |- | [[Григорий Васильевич Нелидов|Нелидов Григорий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1822—1827</center> |- | [[Иосиф Львович Дебу|Дебу Иосиф Львович]] | нақты статтық кеңесші | <center>07.06.1827—02.12.1832</center> |- | [[Николай Васильевич Жуковский|Жуковский Николай Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>02.12.1832—13.04.1835</center> |- | [[Авксентий Павлович Гевлич|Гевлич Авксентий Павлович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.04.1835—29.05.1840</center> |- | Бос орын | | <center>1840—29.05.1841</center> |- | [[Иван Дмитриевич Талызин|Талызин Иван Дмитриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>29.05.1841—14.05.1844</center> |- | Бос орын | | <center>14.05.1844—30.03.1846</center> |- | [[Николай Васильевич Балкашин (генерал)|Балкашин Николай Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>30.03.1846—07.12.1851</center> |- | [[Яков Владимирович Ханыков|Ханыков Яков Владимирович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>07.12.1851—03.03.1856</center> |- | [[Ипполит Михайлович Потулов|Потулов Ипполит Михайлович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. | <center>03.03.1856—14.02.1858</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. (06.02.1859 бекітілген) | <center>14.02.1858—23.06.1861</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | статтық кеңесші, м.а. (17.04.1862 бекітілген), нақты статтық кеңесші | <center>23.06.1861—11.06.1865</center> |- | [[Константин Николаевич Боборыкин|Боборыкин Константин Николаевич]] | полковник, м.а. (генерал-майор шеніне жоғарылатылып, бекітілді) | <center>11.06.1865—11.03.1875</center> |- | [[Егор Иванович Зенгбуш|Зенгбуш Егор Иванович]] | генерал-майор | <center>11.03.1875—03.01.1878</center> |- | [[Михаил Иванович Астафьев|Астафьев Михаил Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>16.02.1878—01.07.1884</center> |- | [[Николай Алексеевич Маслаковец|Маслаковец Николай Алексеевич]] | генерал-майор | <center>12.08.1884—21.01.1892</center> |- | [[Владимир Иванович Ершов (губернатор)|Ершов Владимир Иванович]] | генерал-майор | <center>21.01.1892—04.08.1899</center> |- | [[Яков Федорович Барабаш (генерал)|Барабаш Яков Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>03.10.1899—02.1906</center> |- | [[Федор Федорович Таубе|Таубе Федор Федорович]] | генерал-майор, м.а. | <center>02.1906—14.11.1906</center> |- | [[Владимир Федорович Ожаровский|Ожаровский Владимир Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>14.11.1906—04.09.1911</center> |- | [[Николай Александрович Сухомлинов|Сухомлинов Николай Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>04.09.1911—1915</center> |- | [[Михаил Степанович Тюлин|Тюлин Михаил Степанович]] | генерал-лейтенант | <center>1915—1917</center> |} === Губерния ақсүйектерінің басшылары === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | Булгаков Николай Михайлович | статский советник | <center>1797—1803</center> |- | [[Моисеев, Алексей Фёдорович|Моисеев Алексей Фёдорович]] | надворный советник | <center>1803—1806</center> |- | [[Мертваго, Степан Борисович|Мертваго Степан Борисович]] | коллежский советник | <center>1806—1808</center> |- | [[Осоргин, Савва Фёдорович|Осоргин Савва Фёдорович]] | коллежский асессор | <center>1808—1812</center> |- | [[Пекарский, Пётр Николаевич|Пекарский Пётр Николаевич]] | майор | <center>1812—1823</center> |- | [[Мертваго, Степан Борисович|Мертваго Степан Борисович]] | коллежский советник | <center>1823—1825</center> |- | [[Мордвинов, Александр Дмитриевич|Мордвинов Александр Дмитриевич]] | поручик | <center>1825—1828</center> |- | [[Пальчиков, Гермоген Евграфович|Пальчиков Гермоген Евграфович]] | подполковник | <center>1828—1830</center> |- | [[Пальчиков, Сергей Александрович|Пальчиков Сергей Александрович]] | поручик | <center>1830—1833</center> |- | [[Тимашев, Егор Николаевич|Тимашев Егор Николаевич]] | полковник (генерал-майор) | <center>03.02.1833—17.12.1844</center> |- | [[Дурасов, Николай Николаевич|Дурасов Николай Николаевич]] | в звании камергера, действительный статский советник | <center>27.01.1845—02.08.1862</center> |- | [[Стобеус, Виктор Яковлевич|Стобеус Виктор Яковлевич]] | штабс-ротмистр | <center>02.08.1862—05.05.1865</center> |- | [[Шотт, Ипполит Данилович|Шотт Ипполит Данилович]] | действительный статский советник | <center>05.05.1865—16.02.1884</center> |- | [[Чернов, Иван Васильевич|Чернов Иван Васильевич]] | отставной генерал-майор | <center>16.02.1884—18.02.1893</center> |- | [[Шотт, Лев Ипполитович|Шотт Лев Ипполитович]] | титулярный советник (статский советник) | <center>18.02.1893—03.05.1902</center> |- | [[Тимашев, Александр Александрович|Тимашев Александр Александрович]] | отставной гвардии полковник, шталмейстер | <center>03.05.1902—01.01.1905</center> |- | [[Шотт, Лев Ипполитович|Шотт Лев Ипполитович]] | действительный статский советник | <center>26.02.1905—1917</center> |} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} t7rmiqhvvcf5clyx9bys1yaclkiadsm 3657444 3657443 2026-09-19T16:49:06Z Орел Карл 81620 /* Губерния ақсүйектерінің басшылары */ 3657444 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Осип Андреевич Игельстром|Игельстром Осип Андреевич]] | барон, инфантерия генералы | <center>1784—1792 және 1795—1798</center> |- | [[Николай Николаевич Бахметев|Бахметев Николай Николаевич]] | генерал-майор | <center>1798—1803</center> |- | [[Григорий Семенович Волконский|Волконский Григорий Семенович]] | кінәз, атты әскер генералы | <center>1803—1817</center> |- | [[Петр Кириллович Эссен|Эссен Петр Кириллович]] | инфантерия генералы | <center>19.01.1817—07.02.1830</center> |- | [[Евгений Александрович Головин|Головин Евгений Александрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>07.02.1830—21.04.1830</center> |- | [[Павел Петрович Сухтелен|Сухтелен Павел Петрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>21.04.1830—15.04.1833</center> |- | [[Василий Алексеевич Перовский|Перовский Василий Алексеевич]] | генерал-адъютант, генерал-майор | <center>15.04.1833—07.05.1842 және 1851—1857</center> |- | [[Владимир Афанасьевич Обручев (генерал)|Обручев Владимир Афанасьевич]] | генерал-лейтенант | <center>10.05.1842—20.03.1851</center> |- | [[Александр Андреевич Катенин|Катенин Александр Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1857—1860</center> |- | [[Александр Павлович Безак|Безак Александр Павлович]] | генерал-адъютант | <center>1860—1864</center> |- | [[Николай Андреевич Крыжановский|Крыжановский Николай Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1864—1881</center> |} === Губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Иван Иванович Неплюев|Неплюев Иван Иванович]] | құпия кеңесші | <center>1744—1758</center> |- | [[Афанасий Романович Давыдов|Давыдов Афанасий Романович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1758—1762</center> |- | [[Дмитрий Васильевич Волков (губернатор)|Волков Дмитрий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1763—1764</center> |- | [[Авраам Артамонович Путятин|Путятин Авраам Артамонович]] | кінәз, генерал-поручик | <center>1764—1768</center> |- | [[Иван Андреевич Рейнсдорп|Рейнсдорп Иван Андреевич]] | генерал-поручик | <center>1768—1781</center> |- | Үфі наменгерлігінің құрамында | | <center>1781—1796</center> |- | [[Иван Михайлович Баратаев|Баратаев Иван Михайлович]] | құпия кеңесші | <center>1797—28.09.1799</center> |- | [[Иван Онуфриевич Курис|Курис Иван Онуфриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1799—27.06.1800</center> |- | [[Карл Иванович Глазенап|Глазенап Карл Иванович]] | нақты статтық кеңесші (құпия кеңесші) | <center>27.06.1800—1802</center> |- | [[Алексей Александрович Враский|Враский Алексей Александрович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1802—1806</center> |- | [[Иван Григорьевич Фризель|Фризель Иван Григорьевич]] | құпия кеңесші | <center>1806— 03.04.1809</center> |- | [[Михаил Федотович Веригин|Веригин Михаил Федотович]] | нақты статтық кеңесші | <center>03.04.1809—7.09.1811</center> |- | [[Матвей Андреевич Наврозов|Наврозов Матвей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1811—1822</center> |- | [[Григорий Васильевич Нелидов|Нелидов Григорий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1822—1827</center> |- | [[Иосиф Львович Дебу|Дебу Иосиф Львович]] | нақты статтық кеңесші | <center>07.06.1827—02.12.1832</center> |- | [[Николай Васильевич Жуковский|Жуковский Николай Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>02.12.1832—13.04.1835</center> |- | [[Авксентий Павлович Гевлич|Гевлич Авксентий Павлович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.04.1835—29.05.1840</center> |- | Бос орын | | <center>1840—29.05.1841</center> |- | [[Иван Дмитриевич Талызин|Талызин Иван Дмитриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>29.05.1841—14.05.1844</center> |- | Бос орын | | <center>14.05.1844—30.03.1846</center> |- | [[Николай Васильевич Балкашин (генерал)|Балкашин Николай Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>30.03.1846—07.12.1851</center> |- | [[Яков Владимирович Ханыков|Ханыков Яков Владимирович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>07.12.1851—03.03.1856</center> |- | [[Ипполит Михайлович Потулов|Потулов Ипполит Михайлович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. | <center>03.03.1856—14.02.1858</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. (06.02.1859 бекітілген) | <center>14.02.1858—23.06.1861</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | статтық кеңесші, м.а. (17.04.1862 бекітілген), нақты статтық кеңесші | <center>23.06.1861—11.06.1865</center> |- | [[Константин Николаевич Боборыкин|Боборыкин Константин Николаевич]] | полковник, м.а. (генерал-майор шеніне жоғарылатылып, бекітілді) | <center>11.06.1865—11.03.1875</center> |- | [[Егор Иванович Зенгбуш|Зенгбуш Егор Иванович]] | генерал-майор | <center>11.03.1875—03.01.1878</center> |- | [[Михаил Иванович Астафьев|Астафьев Михаил Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>16.02.1878—01.07.1884</center> |- | [[Николай Алексеевич Маслаковец|Маслаковец Николай Алексеевич]] | генерал-майор | <center>12.08.1884—21.01.1892</center> |- | [[Владимир Иванович Ершов (губернатор)|Ершов Владимир Иванович]] | генерал-майор | <center>21.01.1892—04.08.1899</center> |- | [[Яков Федорович Барабаш (генерал)|Барабаш Яков Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>03.10.1899—02.1906</center> |- | [[Федор Федорович Таубе|Таубе Федор Федорович]] | генерал-майор, м.а. | <center>02.1906—14.11.1906</center> |- | [[Владимир Федорович Ожаровский|Ожаровский Владимир Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>14.11.1906—04.09.1911</center> |- | [[Николай Александрович Сухомлинов|Сухомлинов Николай Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>04.09.1911—1915</center> |- | [[Михаил Степанович Тюлин|Тюлин Михаил Степанович]] | генерал-лейтенант | <center>1915—1917</center> |} === Губерния ақсүйектерінің басшылары === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | Булгаков Николай Михайлович | статтық кеңесші | <center>1797—1803</center> |- | [[Моисеев, Алексей Фёдорович|Моисеев Алексей Фёдорович]] | сарай кеңесшісі | <center>1803—1806</center> |- | [[Мертваго, Степан Борисович|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1806—1808</center> |- | [[Осоргин, Савва Фёдорович|Осоргин Савва Фёдорович]] | алқалық асессор | <center>1808—1812</center> |- | [[Пекарский, Пётр Николаевич|Пекарский Пётр Николаевич]] | майор | <center>1812—1823</center> |- | [[Мертваго, Степан Борисович|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1823—1825</center> |- | [[Мордвинов, Александр Дмитриевич|Мордвинов Александр Дмитриевич]] | поручик | <center>1825—1828</center> |- | [[Пальчиков, Гермоген Евграфович|Пальчиков Гермоген Евграфович]] | подполковник | <center>1828—1830</center> |- | [[Пальчиков, Сергей Александрович|Пальчиков Сергей Александрович]] | поручик | <center>1830—1833</center> |- | [[Тимашев, Егор Николаевич|Тимашев Егор Николаевич]] | полковник (генерал-майор) | <center>03.02.1833—17.12.1844</center> |- | [[Дурасов, Николай Николаевич|Дурасов Николай Николаевич]] | камергер атағында, нақты статтық кеңесші | <center>27.01.1845—02.08.1862</center> |- | [[Стобеус, Виктор Яковлевич|Стобеус Виктор Яковлевич]] | штабс-ротмистр | <center>02.08.1862—05.05.1865</center> |- | [[Шотт, Ипполит Данилович|Шотт Ипполит Данилович]] | нақты статтық кеңесші | <center>05.05.1865—16.02.1884</center> |- | [[Чернов, Иван Васильевич|Чернов Иван Васильевич]] | отставкадағы генерал-майор | <center>16.02.1884—18.02.1893</center> |- | [[Шотт, Лев Ипполитович|Шотт Лев Ипполитович]] | титулдық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.02.1893—03.05.1902</center> |- | [[Тимашев, Александр Александрович|Тимашев Александр Александрович]] | отставкадағы гвардия полковнигі, шталмейстер | <center>03.05.1902—01.01.1905</center> |- | [[Шотт, Лев Ипполитович|Шотт Лев Ипполитович]] | нақты статтық кеңесші | <center>26.02.1905—1917</center> |} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} mz6716gp0i10xs5t0m7olj7khgt65ye 3657445 3657444 2026-09-19T16:50:51Z Орел Карл 81620 /* Губерния ақсүйектерінің басшылары */ 3657445 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Осип Андреевич Игельстром|Игельстром Осип Андреевич]] | барон, инфантерия генералы | <center>1784—1792 және 1795—1798</center> |- | [[Николай Николаевич Бахметев|Бахметев Николай Николаевич]] | генерал-майор | <center>1798—1803</center> |- | [[Григорий Семенович Волконский|Волконский Григорий Семенович]] | кінәз, атты әскер генералы | <center>1803—1817</center> |- | [[Петр Кириллович Эссен|Эссен Петр Кириллович]] | инфантерия генералы | <center>19.01.1817—07.02.1830</center> |- | [[Евгений Александрович Головин|Головин Евгений Александрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>07.02.1830—21.04.1830</center> |- | [[Павел Петрович Сухтелен|Сухтелен Павел Петрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>21.04.1830—15.04.1833</center> |- | [[Василий Алексеевич Перовский|Перовский Василий Алексеевич]] | генерал-адъютант, генерал-майор | <center>15.04.1833—07.05.1842 және 1851—1857</center> |- | [[Владимир Афанасьевич Обручев (генерал)|Обручев Владимир Афанасьевич]] | генерал-лейтенант | <center>10.05.1842—20.03.1851</center> |- | [[Александр Андреевич Катенин|Катенин Александр Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1857—1860</center> |- | [[Александр Павлович Безак|Безак Александр Павлович]] | генерал-адъютант | <center>1860—1864</center> |- | [[Николай Андреевич Крыжановский|Крыжановский Николай Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1864—1881</center> |} === Губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Иван Иванович Неплюев|Неплюев Иван Иванович]] | құпия кеңесші | <center>1744—1758</center> |- | [[Афанасий Романович Давыдов|Давыдов Афанасий Романович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1758—1762</center> |- | [[Дмитрий Васильевич Волков (губернатор)|Волков Дмитрий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1763—1764</center> |- | [[Авраам Артамонович Путятин|Путятин Авраам Артамонович]] | кінәз, генерал-поручик | <center>1764—1768</center> |- | [[Иван Андреевич Рейнсдорп|Рейнсдорп Иван Андреевич]] | генерал-поручик | <center>1768—1781</center> |- | Үфі наменгерлігінің құрамында | | <center>1781—1796</center> |- | [[Иван Михайлович Баратаев|Баратаев Иван Михайлович]] | құпия кеңесші | <center>1797—28.09.1799</center> |- | [[Иван Онуфриевич Курис|Курис Иван Онуфриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1799—27.06.1800</center> |- | [[Карл Иванович Глазенап|Глазенап Карл Иванович]] | нақты статтық кеңесші (құпия кеңесші) | <center>27.06.1800—1802</center> |- | [[Алексей Александрович Враский|Враский Алексей Александрович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1802—1806</center> |- | [[Иван Григорьевич Фризель|Фризель Иван Григорьевич]] | құпия кеңесші | <center>1806— 03.04.1809</center> |- | [[Михаил Федотович Веригин|Веригин Михаил Федотович]] | нақты статтық кеңесші | <center>03.04.1809—7.09.1811</center> |- | [[Матвей Андреевич Наврозов|Наврозов Матвей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1811—1822</center> |- | [[Григорий Васильевич Нелидов|Нелидов Григорий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1822—1827</center> |- | [[Иосиф Львович Дебу|Дебу Иосиф Львович]] | нақты статтық кеңесші | <center>07.06.1827—02.12.1832</center> |- | [[Николай Васильевич Жуковский|Жуковский Николай Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>02.12.1832—13.04.1835</center> |- | [[Авксентий Павлович Гевлич|Гевлич Авксентий Павлович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.04.1835—29.05.1840</center> |- | Бос орын | | <center>1840—29.05.1841</center> |- | [[Иван Дмитриевич Талызин|Талызин Иван Дмитриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>29.05.1841—14.05.1844</center> |- | Бос орын | | <center>14.05.1844—30.03.1846</center> |- | [[Николай Васильевич Балкашин (генерал)|Балкашин Николай Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>30.03.1846—07.12.1851</center> |- | [[Яков Владимирович Ханыков|Ханыков Яков Владимирович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>07.12.1851—03.03.1856</center> |- | [[Ипполит Михайлович Потулов|Потулов Ипполит Михайлович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. | <center>03.03.1856—14.02.1858</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. (06.02.1859 бекітілген) | <center>14.02.1858—23.06.1861</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | статтық кеңесші, м.а. (17.04.1862 бекітілген), нақты статтық кеңесші | <center>23.06.1861—11.06.1865</center> |- | [[Константин Николаевич Боборыкин|Боборыкин Константин Николаевич]] | полковник, м.а. (генерал-майор шеніне жоғарылатылып, бекітілді) | <center>11.06.1865—11.03.1875</center> |- | [[Егор Иванович Зенгбуш|Зенгбуш Егор Иванович]] | генерал-майор | <center>11.03.1875—03.01.1878</center> |- | [[Михаил Иванович Астафьев|Астафьев Михаил Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>16.02.1878—01.07.1884</center> |- | [[Николай Алексеевич Маслаковец|Маслаковец Николай Алексеевич]] | генерал-майор | <center>12.08.1884—21.01.1892</center> |- | [[Владимир Иванович Ершов (губернатор)|Ершов Владимир Иванович]] | генерал-майор | <center>21.01.1892—04.08.1899</center> |- | [[Яков Федорович Барабаш (генерал)|Барабаш Яков Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>03.10.1899—02.1906</center> |- | [[Федор Федорович Таубе|Таубе Федор Федорович]] | генерал-майор, м.а. | <center>02.1906—14.11.1906</center> |- | [[Владимир Федорович Ожаровский|Ожаровский Владимир Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>14.11.1906—04.09.1911</center> |- | [[Николай Александрович Сухомлинов|Сухомлинов Николай Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>04.09.1911—1915</center> |- | [[Михаил Степанович Тюлин|Тюлин Михаил Степанович]] | генерал-лейтенант | <center>1915—1917</center> |} === Губерния ақсүйектерінің басшылары === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | Булгаков Николай Михайлович | статтық кеңесші | <center>1797—1803</center> |- | [[Алексей Федорович Моисеев|Моисеев Алексей Федорович]] | сарай кеңесшісі | <center>1803—1806</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1806—1808</center> |- | [[Савва Федорович Осоргин|Осоргин Савва Федорович]] | алқалық асессор | <center>1808—1812</center> |- | [[Петр Николаевич Пекарский|Пекарский Петр Николаевич]] | майор | <center>1812—1823</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1823—1825</center> |- | [[Александр Дмитриевич Мордвинов|Мордвинов Александр Дмитриевич]] | поручик | <center>1825—1828</center> |- | [[Гермоген Евграфович Пальчиков|Пальчиков Гермоген Евграфович]] | подполковник | <center>1828—1830</center> |- | [[Сергей Александрович Пальчиков|Пальчиков Сергей Александрович]] | поручик | <center>1830—1833</center> |- | [[Егор Николаевич Тимашев|Тимашев Егор Николаевич]] | полковник (генерал-майор) | <center>03.02.1833—17.12.1844</center> |- | [[Николай Николаевич Дурасов|Дурасов Николай Николаевич]] | камергер атағында, нақты статтық кеңесші | <center>27.01.1845—02.08.1862</center> |- | [[Виктор Яковлевич Стобеус|Стобеус Виктор Яковлевич]] | штабс-ротмистр | <center>02.08.1862—05.05.1865</center> |- | [[Ипполит Данилович Шотт|Шотт Ипполит Данилович]] | нақты статтық кеңесші | <center>05.05.1865—16.02.1884</center> |- | [[Иван Васильевич Чернов|Чернов Иван Васильевич]] | отставкадағы генерал-майор | <center>16.02.1884—18.02.1893</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | титулдық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.02.1893—03.05.1902</center> |- | [[Александр Александрович Тимашев|Тимашев Александр Александрович]] | отставкадағы гвардия полковнигі, шталмейстер | <center>03.05.1902—01.01.1905</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | нақты статтық кеңесші | <center>26.02.1905—1917</center> |} === Вице-губернаторлар === == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} iatfi3ue4xdqd47070m8j9myhg9a6a4 3657446 3657445 2026-09-19T16:52:47Z Орел Карл 81620 /* Вице-губернаторлар */ 3657446 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Осип Андреевич Игельстром|Игельстром Осип Андреевич]] | барон, инфантерия генералы | <center>1784—1792 және 1795—1798</center> |- | [[Николай Николаевич Бахметев|Бахметев Николай Николаевич]] | генерал-майор | <center>1798—1803</center> |- | [[Григорий Семенович Волконский|Волконский Григорий Семенович]] | кінәз, атты әскер генералы | <center>1803—1817</center> |- | [[Петр Кириллович Эссен|Эссен Петр Кириллович]] | инфантерия генералы | <center>19.01.1817—07.02.1830</center> |- | [[Евгений Александрович Головин|Головин Евгений Александрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>07.02.1830—21.04.1830</center> |- | [[Павел Петрович Сухтелен|Сухтелен Павел Петрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>21.04.1830—15.04.1833</center> |- | [[Василий Алексеевич Перовский|Перовский Василий Алексеевич]] | генерал-адъютант, генерал-майор | <center>15.04.1833—07.05.1842 және 1851—1857</center> |- | [[Владимир Афанасьевич Обручев (генерал)|Обручев Владимир Афанасьевич]] | генерал-лейтенант | <center>10.05.1842—20.03.1851</center> |- | [[Александр Андреевич Катенин|Катенин Александр Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1857—1860</center> |- | [[Александр Павлович Безак|Безак Александр Павлович]] | генерал-адъютант | <center>1860—1864</center> |- | [[Николай Андреевич Крыжановский|Крыжановский Николай Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1864—1881</center> |} === Губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Иван Иванович Неплюев|Неплюев Иван Иванович]] | құпия кеңесші | <center>1744—1758</center> |- | [[Афанасий Романович Давыдов|Давыдов Афанасий Романович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1758—1762</center> |- | [[Дмитрий Васильевич Волков (губернатор)|Волков Дмитрий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1763—1764</center> |- | [[Авраам Артамонович Путятин|Путятин Авраам Артамонович]] | кінәз, генерал-поручик | <center>1764—1768</center> |- | [[Иван Андреевич Рейнсдорп|Рейнсдорп Иван Андреевич]] | генерал-поручик | <center>1768—1781</center> |- | Үфі наменгерлігінің құрамында | | <center>1781—1796</center> |- | [[Иван Михайлович Баратаев|Баратаев Иван Михайлович]] | құпия кеңесші | <center>1797—28.09.1799</center> |- | [[Иван Онуфриевич Курис|Курис Иван Онуфриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1799—27.06.1800</center> |- | [[Карл Иванович Глазенап|Глазенап Карл Иванович]] | нақты статтық кеңесші (құпия кеңесші) | <center>27.06.1800—1802</center> |- | [[Алексей Александрович Враский|Враский Алексей Александрович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1802—1806</center> |- | [[Иван Григорьевич Фризель|Фризель Иван Григорьевич]] | құпия кеңесші | <center>1806— 03.04.1809</center> |- | [[Михаил Федотович Веригин|Веригин Михаил Федотович]] | нақты статтық кеңесші | <center>03.04.1809—7.09.1811</center> |- | [[Матвей Андреевич Наврозов|Наврозов Матвей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1811—1822</center> |- | [[Григорий Васильевич Нелидов|Нелидов Григорий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1822—1827</center> |- | [[Иосиф Львович Дебу|Дебу Иосиф Львович]] | нақты статтық кеңесші | <center>07.06.1827—02.12.1832</center> |- | [[Николай Васильевич Жуковский|Жуковский Николай Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>02.12.1832—13.04.1835</center> |- | [[Авксентий Павлович Гевлич|Гевлич Авксентий Павлович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.04.1835—29.05.1840</center> |- | Бос орын | | <center>1840—29.05.1841</center> |- | [[Иван Дмитриевич Талызин|Талызин Иван Дмитриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>29.05.1841—14.05.1844</center> |- | Бос орын | | <center>14.05.1844—30.03.1846</center> |- | [[Николай Васильевич Балкашин (генерал)|Балкашин Николай Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>30.03.1846—07.12.1851</center> |- | [[Яков Владимирович Ханыков|Ханыков Яков Владимирович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>07.12.1851—03.03.1856</center> |- | [[Ипполит Михайлович Потулов|Потулов Ипполит Михайлович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. | <center>03.03.1856—14.02.1858</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. (06.02.1859 бекітілген) | <center>14.02.1858—23.06.1861</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | статтық кеңесші, м.а. (17.04.1862 бекітілген), нақты статтық кеңесші | <center>23.06.1861—11.06.1865</center> |- | [[Константин Николаевич Боборыкин|Боборыкин Константин Николаевич]] | полковник, м.а. (генерал-майор шеніне жоғарылатылып, бекітілді) | <center>11.06.1865—11.03.1875</center> |- | [[Егор Иванович Зенгбуш|Зенгбуш Егор Иванович]] | генерал-майор | <center>11.03.1875—03.01.1878</center> |- | [[Михаил Иванович Астафьев|Астафьев Михаил Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>16.02.1878—01.07.1884</center> |- | [[Николай Алексеевич Маслаковец|Маслаковец Николай Алексеевич]] | генерал-майор | <center>12.08.1884—21.01.1892</center> |- | [[Владимир Иванович Ершов (губернатор)|Ершов Владимир Иванович]] | генерал-майор | <center>21.01.1892—04.08.1899</center> |- | [[Яков Федорович Барабаш (генерал)|Барабаш Яков Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>03.10.1899—02.1906</center> |- | [[Федор Федорович Таубе|Таубе Федор Федорович]] | генерал-майор, м.а. | <center>02.1906—14.11.1906</center> |- | [[Владимир Федорович Ожаровский|Ожаровский Владимир Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>14.11.1906—04.09.1911</center> |- | [[Николай Александрович Сухомлинов|Сухомлинов Николай Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>04.09.1911—1915</center> |- | [[Михаил Степанович Тюлин|Тюлин Михаил Степанович]] | генерал-лейтенант | <center>1915—1917</center> |} === Губерния ақсүйектерінің басшылары === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | Булгаков Николай Михайлович | статтық кеңесші | <center>1797—1803</center> |- | [[Алексей Федорович Моисеев|Моисеев Алексей Федорович]] | сарай кеңесшісі | <center>1803—1806</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1806—1808</center> |- | [[Савва Федорович Осоргин|Осоргин Савва Федорович]] | алқалық асессор | <center>1808—1812</center> |- | [[Петр Николаевич Пекарский|Пекарский Петр Николаевич]] | майор | <center>1812—1823</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1823—1825</center> |- | [[Александр Дмитриевич Мордвинов|Мордвинов Александр Дмитриевич]] | поручик | <center>1825—1828</center> |- | [[Гермоген Евграфович Пальчиков|Пальчиков Гермоген Евграфович]] | подполковник | <center>1828—1830</center> |- | [[Сергей Александрович Пальчиков|Пальчиков Сергей Александрович]] | поручик | <center>1830—1833</center> |- | [[Егор Николаевич Тимашев|Тимашев Егор Николаевич]] | полковник (генерал-майор) | <center>03.02.1833—17.12.1844</center> |- | [[Николай Николаевич Дурасов|Дурасов Николай Николаевич]] | камергер атағында, нақты статтық кеңесші | <center>27.01.1845—02.08.1862</center> |- | [[Виктор Яковлевич Стобеус|Стобеус Виктор Яковлевич]] | штабс-ротмистр | <center>02.08.1862—05.05.1865</center> |- | [[Ипполит Данилович Шотт|Шотт Ипполит Данилович]] | нақты статтық кеңесші | <center>05.05.1865—16.02.1884</center> |- | [[Иван Васильевич Чернов|Чернов Иван Васильевич]] | отставкадағы генерал-майор | <center>16.02.1884—18.02.1893</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | титулдық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.02.1893—03.05.1902</center> |- | [[Александр Александрович Тимашев|Тимашев Александр Александрович]] | отставкадағы гвардия полковнигі, шталмейстер | <center>03.05.1902—01.01.1905</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | нақты статтық кеңесші | <center>26.02.1905—1917</center> |} === Вице-губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Федор Захарович Кривошеий|Кривошеий Федор Захарович]] | действительный статский советник | <center>13.12.1800—1804</center> |- | [[Николай Степанович Романовский|Романовский Николай Степанович]] | статский советник | <center>1804—1811</center> |- | [[Илья Федорович Фёдоров|Фёдоров Илья Федорович]] | статский советник | <center>1811—1818</center> |- | [[Дмитрий Аркадьевич Всеволодский|Всеволодский Дмитрий Аркадьевич]] | коллежский советник | <center>1818—19.07.1819</center> |- | [[Михаил Никитович Сушков|Сушков Михаил Никитович]] | статский советник, камер-юнкер | <center>19.07.1819—1821</center> |- | [[Николай Дмитриевич Кирьяков|Кирьяков Николай Дмитриевич]] | надворный советник | <center>1821—1828</center> |- | [[Порфирий Васильевич Безобразов|Безобразов Порфирий Васильевич]] | коллежский советник | <center>31.03.1828—1834</center> |- | [[Лавров]] | чиновник V класса | <center>20.04.1834—10.07.1836</center> |- | [[Капитон Афанасьевич Случевский|Случевский Капитон Афанасьевич]] | коллежский советник | <center>10.07.1836—01.01.1838</center> |- | [[Константин Никифорович Григорьев|Григорьев Константин Никифорович]] | коллежский советник | <center>05.09.1838—21.09.1841</center> |- | [[Алексей Андреевич Македонский|Македонский Алексей Андреевич]] | действительный статский советник | <center>21.09.1841—28.04.1852</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | коллежский советник | <center>28.04.1852—18.06.1853</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | статский советник | <center>18.06.1853—05.04.1857</center> |- | [[Евгений Александрович Кудрявцев|Кудрявцев Евгений Александрович]] | коллежский советник (статский советник) | <center>18.10.1857—06.09.1862</center> |- | [[Филадельф Васильевич Каразин|Каразин Филадельф Васильевич]] | статский советник (действительный статский советник) | <center>16.11.1862—22.03.1863</center> |- | [[Василий Петрович Беляев|Беляев Василий Петрович]] | статский советник (действительный статский советник) | <center>22.03.1863—11.06.1865</center> |- | [[Василий Разумникович Жуков|Жуков Василий Разумникович]] | надворный советник, и. д. (утвержден с произведением в статские советники 21.06.1868), (действительный статский советник) | <center>11.06.1865—11.07.1880</center> |- | [[Василий Викторович Лукошков|Лукошков Василий Викторович]] | действительный статский советник | <center>15.09.1880—11.04.1885</center> |- | [[Асинкрит Асинкритович Ломачевский|Ломачевский Асинкрит Асинкритович]] | полковник (генерал-майор) | <center>15.04.1885—20.04.1895</center> |- | [[Иван Николаевич Соколовский|Соколовский Иван Николаевич]] | полковник | <center>27.04.1895—09.12.1901</center> |- | [[Алексей Михайлович Кауфман|Кауфман Алексей Михайлович]] | полковник | <center>31.01.1902—1904</center> |- | [[Михаил Михайлович Эверсман|Эверсман Михаил Михайлович]] | надворный советник | <center>24.04.1904—02.11.1910</center> |- | [[Аркадий Владимирович Сумароков|Сумароков Аркадий Владимирович]] | коллежский советник | <center>02.11.1910—28.05.1912</center> |- | [[Дмитрий Орестович Тизенгаузен|Тизенгаузен Дмитрий Орестович]] | барон, коллежский советник (статский советник) | <center>28.05.1912—1914</center> |- | [[Лев Анатольевич Пушкин|Пушкин Лев Анатольевич]] | действительный статский советник | <center>1914—1917</center> |} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} i86ycfp96an934ghk5tomkwjofbvmwe 3657447 3657446 2026-09-19T16:56:09Z Орел Карл 81620 /* Вице-губернаторлар */ 3657447 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Осип Андреевич Игельстром|Игельстром Осип Андреевич]] | барон, инфантерия генералы | <center>1784—1792 және 1795—1798</center> |- | [[Николай Николаевич Бахметев|Бахметев Николай Николаевич]] | генерал-майор | <center>1798—1803</center> |- | [[Григорий Семенович Волконский|Волконский Григорий Семенович]] | кінәз, атты әскер генералы | <center>1803—1817</center> |- | [[Петр Кириллович Эссен|Эссен Петр Кириллович]] | инфантерия генералы | <center>19.01.1817—07.02.1830</center> |- | [[Евгений Александрович Головин|Головин Евгений Александрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>07.02.1830—21.04.1830</center> |- | [[Павел Петрович Сухтелен|Сухтелен Павел Петрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>21.04.1830—15.04.1833</center> |- | [[Василий Алексеевич Перовский|Перовский Василий Алексеевич]] | генерал-адъютант, генерал-майор | <center>15.04.1833—07.05.1842 және 1851—1857</center> |- | [[Владимир Афанасьевич Обручев (генерал)|Обручев Владимир Афанасьевич]] | генерал-лейтенант | <center>10.05.1842—20.03.1851</center> |- | [[Александр Андреевич Катенин|Катенин Александр Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1857—1860</center> |- | [[Александр Павлович Безак|Безак Александр Павлович]] | генерал-адъютант | <center>1860—1864</center> |- | [[Николай Андреевич Крыжановский|Крыжановский Николай Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1864—1881</center> |} === Губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Иван Иванович Неплюев|Неплюев Иван Иванович]] | құпия кеңесші | <center>1744—1758</center> |- | [[Афанасий Романович Давыдов|Давыдов Афанасий Романович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1758—1762</center> |- | [[Дмитрий Васильевич Волков (губернатор)|Волков Дмитрий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1763—1764</center> |- | [[Авраам Артамонович Путятин|Путятин Авраам Артамонович]] | кінәз, генерал-поручик | <center>1764—1768</center> |- | [[Иван Андреевич Рейнсдорп|Рейнсдорп Иван Андреевич]] | генерал-поручик | <center>1768—1781</center> |- | Үфі наменгерлігінің құрамында | | <center>1781—1796</center> |- | [[Иван Михайлович Баратаев|Баратаев Иван Михайлович]] | құпия кеңесші | <center>1797—28.09.1799</center> |- | [[Иван Онуфриевич Курис|Курис Иван Онуфриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1799—27.06.1800</center> |- | [[Карл Иванович Глазенап|Глазенап Карл Иванович]] | нақты статтық кеңесші (құпия кеңесші) | <center>27.06.1800—1802</center> |- | [[Алексей Александрович Враский|Враский Алексей Александрович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1802—1806</center> |- | [[Иван Григорьевич Фризель|Фризель Иван Григорьевич]] | құпия кеңесші | <center>1806— 03.04.1809</center> |- | [[Михаил Федотович Веригин|Веригин Михаил Федотович]] | нақты статтық кеңесші | <center>03.04.1809—7.09.1811</center> |- | [[Матвей Андреевич Наврозов|Наврозов Матвей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1811—1822</center> |- | [[Григорий Васильевич Нелидов|Нелидов Григорий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1822—1827</center> |- | [[Иосиф Львович Дебу|Дебу Иосиф Львович]] | нақты статтық кеңесші | <center>07.06.1827—02.12.1832</center> |- | [[Николай Васильевич Жуковский|Жуковский Николай Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>02.12.1832—13.04.1835</center> |- | [[Авксентий Павлович Гевлич|Гевлич Авксентий Павлович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.04.1835—29.05.1840</center> |- | Бос орын | | <center>1840—29.05.1841</center> |- | [[Иван Дмитриевич Талызин|Талызин Иван Дмитриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>29.05.1841—14.05.1844</center> |- | Бос орын | | <center>14.05.1844—30.03.1846</center> |- | [[Николай Васильевич Балкашин (генерал)|Балкашин Николай Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>30.03.1846—07.12.1851</center> |- | [[Яков Владимирович Ханыков|Ханыков Яков Владимирович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>07.12.1851—03.03.1856</center> |- | [[Ипполит Михайлович Потулов|Потулов Ипполит Михайлович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. | <center>03.03.1856—14.02.1858</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. (06.02.1859 бекітілген) | <center>14.02.1858—23.06.1861</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | статтық кеңесші, м.а. (17.04.1862 бекітілген), нақты статтық кеңесші | <center>23.06.1861—11.06.1865</center> |- | [[Константин Николаевич Боборыкин|Боборыкин Константин Николаевич]] | полковник, м.а. (генерал-майор шеніне жоғарылатылып, бекітілді) | <center>11.06.1865—11.03.1875</center> |- | [[Егор Иванович Зенгбуш|Зенгбуш Егор Иванович]] | генерал-майор | <center>11.03.1875—03.01.1878</center> |- | [[Михаил Иванович Астафьев|Астафьев Михаил Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>16.02.1878—01.07.1884</center> |- | [[Николай Алексеевич Маслаковец|Маслаковец Николай Алексеевич]] | генерал-майор | <center>12.08.1884—21.01.1892</center> |- | [[Владимир Иванович Ершов (губернатор)|Ершов Владимир Иванович]] | генерал-майор | <center>21.01.1892—04.08.1899</center> |- | [[Яков Федорович Барабаш (генерал)|Барабаш Яков Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>03.10.1899—02.1906</center> |- | [[Федор Федорович Таубе|Таубе Федор Федорович]] | генерал-майор, м.а. | <center>02.1906—14.11.1906</center> |- | [[Владимир Федорович Ожаровский|Ожаровский Владимир Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>14.11.1906—04.09.1911</center> |- | [[Николай Александрович Сухомлинов|Сухомлинов Николай Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>04.09.1911—1915</center> |- | [[Михаил Степанович Тюлин|Тюлин Михаил Степанович]] | генерал-лейтенант | <center>1915—1917</center> |} === Губерния ақсүйектерінің басшылары === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | Булгаков Николай Михайлович | статтық кеңесші | <center>1797—1803</center> |- | [[Алексей Федорович Моисеев|Моисеев Алексей Федорович]] | сарай кеңесшісі | <center>1803—1806</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1806—1808</center> |- | [[Савва Федорович Осоргин|Осоргин Савва Федорович]] | алқалық асессор | <center>1808—1812</center> |- | [[Петр Николаевич Пекарский|Пекарский Петр Николаевич]] | майор | <center>1812—1823</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1823—1825</center> |- | [[Александр Дмитриевич Мордвинов|Мордвинов Александр Дмитриевич]] | поручик | <center>1825—1828</center> |- | [[Гермоген Евграфович Пальчиков|Пальчиков Гермоген Евграфович]] | подполковник | <center>1828—1830</center> |- | [[Сергей Александрович Пальчиков|Пальчиков Сергей Александрович]] | поручик | <center>1830—1833</center> |- | [[Егор Николаевич Тимашев|Тимашев Егор Николаевич]] | полковник (генерал-майор) | <center>03.02.1833—17.12.1844</center> |- | [[Николай Николаевич Дурасов|Дурасов Николай Николаевич]] | камергер атағында, нақты статтық кеңесші | <center>27.01.1845—02.08.1862</center> |- | [[Виктор Яковлевич Стобеус|Стобеус Виктор Яковлевич]] | штабс-ротмистр | <center>02.08.1862—05.05.1865</center> |- | [[Ипполит Данилович Шотт|Шотт Ипполит Данилович]] | нақты статтық кеңесші | <center>05.05.1865—16.02.1884</center> |- | [[Иван Васильевич Чернов|Чернов Иван Васильевич]] | отставкадағы генерал-майор | <center>16.02.1884—18.02.1893</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | титулдық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.02.1893—03.05.1902</center> |- | [[Александр Александрович Тимашев|Тимашев Александр Александрович]] | отставкадағы гвардия полковнигі, шталмейстер | <center>03.05.1902—01.01.1905</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | нақты статтық кеңесші | <center>26.02.1905—1917</center> |} === Вице-губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Федор Захарович Кривошеий|Кривошеий Федор Захарович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.12.1800—1804</center> |- | [[Николай Степанович Романовский|Романовский Николай Степанович]] | статтық кеңесші | <center>1804—1811</center> |- | [[Илья Федорович Фёдоров|Фёдоров Илья Федорович]] | статтық кеңесші | <center>1811—1818</center> |- | [[Дмитрий Аркадьевич Всеволодский|Всеволодский Дмитрий Аркадьевич]] | алқалық кеңесші | <center>1818—19.07.1819</center> |- | [[Михаил Никитович Сушков|Сушков Михаил Никитович]] | статтық кеңесші, камер-юнкер | <center>19.07.1819—1821</center> |- | [[Николай Дмитриевич Кирьяков|Кирьяков Николай Дмитриевич]] | сарай кеңесшісі | <center>1821—1828</center> |- | [[Порфирий Васильевич Безобразов|Безобразов Порфирий Васильевич]] | алқалық кеңесші | <center>31.03.1828—1834</center> |- | [[Лавров]] | V сыныпты шенеунік | <center>20.04.1834—10.07.1836</center> |- | [[Капитон Афанасьевич Случевский|Случевский Капитон Афанасьевич]] | алқалық кеңесші | <center>10.07.1836—01.01.1838</center> |- | [[Константин Никифорович Григорьев|Григорьев Константин Никифорович]] | алқалық кеңесші | <center>05.09.1838—21.09.1841</center> |- | [[Алексей Андреевич Македонский|Македонский Алексей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1841—28.04.1852</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | алқалық кеңесші | <center>28.04.1852—18.06.1853</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | статтық кеңесші | <center>18.06.1853—05.04.1857</center> |- | [[Евгений Александрович Кудрявцев|Кудрявцев Евгений Александрович]] | алқалық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.10.1857—06.09.1862</center> |- | [[Филадельф Васильевич Каразин|Каразин Филадельф Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>16.11.1862—22.03.1863</center> |- | [[Василий Петрович Беляев|Беляев Василий Петрович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>22.03.1863—11.06.1865</center> |- | [[Василий Разумникович Жуков|Жуков Василий Разумникович]] | сарай кеңесшісі, м. а. (1868 ж. 21 маусымда статтық кеңесші шеніне жоғарылатылып, бекітілді.), (нақты статтық кеңесші) | <center>11.06.1865—11.07.1880</center> |- | [[Василий Викторович Лукошков|Лукошков Василий Викторович]] | нақты статтық кеңесші | <center>15.09.1880—11.04.1885</center> |- | [[Асинкрит Асинкритович Ломачевский|Ломачевский Асинкрит Асинкритович]] | полковник (генерал-майор) | <center>15.04.1885—20.04.1895</center> |- | [[Иван Николаевич Соколовский|Соколовский Иван Николаевич]] | полковник | <center>27.04.1895—09.12.1901</center> |- | [[Алексей Михайлович Кауфман|Кауфман Алексей Михайлович]] | полковник | <center>31.01.1902—1904</center> |- | [[Михаил Михайлович Эверсман|Эверсман Михаил Михайлович]] | сарай кеңесшісі | <center>24.04.1904—02.11.1910</center> |- | [[Аркадий Владимирович Сумароков|Сумароков Аркадий Владимирович]] | алқалық кеңесші | <center>02.11.1910—28.05.1912</center> |- | [[Дмитрий Орестович Тизенгаузен|Тизенгаузен Дмитрий Орестович]] | барон, алқалық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>28.05.1912—1914</center> |- | [[Лев Анатольевич Пушкин|Пушкин Лев Анатольевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1914—1917</center> |} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} 3vhq3sipw8mebgcv49yvomm73nzanf4 3657448 3657447 2026-09-19T16:56:58Z Орел Карл 81620 /* Вице-губернаторлар */ 3657448 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Осип Андреевич Игельстром|Игельстром Осип Андреевич]] | барон, инфантерия генералы | <center>1784—1792 және 1795—1798</center> |- | [[Николай Николаевич Бахметев|Бахметев Николай Николаевич]] | генерал-майор | <center>1798—1803</center> |- | [[Григорий Семенович Волконский|Волконский Григорий Семенович]] | кінәз, атты әскер генералы | <center>1803—1817</center> |- | [[Петр Кириллович Эссен|Эссен Петр Кириллович]] | инфантерия генералы | <center>19.01.1817—07.02.1830</center> |- | [[Евгений Александрович Головин|Головин Евгений Александрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>07.02.1830—21.04.1830</center> |- | [[Павел Петрович Сухтелен|Сухтелен Павел Петрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>21.04.1830—15.04.1833</center> |- | [[Василий Алексеевич Перовский|Перовский Василий Алексеевич]] | генерал-адъютант, генерал-майор | <center>15.04.1833—07.05.1842 және 1851—1857</center> |- | [[Владимир Афанасьевич Обручев (генерал)|Обручев Владимир Афанасьевич]] | генерал-лейтенант | <center>10.05.1842—20.03.1851</center> |- | [[Александр Андреевич Катенин|Катенин Александр Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1857—1860</center> |- | [[Александр Павлович Безак|Безак Александр Павлович]] | генерал-адъютант | <center>1860—1864</center> |- | [[Николай Андреевич Крыжановский|Крыжановский Николай Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1864—1881</center> |} === Губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Иван Иванович Неплюев|Неплюев Иван Иванович]] | құпия кеңесші | <center>1744—1758</center> |- | [[Афанасий Романович Давыдов|Давыдов Афанасий Романович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1758—1762</center> |- | [[Дмитрий Васильевич Волков (губернатор)|Волков Дмитрий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1763—1764</center> |- | [[Авраам Артамонович Путятин|Путятин Авраам Артамонович]] | кінәз, генерал-поручик | <center>1764—1768</center> |- | [[Иван Андреевич Рейнсдорп|Рейнсдорп Иван Андреевич]] | генерал-поручик | <center>1768—1781</center> |- | Үфі наменгерлігінің құрамында | | <center>1781—1796</center> |- | [[Иван Михайлович Баратаев|Баратаев Иван Михайлович]] | құпия кеңесші | <center>1797—28.09.1799</center> |- | [[Иван Онуфриевич Курис|Курис Иван Онуфриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1799—27.06.1800</center> |- | [[Карл Иванович Глазенап|Глазенап Карл Иванович]] | нақты статтық кеңесші (құпия кеңесші) | <center>27.06.1800—1802</center> |- | [[Алексей Александрович Враский|Враский Алексей Александрович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1802—1806</center> |- | [[Иван Григорьевич Фризель|Фризель Иван Григорьевич]] | құпия кеңесші | <center>1806— 03.04.1809</center> |- | [[Михаил Федотович Веригин|Веригин Михаил Федотович]] | нақты статтық кеңесші | <center>03.04.1809—7.09.1811</center> |- | [[Матвей Андреевич Наврозов|Наврозов Матвей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1811—1822</center> |- | [[Григорий Васильевич Нелидов|Нелидов Григорий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1822—1827</center> |- | [[Иосиф Львович Дебу|Дебу Иосиф Львович]] | нақты статтық кеңесші | <center>07.06.1827—02.12.1832</center> |- | [[Николай Васильевич Жуковский|Жуковский Николай Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>02.12.1832—13.04.1835</center> |- | [[Авксентий Павлович Гевлич|Гевлич Авксентий Павлович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.04.1835—29.05.1840</center> |- | Бос орын | | <center>1840—29.05.1841</center> |- | [[Иван Дмитриевич Талызин|Талызин Иван Дмитриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>29.05.1841—14.05.1844</center> |- | Бос орын | | <center>14.05.1844—30.03.1846</center> |- | [[Николай Васильевич Балкашин (генерал)|Балкашин Николай Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>30.03.1846—07.12.1851</center> |- | [[Яков Владимирович Ханыков|Ханыков Яков Владимирович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>07.12.1851—03.03.1856</center> |- | [[Ипполит Михайлович Потулов|Потулов Ипполит Михайлович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. | <center>03.03.1856—14.02.1858</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. (06.02.1859 бекітілген) | <center>14.02.1858—23.06.1861</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | статтық кеңесші, м.а. (17.04.1862 бекітілген), нақты статтық кеңесші | <center>23.06.1861—11.06.1865</center> |- | [[Константин Николаевич Боборыкин|Боборыкин Константин Николаевич]] | полковник, м.а. (генерал-майор шеніне жоғарылатылып, бекітілді) | <center>11.06.1865—11.03.1875</center> |- | [[Егор Иванович Зенгбуш|Зенгбуш Егор Иванович]] | генерал-майор | <center>11.03.1875—03.01.1878</center> |- | [[Михаил Иванович Астафьев|Астафьев Михаил Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>16.02.1878—01.07.1884</center> |- | [[Николай Алексеевич Маслаковец|Маслаковец Николай Алексеевич]] | генерал-майор | <center>12.08.1884—21.01.1892</center> |- | [[Владимир Иванович Ершов (губернатор)|Ершов Владимир Иванович]] | генерал-майор | <center>21.01.1892—04.08.1899</center> |- | [[Яков Федорович Барабаш (генерал)|Барабаш Яков Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>03.10.1899—02.1906</center> |- | [[Федор Федорович Таубе|Таубе Федор Федорович]] | генерал-майор, м.а. | <center>02.1906—14.11.1906</center> |- | [[Владимир Федорович Ожаровский|Ожаровский Владимир Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>14.11.1906—04.09.1911</center> |- | [[Николай Александрович Сухомлинов|Сухомлинов Николай Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>04.09.1911—1915</center> |- | [[Михаил Степанович Тюлин|Тюлин Михаил Степанович]] | генерал-лейтенант | <center>1915—1917</center> |} === Губерния ақсүйектерінің басшылары === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | Булгаков Николай Михайлович | статтық кеңесші | <center>1797—1803</center> |- | [[Алексей Федорович Моисеев|Моисеев Алексей Федорович]] | сарай кеңесшісі | <center>1803—1806</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1806—1808</center> |- | [[Савва Федорович Осоргин|Осоргин Савва Федорович]] | алқалық асессор | <center>1808—1812</center> |- | [[Петр Николаевич Пекарский|Пекарский Петр Николаевич]] | майор | <center>1812—1823</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1823—1825</center> |- | [[Александр Дмитриевич Мордвинов|Мордвинов Александр Дмитриевич]] | поручик | <center>1825—1828</center> |- | [[Гермоген Евграфович Пальчиков|Пальчиков Гермоген Евграфович]] | подполковник | <center>1828—1830</center> |- | [[Сергей Александрович Пальчиков|Пальчиков Сергей Александрович]] | поручик | <center>1830—1833</center> |- | [[Егор Николаевич Тимашев|Тимашев Егор Николаевич]] | полковник (генерал-майор) | <center>03.02.1833—17.12.1844</center> |- | [[Николай Николаевич Дурасов|Дурасов Николай Николаевич]] | камергер атағында, нақты статтық кеңесші | <center>27.01.1845—02.08.1862</center> |- | [[Виктор Яковлевич Стобеус|Стобеус Виктор Яковлевич]] | штабс-ротмистр | <center>02.08.1862—05.05.1865</center> |- | [[Ипполит Данилович Шотт|Шотт Ипполит Данилович]] | нақты статтық кеңесші | <center>05.05.1865—16.02.1884</center> |- | [[Иван Васильевич Чернов|Чернов Иван Васильевич]] | отставкадағы генерал-майор | <center>16.02.1884—18.02.1893</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | титулдық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.02.1893—03.05.1902</center> |- | [[Александр Александрович Тимашев|Тимашев Александр Александрович]] | отставкадағы гвардия полковнигі, шталмейстер | <center>03.05.1902—01.01.1905</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | нақты статтық кеңесші | <center>26.02.1905—1917</center> |} === Вице-губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Федор Захарович Кривошеий|Кривошеий Федор Захарович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.12.1800—1804</center> |- | [[Николай Степанович Романовский|Романовский Николай Степанович]] | статтық кеңесші | <center>1804—1811</center> |- | [[Илья Федорович Федоров|Федоров Илья Федорович]] | статтық кеңесші | <center>1811—1818</center> |- | [[Дмитрий Аркадьевич Всеволодский|Всеволодский Дмитрий Аркадьевич]] | алқалық кеңесші | <center>1818—19.07.1819</center> |- | [[Михаил Никитович Сушков|Сушков Михаил Никитович]] | статтық кеңесші, камер-юнкер | <center>19.07.1819—1821</center> |- | [[Николай Дмитриевич Кирьяков|Кирьяков Николай Дмитриевич]] | сарай кеңесшісі | <center>1821—1828</center> |- | [[Порфирий Васильевич Безобразов|Безобразов Порфирий Васильевич]] | алқалық кеңесші | <center>31.03.1828—1834</center> |- | [[Лавров]] | V сыныпты шенеунік | <center>20.04.1834—10.07.1836</center> |- | [[Капитон Афанасьевич Случевский|Случевский Капитон Афанасьевич]] | алқалық кеңесші | <center>10.07.1836—01.01.1838</center> |- | [[Константин Никифорович Григорьев|Григорьев Константин Никифорович]] | алқалық кеңесші | <center>05.09.1838—21.09.1841</center> |- | [[Алексей Андреевич Македонский|Македонский Алексей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1841—28.04.1852</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | алқалық кеңесші | <center>28.04.1852—18.06.1853</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | статтық кеңесші | <center>18.06.1853—05.04.1857</center> |- | [[Евгений Александрович Кудрявцев|Кудрявцев Евгений Александрович]] | алқалық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.10.1857—06.09.1862</center> |- | [[Филадельф Васильевич Каразин|Каразин Филадельф Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>16.11.1862—22.03.1863</center> |- | [[Василий Петрович Беляев|Беляев Василий Петрович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>22.03.1863—11.06.1865</center> |- | [[Василий Разумникович Жуков|Жуков Василий Разумникович]] | сарай кеңесшісі, м. а. (1868 ж. 21 маусымда статтық кеңесші шеніне жоғарылатылып, бекітілді.), (нақты статтық кеңесші) | <center>11.06.1865—11.07.1880</center> |- | [[Василий Викторович Лукошков|Лукошков Василий Викторович]] | нақты статтық кеңесші | <center>15.09.1880—11.04.1885</center> |- | [[Асинкрит Асинкритович Ломачевский|Ломачевский Асинкрит Асинкритович]] | полковник (генерал-майор) | <center>15.04.1885—20.04.1895</center> |- | [[Иван Николаевич Соколовский|Соколовский Иван Николаевич]] | полковник | <center>27.04.1895—09.12.1901</center> |- | [[Алексей Михайлович Кауфман|Кауфман Алексей Михайлович]] | полковник | <center>31.01.1902—1904</center> |- | [[Михаил Михайлович Эверсман|Эверсман Михаил Михайлович]] | сарай кеңесшісі | <center>24.04.1904—02.11.1910</center> |- | [[Аркадий Владимирович Сумароков|Сумароков Аркадий Владимирович]] | алқалық кеңесші | <center>02.11.1910—28.05.1912</center> |- | [[Дмитрий Орестович Тизенгаузен|Тизенгаузен Дмитрий Орестович]] | барон, алқалық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>28.05.1912—1914</center> |- | [[Лев Анатольевич Пушкин|Пушкин Лев Анатольевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1914—1917</center> |} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} 5bg18ktb6e1ibj1glpv8fi3zplupf0h 3657454 3657448 2026-09-19T17:16:47Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3657454 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} ghes7je4mth45qs7n7n44z8nhowdwmk 3657455 3657454 2026-09-19T17:23:03Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3657455 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == Халық саны — 1836 мың адам; халықтың тығыздығы — 1 км²-ге 10 адам; 6 қалада 174 мың тұрғын тұрған. 1897 жылғы ана тілі бойынша халық санағының қорытындылары: {| class="wikitable" |- ! Уез ! [[Орыс тілі|орысша]] ! [[Башқұрт тілі|башқұртша]] ! [[Татар тілі|татарша]] ! [[украин тілі|украинша]] ! [[Эрзя тілі|мордваша]] ! [[Татар тілінің батыс диалекті|мишәрша]] и <br>[[Тептәрлар|тептәрша]] ! [[Чуваш тілі|чувашша]] ! [[Қазақ тілі|қазақша]] |- | Жалпы губерния бойынша | 70,4 % | 15,9 % | 5,8 % | 2,6 % | 2,4 % | 1,4 % | … | … |- | Верхнеуральск | 65,5 % | 19,7 % | 5,4 % | … | 1,3 % | … | … | … |- | Орынбор | 68,4 % | 10,2 % | 8,6 % | 5,4 % | 4,7 % | 7,1 % | … | … |- | Жаманқала | 40,1 % | 42,8 % | 6,8 % | 4,3 % | 3,7 % | … | 1,0 % | … |- | Троицк | 82,2 % | 7,4 % | 7,4 % | … | … | … | … | 1,1 % |- | Челябі | 85,1 % | 12,3 % | … | … | … | … | … | … |} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} b6rw527kzx3znhq8yeazqnxrbcj1zfy 3657458 3657455 2026-09-19T17:24:07Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3657458 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == Халық саны — 1836 мың адам; халықтың тығыздығы — 1 км²-ге 10 адам; 6 қалада 174 мың тұрғын тұрған. 1897 жылғы ана тілі бойынша халық санағының қорытындылары: {| class="wikitable" |- ! Уез ! [[Орыс тілі|орысша]] ! [[Башқұрт тілі|башқұртша]] ! [[Татар тілі|татарша]] ! [[украин тілі|украинша]] ! [[Эрзя тілі|мордваша]] ! [[Татар тілінің батыс диалекті|мишерше]] және <br>[[Типтерлер|типтерше]] ! [[Чуваш тілі|чувашша]] ! [[Қазақ тілі|қазақша]] |- | Жалпы губерния бойынша | 70,4 % | 15,9 % | 5,8 % | 2,6 % | 2,4 % | 1,4 % | … | … |- | Верхнеуральск | 65,5 % | 19,7 % | 5,4 % | … | 1,3 % | … | … | … |- | Орынбор | 68,4 % | 10,2 % | 8,6 % | 5,4 % | 4,7 % | 7,1 % | … | … |- | Жаманқала | 40,1 % | 42,8 % | 6,8 % | 4,3 % | 3,7 % | … | 1,0 % | … |- | Троицк | 82,2 % | 7,4 % | 7,4 % | … | … | … | … | 1,1 % |- | Челябі | 85,1 % | 12,3 % | … | … | … | … | … | … |} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} oaq1y9st0zoj1exi9yyxhpqs16t1npn 3657459 3657458 2026-09-19T17:25:21Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3657459 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == Халық саны — 1836 мың адам; халықтың тығыздығы — 1 км²-ге 10 адам; 6 қалада 174 мың тұрғын тұрған. 1897 жылғы ана тілі бойынша халық санағының қорытындылары: {| class="wikitable" |- ! Уез ! [[Орыс тілі|орысша]] ! [[Башқұрт тілі|башқұртша]] ! [[Татар тілі|татарша]] ! [[украин тілі|украинша]] ! [[Эрзя тілі|мордваша]] ! [[Мишәр диалекті|мишәрша]] және <br>[[Типтерлер|типтерше]] ! [[Чуваш тілі|чувашша]] ! [[Қазақ тілі|қазақша]] |- | Жалпы губерния бойынша | 70,4 % | 15,9 % | 5,8 % | 2,6 % | 2,4 % | 1,4 % | … | … |- | Верхнеуральск | 65,5 % | 19,7 % | 5,4 % | … | 1,3 % | … | … | … |- | Орынбор | 68,4 % | 10,2 % | 8,6 % | 5,4 % | 4,7 % | 7,1 % | … | … |- | Жаманқала | 40,1 % | 42,8 % | 6,8 % | 4,3 % | 3,7 % | … | 1,0 % | … |- | Троицк | 82,2 % | 7,4 % | 7,4 % | … | … | … | … | 1,1 % |- | Челябі | 85,1 % | 12,3 % | … | … | … | … | … | … |} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} 8wxnn3scsyarocqou6dz4nqaeao0zuq 3657460 3657459 2026-09-19T17:26:46Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3657460 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == Халық саны — 1836 мың адам; халықтың тығыздығы — 1 км²-ге 10 адам; 6 қалада 174 мың тұрғын тұрған. 1897 жылғы ана тілі бойынша халық санағының қорытындылары<ref>{{Cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=968 |title=Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей |access-date=2009-03-02 |archive-date=2013-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017054749/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=968 |url-status=live }}</ref>: {| class="wikitable" |- ! Уез ! [[Орыс тілі|орысша]] ! [[Башқұрт тілі|башқұртша]] ! [[Татар тілі|татарша]] ! [[украин тілі|украинша]] ! [[Эрзя тілі|мордваша]] ! [[Мишәр диалекті|мишәрша]] және <br>[[Типтерлер|типтерше]] ! [[Чуваш тілі|чувашша]] ! [[Қазақ тілі|қазақша]] |- | Жалпы губерния бойынша | 70,4 % | 15,9 % | 5,8 % | 2,6 % | 2,4 % | 1,4 % | … | … |- | Верхнеуральск | 65,5 % | 19,7 % | 5,4 % | … | 1,3 % | … | … | … |- | Орынбор | 68,4 % | 10,2 % | 8,6 % | 5,4 % | 4,7 % | 7,1 % | … | … |- | Жаманқала | 40,1 % | 42,8 % | 6,8 % | 4,3 % | 3,7 % | … | 1,0 % | … |- | Троицк | 82,2 % | 7,4 % | 7,4 % | … | … | … | … | 1,1 % |- | Челябі | 85,1 % | 12,3 % | … | … | … | … | … | … |} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} kzpciqnw6l4i5lsvkgrr5997bcm5oql 3657463 3657460 2026-09-19T17:31:51Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3657463 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == Минералдық ресурстарға бай. 1903 жылы өндірілген пайдалы қазбалардың мөлшері: алтын — 278 пұт, мыс кені — 7 млн тонна, марганец — 1 млн тонна, темір кені (шойын, темір және болат түрінде) — 118 млн тонна, тас тұзы — 36 млн тонна. Өзендері: Жайық, Сақмара және Еділ өзені алабына жататын Белая өзені; сондай-ақ Тобыл, Ертіс және олардың салалары. Губернияның шығысындағы далалы бөлігінде 1500-ге жуық көл болды. Олардың 100-ге жуығы ащы-тұзды, ал қалғандары балыққа бай болды. === Ауыл шаруашылығы === == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} by88gq3zl0esbho12yza1v2nmcpyk2g 3657464 3657463 2026-09-19T17:34:31Z Орел Карл 81620 /* Ауыл шаруашылығы */ 3657464 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == Минералдық ресурстарға бай. 1903 жылы өндірілген пайдалы қазбалардың мөлшері: алтын — 278 пұт, мыс кені — 7 млн тонна, марганец — 1 млн тонна, темір кені (шойын, темір және болат түрінде) — 118 млн тонна, тас тұзы — 36 млн тонна. Өзендері: Жайық, Сақмара және Еділ өзені алабына жататын Белая өзені; сондай-ақ Тобыл, Ертіс және олардың салалары. Губернияның шығысындағы далалы бөлігінде 1500-ге жуық көл болды. Олардың 100-ге жуығы ащы-тұзды, ал қалғандары балыққа бай болды. === Ауыл шаруашылығы === Жердің 72%-ы казактар мен шаруаларға (оның ішінде башқұрттарға), 14%-ы жеке меншік иелеріне, 4%-ы қазына мен енші иеліктеріне, ал 10%-ы зауыттарға, компанияларға және басқа да жер иеленушілерге тиесілі болды. Егіншілік: егістік жерлер губерния аумағының 30%-ын, ал ормандар 20%-ын алып жатты. Негізінен жаздық бидай, сұлы, қарабидай, арпа және басқа да дақылдар өсірілді. Мал шаруашылығы кеңінен дамыды, әсіресе башқұрттар арасында. 1906 жылы губерниядағы мал саны: жылқы — 1 019 мың, ірі қара — 1 095 мың, қой — 1 459 мың, шошқа — 143 мың, түйе — 1 мыңға дейін болды. == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} ewawcx3g7zv9fj5g8gfozeersp5e97e 3657465 3657464 2026-09-19T17:40:31Z Орел Карл 81620 /* Ауыл шаруашылығы */ 3657465 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == Минералдық ресурстарға бай. 1903 жылы өндірілген пайдалы қазбалардың мөлшері: алтын — 278 пұт, мыс кені — 7 млн тонна, марганец — 1 млн тонна, темір кені (шойын, темір және болат түрінде) — 118 млн тонна, тас тұзы — 36 млн тонна. Өзендері: Жайық, Сақмара және Еділ өзені алабына жататын Белая өзені; сондай-ақ Тобыл, Ертіс және олардың салалары. Губернияның шығысындағы далалы бөлігінде 1500-ге жуық көл болды. Олардың 100-ге жуығы ащы-тұзды, ал қалғандары балыққа бай болды. === Ауыл шаруашылығы === Жердің 72%-ы казактар мен шаруаларға (оның ішінде башқұрттарға), 14%-ы жеке меншік иелеріне, 4%-ы қазына мен енші иеліктеріне, ал 10%-ы зауыттарға, компанияларға және басқа да жер иеленушілерге тиесілі болды. Егіншілік: егістік жерлер губерния аумағының 30%-ын, ал ормандар 20%-ын алып жатты. Негізінен жаздық бидай, сұлы, қарабидай, арпа және басқа да дақылдар өсірілді. Мал шаруашылығы кеңінен дамыды, әсіресе башқұрттар арасында. 1906 жылы губерниядағы мал саны: жылқы — 1 019 мың, ірі қара — 1 095 мың, қой — 1 459 мың, шошқа — 143 мың, түйе — 1 мыңға дейін болды. === Өнеркәсіп === Майдагерлік кәсіптер: негізінен мал шаруашылығы өнімдерін өңдеумен айналысты (жүннен мата өндіру, ешкі түбітінен шәлі тоқу және т.б.). Тау-кен кәсіпорындарын қоспағанда, фабрикалар мен зауыттардың саны — 189. Олардың жалпы өндіріс көлемі 14 млн рубльді құрады. Соның ішінде Орынбор қаласындағы өндіріс көлемі 6 млн рубл болды. Өндірістің неғұрлым ірі салалары: ұн тарту өндірісі — 6 млн рубл, мал сою және май өндіру — 1,7 млн рубл, тері өңдеу — 900 мың рубл, жүн жуу — 526 мың рубл және басқа да өндіріс салалары. === Сауда === == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} ckt3m8al5avpqoqtf1etk2lwxaagock 3657468 3657465 2026-09-19T17:44:41Z Орел Карл 81620 /* Сауда */ 3657468 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == Минералдық ресурстарға бай. 1903 жылы өндірілген пайдалы қазбалардың мөлшері: алтын — 278 пұт, мыс кені — 7 млн тонна, марганец — 1 млн тонна, темір кені (шойын, темір және болат түрінде) — 118 млн тонна, тас тұзы — 36 млн тонна. Өзендері: Жайық, Сақмара және Еділ өзені алабына жататын Белая өзені; сондай-ақ Тобыл, Ертіс және олардың салалары. Губернияның шығысындағы далалы бөлігінде 1500-ге жуық көл болды. Олардың 100-ге жуығы ащы-тұзды, ал қалғандары балыққа бай болды. === Ауыл шаруашылығы === Жердің 72%-ы казактар мен шаруаларға (оның ішінде башқұрттарға), 14%-ы жеке меншік иелеріне, 4%-ы қазына мен енші иеліктеріне, ал 10%-ы зауыттарға, компанияларға және басқа да жер иеленушілерге тиесілі болды. Егіншілік: егістік жерлер губерния аумағының 30%-ын, ал ормандар 20%-ын алып жатты. Негізінен жаздық бидай, сұлы, қарабидай, арпа және басқа да дақылдар өсірілді. Мал шаруашылығы кеңінен дамыды, әсіресе башқұрттар арасында. 1906 жылы губерниядағы мал саны: жылқы — 1 019 мың, ірі қара — 1 095 мың, қой — 1 459 мың, шошқа — 143 мың, түйе — 1 мыңға дейін болды. === Өнеркәсіп === Майдагерлік кәсіптер: негізінен мал шаруашылығы өнімдерін өңдеумен айналысты (жүннен мата өндіру, ешкі түбітінен шәлі тоқу және т.б.). Тау-кен кәсіпорындарын қоспағанда, фабрикалар мен зауыттардың саны — 189. Олардың жалпы өндіріс көлемі 14 млн рубльді құрады. Соның ішінде Орынбор қаласындағы өндіріс көлемі 6 млн рубл болды. Өндірістің неғұрлым ірі салалары: ұн тарту өндірісі — 6 млн рубл, мал сою және май өндіру — 1,7 млн рубл, тері өңдеу — 900 мың рубл, жүн жуу — 526 мың рубл және басқа да өндіріс салалары. === Сауда === Нан және мал шаруашылығы өнімдері өткізілді, Орта Азиямен кең көлемде айырбас саудасы жүргізілді (сауда айналымы 10 млн рублге дейін жетті). Орынбор, Троицк және Жаманқала маңында ірі айырбас аулалары орналасты. Сібір теміржолының 495 шақырым бөлігі Орынбор губерниясының аумағы арқылы өтті. === Білім беру === 1905 жылы оқу орындарының саны — 1690, оның ішінде 12-сі орта оқу орындары болды. Бұл оқу орындарында 97 212 оқушы білім алды. Сауатты халықтың үлесі — 20% болды. == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} tedhsoj1gnu6e5t96lrty4d47qheons 0 716145 3657416 3220883 2026-09-19T15:55:18Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657416 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Фон |төл атауы = фонгбе |сурет = Celebration at Abomey.- Important witchdoctors.jpg |сурет тақырыбы = |саны = 3,5 млн. |аймақ = {{Байрақ|Бенин}} {{Байрақ|Нигерия}} |аймақ1 = |саны1 = |түсініктемелер1 = |аймақ2 = |саны2 = |түсініктемелер2 = |аймақ3 = |саны3 = |түсініктемелер3 = |аймақ4 = |саны4 = |түсініктемелер4 = |аймақ5 = |саны5 = |түсініктемелер5 = |аймақ6 = |саны6 = |түсініктемелер6 = |аймақ7 = |саны7 = |түсініктемелер7 = |аймақ8 = |саны8 = |түсініктемелер8 = |аймақ9 = |саны9 = |түсініктемелер9 = |аймақ10 = |саны10 = |түсініктемелер10 = |аймақ11 = |саны11 = |түсініктемелер11 = |аймақ12 = |саны12 = |түсініктемелер12 = |аймақ13 = |саны13 = |түсініктемелер13 = |тілдері = [[фон тілі]] |діні = дәстүрлі наным-сенімдер, [[христиандық]] |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Фон''' (''фонгбе'')<ref>Большая Советская энциклопедия Фон (народ) </ref> — эвелерге жақын халық. Олар [[Бенин]]нің оңтүстік бөлігін және [[Нигерия]]ның іргелес (оңтүстік-батыс) аймақтарын мекендейді. Саны - 3,5 миллионнан астам адам.<ref>Фон (народ) https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/253461?ysclid=lo8aoculqb15850813https://my-dict.ru/dic/bolshaya-sovetskaya-enciklopediya/100163-fon-narod/</ref> == Тілі == Олар нигер-кордофан отбасының ква тобының [[фон тілі]]нде (фонгбе немесе аджагбе) сөйлейді.<ref>Большая Советская Энциклопедия (ФО) https://info.wikireading.ru/199118?ysclid=lo8apawtwu946179207</ref> == Діні == Фондар дәстүрлі наным-сенімдерді сақтайды (ата-бабалар культі, аспан, жер құдайларына табыну және т.б.), аз бөлігі [[Христиандық|христиандар]] ([[Католицизм|католиктер]]).<ref>Определение "Фон (народ)" в Большой Советской Энциклопедии http://bse.sci-lib.com/article116855.html</ref> == Тарихы == Фон халқының тарихы туралы 17 ғасырда, әсіресе Батыс Африка жағалауындағы еуропалық саяхатшылар мен саудагерлер жазған көптеген құжаттар бар. Бұл естеліктерде Уида немесе Абомей туралы айтады. Ең көп тарағаны 1793 жылы «Дагомей тарихы» деп аталатын кітапта Фон халқының аңыздарын, тарихын және құл саудасы тәжірибесін жазған құл саудагері Арчибальд Далзеллдің нұсқалары бар. 19-шы ғасырда және 20-шы ғасырдың басында, француздардың қатысуымен Бенинде және оған жақын аймақтарда отарлау кезеңі басталғасын, Фон халқына сілтеме жасайтын шығармалар пайда болды (мысалы, Эдуард Фоа, Н.Саваринов, Ле Херисс еңбектері және 1938 жылы жарық көрген М.Ж.Херсковицтің Фон халқы туралы антропологиялық зерттеулері). Бұл деректер Дагомеядағы Фон халқының патшалығы 18 ғасырдың басында, әсіресе 1740-шы жылдары король Агаджаның тұсында кеңейіп, олардың ішкі астанасы Абомейден Атлант мұхитының жағалауына дейін жеткенін көрсетеді.<ref>Fon people - Fon people https://ru.wikibrief.org/wiki/Fon_people {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231027080736/https://ru.wikibrief.org/wiki/Fon_people |date=2023-10-27 }}</ref> == Кәсібі == Дәстүрлі кәсібі қолмен атқарылатын [[егіншілік]] (маниок, ямс, жүгері) және майлы пальма жемістерін жинау кіреді. Дәстүрлі көркемдік қолөнерден - ағаш пен піл сүйегінен ою, кесте тігу, ою, қола құю дамыған.<ref>Значение ФОН (НАРОД) в Большой советской энциклопедии, БСЭ https://slovar.cc/enc/bse/2054181.html?ysclid=lo8apfuj17468157920</ref> == Тұрмыс салты == Дәстүрлі әлеуметтік ұйымның негізін көп отбасылық қауымдастықтар құрайды. Жақындарын еске алуға арналған жерлеу және қайтыс болған рәсімдер маңызды оқиғалар болып табылады, оның ішінде жоқтау түрі ретінде барабан соғу және би билеу және марқұмның рухы ретінде өмірінің басталуын тойлау бірнеше күнге созылуы мүмкін. Тұрғын үйлері - төбесі бар, төртбұрышты саман үйлерден тұрады, тұрғын үйлердің жанында астық қоймалары, мал қоралары және басқа да шаруашылық құрылыстары бар. Халық ауыз әдебиеті (ертегілер, мақал-мәтелдер, тарихи аңыздар), оның ішінде музыка өнері дамыды.<ref>народы мира / Фон http://www.etnolog.ru/people.php?id=FONB</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Африка халықтары}} [[Санат:Бенин халықтары]] [[Санат:Нигерия халықтары]] i30irf2dzyr3xrdnzja6xt6o7gktna6 2 725520 3657538 3657100 2026-09-19T22:21:09Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3657538 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]], [[Қаржылық қызметтер]], [[Баламалы қаржылық қызметтер]], [[Қаржылық талдаушы]], [[Қаржылық талдау]], [[Қаржылық есептілік]], [[Қаржылық коэффициент]], [[Пайыздар, салықтар, тозу және амортизация шегерілгенге дейінгі пайда]], [[IFRS 16]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]], [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі]] * [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]], [[Westpac]], [[National Australia Bank]], [[DBS Bank]], [[Commerzbank]], [[U.S. Bancorp]], [[Bank of Jiangsu]], [[Bank of Beijing]], [[Huaxia Bank]], [[Capital One]], [[PNC Financial Services]], [[Danske Bank]], [[Itaú Unibanco]], [[KB Financial Group]], [[Truist Financial]], [[Shinhan Financial Group]], [[Norinchukin Bank]], [[OCBC Bank]], [[Sumitomo Mitsui Trust Holdings]], [[Bank of Ningbo]], [[Erste Group]], [[China Guangfa Bank]], [[HDFC Bank]], [[ABN AMRO]], [[Nationwide Building Society]], [[China Zheshang Bank]], [[Resona Holdings]], [[Charles Schwab Corporation]], [[Bank of Shanghai]], [[BNY]], [[KBC Group]], [[Hana Financial Group]], [[ВТБ Банк]], [[Канада Ұлттық банкі]], [[Banco do Brasil]], [[United Overseas Bank]], [[Bank of Nanjing]], [[Banco Bradesco]], [[NongHyup Bank]], [[Woori Financial Group]], [[Landesbank Baden-Württemberg]], [[Raiffeisen (Швейцария)]], [[Caixa Econômica Federal]], [[Skandinaviska Enskilda Banken]], [[Nomura Holdings]], [[First Abu Dhabi Bank]], [[QNB Group]] * [[The Economist]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 f61tv2c7mfht8xv8s7x7tzktijbyqld 3657650 3657538 2026-09-20T06:43:58Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3657650 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]], [[Қаржылық қызметтер]], [[Баламалы қаржылық қызметтер]], [[Қаржылық талдаушы]], [[Қаржылық талдау]], [[Қаржылық есептілік]], [[Қаржылық коэффициент]], [[Пайыздар, салықтар, тозу және амортизация шегерілгенге дейінгі пайда]], [[IFRS 16]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]], [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі]] * [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]], [[Westpac]], [[National Australia Bank]], [[DBS Bank]], [[Commerzbank]], [[U.S. Bancorp]], [[Bank of Jiangsu]], [[Bank of Beijing]], [[Huaxia Bank]], [[Capital One]], [[PNC Financial Services]], [[Danske Bank]], [[Itaú Unibanco]], [[KB Financial Group]], [[Truist Financial]], [[Shinhan Financial Group]], [[Norinchukin Bank]], [[OCBC Bank]], [[Sumitomo Mitsui Trust Holdings]], [[Bank of Ningbo]], [[Erste Group]], [[China Guangfa Bank]], [[HDFC Bank]], [[ABN AMRO]], [[Nationwide Building Society]], [[China Zheshang Bank]], [[Resona Holdings]], [[Charles Schwab Corporation]], [[Bank of Shanghai]], [[BNY]], [[KBC Group]], [[Hana Financial Group]], [[ВТБ Банк]], [[Канада Ұлттық банкі]], [[Banco do Brasil]], [[United Overseas Bank]], [[Bank of Nanjing]], [[Banco Bradesco]], [[NongHyup Bank]], [[Woori Financial Group]], [[Landesbank Baden-Württemberg]], [[Raiffeisen (Швейцария)]], [[Caixa Econômica Federal]], [[Skandinaviska Enskilda Banken]], [[Nomura Holdings]], [[First Abu Dhabi Bank]], [[QNB Group]] * [[The Economist]], [[Financial Times]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 ogbpotp2rs1wp4tob0dcab82egmd7ht 3 727961 3657451 3274764 2026-09-19T17:15:10Z Mfield 175533 Mfield [[Қатысушы талқылауы:ByteMega]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Emsanlibo]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/ByteMega|ByteMega]]" to "[[Special:CentralAuth/Emsanlibo|Emsanlibo]]" 3274764 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=ByteMega}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 08:53, 2024 ж. ақпанның 4 (+06) 78sa844y7t135kclpbq4hr4pxh7woux 0 731290 3657599 3604384 2026-09-19T23:10:42Z Casserium 68287 3657599 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Эльвира Әбілхасымқызы Әзімова | Суреті = Фото Эльвиры Азимовой.jpg | Атауы = Азимова, 2022 жыл | Туған жері = {{туғанжері|Тараз{{!}}Жамбыл|Таразда}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]] | Туған күні = 15.02.1973 | Титулы = [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сот]] төрайымы | Ту = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 1 қаңтар 2023 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = ''лауазым енгізілді, Конституциялық кеңес төрағасы ретінде [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]]'' | Ізбасары = |Титулы_2= [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкіл]] |Басқара бастады_2= 2 қыркүйек 2019 |Басқаруын аяқтады_2 = 31 желтоқсан 2022 |Президент_2= [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Ізашары_2=[[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] |Ізбасары_2= [[Артур Ермекұлы Ластаев|Артур Ластаев]] |Ту_2= Emblem of Kazakhstan latin.svg |Ту2_2= Flag of Kazakhstan.svg |Әкесі=Әбілхасым Нәхіпұлы Әзімов |Анасы=Райхан Қашкеева |Білімі=[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] (1996) |Марапаттары={{қатар|{{Құрмет ордені}}|{{Достық ордені}}|{{Барыс ордені}}}}}} '''Эльвира Әбілхасымқызы Азимова''' ([[15 ақпан]] [[1973 жыл]], [[Тараз|Жамбыл]] қаласы) — қазақстандық заңгер және саясаткер, 2023 жылдан бастап [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сот]] төрайымы.<ref>{{Cite web|title=Досье: Азимова Эльвира Абилхасимовна|url=https://inbusiness.kz/ru/appointment/dose-azimova-elvira-abilhasimovna}}</ref><ref>{{Cite web|title=Азимова Эльвира Абилхасимовна (персональная справка)|url=https://prg.kz/document/?doc_id=31491609&pos=9;283}}</ref> == Білімі == [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Х.А. Яссауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетін]] «Халықаралық құқық» мамандығы бойынша бітірген (1996).<ref>{{Cite web|title=Эльвира Абилхасимовна Азимова|url=https://www.inform.kz/person/elvira-abilkhasimovna-azimova-1755780828/}}</ref> == Мансабы == 1996—1999 жылдары Әділет министрлігінде Халықаралық-құқықтық қамтамасыз ету басқармасының жетекші маманы, бас консультанты болып жұмыс істеді. 1999—2005 жылдары Заңнама, халықаралық құқық және хаттама департаменттерінде түрлі лауазымдарда қызмет атқарды. 2005—2010 жылдары Әділет министрлігінің Заңға тәуелді актілер және халықаралық құқық, мемлекеттің мүліктік құқықтарын қорғау, шарттар және талап-арыз жұмысы департаменті басшысы. 2010—2013 жылдары Әділет министрлігінің халықаралық шарттарды сараптау департаментінің директоры болды. 2013—2019 жылдары Әділет министрінің орынбасары болды. 2019—2022 жылдары [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл]] болды. 2022 жылғы 29 желтоқсанда [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сот Төрағасы]] лауазымына тағайындалды. Қызметіне 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап кірісті. 2026 жылы ол Конституциялық реформа жөніндегі комиссияға жетекшілік етті.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> === Қосымша қызметтері === * Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның мүшесі (2021–2023); * Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссияның мүшесі (2014–2022); * Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның төрағасы (2026). == Марапаттары == * «Құрмет» ордені (2013), * II дәрежелі «Достық» ордені (16.12.2021), * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» (2012) * I дәрежелі «Еуразиялық экономикалық одақ құруға қосқан үлесі үшін» (08.05.2015), * «Еуразиялық экономикалық одақтың дамуына қосқан үлесі үшін» (29.05.2019) * Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасымен (2007) марапатталған.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/about/structure/people/1179?lang=kk Азимова Эльвира Әбілхасымқызы]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Конституциялық Соты төрағалары]] 256n6zprygj40zuunf23187dg9hfcko 0 755801 3657368 3606698 2026-09-19T13:49:00Z Marksscheider 183882 3657368 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Кендрик Ламар |Шынайы есімі = {{lang-en|Kendrick Lamar}} |Сурет = KendrickSZASPurs230725-144_(cropped)_desaturated.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Кендрик Ламар, 2025 жыл |Фон = solo_singer |Туған кездегі есімі = Кендрик Ламар Дакворт |Толық аты = {{lang-en|Kendrick Lamar Duckworth}} |Туған күні = 17.06.1987 |Туған жері = [[Комптон (Калифорния)|Комптон]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2003–қазіргі уақыт |Мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} |Мамандықтары = {{әнші|АҚШ}}, [[рэпер]], [[музыкалық продюсер]], [[композитор]] |Дауыс түрі = |Аспаптары = вокал |Жанрлары = [[хип-хоп]], [[вест-кост хип-хоп]], [[джаз-рэп]], [[альтернативті хип-хоп]] |Лақап аттары = K.Dot, Oklama |Ұжымдары = Black Hippy, pgLang |Қызметтес болған = |Лейблдері = pgLang, Interscope, Top Dawg, Aftermath |Марапаттары = [[Пулитцер сыйлығы]], «[[Грэмми]]» |Қолтаңбасы = Kendrick Lamar Signature.svg |Сайты = [https://oklama.com Ресми сайты] |Commons = Kendrick Lamar }} '''Кендрик Ламар Дакворт''' ({{lang-en|Kendrick Lamar Duckworth}}; {{Туғанкүні|17|6|1987}}, [[Комптон]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америка Құрама Штаттары|Америкалық]] рэпер, заманауи [[хип-хоп]]тың ең ықпалды өкілдерінің бірі және жанр тарихындағы ұлы орындаушылардың қатарында. Оның шығармашылығы техникалық шеберлігімен, күрделі лирикалық құрылымымен және терең әлеуметтік мазмұнымен ерекшеленеді. 2018 жылы Ламар [[Классикалық музыка|классикалық]] және [[джаз]] музыкасынан тыс [[Пулитцер сыйлығы]]н (музыка саласы бойынша) алған тарихтағы тұңғыш музыкант атанды. Оның мансабы мектеп жылдарында '''K.Dot''' лақап атымен өнер көрсете бастағаннан басталды. 2005 жылы ол Top Dawg Entertainment (TDE) лейблімен келісімшартқа отырды, кейін сол жерде Black Hippy хип-хоп супергруппасының негізін қалаушылардың бірі болды. Альтернативті рэп жанрындағы дебюттік [[Section.80]] (2011) альбомының сәттілігінен кейін Ламар [[Aftermath Entertainment]] және [[Interscope Records]] компанияларымен бірлескен келісімге қол қойды. Гангста-рэптен шабыт алған екінші альбомы [[Good Kid, M.A.A.D City]] (2012) жарық көрген соң, елеулі серпіліс орын алды. Бұл альбом [[Billboard 200]] чартының тарихындағы ең ұзақ тұрған хип-хоп релизі атанып, [[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]] журналы тарапынан тарихтағы ең ұлы концептуалды альбом деп танылды. Ламардың үшінші альбомы [[To Pimp a Butterfly]] (2015) хип-хоп элементтерін [[джаз]], [[фанк]] және [[Соул|соул]] сияқты дәстүрлі [[Афроамерикалықтар|афроамерикалық]] жанрлармен біріктірді. Бұл альбом Billboard 200 тізімін қатарынан басқарған оның бес жұмысының алғашқысы болды және музыкалық сыншылардан жоғары баға алып, онжылдықтың ең маңызды релиздерінің біріне айналды. 2015 жылы Ламар [[Тейлор Свифт]]тің «Bad Blood» әнінің ремикске қатысуының арқасында [[Billboard Hot 100]] синглдер хит-парадында алғаш рет бірінші орынға көтерілді. [[Ритм-н-блюз]] бен [[поп-музыка]] элементтерін ұштастырған төртінші альбомы [[Damn]] (2017) жетістіктер легін жалғастырды, ал «[[Humble]]» синглы Hot 100 тізімін бастаған екінші хитке айналды. 2018 жылы Ламар «Қара қабылан» фильмінің саундтрегіне кураторлық етті, ал [[SZA]]-мен бірлескен «All the Stars» әні «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының «[[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм әні]]» номинациясына ұсынылды. 2022 жылы рэпер TDE және Aftermath Entertainment компанияларымен ынтымақтастығының аяқталғанын білдіретін [[Mr. Morale & the Big Steppers]] атты қос альбомын шығарды. [[Drake|Дрейк]]пен болған көпшілік алдындағы қақтығыстан кейін жарық көрген алтыншы [[GNX]] (2024) альбомы Hot 100 шыңына жеткен «Like That», «Not Like Us» және «Squabble Up» сияқты бірнеше хитті дүниеге әкелді. Мансабы барысында Ламар көптеген марапаттарға ие болды, оның ішінде 27 «[[Грэмми]]» сыйлығы, «[[Эмми]]», [[Brit Award]] және рекордтық 37 [[BET Hip Hop Awards]] марапаттары бар. [[Time]] журналы оны 2016 жылы «Әлемнің ең ықпалды 100 адамы» тізіміне енгізді. Оның үш альбомы Rolling Stone нұсқасы бойынша «Барлық замандардың 500 ұлы альбомы» (2020) жаңартылған тізіміне кірді. Музыкалық қызметтен бөлек, Ламар киноөндірісімен және креативті жобалармен белсенді түрде айналысады. Ол бұрынғы серіктесі Дэйв Фримен бірге мультимедиялық контент жасауға және жаңа таланттарды насихаттауға маманданған [[PGLang]] компаниясын құрды. 2026 жылы бес «[[Грэмми (2026)|Грэмми]]» сыйлығын алғаннан кейін ол осы сыйлық тарихындағы ең атағы дардай рэпер атанды.<ref>{{Cite web|access-date=2026-02-02|date=2026-02-02|lang=ru|title=Объявлены победители премии "Грэмми - 2026"|url=https://oxu.az/ru/shou-biznes/obyavleny-pobediteli-premii-gremmi-2026|website=Oxu.az|archive-date=2026-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20260203150547/https://oxu.az/ru/shou-biznes/obyavleny-pobediteli-premii-gremmi-2026|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kendrick Lamar overtakes Jay-Z as most-awarded rapper in Grammys history|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/story/2026-02-01/kendrick-lamar-grammys-record-most-wins-rapper|website=Los Angeles Times|date=2026-02-02|access-date=2026-02-02|lang=en-US|last=X|last2=Email|archive-date=2026-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20260202035024/https://www.latimes.com/entertainment-arts/story/2026-02-01/kendrick-lamar-grammys-record-most-wins-rapper|url-status=live}}</ref> == Дискография == '''Студиялық альбомдары''' * ''[[Section.80]]'' (2011) * ''[[Good Kid, M.A.A.D City]]'' (2012) * ''[[To Pimp a Butterfly]]'' (2015) * ''[[Damn]]'' (2017) * ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'' (2022) * ''[[GNX (альбом)|GNX]]'' (2024) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Interscope Records орындаушылары]] [[Санат:Грэмми сыйлығының иегерлері]] [[Санат:MTV Video Music Awards жеңімпаздары]] [[Санат:АҚШ рэперлері]] [[Санат:Комптонда туғандар]] m1lrjthqskkgtf4e9gdf1egsyw7e7vs 0 755874 3657384 3453900 2026-09-19T14:08:15Z Marksscheider 183882 3657384 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Tyler, the Creator |Шынайы есімі = {{lang-en|Tyler, the Creator}} |Сурет = Tyler The Creator Toronto 2025 (cropped).jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Тайлер, 2025 жыл |Фон = solo_singer |Туған кездегі есімі = Тайлер Грегори Оконма |Толық аты = {{lang-en|Tyler Gregory Okonma}} |Туған күні = 06.03.1991 |Туған жері = [[Хоторн (Калифорния)|Хоторн]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2007–қазіргі уақыт |Мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} |Мамандықтары = [[рэпер]], [[әнші]], [[композитор]], [[музыкалық продюсер]], [[режиссер]], [[сән дизайнері]], [[актер]] |Дауыс түрі = |Аспаптары = вокал, фортепиано, пернетақталық аспаптар |Жанрлары = [[альтернативті хип-хоп]], [[нео-соул]], [[вест-кост хип-хоп]], [[джаз-рэп]], [[хардкор хип-хоп]], [[хорроркор]] |Лақап аттары = Tyler Haley, Wolf Haley, Bunnyhop, Poly/Mono, Felicia the goat, Ace the Creator, ThrashPolo, Young Nigga, DJ Stank Daddy |Ұжымдары = Odd Future, I Smell Panties |Қызметтес болған = |Лейблдері = Columbia, Odd Future, Sony, RED, XL |Марапаттары = «[[Грэмми]]» |Сайты = [https://golfwang.com Ресми сайты] |Commons = Tyler, the Creator }} '''Тайлер Грегори Оконма''' ({{lang-en|Tyler Gregory Okonma}}; {{Туғанкүні|6|3|1991}}, [[Хоторн]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]), көбінесе '''Tyler, the Creator''' лақап атымен белгілі — америкалық хип-хоп орындаушы және музыкалық продюсер. Ол өзінің эклектикалық шығармашылығының арқасында өз буынының бұқаралық мәдениетіндегі ең ықпалды тұлғаларының бірі болып табылады. Рэпердің ертеректегі релиздері хорроркордан шабыт алған күңгірт дыбысқа ие болды, алайда кейін музыкант джаз бен соулдың әсерімен неғұрлым жеңіл музыка шығара бастады. Оконма 2000 жылдардың соңында [[Odd Future]] музыкалық ұжымының көшбасшысы ретінде кеңінен танылды. Тайлер 2009 жылы өз ресми дебюттік Bastard альбомын шығарып, хорроркордан шабыт алған ауыр дыбысталуының, сондай-ақ қатал, трансгрессивті лирикалық мазмұнының арқасында музыкалық баспасөздің назарын бірден өзіне аударды. Оның екінші пластинкасы [[Goblin (альбом)|Goblin]] (2011) «Yonkers» синглының танымалдығы арқасында мейнстримде танымал болуға мүмкіндік берді. Өзінің екінші Wolf (2013) альбомынан бастап, рэпер хорроркордан алшақтап, барынша альтернативті дыбысталуға бет бұрды. Мәселен, оның үшінші пластинкасы [[Cherry Bomb (альбом)|Cherry Bomb]] (2015) көбірек мелодиялық және джаздық дыбыстарды қамтыды, бұл музыканттың кейінгі дискографиясында да сақталды. Тайлердің кейінгі жұмыстары, соның ішінде Flower Boy (2017), Igor (2019) және Call Me If You Get Lost (2021), сыныпкерлердің оң бағасына ие болды, ал соңғы екеуі америкалық [[Billboard 200]] чартында бірінші орыннан дебют жасады және сәйкесінше 62-ші және 64-ші «Грэмми» марапаттау рәсімдерінде үздік рэп-альбом деп танылды. 2024 жылдың 28 қазанында [[Chromakopia]] пластинкасы жарық көрді, ал бір жылға жетпей жатып, 2025 жылдың 21 шілдесінде [[Don’t Tap the Glass]] альбомы шықты. Музыкалық мансабынан бөлек, Оконма өзінің [[Golf Wang]] және [[Le Fleur]] киім брендтерімен, сондай-ақ [[Lacoste]], [[Converse]] және [[Louis Vuitton]] компанияларымен ынтымақтастығы арқасында танымал. Тайлер — 2012 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келе жатқан Camp Flog Gnaw Carnival музыкалық фестивалінің негізін қалаушы. == Ерте өмірі және білімі == Тайлер Грегори Оконма 1991 жылы 6 наурызда [[Калифорния]] штатының Хоторн қаласында дүниеге келген. Оның әкесі – [[Иболар|ибо]] текті нигериялық, ал анасы – [[Афроамерикалықтар|афроамерикалық]] және ақ нәсілді [[канадалықтар]]дың аралас ұрпағы. Ол ешқашан әкесін кездестірмеген және балалық шағын Хоторнда өткізіп, 17 жасында Ладера-Хайтсқа қоныс аударды. Жеті жасында ол CD қаптамаларынан мұқабаларды алып, өз ойындағы альбомдарына мұқаба жасап, әндердің ұзақтығын белгілейтін, бірақ әлі музыка жазуды білмейтін. 14 жасында өз бетінше фортепианода ойнауды үйренді. Ол 12 жылдық мектеп оқуында [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]] пен [[Сакраменто]]ның әртүрлі аймақтарындағы 12 түрлі мектепте білім алды. Сегізінші сыныпта Тайлер драма үйірмесіне қабылданғанымен, тым құмарлығы үшін одан шығарылды. Тоғызыншы сыныпта ол музыкалық ансамбль класына қосылғысы келді, бірақ ноталарды оқи алмауына байланысты оған рұқсат берілмеді. Тайлер ''[[FedEx]]''-те екі аптаға жетпейтін уақыт жұмыс істеді, ал ''[[Starbucks]]''-те екі жылдан астам қызмет атқарды. Ол өз сахналық лақап атын ''[[MySpace]]''-те шығармашылық жұмыстарын жариялау үшін қолданған парақшасынан алды. == Мансабы == Тайлер 2007 жылы ''Odd Future'' баламалы хип-хоп ұжымының тең құрылтайшысы атанды, онымен бірге ''Hodgy'', ''Left Brain'' және ''Casey Veggies'' жұмыс істеді. Олар 2008 жылдың қарашасында өздерінің алғашқы ''The Odd Future Tape'' микстейпін дербес шығарды. 2009 жылы 25 желтоқсанда Тайлер өзінің алғашқы жеке микстейпі ''Bastard'' альбомын шығарды. Бұл микстейп 2010 жылдың ең үздік альбомдарының ішінде ''Pitchfork Media''-ның нұсқасы бойынша 32-ші орынды иеленді. 2011 жылдың 11 ақпанында Тайлер ''Yonkers'' әніне музыкалық бейнебаян шығарды. Бұл видео бірнеше интернет-басылымдардың назарын аударды. Әннің үшінші шумағы бар ұзартылған нұсқасы ''iTunes''-те қолжетімді болды. ''MTV Video Music Awards 2011'' марапатында Тайлер ''Yonkers'' әнімен «Үздік жаңа орындаушы» атағын жеңіп алды. 2011 жылдың басында Тайлер музыка индустриясының бірнеше өкілдерінің, соның ішінде ''Стив Рифкинд'', ''Джимми Айовайн'', ''Рик Росс'' және ''Jay-Z''-дің назарын аудартты. ''Odd Future'' ұжымы 2011 жылдың сәуірінде ''Red Distribution/Sony''-мен келісімшартқа отырды. Тайлердің дебюттік студиялық альбомы ''Goblin'' 2011 жылдың 10 мамырында жарық көрді. Ол ''Late Night with Jimmy Fallon'' шоуында ''Hodgy Beats''-пен бірге алғаш рет телеарнада өнер көрсетті. ''mtvU Woodie Awards 2011'' шарасында ''Yonkers'' және ''Sandwitches'' әндерін орындады, оған ''Odd Future''-дың басқа да мүшелері қосылды. 2011 жылдың басында Тайлер ''Formspring'' парақшасында өзінің екінші альбомының атауы ''Wolf'' болатынын және 2012 жылдың мамырында шығатынын жариялады. Сол жылы ''Odd Future'' өздерінің ''Loiter Squad'' атты телешоуын бастамақ болды. 2011 жылдың 8 қыркүйегінде шоу 15 минуттық тікелей эфирлік бағдарлама ретінде бекітілді. Оны ''Dickhouse Productions'' продюсерлік серіктестігі өндіруді жоспарлады. == Жеке өмірі == Оконма өзін атеист ретінде сипаттаған және оның ''Bastard'' пен ''Goblin''<ref>[https://hollowverse.com/tyler-the-creator Tyler, The Creator’s Religion and Political Views] (ағылш. мақаладан). hollowverse.com. Қол жеткізген күні: 18 ақпан, 2020. 2019 жылы 25 шілде [https://web.archive.org/web/20190725015248/https://hollowverse.com/tyler-the-creator/ архивтелген] .</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=mNns1q8BaJM Tyler, The Creator Shares His Thoughts on Religion] (27 желтоқсан, 2014)(ағылш. мақаладан). Қол жеткізген күні: 18 ақпан, 2020. 9 қараша, 2020 жылы [https://web.archive.org/web/20201109212023/https://www.youtube.com/watch?v=mNns1q8BaJM архивтелген]</ref> альбомдарында айқын дінге қарсы мәтіндер кездеседі. Ол 2002 жылдан бері скейтбордингпен айналысып, ''BMX'' велосипедтерін жинаумен әуестенеді <ref>''HipHopDX- [https://hiphopdx.com/ https://hiphopdx.com.]'' [https://hiphopdx.com/news/id.18460/title.tyler-the-creator-talks-skateboarding-with-tony-hawk Tyler, The Creator Talks Skateboarding With Tony Hawk. HipHopDX] (28 қаңтар, 2012)(ағылш. мақаладан). Қол жеткізілген күні: 18 ақпан, 2020. 2020 жылы 27 қаңтар [https://web.archive.org/web/20200127054813/https://hiphopdx.com/news/id.18460/title.tyler-the-creator-talks-skateboarding-with-tony-hawk архивтелген].</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=-FCLWZro1VM Tony Hawk interviews Tyler The Creator of Odd Future - Dissent TV. ''YouTube''] (ағылш.). Қол жеткізген күні: 18 ақпан 2020. 11 ақпан 2021 жылы [https://web.archive.org/web/20210211095827/http://www.youtube.com/watch?v=-FCLWZro1VM архивтелген].</ref><ref>[https://genius.com/11636620/Frank-ocean-biking/Big-willie-style-yeah-nigga-one-wheel-one-wheel-one-wheel-nigga-one-wheel-i-fishtail-downhill-yeah-i-rose-my-rate-brand-new-brakes-why-i-name-it-slater-ask-my-date Big Willie Style, yeah / Nigga one wheel, one wheel, one wheel / Nigga one wheel, I fishtail downhill, yeah / I rose my rate, brand new brakes / Why I name it Slater? Ask my date] (ағылш.). Genius. Қол жеткізген күні: 18 ақпан 2020</ref><ref>[https://genius.com/Tyler-the-creator-slater-lyrics Tyler, The Creator (Ft. Frank Ocean) – Slater] (ағылш.). Қол жеткізген күні: 18 ақпан 2020. 9 ақпан 2021 жылы [https://web.archive.org/web/20210209215649/https://genius.com/Tyler-the-creator-slater-lyrics архивтелген]</ref>. Оның жыныстық бағдарына қатысты көптеген пікірталастар болды. Ол ән мәтіндері мен сұхбаттарында бірнеше рет бір жынысты қарым-қатынастарға сілтемелер жасаған.<ref>[https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/tyler-the-creator-gay-bisexual-coming-out-scum-fuck-flower-boy-lyrics-i-ain-t-got-time-twitter-garden-shed-a7834751.html Tyler the Creator has been 'coming out' as gay or bisexual for years and no-one cared] (ағылш.). The Independent (11 шілде 2017). Қол жеткізілген күні: 18 ақпан 2020. 5 маусым 2020 жылы [https://web.archive.org/web/20200605135638/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/tyler-the-creator-gay-bisexual-coming-out-scum-fuck-flower-boy-lyrics-i-aint-got-time-twitter-garden-a7834751.html архивтелген].</ref><ref>[http://www.elleuk.com/life-and-culture/culture/news/a37860/tyler-the-creator-is-the-latest-male-celebrity-to-reveal-he-is-bisexual/ ''Daisy Murray.'' Tyler The Creator Is The Latest Male Celebrity To Reveal He's Bisexual] (ағылш.). ELLE (17 тамыз 2017). Қол жеткізілген күні: 18 ақпан 2020. 1 ақпан 2018 жылы [https://web.archive.org/web/20180201152529/http://www.elleuk.com/life-and-culture/culture/news/a37860/tyler-the-creator-is-the-latest-male-celebrity-to-reveal-he-is-bisexual/ архивтелген].</ref><ref>[https://www.out.com/music/2019/11/20/tyler-creator-likes-girls-ends-fking-their-brother Tyler the Creator Likes Girls But 'Ends Up F**king Their Brother'] (ағылш.). www.out.com (20 қараша 2019). Қол жеткізілген күні: 18 ақпан 2020. 26 қаңтар 2021 жылы [https://web.archive.org/web/20210126034609/https://www.out.com/music/2019/11/20/tyler-creator-likes-girls-ends-fking-their-brother архивтелген].</ref> Оконма астмамен ауырады<ref>[https://web.archive.org/web/20120422161809/http://www.mtv.com/videos/punkd-season-9-ep-4-tyler-the-creator/1683495/playlist.jhtml Punk'd (Season 9) | Ep. 4 | Tyler, The Creator | MTV.] ''web.archive.org'' (22 сәуір 2012)(ағылш.). Қол жеткізу күні: 18 маусым 2021. 22 сәуір 2012 жылы архивтелген.</ref>. Ол сахнада ингалятор пайдаланған бірнеше рет байқалған<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=IJilkMPqvs0 Tyler, The Creator - EARFQUAKE / NEW MAGIC WAND (Live at the 2020 GRAMMYs)](ағылш.). Қол жеткізген күні: 18 маусым 2021. 15 маусым 2021 жылы [https://web.archive.org/web/20210615001815/https://www.youtube.com/watch?v=IJilkMPqvs0 архивтелген].</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Columbia Records орындаушылары]] [[Санат:Грэмми сыйлығының иегерлері]] [[Санат:АҚШ рэперлері]] [[Санат:Хоторнда туғандар]] cg5t080p4cukv2gtk0q3u337ygx26g3 0 759875 3657680 3639288 2026-09-20T07:17:18Z AnryDeFerro 185841 /* */ 3657680 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Құтлұқ Бұқа | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = [[Алтын Орда]]ның беклербегі | Ту = | Басқара бастады = 1351 | Басқаруын аяқтады = 1357 | Басқарған кезеңі = | Ізашары = [[Моғұл Бұқа]] Қыпшақ | Ізбасары = [[Мамай (беклербек)|Мамай]] [[Қияттар|Қият]] | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Әз Жәнібек хан]]<br />[[Қызыр хан]] | Губернатор = | Вице-губернатор = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Туған күні = 1310 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1393 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Енджлі (Найман) | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Лақап аты = Өкіреш шал | Балалары = Ілияс, Синан, Қаптағай | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Құтлұқ Бұқа''', шежіреде '''Өкіреш Ата''' — 1351–1357 жылдары билік еткен [[Алтын Орда]]ның беклербегі. 1359 жылы [[Қырым]]ның билеушісі болды, ол бұл лауазымда Темір Құтлұқты алмастырған болатын. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Әз Жәнібек хан]]ның тұсында өмір сүрген және оның төрт [[Қарашы бек|қарашы-бегінің]] бірі болған. [[Қызыр хан]]ның бас уәзірі болған. Бүгінгі [[қазақтар]]дың құрамындағы [[наймандар]]дың жартысына жуығы Құтлұқ Бұқадан тарайды. Құтлұқ Бұқа наймандардың шежіресінде Өкіреш деген атпен көрсетілген. == Өмірі == Деректерге сәйкес, ол [[Күшлік хан]]ның ұрпағы болған. Күшлік хан [[Жебе ноян]]ға қарсы шайқаста қаза болғаннан кейін, оның бір баласын нөкерлері жасырып аман алып қалады. Осы баласынан тараған Күшліктің ұрпағы Құтлұқ Бұқа [[Алтын Орда]] мемлекетінде үлкен дәрежеге ие болып, ықпалды бектердің біріне айналады. Ортағасырлық [[Наймандар|Наймандардың]] Енджлі тармағынан тарайды. Құтлұқ Бұқа [[Көксу шайқасы|Көксулардағы шайқасқа]] қатысқан. Алайда Құтлұқ би сол шайқаста қаза болды деп көрсетілген, дегенмен Құтлұқ Бұқа содан кейін тағы 30 жыл өмір сүрген. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек ханның]] жақтасы және оның төрт [[Қарашы бек|қарашы-бегінің]] бірі болды. 1347 мен 1358 жылдар аралығында [[Венеция республикасы|Венеция республикасымен]] сауданы қадағалап отырған. 1351-1357 жылдары [[Алтын Орда|Алтын Орданың]] ханнан кейінгі ең жоғарғы лауазымы – [[Беклербек|беклербегі]] қызметін атқарады. 1357 жылғы [[Бердібек хан|Бердібектің]] Метрополит Алексейге берген жарлығында есімі аталған. [[Алтын Орда]] дәуірінде [[наймандар]] [[Шибан әулеті|Шыбан әулетінің]] қарамағында болғандықтан, Құтлұқ Бұқа олардың жақтасы болған. 1359-1380 жылдары орын алған [[Ұлы дүрбелең]] (Алтын Ордадағы азаматтық соғыс) дәуірінде белсенділік танытады. [[Өзбек хан]]ның жесірі [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек ханның]] анасы [[Тайдула хатұн|Тайдула ханым]], Шибан ұрпағы Маңғытайдың ұлы [[Қызыр хан|Қызырмен]] одақтасады. Ал Құтлұқ Бұқа Қызыр оғланның бас уәзірі атанады. Келісім бойынша, [[Қызыр хан|Қызыр]] Тайдуллаға үйленіп, хандық билікті қолына алуы керек еді. Алайда араздық салдарынан Қызыр Тайдулланың ордасын тонап, Тайдулла Қызырды қуып шығады. 92 тайпаның 2 ғана қолдайтын Қызыр қашуға мәжбүр болады. [[Қызыр хан|Қызыр]] мен Тайдулланың араздығына дәл осы Құтлұқ Бұқа себеп болған делінеді. Құтлұқ Бұқа Қызырға Тайдулаға үйленбеуге кеңес береді. Тайдула [[Бату әулеті|Бату әулетінің]] мүддесі үшін күрессе, Құтлұқ Бұқа шибандықтардың мүддесі үшін күресіп, Қызырға қолдау білдіреді. Осы жауластықтың нәтижесінде 1360 жылы [[Қызыр хан|Қызыр]] таққа отырып, [[Наурыз хан]], Тайдула хатұн және оның туысы беклербек [[Моғұл Бұқа]] өлтіріледі.<ref>[https://e-history.kz/ru/news/show/4275 Гражданская война в Улусе Джучи]</ref> 1361 жылы жаңа хан [[Келдібек хан|Келдібек]] Құтлұқ Бұқаны [[Қырым|Қырым ұлысының]] билеушісі етіп тағайындады. 1362 жылы Келдібек хан өлгеннен кейін Құтлұқ Бұқа Қырымдағы билік үшін ұлысбек [[Қожа Әлібек|Қожа Әлібекпен]] күреседі. Әуелде, [[Азов теңізі|Азақ]] маңына шегініп, 1365 жылы Қожа Әлібекті өлтіргеннен кейін [[Қырым|Қырымға]] басып кіреді. [[Самара|Самар ұлысын]] басып алған Мамайға да қарсы күрес жүргізеді. Нәтижесінде [[Қырым|Қырымдағы]] ордалықтардың билігі әлсіреп, [[Феодоро княздігі]] күшейді, ал генуэздіктер Сугдеяны және [[Готия|Готиядағы]] жерлерді басып алды. 1365 жылы Құтлұқ Бұқа ұлы Ильясты [[Литва]] ұлы князі [[Ольгерд|Ольгердке]] бірлескен әрекеттер туралы келісу үшін жіберді. 1371 жылы [[Мамай (беклербек)|Мамай]] басып алған [[Қырым|Қырым түбегін]] тастап кетуге мәжбүр болды. 1380 жылы Мамай жеңіліп, қаза тапқаннан кейін, [[Алтын Орда|Орданың]] жаңа ханы [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыспен]] бірге [[Қырым|Қырымды]] басып алды. 1381 жылы Құтлұқ Бұқа жаңадан Қырым ұлысбегі болып тағайындалды. Ұлы Ильяс көмекшісі қызметінде [[Солхат|Солхатты]] басқарады. 1385–1386 жылдары Алтын Орда мен [[Генуя республикасы|Генуя Республикасы]] арасында [[Солхат]] қаласы үшін соғыс болып, генуэздіктер жеңіске жетеді. 1387 жылы Құтлұқ Бұқа [[Кафа]] қаласының генуэз консулымен келісім жасасады, келісім бойынша [[Алтын Орда]] хандарының бұрынғы келісімдері расталып, генуэздіктерге Сугдея, таулы Готия жерлері қалып, Қырымдағы сауда монополиясы расталады. Осы аралықта Қырымды басқарған [[Бек-Болат бек]] Қырымнан қуылып, Тоқтамыс Құтлық-Бұқаны қайтадан ұлысбек етіп қояды. Соңғы рет Құтлық-Бұқа трихи деректерде 1393 жылы аталады. Бәлкім, сол жылы қайтыс болған. Одан кейін Қырымның жаңа ұлысбегі болып [[Тастемір|Таш-Темір]] тағайындалады. Құтлық-Бұқаның үлкен ұлы Ильяс сол уақытта қайтыс болған болуы мүмкін. Оның екінші ұлы Синан 1393–1395 жылдары [[Солхат]] түменінің басшысы болып, Әмір Темірдің шапқыншылығына қарсы тұрды. «Өкіреш» атауы «үлкен бұқа» деген мағынаны береді. Алып денелі болғанынан болар, Құтлұқ Бұқаға Өкіреш лақап аты жабысып, шежіреде осы атпен қалған.<ref>[https://qazaqadebieti.kz/20250/batyrdy-kesenesinde-bol-an-gime Батырдың кесенесінде болған әңгіме]</ref> == Құтлұқ Бұқа мен Өкіреш шалдың бір адам екеніне дәлелдер == Тарихшы [[Жақсылық Мұратұлы Сәбитов|Жақсылық Сәбитовтың]] ойынша, шежіре бойынша қазақ [[Наймандар|наймандарының]] түпкі атасы – Өкіреш шал – жоғарыда аталған Құтлұқ-Бұқамен бір тұлға. «Өкіреш» сөзі қазақ тілінен аударғанда «мұздаған», «өкірген» деген мағына береді, яғни «бұқа» сөзіне синоним болып табылады. Бұл есімнің құрамындағы екінші бөлігі. Демек, Құтлұқ Бұқа есімі мен Өкіреш атауы мағынасы жағынан үндес келеді. Мұны жанама дәлелдер де растайды. Белгілі қазақ тарихшысы [[Мұхаметжан Тынышбайұлы|Мұхамеджан Тынышбайұлы]] (1879 ж. туған) өзінің он алтыншы атасы [[Төлегетай баба|Төлегетай]] екенін жазады <ref>Тынышпаев, 2014: 34</ref>, ал Төлегетай – Өкіреш шалдың шөбересі. Егер бір ұрпаққа орта есеппен 30 жыл деп есептесек, онда М. Тынышбайұлының он тоғызыншы атасы – Өкіреш шал – шамамен 1310 жылы туған деп санауға болады (570 жыл бұрын). Ал 1351 жылы Құтлұқ Бұқа [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек ханның]] [[Беклербек|беклербегі]] (бас кеңесшісі) болғаны белгілі, бұл – Өкіреш шалдың өмір сүрген уақытымен сәйкес келеді. Екінші жанама дәлел – [[Шибан әулеті|Шибан әулетінен]] шыққан [[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)|Әбілхайыр ханның]] билігінде, оған жақын адамдардың қатарында найман руынан шыққан Өкіреш ұрпақтары болған.<ref>Ибрагимов және т.б., 1969: 144</ref> Демек, 1428 жылға қарай Өкіреш ұрпақтары найман ішінде бөлек бір руға айналған, бұл оның XV ғасырдан бұрын өмір сүргенін білдіреді. Ал XIV ғасырда найман руының ең белгілі өкілі – бек Құтлұқ Бұқа болған. Шежіре бойынша, Өкірештің баласы – Қаптағай, ал ол өз кезегінде барлық наймандардың бабасы – Найманның әкесі болған <ref>Сейдімбек, 2008: 457; Бабалар сөзі, 2012: 125</ref>. Біз бұл Қаптағайды орыс жылнамаларында кездесетін, 1370 жылы [[Тверь]] князі Михаил Александровичке хан жарлығын (ярлык) жеткізген [[Қаптағай]] елшілігінің басшысы ретінде танимыз.<ref>Селезнев, 2009: 100</ref>. Сонымен қатар, Қаптағай есімі – қазақ наймандары үшін ортақ ұран болып табылады <ref>Искакова, 2012: 402</ref> == Ұрпақтары == Найман шежіресіндегі бүкіл [[Төлегетай баба|Төлегетай]] ұрпақтары осы Құтлұқ Бұқадан тікелей тарайды. Құтлұқ Бұқаның немерелері Әбу Бәкр, Сары Осман, Қара Осман, Омар, Тұлын Қожа (Төлегетай) Әбілқайыр ханның бектері болған. [[Тәуке хан|Тәуке ханның]] әскери қолбасшысы болған [[Алдияр батыр]],қазақтың ең әйгілі батырларының бірі [[Қабанбай батыр]], барлығы Құтлұқ Бұқаның тұқымдары. Бүгінгі таңда кемі 500 мыңға жуық, көбі миллиондаған найман руының өкілдері оның ұрпағы болып саналады.<ref>[https://yvision.kz/kk/post/kiresh-shal-48931 Шежіредегі Өкіреш Шал кім]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда]] [[Санат:Қазақ руларының арғы бабалары]] [[Санат:Алтын Орда билері]] hqu9y9l446rz31q7mzzz67llomgtfyr 0 762277 3657521 3632600 2026-09-19T20:43:42Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657521 wikitext text/x-wiki {{футбол матчы | атауы = Футболдан Өзбекстан суперкубогы 2025 | image = | турнир = [[Футболдан Өзбекстан суперкубогы]] | команда1 = [[Насаф (футбол клубы)|Насаф]] | команда1есеп = 1 | команда2 = [[Әндіжан (футбол клубы)|Әндіжан]] | команда2есеп = 0 | дата = 19:30, 27 мамыр 2025 | стадион = [[Бунедкор (стадион)|Бунедкор]] | қала = [[Ташкент]] | көрермендер = 13,205 | алдыңғы = [[Футболдан Өзбекстан суперкубогы 2024|2024]] | келесі= [[Футболдан Өзбекстан суперкубогы 2026|2026]] |логотип=}} '''Футболдан Өзбекстан суперкубогы 2025''' ({{lang-uz|Футбол бўйича 2025-йилги Ўзбекистон Суперкубоги}}) — турнирдің оныншы жарысы. == Қатысушылар == * '''Насаф''' — [[Футболдан Өзбекстан чемпионаты 2024|2024 жылғы Өзбекстан чемпионы]] * '''Әндіжан''' — [[Футболдан Өзбекстан кубогы 2024|2024 жылғы кубок иегері]] == Матч== === Детальдар === {{матч туралы есептеме |мерзімі = 27 мамыр 2025 |команда1 = [[Насаф (футбол клубы)|Насаф]] |есеп = 1—0<ref> [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/74cfa78d-0dfc-4b12-8335-f1167da930d4-93329ee8-6fc6-4046-a9d1-0370ffb64dec.pdf Match report]</ref> |команда2 = [[Әндіжан (футбол клубы)|Әндіжан]] |голдар1 = Хусаин Норчаев {{гол|72|пен}} |стадион = [[Бунедкор (стадион)|Бунедкор]], [[Ташкент]] |төреші = Ilgiz Tantashev }} {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _red | pattern_b = _red | pattern_ra = _red | pattern_sh = _red | pattern_so = _red | leftarm = 7A1010 | body = 7A1010 | rightarm = 7A1010 | shorts = 7A1010 | socks = 7A1010 | title=Насаф }} |{{Football kit |pattern_la = _macronwyverneco24wr |pattern_b = _macronwyverneco24wr |pattern_ra = _macronwyverneco24wr |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF | title=Әндіжан }} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/74cfa78d-0dfc-4b12-8335-f1167da930d4-93329ee8-6fc6-4046-a9d1-0370ffb64dec.pdf Official match report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250805094155/https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/74cfa78d-0dfc-4b12-8335-f1167da930d4-93329ee8-6fc6-4046-a9d1-0370ffb64dec.pdf |date=2025-08-05 }} *[https://pfl.uz/match/2231 Match report at PFL.UZ] *[https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2025-05-27/pfk-nasaf-vs-pfk-andijon/3757226/ Match report at globalsportsarchive.com] [[Санат:2025 жылғы футбол]] [[Санат:Насаф ФК ойындары]] [[Санат:Әндіжан ФК ойындары]] [[Санат:Футболдан Өзбекстан суперкубогы]] 11ngy3sk8l6fqqo6t8ewpv3n6y1dspx 10 764845 3657505 3657132 2026-09-19T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3657505 json application/json { "articles": 245224, "pages": 671446, "edits": 3653799, "users": 182006, "activeusers": 326, "admins": 15, "files": 8786 } gwf8jjsusu378qnak8y073ibewqvks6 0 771147 3657773 3637275 2026-09-20T10:23:27Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 6 sources and tagging 10 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657773 wikitext text/x-wiki Бұл тізімде 1991 жылдан бастап Қазақстаннның облыстық соттарын басқарған адамдар көрсетілген. Облыстық сот төрағаларын [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесiнiң]] ұсынымы бойынша [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] бес жыл мерзiмге лауазымға тағайындайды. * Лауазымға тағайындалатын кандидатураларды Жоғарғы Сот Төрағасының ұсынуы бойынша [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] жалпы отырысы қарайды. Содан соң Жоғарғы Сот Төрағасы талқылау нәтижесімен бірге кандидатураларды баламалы негізде Жоғары Сот Кеңесiне ұсынады. Жоғары Сот Кеңесi қарап болғаннан кейін лауазымға тағайындау үшін кандидатты Президентке ұсынады. == Абай облысы == # [[Қайрат Мұратұлы Шақпантаев|Қайрат Шақпантаев]] (2022 — )<ref name="tag22">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2200001009 Қазақстан Республикасы соттарының төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау және қызметтен босату туралы]</ref> == Ақмола облысы == # [[Төлеген Асқарұлы Әбдірахманов|Төлеген Әбдірахманов]] (1987 — 1992) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1992 — 1999)<ref name="Ақмола">[https://akm.sud.kz/kaz/content/tarih-17 Ақмола облыстық сотының тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231128155756/https://akm.sud.kz/kaz/content/tarih-17 |date=2023-11-28 }}</ref> # [[Өмірсерік Сағындықұлы Қожабаев|Өмірсерік Қожабаев]] (1999 — 2009) # [[Ақжан Жайлауханұлы Ештай|Ақжан Ештай]] (2009 — 2013) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2013 — 2017) # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2017 — 2022) # [[Арман Серіктайұлы Жүкенов|Арман Жүкенов]] (2022 — 2026)<ref name="tag22" /><ref name="nau2026" /> # [[Исатай Маратұлы Сматов|Исатай Сматов]] (2026 — )<ref name="sud26">[https://bes.media/news/novyh-predsedateley-naznachili-v-pyat-oblastnyh-sudov-kazahstana/ Новых председателей назначили в пять областных судов Казахстана]</ref> == Ақтөбе облысы == # [[Қойшы Салықұлы Кейкин|Қойшы Кейкин]] (1986 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Иран Әмірұлы Әміров|Иран Әміров]] (1995 — 2004)<ref name="tag95">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002584_ Қазақстан Республикасы судьяларының мiндеттерiн атқаруды жүктеу туралы]</ref> # [[Еркiн Нұрқасымұлы Қосаев|Еркiн Қосаев]] (2005 — 2006) # [[Мұхтар Есіркепұлы Есжанов|Мұхтар Есжанов]] (2006 — 2009) # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (2009 — 2011) # [[Ерлан Жұмаханұлы Айтжанов|Ерлан Айтжанов]] (2011 — 2016) # [[Мұратғали Абрарұлы Әкетай|Мұратғали Әкетай]] (2016 — 2018) # [[Сәкен Абдолла]] (2018 — 2020) # [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев|Асламбек Мерғалиев]] (2020 — 2022) # [[Айдар Әскербекұлы Смағұлов|Айдар Смағұлов]] (2023 — 2026)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2300000132 Қазақстан Республикасы соттарының төрағаларын, сот алқаларының төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау және қызметтен босату туралы]</ref><ref name="nau2026" /> # [[Әлібек Молдабекұлы Ахметов|Әлібек Ахметов]] (2026 — )<ref name="sud26" /> == Алматы облысы == # [[Александр Александрович Рекин|Александр Рекин]] (1981 — 1992)<ref name="Алмобл">[https://alm.sud.kz/kaz/content/oblystyk-sot-toragalary-0 Алматы облыстық соты. Облыстық сот төрағалары]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # [[Төрткен Райымбекұлы Мұстафаев|Төрткен Мұстафаев]] (1992 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Марат Нұрбеков]] (1996 — 1999)<ref name="tag96">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U960003259_ Қазақстан Республикасының облыстық және оларға теңестiрiлген соттарының төрағаларын, алқа төрағаларын, судьяларын қызметке тағайындау және Қазақстан Республикасының облыстық және оларға теңестiрiлген соттарының кейбiр судьяларын қызметiнен босату туралы]</ref> # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (1999 — 2002) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (2002 — 2007) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2007 — 2012) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2012 — 2013) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2013 — 2019) # [[Еліс Нұрқасымұлы Әбдіқадыров|Еліс Әбдіқадыров]] (2019 — 2024) # [[Талғат Әулиеханұлы Ибрашев|Талғат Ибрашев]] (2024 — 2026)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/talgat-ibrashev-almati-oblistik-sotinin-toragasi-bolip-tagayindaldi-ec1360/ Талғат Ибрашев Алматы облыстық сотының төрағасы болып тағайындалды]</ref> # [[Нариман Бектасұлы Бекназаров|Нариман Бекназаров]] (2026 — )<ref name="sud26" /> == Атырау облысы == # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1987 — 1990)<ref>[https://atr.sud.kz/kaz/content/atyrau-oblystyk-sotynyn-toragalary Атырау облыстық сотының төрағалары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231209225854/https://atr.sud.kz/kaz/content/atyrau-oblystyk-sotynyn-toragalary |date=2023-12-09 }}</ref> # [[Қалидолла Әділұлы Шаухаров|Қалидола Шаухаров]] (1990 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Тоғжан Тасқалиқызы Кереева|Тоғжан Кереева]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Марклен Мұхтарұлы Қамназаров|Марклен Қамназаров]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (2002 — 2006) # [[Жақсылық Рзабекұлы Аланов|Жақсылық Аланов]] (2006 — 2011) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2011 — 2015) # [[Марғұлан Жұбанышұлы Бектұрғанов|Марғұлан Бектұрғанов]] (2015 — 2020) # [[Бауыржан Тұрсынұлы Жұмағұлов (судья)|Бауыржан Жұмағұлов]] (2020 — 2023) # [[Мұхтар Абайұлы Парменов|Мұхтар Парменов]] (2023 —)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/muhtar-parmenov-atyrau-oblystyk-sotynyn-toragasy-boldy_a4092060/ Мұхтар Парменов Атырау облыстық сотының төрағасы болды]</ref> == Батыс Қазақстан облысы == # [[Зейнолла Мұхамединұлы Мақашев|Зейнолла Мақашев]] (1990 — 1994)<ref>[https://zko.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy-2 Батыс Қазақстан облыстық сотының тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241007193956/https://zko.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy-2 |date=2024-10-07 }}</ref> # [[Амангелді Рысқалиұлы Рысқалиев|Амангелді Рысқалиев]] (1994 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Александр Николаевич Кизеров|Александр Кизеров]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Амангелді Рысқалиұлы Рысқалиев|Амангелді Рысқалиев]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (2002 — 2007) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2007 — 2011) # [[Қамбар Жұмабайұлы Нұрышев|Қамбар Нұрышев]] (2011 — 2014) # [[Бек Әметұлы Әметов|Бек Әметов]] (2014 — 2020) # [[Рүстем Мырзакәрімұлы Мырзакәрім|Рүстем Мырзакәрім]] (2020 — 2024) # [[Азат Өмірбекұлы Ізбасаров|Азат Ізбасаров]] (2025 —)<ref name="tag25">[https://ulysmedia.kz/news/48452-predsedatelei-sudov-naznachili-v-trekh-oblastiakh-kazakhstana/ Председателей судов назначили в трех областях Казахстана]</ref> == Жамбыл облысы == # [[Борис Кенжебайұлы Кенжебаев|Борис Кенжебаев]] (1987 — 1992)<ref>[https://zhmb.sud.kz/kaz/content/zhambyl-oblystyk-sotynyn-tarihy Жамбыл облыстық сотының тарихы]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # [[Мақсұт Романбекұлы Әбілқайыров|Мақсұт Әбілқайыров]] (1993 — 1999) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (1999 — 2001) # [[Эдуард Александрович Иовов|Эдуард Иовов]] (2002 — 2007) # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (2007 — 2011) # [[Марғұлан Жұбанышұлы Бектұрғанов|Марғұлан Бектұрғанов]] (2011 — 2015) # [[Рүстем Мырзакәрімұлы Мырзакәрім|Рүстем Мырзакәрім]] (2015 — 2020) # [[Ербол Ұлатайұлы Ахметжанов|Ербол Ахметжанов]] (2020 — 2026)<ref>[https://zanmedia.kz/predsedatelem-zhambylskogo-oblastnogo-suda-stal-erbol-ahmetzhanov/30972/ Председателем Жамбылского областного суда стал Ербол Ахметжанов]</ref> # [[Ерлан Смадиярұлы Қосмұратов|Ерлан Қосмұратов]] (2026 — )<ref name="nau2026">[https://kaz.nur.kz/politics/appointments/2350138-astana-almaty-qalalarynda-zhane-zhambyl-oblysynda-zhanga-sot-toragalary-tagaiyndaldy/ Астана, Алматы қалаларында және Жамбыл облысында жаңа сот төрағалары тағайындалды]</ref> == Жетісу облысы == # [[Ержан Әбдірақымұлы Кененбаев| Ержан Кененбаев]] (2022 —)<ref name="tag22" /> == Қарағанды облысы == # [[Александр Александрович Рекин|Александр Рекин]] (1990 — 1993)<ref>[https://krg.sud.kz/kaz/content/karagandy-oblystyk-sotynyn-toragalary Қарағанды облыстық сотының төрағалары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230119052639/https://krg.sud.kz/kaz/content/karagandy-oblystyk-sotynyn-toragalary |date=2023-01-19 }}</ref> # [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] (1993 — 1999) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1999 — 2004) # [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пақырдінов]] (2004 — 2009) # [[Ермек Қуандықұлы Серекбаев|Ермек Серекбаев]] (2010 — 2014) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2014 — 2018) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2018 — 2021) # [[Ерден Рауанұлы Әріпов|Ерден Әріпов]] (2022 — 2026)<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/erden-ripov-aza-stanny-zho-ary-sotyny-sudyasy-yzmetinen-ketti- Ерден Әріпов Қазақстанның Жоғары сотының судьясы қызметінен кетті]</ref> # [[Ғалым Батырбекұлы Құлекеев|Ғалым Құлекеев]] (2026 — )<ref name="sud26" /> == Қостанай облысы == # [[Алексей Григорьевич Кобцев| Алексей Кобцев]] (1983 — 1999)<ref>[https://kst.sud.kz/kaz/content/kostanay-oblystyk-sotynyn-toragalary Қостанай облыстық сотының төрағалары]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # [[Ерғали Бейсембайұлы Қанаданов|Ерғали Қанаданов]] (1999 — 2004) # [[Серіккелді Исағұлұлы Әбдірахманов|Серіккелді Әбдірахманов]] (2004 — 2009) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (2009 — 2012) # [[Ғалымжан Жарылқасынұлы Мырзаке|Ғалымжан Мырзаке]] (2012 — 2015) # [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев|Асламбек Мерғалиев]] (2015 — 2020) # [[Анатолий Сергеевич Смолин|Анатолий Смолин]] (2020 — 2022) # [[Вячеслав Салий|Вячеслав Салий]] (2022 — 2024) # [[Алмат Нұрмұратұлы Ерманов|Алмат Ерманов]] (2025 — )<ref>[https://www.inform.kz/ru/almat-ermanov-naznachen-predsedatelem-kostanayskogo-oblastnogo-suda-f1b61b Алмат Ерманов назначен председателем Костанайского областного суда]</ref> == Қызылорда облысы == # Ө. Ыхсанов (1987 — 1991)<ref>[https://kzl.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy Қызылорда облыстық сотының тарихы]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # Б. Асқаров (1991 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Мерғали Ыбыраев]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Болат Заядаұлы Сақалов|Болат Сақалов]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Мұхтар Есіркепұлы Есжанов|Мұхтар Есжанов]] (2002 — 2006) # [[Қалидолла Әділұлы Шаухаров|Қалидола Шаухаров]] (2006 — 2009) # [[Марат Қалмұратұлы Сабырбаев|Марат Сабырбаев]] (2009 — 2012)<ref>[https://old.syrboyi.kz/kogam/8792-tuelszdk-zhyldarynday-sot-zhyes.html Тәуелсіздік жылдарындағы сот жүйесі]</ref> # [[Нұрлан Мұратұлы Қайырбеков|Нұрлан Қайырбеков]] (2012 — 2017) # [[Қамбар Жұмабайұлы Нұрышев|Қамбар Нұрышев]] (2017 — 2022) # [[Әділхади Жұмабайұлы Шығамбаев|Әділхади Шығамбаев]] (2022 — )<ref>[https://zhanaqorgan-tynysy.kz/kogam/24852-dl-sot-leuett-memleket-kepl.html Әділ сот – Әлеуетті мемлекет кепілі]</ref> == Маңғыстау облысы == # [[Қуанышбай Талымжанұлы Мәмбетов|Қуанышбай Мәмбетов]] (1990 — 1995)<ref name="bos95" /><ref>[https://mng.sud.kz/kaz/content/mangystau-oblystyk-sotynyn-tarihy Маңғыстау облыстық сотының тарихы]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (1995 — 2002)<ref name="tag95" /> # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2002 — 2007) # [[Сәкен Абдолла]] (2007 — 2011)<ref>[https://zanmedia.kz/%d0%bc%d0%b0%d2%a3%d2%93%d1%8b%d1%81%d1%82%d0%b0%d1%83-%d0%bc%d2%b1%d0%bd%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%8b-%d0%b0%d0%bb%d1%8b%d1%81%d1%82%d0%b0%d0%bd-%d0%ba%d3%a9%d0%b7-%d1%82%d0%b0%d1%80/99019/ МАҢҒЫСТАУ МҰНАРАЛАРЫ АЛЫСТАН КӨЗ ТАРТАДЫ]</ref> # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2011 — 2015) # [[Жақсылық Рзабекұлы Аланов|Жақсылық Аланов]] (2015 — 2018) # [[Ержан Көкенұлы Даулиев|Ержан Даулиев]] (2018 — 2021) # [[Бек Әметұлы Әметов|Бек Әметов]] (2021 — 2023) # [[Ербол Мұқажанұлы Рахымбеков|Ербол Рахымбеков]] (2024 — 2025) # [[Мақсұт Нысанбайұлы Текетаев|Мақсұт Текетаев]] (2025 —)<ref name="tag25" /> == Павлодар облысы == # [[Қыдыргелді Мейрамұлы Мейрамов|Қыдыргелді Мейрамов]] (1987 — 1995)<ref name="bos95" /><ref>[https://pvl.sud.kz/kaz/content/pavlodar-oblystyk-sotynyn-tarihy Павлодар облыстық сотының тарихы]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # [[Болат Тоқметұлы Тоқметов|Болат Тоқметов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Тiлектес Сейпiұлы Айсин|Тiлектес Айсин]] (1996 — 2001)<ref name="tag96" /> # [[Нұрлан Нұрғалиұлы Момбеков|Нұрлан Момбеков]] (2001 — 2006) # [[Ермек Қуандықұлы Серекбаев|Ермек Серекбаев]] (2006 — 2010) # [[Әуезнұр Бейсенұлы Қаженов|Әуезнұр Қаженов]] (2010 — 2015) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2015 — 2020) # [[Бақытжан Сәдуақасұлы Қараманов|Бақытжан Қараманов]] (2020 — 2024) # [[Серік Кеңесұлы Төлегенов|Серік Төлегенов]] (2025 —)<ref name="tag25" /> == Солтүстік Қазақстан облысы == # [[Жанат Рахымұлы Меңдібаев|Жанат Меңдібаев]] (1990 — 1994)<ref>[https://sko.sud.kz/kaz/content/tarihtan-3 Солтүстік Қазақстан облыстық сотының тарихынан]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # [[Еркін Шәріпжанұлы Ебенбаев|Еркін Ебенбаев]] (1994 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Қазыкен Аманбайұлы Досанов|Қазыкен Досанов]] (1995 — 1997)<ref name="tag95" /> # [[Рахымбек Нұрмұхаметұлы Мамырбаев|Рахымбек Мамырбаев]] (1997 — 1999)<ref name="rah97">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003331_ Қ.А.Досанов, Р.Н.Мамырбаев туралы]</ref> # [[Бекет Тұрғараұлы Тұрғараев|Бекет Тұрғараев]] (1999 — 2009) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2009 — 2013) # [[Мұратғали Абрарұлы Әкетай|Мұратғали Әкетай]] (2013 — 2016) # [[Ерлан Жұмаханұлы Айтжанов|Ерлан Айтжанов]] (2016 — 2021) # [[Ербол Әмірғалиұлы Жанғазин|Ербол Жанғазин]] (2021 — 2024) # [[Серікжан Жәлелұлы Ғабдулин|Серікжан Ғабдулин]] (2025 — )<ref>[https://www.nur.kz/politics/appointments/2228706-predsedatelya-oblastnogo-suda-naznachili-v-sko/ Назначен председатель Северо-Казахстанского областного суда]</ref> == Түркістан облысы == # [[Марат Нұрбеков]] (1987 — 1991)<ref>[https://trk.sud.kz/kaz/content/cot-tarihy Түркістан облыстық сотының тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240313105447/https://trk.sud.kz/kaz/content/cot-tarihy |date=2024-03-13 }}</ref> # [[Бекет Тұрғараұлы Тұрғараев|Бекет Тұрғараев]] (1992 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Жарылқасын Достаев]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (1996 — 1999)<ref name="tag96" /> # [[Марат Нұрбеков]] (1999 — 2003) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2003 — 2007) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2007 — 2012) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2012 — 2017) # [[Талғат Қожанұлы Баратбеков|Талғат Баратбеков]] (2017 — 2020) # [[Тұрысбек Ерболғанұлы Мыятбеков|Тұрысбек Мыятбеков]] (2020 — 2024) # [[Айдос Едігеұлы Сұлтанов|Айдос Сұлтанов]] (2024 — )<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-proizvel-perestanovki-sredi-sudey-532940/ Токаев произвел перестановки среди судей]</ref> == Ұлытау облысы == # [[Қайрат Төлепбергенұлы Адранов|Қайрат Адранов]] (2022 — )<ref>[https://prosud.kz/novosti/1010662-predsedatelem-ulytauskogo-oblastnogo-suda-stal-kayrat-adranov.html Председателем Улытауского областного суда стал Кайрат Адранов]</ref> == Шығыс Қазақстан облысы == # [[Рахымбек Нұрмұхаметұлы Мамырбаев|Рахымбек Мамырбаев]] (1989 — 1996) # [[Тоғжан Тасқалиқызы Кереева|Тоғжан Кереева]] (1996 — 1999)<ref name="tag96" /> # [[Асқар Асанханұлы Секішев|Асқар Секішев]] (1999 — 2004) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (2004 — 2009) # [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пақырдінов]] (2009 — 2011) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2012 — 2015) # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2015 — 2017) # [[Нұрлан Мұратұлы Қайырбеков|Нұрлан Қайырбеков]] (2017 — 2021) # [[Манат Ғалымұлы Көміршінов|Манат Көміршінов]] (2021 — 2026)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/shko-sotyna-zhana-toraga-tagayyndaldy_a3870238/ ШҚО сотына жаңа төраға тағайындалды]</ref> # [[Төленді Тілеужанұлы Қасымов|Төленді Қасымов]] (2026 — )<ref name="sud26" /> == Таратылған облыстар == === Жезқазған облысы === # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1990 — 1993) # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (1997)<ref name="bos97">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003554_ Қазақстан Республикасының облыстық соттары мен Алматы қалалық сотының кейбiр алқа төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау, облыстық соттарының кейбiр төрағаларын, алқа төрағалары мен судьяларын қызметтен босату туралы]</ref> === Көкшетау облысы === # [[Қазкен Құрманғалиұлы Құрманғалиев|Қазкен Құрманғалиев]] (1980 — 1991)<ref name="Ақмола" /> # [[Шора Оспанұлы Сейітов|Шора Сейітов]] (1991 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Еркін Шахманұлы Баймурзин|Еркін Баймурзин]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Аманкелді Өмірбайұлы Сәрсенбаев|Аманкелді Сәрсенбаев]] (1996 — 1997)<ref name="tag96" /><ref name="bos97" /> === Семей облысы === # С. Ұланов (? — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Рымжан Жапарқұлұлы Бидiлданов| Рымжан Бидiлданов]] (1995 — 1997)<ref name="tag95" /><ref name="bos97" /> === Талдықорған облысы === # [[Виталий Григорьевич Списивых|Виталий Списивых]] (1985 – 1994)<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1677258198 СПИСИВЫХ Виталий Григорьевич]</ref> # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (1994 — 1995) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (1995 — 1997)<ref name="bos97" /><ref name="Алмобл" /> === Торғай облысы === # [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] (1990 — 1992) # [[Серік Байсейітұлы Ақылбай|Серік Ақылбай]] (1992 – 1996) # [[Амангелдi Шәпиұлы Хамзин|Амангелдi Хамзин]] (1996 — 1997)<ref name="tag96" /><ref name="bos97" /> == Республикалық маңызы бар қалалар == === Алматы қаласы === # [[Валерий Николаевич Булович|Валерий Булович]] (1987 — 1993) # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1993 — 1995) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (1995 — 2001) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2001 — 2006) # [[Нұрлан Нұрғалиұлы Момбеков|Нұрлан Момбеков]] (2006 — 2007) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2007 — 2012) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2012 — 2013) # [[Ақжан Жайлауханұлы Ештай|Ақжан Ештай]] (2013 — 2017) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2017 — 2020)<ref>[https://almaty.sud.kz/kaz/content/almaty-kalalyk-sotynyn-tarihy Алматы қалалық сотының тарихы]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # [[Асқар Спартакұлы Смайылов|Асқар Смайылов]] (2020 — 2025)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/almaty-kalalyk-sotynyn-toragasy-tagayyndaldy_a3641847/ Алматы қалалық сотының төрағасы тағайындалды]</ref> # [[Арман Серіктайұлы Жүкенов|Арман Жүкенов]] (2026 —)<ref name="nau2026" /> === Астана қаласы === Ел астанасының Астана қаласына ауысуына байланысты 1998 жылы құрылған.<ref>[https://astana.sud.kz/kaz/content/astana-kalasy-sotynyn-tarihy Астана қаласы сотының тарихы]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # [[Сансызбек Ильясұлы Райымбаев|Сансызбек Райымбаев]] (1998 — 2001) # [[Тілектес Сейпіұлы Айсин|Тілектес Айсин]] (2001 — 2006) # [[Сайлаубек Әбілдаұлы Жақышев|Сайлаубек Жақышев]] (2006 — 2011) # [[Сәкен Абдолла]] (2011 — 2013) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2013 — 2022) # [[Ақан Маратұлы Жұмағұлов|Ақан Жұмағұлов]] (2022 — 2025) # [[Айдар Әскербекұлы Смағұлов|Айдар Смағұлов]] (2026 —)<ref name="nau2026" /> === Шымкент қаласы === Шымкент қаласына республикалық маңызы бар қала мәртебесі берілуіне байланысты 2018 жылы құрылған. # [[Ербол Мұқажанұлы Рахымбеков|Ербол Рахымбеков]] (2018 — 2024)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/shymkentte-kalalyk-sottyn-zhana-toragasy-tanystyryldy_a3420942/ Шымкентте қалалық соттың жаңа төрағасы таныстырылды]</ref> # [[Әділхан Шайхисламұлы Шайхисламов|Әділхан Шайхисламов]] (2024 —)<ref>[https://shymkent.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy-8 Сот тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231203165058/https://shymkent.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy-8 |date=2023-12-03 }}</ref> == Жоғарғы сот алқалары == === Азаматтық істер жөніндегі сот алқасы === # [[Людмила Григорьевна Полторабатько|Людмила Полторабатько]] # [[Сансызбек Ильясұлы Райымбаев|Сансызбек Райымбаев]] (2001 — 2006) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2006 — 2009) # [[Алмаз Дулатқызы Ташенова|Алмаз Ташенова]] (2010 — 2011) # [[Еліс Нұрқасымұлы Әбдіқадыров|Еліс Әбдіқадыров]] (2011 — 2019) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2019 — 2021) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2022 —) === Әкімшілік істер жөніндегі сот алқасы === 2015 жылы құрылған. # [[Айгүл Қуанышбайқызы Қыдырбаева|Айгүл Қыдырбаева]] (2015 — 2021) # [[Қанат Сергейұлы Мусин|Қанат Мусин]] (2021 — 2022) # [[Аслан Сұлтанұлы Тукиев|Аслан Тукиев]] (2022 —) === Қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы === # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1995 — 1999) # [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] (1999 — 2000) # [[Раиса Николаевна Юрченко|Раиса Юрченко]] (2001 — 2005) # [[Әбдірашит Төлегенұлы Жүкенов|Әбдірашит Жүкенов]] (2005 — 2010) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (2010 — 2015) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2015 — 2019) # [[Әбдірашит Төлегенұлы Жүкенов|Әбдірашит Жүкенов]] (2019 — 2024) # [[Назгүл Мәуілханқызы Рахметуллина|Назгүл Рахметуллина]] (2024 —) === Шаруашылық істер жөніндегі алқасы === 1995 жылы құрылып, 2000 жылы қысқартылды. 1992—1995 жылдары жұмыс істеген Жоғары төрелік сот негізінде құрылған. # [[Иван Алексеевич Тетеркин|Иван Тетёркин]] (? — 1995)<ref name="bos95">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002583_ Қазақстан Республикасының кейбiр судьяларын қызметiнен босату туралы]</ref> # [[Әуезнұр Бейсенұлы Қаженов|Әуезнұр Қаженов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Александр Иванович Кравченко|Александр Кравченко]] === Әскери алқасы === 2000 жылы қысқартылды. == Кассациялық соттар == === Азаматтық істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Асқар Спартакұлы Смайылов|Асқар Смайылов]] (2025 —)<ref name="kas25">[https://kaz.inform.kz/news/zhana-kassatsiyalik-sottardin-toragalari-men-sudyalari-tagayindaldi-5a5b46/ Жаңа кассациялық соттардың төрағалары мен судьялары тағайындалды]</ref> === Әкімшілік істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Берік Төлеутайұлы Нәжімиденов|Берік Нәжімиденов]] (2025 —)<ref name="kas25" /> === Қылмыстық істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Ақан Маратұлы Жұмағұлов|Ақан Жұмағұлов]] (2025 —)<ref name="kas25" /> == Әскери сот == 1992 жылы құрылған. # [[Сағитжан Досымұлы Тасмағамбетов|Сағитжан Тасмағамбетов]] (1992 — 1994) # [[Айтмұхамет Айтқазыұлы Төлеуханов|Айтмұхамет Төлеуханов]] (1994 — 2001) # [[Сағитжан Досымұлы Тасмағамбетов|Сағитжан Тасмағамбетов]] (2001 — 2007) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (2007 — 2013) # [[Сәкен Абдолла]] (2013 — 2018) # [[Жандос Мұсабекұлы]] (2018 — 2024) # [[Ғалымжан Патшаханұлы Нәсірдинов|Ғалымжан Нәсірдинов]] (2024 —)<ref>[https://askeri.sud.kz/kaz/content/kazakstan-respublikasy-skeri-sotynyn-tarihy-0 Қазақстан Республикасы Әскери сотының тарихы]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстандағы сот жүйесі]] q3r9iybyqf4i7chbha0owxmvmkrsv4b 0 774052 3657360 3603016 2026-09-19T13:13:41Z Marksscheider 183882 3657360 wikitext text/x-wiki {{Музыкалық альбом | Атауы = Paramore | Шынайы атауы = | Түрі = [[студиялық альбом]] | Орындаушы = [[Paramore]] | Мұқабасы = Paramore - Paramore (album).png | Мұқаба ені = | Шыққан жылы = 9 сәуір 2013 | Жазылды = 21 наурыз — 1 қараша 2012 | Жанрлары = {{flatlist| *[[альтернативті рок]]<ref name="idolator">{{cite web|first=Patrick|last=Bowman|url=http://idolator.com/7451051/paramore-new-album-review-self-titled|title=Paramore's New, Self-Titled Album: Review &#124; Music News, Reviews, and Gossip on|work=Idolator|date=2013-04-09|accessdate=2013-04-11|url-status=dead}}</ref> *[[поп-панк]]<ref name="idolator" /> *[[пауэр-поп]]<ref>{{cite web|first=Ben|last=Rayner|url=https://www.thestar.com/entertainment/music/2013/04/08/paramores_glossy_a_bid_for_superstardom_album_review.html|title=Paramore's glossy a bid for superstardom: album review|work=[[Toronto Star]]|date=2013-04-08|accessdate=2013-04-11|archivedate=2013-10-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131012213940/http://www.thestar.com/entertainment/music/2013/04/08/paramores_glossy_a_bid_for_superstardom_album_review.html|url-status=live}}</ref> *[[поп-рок]]<ref>{{cite web|first=Josh|last=Bell|url=https://lasvegasweekly.com/ae/music/2017/may/18/paramores-after-laughter-embraces-an-80s-sound/|title=Paramore's 'After Laughter' embraces a candy-coated, synth-heavy '80s-style sound|work=[[Las Vegas Weekly]]|date=2017-05-18|accessdate=2023-01-02|archivedate=2023-01-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230102071509/https://lasvegasweekly.com/ae/music/2017/may/18/paramores-after-laughter-embraces-an-80s-sound/|url-status=live}}</ref> *[[жаңа толқын (музыка)|жаңа толқын]]<ref name=EW/> *[[синти-поп]]<ref>{{Cite web|first=Matt|last=Collar|url=http://www.allmusic.com/album/after-laughter-mw0003039874|title=After Laughter – Paramore|work=[[AllMusic]]|accessdate=2017-05-12|archivedate=2017-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170513041745/http://www.allmusic.com/album/after-laughter-mw0003039874|url-status=live}}</ref> }} | Ұзақтығы = 63:58 | Ел = {{Байрақ|АҚШ}} | тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] | Лейблі = [[Fueled by Ramen]] | Продюсері = [[Джастин Мелдал-Джонсен]] | Шолу = | Алдыңғы = [[Singles Club]] | Алд_жыл = 2011 | Жыл = 2013 | Келесі = [[After Laughter]] | Кел_жыл = 2017 | Тағы = | Басқада = }} {{Альбом рейтингтері | дер1 = AnyDecentMusic? | рейт1 = 6.9/10<ref name="adm">{{cite web|url=http://www.anydecentmusic.com/review/5384/Paramore-Paramore.aspx|title=''Paramore'' by Paramore reviews|work=[[AnyDecentMusic?]]|accessdate=2019-09-15|archivedate=2019-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190523225137/http://www.anydecentmusic.com/review/5384/Paramore-Paramore.aspx|url-status=live}}</ref> | дер2 = [[Metacritic]] | рейт2 = 81/100<ref name="Metacritic">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/music/paramore/paramore|title=Reviews for ''Paramore'' by Paramore|work=[[Metacritic]]|accessdate=2013-04-10|archivedate=2013-04-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130408235234/http://www.metacritic.com/music/paramore/paramore|url-status=live}}</ref> | дер3 = [[AllMusic]] | рейт3 = {{Rating|4.5|5}}<ref name="AllMusic">{{cite web|first=Matt|last=Collar|url=https://www.allmusic.com/album/paramore-mw0002479086|title=''Paramore'' – Paramore|work=[[AllMusic]]|accessdate=2023-02-10|archivedate=2023-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230216160016/https://www.allmusic.com/album/paramore-mw0002479086|url-status=live}}</ref> | дер4 = ''[[Alternative Press]]'' | рейт4 = {{Rating|5|5}}<ref name="AltPress">{{cite web|first=Scott|last=Heisel|url=http://www.altpress.com/reviews/entry/paramore_paramore|title=Paramore – ''Paramore''|work=[[Alternative Press]]|date=2013-04-01|accessdate=2013-04-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130404010001/http://www.altpress.com/reviews/entry/paramore_paramore|archivedate=2013-04-04|url-status=dead}}</ref> | дер5 = ''[[The A.V. Club]]'' | рейт5 = B+<ref name="AV">{{cite web|first=Annie|last=Zaleski|url=https://www.avclub.com/paramore-paramore-1798176405|title=Paramore: ''Paramore''|work=[[The A.V. Club]]|date=2013-04-09|accessdate=2018-10-02|archivedate=2021-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210615135518/https://www.avclub.com/paramore-paramore-1798176405|url-status=live}}</ref> | дер6 = ''[[Entertainment Weekly]]'' | рейт6 = A−<ref name="EW">{{cite magazine|first=Kyle|last=Anderson|url=https://ew.com/article/2013/05/09/paramore/|title=''Paramore''|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=2013-05-09|accessdate=2023-01-02|archivedate=2023-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230614015541/https://ew.com/article/2013/05/09/paramore/|url-status=live}}</ref> | дер7 = ''[[The Guardian]]'' | рейт7 = {{Rating|4|5}}<ref name="Guardian">{{cite web|first=Rebecca|last=Nicholson|url=https://www.theguardian.com/music/2013/apr/04/paramore-paramore-review|title=Paramore: ''Paramore'' – review|work=[[The Guardian]]|date=2013-04-04|accessdate=2013-04-05|archivedate=2013-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131205204354/http://www.theguardian.com/music/2013/apr/04/paramore-paramore-review|url-status=live}}</ref> | дер8 = ''[[NME]]'' | рейт8 = 7/10<ref name="NME">{{cite web|first=David|last=Renshaw|url=https://www.nme.com/reviews/paramore/14279|title=Paramore – 'Paramore'|work=[[NME]]|date=2013-04-08|accessdate=2013-04-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130411043835/http://www.nme.com/reviews/paramore/14279|archivedate=2013-04-11|url-status=live}}</ref> | дер9 = ''[[The Observer]]'' | рейт9 = {{Rating|3|5}}<ref name="Observer">{{cite web|first=Phil|last=Mongredien|url=https://www.theguardian.com/music/2013/apr/07/paramore-paramore-review|title=Paramore: ''Paramore'' – review|work=[[The Observer]]|date=2013-04-06|accessdate=2013-04-09|archivedate=2023-03-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230309121443/https://www.theguardian.com/music/2013/apr/07/paramore-paramore-review|url-status=live}}</ref> | дер10 = ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]'' | рейт10 = {{Rating|3.5|5}}<ref name="RS">{{cite magazine|first=Jon|last=Dolan|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/paramore-93470/|title=''Paramore''|magazine=[[Rolling Stone]]|date=2013-04-15|accessdate=2018-10-02|archivedate=2018-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181002181047/https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/paramore-93470/|url-status=live}}</ref> | дер11 = ''[[Spin (журнал)|Spin]]'' | рейт11 = 8/10<ref name="SPIN">{{cite web|first=Theon|last=Weber|url=http://www.spin.com/reviews/paramore-paramore-fueled-by-ramen|title=Paramore, 'Paramore' (Fueled by Ramen)|work=[[Spin (журнал)|Spin]]|date=2013-04-08|accessdate=2013-04-10|archivedate=2013-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130411081212/http://www.spin.com/reviews/paramore-paramore-fueled-by-ramen|url-status=live}}</ref> | дер12 = ''[[USA Today]]'' | рейт12 = {{Rating|3.5|4}}<ref name="USA">{{cite web|first=Brian|last=Mansfield|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/reviews/2013/04/08/album-of-the-week-paramore/2064727/|title=Listen up album of the week: 'Paramore'|work=[[USA Today]]|date=2013-04-08|accessdate=2013-04-14|archivedate=2023-03-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230309121028/https://www.usatoday.com/story/life/music/reviews/2013/04/08/album-of-the-week-paramore/2064727/|url-status=live}}</ref> }} '''''Paramore''''' — [[Paramore]] тобының төртінші [[студиялық альбом]]ы, 2013 жылдың 9 сәуірінде жарық көрді.<ref name="4th album announcement - Paramore official blog">{{cite web|url=http://www.paramore.net/blog/4th-album-announcement-1873356|title=4th album announcement - Paramore official blog|accessdate=|archiveurl=|archivedate=|url-status=dead|accessdate=2012-12-06|archivedate=2013-02-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ED74jMM0?url=http://www.paramore.net/blog/4th-album-announcement-1873356|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://perezhilton.com/2012-12-06-paramore-hayley-williams-fourth-album-release-date|title=Paramore's new album release date announced|access-date=|archive-url=|archive-date=|url-status=dead|accessdate=2012-12-07|archivedate=2013-02-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ED75ah8k?url=http://perezhilton.com/2012-12-06-paramore-hayley-williams-fourth-album-release-date|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.antimusic.com/news/12/December/07Paramore_Releasing_New_Album.shtml|title=Paramore releasing new album|access-date=|archive-url=|archive-date=|url-status=dead|accessdate=2012-12-07|archivedate=2013-02-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ED78pnNY?url=http://www.antimusic.com/news/12/December/07Paramore_Releasing_New_Album.shtml|lang=en}}</ref> Бұл альбом ағайынды [[Джош Фарро|Джош]] пен [[Зак Фарро]] кеткеннен кейін жазылған бірінші альбом.<ref>{{cite web|url=http://www.fuse.tv/2012/11/paramore-finish-work-on-4th-studio-album|title=Paramore Finish Work on 4th Studio Album|access-date=|archive-url=|archive-date=|url-status=dead|accessdate=2012-12-06|archivedate=2013-02-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ED79NNsp?url=http://www.fuse.tv/2012/11/paramore-finish-work-on-4th-studio-album|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/newsbeat/20626170|title=BBC Newsbeat - Paramore reveal name of their fourth self-titled album|access-date=|archive-url=|archive-date=|url-status=dead|accessdate=2012-12-07|archivedate=2013-02-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ED7A3iyw?url=http://www.bbc.co.uk/newsbeat/20626170|lang=en}}</ref> == Альбом туралы == 2012 жылдың 18 сәуірінде [[Хейли Уильямс]] топтың сайтында жаңа альбомның продюсері [[Джастин Мелдал-Джонсен]] болатынын жариялады, ол [[Бек (музыкант)|Бек]]пен және [[Nine Inch Nails]]-тегі жұмысымен танымал, бұрын [[M83 (топ)|M83]] және [[Neon Trees]] сияқты топтармен жұмыс істеген.<ref>{{cite web|url=http://www.paramore.net/blog/finally-update-paramore-348126|title=Finally, an update from Paramore|publisher=Paramore|access-date=|archive-url=|archive-date=|url-status=dead|accessdate=2012-12-06|archivedate=2013-02-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ED7BpjF3?url=http://www.paramore.net/blog/finally-update-paramore-348126|lang=en}}</ref> 2012 жылдың 2 шілдесінде қазіргі уақытта [[Angels & Airwaves]]-те тұрған бұрынғы Nine Inch Nails барабаншысы [[Илан Рубин]] альбом жазуға қатысатыны белгілі болды.<ref>{{cite web|url=http://www.emusician.com/artists/0767/justin-meldal-johnsen/149329|title=Husin Meldal-Johnsen|access-date=|archive-url=|archive-date=|url-status=dead|accessdate=2012-12-06|archivedate=2013-02-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ED7D6Xya?url=http://www.emusician.com/artists/0767/justin-meldal-johnsen/149329|lang=en}}</ref> Хейли Уильямс пен Тейлор Йорк Twitter арқылы альбомды жазу 2012 жылдың 1 қарашасына дейін аяқталғанын хабарлады.<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/itstayloryall/status/264208676200534016|title=Twitter / itstayloryall|access-date=|accessdate=2012-12-06|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://twitter.com/yelyahwilliams/status/264154925859225602|title=Twitter / yelyahwilliams|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2012-12-06|archivedate=2013-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131007162205/https://twitter.com/yelyahwilliams/status/264154925859225602|lang=en}}</ref> 2012 жылғы 6 желтоқсанда ресми сайтта альбомның атауы және оның шыққан күні, сондай-ақ альбомның алғашқы синглінің атауы туралы ақпарат пайда болды.<ref name="4th album announcement - Paramore official blog" /><ref>{{cite web|url=http://www.gigwise.com/news/78137/paramore-set-to-release-self-titled-album-in-april-2013|title=Paramore set to release self-titled album in April 2013|access-date=|archive-url=|archive-date=|url-status=dead|accessdate=2012-12-07|archivedate=2013-02-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ED7DtSkF?url=http://www.gigwise.com/news/78137/paramore-set-to-release-self-titled-album-in-april-2013|lang=en}}</ref> 2013 жылдың 5 қаңтарында «Now» синглінің тизері жарық көрді, онда әннің үзіндісі және синглдің шыққан күні, 2013 жылдың 22 қаңтары.<ref name="Paramore gives fans a taste of new single 'Now'">{{cite web|url=http://thecelebritycafe.com/feature/2013/01/paramore-gives-fans-taste-their-new-single-now|title=Paramore gives fans a taste of new single 'Now'|access-date=|archive-url=|archive-date=|url-status=dead|accessdate=2013-01-05|archivedate=2013-02-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ED7FAK4E?url=http://thecelebritycafe.com/feature/2013/01/paramore-gives-fans-taste-their-new-single-now|lang=en}}</ref> Альбомның Трек тізімі 2013 жылдың 18 қаңтарында Alternative press сайтында жарияланды.<ref>{{cite web|url=http://www.altpress.com/news/entry/exclusive_paramore_track_listing_reveal|title=Exclusive: 'Paramore' track list revealed|access-date=|archive-url=|archive-date=|url-status=dead|accessdate=2013-01-18|archivedate=2013-02-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ED7FyQfC?url=http://www.altpress.com/news/entry/exclusive_paramore_track_listing_reveal|lang=en}}</ref> «Now» әніне арналған жаңа Paramore клипінің премьерасы 2013 жылдың 11 ақпанында [[MTV]]-де өтті.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=UW6XTS-BBzg|title=Paramore: Now (Trailer)|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2017-09-29|archivedate=2013-02-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130218224415/http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=UW6XTS-BBzg|lang=en}}</ref> 2013 жылдың 5 сәуірінде альбом желіде пайда болды. == Композициялар тізімі == {{tracklist|headline=|title1=Fast In My Car|length1=3:43|title2=Now|length2=4:10|title3=Grow Up|length3=3:51|title4=Daydreaming|length4=4:31|title5=interlude: Moving On|length5=1:30|title6=Ain't It Fun|length6=4:57|title7=Part II|length7=4:41|title8=Last Hope|length8=5:10|title9=Still Into You|length9=3:36|title10=Anklebiters|length10=2:18|title11=interlude: Holiday|length11=1:10|title12=Proof|length12=3:15|title13=Hate To See Your Heart Break|length13=5:09|title14=(One Of Those) Crazy Girls|length14=3:33|title15=interlude: I'm Not Angry Anymore|length15=0:53|title16=Be Alone|length16=3:40|title17=Future|length17=7:51|total_length=63:58}}{{tracklist|collapsed=yes|headline=Бонустар|title18=Native Tongue|length18=3:12|title19=Escape Route|length19=2:57|title20=Tell Me It's Okay|length20=}} == Чарттары == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ebf5ff;" !Чарт (2013) !Ең жоғары<br> позиция |- |Australia Albums [[ARIA Charts|(ARIA)]]<ref name="australian-charts">{{cite web|author=Steffen Hung|url=http://www.australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Paramore&titel=Paramore&cat=a|title=Paramore - Paramore|publisher=australian-charts.com|date=2013-03-30|accessdate=2013-04-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6G1PvoJYr?url=http://www.australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Paramore|archivedate=2013-04-20|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |Belgian Albums (Flanders [[Ultratop|(BEA)]]<ref>{{cite web|url=http://www.ultratop.be/fr/showitem.asp?interpret=Paramore&titel=Paramore&cat=a|title=Paramore - Paramore|publisher=ultratop.be|date=|accessdate=2013-04-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6G1Pwt7wq?url=http://www.ultratop.be/fr/showitem.asp?interpret=Paramore|archivedate=2013-04-20|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|74 |- |Belgian Albums (Wallonia) [[Ultratop|(BEA)]]<ref>{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/showitem.asp?interpret=Paramore&titel=Paramore&cat=a|title=Paramore - Paramore|publisher=ultratop.be|date=|accessdate=2013-04-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6G1PzT8J3?url=http://www.ultratop.be/nl/showitem.asp?interpret=Paramore|archivedate=2013-04-20|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|92 |- |Finnish Albums [[The Official Finnish Charts|(IFPI)]]<ref name="australian-charts"/> | style="text-align:center;"|10 |- |Irish Albums [[Ирландия дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|(IRMA)]]<ref>{{cite web|url=http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&ct=240002&arch=t&lyr=2013&year=2013&week=15|title=GFK Chart-Track|publisher=Chart-track.co.uk|date=|accessdate=2013-04-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6G1Q1eW17?url=http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp|archivedate=2013-04-20|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |Netherlands Albums [[Netherlands Albums Chart|NL]]<ref name="australian-charts"/> | style="text-align:center;"|18 |- |New Zealand Albums [[Recorded Music NZ|(RIANZ)]]<ref>{{cite web|author=Steffen Hung|url=http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Paramore&titel=Paramore&cat=a|title=Paramore - Paramore|publisher=charts.org.nz|date=2013-03-30|accessdate=2013-04-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6G1Q2QjcA?url=http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Paramore|archivedate=2013-04-20|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |Scottish Albums [[The Official Charts Company|(OCC)]]<ref>{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/scottish-albums-chart/|title=Scottish Albums Top 40 - 20th April 2013|publisher=Official Charts|date=|accessdate=2013-04-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6G1Q3LgVe?url=http://www.officialcharts.com/scottish-albums-chart/|archivedate=2013-04-20|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |UK Albums [[The Official Charts Company|(OCC)]]<ref>{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/artist/_/Paramore/|title=PARAMORE &#124; Artist|publisher=Official Charts|date=|accessdate=2013-04-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6G1Q66EDW?url=http://www.officialcharts.com/artist/_/Paramore/|archivedate=2013-04-20|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |UK Rock Albums [[The Official Charts Company|(OCC)]]<ref>{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/rock-and-metal-albums-chart/|title=Rock & Metal Albums Top 40 - 20th April 2013|publisher=Official Charts|date=|accessdate=2013-04-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6G1Q6qIhe?url=http://www.officialcharts.com/rock-and-metal-albums-chart/|archivedate=2013-04-20|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |UK Album Downloads [[The Official Charts Company|(OCC)]]<ref>{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/album-download-chart/|title=UK Album Downloads Top 40 - 20th April 2013|publisher=Official Charts|date=|accessdate=2013-04-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6G1Q8J7mR?url=http://www.officialcharts.com/album-download-chart/|archivedate=2013-04-20|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |US Billboard 200 [[Billboard 200|(Billboard)]]<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/chart-alert/1558370/paramore-earn-first-no-1-album-on-billboard-200|title=Paramore Earn First No. 1 Album On Billboard 200 &#124; Billboard|accessdate=2013-04-23|archivedate=2013-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130420100417/http://www.billboard.com/biz/articles/news/chart-alert/1558370/paramore-earn-first-no-1-album-on-billboard-200|url-status=live}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.paramore.net/ Paramore ресми сайты]{{ref|en}} * [http://www.apelzin.ru/reviews/paramore-brand-new-eyes.html «Brand New Eyes» альбомына шолу]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Альтернативті рок альбомдары]] [[Санат:Синти-поп альбомдары]] [[Санат:Жаңа толқын альбомдары]] [[Санат:Пауэр-поп альбомдары]] [[Санат:Поп-панк альбомдары]] [[Санат:Fueled by Ramen альбомдары]] [[Санат:Billboard 200-ді басқарған альбомдар]] [[Санат:UK Rock & Metal Album Chart жетекші альбомдары]] [[Санат:Аустралия чартын басқарған альбомдар]] 4jxsp6di7qy906xgigw5gkr078j9mjh 3 774660 3657456 3578365 2026-09-19T17:23:29Z Mfield 175533 Mfield [[Қатысушы талқылауы:IShowSammy]] бетін [[Қатысушы талқылауы:IShowSami]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/IShowSammy|IShowSammy]]" to "[[Special:CentralAuth/IShowSami|IShowSami]]" 3552600 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Wikisam240}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 09:20, 2026 ж. ақпанның 14 (+05) j9s1j5riul7nzyarazjtwaxq27tefvb 4 775564 3657629 3657214 2026-09-20T03:05:49Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3657629 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 123074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 257923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 475732] |- |2 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 57524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 126195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 417387] |- |3 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 9471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 32090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 110238] |- |4 |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 7884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 10065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 10065] |- |5 |[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 11630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 13118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 17446] |- |6 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 231390] |- |7 |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 6641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 11044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 15555] |- |8 |[[Бауырсақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 90] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 5319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 8146] |- |9 |[[Әділет (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 3192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 9098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 13423] |- |10 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 78526] |- |11 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28415] |- |12 |[[Қазақстан Құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 9116] |- |13 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 43659] |- |14 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 79610] |- |15 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 5845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 72652] |- |16 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 3924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 22684] |- |17 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 20953] |- |18 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 5529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 22940] |- |19 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29692] |- |20 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35021] |- |21 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25578] |- |22 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 4366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 23047] |- |23 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 11105] |- |24 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 111958] |- |25 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 26870] |- |26 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 3265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 52778] |- |27 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 2138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 5615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 27520] |- |28 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33454] |- |29 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 22481] |- |30 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 4004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 26758] |- |31 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 45029] |- |32 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8484] |- |33 |[[Қазақстан халық партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3485] |- |34 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 3696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 22367] |- |35 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27781] |- |36 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 113156] |- |37 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 2167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 3004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 15867] |- |38 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15237] |- |39 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5211] |- |40 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 60696] |- |41 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 3497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 25488] |- |42 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 4544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 6685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 105521] |- |43 |[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6576] |- |44 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 55598] |- |45 |[[Ақ жол (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2800] |- |46 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 114413] |- |47 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 33292] |- |48 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11630] |- |49 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11458] |- |50 |[[Жүсіп Ақшораев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6473] |- |51 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17627] |- |52 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 36175] |- |53 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 21228] |- |54 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 24908] |- |55 |[[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 3188] |- |56 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 2321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 4253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 61473] |- |57 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 48647] |- |58 |[[Созақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 1767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 2210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 3336] |- |59 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 9391] |- |60 |[[Құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 4938] |- |61 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 3063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8804] |- |62 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27227] |- |63 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9767] |- |64 |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 1531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 2849] |- |65 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27171] |- |66 |[[Google]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Google 158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Google 1250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Google 4005] |- |67 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11033] |- |68 |[[Сәтті Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 3212] |- |69 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15965] |- |70 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 56595] |- |71 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 4231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 21269] |- |72 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 15195] |- |73 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 2687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 19308] |- |74 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12040] |- |75 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 79941] |- |76 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 27986] |- |77 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 9779] |- |78 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12793] |- |79 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35248] |- |80 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 36302] |- |81 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23250] |- |82 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 9164] |- |83 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 18491] |- |84 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 14964] |- |85 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27068] |- |86 |[[Respublica]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Respublica 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Respublica 1223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Respublica 2385] |- |87 |[[Ауыл (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 4680] |- |88 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17721] |- |89 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15430] |- |90 |[[Zhezkazgan Air]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Zhezkazgan_Air 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zhezkazgan_Air 912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Zhezkazgan_Air 1022] |- |91 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17118] |- |92 |[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5082] |- |93 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 75554] |- |94 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13784] |- |95 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11312] |- |96 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 49860] |- |97 |[[Олжас Абайұлы Бектенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4711] |- |98 |[[Марфуға Ғалиқызы Айтхожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2376] |- |99 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 16171] |- |100 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 24322] |- |101 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 32473] |- |102 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 20932] |- |103 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10947] |- |104 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7256] |- |105 |[[Байтақ (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2362] |- |106 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 47734] |- |107 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 92832] |- |108 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4923] |- |109 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 11796] |- |110 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9766] |- |111 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7614] |- |112 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 62881] |- |113 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9429] |- |114 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 3223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 5124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 41814] |- |115 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22580] |- |116 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 11914] |- |117 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12348] |- |118 |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4906] |- |119 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 4166] |- |120 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 18027] |- |121 |[[Бекжан Әшірбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1043] |- |122 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 8415] |- |123 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 15924] |- |124 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15864] |- |125 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 55815] |- |126 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 15050] |- |127 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 11592] |- |128 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6609] |- |129 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 28050] |- |130 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 13133] |- |131 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9293] |- |132 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 47281] |- |133 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 19621] |- |134 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 2110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 3017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 25187] |- |135 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 12998] |- |136 |[[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 1501] |- |137 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31209] |- |138 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12384] |- |139 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 21907] |- |140 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 34370] |- |141 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15399] |- |142 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17478] |- |143 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 39018] |- |144 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16033] |- |145 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11464] |- |146 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12385] |- |147 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 20628] |- |148 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 33918] |- |149 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40626] |- |150 |[[Ветеринария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 93] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1332] |- |151 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 57241] |- |152 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14312] |- |153 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 22070] |- |154 |[[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2504] |- |155 |[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 7905] |- |156 |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7664] |- |157 |[[Google Chrome]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Google_Chrome 62] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Google_Chrome 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Google_Chrome 1778] |- |158 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7508] |- |159 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 13155] |- |160 |[[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 1155] |- |161 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 4533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 8659] |- |162 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 12322] |- |163 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 4192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 5239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 58187] |- |164 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 2012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 19059] |- |165 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 3141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 34845] |- |166 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8562] |- |167 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9946] |- |168 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 14826] |- |169 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 7937] |- |170 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12501] |- |171 |[[Кек алушылар: Финал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 1000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 2226] |- |172 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 7998] |- |173 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 5224] |- |174 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12064] |- |175 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 11777] |- |176 |[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4587] |- |177 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12608] |- |178 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9206] |- |179 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8694] |- |180 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13382] |- |181 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 12200] |- |182 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 3360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7721] |- |183 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 6564] |- |184 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5458] |- |185 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 2784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 4211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 24304] |- |186 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 18071] |- |187 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 24603] |- |188 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19528] |- |189 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6811] |- |190 |[[ALT Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3729] |- |191 |[[Медицина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 5213] |- |192 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 1575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 103298] |- |193 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 4893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 6028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33195] |- |194 |[[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4298] |- |195 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 1897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 12388] |- |196 |[[Асхат Сергеевич Ниязов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5545] |- |197 |[[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5108] |- |198 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 10897] |- |199 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9636] |- |200 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 50724] |- |201 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12559] |- |202 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 1799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 15676] |- |203 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14256] |- |204 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 18037] |- |205 |[[URL]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=URL 94] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=URL 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=URL 2502] |- |206 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71624] |- |207 |[[Келінжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 9741] |- |208 |[[Дидахмет Әшімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2164] |- |209 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7509] |- |210 |[[Су]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 1367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83 9988] |- |211 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 7925] |- |212 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13080] |- |213 |[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 4145] |- |214 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 2024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 26827] |- |215 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7636] |- |216 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9909] |- |217 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14989] |- |218 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 14704] |- |219 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 3277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 9765] |- |220 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10075] |- |221 |[[Қазақ есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8213] |- |222 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9004] |- |223 |[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 1843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 6909] |- |224 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14506] |- |225 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10049] |- |226 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 25933] |- |227 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 7943] |- |228 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7811] |- |229 |[[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 3209] |- |230 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 3290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 4647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 23884] |- |231 |[[Аида Ғалымқызы Балаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3450] |- |232 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11430] |- |233 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 26069] |- |234 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9633] |- |235 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17127] |- |236 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10622] |- |237 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6524] |- |238 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8161] |- |239 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 12805] |- |240 |[[BALA (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BALA_%28Ninety_One%29 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 1337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BALA_%28Ninety_One%29 4639] |- |241 |[[Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 15477] |- |242 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9783] |- |243 |[[Ұлғайсын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%81%D1%8B%D0%BD 36] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%81%D1%8B%D0%BD 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%81%D1%8B%D0%BD 701] |- |244 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12830] |- |245 |[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 4552] |- |246 |[[Өрмекші-адам (фильм, 2002)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 1446] |- |247 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10636] |- |248 |[[Болат Оралұлы Ақшолақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3566] |- |249 |[[Қаракерей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7397] |- |250 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9350] |- |251 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11116] |- |252 |[[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5179] |- |253 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18786] |- |254 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16042] |- |255 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26048] |- |256 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 33224] |- |257 |[[Жайдарман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 6997] |- |258 |[[Қазақстан вице-президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 898] |- |259 |[[Дәния Мәдиқызы Еспаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 963] |- |260 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8895] |- |261 |[[Шашыратқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2987] |- |262 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7446] |- |263 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 8295] |- |264 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8965] |- |265 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6662] |- |266 |[[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 7235] |- |267 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19812] |- |268 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15706] |- |269 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 2362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 27409] |- |270 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 1154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 2335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 27748] |- |271 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 23686] |- |272 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7551] |- |273 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26150] |- |274 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40150] |- |275 |[[HTML]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=HTML 106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=HTML 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=HTML 5593] |- |276 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 15285] |- |277 |[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2828] |- |278 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18088] |- |279 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 7935] |- |280 |[[Тарақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5699] |- |281 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 22135] |- |282 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 8322] |- |283 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28103] |- |284 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10567] |- |285 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7545] |- |286 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 1913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24118] |- |287 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 6932] |- |288 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10512] |- |289 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5969] |- |290 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7699] |- |291 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9699] |- |292 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7328] |- |293 |[[Жеке батылдығы үшін ордені]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 419] |- |294 |[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4718] |- |295 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6699] |- |296 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 24569] |- |297 |[[Атырау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8263] |- |298 |[[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 674] |- |299 |[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17075] |- |300 |[[Туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5758] |- |301 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 16131] |- |302 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15339] |- |303 |[[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2494] |- |304 |[[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 6104] |- |305 |[[Тама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5573] |- |306 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 36552] |- |307 |[[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4920] |- |308 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 16342] |- |309 |[[Жапония қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5469] |- |310 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 17409] |- |311 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6172] |- |312 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24768] |- |313 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19438] |- |314 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 1635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 9898] |- |315 |[[Қаракесек (Әлімұлы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5422] |- |316 |[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6549] |- |317 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 10835] |- |318 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11629] |- |319 |[[Сая Оразғалиева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1457] |- |320 |[[SuperStar KZ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=SuperStar_KZ 77] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SuperStar_KZ 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=SuperStar_KZ 854] |- |321 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 7777] |- |322 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 2526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 55154] |- |323 |[[Қарахан мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 30974] |- |324 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 8907] |- |325 |[[Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4598] |- |326 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2620] |- |327 |[[Уикипедия:Видео сабақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5590] |- |328 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 11034] |- |329 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 11254] |- |330 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7781] |- |331 |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4425] |- |332 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11185] |- |333 |[[Ұлттық құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 2205] |- |334 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9301] |- |335 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 1134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 16437] |- |336 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10281] |- |337 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5377] |- |338 |[[Есекжем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 5237] |- |339 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8529] |- |340 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10426] |- |341 |[[Нұрсұлтан мешіті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1186] |- |342 |[[Hybrid Theory]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Hybrid_Theory 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Hybrid_Theory 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Hybrid_Theory 496] |- |343 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7007] |- |344 |[[Алаша (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 1164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 5052] |- |345 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 20167] |- |346 |[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 624] |- |347 |[[Жігіттер тобы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 6157] |- |348 |[[Қазақстан халық кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 2610] |- |349 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14223] |- |350 |[[Төртқара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6217] |- |351 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8426] |- |352 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6570] |- |353 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15082] |- |354 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11312] |- |355 |[[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2038] |- |356 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 21120] |- |357 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26943] |- |358 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 9475] |- |359 |[[Ақпарат технологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4954] |- |360 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 22523] |- |361 |[[Кете (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4570] |- |362 |[[Бақытжан Жұмабекұлы Базарбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2591] |- |363 |[[Бекболат Қанайұлы Тілеухан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 2185] |- |364 |[[Ұйықтатын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 5819] |- |365 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 21632] |- |366 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 2975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 23937] |- |367 |[[Логистика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2470] |- |368 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 7768] |- |369 |[[Сағат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 4494] |- |370 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 5915] |- |371 |[[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 656] |- |372 |[[Қызға қырық үйден тыйым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5780] |- |373 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 9338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 10148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 27860] |- |374 |[[Вагиналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3741] |- |375 |[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4223] |- |376 |[[Еуразия ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5683] |- |377 |[[Ыстықкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 3376] |- |378 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 11237] |- |379 |[[Тоқтар Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8867] |- |380 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 15180] |- |381 |[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2971] |- |382 |[[Инвестиция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 2742] |- |383 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 10947] |- |384 |[[Шекті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 5018] |- |385 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16283] |- |386 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21149] |- |387 |[[I Сүлеймен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4212] |- |388 |[[Гүлбахрам Байбосынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3139] |- |389 |[[Түркістан Арена]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0 887] |- |390 |[[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2430] |- |391 |[[Қайтадан (фильм, 2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 9231] |- |392 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16181] |- |393 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5357] |- |394 |[[Уикипедия:Telegram]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 1354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5316] |- |395 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12201] |- |396 |[[Сүндеттеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 1274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 3750] |- |397 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7720] |- |398 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7242] |- |399 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 1476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 28504] |- |400 |[[Балық шаруашылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 84] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1637] |- |401 |[[Алпамыс батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10059] |- |402 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 4240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 5078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 25356] |- |403 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14107] |- |404 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9167] |- |405 |[[Компьютер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 1512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 20782] |- |406 |[[Ұлытау ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2508] |- |407 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 57700] |- |408 |[[Қазақстан Ұлттық банкі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 3098] |- |409 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12545] |- |410 |[[Арқалық (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3486] |- |411 |[[Мөлдір Әуелбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8046] |- |412 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7811] |- |413 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 12210] |- |414 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 46174] |- |415 |[[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D1%8B 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D1%8B 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D1%8B 393] |- |416 |[[Конституция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 1534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 1849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 7145] |- |417 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21112] |- |418 |[[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4281] |- |419 |[[Дәстүр (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 7114] |- |420 |[[Зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 23608] |- |421 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 8391] |- |422 |[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3127] |- |423 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14615] |- |424 |[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9098] |- |425 |[[A.Z. (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 3868] |- |426 |[[Уикипедия:Таныстыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 3962] |- |427 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6819] |- |428 |[[Зу-Зу Күлпаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 6138] |- |429 |[[Құрмет ордені]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5603] |- |430 |[[Уәлибек Әбдірайымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3828] |- |431 |[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 18087] |- |432 |[[Аналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 4911] |- |433 |[[Ошақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5111] |- |434 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 18902] |- |435 |[[Python]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Python 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Python 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Python 6443] |- |436 |[[Қайрат (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 11301] |- |437 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 8906] |- |438 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 41703] |- |439 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11066] |- |440 |[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 21632] |- |441 |[[Жетіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 5169] |- |442 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11045] |- |443 |[[Торғай облысы (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3077] |- |444 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 9702] |- |445 |[[Баланы ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 6394] |- |446 |[[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7694] |- |447 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 1384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24063] |- |448 |[[Жыл күндерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5882] |- |449 |[[Еркектің жыныстық мүшесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 1001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 5414] |- |450 |[[Тобықты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 4943] |- |451 |[[Жәнібек Әлімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4830] |- |452 |[[МедиаУики:Gadgets-definition]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AGadgets-definition 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AGadgets-definition 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AGadgets-definition 428] |- |453 |[[Құлсары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 3249] |- |454 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16084] |- |455 |[[Ғұндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 35351] |- |456 |[[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2432] |- |457 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 9267] |- |458 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31373] |- |459 |[[Рәбия сұлтан бегім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 4098] |- |460 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 8344] |- |461 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 7259] |- |462 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3721] |- |463 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 24962] |- |464 |[[Қарақалпақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5826] |- |465 |[[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4454] |- |466 |[[:Санат:Ресей қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5394] |- |467 |[[Абай күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 503] |- |468 |[[Жүсіпбек Аймауытов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 1408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 2046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 29072] |- |469 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7484] |- |470 |[[Ерзат Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 1619] |- |471 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 8205] |- |472 |[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 12371] |- |473 |[[BTS]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BTS 79] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BTS 2282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BTS 3222] |- |474 |[[SCAT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=SCAT 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SCAT 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=SCAT 3113] |- |475 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 35439] |- |476 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15234] |- |477 |[[Қарақалпақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6311] |- |478 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5605] |- |479 |[[Санжар Тәкенұлы Тәшкенбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2599] |- |480 |[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8738] |- |481 |[[Ninety One]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Ninety_One 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Ninety_One 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Ninety_One 3701] |- |482 |[[Портал:Африка/Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2397] |- |483 |[[Асан Мәжит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 1178] |- |484 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 12265] |- |485 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5406] |- |486 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 8327] |- |487 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18864] |- |488 |[[Отқа май құю]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 2959] |- |489 |[[Рауан Кенжеханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1868] |- |490 |[[Электрон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 1523] |- |491 |[[Темірқазық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 4818] |- |492 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 29764] |- |493 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 13240] |- |494 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 31257] |- |495 |[[Есік Алтын адамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 37501] |- |496 |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16178] |- |497 |[[ZaQ (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 1037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 4154] |- |498 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11177] |- |499 |[[Исатай Тайманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14454] |- |500 |[[Нұрсұлтан Нұрланұлы Шоқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 617] |- |501 |[[Юсуф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1989] |- |502 |[[Қорқай дұғасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4561] |- |503 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 9242] |- |504 |[[Қазақстан өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19373] |- |505 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 17448] |- |506 |[[Емшек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 2233] |- |507 |[[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 556] |- |508 |[[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5404] |- |509 |[[Ер Қосай Құдайкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5491] |- |510 |[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 22633] |- |511 |[[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 94] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 594] |- |512 |[[Қазақстан банктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5123] |- |513 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7773] |- |514 |[[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2174] |- |515 |[[Ақтабан шұбырынды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 15213] |- |516 |[[Ән-Нас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6496] |- |517 |[[Уақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 5303] |- |518 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20248] |- |519 |[[Биология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 7467] |- |520 |[[Отырар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 15866] |- |521 |[[Ағылшын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 5997] |- |522 |[[Мәулид]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 1314] |- |523 |[[Тырнақша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6136] |- |524 |[[Макаров тапаншасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 5769] |- |525 |[[Тәуке хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21226] |- |526 |[[Жағалбайлы (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 4505] |- |527 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31416] |- |528 |[[Менің папам тигр (фильм, 2024)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 1978] |- |529 |[[Ландшафт архитектурасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 57] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 446] |- |530 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15623] |- |531 |[[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2298] |- |532 |[[Әл-Бақара сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4671] |- |533 |[[Қазақ жүздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11310] |- |534 |[[Қасым Аманжолов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12797] |- |535 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 16296] |- |536 |[[Қимақ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22766] |- |537 |[[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6253] |- |538 |[[Үкімет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 1803] |- |539 |[[Ортаққор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 3780] |- |540 |[[Асылы Әлиқызы Осман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2441] |- |541 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 12134] |- |542 |[[Сүндет той]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 3257] |- |543 |[[Саясат Нұрбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3455] |- |544 |[[Робототехника]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9186] |- |545 |[[Сырға салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4287] |- |546 |[[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3495] |- |547 |[[Әл-Уақиға сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5440] |- |548 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16763] |- |549 |[[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3048] |- |550 |[[Көкшетау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 6048] |- |551 |[[Қаш (фильм, 2022)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 1168] |- |552 |[[Минет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 3741] |- |553 |[[Авиация]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 86] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 779] |- |554 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3919] |- |555 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14477] |- |556 |[[Астана қаласы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 992] |- |557 |[[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 4687] |- |558 |[[Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде жерленген тұлғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3699] |- |559 |[[15 шілде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=15_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=15_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=15_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 532] |- |560 |[[Түркия қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5487] |- |561 |[[Марғұлан Қалиұлы Сейсембаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2174] |- |562 |[[Менің атым Қожа (хикаят)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 19842] |- |563 |[[Уикимедиа қоры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 2514] |- |564 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 1837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 25716] |- |565 |[[Азан шақырып ат қою]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 1106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 5782] |- |566 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9681] |- |567 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14156] |- |568 |[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5515] |- |569 |[[Сын есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 18129] |- |570 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 13442] |- |571 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12042] |- |572 |[[Гауһартас (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 5658] |- |573 |[[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 7071] |- |574 |[[Қайрат Сатыбалдыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2091] |- |575 |[[2026 жыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 4280] |- |576 |[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B7%D2%B1%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B7%D2%B1%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B7%D2%B1%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1602] |- |577 |[[Рақымжан Қошқарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9910] |- |578 |[[Моңғол империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19931] |- |579 |[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 18694] |- |580 |[[Өрмекші-адам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 1056] |- |581 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7534] |- |582 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10212] |- |583 |[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18859] |- |584 |[[Қайшылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 385] |- |585 |[[Шиқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4449] |- |586 |[[Ғани Мұратбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4756] |- |587 |[[Өзбекстан қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4575] |- |588 |[[Ислам күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 7265] |- |589 |[[Бекет Мырзағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4340] |- |590 |[[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 6323] |- |591 |[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 1066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 4812] |- |592 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 11044] |- |593 |[[Maxi Чай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 937] |- |594 |[[Төлеңгіттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 5893] |- |595 |[[Дәуіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 1907] |- |596 |[[Counter-Strike]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Counter-Strike 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Counter-Strike 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Counter-Strike 530] |- |597 |[[Қарақұрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 2016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 4207] |- |598 |[[Батыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 26042] |- |599 |[[:Сурет:Female and male anus.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 697] |- |600 |[[Тұран жолбарысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 57] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 1456] |- |601 |[[Заттыбек Көпбосынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4945] |- |602 |[[Қазақ ұлттық медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4840] |- |603 |[[Жолбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 3702] |- |604 |[[Дос-Мұқасан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 4232] |- |605 |[[Дихан Қамзабекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2177] |- |606 |[[Ұлы Жібек жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 41006] |- |607 |[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5289] |- |608 |[[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9 655] |- |609 |[[Microsoft]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Microsoft 96] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Microsoft 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Microsoft 4398] |- |610 |[[Еріншектер Елі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 3470] |- |611 |[[Қатысушы:EPIC]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 896] |- |612 |[[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2008_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2008_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2008_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 280] |- |613 |[[Шекер (хикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 441] |- |614 |[[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2881] |- |615 |[[YouTube]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=YouTube 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=YouTube 4061] |- |616 |[[Омар Жәлелұлы Темірбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5359] |- |617 |[[Оғыз мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 22075] |- |618 |[[Марат Мәдетұлы Оралғазин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 2893] |- |619 |[[Куннилингус]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 2966] |- |620 |[[Көне түрік дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2479] |- |621 |[[Тайқазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9324] |- |622 |[[Бұрындық хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10404] |- |623 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 8094] |- |624 |[[Сығанақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 5345] |- |625 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10648] |- |626 |[[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4290] |- |627 |[[Ерке Есмахан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 4150] |- |628 |[[Айдар (шаш)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 3414] |- |629 |[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7438] |- |630 |[[Атырау облысы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4337] |- |631 |[[Шахмұрат Мүтәліп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 5204] |- |632 |[[Мұқасан Досмұратұлы Шахзадаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3145] |- |633 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 58222] |- |634 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 22254] |- |635 |[[Сүйінші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 3616] |- |636 |[[А.С. Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан облыстық кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90.%D0%A1._%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90.%D0%A1._%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90.%D0%A1._%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 260] |- |637 |[[Сунақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 3977] |- |638 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 20898] |- |639 |[[Ұйқы безі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 7869] |- |640 |[[Дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 6975] |- |641 |[[2015 жыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2015_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 46] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2015_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2015_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 893] |- |642 |[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3124] |- |643 |[[Бағдат Батырбекұлы Мусин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 1104] |- |644 |[[Адам ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 6162] |- |645 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 27922] |- |646 |[[Асхат Ғалымұлы Хасенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1467] |- |647 |[[Жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 11712] |- |648 |[[Уикипедия:Жүктеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 3507] |- |649 |[[Жетімдер руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 4126] |- |650 |[[Ысық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 3376] |- |651 |[[Қанжығалы руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 4057] |- |652 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8699] |- |653 |[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 22885] |- |654 |[[Мардан Баймырзаұлы Сапарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2777] |- |655 |[[Қазақ тілінің батыс диалектісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 4531] |- |656 |[[Metafizika (журнал)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Metafizika_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Metafizika_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Metafizika_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 341] |- |657 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 9455] |- |658 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 2621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23372] |- |659 |[[Сүре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 6601] |- |660 |[[Динара Болатқызы Зәкиева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 692] |- |661 |[[Одиссея]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F 2137] |- |662 |[[SDU University]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=SDU_University 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SDU_University 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=SDU_University 3482] |- |663 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 6789] |- |664 |[[Канада]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 5382] |- |665 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10155] |- |666 |[[Ойық руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 3374] |- |667 |[[Түркілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 10796] |- |668 |[[Боранбай Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 73] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1516] |- |669 |[[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 3404] |- |670 |[[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2605] |- |671 |[[ChatGPT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ChatGPT 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ChatGPT 8929] |- |672 |[[Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1175] |- |673 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 1742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8404] |- |674 |[[АҚШ қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4049] |- |675 |[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15627] |- |676 |[[Ескендір Зұлқарнайын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 9922] |- |677 |[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3943] |- |678 |[[Тана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3200] |- |679 |[[Есентемір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 3776] |- |680 |[[Ас беру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 5173] |- |681 |[[Солтүстік Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1505] |- |682 |[[Жаужүрек мың бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7641] |- |683 |[[Қазақстан телеарналары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3394] |- |684 |[[Төртуыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 3569] |- |685 |[[Уикипедия:Зертхана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1688] |- |686 |[[Әл-Кәһф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4660] |- |687 |[[ACE (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ACE_%28Ninety_One%29 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ACE_%28Ninety_One%29 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ACE_%28Ninety_One%29 3138] |- |688 |[[Іш өту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 4653] |- |689 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15515] |- |690 |[[:Санат:Қазақстан көне қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 39] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 980] |- |691 |[[Сүмбіле]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 2026] |- |692 |[[Мәтін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 10749] |- |693 |[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 9307] |- |694 |[[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2951] |- |695 |[[Ақан сері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 15912] |- |696 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10195] |- |697 |[[Сайрам ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2839] |- |698 |[[Ақсу-Жабағылы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 22756] |- |699 |[[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3391] |- |700 |[[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1797] |- |701 |[[Павлодар облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7088] |- |702 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 15657] |- |703 |[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 10618] |- |704 |[[Сөйлем мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 20949] |- |705 |[[Қазақстан теңгесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 20273] |- |706 |[[Непал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB 1464] |- |707 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18585] |- |708 |[[Іле-Балқаш (резерват)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5-%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%29 95] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5-%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%29 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5-%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%29 768] |- |709 |[[Ақбөкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 1088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 1550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 37687] |- |710 |[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1708] |- |711 |[[Сырым Датұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26237] |- |712 |[[Қымыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 5625] |- |713 |[[PHP]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=PHP 58] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=PHP 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=PHP 1120] |- |714 |[[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1472] |- |715 |[[Африка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 14257] |- |716 |[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5447] |- |717 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6532] |- |718 |[[Ертіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 11284] |- |719 |[[Назарбаев Зияткерлік мектептері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3533] |- |720 |[[Ырысбек Мәуіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 2179] |- |721 |[[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1644] |- |722 |[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 20691] |- |723 |[[Екібастұз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 2921] |- |724 |[[Қазақстан премьер-министрі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 3936] |- |725 |[[Аяқ киім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 1715] |- |726 |[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 11353] |- |727 |[[Борсық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 2618] |- |728 |[[Zheka Fatbelly]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Zheka_Fatbelly 180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 1207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Zheka_Fatbelly 4796] |- |729 |[[Мүшелтой]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D0%B9 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D0%B9 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D0%B9 960] |- |730 |[[Корея Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 7990] |- |731 |[[Әл-Кәфирун сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6297] |- |732 |[[Жатыр мойны эрозиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5034] |- |733 |[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5180] |- |734 |[[Қарақалпақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4438] |- |735 |[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9486] |- |736 |[[Уикипедия:Ережелер мен нұсқаулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 2066] |- |737 |[[Қазақ тау-кен металлургия институты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 62] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 400] |- |738 |[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6998] |- |739 |[[Арыстан (арнайы бөлімше)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 2684] |- |740 |[[Әскери шен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 5102] |- |741 |[[Ұ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0 2981] |- |742 |[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12017] |- |743 |[[Төреғали Төреəліұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5105] |- |744 |[[Жер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 13432] |- |745 |[[Қуандық Рахым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 5882] |- |746 |[[Металлургия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 89] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1707] |- |747 |[[Италия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 6673] |- |748 |[[Сағатхан Әшімбайұлы Әшімбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2043] |- |749 |[[Ми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8 10732] |- |750 |[[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 2448] |- |751 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 22967] |- |752 |[[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2989] |- |753 |[[Жарылқасын Керімбекұлы Оңалбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 368] |- |754 |[[Өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 11044] |- |755 |[[Маңғытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 3655] |- |756 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 7474] |- |757 |[[Жаңабай (Дулат)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 4133] |- |758 |[[Жабайы алма (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 7353] |- |759 |[[Адай ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0 143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1978] |- |760 |[[Уикипедия:Мақалаға бастама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 3527] |- |761 |[[:Санат:Ресей өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5500] |- |762 |[[Конъюнктивит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 5242] |- |763 |[[Әже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 9862] |- |764 |[[Салқам Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14489] |- |765 |[[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3174] |- |766 |[[Қазақстан темір жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8121] |- |767 |[[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 4704] |- |768 |[[Сөз табы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 13019] |- |769 |[[Алаш Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 14510] |- |770 |[[Павлодар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 3978] |- |771 |[[Мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 13722] |- |772 |[[Нобель сыйлығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3416] |- |773 |[[Sәlem Entertainment]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=S%D3%99lem_Entertainment 180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=S%D3%99lem_Entertainment 2408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=S%D3%99lem_Entertainment 3666] |- |774 |[[Асан қайғы Сәбитұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19526] |- |775 |[[Қазақстан Республикасының Парламенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 5878] |- |776 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9493] |- |777 |[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 19644] |- |778 |[[Қазақ тіліне аударылған контент тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 77] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1219] |- |779 |[[География]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 1195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 8655] |- |780 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 20417] |- |781 |[[Төлен Әбдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7766] |- |782 |[[Жусан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 5958] |- |783 |[[Мажарстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4647] |- |784 |[[:Санат:Қазақ ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6869] |- |785 |[[Ибраһим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 4941] |- |786 |[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3372] |- |787 |[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8871] |- |788 |[[Түлкібас ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3633] |- |789 |[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2156] |- |790 |[[Арсен Томский]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 76] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 550] |- |791 |[[Түрікменстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5803] |- |792 |[[Арыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81 2947] |- |793 |[[Халық қаһарманы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7605] |- |794 |[[Сөз таптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14296] |- |795 |[[Сарыүйсін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 4473] |- |796 |[[Надежда Давыдовна Тоқаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3020] |- |797 |[[Күлтегін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 1538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 10579] |- |798 |[[Әзербайжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 5080] |- |799 |[[Думан Марат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 347] |- |800 |[[Көне түркі жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 28261] |- |801 |[[Шығыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6847] |- |802 |[[Көлсай көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4008] |- |803 |[[Linux]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Linux 78] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Linux 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Linux 6981] |- |804 |[[Әл-Кәусәр сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6278] |- |805 |[[Автомобиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 2514] |- |806 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 19200] |- |807 |[[Ырғызбай ата кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1871] |- |808 |[[Ғылым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 7370] |- |809 |[[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1445] |- |810 |[[Дархан Медеғалиұлы Жазықбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1135] |- |811 |[[Сайт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 2019] |- |812 |[[АҚШ президенттерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9617] |- |813 |[[Созақ ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3512] |- |814 |[[Қайыңды (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 3313] |- |815 |[[Менің атым Қожа (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11114] |- |816 |[[UNIX]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=UNIX 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=UNIX 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=UNIX 650] |- |817 |[[Бүйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 2089] |- |818 |[[Орда (музыкалық топ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3856] |- |819 |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12362] |- |820 |[[Жезқазған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 6214] |- |821 |[[Етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 15195] |- |822 |[[Зейнеп Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5792] |- |823 |[[Көкнәр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 4459] |- |824 |[[Мұса пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 4395] |- |825 |[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 6416] |- |826 |[[Аят әл-Курси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 3558] |- |827 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12249] |- |828 |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 7868] |- |829 |[[Маман Қалқабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 523] |- |830 |[[15 сәуір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=15_%D1%81%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80 34] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=15_%D1%81%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=15_%D1%81%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80 765] |- |831 |[[Орталық Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 6400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 15344] |- |832 |[[Уикипедия:Авторлық құқықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1765] |- |833 |[[Саржомарт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 2780] |- |834 |[[Бейсенбілік (бағыштау)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 3179] |- |835 |[[Ит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%82 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%82 4783] |- |836 |[[Facebook]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Facebook 103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Facebook 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Facebook 4401] |- |837 |[[Сүйінбай Аронұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16128] |- |838 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8080] |- |839 |[[Тәтті шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%B9 113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%B9 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%B9 2050] |- |840 |[[Оралды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3089] |- |841 |[[Шынболат Ділдебайұлы Ділдебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1210] |- |842 |[[Іштің қатуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 5923] |- |843 |[[Һ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%BA 154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%BA 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%BA 3092] |- |844 |[[Кесірткелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 4370] |- |845 |[[Жоңғар хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 7915] |- |846 |[[Тобыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 2602] |- |847 |[[Жетісу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 9025] |- |848 |[[Әбілқайыр хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 970] |- |849 |[[Ағаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 3035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 7623] |- |850 |[[Орыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4106] |- |851 |[[Хан Тәңірі шыңы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 5594] |- |852 |[[Аустралия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9092] |- |853 |[[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 6017] |- |854 |[[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 6946] |- |855 |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 919] |- |856 |[[Мөңке би Тілеуұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8388] |- |857 |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 1454] |- |858 |[[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5024] |- |859 |[[Орыс тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3289] |- |860 |[[4 ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=4_ 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=4_ 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=4_ 377] |- |861 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15239] |- |862 |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2497] |- |863 |[[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3637] |- |864 |[[Sulpak]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sulpak 89] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sulpak 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sulpak 2060] |- |865 |[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7015] |- |866 |[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 14816] |- |867 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 16898] |- |868 |[[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7064] |- |869 |[[Сайын Мұратбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12563] |- |870 |[[Еуропа өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6056] |- |871 |[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 4309] |- |872 |[[Технология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1833] |- |873 |[[Алаш автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11861] |- |874 |[[Титаник]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA 2052] |- |875 |[[Диуани хикмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 1243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 9936] |- |876 |[[Ермұхамед Мәулен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 2103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 4004] |- |877 |[[2 ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2_ 153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2_ 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2_ 374] |- |878 |[[Әл-Ихлас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5416] |- |879 |[[Адыраспан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 3020] |- |880 |[[Баку]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83 64] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83 1188] |- |881 |[[Аша Матай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 1106] |- |882 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 9878] |- |883 |[[Ұйғырлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 5510] |- |884 |[[Бағаналы (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 3089] |- |885 |[[Қазақстан кадастрлық нөмірлер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2257] |- |886 |[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10539] |- |887 |[[Қошқармүйіз (ою-өрнек)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 4047] |- |888 |[[Дүниежүзілік көшпенділер ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3325] |- |889 |[[Linkin Park]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Linkin_Park 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Linkin_Park 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Linkin_Park 450] |- |890 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 8137] |- |891 |[[Сәбит Бексейітов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 297] |- |892 |[[Жаушы жіберу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 43] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 1416] |- |893 |[[Химия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 5324] |- |894 |[[Одиссея (фильм, 2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2026%29 100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2026%29 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2026%29 692] |- |895 |[[Жайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 9394] |- |896 |[[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 5604] |- |897 |[[Қызыл жебе (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 7375] |- |898 |[[Рамазан Өмірәліұлы Стамғазиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3528] |- |899 |[[Ұрыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7301] |- |900 |[[Ядро]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE 2777] |- |901 |[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12086] |- |902 |[[Майқы би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 2241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 2661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 9004] |- |903 |[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14460] |- |904 |[[Керамика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 90] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1133] |- |905 |[[Ханзада Жумонг (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7429] |- |906 |[[Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1308] |- |907 |[[Алғи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 2797] |- |908 |[[Әйел]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB 142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB 1914] |- |909 |[[Тоқтамыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6669] |- |910 |[[Қазақстан халқы тілдері күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2564] |- |911 |[[Адай шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2001] |- |912 |[[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2043] |- |913 |[[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1971] |- |914 |[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7297] |- |915 |[[5 ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=5_ 167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=5_ 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=5_ 356] |- |916 |[[Қара жорға]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 2442] |- |917 |[[Нархоз университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1869] |- |918 |[[Бату хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6326] |- |919 |[[Божбан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 2958] |- |920 |[[Амур жолбарысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 92] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 546] |- |921 |[[Қазақ билері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11530] |- |922 |[[Есімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 16929] |- |923 |[[Құдалық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3404] |- |924 |[[Құлшығаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 3162] |- |925 |[[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3971] |- |926 |[[Әзілхан Нұршайықов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5634] |- |927 |[[Тәуекел Мүслім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 3874] |- |928 |[[Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3125] |- |929 |[[Қасым Қайсенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16339] |- |930 |[[Абақ Керей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 3539] |- |931 |[[Дауысты дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 13101] |- |932 |[[Шахмат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 7531] |- |933 |[[:Санат:Қазақ жазушылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5343] |- |934 |[[Жетісай ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3508] |- |935 |[[Бейсен Абайұлы Құранбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4748] |- |936 |[[Ұмай ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3365] |- |937 |[[Qazaqstan (телеарна)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 6928] |- |938 |[[8 ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=8_ 160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=8_ 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=8_ 387] |- |939 |[[Кердері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2833] |- |940 |[[Жыныстық акт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 2578] |- |941 |[[Есіл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 6270] |- |942 |[[Құйрық-бауыр (салт)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 5125] |- |943 |[[МедиаУики:Statistics-footer]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AStatistics-footer 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AStatistics-footer 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AStatistics-footer 199] |- |944 |[[Шуда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%83%D0%B4%D0%B0 72] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%83%D0%B4%D0%B0 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%83%D0%B4%D0%B0 449] |- |945 |[[Османлы сұлтандарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3502] |- |946 |[[Келес ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2661] |- |947 |[[Қазақ хандығының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3161] |- |948 |[[Құрлық әскерлерінің әскери институты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 1890] |- |949 |[[Барақ батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2349] |- |950 |[[Нағашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 1163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 5760] |- |951 |[[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1357] |- |952 |[[Керейіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 5060] |- |953 |[[Полина Александровна Гурьева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D1%83%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D1%83%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B0 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D1%83%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B0 227] |- |954 |[[Бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3689] |- |955 |[[Ерболат Беделхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 1174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 1775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 3896] |- |956 |[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 4383] |- |957 |[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7739] |- |958 |[[Иран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 7926] |- |959 |[[Жоңғар шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 13114] |- |960 |[[Мастурбация]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 3847] |- |961 |[[Испания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6254] |- |962 |[[Ерболат Қасымұлы Тоғызақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 51] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 723] |- |963 |[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 4000] |- |964 |[[Il’han Ihsan]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 2643] |- |965 |[[11 ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=11_ 155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=11_ 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=11_ 353] |- |966 |[[Қасқыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 8467] |- |967 |[[Сауд Арабиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5177] |- |968 |[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6418] |- |969 |[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3988] |- |970 |[[МузАРТ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 3521] |- |971 |[[Ақтөбе өңірлік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2248] |- |972 |[[Халықаралық ақпараттық технологиялар университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 98] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 938] |- |973 |[[Балағат сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 4356] |- |974 |[[Өлі-тірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 2726] |- |975 |[[Тынышбай Жаңабайұлы Рахимов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1903] |- |976 |[[Балқадиша әні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 5184] |- |977 |[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 87] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 875] |- |978 |[[Дауыссыз дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 12419] |- |979 |[[Мәңгілік бала бейне]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16584] |- |980 |[[Барақ хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5751] |- |981 |[[Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1729] |- |982 |[[Сауран ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3926] |- |983 |[[Ттокпокки]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 696] |- |984 |[[Қайып хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5021] |- |985 |[[Ерен еңбегі үшін медалі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 3589] |- |986 |[[Барлас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 2650] |- |987 |[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 9858] |- |988 |[[Ләззат Мұратқызы Танысбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1456] |- |989 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 9622] |- |990 |[[:Сурет:Page Frame Features on desktop.png]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 91] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 5245] |- |991 |[[Қазақ графикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 4490] |- |992 |[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7160] |- |993 |[[Ақсүйек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 4537] |- |994 |[[Қатысушы талқылауы:Kasymov]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 53] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 1792] |- |995 |[[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 910] |- |996 |[[Украина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 3861] |- |997 |[[Қандала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 3204] |- |998 |[[Танымал қазақтардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7390] |- |999 |[[Нұх пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 1381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 4966] |- |1000 |[[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1847] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} rllm3lldz81747htzcflsqlpg0fkr6i 4 780876 3657401 3656901 2026-09-19T15:00:50Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3657401 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-09-18'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Басты бет]] | data-sort-value="1126" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 126] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="482" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 482] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="388" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 388] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="378" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 378] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="351" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 351] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="302" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 302] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="284" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 284] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Медғат Кәрімұлы Құлжанов]] | data-sort-value="264" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 264] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="229" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 229] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="224" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 224] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="199" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 199] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="193" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 193] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Диуани хикмет]] | data-sort-value="188" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 188] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Қазақстан қорықтарының тізімі]] | data-sort-value="185" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 185] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="184" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 184] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="180" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 180] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Қаһар]] | data-sort-value="179" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 179] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="173" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 173] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Ғұндар]] | data-sort-value="163" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 163] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="161" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 161] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Сақтар]] | data-sort-value="158" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 158] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Персептрон]] | data-sort-value="157" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 157] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Төле би]] | data-sort-value="154" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 154] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Қорықтар]] | data-sort-value="150" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 150] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="148" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 148] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Мөңке би Тілеуұлы]] | data-sort-value="144" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 144] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="143" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 143] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Малайсары батыр]] | data-sort-value="141" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 141] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Арал теңізі]] | data-sort-value="137" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 137] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Көне түркі жазбалары]] | data-sort-value="136" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 136] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] | data-sort-value="135" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 135] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Райымбек батыр]] | data-sort-value="135" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 135] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Наурызбай батыр]] | data-sort-value="127" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 127] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Ғалым Қамашұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="125" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 125] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Алматы қорығы]] | data-sort-value="123" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 123] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Ұлы Жібек жолы]] | data-sort-value="121" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 121] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[Қаңлылар]] | data-sort-value="113" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 113] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Шақшақ Жәнібек батыр]] | data-sort-value="112" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 112] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Тас дәуірі]] | data-sort-value="112" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 112] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="111" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 111] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Ақсу-Жабағылы қорығы]] | data-sort-value="111" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 111] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Барсакелмес қорығы]] | data-sort-value="109" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 109] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="107" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 107] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="107" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 107] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Үйсін мемлекеті]] | data-sort-value="106" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 106] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="105" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 105] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Тәнеке Нұралы Дөсетұлы]] | data-sort-value="104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 104] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="102" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 102] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Қатысушы:Орел Карл/зертхана]] | data-sort-value="102" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 102] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Қорғалжын қорығы]] | data-sort-value="101" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 101] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Әнет Баба]] | data-sort-value="100" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0 100] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="99" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 99] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="98" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 98] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Құмай тазы]] | data-sort-value="96" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D0%B7%D1%8B 96] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Семей полигоны]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 94] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Түргеш қағанаты]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 90] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 90] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 89] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Наурызым қорығы]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 88] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Қарлұқ қағанаты]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 88] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Лай суға май бітпес қой өткенге...]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D1%96%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D0%B9_%D3%A9%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5... 85] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Батыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="84" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 84] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="84" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 84] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 83] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 83] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Алматы]] | data-sort-value="81" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 81] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Сақшы]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 79] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Үстірт қорығы]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 78] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 77] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 76] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Әнет би]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B8 75] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Жүсіпбек Аймауытов]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 74] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 72] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Алакөл қорығы]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 71] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Шығыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 71] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[IP мекенжайы]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IP_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 71] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Майқы би]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 70] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[Батыс Алтай қорығы]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 69] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Марқакөл қорығы]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 69] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Талас шайқасы]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 68] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Оғыз мемлекеті]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 68] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 66] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 66] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Жасуша]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 66] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Алып Ер Тоңа]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D0%B0 65] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Айша бибі кесенесі]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 65] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 65] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 64] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Көшпенділер (трилогия)]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 63] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 62] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 62] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 60] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Павлодар облысы]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 60] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Көксерек (әңгіме)]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 59] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Жүсіп Баласағұни]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 59] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[Процессор]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80 58] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Қаратау қорығы]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 58] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 58] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 58] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Аңырақай шайқасы]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 57] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Қарахан мемлекеті]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 57] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Ботай мәдениеті]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 57] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Күлтегін ескерткіші]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 56] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Ілияс Есенберлин]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 56] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 56] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 56] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Ғалым Көпесбайұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 56] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Балғабек Қыдырбекұлы]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 56] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 55] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 55] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 55] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Конституция]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 55] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Қалың елім, қазағым, қайран жұртым (өлең)]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BC_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 55] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 55] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 54] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 54] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Компьютер жадысы]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%81%D1%8B 54] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Қола дәуірі]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 54] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Астана]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 52] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 52] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 52] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Ғұндар мемлекеті]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 52] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Тыныс алу жүйесі]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 52] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 51] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 51] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 50] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 50] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Ақтабан шұбырынды]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 50] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 49] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 49] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 48] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[Қорқыт ата кітабы]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 48] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 48] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Алатау Тамшыбұлақ Аткинсон]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%88%D1%8B%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D1%82%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 48] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 48] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 48] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Талап Сұлтанбеков]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 48] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Дауысты дыбыстар]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 47] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 47] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 46] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Алитус]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%81 46] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[Исатай Тайманұлы]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 46] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 46] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Махмұд Қашқари]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 46] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Руслан Бөлебай]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 46] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Философия]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 46] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 45] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 45] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 45] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 44] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Қоқиқаздар]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 44] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 44] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Компьютер]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 44] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Арғын]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 43] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 43] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Балқаш]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 43] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Салауат]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 43] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Күлтегін]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 43] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Мөңке би Төлеұлы]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 43] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Жер]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 42] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 42] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[ChatGPT]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 42] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 42] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Сарматтар]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 42] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 42] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Оразмағанбет Тұрмағанбетұлы]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 41] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 41] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Сегізаяқ (өлең)]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 41] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 41] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Шымкент]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 41] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Қазтуған Сүйінішұлы]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 41] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 40] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Қызыл кітап]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 40] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 40] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Неолит]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 40] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Дулат]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 40] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 40] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 40] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 40] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Қимақ қағанаты]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 40] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 39] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 39] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 39] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Наймандар]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 38] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Мәтін]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 38] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Қытай]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 38] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Ақпарат]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 38] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Қазақстан өзендері]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 38] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 38] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Байкөл]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D3%A9%D0%BB 38] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Қазақстан көлдері]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 38] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Ақ Орда (мемлекет)]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 38] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 38] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 38] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Менің атым Қожа (хикаят)]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 38] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Аристотель]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 38] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 37] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Қобыланды батыр (жыр)]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 37] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Саясаттану]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 37] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 37] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Шахмұрат Мүтәліп]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 37] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 37] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Жасанды нейронды желі]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 37] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Саясат]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 36] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 36] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 36] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Дауыссыз дыбыстар]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 36] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 35] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Қайым Мұқамедханов]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 35] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Сақиналар әміршісі (роман)]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 35] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Ақпарат-коммуникация технологиясы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 35] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Амангелді Нақыпұлы Сембин]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%BD 35] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Санау жүйесі]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 35] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Палеолит]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 35] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Тәуелдік жалғау]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 35] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 35] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Ұшқан ұя]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 35] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Сабырсыз, арсыз, еріншек...]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA... 34] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Ескендір (поэма)]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 34] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[QNB Group]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=QNB_Group 34] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Мұстафа Шоқай]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 34] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[КешYOU]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 34] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 34] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Ертіс]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 34] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 34] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 34] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 34] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 34] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Жазғы Азия ойындары 2026]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D2%93%D1%8B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_2026 34] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Құтадғу білік]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 33] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[Ақыртас]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 33] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 33] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Моңғол империясы]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 33] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Андроново мәдениеті]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 33] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Мұрат Есжан]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 33] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 33] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Есептеуіш техника тарихы]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%88_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 33] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 32] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 32] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 32] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Дыбыс үндестігі]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 32] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Астрахан облысы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 32] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Ақуыз]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 32] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 32] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Ит]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82 32] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[Әл-Кәһф сүресі]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 32] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Бөгенбай батыр]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 32] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 32] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 32] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Адай]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 32] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Психология]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 32] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Қазақ газеті]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 32] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Григорий Константинович Бабаян]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%8F%D0%BD 31] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Байұлы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[Эльвира Әбілхасымқызы Азимова]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0 31] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Мәдениет]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 31] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Фонетика]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 31] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Сырдария]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 31] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 31] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Ақпараттың өлшем бірліктері]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 31] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 31] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Алғашқы ұстаз (кітап)]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 31] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 31] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 31] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Екпін]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D0%BF%D1%96%D0%BD 31] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Табиғатты қорғау]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 30] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Қадыр Мырза Әлі]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 30] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 30] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 30] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 30] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Оғыздар]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 30] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 30] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 30] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 30] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Ерболат Беделхан]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 30] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Әйтеке би]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 30] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Жүйелік блок]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 30] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 30] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 29] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 29] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Шарана шайқау]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 29] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Қазақ-жоңғар соғыстары]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 29] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Темір дәуірі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Экология]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 29] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Қазақстан халық кеңесі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 29] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 29] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Қабдеш Жұмаділов]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 29] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 29] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 28] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Шарын шатқалы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 28] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Хасан Алпысбаев]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 28] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Адам эволюциясының негізгі кезеңдері]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 28] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Мемлекет]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 28] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Өркениет]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 28] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Тұсаукесер]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 28] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Жаныс]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 28] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Нұрлан Мәжитұлы Әбдіров]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 28] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 28] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 28] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 27] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 27] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Әбунасыр Пернеханұлы Серіков]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 27] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 27] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Асан қайғы Сәбитұлы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Сөйлем мүшелері]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 27] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Кенен Әзірбаев]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Кіндік шеше]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5 27] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Қазақстанның биік тау шыңдары]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 27] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Құқық]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 27] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Тарақты]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 27] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Табалдырық аттау]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%83 27] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 27] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 27] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 27] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Чарлз Дарвин]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B7_%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BD 27] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар|Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 27] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Ақша]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0 27] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Ақ кеме (кітап)]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 27] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[Үлкен панда]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 27] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Интернет]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 26] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 26] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 26] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 26] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Септік жалғау]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 26] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Жетіқарақшы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 26] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 26] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 26] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Біржан Қожағұлұлы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Бәйдібек ауданы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 26] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Үндестік заңы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 26] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 26] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Қаракесек (Әлімұлы)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 25] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Сайын Мұратбеков]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Жайлау]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 25] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 25] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Дулат Бабатайұлы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 25] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Мәдениеттану]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 25] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Қазақ ұлттық киімдері]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 25] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің аппараты]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B 25] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Қарақытай мемлекеті]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 25] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Мәңгілік бала бейне]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 25] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Думан Марат]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 25] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Көшпелiлер немесе дала өркениетi]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BBi%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%B5_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82i 25] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Еуропа]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 25] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 25] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Керей хан]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 25] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Ежелгі Мысыр]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 25] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Жүрек]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 25] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Кемел Тоқаев]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 24] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Ньютон заңдары]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 24] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Ақбөкен]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 24] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Нарықтық экономика]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 24] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Албан руы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 24] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 24] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[Микроскоп]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF 24] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Ғылым]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 24] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 24] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[Энеолит]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 24] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 24] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Дүние жүзінің саяси картасы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Созақ]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 24] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 24] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Акмяне]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D0%B5 24] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Таз руы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 24] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Науқасты субъективті тексеру әдісі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%83%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%96 24] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Мақала]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 24] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[Сөзжасам]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 24] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[Жіктік жалғау]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 24] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Соғдылар]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 23] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Қазақстан банктерінің тізімі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Географиялық карта]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 23] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Огюст Конт]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B3%D1%8E%D1%81%D1%82_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82 23] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Сын есім]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 23] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 23] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Африка]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 23] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Көңіл шай]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 23] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[Зат есім]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 23] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Республика күні (Қазақстан)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 23] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Түркілер]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 23] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Алтынемел ұлттық паркі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 23] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 23] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Исатай-Махамбет көтерілісі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 23] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Кәмшат Жолдыбаева]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 23] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Алма]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 23] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Айқын Төлепберген]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 23] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Әдебиет теориясы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Жетісу]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 23] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Моғолстан]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 23] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[ДНҚ]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 23] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Ерте темір дәуірі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 23] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Құда түсу]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%83 23] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Қасым Аманжолов]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Қазақ билері]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 23] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Қазақстан Республикасының Бірінші Президентінің мұражайы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 22] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Беріш]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 22] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Орталық Азия]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 22] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Білге қаған]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Менің атым Қожа (фильм)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 22] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Шешендік өнер]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 22] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Ақтөбе]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 22] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Сәлем салу]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 22] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Ақмола облысы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Неке қияр]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B8%D1%8F%D1%80 22] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Жоңғар шапқыншылығы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 22] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 22] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Иса Байзақов]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Бура (найман)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0_%28%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 22] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Қыркүйек]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 22] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Қызылорда облысы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Жануарлар]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 22] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 22] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Ресей]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 22] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Микробиология]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 22] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Иосиф Виссарионович Сталин]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 22] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Ұлы Қытай қорғаны]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 22] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Эссе]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 22] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Қырғыздар]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 22] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Шеркеш]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 22] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Есік]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA 21] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Әділет (партия)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 21] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Дулат Исабеков]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Біржан мен Сара айтысы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Есік Алтын адамы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 21] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Ақан сері]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 21] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Ғалым Дүйсенбайұлы Байманов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Бақбақ]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 21] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Шешендік сөздер]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 21] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[Қаңлы (тайпа)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 21] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Қытай тарихы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 21] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Байбақты]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 21] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Тараз]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 21] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Тұран (университет)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%28%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%29 21] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Қоғам]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 21] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Қыз айттыру]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 21] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[:Сурет:Қазақстан картасы.png|Сурет:Қазақстан картасы.png]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 21] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Қазіргі қызметтегі мемлекет және үкімет басшылары]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 21] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Қызылорда]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 21] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Sadraddin]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 21] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 21] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[Қапез Байғабылұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B7_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 21] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Алтай таулары]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 21] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Масғұт (дастан)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D2%93%D2%B1%D1%82_%28%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 21] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Невада-Семей]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D0%B0-%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 21] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Қаған]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[Blinding Lights]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Blinding_Lights 21] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Тәуке хан]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Шұғаның белгісі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 21] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[Операциялық жүйелер]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 21] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Жақайым]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 21] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Жол белгілері]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 21] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 20] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[География]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 20] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Бөріқазған]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[Есімдік]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 20] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 20] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Бірінші Мемлекеттік Дума]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 20] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Саптық жарғы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 20] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Табын]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 20] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Алаш партиясының бағдарламасы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 20] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Сабақтас құрмалас сөйлем]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 20] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Есепшот (құрал)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%88%D0%BE%D1%82_%28%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%29 20] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Тоқаш Бокин]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D1%88_%D0%91%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D0%BD 20] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Жапония]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 20] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Қазақстан темір жолы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 20] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 20] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Азия]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 20] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Есім хан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Табылды Досымов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Ат әбзелдері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82_%D3%99%D0%B1%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 20] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Мейірім Төлегенұлы Нұрсұлтанов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BC_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Көлсай көлдері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Әлихан Асханұлы Смайылов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 20] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Саңырауқұлақтар]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 20] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Публицистикалық стиль]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 20] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Географиялық зерттеу әдістері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Қан мен тер]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 19] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Ысты]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 19] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Суан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Метафора]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 19] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Айнаш Қасым]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%88_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC 19] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Керей (тайпа)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 19] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Құр]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80 19] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 19] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Павлодар облысының физика-геологиялық үрдістері]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D1%80%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 19] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[Қырғи қабақ соғысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Сан есім]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 19] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[Түркия]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 19] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Қарауыл руы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 19] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Отырар]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 19] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Мәриям сүресі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BC_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 19] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[Ерін үндестігі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 19] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[Мұхит]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 19] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[Эпитет]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 19] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[Браузер (айрық)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B5%D1%80_%28%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B%29 19] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Шілдехана]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 19] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Сиқым]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 19] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Қожа]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 19] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Үндістан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Олжас Абайұлы Бектенов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Қасым ханның қасқа жолы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 19] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 19] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Әбжали ишан мешіті]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%B8%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 19] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 19] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Түрік руна жазбалары]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 19] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Әдебиеттану]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 19] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Азаматтық құқық]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 19] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Жар жағалаған жалғыз]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7 19] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[Мұстақым Біләлұлы Ықсанов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D0%91%D1%96%D0%BB%D3%99%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%AB%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[First Abu Dhabi Bank]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=First_Abu_Dhabi_Bank 19] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы (1995)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%281995%29 19] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Көктөбе (төбе)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%28%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5%29 19] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Хәрри Поттер мен пәлсапа тас]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D3%99%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%9F%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D3%99%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BF%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%81 18] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Малайсары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Сұлтан Бейбарыс]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 18] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Келінжан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Жұма намаз]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 18] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Қазақстанның табиғаты]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 18] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Солтүстік Қазақстан облысы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Бата]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 18] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Буын үндестігі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 18] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Футбол]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 18] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 18] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Қыпшақ хандығы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 18] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 18] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Қалымбек Еркінбаев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Қазақстан ғалымдары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Өлең - сөздің патшасы, сөз сарасы...]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BB%D0%B5%D2%A3_-_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B%2C_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 18] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Ауызекі сөйлеу тілінің стилі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%96 18] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 18] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 18] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Батыс Сібір жазығы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B 18] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Киіз үй]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 18] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Қатысушы:Жадыра Абибуллаевна]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%96%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0 18] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Марат Мақсұмұлы Шибұтов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D2%B1%D1%82%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Мамандық]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 18] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 18] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Түрксіб]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 18] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Баскетбол]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 18] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Отырар апаты]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 18] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Мұғалжар тауы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 18] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Археология]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 18] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Қоянды жәрмеңкесі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 18] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Эмиль Дюркгейм]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%94%D1%8E%D1%80%D0%BA%D0%B3%D0%B5%D0%B9%D0%BC 18] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Жусан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 18] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 18] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[Қазақтың 500 ән-күйі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 18] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Ми]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 18] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Қыз алып қашу]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D2%9B%D0%B0%D1%88%D1%83 18] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Конституциялық құқық]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 18] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Үстеу]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 18] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Шоқжұлдыздар бойынша жұлдыздар тізімі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Көмірсулар]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 18] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Әзербайжан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Туберкулез]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 18] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Халел Досмұхамедов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[Ежелгі Грекия]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 17] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Тағдыр (Қабдеш Жұмаділов)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 17] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Жел энергетикасы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Кірме сөздер]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 17] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Химиялық байланыстар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Батырлар жыры]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[Желтоқсан көтерілісі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 17] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Бас сүйек]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 17] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[Ақпараттық қауіпсіздік]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 17] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Сөз тіркесі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[Ғылыми стиль]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 17] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[Пысықтауыш]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 17] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Қорық]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 17] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[Ер Тоңға (жыр)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 17] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[Қазақстан вице-президенті]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 17] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Жарыс қазан]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Бесікке салу]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 17] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Моңғол шапқыншылығы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 17] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[Латын әліпбиі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 17] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Көңіл толқыны (күй)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 17] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[:Сурет:Female and male anus.jpg|Сурет:Female and male anus.jpg]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 17] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Бұланты шайқасы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Солтүстік Америка]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 17] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Қазақстан туы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 17] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Алшын]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 17] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Абайтану]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 17] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Атырау облысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Білім]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 17] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Барсакелмес]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81 17] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 17] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің бөлімдері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Жарық сүйгіш өсімдіктер]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B3%D1%96%D1%88_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 17] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Көзімнің қарасы...]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 17] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Қазақстан географиясы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Астрахан газоконденсат кеніші]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%88%D1%96 17] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[Қазақстан археологиясы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Ордабасы құрылтайы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 17] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Бәсентиін]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%96%D0%BD 17] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Сын есімнің шырайлары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Матай (ру бірлестігі)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 17] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Алаш автономиясы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[Марғұлан Қалиұлы Сейсембаев]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Рим империясы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[:Сурет:CIA WorldFactBook-Political world.pdf|Сурет:CIA WorldFactBook-Political world.pdf]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACIA_WorldFactBook-Political_world.pdf 16] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Құқықтық мемлекет]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 16] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Франция]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 16] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Қазақстанның Қызыл кітабы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 16] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Елім-ай]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 16] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Өнеркәсіп төңкерісі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 16] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Тоғыз-құмалақ]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 16] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 16] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Тоныкөк]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D0%BA%D3%A9%D0%BA 16] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 16] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Жігіттер тобы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 16] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Ас қорыту жүйесі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 16] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Төлен Әбдік]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 16] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 16] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[Бұлшық ет]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 16] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Кейкі Көкембайұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[Әлеуметтану]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 16] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Ұйықтатын дәрілер]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 16] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 16] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Данагүл]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D2%AF%D0%BB 16] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Құнанбай Өскенбайұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[Құстар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 16] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Вирустар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Руслан Тай]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 16] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[Аяз би (ертегі)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%28%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%29 16] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Соқырішек]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 16] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 16] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Қабанбай]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 16] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Қарақат Түлкібайқызы Әбілдина]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 16] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Алакөл (көл)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 16] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[Құран]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Аэростат]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8D%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82 16] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[Араб жазуы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 16] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[Revolution Radio]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Revolution_Radio 16] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Кете (ру)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 16] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[Мир Қасымұлы Қадырбаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 16] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[Қой малының атаулары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Қызғалдақ]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 16] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Ноғай Ордасы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[:Санат:Ақтөбе облысы аудандары|Санат:Ақтөбе облысы аудандары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Өкпе]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 16] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Семей]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 16] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Ескелді би Жылгелдіұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B1%D0%B8_%D0%96%D1%8B%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Несие]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D0%B8%D0%B5 15] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Жалайыр]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 15] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Барыс (жануар)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 15] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Айтыс]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 15] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[Эстетика]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Банк ЦентрКредит]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BD%D0%BA_%D0%A6%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%9A%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%82 15] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[Қазақ тілі тарихы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 15] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Жалғау]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 15] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Табиғат]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 15] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Психология тарихы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 15] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Іздеу жүйесі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Қарақұм құрылтайы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 15] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Жылқы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 15] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Рибонуклеин қышқылы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Мемлекет және құқық]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 15] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Мәскеу фонология мектебі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%84%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 15] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 15] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Қуатамлонмұнай]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 15] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Алаша (ру)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 15] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[Көңлім қайтты достан да, дұшпаннан да...]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B0%2C_%D0%B4%D2%B1%D1%88%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B0... 15] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Ескендір Зұлқарнайын]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 15] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Византия империясы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Бұзаубас]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 15] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Ұстаз]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7 15] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Қарағай]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 15] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Apple Inc.]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Apple_Inc. 15] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Тәңіршілдік]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 15] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[Әл-Кәфирун сүресі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Үлгі:Менделеевтің периодтық кестесі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Жезқазған]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Жамбас сүйек]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 15] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Еңлік — Кебек (пьеса)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 15] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Жұлын]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 15] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Әскери шен]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 15] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[Кәсіпкерлік]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA 15] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Дарын республикалық ғылыми-практикалық орталығы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 15] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Баян-Өлгей аймағы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 15] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[Едіге]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%B3%D0%B5 15] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Қазақстан соғыстан кейінгі кезеңде]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 15] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Берел қорымы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 15] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Батыр Баян (поэма)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 15] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Ұлыбритания]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 15] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Салауатты өмір салты]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 15] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Марат Әбдіұлы Омаров]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Ахмед Иүгінеки]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%98%D2%AF%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B8 15] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Лексика]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Хан Тәңірі шыңы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 15] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Үлгі:Апта күндері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Қосөзен (өркениет)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD_%28%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%29 15] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Күн жүйесі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Столыпин реформасы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Төлеңгіттер]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 15] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Әпке (драма)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 15] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Биология]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 15] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Үлгі:Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Бату хан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[Қазақстанның ең ірі көлдерінің тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Сарыағаш]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88 15] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[Қайталама қос сөздер]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 15] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Тұяқ]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B 15] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Испания]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 15] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Латын тілі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Ас беру]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 15] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Көкшетау]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 15] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Орда (музыкалық топ)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 15] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Хақназар хан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Әдебиет]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82 15] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Бесшатыр]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%88%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 14] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Қандыағаш (ағаш)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%29 14] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[Жәнібек батыр Бердәулетұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Төртқара]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 14] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Қазан төңкерісі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[A.Z. (Ninety One)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 14] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Аурухана ішілік инфекция]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%80%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%96%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 14] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Жәңгір-Керей хан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[Экономика]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 14] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Түркістан Уәлаятының Газеті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B0%D1%8F%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%93%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Жер бедері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B1%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Жаппас]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 14] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[Василий Васильевич Радлов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Мұқан қаған]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Орал]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 14] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Қазақ әдебиеті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[Жетіру]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 14] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Ұлытау ауданы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 14] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Салт-дәстүр]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 14] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[Жай сөйлем және оның түрлері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Әбілхан Қастеев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Карл Маркс]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%81 14] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Орбұлақ шайқасы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[Есентемір]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 14] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Қазақстан тарихы (ғылым)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%28%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%29 14] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Әбілқайыр хандығы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 14] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Мезолит]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 14] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Етіс]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 14] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Әрімбек Мәселұлы Масалов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Жантақ]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D2%9B 14] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Домалақ ана]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 14] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Қанат Әуесбайұлы Әуесбай]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%83%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9 14] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Шақ (етістік)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 14] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Рәбиға Сәтіғалиқызы Сыздық]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B 14] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 14] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Шахмат]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 14] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Тьюринг тесті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8C%D1%8E%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Яна Борисовна Абдеева]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 14] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Марқакөл (көл)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 14] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Образ]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7 14] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[Ақмешіт әулие үңгірі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[UTC+5:00]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=UTC%2B5%3A00 14] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Абайдың қара сөздері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Тірек-қимыл жүйесі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BA-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Өсімдік ұлпасы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Ферғана]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0 14] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Жағалбайлы (ру)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 14] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[Аида Ғалымқызы Балаева]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 14] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[Дала уәлаятының газеті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%83%D3%99%D0%BB%D0%B0%D1%8F%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Екінші Мемлекеттік Дума]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 14] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[Өсімдіктер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Көшпелілік]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 14] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Кіші жүздің Ресейге қосылуы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 14] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[Теміреткі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 14] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[Есік обасы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[Запорожье облысы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B6%D1%8C%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[Қатқыл диск]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BA 14] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[Қайрат (футбол клубы)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 14] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[Бақытсыз Жамал]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 14] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[Іле Қазақ автономиялық облысы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="838" | 838 | [[Қазақстанның тұңғыш мектептері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="839" | 839 | [[Тайқазан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="840" | 840 | [[Қуандық Қыстықбаев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="841" | 841 | [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 14] |- | data-sort-value="842" | 842 | [[Қытай философиясы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="843" | 843 | [[Білім беру туралы заң]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 14] |- | data-sort-value="844" | 844 | [[Сократ]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82 14] |- | data-sort-value="845" | 845 | [[Қарақалпақстан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="846" | 846 | [[Адам қаңқасы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="847" | 847 | [[Ғабиден Мұстафин]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 14] |- | data-sort-value="848" | 848 | [[Зейнолла Қабдолов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="849" | 849 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 14] |- | data-sort-value="850" | 850 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="851" | 851 | [[BALA (Ninety One)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 14] |- | data-sort-value="852" | 852 | [[Қыз Жібек (фильм)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 14] |- | data-sort-value="853" | 853 | [[Ер Тарғын]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 14] |- | data-sort-value="854" | 854 | [[Жай сан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="855" | 855 | [[Майлар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="856" | 856 | [[Валенттілік]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 14] |- | data-sort-value="857" | 857 | [[Microsoft Windows]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Microsoft_Windows 14] |- | data-sort-value="858" | 858 | [[Түлкібас ауданы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 14] |- | data-sort-value="859" | 859 | [[Аустралия]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="860" | 860 | [[Есік ашар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="861" | 861 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="862" | 862 | [[Түйелер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="863" | 863 | [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 14] |- | data-sort-value="864" | 864 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 14] |- | data-sort-value="865" | 865 | [[Шақшақ Жәнібек]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 14] |- | data-sort-value="866" | 866 | [[Сырым Датұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="867" | 867 | [[Роллан Шәкенұлы Сейсенбаев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="868" | 868 | [[Прокариоттар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="869" | 869 | [[Тынық мұхит]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 13] |- | data-sort-value="870" | 870 | [[Қазақ тілінің батыс диалектісі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="871" | 871 | [[Германия]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="872" | 872 | [[:Санат:Қазақ ақындары|Санат:Қазақ ақындары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="873" | 873 | [[Темірбек Қожакеев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="874" | 874 | [[Гидросфера]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 13] |- | data-sort-value="875" | 875 | [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 13] |- | data-sort-value="876" | 876 | [[Таза заттар мен қоспалар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="877" | 877 | [[Француз төңкерісі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%83%D0%B7_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="878" | 878 | [[Сығанақ]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 13] |- | data-sort-value="879" | 879 | [[Оңтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="880" | 880 | [[Психологияның зерттеу әдістері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="881" | 881 | [[Күкірт]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 13] |- | data-sort-value="882" | 882 | [[Қазақстан астанасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="883" | 883 | [[Білге қаған ескерткіші]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 13] |- | data-sort-value="884" | 884 | [[Ғани Мұратбаев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="885" | 885 | [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 13] |- | data-sort-value="886" | 886 | [[Шернияз Жарылғасұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="887" | 887 | [[Медицина]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 13] |- | data-sort-value="888" | 888 | [[Теңеу]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%83 13] |- | data-sort-value="889" | 889 | [[Платон]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD 13] |- | data-sort-value="890" | 890 | [[Қожаберген жырау]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 13] |- | data-sort-value="891" | 891 | [[Салық Зиманұлы Зиманов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%97%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="892" | 892 | [[Әл-Ихлас сүресі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="893" | 893 | [[Қайыңды (көл)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 13] |- | data-sort-value="894" | 894 | [[Қанжығалы руы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 13] |- | data-sort-value="895" | 895 | [[Уикипедия:Жүктеу]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 13] |- | data-sort-value="896" | 896 | [[Сүтқоректілер]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 13] |- | data-sort-value="897" | 897 | [[Бауыр (орган)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 13] |- | data-sort-value="898" | 898 | [[Әбу Ханифа]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%84%D0%B0 13] |- | data-sort-value="899" | 899 | [[Алдар Көсе]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5 13] |- | data-sort-value="900" | 900 | [[Қатысушы талқылауы:Tilaqtobe]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ATilaqtobe 13] |- | data-sort-value="901" | 901 | [[Диуани лұғат ат-түрк]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 13] |- | data-sort-value="902" | 902 | [[Шалкиіз Тіленшіұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="903" | 903 | [[Жасау]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%83 13] |- | data-sort-value="904" | 904 | [[Ньютонның бірінші заңы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 13] |- | data-sort-value="905" | 905 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 13] |- | data-sort-value="906" | 906 | [[I Сүлеймен]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 13] |- | data-sort-value="907" | 907 | [[Құрсақ той]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%B9 13] |- | data-sort-value="908" | 908 | [[Алаш қозғалысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="909" | 909 | [[Тобанияз Әлниязұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%B7_%D3%98%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="910" | 910 | [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="911" | 911 | [[Сауд Арабиясы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="912" | 912 | [[Мата атаулары мен түрлері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="913" | 913 | [[Жабайы алма (повесть)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 13] |- | data-sort-value="914" | 914 | [[Анатомия]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="915" | 915 | [[Донецк облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%86%D0%BA_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="916" | 916 | [[Балықтар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="917" | 917 | [[Арыстан баб кесенесі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="918" | 918 | [[Мұнай]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 13] |- | data-sort-value="919" | 919 | [[Тұрмыс-салт жырлары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D1%8B%D1%81-%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="920" | 920 | [[Қазақстан президенті жанындағы консультативтік-кеңесші органдар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA-%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%88%D1%96_%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="921" | 921 | [[:Санат:Қазақстан таулары|Санат:Қазақстан таулары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="922" | 922 | [[Александр Викторович Затаевич]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 13] |- | data-sort-value="923" | 923 | [[:Санат:Қазақ пьесалары|Санат:Қазақ пьесалары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="924" | 924 | [[Ибн Сина]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 13] |- | data-sort-value="925" | 925 | [[Атмосфера]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 13] |- | data-sort-value="926" | 926 | [[Qazaqstan (телеарна)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 13] |- | data-sort-value="927" | 927 | [[She’s So Unusual]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=She%E2%80%99s_So_Unusual 13] |- | data-sort-value="928" | 928 | [[Қарағанды]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 13] |- | data-sort-value="929" | 929 | [[Шиқан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="930" | 930 | [[Аң стилі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%96 13] |- | data-sort-value="931" | 931 | [[Ақпан төңкерісі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="932" | 932 | [[GALANZ bottlers]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=GALANZ_bottlers 13] |- | data-sort-value="933" | 933 | [[Тау]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83 13] |- | data-sort-value="934" | 934 | [[Құлагер (поэма)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 13] |- | data-sort-value="935" | 935 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="936" | 936 | [[Дәрумен]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 13] |- | data-sort-value="937" | 937 | [[Төркіндеу]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%83 13] |- | data-sort-value="938" | 938 | [[Aitube.kz]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Aitube.kz 13] |- | data-sort-value="939" | 939 | [[Қазақтың би-шешендері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8-%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="940" | 940 | [[Қазақстанның көне қалалары тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="941" | 941 | [[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 13] |- | data-sort-value="942" | 942 | [[Алпамыс батыр]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 13] |- | data-sort-value="943" | 943 | [[Қазақ (этноним)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 13] |- | data-sort-value="944" | 944 | [[Дидактика]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13] |- | data-sort-value="945" | 945 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 13] |- | data-sort-value="946" | 946 | [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="947" | 947 | [[Азаматтық қоғам]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 13] |- | data-sort-value="948" | 948 | [[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="949" | 949 | [[Үшкөлтай Хасенқызы Субханбердина]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D1%83%D0%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 13] |- | data-sort-value="950" | 950 | [[Кемел Ақышұлы Ақышев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="951" | 951 | [[Марат Мәдетұлы Оралғазин]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 13] |- | data-sort-value="952" | 952 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="953" | 953 | [[Жиембет жырау]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 13] |- | data-sort-value="954" | 954 | [[Көптік жалғау]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 13] |- | data-sort-value="955" | 955 | [[Жер құрылымы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 13] |- | data-sort-value="956" | 956 | [[Уикипедия]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="957" | 957 | [[Информатика]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13] |- | data-sort-value="958" | 958 | [[Опера (музыка)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%29 13] |- | data-sort-value="959" | 959 | [[Құйрық-бауыр (салт)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 13] |- | data-sort-value="960" | 960 | [[Том Сойердің басынан кешкендері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BC_%D0%A1%D0%BE%D0%B9%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="961" | 961 | [[Стилистика]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13] |- | data-sort-value="962" | 962 | [[Қазақстан ерекше қорғалатын табиғи аумақтары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="963" | 963 | [[Сырбай Мәуленов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="964" | 964 | [[Тас дәуірінің хронологиясы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="965" | 965 | [[Салқам Жәңгір хан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="966" | 966 | [[Көшпенділер]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 13] |- | data-sort-value="967" | 967 | [[Ұлпа]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0 13] |- | data-sort-value="968" | 968 | [[Тарих (Геродот)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%28%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82%29 13] |- | data-sort-value="969" | 969 | [[Оңтүстік Америка]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} ssofjda954y9046cxtyb9tekj12w1j8 0 784561 3657509 3647802 2026-09-19T19:08:49Z InternetArchiveBot 105421 Add 3 books for [[Уикипедия:Тексерілмелдігі]] (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3657509 wikitext text/x-wiki 2008 жылы орталығы [[Америка Құрама Штаттары]]нда болған ауқымды жаһандық [[қаржы дағдарысы|қаржылық дағдарыс]] орын алды. Оның себептеріне тұрғын үй иелері мен қаржы институттарының жылжымайтын мүлік құнына шамадан тыс [[алыпсатарлық|алыпсатарлық жасауы]] жатады, бұл 2000-жылдардағы Америка Құрама Штаттарындағы тұрғын үй көпіршігіне әкелді. Дағдарысқа сапасы төмен [[ипотекалық несиелер]] бойынша жыртқыштық несиелеу мен [[Құқықтық реттеу|реттеудегі]] кемшіліктер де ықпал етті. Қолма-қол ақшамен [[қайта қаржыландыру]] тұрғын үй бағасы төмендеген кезде сақталуы мүмкін болмай қалған тұтынудың өсуіне түрткі болды. Дағдарыстың алғашқы кезеңі 2007 жылдың басында басталған сапасы төмен [[ипотекалық дағдарыс]] болды. Осы кезде АҚШ-тағы жылжымайтын мүлікке байланысты ипотекамен қамтамасыз етілген бағалы қағаздардың (MBS) және сол MBS-пен байланысқан ауқымды туынды қаржы құралдары желісінің құны күрт төмендеді. Өтімділік дағдарысы 2007 жылдың ортасына қарай жаһандық қаржы институттарына таралып, 2008 жылғы қыркүйекте [[Lehman Brothers банкроттығы]]мен шегіне жетті. Бұл өз кезегінде қор нарығының құлдырауы мен бірнеше елдегі банктік дүрбелеңді туғызды.<ref>{{cite book |last=Williams |first=Mark |title=Uncontrolled Risk |url=https://books.google.com/books?id=HSkjB_PGp98C |publisher=[[McGraw-Hill Education]] |date=2010 |isbn=978-0-07-163829-6}}</ref> Дағдарыс 2007 жылдың соңында басталған [[Ұлы рецессия]]ны, яғни жаһандық рецессияны, сондай-ақ 2007–2009 жылдардағы Америка Құрама Штаттарының аю нарығын одан әрі ушықтырды. Сонымен қатар, ол [[2008–2011 жылдардағы Исландияның қаржылық дағдарысы]] мен [[еуроаймақ дағдарысы]]ның туындауына да ықпал етті. [[Сурет:Lehman Brothers Times Square by David Shankbone.jpg|thumb|[[Lehman Brothers банкроттығы]] ([[745 Seventh Avenue|бас кеңсесі]] суретте), 2008 жылғы 15 қыркүйекте АҚШ-тағы көлемі жағынан төртінші инвестициялық банктің ([[Goldman Sachs]], [[Morgan Stanley]] және [[Merrill Lynch]]-тен кейін) банкротқа ұшырауы ретінде, 2008 жылғы қаржы дағдарысының шарықтау шегі деп жиі қарастырылады.]] [[Сурет:TED Spread.png|thumb|[[TED спреді]] — қаржы жүйесіндегі қабылданатын [[несиелік тәуекел]]дің көрсеткіші. Дағдарыс кезінде ол айтарлықтай өсті. Ол 2007 жылғы тамызда күрт көтеріліп, бір жыл бойы құбылып тұрды, ал 2008 жылғы қыркүйекте тағы да күрт өсіп, 2008 жылғы 10 қазанда рекордтық 4,65%-ға жетті.|260x260px]] 1990-жылдары [[АҚШ Конгрессі]] қаржыландыру қағидаларын жеңілдету арқылы [[Америка Құрама Штаттарындағы қолжетімді тұрғын үй|қолжетімді тұрғын үйді]] кеңейтуді көздейтін заңнаманы қабылдады, ал 1999 жылы [[1933 жылғы Банк заңы]]ның (Гласс-Стиголл заңы) кейбір бөліктері [[Грэмм-Лич-Блайли заңы]] арқылы күшін жойды, бұл мекемелерге [[коммерциялық банк]] ісі мен [[сақтандыру компаниясы|сақтандыру]] сияқты тәуекелі төмен қызмет түрлерін [[инвестициялық банк]] ісі және [[меншікті сауда]] сияқты тәуекелі жоғары қызмет түрлерімен ұштастыруға мүмкіндік берді.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=J.B. |date=October 22, 2019 |title=Consequences of The Glass-Steagall Act Repeal |url=https://www.investopedia.com/ask/answers/050515/did-repeal-glasssteagall-act-contribute-2008-financial-crisis.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214141042/https://www.investopedia.com/ask/answers/050515/did-repeal-glasssteagall-act-contribute-2008-financial-crisis.asp |archive-date=2025-02-14 |access-date=August 5, 2021 |website=Investopedia}}</ref> [[Федералдық резервтік жүйе]] («Fed») 2000 жылдан 2003 жылға дейін [[федералдық қорлар мөлшерлемесі]]н төмендеткен кезде, қаржы институттары негізінен [[нәсілдік азшылық]]тарға жататын табысы төмен тұрғын үй сатып алушыларға тәуекелі жоғары несиелерді көбірек ұсына бастады;<ref>{{cite book |title=Predatory Lending and the Destruction of the African-American Dream |chapter=Predatory Lending Practices Prior to the Global Financial Crisis |date=2020 |pages=23–68 |doi=10.1017/9781108865715.004 |isbn=978-1-108-86571-5 }}</ref> бұл үрдіс реттеушілердің назарынан тыс қалды.<ref>{{cite web |date=May 6, 2009 |title=Predatory lending: A decade of warnings |url=https://publicintegrity.org/inequality-poverty-opportunity/predatory-lending-a-decade-of-warnings/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117074014/https://publicintegrity.org/inequality-poverty-opportunity/predatory-lending-a-decade-of-warnings/ |archive-date=2025-01-17 |access-date=August 5, 2021 |website=Center for Public Integrity |language=en-US}}</ref> 2004–2006 жылдары пайыздық мөлшерлемелердің өсуіне байланысты [[Ипотекалық несие|ипотека]] құны артты, ал тұрғын үйге деген сұраныс төмендеді; 2007 жылдың басында АҚШ-тағы сапасы төмен ипотекалық несиелерді алушылардың көбі төлемдерін [[дефолт (қаржы)|өтей алмай]] бастағаннан кейін, несие берушілер банкротқа ұшырай бастады. Бұл үдеріс 2007 жылғы сәуірде [[New Century Financial]] компаниясының банкроттығымен шегіне жетті. Сұраныс пен бағалар одан әрі төмендей берген сайын, [[қаржылық жұқтыру]] 2007 жылғы тамызға қарай жаһандық [[несие нарығы]]на таралып, [[орталық банк]]тер [[өтімділік]] құя бастады. 2008 жылғы наурызда АҚШ-тағы көлемі жағынан бесінші инвестициялық банк болған [[Bear Stearns]] [[Федералдық резервтік жүйе]] қаржыландыруымен қолдау көрсетілген «[[жаппай сатылым]]<nowiki/>» мәмілесі арқылы [[JPMorgan Chase]] компаниясына сатылды. Дағдарыс ушыға түскен сайын, әлемнің түкпір-түкпіріндегі үкіметтер қаржы институттарын ауқымды түрде [[қаржылық құтқару|қаржылық құтқару шараларымен]] қолдады және [[ақша-несие саясаты]] мен [[фискалдық саясат]]ты қолданып, [[жаһандық қаржы жүйесі]]нің [[экономикалық күйреуіне]] жол бермеуге тырысты.<ref>{{cite web |last=Sakelaris |first=Nicholas |date=February 5, 2014 |title=Paulson: Why I bailed out the banks and what would have happened if I hadn't |url=https://www.bizjournals.com/dallas/blog/2014/02/paulson-why-i-bailed-out-the-banks-and-what-would.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140207081039/http://www.bizjournals.com/dallas/blog/2014/02/paulson-why-i-bailed-out-the-banks-and-what-would.html |archive-date=2014-02-07 |access-date=April 27, 2021 |website=Dallas Business Journal}}</ref> 2008 жылғы шілдеде АҚШ-тың тұрғын үй нарығының жартысына иелік еткен немесе соны кепілдендірген [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компаниялары күйреу шегіне жетті; [[2008 жылғы Тұрғын үй және экономикалық қалпына келтіру туралы заң]] федералдық үкіметке оларды 7 қыркүйекте өз бақылауына алуға мүмкіндік берді. [[Lehman Brothers]] (АҚШ-тағы көлемі жағынан төртінші инвестициялық банк) 15 қыркүйекте АҚШ тарихындағы ең ірі банкроттыққа қатысты өтініш берді; содан кейін келесі күні [[Федералдық резерв жүйесі]] елдегі ең ірі сақтандыру компаниясы — [[American International Group]]-ты қаржылық құтқарды, ал 25 қыркүйекте АҚШ тарихындағы ең ірі банк күйреуі ретінде [[Washington Mutual]]-ды өз бақылауына алды. 3 қазанда Конгресс [[Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ды қабылдап, [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не 700 миллиард АҚШ долларына тең [[Troubled Asset Relief Program]] (TARP) арқылы [[улы активтер]] мен банк акцияларын сатып алуға рұқсат берді. [[Федералдық резерв жүйесі]] қазынашылық облигациялар мен MBS сияқты басқа да активтерді сатып алу арқылы [[сандық жұмсарту]] бағдарламасын бастады, ал 2009 жылғы ақпанда жаңадан сайланған президент [[Барак Обама]] қол қойған [[Американы қалпына келтіру және қайта инвестициялау туралы заң]] қолданыстағы жұмыс орындарын сақтап қалуға және жаңаларын құруға бағытталған бірқатар шараларды қамтыды. Осы бастамалар, басқа елдерде қабылданған шаралармен бірге, 2009 жылдың ортасына қарай [[Ұлы рецессия]]ның ең ауыр кезеңін аяқтады. АҚШ-тағы дағдарыстың салдарына берілген бағалар әртүрлі болғанымен, олардың мәліметінше, шамамен 8,7 миллион жұмыс орны қысқарып, жұмыссыздық деңгейі 2007 жылғы 5%-дан 2009 жылғы қазандағы ең жоғары 10%-ға дейін өсті. Кедейлік жағдайында өмір сүрген азаматтардың үлесі 2007 жылғы 12,5%-дан 2010 жылы 15,1%-ға дейін артты. [[Dow Jones Industrial Average]] индексі 2007 жылғы қазан мен 2009 жылғы наурыз аралығында 53%-ға төмендеді, ал кейбір бағалаулар бойынша әрбір төртінші үй шаруашылығы өзінің [[таза құны]]ның 75%-ын немесе одан да көп бөлігін жоғалтты. 2010 жылы қаржы секторын реттеу жүйесін түбегейлі реформалаған [[Додд-Фрэнк Уолл-стрит реформасы және тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заң]] қабылданды.<ref>{{cite act|type=Act of Congress|index=111–203|date=July 21, 2010|legislature=The United States Congress|title=Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act|page=|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/PLAW-111publ203/html/PLAW-111publ203.htm}}</ref> Бұл заңға көптеген [[Республикалық партия (АҚШ)|республикашылдар]] қарсы шықты, ал 2018 жылы оның жекелеген ережелері [[Экономикалық өсу, реттеуді жеңілдету және тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заң]] арқылы әлсіретілді. Сонымен қатар, [[Базель III]] капиталы мен өтімділік стандарттары әлемнің көптеген елдерінде қабылданды.<ref>{{Cite web |last=James |first=Margaret |title=Basel III |url=https://www.investopedia.com/terms/b/basell-iii.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250205005634/https://www.investopedia.com/terms/b/basell-iii.asp |archive-date=2025-02-05 |access-date=April 27, 2021 |website=Investopedia |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=October 18, 2017 |title=RCAP on timeliness: monitoring reports |url=https://www.bis.org/bcbs/implementation/rcap_reports.htm |journal=[[Bank for International Settlements]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170523215923/https://www.bis.org/bcbs/implementation/rcap_reports.htm |archive-date=2017-05-23}}</ref> == Алғышарттар == [[Сурет:GDP Real Growth in 2009.svg|thumb|right|upright=1.35|[[Елдердің нақты ЖІӨ өсімі бойынша тізімі|2009 жылғы нақты ЖІӨ өсім қарқыны]] көрсетілген дүниежүзі картасы (қоңыр түспен көрсетілген елдер рецессияда болды)]] [[Сурет:NYUGDPFinancialShare.jpg|thumb|upright=1.6|1860 жылдан бергі АҚШ қаржы секторының ЖІӨ-дегі үлесі<ref>Confer Thomas Philippon: "The future of the financial industry", Finance Department of the [[New_York_University_Stern_School_of_Business]] at [[New_York_University]], link to blog [http://pages.stern.nyu.edu/~sternfin/crisis/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081020041822/http://pages.stern.nyu.edu/~sternfin/crisis/ |date=2008-10-20 }}</ref>]] Дағдарыс [[Ұлы рецессия]]ны, яғни 2007 жылдың ортасында басталған [[жаһандық рецессия]]ны ушықтырды.<ref>{{Cite web |last=Gopinath |first=Gita |date=April 14, 2020 |title=The Great Lockdown: Worst Economic Downturn Since the Great Depression |url=https://blogs.imf.org/2020/04/14/the-great-lockdown-worst-economic-downturn-since-the-great-depression/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213023027/https://www.imf.org/en/Blogs/Articles/2020/04/14/blog-weo-the-great-lockdown-worst-economic-downturn-since-the-great-depression |archive-date=2025-02-13 |work=[[International Monetary Fund]]}}</ref><ref>{{cite press release |title=Three Top Economists Agree 2009 Worst Financial Crisis Since Great Depression; Risks Increase if Right Steps are Not Taken |date=February 13, 2009 |publisher=[[Business Wire]] |url=https://www.businesswire.com/news/home/20090213005161/en/Top-Economists-Agree-2009-Worst-Financial-Crisis |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207125712/https://www.businesswire.com/news/home/20090213005161/en/Top-Economists-Agree-2009-Worst-Financial-Crisis |archive-date=2022-12-07}}</ref><ref>{{Cite news |title=The Great Depression(s) of 1929–1933 and 2007–2009? Parallels, Differences and Policy Lessons| ssrn=2612243| publisher=Hungarian Academy of Science | date=July 1, 2015 | first1=Peter| last1=Eigner |first2=Thomas S.| last2=Umlauft}}</ref><ref>{{Cite web| title=A tale of two depressions: What do the new data tell us?| url=https://voxeu.org/article/tale-two-depressions-what-do-new-data-tell-us-february-2010-update |website=[[VoxEU.org]] |last1=Eichengreen| last2=O'Rourke| date=March 8, 2010}}</ref><ref>{{Cite journal |first=Peter |last=Temin |year=2010 |title=The Great Recession & the Great Depression |url=https://archive.org/details/sim_daedalus_fall-2010_139_4/page/115 |journal=[[Daedalus (journal)|Daedalus]] |volume=139 |issue=4 |pages=115–124 |doi=10.1162/DAED_a_00048 |hdl=1721.1/60250 |hdl-access=free }}</ref> Сондай-ақ одан кейін 2009 жылдың соңында [[Грекия үкіметінің қарыз дағдарысы]]ның басталуымен өрбіген [[Еуроаймақ дағдарысы]] және Исландиядағы үш ірі банктің түгелдей [[банктің күйреуі]]н қамтыған [[2008–2011 жылдардағы Исландиядағы қаржы дағдарысы]] болды; экономикасының көлеміне шаққанда бұл тарихтағы кез келген ел бастан кешкен ең ірі экономикалық күйреу еді.<ref>{{cite news |date=December 11, 2008 |title=Cracks in the crust |url=https://www.economist.com/briefing/2008/12/11/cracks-in-the-crust |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20250111235019/https://www.economist.com/briefing/2008/12/11/cracks-in-the-crust |archive-date=2025-01-11 |newspaper=[[The Economist]]}}</ref> Ол әлем бастан өткерген ең ауыр бес қаржы дағдарысының бірі болып, жаһандық экономикаға 2 триллион АҚШ долларынан астам шығын әкелді.<ref>{{Cite web |title=5 of the World's Most Devastating Financial Crises |url=https://www.britannica.com/story/5-of-the-worlds-most-devastating-financial-crises |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129133042/https://www.britannica.com/story/5-of-the-worlds-most-devastating-financial-crises |archive-date=2025-01-29 |access-date=December 19, 2023 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/a-guide-to-the-financial-crisis--10-years-later/2018/09/10/114b76ba-af10-11e8-a20b-5f4f84429666_story.html |last=Merle |first=Renae |title=A guide to the financial crisis – 10 years later |newspaper=[[The Washington Post]] | date=September 10, 2018 |issn=0190-8286}}</ref> АҚШ-та тұрғын үй ипотекалық қарызының [[Жалпы ішкі өнім|ЖІӨ]]-ге шаққандағы үлесі 1990 жылдары орта есеппен 46%-дан 2008 жылы 73%-ға дейін өсіп, 10,5 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=headache/> Тұрғын үй бағасының өсуіне байланысты қолма-қол қаражат алу мақсатындағы қайта қаржыландыру көлемінің артуы тұтынудың өсуіне ықпал етті, алайда тұрғын үй бағасы төмендеген кезде мұндай тұтыну деңгейін сақтау мүмкін болмады.<ref name=extracted/><ref name=freecash/><ref name=boosted/> Көптеген қаржы институттары [[ипотекамен қамтамасыз етілген бағалы қағаз]]дар немесе оларды дефолттан сақтандыру үшін пайдаланылатын [[несиелік туынды құрал]]дар сияқты тұрғын үй ипотекаларына негізделген инвестицияларға иелік етті, олардың құны айтарлықтай төмендеді.<ref>{{cite news |last=Uchitelle |first=Louis |author-link=Louis Uchitelle |date=September 18, 2008 |title=Pain Spreads as Credit Vise Grows Tighter |url=https://www.nytimes.com/2008/09/19/business/economy/19econ.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225230431/http://www.nytimes.com/glogin?URI=http://www.nytimes.com/2008/09/19/business/economy/19econ.html&OQ=_rQ3D1&OP=53cd68c3Q2F8(KC8Q5Bzepszz0Q248Q24))Q228)t8Ft8CqpDZKpp8KezZz9Q268FtKezZQ25v09n |archive-date=2009-02-25 |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{cite news |last=Sorkin |first=Andrew Ross |author-link=Andrew Ross Sorkin |date=September 14, 2008 |title=Lehman Files for Bankruptcy; Merrill Is Sold |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/2008/09/15/business/15lehman.html |work=[[The New York Times]]|access-date=February 15, 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Werdigier |first=Julia |date=September 17, 2008 |title=Lloyds Bank Is Discussing Purchase of British Lender |url=https://www.nytimes.com/2008/09/18/business/worldbusiness/18lloyds.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126183726/https://www.nytimes.com/2008/09/18/business/worldbusiness/18lloyds.html |archive-date=2025-01-26 |work=[[The New York Times]]}}</ref> [[Халықаралық валюта қоры]]ның бағалауынша, АҚШ пен Еуропаның ірі банктері 2007 жылғы қаңтар мен 2009 жылғы қыркүйек аралығында [[улы актив]]тер мен қайтарылмайтын несиелерден 1 триллион АҚШ долларынан астам шығынға ұшырады.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/banks-writedowns-losses-idCNL554155620091105?rpc=44 |title=Factbox–U.S., European bank write-downs, credit losses |publisher=[[Reuters]] | date=November 5, 2009}}</ref> Банктердің [[төлем қабілеттілігі]]не инвесторлардың сенімінің төмендеуі және несиенің қолжетімділігінің қысқаруы 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында акциялар мен [[тауар]] бағасының күрт құлдырауына алып келді.<ref>{{cite news |first=Ambrose |last=Evans-Pritchard |title=Dollar tumbles as huge credit crunch looms |url=https://www.telegraph.co.uk/expat/4204516/Dollar-tumbles-as-huge-credit-crunch-looms.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/expat/4204516/Dollar-tumbles-as-huge-credit-crunch-looms.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |work=[[The Daily Telegraph]] |date=July 25, 2007}}{{cbignore}}</ref> Дағдарыс қысқа уақыт ішінде бүкіл әлемге таралып, жаһандық экономикалық күйзеліске ұласып, бірнеше [[банктің күйреуі]]не себеп болды.<ref>{{cite news |last=Norris |first=Floyd |author-link=Floyd Norris |date=October 24, 2008 |title=United Panic |url=https://archive.nytimes.com/economix.blogs.nytimes.com/2008/10/24/united-panic/ |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501200556/https://archive.nytimes.com/economix.blogs.nytimes.com/2008/10/24/united-panic/ |archive-date=2023-05-01 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Осы кезеңде несиелеу шарттарының қатаюы мен халықаралық сауданың қысқаруы салдарынан әлем экономикасының өсімі баяулады.<ref>{{cite web |date=April 2009 |title=World Economic Outlook: Crisis and Recovery, April 2009 |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/pdf/text.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126163230/https://www.imf.org/~/media/Websites/IMF/imported-flagship-issues/external/pubs/ft/weo/2009/01/pdf/_textpdf.ashx |archive-date=2025-01-26}}</ref> Тұрғын үй нарығы ауыр зардап шегіп, жұмыссыздық күрт өсті, соның салдарынан [[үйден шығару]] мен [[өндіріп алу]] жағдайлары көбейді. Бірқатар кәсіпорындар банкротқа ұшырады.<ref name="gofromhere">{{cite web |last1=Baily |first1=Martin Neil |last2=Elliott |first2=Douglas J. |date=June 15, 2009 |title=The U.S. Financial and Economic Crisis: Where Does It Stand and Where Do We Go From Here? |url=https://www.brookings.edu/research/the-u-s-financial-and-economic-crisis-where-does-it-stand-and-where-do-we-go-from-here/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203023846/https://www.brookings.edu/articles/the-u-s-financial-and-economic-crisis-where-does-it-stand-and-where-do-we-go-from-here/ |archive-date=2024-12-03 |work=[[Brookings Institution]]}}</ref><ref>{{cite news |last=Williams |first=Carol J. |date=May 22, 2012 |title=Euro crisis imperils recovering global economy, OECD warns |url=https://latimesblogs.latimes.com/world_now/2012/05/eurozone-crisis-global-economy.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224191234/https://www.latimes.com/archives/blogs/world-now/story/2012-05-22/euro-crisis-imperils-recovering-global-economy-oecd-warns |archive-date=2024-12-24 |work=[[Los Angeles Times]]}}</ref> АҚШ-та үй шаруашылықтарының әл-ауқаты 2007 жылдың екінші тоқсанындағы ең жоғары көрсеткіші — 61,4 триллион АҚШ долларынан 2009 жылдың бірінші тоқсанының соңында 50,4 триллион АҚШ долларына дейін, яғни 11 триллион АҚШ долларына азайды. Бұл тұтынудың, кейіннен бизнес инвестицияларының төмендеуіне әкелді.<ref>{{cite news |last=Luhby |first=Tami |date=June 11, 2009 |title=Americans' wealth drops $1.3 trillion: Fed report shows a decline of home values and the stock market cut the nation's wealth to $50.4 trillion |url=https://money.cnn.com/2009/06/11/news/economy/Americans_wealth_drops/?postversion=2009061113 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207103327/https://money.cnn.com/2009/06/11/news/economy/Americans_wealth_drops/?postversion=2009061113 |archive-date=2025-02-07 |publisher=[[CNN]]}}</ref><ref name=greatcrash/> 2008 жылдың төртінші тоқсанында АҚШ-та нақты [[ЖІӨ]] тоқсандық мәнде 8,4%-ға төмендеді.<ref>{{cite web |url=https://fred.stlouisfed.org/series/A191RL1Q225SBEA |title=Real Gross Domestic Product |date=April 1947 |publisher=[[Federal Reserve Economic Data]]}}</ref> АҚШ-тағы жұмыссыздық деңгейі 2009 жылғы қазанда 11,0%-ға жетіп, 1983 жылдан бергі ең жоғары деңгейге көтерілді және дағдарысқа дейінгі деңгейден шамамен екі есе жоғары болды. Орташа жұмыс аптасының ұзақтығы 33 сағатқа дейін қысқарып, үкімет мұндай деректерді 1964 жылдан бастап жинай бастағалы бергі ең төменгі деңгейге түсті.<ref>{{cite web |title=Labor Force Statistics from the Current Population Survey |url=https://data.bls.gov/timeseries/LNS14000000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214065916/https://data.bls.gov/timeseries/LNS14000000 |archive-date=2025-02-14 |publisher=[[Bureau of Labor Statistics]]}}</ref><ref>{{cite web |date=February 2012 |title=The Recession of 2007–2009 |url=https://www.bls.gov/spotlight/2012/recession/pdf/recession_bls_spotlight.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212015752/https://www.bls.gov/spotlight/2012/recession/pdf/recession_bls_spotlight.pdf |archive-date=2025-02-12 |publisher=[[Bureau of Labor Statistics]]}}</ref> Экономикалық дағдарыс АҚШ-та басталып, кейін бүкіл әлемге таралды.<ref name=gofromhere/> 2000–2007 жылдар аралығындағы жаһандық тұтыну өсімінің үштен бірінен астамы АҚШ-тағы тұтынудың үлесіне тиесілі болды, ал әлемнің қалған бөлігі сұраныс көзі ретінде америкалық тұтынушыға тәуелді еді.<ref>{{Cite news |date=2023-09-28 |title=What China's economic problems mean for the world |url=https://www.bbc.com/news/business-66840367 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206201909/https://www.bbc.com/news/business-66840367 |archive-date=2025-02-06 |access-date=2024-03-11 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=ConsumerSignals |url=https://www2.deloitte.com/us/en/insights/industry/retail-distribution/consumer-behavior-trends-state-of-the-consumer-tracker.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241212151939/https://www2.deloitte.com/us/en/insights/industry/retail-distribution/consumer-behavior-trends-state-of-the-consumer-tracker.html |archive-date=2024-12-12 |access-date=2024-03-11 |website=Deloitte Insights |language=en-us}}</ref> [[Улы актив]]термен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарға әлемнің түкпір-түкпіріндегі компаниялар мен институционалдық инвесторлар иелік етті. [[Несиелік дефолт свопы]] сияқты туынды қаржы құралдары да ірі қаржы институттары арасындағы өзара байланысты күшейтті. Қаржы институттарының қайта қаржыландыру мүмкін болмаған қатып қалған несие нарықтарындағы міндеттемелерін өтеу үшін активтерін сатуы нәтижесінде орын алған қаржылық левереджді төмендету процесі төлем қабілеттілігі дағдарысын одан әрі жеделдетіп, халықаралық сауданың қысқаруына себеп болды. [[Дамушы ел]]дердегі экономикалық өсім қарқынының төмендеуі сауданың, шикізат бағасының, инвестициялардың және шетелдегі еңбек мигранттары жіберетін [[ақша аударымы]]ның азаюымен байланысты болды (мысалы, Армения<ref>An example of a developing country which suffered decreases in these fields is Armenia. According to World Bank data, the [[foreign direct investment]] decreased from 2008 until 2021 (see {{Cite web |title=Foreign direct investment, net inflows (% of GDP) – Armenia |url=https://data.worldbank.org/indicator/BX.KLT.DINV.WD.GD.ZS?end=2019&locations=AM&start=2000 |access-date=May 12, 2021 |website=data.worldbank.org }}). Moreover, the remittances also decreased after 2007/08, then fluctuated (see {{Cite web |title=Personal remittances, received (% of GDP) – Armenia |url=https://data.worldbank.org/indicator/BX.TRF.PWKR.DT.GD.ZS?end=2019&locations=AM&start=2000 |access-date=May 12, 2021 |website=data.worldbank.org }}). This led to a dramatic rise in the number of households living below the poverty line (see {{cite web |url=https://www.odi.org/sites/odi.org.uk/files/odi-assets/publications-opinion-files/3705.pdf |title=The global financial crisis and developing countries: taking stock, taking action |work=Overseas Development Institute |date=September 2009 |access-date=June 17, 2022 |archive-date=July 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712194416/https://www.odi.org/sites/odi.org.uk/files/odi-assets/publications-opinion-files/3705.pdf |url-status=dead }}). The poverty headcount ratio at $1.90 (~${{Format price|{{Inflation|index=US|value=1.9|start_year=2007}}}} in {{Inflation/year|US}}) a day increased after 2007/08, from 0.9% to 1.2% (see {{Cite web |title=Poverty headcount ratio at $1.90 a day (2011 PPP) (% of population) – Armenia |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.DDAY?locations=AM |access-date=May 12, 2021 |website=data.worldbank.org }}).</ref>). Саяси жүйесі тұрақсыз мемлекеттер дағдарыс салдарынан Батыс елдеріндегі инвесторлар өз капиталын кері әкетеді деп қауіптенді.<ref>{{cite web |last=Wenn |first=Bruno |date=January 2013 |title=Exceedingly high interest rates |url=https://www.dandc.eu/en/article/european-bank-regulators-would-do-well-learn-their-latin-american-counterparts |archive-url=https://web.archive.org/web/20241212175814/https://www.dandc.eu/en/article/european-bank-regulators-would-do-well-learn-their-latin-american-counterparts |archive-date=2024-12-12 |publisher=[[D+C Development and Cooperation]]}}</ref> [[Ұлы рецессияға байланысты ұлттық бюджет-салық саясатының шаралары]] аясында үкіметтер мен орталық банктер, соның ішінде [[Федералдық резерв жүйесі]], [[Еуропалық орталық банк]] және [[Англия банкі]], [[қаржылық құтқару]] мен [[экономикалық ынталандыру]] шараларына бұрын-соңды болмаған көлемде триллиондаған АҚШ долларын бөлді. Бұған тұтыну мен несие беру мүмкіндігінің төмендеуінің орнын толтыру, экономиканың одан әрі құлдырауына жол бермеу, несиелеуді ынталандыру, негізгі [[коммерциялық қағаз]]дар нарығына деген сенімді қалпына келтіру, [[дефляциялық шиыршық]] қаупінің алдын алу және банктерге клиенттердің салымдарын қайтарып алуына жеткілікті қаражат беру үшін кең ауқымды [[бюджет-салық саясаты]] мен [[ақша-несие саясаты]] кірді.<ref>{{Cite web |title=The Federal Reserve's Policy Actions during the Financial Crisis and Lessons for the Future |url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/kohn20100513a.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250209211153/https://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/kohn20100513a.htm |archive-date=2025-02-09 |access-date=2024-03-11 |website=Board of Governors of the Federal Reserve System |language=en}}</ref> Нәтижесінде орталық банктер экономиканың елеулі бөлігі үшін «[[соңғы сатыдағы кредитор]]» рөлінен «жалғыз кредитор» рөліне өтті. Кейбір жағдайларда Федералдық резерв жүйесі «соңғы сатыдағы сатып алушы» ретінде қарастырылды.<ref>{{cite news |date=February 14, 2009 |title=US Congress passes stimulus plan |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7889897.stm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212163027/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7889897.stm |archive-date=2025-02-12 |work=[[BBC News]]}}</ref><ref>{{cite news|date=Summer 2009|title=Government Support for Financial Assets and Liabilities Announced in 2008 and Soon Thereafter ($ in billions)|page=7|work=[[Federal Deposit Insurance Corporation]]|url=https://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum09/si_sum09.pdf|access-date=June 8, 2020|archive-date=July 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731161912/https://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum09/si_sum09.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |last=Collins |first=Mike |date=July 14, 2015 |title=The Big Bank Bailout |url=https://www.forbes.com/sites/mikecollins/2015/07/14/the-big-bank-bailout/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208023403/https://www.forbes.com/sites/mikecollins/2015/07/14/the-big-bank-bailout/ |archive-date=2025-02-08 |work=[[Forbes]]}}</ref><ref>{{cite web|date=July 2012|title=Federal Reserve Liquidity Provision during the Financial Crisis of 2007–2009|url=http://www.newyorkfed.org/research/staff_reports/sr563.pdf|publisher=[[Federal Reserve Bank of New York]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Singh |first=Kavaljit |year=2010 |title=Fixing Global Finance: A Developing Country Perspective on Global Financial Reforms |url=http://www.bibalex.org/Search4Dev/files/400653/344463.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121112649/http://www.bibalex.org/Search4Dev/files/400653/344463.pdf |archive-date=2025-01-21 |publisher=[[Centre for Research on Multinational Corporations]]}}</ref> 2008 жылдың төртінші тоқсанында бұл орталық банктер банктерден 2,5 триллион АҚШ долларына мемлекеттік борыштық міндеттемелер мен проблемалық жеке активтерді сатып алды.<ref name="Langley2015"/> Бұл несие нарығына тарихтағы ең ірі өтімділік құю әрі әлем тарихындағы ең ауқымды ақша-несие саясаты шарасы болды. [[2008 жылғы Біріккен Корольдіктің банктерді құтқару бағдарламасы]] үлгісіне сүйене отырып,<ref name="Langley2015">{{cite book|last1=Langley|first1=Paul|url=https://books.google.com/books?id=FhGaBQAAQBAJ&pg=PA86|title=Liquidity Lost: The Governance of the Global Financial Crisis|date=2015|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-968378-9|pages=83–86}}</ref><ref>{{cite news |last=Krugman |first=Paul |author-link=Paul Krugman |date=October 12, 2008 |title=Gordon Does Good |url=https://www.nytimes.com/2008/10/13/opinion/13krugman.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118165542/https://www.nytimes.com/2008/10/13/opinion/13krugman.html |archive-date=2025-01-18 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Еуропа елдері мен АҚШ үкіметтері өз банктері шығарған борыштық міндеттемелерге кепілдік беріп, ұлттық банк жүйелерінің капиталын ұлғайтты, ақырында ірі банктердің жаңадан шығарылған [[артықшылықты акция]]ларын 1,5 триллион АҚШ долларына сатып алды.<ref name=greatcrash/> [[Федералдық резерв жүйесі]] [[өтімділік тұзағы]]мен күресу мақсатында бұрын-соңды болмаған көлемде жаңа ақша шығарды.<ref>{{cite news |last=Stiglitz |first=Joseph |author-link=Joseph Stiglitz |date=November 5, 2010 |title=New $600B Fed Stimulus Fuels Fears of US Currency War |url=https://www.democracynow.org/2010/11/5/new_600b_fed_stimulus_fuels_fears |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214143758/https://www.democracynow.org/2010/11/5/new_600b_fed_stimulus_fuels_fears |archive-date=2025-02-14 |work=[[Democracy Now]]}}</ref> Қаржылық құтқару шаралары триллиондаған доллар көлеміндегі несиелер, активтерді сатып алу, кепілдіктер беру және тікелей мемлекеттік шығыстар түрінде жүзеге асырылды.<ref>{{cite web|title=CNNMoney.com's bailout tracker|url=https://money.cnn.com/news/storysupplement/economy/bailouttracker/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090411001652/http://money.cnn.com/news/storysupplement/economy/bailouttracker/index.html|url-status=dead|archive-date=April 11, 2009|publisher=CNN}}</ref> Қаржылық құтқару шаралары, мысалы [[AIG сыйақы төлемдеріне қатысты дау]] жағдайындағыдай, елеулі қайшылықтар туғызды, соның нәтижесінде қаржылық дағдарыс кезеңдерінде өзара бәсекелес саясаттық мүдделер арасындағы тепе-теңдікті сақтауға көмектесетін әртүрлі «шешім қабылдау модельдері» әзірленді.<ref>{{cite journal|last=Wafa |first=Tim|date=October 4, 2010|title=When Policies Collide: A Decision Making Framework for Financial System Overhaul in the 21st Century|journal=[[Social Science Research Network]]|ssrn=1686982}}</ref> Дағдарыс кезінде Ұлыбританияның [[Қазына канцлері]] болған [[Алистер Дарлинг]] 2018 жылы [[Royal Bank of Scotland]] банкі қаржылық құтқару шараларымен қолдау тапқан күні Ұлыбританияның «заң мен қоғамдық тәртіптің күйреуіне» санаулы сағат қана қалғанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|last=Martin|first=Will|date=May 28, 2018|title='It sent a tremor down my back': Alistair Darling reveals how Britain came within hours of the 'breakdown of law and order'|work=[[Business Insider]]|url=https://www.businessinsider.com/alistair-darling-uk-breakdown-of-law-and-order-financial-crisis-2018-5}}</ref> Кейбір банктер ішкі несиелеуді ұлғайтуға қаражат бөлудің орнына, ынталандыру бағдарламасы аясында алған қаражаттың бір бөлігін дамушы нарықтар мен шетел валюталарына инвестициялау сияқты анағұрлым табысты бағыттарға жұмсады.<ref>{{cite news|last1=Wheatley|first1=Jonathan|last2=Garnham|first2=Peter|date=November 5, 2010|title=Brazil in 'currency war' alert|work=[[Financial Times]]|url=https://www.ft.com/content/33ff9624-ca48-11df-a860-00144feab49a}}</ref> 2010 жылғы шілдеде АҚШ-та [[Додд-Фрэнк Уолл-стрит реформасы және тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заң]] қабылданып, оның мақсаты «Америка Құрама Штаттарының қаржылық тұрақтылығын нығайту» болды.<ref>{{USPL|111|203}}</ref> [[Базель III]] капиталы мен өтімділік стандарттары бүкіл әлемде қабылданды.<ref>{{cite journal|title=Monitoring adoption of Basel standards|date=October 18, 2017|url=https://www.bis.org/bcbs/implementation/rcap_reports.htm|journal=[[Bank for International Settlements]]}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысынан кейін АҚШ-та тұтынушылардың құқықтарын қорғайтын реттеуші органдар дағдарысқа алып келген бәсекелестікке қарсы тәжірибелердің алдын алу мақсатында несие карталары мен тұрғын үй ипотекасын ұсынушыларға бақылауды күшейтті.<ref>{{Cite journal|last=Van Loo|first=Rory|date=April 1, 2015|title=Helping Buyers Beware: The Need for Supervision of Big Retail|url=https://scholarship.law.bu.edu/faculty_scholarship/29|journal=University of Pennsylvania Law Review|volume=163|issue=5|page=1311}}</ref> Дағдарыстың себептері туралы АҚШ Конгрессінің кемінде екі ірі баяндамасы әзірленді: 2011 жылғы қаңтарда жарияланған [[Қаржылық дағдарысты зерттеу жөніндегі комиссия]]ның баяндамасы және 2011 жылғы сәуірде жарияланған [[АҚШ Сенатының Ішкі қауіпсіздік және мемлекеттік істер жөніндегі комитетінің Тергеулер жөніндегі тұрақты кіші комитеті]]нің «[[Уолл-стрит және қаржы дағдарысы: қаржылық күйреудің анатомиясы]]» атты баяндамасы. Жалпы алғанда, дағдарысқа байланысты 47 банкир бас бостандығынан айырылды, олардың жартысынан астамы Исландиядан болды. Исландияда дағдарыс ең ауыр сипат алып, елдің барлық үш ірі банкі күйреді.<ref name="jail">{{cite news |last1=Noonan |first1=Laura |last2=Tilford |first2=Cale |last3=Milne |first3=Richard |last4=Mount |first4=Ian |last5=Wise |first5=Peter |title=Who went to jail for their role in the financial crisis? |url=https://ig.ft.com/jailed-bankers/ |work=[[Financial Times]] |date=September 20, 2018}}</ref> 2012 жылғы сәуірде Исландияның бұрынғы премьер-министрі [[Гейр Хорде]] дағдарысқа байланысты сотталған жалғыз саясаткер болды.<ref>{{cite news|last=Neate|first=Rupert|date=April 23, 2012|title=Iceland ex-PM Geir Haarde cleared of bank negligence|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/world/2012/apr/23/iceland-geir-haarde-found-guilty}}</ref><ref>{{cite news|date=April 23, 2012|title=Mixed verdict for ex-PM of Iceland in trial tied to banking system's collapse|publisher=CNN|url=https://www.cnn.com/2012/04/23/world/europe/iceland-haarde-verdict/index.html}}</ref> Дағдарыстан кейін АҚШ билігі қаржылық құқықбұзушылықтарға қарсы шараларды күшейтті, соның ішінде [[Радж Раджаратнам]]ға қатысты атышулы инсайдерлік сауда ісі де болды; ол 2011 жылы кінәлі деп танылды.<ref>{{cite news |last1=Burton |first1=Katherine |last2=Kishan |first2=Saijel |title=Raj Rajaratnam Became Billionaire Demanding Edge |work=Bloomberg |date=19 October 2009 |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2009-10-19/raj-rajaratnam-became-billionaire-demanding-edge |access-date=25 April 2026}}</ref> АҚШ-та дағдарысқа байланысты түрме жазасын өтеген жалғыз банкир [[Credit Suisse]] банкінің қызметкері [[Карим Серагелдин]] болды. Ол облигациялар бағасын айла-шарғы жасау арқылы 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі шығынды жасыру мақсатында әрекет еткені үшін 30 айға бас бостандығынан айырылып, 24,6 миллион АҚШ доллары көлеміндегі сыйақыны қайтарды.<ref>{{cite news|last=Eisinger|first=Jesse|date=April 30, 2014|title=Why Only One Top Banker Went to Jail for the Financial Crisis|work=[[The New York Times Magazine]]|url=https://www.nytimes.com/2014/05/04/magazine/only-one-top-banker-jail-financial-crisis.html}}</ref><ref name=jail/> Ұлыбританияда дағдарысқа байланысты ешбір адам сотталған жоқ.<ref>{{cite news|last1=Snow|first1=Jon|date=September 13, 2011|title=Why have no bankers been arrested?|website=[[Channel 4]]|url=https://www.channel4.com/news/by/jon-snow/blogs/bankers-arrested}}</ref><ref>{{cite news|last1=Scannell|first1=Kara|last2=Milne|first2=Richard|date=August 9, 2017|title=Who was convicted because of the global financial crisis?|work=[[Financial Times]]|url=https://www.ft.com/content/de173cc6-7c79-11e7-ab01-a13271d1ee9c|url-access=subscription}}</ref> [[''SEC v. Goldman Sachs'' ісі]] бойынша [[Goldman Sachs]] 550 миллион АҚШ доллары көлемінде азаматтық айыппұл төлеп, өзінің CDO-ларға қатысты маркетингтік материалдарында толық емес ақпарат болғанын мойындады. Банк қаржы дағдарысын алдын ала болжап, клиенттеріне улы инвестицияларды сатқан деген айыптауларға байланысты [[бағалы қағаздармен алаяқтық]] туралы істі осылайша реттеді.<ref>{{cite news|last1=Morgenson|first1=Gretchen|last2=Story|first2=Louise|date=December 24, 2009|title=Banks Bundled Bad Debt, Bet Against It and Won|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2009/12/24/business/24trading.html}}</ref><ref name=":12">{{Cite news |last=Treanor |first=Jill |date=2010-07-16 |title=Goldman Sachs handed record $550m fine over Abacus transaction |url=https://www.theguardian.com/business/2010/jul/16/goldman-sachs-record-abacus-fine |access-date=2025-10-02 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |title=SEC.gov {{!}} Goldman, Sachs & Co. and Fabrice Tourre |url=https://www.sec.gov/enforcement-litigation/litigation-releases/lr-21489 |access-date=2025-10-02 |website=www.sec.gov}}</ref> [[Креативті жою]] үдерісінде тәуекелге салынатын ресурстардың азаюына байланысты патенттік өтінімдер саны бұрынғы жылдардағы патенттік өтінімдердің экспоненциалды өсуімен салыстырғанда өзгеріссіз қалды.<ref>{{cite web|title=U.S. Patent Statistics|url=http://www.uspto.gov/web/offices/ac/ido/oeip/taf/us_stat.pdf|publisher=[[United States Patent and Trademark Office]]}}</ref> [[Сурет:2008 Top1percentUSA.svg|right|thumb|upright=1.35|1913 жылдан 2008 жылға дейінгі АҚШ-тағы экономикалық теңсіздіктің бір көрсеткіші ретінде табыстың ең жоғары 1% табыс табушылардың үлесіне тиесілі бөлігі.]] Қарапайым америкалық отбасылардың жағдайы жақсы болмады, әлеуметтік пирамиданың ең жоғарғы сатысынан сәл төмен орналасқан «бай, бірақ ең бай емес» отбасылардың да жағдайы сондай болды.<ref>{{Cite web |last=Goodkind |first=Nicole |date=2023-11-01 |title=Analysis: American inequality is rising despite higher wages {{!}} CNN Business |url=https://www.cnn.com/2023/11/01/investing/premarket-stocks-trading-wealth-inequality/index.html |access-date=2024-03-11 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Wealth Inequality in the United States since 1913 |url=https://eml.berkeley.edu/~saez/SaezZucman14slides.pdf}}</ref><ref>{{cite web |last1=Stone|first1=Chad|last2=Trisi|first2=Danilo|first3=Arloc|last3=Sherman|first4=Jennifer|last4=Beltrán|date=January 13, 2020 |title=A Guide to Statistics on Historical Trends in Income Inequality |url=https://www.cbpp.org/research/poverty-and-inequality/a-guide-to-statistics-on-historical-trends-in-income-inequality |website=cbpp.org}}</ref> Алайда АҚШ-тағы ең кедей отбасылардың жартысында дағдарыс кезінде әл-ауқаттың төмендеуі мүлде болған жоқ, өйткені олардың, әдетте, құны өзгеріп тұруы мүмкін қаржылық инвестициялары болмаған. [[Федералдық резерв жүйесі]] 2007–2009 жылдары 4 000 үй шаруашылығына сауалнама жүргізіп, осы кезеңде барлық америкалықтардың 63%-ының жалпы әл-ауқаты төмендегенін анықтады. Сонымен қатар ең бай отбасылардың 77%-ының жалпы әл-ауқаты азайса, әлеуметтік пирамиданың төменгі бөлігіндегілердің тек 50%-ында ғана әл-ауқаттың төмендеуі байқалды.<ref>{{cite news|last=Schlesinger|first=Jill|date=March 25, 2011|title=Fed Survey: We're 45% Poorer|publisher=[[CBS News]]|url=https://www.cbsnews.com/news/fed-survey-were-45-poorer/}}</ref><ref>{{cite book|last=Taibbi|first=Matt|url=https://archive.org/details/griftopiabubblem0000taib/page/12|title=Griftopia: Bubble Machines, Vampire Squids, and the Long Con That Is Breaking America|publisher=[[Spiegel & Grau]]|year=2010|isbn=978-0-385-52995-2|page=[https://archive.org/details/griftopiabubblem0000taib/page/12 12]|author-link=Matt Taibbi}}</ref><ref>{{cite report |last=Wolff |first=Edward N. |year=2010 |title=Recent Trends in Household Wealth in the United States: Rising Debt and the Middle-Class Squeeze – An Update to 2007 |ssrn=1585409 |hdl=10419/57025 |hdl-access=free }}</ref> == Хронология == Төменде қаржы дағдарысының негізгі оқиғаларының, соның ішінде үкіметтердің оған жауап ретінде қабылдаған шаралары мен кейінгі экономикалық қалпына келу кезеңінің хронологиясы берілген.<ref>{{Cite news |url=https://www.thebalance.com/2007-financial-crisis-overview-3306138 |title=Here's How They Missed the Early Clues of the Financial Crisis |last=Amadeo| first=Kimberly |website=The Balance | publisher=[[Dotdash]] | date=May 4, 2020}}</ref><ref>{{Cite web| url=https://www.thebalance.com/2008-financial-crisis-timeline-3305540 |title=37 Critical Events of the 2008 Financial Crisis| last=Amadeo |first=Kimberly|website=The Balance | publisher=[[Dotdash]] | date=November 20, 2019}}</ref><ref>{{Cite web| url=https://www.thebalance.com/2009-financial-crisis-bailouts-3305539 |title=How They Stopped the Financial Crisis in 2009| last=Amadeo |first=Kimberly|website=The Balance| publisher=[[Dotdash]] | date=May 4, 2020}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://fraser.stlouisfed.org/timeline/financial-crisis | title=Federal Reserve Bank of St. Louis' Financial Crisis Timeline | publisher=[[FRASER]]}}</ref> === 2007 жылға дейін === [[Сурет:Cost of housing by State.webp|thumb|right|350px|2000–2022 жылдар аралығындағы штаттар бойынша тұрғын үй құны]] * 2004 жылғы 28 сәуір: Федералдық резерв жүйесінің жертөлесінде «Үлкен бестік» (Goldman Sachs, Lehman Brothers, Merrill Lynch, Bear Stearns және Morgan Stanley) пен Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссияның бес мүшесінің кездесуі өтіп, АҚШ-тағы бес ірі инвестициялық банкті [[таза капитал қағидасы]]н сақтау міндетінен босататын ерекшелік жасау туралы шешім қабылданды. Бұл аталған банктерге көп қарыз тартуға мүмкіндік берді.<ref>{{Cite news |last=Labaton |first=Stephen |date=2008-10-03 |title=Agency’s ’04 Rule Let Banks Pile Up New Debt |url=https://www.nytimes.com/2008/10/03/business/03sec.html |access-date=2026-08-03 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> * 2005 жылғы 19 мамыр: Қор менеджері [[Майкл Берри]] [[Deutsche Bank]] банкімен 60 миллион АҚШ долларына бағаланған сапасы төмен ипотекалық облигацияларға қарсы [[кредиттік дефолт свопы]]н жасасты. Бұл осындай түрдегі алғашқы CDS болды. Ол ипотекалардың бастапқы төмен «жеңілдік мөлшерлемесінің» мерзімі аяқталғаннан кейін екі жыл ішінде олардың құны қатты құбылады деп болжады.<ref>{{cite magazine|last=Lewis|first=Michael|title=Betting on the Blind Side|url=https://www.vanityfair.com/news/2010/04/wall-street-excerpt-201004|access-date=January 24, 2021|magazine=Vanity Fair|date=March 2010|language=en-US}}</ref><ref>{{cite web|last=Lewis|first=Michael|title=The Outsiders Who Foresaw The Subprime Crisis|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=124698825|access-date=January 24, 2021|publisher=NPR|date=March 15, 2010}}</ref> * 2006 жыл: Бірнеше жыл бойы орташа деңгейден жоғары өсіп келген тұрғын үй бағасы шегіне жетті, ал [[ипотекалық несие]]лер бойынша төлемдердің кешіктірілуі арта бастады. Бұл [[Америка Құрама Штаттарындағы тұрғын үй көпіршігі]]нің жарыла бастағанының алғашқы белгісі болды.<ref name="aspnewhome">{{cite web| publisher=[[United States Census Bureau]]| url=https://www.census.gov/construction/nrs/historical_data/index.html| title=Median and Average Sale Price of Houses Sold}}</ref><ref name="Homeownership">{{cite news| title=Quarterly Homeownership Rates and Seasonally Adjusted Homeownership Rates for the United States: 1997–2014 | work=[[United States Census]] | date=May 5, 2006 |url=https://www.census.gov/housing/hvs/data/charts/fig06.pdf }}</ref> Несие беру талаптарының барған сайын босаңсуына байланысты, 2006 жылы барлық ипотекалық несиелердің үштен бірі сапасы төмен ипотекалық несиелер немесе табысты растайтын құжаттарды талап етпейтін несиелер болды,<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/news/business/wp/2018/10/04/feature/10-years-later-how-the-housing-market-has-changed-since-the-crash/ | title=10 years later: How the housing market has changed since the crash | first=Michele | last=Lerner | newspaper=[[The Washington Post]] | date=October 4, 2018}}</ref> ал олар сол жылғы тұрғын үй сатып алуларының 17%-ын құрады.<ref name="newcentury" /> * 2006 жылғы мамыр: [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] өз клиенттеріне тұрғын үй нарығының құлдырауы және әсіресе сапасы төмен ипотекалық несиелер бойынша өндіріп алу жағдайларының артуы туралы ескертті.<ref name=ii2007>{{cite web|url=https://www.institutionalinvestor.com/article/b150ny2f12sbsp/the-2007-all-america-fixed-income-research-team|title=The 2007 All-America Fixed-Income Research Team|author=Pam Abramowitz|work=Institutional Investor|date=September 16, 2007|accessdate=September 7, 2022}}</ref> * 2006 жылғы тамыз: [[Кірістілік қисығы]] инверсияланып, бұл бір немесе екі жылдың ішінде рецессияның басталу ықтималдығы жоғары екенін білдірді.<ref>{{cite web |last1=Haubrich |first1=Joseph G. |last2=Cherny |first2=Kent |date=December 18, 2008 |title=The Yield Curve, December 2008 |url=https://www.clevelandfed.org/our-research/indicators-and-data/yield-curve-and-gdp-growth/yield-curve-archives/yc-20081217 |access-date=August 8, 2022 |archive-date=August 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808143456/https://www.clevelandfed.org/our-research/indicators-and-data/yield-curve-and-gdp-growth/yield-curve-archives/yc-20081217 |url-status=dead}}</ref> * 2006 жылғы қараша: [[UBS]] АҚШ тұрғын үй нарығында «таяп келе жатқан дағдарыс» туралы ескертті.<ref name=ii2007/> === 2007 (қаңтар-тамыз) === * 2007 жылғы 27 ақпан: Тұрғын үй бағасының және ұзақ мерзімді пайдаланылатын тауарларға берілген тапсырыстардың төмендеуі туралы мәліметтер экономикалық өсімнің баяулауына қатысты алаңдаушылықты күшейтіп, [[Алан Гринспен]] рецессия болатынын болжағаннан кейін, Қытай мен АҚШ-тағы акция бағалары 2003 жылдан бергі ең үлкен құлдырауға ұшырады.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2007/02/27/markets/markets_0630/index.htm?cnn=yes | title=Brutal day on Wall Street | first=Alexandra | last=Twin | publisher=CNN | date=February 27, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401120810/https://money.cnn.com/2007/02/27/markets/markets_0630/index.htm?cnn=yes |archive-date=April 1, 2023}}</ref> [[Сапасы төмен несиелеу]] бойынша төлемдерді кешіктіру деңгейінің артуына байланысты [[Freddie Mac]] белгілі бір сапасы төмен ипотекалық несиелерге инвестиция салуды тоқтататынын мәлімдеді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/idUSN2737639920070227 | title=Fannie, Freddie tout limited subprime exposure | first=Patrick | last=Rucker | publisher=Reuters | date=February 27, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207125813/https://www.reuters.com/article/idUSN2737639920070227 |archive-date=December 7, 2022}}</ref> * 2007 жылғы 2 сәуір: [[сапасы төмен несиелеу]] мен [[секьюритилендіру]]ге маманданған америкалық [[жылжымайтын мүлікке инвестициялау трасты]] [[New Century]] [[АҚШ Банкроттық туралы кодексінің 11-тарауына]] сәйкес банкроттықтан қорғау туралы өтініш берді. Бұл [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]]ның өршуіне ықпал етті.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-newcentury-bankruptcy/new-century-files-for-chapter-11-bankruptcy-idUSN0242080520070403 | title=New Century files for Chapter 11 bankruptcy | first=Jonathan | last=Stempel | publisher=Reuters | date=April 2, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516094211/https://www.reuters.com/article/us-newcentury-bankruptcy/new-century-files-for-chapter-11-bankruptcy-idUSN0242080520070403 |archive-date= May 16, 2023 }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2007/04/02/business/03lend.web.html | title=New Century Files for Bankruptcy | first=Julie | last=Creswell | work=[[The New York Times]] | date=April 2, 2007 | url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420174043/http://www.nytimes.com/2007/04/02/business/03lend.web.html |archive-date= April 20, 2023 }}</ref><ref name=newcentury>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2007/04/02/news/companies/new_century_bankruptcy/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20070624050024/http://money.cnn.com/2007/04/02/news/companies/new_century_bankruptcy/ | url-status=dead | archive-date=June 24, 2007 | title=New Century files for Chapter 11 bankruptcy | publisher=CNN | date=April 3, 2007}}</ref><ref name=usatodaytimeline>{{cite news | url=https://www.usatoday.com/story/money/business/2013/09/08/chronology-2008-financial-crisis-lehman/2779515/ | title=Timeline: Key events in financial crisis | work=[[USA Today]] | date=September 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324095755/https://www.usatoday.com/story/money/business/2013/09/08/chronology-2008-financial-crisis-lehman/2779515/ |archive-date= March 24, 2023 }}</ref><ref name="BBC Timeline">{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7521250.stm | title=Timeline: Credit crunch to downturn | publisher=[[BBC News]] | date=August 7, 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201074505/http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7521250.stm |archive-date= December 1, 2023}}</ref> * 2007 жылғы 20 маусым: [[маржалық талап]]тар қойылғаннан кейін, [[Bear Stearns]] сапасы төмен ипотекалық несиелермен қамтамасыз етілген [[кепілдендірілген борыштық міндеттеме]]лерге (CDO) 20 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салған екі хедж-қорын қаржылық құтқаруға мәжбүр болды.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-subprime-bearstearns/bear-stearns-hedge-funds-near-shutting-down-report-idUSN2021611320070620 |title=Bear Stearns hedge funds near shutting down: report |publisher=Reuters |date=June 20, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207125826/https://www.reuters.com/article/us-subprime-bearstearns/bear-stearns-hedge-funds-near-shutting-down-report-idUSN2021611320070620 |archive-date=December 7, 2022}}</ref> * 2007 жылғы 19 шілде: [[Dow Jones Industrial Average]] (DJIA) тарихта алғаш рет 14 000 пункттен асып, сауда күнін 14 000,41 деңгейінде жапты.<ref name=":5">{{cite web |title=Dow Jones Industrial Average (^DJI) Charts, Data &News |url=https://finance.yahoo.com/quote/%5EDJI/chart/ |access-date=2023-02-15 |website=Yahoo Finance |language=en-US}}</ref> * 2007 жылғы 30 шілде: Дағдарыстан зардап шеккен алғашқы банктердің бірі болған [[IKB Deutsche Industriebank]] өзін Германияның мемлекеттік қаржы институты [[KfW]] құтқаратынын жариялады.<ref>{{citation |website=IKB Deutsche Industriebank |title=KfW backs IKB |date=2007-07-31 |url=https://www.ikb.de/uploads/media/07_07_30_PME_KfW_staerkt_IKB.pdf }}</ref> * 2007 жылғы 31 шілде: [[Bear Stearns]] өзінің екі хедж-қорын таратты.<ref name=usatodaytimeline/> * 2007 жылғы 6 тамыз: [[American Home Mortgage]] банкроттық туралы өтініш берді.<ref name=usatodaytimeline/> * 2007 жылғы 9 тамыз: [[BNP Paribas]] басқаруындағы активтерінің жалпы көлемі 2,2 миллиард АҚШ долларын құрайтын үш [[хедж-қор]]ынан қаражатты шешіп алуды тоқтатты. Бұған «өтімділіктің толықтай жоғалуы» себеп болып, қорлардың құнын бағалау мүмкін болмай қалды. Бұл банктердің бір-бірімен мәміле жасаудан бас тарта бастағанының белгісі еді.<ref name="BBC Timeline"/><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-bnpparibas-subprime-funds-idUSWEB612920070809 | title=BNP freezes $2.2 bln of funds over subprime | first1=Sudip | last1=Kar-Gupta | first2=Yann Le | last2=Guernigou | publisher=Reuters | date=August 9, 2007}}</ref><ref>{{cite news | title=Three myths that sustain the economic crisis | url=https://www.theguardian.com/business/economics-blog/2012/aug/05/economic-crisis-myths-sustain | first=Larry | last=Elliott | work=[[The Guardian]] |date=August 5, 2012}}</ref> * 2007 жылғы 16 тамыз: [[Dow Jones Industrial Average|DJIA]] 12 945,78 пункт деңгейінде жабылды. Бұл оның шарықтау шегіне жеткеннен кейінгі алдыңғы 20 сауда күнінің 12-сінде төмендегеннен кейінгі нәтиже еді. Осы уақыт ішінде индекс 1 164,63 пунктке немесе 8,3%-ға төмендеді.<ref name=":5" /> === 2007 (қыркүйек-желтоқсан) === [[Сурет:Northern Rock Queue.jpg|thumb|Қаржы дағдарысы кезінде өз жинақтарын шешіп алу үшін Ұлыбританиядағы [[Northern Rock]] банкінің бөлімшесі алдында кезекте тұрған адамдар]] * 2007 жылғы 14 қыркүйек: Орта көлемді әрі [[қаржылық левередж]]і жоғары британдық [[Northern Rock]] банкі [[Англия банкі]]нен қолдау алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.bankofengland.co.uk/-/media/boe/files/news/2007/september/liquidity-support-facility-for-northern-rock-plc.pdf |title=News Release: Liquidity Support Facility for Northern Rock plc| publisher=[[Bank of England]] |date=September 14, 2007}}</ref> Бұл инвесторлар арасында дүрбелең туғызып, [[банкке жаппай жүгіру]]ге әкелді.<ref name=northernrock>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/business-41229513 |title=The collapse of Northern Rock: Ten years on | first=Dominic | last=O'Connell | publisher=[[BBC News]] | date=September 12, 2017}}</ref> * 2007 жылғы 18 қыркүйек: [[Федералдық ашық нарық комитеті]] өтімділік пен сенімге қатысты алаңдаушылыққа байланысты [[федералдық қорлар мөлшерлемесі]]н ең жоғары 5,25% деңгейінен төмендете бастады.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2007/09/18/news/economy/fed_rates/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20070923064052/http://money.cnn.com/2007/09/18/news/economy/fed_rates/index.htm | url-status=dead | archive-date=September 23, 2007 | title=Interest rates slashed to help economy | first=Paul R. | last=La Monica | publisher=CNN | date=September 18, 2007}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2007/09/18/business/18cnd-fed.html | title=Markets Soar After Fed Cuts Key Rate by a Half Point | first1=Edmund L. | last1=Andrews | author-link1=Edmund L. Andrews | first2=Jeremy W. | last2=Peters | author-link2=Jeremy W. Peters | work=[[The New York Times]] | date=September 18, 2007 | url-access=subscription}}</ref> * 2007 жылғы 28 қыркүйек: [[NetBank]] тұрғын үй несиелеріне шамадан тыс тәуелділігінің салдарынан [[банктің күйреуі]]не ұшырап, банкроттық туралы өтініш берді.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2007/09/29/business/29netbank.html | title=Online Bank Fails, and Regulators Shut It | agency=[[Associated Press]] | work=[[The New York Times]] | date=September 29, 2007}}</ref> * 2007 жылғы 9 қазан: DJIA 14 164,53 пунктпен жабылып, жабылу бағасының ең жоғары деңгейіне жетті.<ref>{{Cite web| url=https://www.thebalance.com/dow-jones-closing-history-top-highs-and-lows-since-1929-3306174 | title=Dow High of 26,828.39 Set on October 3, 2018 |last=Amadeo |first=Kimberly | website=The Balance | publisher=[[Dotdash]] | date=March 20, 2020}}</ref> * 2007 жылғы 15 қазан: [[Citigroup]], [[Bank of America]] және [[JPMorgan Chase]] [[құрылымдық инвестициялық құрал]]дарды (SIV) өтімділікпен қамтамасыз ету үшін көлемі 80 миллиард АҚШ долларын құрайтын [[Master Liquidity Enhancement Conduit]] бағдарламасын құру жоспарын жариялады. Алайда бұл жоспар желтоқсан айында тоқтатылды.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-supersiv/banks-abandon-plan-for-super-siv-idUSWEN314120071222 | title=Banks abandon plan for Super-SIV | first=Dan | last=Wilchins | publisher=Reuters | date=December 21, 2007}}</ref> * 2007 жылғы 26 қараша: Қаржы секторына қатысты алаңдаушылықтың күшеюіне байланысты АҚШ қор нарықтары түзету кезеңіне өтті.<ref>{{cite web |last=Gongloff |first=Mark |date=November 26, 2007 |title=Credit Woes Slam Stocks |url=https://www.wsj.com/articles/SB119608282533903873 |access-date=August 11, 2024 |website=Wall Street Journal}}</ref> * 2007 жылғы желтоқсан: АҚШ-тағы жұмыссыздық деңгейі 5%-ға жетті.<ref name=":6">{{cite web |title=FRED |url=https://fred.stlouisfed.org/series/UNRATE |website=fred.stlouisfed.org}}</ref> * 2007 жылғы 12 желтоқсан: [[Федералдық резерв жүйесі]] сапасы төмен ипотекалық несиелері бар банктерді қысқа мерзімді несиемен қамтамасыз ету үшін [[мерзімді аукциондық тетік]]ті (TAF) енгізді.<ref>{{cite press release | url=https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/20071212a.htm | title=Press Release | publisher=[[Federal Reserve Board of Governors]] | date=December 12, 2007}}</ref> * 2007 жылғы 17 желтоқсан: [[Delta Financial Corporation]] сапасы төмен ипотекалық несиелерді [[секьюритилендіру]]де сәтсіздікке ұшырағаннан кейін банкроттық туралы өтініш берді.<ref>{{Cite news | url=https://www.newsday.com/business/technology/ex-delta-chief-starts-mortgage-company-1.516094 | title=Ex-Delta chief starts mortgage company | work=[[New York Newsday]] | date=May 20, 2008 | access-date=June 17, 2022 | archive-date=September 3, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200903224122/https://www.newsday.com/business/technology/ex-delta-chief-starts-mortgage-company-1.516094 | url-status=dead }}</ref> * 2007 жылғы 19 желтоқсан: [[Standard and Poor's]] рейтингтік агенттігі облигациялар бойынша дефолт болған жағдайда төлем жасайтын көптеген монолайн сақтандырушыларының рейтингтерін төмендетті.<ref>{{Cite news |last=Bajaj |first=Vikas |date=December 19, 2007 |title=S.&P. Cuts Rating on Bond Insurer |url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/20cnc-bond.html |work=The New York Times}}</ref> * 2007 жылғы 31 желтоқсан: Жылдың соңғы бөлігіндегі құбылмалылыққа қарамастан, нарықтар жылды өздері бастаған деңгейден жоғары аяқтады. DJIA 13 264,82 пунктпен жабылып, жыл қорытындысы бойынша 6,4%-ға өсті.<ref>{{Cite web |last=LaVallee |first=Andrew |date=December 31, 2007 |title=Nasdaq Ends Year on a Down Note But Finishes 2007 With a 9.8% Gain |work=Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB119911487920259503 |access-date=August 11, 2024}}</ref> === 2008 (қаңтар-тамыз) === * 2008 жылғы 11 қаңтар: [[Bank of America]] [[Countrywide Financial]] компаниясын 4 миллиард АҚШ долларына бағаланған акцияларға сатып алуға келісті.<ref>{{cite news | url=https://www.npr.org/2013/01/11/169108131/looking-back-on-bank-of-americas-countrywide-debacle | title=Looking Back On Bank Of America's Countrywide Debacle | first=Jim | last=Zarroli | publisher=[[NPR]] | date=January 11, 2013}}</ref> * 2008 жылғы 18 қаңтар: [[Облигацияларды сақтандыру]]мен айналысатын [[Ambac]] компаниясының кредиттік рейтингі төмендетілгеннен кейін қор нарықтары жыл ішіндегі ең төменгі деңгейіне түсті. Сонымен қатар қаражатты шешіп алу көлемінің артуына байланысты Scottish Equitable өз ақшасын алғысы келген клиенттер үшін төлемдерді 12 айға дейін кешіктіретінін жариялады.<ref>{{cite news |last=Twin |first=Alexandra |title=Disastrous Dow tumbles again |url=https://money.cnn.com/2008/01/18/markets/markets_0500/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080119231406/http://money.cnn.com/2008/01/18/markets/markets_0500/index.htm |url-status=dead |archive-date=January 19, 2008 |publisher=CNN |date=January 18, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 21 қаңтар: АҚШ нарықтары [[Мартин Лютер Кинг күні]]не байланысты жабық болған кезде, Ұлыбританиядағы [[FTSE 100 индексі]] 323,5 пунктке немесе 5,5%-ға құлдырап, [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|11 қыркүйек шабуылдарынан]] бергі ең ірі бір күндік құлдырауды тіркеді.<ref name=":7">{{cite web |last=Guillén |first=Mauro |title=The Global Economic & Financial Crisis: A Timeline |url=https://lauder.wharton.upenn.edu/wp-content/uploads/2015/06/Chronology_Economic_Financial_Crisis.pdf |access-date=March 5, 2023}}</ref> * 2008 жылғы 22 қаңтар: АҚШ-тың Федералдық резерв жүйесі экономиканы ынталандыру мақсатында пайыздық мөлшерлемені 0,75 пайыздық тармаққа төмендетті. Бұл соңғы 25 жылдағы ең ірі төмендету әрі 2001 жылдан бергі алғашқы кезектен тыс мөлшерлеме төмендетуі болды.<ref name=":7" /> * 2008 жылғы қаңтар: [[Облигацияларды сақтандыру]]мен айналысатын компаниялардың тәуекелдерге ұшырауына қатысты алаңдаушылықтың күшеюі салдарынан АҚШ қор нарығы 2000 жылдан бергі ең нашар қаңтар айын бастан өткерді.<ref>{{Cite news |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2008/01/31/Stocks-erase-early-losses-rise-as-concerns-about-bond-insurers-ease/stories/200801310428 | title=Stocks erase early losses, rise as concerns about bond insurers ease | first=Tim | last=Paradis | work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] | date=January 31, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 13 ақпан: [[2008 жылғы экономиканы ынталандыру туралы заң]] күшіне енді. Заң салықтық жеңілдіктерді (салық қайтарымын) қамтыды.<ref>{{cite press release | url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2008/02/20080213-3.html | title=President Bush Signs H.R. 5140, the Economic Stimulus Act of 2008 | publisher=[[whitehouse.gov]] | date=February 13, 2008}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-economy-stimulus/bush-signs-stimulus-bill-and-cites-economic-resilience-idUSWAT00889920080214 | title=Bush signs stimulus bill and cites economic resilience | first=Jeremy | last=Pelofsky | publisher=Reuters | date=February 13, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 22 ақпан: [[Northern Rock]] банкін мемлекет меншігіне алу рәсімі аяқталды.<ref name=northernrock/> * 2008 жылғы 5 наурыз: [[The Carlyle Group]] ипотекалық облигациялар қорына қатысты [[маржалық талап]]тар алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.businesswire.com/news/home/20080305006383/en/Carlyle-Capital-Corporation-Limited-Issues-Update-Liquidity | title=Carlyle Capital Corporation Limited Issues Update on Its Liquidity | publisher=[[Business Wire]] | date=March 5, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 17 наурыз: [[Bear Stearns]] компаниясы есептен шығарылмаған 46 миллиард АҚШ долларына тең [[ипотека]]лық активтері және жалпы көлемі 10 триллион АҚШ долларын құрайтын активтері бола тұра банкроттық қаупіне тап болды. Алайда Федералдық резерв жүйесі соңғы 30 жылдағы алғашқы төтенше отырысында [[JPMorgan Chase]] компаниясының Bear Stearns-ті бір акциясы үшін 2 АҚШ долларына сатып алуын жеңілдету мақсатында оның проблемалық несиелеріне кепілдік беруге келісті. Бір апта бұрын компания акциялары 60 АҚШ долларымен, ал бір жыл бұрын 178 АҚШ долларымен саудаланған болатын. Келесі аптада сатып алу бағасы бір акция үшін 10 АҚШ долларына дейін көтерілді.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/2008/03/17/business/17bear.html| title=Search JP Morgan Pays $2 a Share for Bear Stearns | first=Andrew Ross | last=Sorkin | author-link=Andrew Ross Sorkin | work=[[The New York Times]] | date=March 17, 2008 | access-date=February 15, 2025}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.marketwatch.com/story/jp-morgan-to-buy-bear-stearns-for-2-a-share | title=J.P. Morgan to buy Bear Stearns for $2 a share | first1=Alistair | last1=Barr | first2=Greg | last2=Morcroft | work=[[MarketWatch]] | date=March 17, 2008}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.businessinsider.com/the-bear-stearns-books-still-dont-answer-the-most-interesting-questions-2009-5 | title=The Bear Stearns Books Still Don't Answer The Interesting Questions | first=Eric | last=Falkenstein | work=[[Business Insider]] | date=May 18, 2009}}</ref> * 2008 жылғы 18 наурыз: Қызу пікірталас жағдайында өткен отырыста Федералдық резерв жүйесі [[федералдық қорлар мөлшерлемесі]]н 75 базистік тармаққа төмендетті. Бұл алты ай ішіндегі алтыншы мөлшерлеме төмендетуі болды.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2008/03/18/news/economy/fed_rates/index.htm?postversion=2008031816 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080321220052/http://money.cnn.com/2008/03/18/news/economy/fed_rates/index.htm?postversion=2008031816 | url-status=dead | archive-date=March 21, 2008 | title=Fed cuts rates by 3/4 of a point | first=Chris | last=Isidore | publisher=CNN | date=March 18, 2008}}</ref> Сонымен қатар, [[Fannie Mae]] мен [[Freddie Mac]] компанияларына банктерден 200 миллиард АҚШ долларына дейінгі көлемде сапасы төмен ипотекалық несиелерді сатып алуға рұқсат берілді. Билік өкілдері бұл ықтимал дағдарысты тежеуге көмектеседі деп есептеді. [[АҚШ доллары]] әлсіреп, шикізат тауарларының бағасы күрт өсті.{{Citation needed}}<ref>{{cite web |date=2018-04-27 |title=Commodities Prices to Rise in 2018 |url=https://blogs.worldbank.org/developmenttalk/commodities-prices-rise-2018 |access-date=2024-03-11 |website=blogs.worldbank.org}}</ref><ref>{{cite web |title=Commodity prices to rise more than expected in 2018 |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2018/04/24/commodity-prices-to-rise-more-than-expected-in-2018-world-bank |access-date=2024-03-11 |website=World Bank}}</ref><ref>{{cite web |title=World Economic Situation And Prospects: March 2018 Briefing, No. 112 {{!}} Department of Economic and Social Affairs |url=https://www.un.org/development/desa/dpad/publication/world-economic-situation-and-prospects-march-2018-briefing-no-112/ |access-date=2024-03-11 |website=www.un.org}}</ref> * 2008 жылғы маусымның соңы: АҚШ қор нарығы өзінің ең жоғары деңгейінен 20%-ға төмендегеніне қарамастан, мұнайдың бағасы тарихта алғаш рет бір баррелі үшін 140 АҚШ долларынан асып, ал болат бағасы бір тоннасы үшін 1 000 АҚШ долларынан жоғарылағандықтан, шикізатқа байланысты компаниялардың акциялары күрт қымбаттады. [[Инфляция]]ға қатысты алаңдаушылық пен Қытай тарапынан жоғары сұраныс [[2000-жылдардағы шикізат бумы]] кезінде адамдарды [[шикізат тауарлары]]на инвестиция салуға ынталандырды.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2008/06/27/markets/oil/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20080630113944/http://money.cnn.com/2008/06/27/markets/oil/ | url-status=dead | archive-date=June 30, 2008 | title=Oil settles at record high above $140 | first1=Ben | last1=Rooney | first2=David | last2=Goldman | publisher=CNN | date=June 27, 2008}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2008-06-27/marcial-u-dot-s-dot-steel-is-on-a-rollbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice | title=Marcial: U.S. Steel Is on a Roll | first=Gene G. | last=Marcial | work=[[Bloomberg News]] | date=June 27, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 11 шілде: [[IndyMac]] банкі күйреді. Мұнай бағасы бір баррелі үшін ең жоғары 147,50 АҚШ долларына жетті.<ref name=indymactaken/><ref name=":7" /> * 2008 жылғы 30 шілде: [[2008 жылғы тұрғын үй және экономиканы қалпына келтіру туралы заң]] қабылданды.<ref>{{cite web | url=https://www.hud.gov/hudprograms/hera2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200608151957/https://www.hud.gov/hudprograms/hera2008 | url-status=dead | archive-date=June 8, 2020 | title=Housing and Economic Recovery Act of 2008 (HERA) Programs | date=September 20, 2017 | publisher=[[United States Department of Housing and Urban Development]]}}</ref> * 2008 жылғы тамыз: АҚШ-тағы жұмыссыздық деңгейі 6%-ға жетті.<ref name=":6" /> === 2008 (қыркүйек) === * 2008 жылғы 7 қыркүйек: [[Fannie Mae]] мен [[Freddie Mac]] компанияларын федералдық үкіметтің бақылауына алу жүзеге асырылды.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2008/09/07/news/companies/fannie_freddie/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20080910011530/http://money.cnn.com/2008/09/07/news/companies/fannie_freddie/ | url-status=dead | archive-date=September 10, 2008 | title=U.S. seizes Fannie and Freddie | first=David | last=Ellis | publisher=CNN | date=September 7, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 15 қыркүйек: Федералдық резерв жүйесі [[Bear Stearns]] жағдайындағыдай оның несиелеріне кепілдік беруден бас тартқаннан кейін, [[Lehman Brothers банкроттығы]] DJIA-ның 504,48 пунктке (4,42%) төмендеуіне әкелді. Бұл соңғы жеті жылдағы ең ірі құлдырау болды. Банкроттықтың алдын алу мақсатында [[Merrill Lynch]] үкіметтің қолдауымен жүзеге асқан мәміле арқылы [[Bank of America]] тарапынан 50 миллиард АҚШ долларына сатып алынды.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2008/09/15/news/companies/merrill_bofa_deal/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130920084530/http://money.cnn.com/2008/09/15/news/companies/merrill_bofa_deal/ | url-status=dead | archive-date=September 20, 2013 | title=Bank of America to buy Merrill | first=Chris | last=Isidore | publisher=CNN | date=September 15, 2008}}</ref> Бұған дейін Lehman Brothers-ті [[Bank of America]] немесе [[Barclays]] сатып алуы жөнінде келіссөздер жүргізілген болатын, алайда екі банктің де компанияны толықтай сатып алуға ниеті болмады.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/13/business/13rescue.html |title=U.S. Gives Banks Urgent Warning to Solve Crisis |work=[[The New York Times]] |first=Eric |last=Dash | date=September 12, 2008 | url-access=subscription}}</ref> * 2008 жылғы 16 қыркүйек: Федералдық резерв жүйесі [[American International Group]] (AIG) компаниясын 85 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі қарыз және меншікті капиталды қаржыландыру арқылы өз бақылауына алды. [[Reserve Primary Fund]] қоры [[Lehman Brothers]] бағалы қағаздарына тәуелділігінің салдарынан [[номиналдық құнын жоғалтты]].<ref>{{cite news | url=https://www.americanactionforum.org/research/the-federal-reserves-crisis-response/ | title=The Federal Reserve's Crisis Response | work=[[American Action Network]] | date=September 12, 2013}}</ref> * 2008 жылғы 17 қыркүйек: Инвесторлар АҚШ-тағы [[ақша нарығы қоры|ақша нарығы қорларынан]] 144 миллиард АҚШ долларын алып шықты. Бұл [[ақша нарығы қоры|ақша нарығы қорларына]] жасалған [[банкке жаппай жүгіру]]мен тең болды. Мұндай қорлар әдетте компаниялардың операциялық қызметі мен еңбекақы төлеуін қаржыландыру үшін шығарылатын [[коммерциялық қағаз]]дарға инвестиция салады. Соның салдарынан қысқа мерзімді несие беру нарығы тоқырауға ұшырады. Салыстыру үшін, алдыңғы аптада мұндай қорлардан небәрі 7,1 миллиард АҚШ доллары алынған болатын. Бұл компаниялардың өздерінің [[қысқа мерзімді қарыз]]дарын қайта қаржыландыру мүмкіндігін бұзды. Бұған жауап ретінде АҚШ үкіметі уақытша кепілдік бағдарламасы арқылы ақша нарығы шоттарын банктердегі [[депозиттерді сақтандыру]]ға ұқсас сақтандырумен қамтамасыз етті,<ref>{{cite news |last=Gullapalli |first=Diya| url=https://www.wsj.com/articles/SB122186683086958875 |work=[[The Wall Street Journal]] |title=Bailout of Money Funds Seems to Stanch Outflow| date=September 20, 2008 | url-access=subscription}}</ref> ал Федералдық резерв жүйесі коммерциялық қағаздарды сатып алу бағдарламаларын іске қосты. * 2008 жылғы 18 қыркүйек: АҚШ Қаржы министрі [[Генри Полсон]] мен Федералдық резерв жүйесінің төрағасы [[Бен Бернанке]] АҚШ Өкілдер палатасының спикері [[Нэнси Пелоси]]мен шұғыл кездесуде несие нарықтары толық күйреудің алдында тұрғанын ескертті. Бернанке проблемалық ипотекалық активтерді сатып алу үшін 700 миллиард АҚШ доллары көлемінде қор құруды сұрап: «Егер мұны жасамасақ, дүйсенбіге қарай экономикамыз болмауы мүмкін», — дегені хабарланды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/02/business/02crisis.html | title=As Crisis Spiraled, Alarm Led to Action| first=Joe | last=Nocera | author-link=Joe Nocera | work=[[The New York Times]] | date=October 1, 2008 | url-access=subscription}}</ref> * 2008 жылғы 19 қыркүйек: Федералдық резерв жүйесі [[Активтермен қамтамасыз етілген коммерциялық қағаздардың ақша нарығы пай қорларының өтімділігін қолдау тетігі]]н (AMLF) құрды. Бұл ақша нарығы қорларын уақытша сақтандыруға және несие нарықтарының жұмысын жалғастыруына мүмкіндік беру үшін жасалды.<ref>{{Cite web |date=September 19, 2008 |title=Federal Reserve Board announces two enhancements to its programs to provide liquidity to markets |url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/monetary20080919a.htm |access-date= |website=Board of Governors of the Federal Reserve System |language=en}}</ref> * 2008 жылғы 20 қыркүйек: [[Генри Полсон]] АҚШ Конгрессінен проблемалық ипотекалық активтерді сатып алу үшін 700 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі қор құруға рұқсат беруді сұрады. Ол Конгреске: «Егер бұл қабылданбаса, онда Құдай бәрімізге жар болсын», — деді.<ref>{{Cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB122186563104158747 | title=Shock Forced Paulson's Hand | first1=Deborah | last1=Solomon | first2=Liz | last2=Rappaport | first3=Damian | last3=Paletta | first4=Jon | last4=Hilsenrath | work=[[The Wall Street Journal]] | date=September 20, 2008| url-access=subscription }}</ref> * 2008 жылғы 21 қыркүйек: [[Goldman Sachs]] пен [[Morgan Stanley]] Федералдық резерв жүйесінің қорғауын күшейту мақсатында [[инвестициялық банк]] мәртебесінен [[банктік холдингтік компания]] мәртебесіне ауысты.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2008/09/21/goldman-morgan-to-become-bank-holding-companies/ | title=As Goldman and Morgan Shift, a Wall St. Era Ends | work=[[The New York Times]] | date=September 21, 2008 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2009/09/18/the-financial-crisis-this-dayone-year-ago-sept-21-2008.html | title=The Financial Crisis: This Day – One Year Ago, Sept. 21, 2008 | publisher=[[CNBC]] | date=September 18, 2009}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/bcreg20080921a.htm | title=Board approves, pending a statutory five-day antitrust waiting period, the applications of Goldman Sachs and Morgan Stanley to become bank holding companies | publisher=[[Federal Reserve Board of Governors]] | date=September 21, 2008}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2008/09/22/goldman-morgan-fed-biz-wall-cx_lm_0922bizgoldman.html | title=Say Goodbye To The Investment Banks | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=September 21, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 22 қыркүйек: [[MUFG Bank]] [[Morgan Stanley]] компаниясының 20% үлесін сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2008/09/22/news/companies/mufg_morgan_stanley/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20080923134926/http://money.cnn.com/2008/09/22/news/companies/mufg_morgan_stanley/index.htm | url-status=dead | archive-date=September 23, 2008 | title=Morgan Stanley to sell stake to Japan's MUFG | first=David | last=Ellis | publisher=CNN | date=September 22, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 23 қыркүйек: [[Berkshire Hathaway]] [[Goldman Sachs]] компаниясына 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2008/09/23/news/companies/goldman_berkshire/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20080926053052/http://money.cnn.com/2008/09/23/news/companies/goldman_berkshire/ | url-status=dead | archive-date=September 26, 2008 | title=Buffett's Berkshire invests $5B in Goldman | first=Tami | last=Luhby | publisher=CNN | date=September 23, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 26 қыркүйек: [[Washington Mutual]] [[банкке жаппай жүгіру]]дің салдарынан банкротқа ұшырап, [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) бақылауына өтті. Дүрліккен салымшылар 10 күн ішінде банктен 16,7 миллиард АҚШ долларын алып шыққан болатын.<ref>{{cite news | url=https://www.cbsnews.com/news/washington-mutual-falls-to-subprime-mess/ | title=Washington Mutual Falls To Subprime Mess | publisher=[[CBS News]] | date=September 26, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 29 қыркүйек: Өкілдер палатасы 225 дауысқа қарсы 208 дауыспен, демократтардың көпшілігі қолдап, ал республикашылдардың көпшілігі қарсы дауыс беруімен [[2008 жылғы төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ды қабылдамай тастады. Бұл заң 700 миллиард АҚШ долларын құрайтын [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]н (TARP) қамтыған болатын. Бұған жауап ретінде DJIA 777,68 пунктке немесе 6,98%-ға төмендеп, сол кездегі тарихтағы ең ірі бір күндік пункттік құлдырауды тіркеді. S&P 500 индексі 8,8%-ға, ал Nasdaq Composite 9,1%-ға төмендеді.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2008/09/29/news/economy/bailout/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20081002032707/http://money.cnn.com/2008/09/29/news/economy/bailout/ | url-status=dead | archive-date=October 2, 2008 | title=Bailout plan rejected – supporters scramble | first=Chris | last=Isidore | publisher=CNN | date=September 29, 2008}}</ref> Әлемнің бірнеше қор нарығы индексі де 10%-ға төмендеді. Алтынның бағасы бір унциясы үшін 900 АҚШ долларына дейін көтерілді. Федералдық резерв жүйесі өтімділікті қамтамасыз ету қажеттілігіне байланысты шетелдік орталық банктермен жасалған валюталық своптар көлемін екі есеге ұлғайтты. [[Wachovia]] өзін [[Citigroup]] компаниясына сату туралы келісімге келді, алайда бұл мәміле акцияларды құнсыздандырып, мемлекеттік қаржыландыруды талап етер еді.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2008/09/29/news/companies/wachovia_citigroup/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20080930030808/http://money.cnn.com/2008/09/29/news/companies/wachovia_citigroup/index.htm | url-status=dead | archive-date=September 30, 2008 | title=Citigroup buys Wachovia bank assets for $2.2B | first=David | last=Ellis | publisher=CNN | date=September 29, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 30 қыркүйек: Президент [[Джордж Уокер Буш]] халыққа үндеу жасап: «Конгресс әрекет етуі тиіс... Біздің экономикамыз үкіметтің батыл қадамдарына тәуелді. Бұл мәселені неғұрлым тезірек шешсек, соғұрлым экономикалық өсім мен жұмыс орындарын құру жолына тезірек қайта ораламыз», — деді. Осы күні DJIA 4,7%-ға қалпына келді.<ref>{{cite news |url=https://www.cnbc.com/2009/09/29/the-financial-crisis-this-dayone-year-ago-sept-30-2008.html | title=The Financial Crisis: This Day – One Year Ago, Sept. 30, 2008 | publisher=[[CNBC]] | date=September 30, 2009}}</ref> === 2008 (қазан) === * 2008 жылғы 1 қазан: АҚШ Сенаты [[2008 жылғы төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ды қабылдады.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2008/10/01/news/economy/senate_rescuebill2/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20081004001856/http://money.cnn.com/2008/10/01/news/economy/senate_rescuebill2/ | url-status=dead | archive-date=October 4, 2008 | title=Senate passes bailout | first=Jeanne | last=Sahadi | publisher=CNN | date=October 2, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 2 қазан: Инвесторлардың АҚШ Өкілдер палатасында [[2008 жылғы төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]] бойынша өтетін дауыс беруге қатысты алаңдаушылығының салдарынан қор нарығының индекстері 4%-ға төмендеді.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2008/10/02/markets/markets_newyork/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20081003105114/http://money.cnn.com/2008/10/02/markets/markets_newyork/index.htm | url-status=dead | archive-date=October 3, 2008 | title=Bailout fears sink stocks | first=Alexandra |last=Twin | publisher=CNN | date=October 2, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 3 қазан: Өкілдер палатасы [[2008 жылғы төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ды және 700 миллиард АҚШ долларын құрайтын [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]н (TARP) қабылдады.<ref>{{cite press release | url=https://hoyer.house.gov/content/congress-passes-emergency-economic-stabilization-act | title=Congress Passes Emergency Economic Stabilization Act | publisher=[[Steny Hoyer]] | date=October 3, 2008}}</ref> Президент [[Джордж Уокер Буш]] сол күні заңға қол қойды.<ref>{{cite news | url=https://www.smh.com.au/world/economic-rescue-swiftly-signed-into-law-20081004-4tnf.html | title=Economic rescue swiftly signed into law | first=Stephen | last=Collinson | work=[[The Sydney Morning Herald]] | date=October 4, 2008}}</ref> [[Wachovia]] мемлекеттік қаржыландыруды қажет етпеген мәміле арқылы [[Wells Fargo]] компаниясына сатылу жөнінде келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=https://abcnews.go.com/Business/SmartHome/story?id=5946486&page=1 | title=Wells Fargo Buys Wachovia for $15.1 Billion | first=Sara | last=Lepro | work=[[ABC News (United States)|ABC News]] | agency=[[Associated Press]] | date=October 3, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 6–10 қазан: 2008 жылғы 6–10 қазан аралығында DJIA барлық бес сауда сессиясын да төмендеумен жапты. Сауда көлемі рекордтық деңгейге жетті. DJIA бір апта ішінде 1 874,19 пунктке немесе 18,2%-ға төмендеп, өз тарихындағы пункттік те, пайыздық та ең ірі апталық құлдырауды тіркеді. S&P 500 индексі 20%-дан астам төмендеді.<ref>{{cite news | url=https://www.telegraph.co.uk/finance/financialcrisis/3174151/Financial-crisis-US-stock-markets-suffer-worst-week-on-record.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/finance/financialcrisis/3174151/Financial-crisis-US-stock-markets-suffer-worst-week-on-record.html |archive-date=January 10, 2022 |url-status=live | title=Financial crisis: US stock markets suffer worst week on record | work=[[The Daily Telegraph]] | date=October 10, 2008 | url-access=subscription}}{{cbignore}}</ref> * 2008 жылғы 7 қазан: АҚШ-та [[2008 жылғы төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ға сәйкес [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]] әрбір салымшы үшін депозиттерді сақтандыру сомасын 250 000 АҚШ долларына дейін ұлғайтты.<ref>{{Cite press release | url=https://www.fdic.gov/news/press-releases/2008/pr08093.html | title=Emergency Economic Stabilization Act of 2008 Temporarily Increases Basic FDIC Insurance Coverage from $100,000 to $250,000 Per Depositor | publisher=[[Federal Deposit Insurance Corporation]] | date=October 7, 2008}}</ref> [[Сурет:S&P BSE SENSEX chart.svg|thumb|right|upright=1.6|[[2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысы]] кезінде [[BSE SENSEX]] индексі күрт төмендеді. Ол 2008 жылғы қаңтардағы 21 000 пункттен жоғары деңгейден 2008 жылғы қазанда 8 000 пункттен төмен деңгейге дейін құлдырады.<ref> {{Cite news |url = https://www.ndtvprofit.com/business/the-sensex-journey-from-2008-to-2013-371137 |title = The Sensex journey: From 2008 to 2013 |publisher = [[NDTV Profit]] |date = 1 November 2013 }}</ref>]] * 2008 жылғы 8 қазан: [[Индонезия қор биржасы]] бір күн ішінде 10%-ға төмендегеннен кейін сауда-саттықты тоқтатты.<ref>{{Cite news | url=https://www.thejakartapost.com/news/2020/03/13/covid-19-indonesia-idx-trading-halted-first-time-2008.html | title=Trading halted for first time since 2008 over pandemic | first1=Riska | last1=Rahman | first2=Prima | last2=Wirayani | work=[[The Jakarta Post]] | date=March 13, 2020}}</ref> Әлемнің орталық банктері АҚШ қор нарықтары ашылғанға дейін шұғыл жиналыстар өткізіп, пайыздық мөлшерлемелерді төмендету жөніндегі әрекеттерін үйлестірді.<ref>{{cite web |url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/monetary20081008a.htm |title = FOMC statement: Federal Reserve and other central banks announce reductions in policy interest rates}}</ref> * 2008 жылғы 11 қазан: [[Халықаралық валюта қоры]]ның (ХВҚ) басшысы әлемдік қаржы жүйесі «жүйелік күйреудің шегіне» жеткенін ескертті.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial3/imf-warns-of-financial-meltdown-idUSTRE49A36O20081011 | title=IMF warns of financial meltdown | first1=Lesley | last1=Wroughton | first2=Francois | last2=Murphy | publisher=Reuters | date=October 11, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 14 қазан: Үш сауда күні қатарынан (9, 10 және 13 қазан) тоқтатылғаннан кейін Исландия қор нарығы 14 қазанда қайта ашылды. Негізгі [[OMX Iceland 15]] индексі 678,4 пунктпен жабылды, бұл 8 қазандағы жабылу көрсеткіші — 3 004,6 пункттен шамамен 77%-ға төмен болды. Бұған OMX Iceland 15 индексі құнының 73,2%-ын құраған үш ірі банктің құнының нөлге дейін төмендетілуі себеп болды. Бұл [[2008–2011 жылдардағы Исландияның қаржы дағдарысы]]на алып келді.<ref>{{cite news | url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/14/iceland-marketturmoil | title=Iceland markets plummet | first=Julia | last=Kollewe | work=[[The Guardian]] | date=October 14, 2008}}</ref> [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]] (FDIC) FDIC сақтандырған барлық мекемелердің аға борыштық міндеттемелеріне 2009 жылғы 30 маусымға дейін кепілдік беру үшін [[Уақытша өтімділікке кепілдік беру бағдарламасы]]н құрды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.fdic.gov/news/news/press/2008/pr08100.html | title=FDIC Announces Plan to Free Up Bank Liquidity | publisher=[[Federal Deposit Insurance Corporation]] | date=October 14, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 16 қазан: Швейцарияның [[UBS AG]] және [[Credit Suisse]] банктерін құтқару жоспары жарияланды.<ref>{{cite news | url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/16/ubs-creditsuisse | title=Switzerland unveils bank bail-out plan | first=David | last=Gow | work=[[The Guardian]] | date=October 16, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 24 қазан: Әлемнің көптеген қор биржалары өз тарихындағы ең ірі құлдыраулардың бірін бастан өткерді. Көптеген индекстер шамамен 10%-ға төмендеді.<ref>{{cite news | url=https://www.marketwatch.com/story/indexes-fall-hard-on-bloody-friday | title=Indexes fall hard on bloody Friday | first=V. Phani | last=Kumar | work=[[Marketwatch]] | date=October 24, 2008}}</ref> АҚШ-та DJIA 3,6%-ға төмендегенімен, басқа нарықтардағыдай қатты құлдыраған жоқ.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2008/10/24/markets/markets_newyork/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20081025105403/http://money.cnn.com/2008/10/24/markets/markets_newyork/index.htm | url-status=dead | archive-date=October 25, 2008 | title=Stocks can't shake the blues | first=Alexandra | last=Twin | publisher=CNN | date=October 24, 2008}}</ref> Әлемдік инвесторлар қауіпсіз активтерге ұмтылғандықтан, [[АҚШ доллары]], [[жапон иенасы]] және [[швейцар франкі]] басқа негізгі валюталарға, әсіресе [[британ фунт стерлингі]] мен [[канадалық доллар]]ға қатысты күрт нығайды. [[Валюта дағдарысы]] туындап, инвесторлар ауқымды капиталдарын неғұрлым тұрақты валюталарға ауыстырды. Соның салдарынан дамушы елдердің көптеген үкіметтері [[Халықаралық валюта қоры]]нан көмек сұрады.<ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2008/10/24/business/worldbusiness/24emerge.html |title=West Is in Talks on Credit to Aid Poorer Nations|work=[[The New York Times]] |first=Mark |last=Landler | author-link=Mark Landler | date=October 23, 2008 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/10/24/business/worldbusiness/24won.html |title=Trouble Without Borders | work=[[The New York Times]] |first=Martin | last=Fackler | author-link=Martin Fackler (journalist) | date=October 23, 2008 | url-access=subscription}}</ref> Сол күні [[Англия банкі]] төрағасының орынбасары [[Чарли Бин]]: «Бұл — өмірде бір рет қана болатын дағдарыс, бәлкім адамзат тарихындағы осындай сипаттағы ең ірі қаржы дағдарысы», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/britain-bank-bean/financial-crisis-may-be-worst-in-history-boes-bean-idUSLAC00300720081024 | title=Financial crisis may be worst in history – BoE's Bean | publisher=Reuters | date=October 24, 2008}}</ref> Реттеуші органдардың қолдауымен жасалған мәміле нәтижесінде [[PNC Financial Services]] [[National City Corp.]] компаниясын сатып алуға келісті.<ref>{{cite news | url=https://abcnews.go.com/Business/story?id=6107696 | title=PNC will buy troubled National City Corp. for $5.58 billion | first=Pallavi | last=Gogoi | agency=[[USA Today]] | publisher=[[ABC News (United States)|ABC News]] | date=October 24, 2008}}</ref> === 2008 (қараша-желтоқсан) === [[Сурет:22 2007-2008 global financial crisis effect in Bristol UK - credit crunch lunch.jpg|thumb|[[Бристоль]], Ұлыбританиядағы «несие дағдарысы кезіндегі арзан түскі ас» жарнамасы бар мейрамхана]] * 2008 жылғы 6 қараша: ХВҚ 2009 жылы әлемдік экономика 0,3%-ға қысқарады деп болжады. Сол күні [[Англия банкі]] мен [[Еуропалық орталық банк]] пайыздық мөлшерлемелерін тиісінше 4,5%-дан 3%-ға және 3,75%-дан 3,25%-ға дейін төмендетті.<ref>{{Cite news | url=https://money.cnn.com/2008/10/08/news/economy/fed_move/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20081011035031/http://money.cnn.com/2008/10/08/news/economy/fed_move/ | url-status=dead | archive-date=October 11, 2008 | title=Fed: Emergency cut | first=Chris | last=Isidore | publisher=CNN | date=October 8, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 10 қараша: [[American Express]] [[банктік холдингтік компания]]ға айналды.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2008/11/10/news/companies/amex/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20081201061642/http://money.cnn.com/2008/11/10/news/companies/amex/index.htm | url-status=dead | archive-date=December 1, 2008 | title=AmEx becomes bank to stabilize funding | first=Tami | last=Luhby | publisher=CNN | date=November 10, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 20 қараша: Исландиядағы банктердің күйреуі [[Исландия кронасы]]ның құнсыздануына әкеліп, үкіметке банкроттық қаупін төндіргеннен кейін, Исландия [[Халықаралық валюта қоры]]нан шұғыл несие алды.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/7738874.stm |title=IMF approves $2.1bn Iceland loan |work=[[BBC News]] |date=November 20, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 25 қараша: [[Активтермен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарды мерзімді несиелеу бағдарламасы]] (TALF) жарияланды.<ref>{{cite press release | url=https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/20081125a.htm | title=Press Release | publisher=[[Federal Reserve Board of Governors]] | date=November 25, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 29 қараша: Экономист [[Дин Бейкер]] былай деп мәлімдеді: {{Дәйексөз|Несиелеу талаптарының қатаюына өте орынды себеп бар. Екі жыл бұрын өз үйлерінде едәуір меншікті капиталы болған ондаған миллион үй иесінің бүгінде оның аз ғана бөлігі қалды немесе мүлде қалмады. Кәсіпорындар [[Ұлы тоқырау]]дан бергі ең ауыр экономикалық құлдыраумен бетпе-бет келіп отыр. Бұл несие беру туралы шешімдерге әсер етеді. Үйінде меншікті капиталы бар үй иесінің автонесие немесе несие картасы бойынша қарызын өтемей қалу ықтималдығы өте төмен. Олар көлігінен айырылып немесе несиелік тарихына төлемегені туралы белгі қойылғанша, сол меншікті капиталды пайдаланғанды жөн көреді. Ал меншікті капиталы жоқ үй иесі үшін міндеттемелерді орындамау қаупі әлдеқайда жоғары. Кәсіпорындарға келсек, олардың несиелік қабілеті болашақтағы пайдасына байланысты. 2008 жылғы қарашадағы пайдаға қатысты болжамдар 2007 жылғы қарашадағыдан әлдеқайда нашар болды... Көптеген банктердің өздері күйреудің алдында тұрғаны анық болғанымен, қаржы жүйесі мүлде берік болған күннің өзінде тұтынушылар мен кәсіпорындарға қазір несие алу әлдеқайда қиын болар еді. Экономиканың басты мәселесі — тұрғын үй байлығының шамамен 6 триллион АҚШ долларына және одан да көп көлемдегі акциялар байлығының жоғалуы.<ref>{{cite web |url=https://prospect.org/economy/credit-crisis-damn-it/ |title=It's Not the Credit Crisis, Damn It! |last=Baker |first=Dean | work=[[The American Prospect]] |date=November 29, 2008}}</ref>}} * 2008 жылғы 1 желтоқсан: NBER АҚШ экономикасының рецессияға ұшырағанын және оның 2007 жылғы желтоқсаннан бері жалғасып келе жатқанын жариялады. Осы жаңалықтан кейін DJIA 679,95 пунктке немесе 7,8%-ға төмендеді.<ref>{{cite web |title=It's official: U.S. in a recession since December 2007 |date=December 1, 2008 |url=https://money.cnn.com/2008/12/01/news/economy/recession/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202181934/http://money.cnn.com/2008/12/01/news/economy/recession/ |url-status=dead |archive-date=December 2, 2008 |access-date=May 3, 2023 |website=CNN Money}}</ref><ref name=":5" /> * 2008 жылғы 6 желтоқсан: [[2008 жылғы Грекиядағы тәртіпсіздіктер]] басталды, оған ішінара елдегі экономикалық жағдай түрткі болды.{{Citation needed|date=August 2026}} * 2008 жылғы 16 желтоқсан: Федералдық қорлар мөлшерлемесі 0%-ға дейін төмендетілді.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2008/12/16/news/economy/fed_decision/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20081217062057/http://money.cnn.com/2008/12/16/news/economy/fed_decision/index.htm | url-status=dead | archive-date=December 17, 2008 | title=Fed slashes key rate to near zero | first=Chris | last=Isidore | publisher=CNN | date=December 16, 2008}}</ref> * 2008 жылғы 20 желтоқсан: [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] (TARP) аясында [[General Motors]] пен [[Chrysler]] компанияларын қаржыландыруға қаражат бөлінді.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2008/12/20/auto-bailout-update-markets-equity-cx_cg_1219markets29.html | title=GM And Chrysler Covered By TARP | first=Carl | last=Gutierrez | work=[[Forbes]] | date=December 20, 2008}}</ref> === 2009 === [[Сурет:Payroll tax history.jpg|upright=1.8|thumb|[[2009 жылғы Америкалық қалпына келтіру және қайта инвестициялау туралы заң]] 2010 жылдың соңында күші жойылған [[еңбекақы қорына салынатын салық]] бойынша салықтық жеңілдік енгізді.]] * 2009 жылғы 6 қаңтар: Citi 2009 жылы Сингапур «өз тарихындағы ең ауыр рецессияны» бастан кешіреді деп мәлімдеді. Алайда, ақырында ел экономикасы 2009 жылы 0,1%-ға, ал 2010 жылы 14,5%-ға өсті.<ref name=":62">{{cite journal|last1=Chen|first1=Xiaoping|last2=Shao|first2=Yuchen|date=September 11, 2017|title=Trade policies for a small open economy: The case of Singapore|journal=The World Economy|volume=40 |issue=11 |pages=2500–2511 |doi=10.1111/twec.12555 }}</ref><ref>{{cite news|last=Lim|first=Kevin|date=January 2, 2009|title=Singapore recession deepens, government cuts 09 outlook |publisher=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-singapore-economy-gdp-sb-idUSTRE5010CK20090102|access-date=December 19, 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=GDP growth (annual %) – Singapore|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?locations=SG|access-date=December 19, 2023}}</ref> * 2009 жылғы 20–26 қаңтар: [[2009 жылғы Исландиядағы қаржы дағдарысына қарсы наразылықтар]] күшейіп, нәтижесінде Исландия үкіметі құлады.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/01/27/world/europe/27iceland.html | title=Iceland's Government Collapses | work=[[The New York Times]] | date=January 26, 2009 | url-access=subscription}}</ref> * 2009 жылғы 13 ақпан: Конгресс құны 787 миллиард АҚШ долларын құрайтын экономиканы ынталандыру пакетін қамтыған [[2009 жылғы Америкалық қалпына келтіру және қайта инвестициялау туралы заң]]ды мақұлдады. Президент [[Барак Обама]] оған 17 ақпанда қол қойды.<ref>{{Cite news | url=https://money.cnn.com/2009/02/13/news/economy/house_final_stimulus/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20090214184708/http://money.cnn.com/2009/02/13/news/economy/house_final_stimulus/index.htm | url-status=dead | archive-date=February 14, 2009 | title=Senate passes $787 billion stimulus bill | first=Jeanne | last=Sahadi | publisher=CNN | date=February 15, 2009}}</ref><ref name="arraecon">{{cite journal |last=Wilson |first=Daniel J |date=2012-08-01 |title=Fiscal Spending Jobs Multipliers: Evidence from the 2009 American Recovery and Reinvestment Act |url=https://www.frbsf.org/economic-research/wp-content/uploads/sites/4/wp10-17bk.pdf |journal=American Economic Journal: Economic Policy |volume=4 |issue=3 |pages=251–282 |doi=10.1257/pol.4.3.251 |issn=1945-7731}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-stimulus/congress-sends-787-billion-stimulus-to-obama-idUSTRE51A61L20090214 | title=Congress sends $787 billion stimulus to Obama | first1=Richard | last1=Cowan | first2=Susan | last2=Cornwell | publisher=Reuters | date=February 15, 2009}}</ref><ref>{{cite news |last=Sahadi |first=Jeanne |title=Stimulus: How to measure success |date=February 17, 2009 |url=https://money.cnn.com/2009/02/17/news/economy/obama_stimulus_meas_success/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090218094051/http://money.cnn.com/2009/02/17/news/economy/obama_stimulus_meas_success/index.htm |url-status=dead |archive-date=February 18, 2009 |work=CNN Money |access-date=2023-02-12}}</ref> * 2009 жылғы 20 ақпан: АҚШ-тағы ең ірі банктерді [[ұлттандыру]] қажет болуы мүмкін деген алаңдаушылық аясында DJIA алты жылдағы ең төменгі жабылу деңгейіне жетті.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2009/02/20/markets/markets_newyork/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20090223101353/http://money.cnn.com/2009/02/20/markets/markets_newyork | url-status=dead | archive-date=February 23, 2009 | title=Dow closes at 6-year low | first=Alexandra | last=Twin | publisher=CNN | date=February 20, 2009}}</ref> * 2009 жылғы 27 ақпан: [[Dow Jones Industrial Average|DJIA]] 1997 жылдан бергі ең төменгі жабылу деңгейіне жетті. Бұған АҚШ үкіметінің [[Citigroup]] компаниясындағы үлесін 36%-ға дейін ұлғайтуы себеп болып, банктерді ұлттандыруға қатысты алаңдаушылықты күшейтті. Сонымен қатар, жарияланған есепте ЖІӨ-нің соңғы 26 жылдағы ең жоғары қарқынмен қысқарғаны көрсетілді.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2009/02/27/markets/markets_newyork/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20090228151202/http://money.cnn.com/2009/02/27/markets/markets_newyork/index.htm | url-status=dead | archive-date=February 28, 2009 | title=Stocks end at 12-year lows | first=Alexandra | last=Twin | publisher=CNN | date=February 27, 2009}}</ref> * 2009 жылғы наурыздың басы: Акциялар бағасының құлдырауы [[Ұлы тоқырау]] кезіндегі құлдыраумен салыстырылды.<ref>{{cite news |last=Kawamoto | first=Dawn| url=https://www.cnet.com/news/dow-jones-decline-rate-mimics-great-depression/ |title=Dow Jones decline rate mimics Great Depression | work=[[CNET]] |date=March 2, 2009}}</ref><ref>{{Cite news| url=https://economix.blogs.nytimes.com//2009/03/05/plunging-markets-then-and-now/ |title=Plunging Markets, Then and Now | first=Floyd | last=Norris | author-link=Floyd Norris | work=[[The New York Times]] | date=March 5, 2009 | url-access=subscription}}</ref> * 2009 жылғы 3 наурыз: Президент [[Барак Обама]]: «Егер ұзақ мерзімді көзқарасыңыз болса, акцияларды сатып алу — тиімді мүмкіндік», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite news | first=Michael | last=Mcauliff | url=https://www.usnews.com/articles/news/obama/2009/03/04/obama-says-buy-stocks-now-good-deals-there-for-long-term-investors.html | title=Obama Says Buy Stocks Now: Good Deals There for Long-Term Investors | work=[[U.S. News & World Report]] | date=March 4, 2009}}</ref> * 2009 жылғы 6 наурыз: Dow Jones индексі 6 469,95 пунктке дейін төмендеп, 2007 жылғы 9 қазандағы 14 164 пункттік ең жоғары деңгейімен салыстырғанда 17 ай ішінде 54%-ға құлдырады. Осыдан кейін индекс қалпына келе бастады.<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=nKk0DwAAQBAJ | title=Evolutions in Corporate Governance: Towards an Ethical Framework for Business Conduct | first=Alison L. | last=Dempsey | publisher=[[Routledge]] | date=2017| isbn=9781351277389 }}</ref> * 2009 жылғы 10 наурыз: [[Citigroup]] акцияларының бағасы компанияның бас атқарушы директоры жылдың алғашқы екі айында компанияның табысты болғанын және болашақтағы капитал жағдайына қатысты оң көзқарасын білдіргеннен кейін 38%-ға өсті. Негізгі қор нарығы индекстері 5–7%-ға көтеріліп, бұл қор нарығы құлдырауының ең төменгі нүктесін белгіледі.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2009/03/10/markets/markets_newyork/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20090311163640/http://money.cnn.com/2009/03/10/markets/markets_newyork/index.htm | url-status=dead | archive-date=March 11, 2009 | title=Stocks: Biggest gains of '09 | first=Alexandra | last=Twin | publisher=CNN | date=March 10, 2009}}</ref> * 2009 жылғы 12 наурыз: [[Bank of America]] қаңтар мен ақпан айларында табысты жұмыс істегенін және оған мемлекеттік қаржыландырудың қосымша қажет болмауы мүмкін екенін мәлімдегеннен кейін АҚШ қор нарығының индекстері тағы 4%-ға өсті. [[Бернард Мейдофф]] сотталды.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2009/03/12/markets/markets_newyork/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20090314001117/http://money.cnn.com/2009/03/12/markets/markets_newyork/index.htm | url-status=dead | archive-date=March 14, 2009 | title=A three-peat for Wall Street's bulls | first=Alexandra | last=Twin | publisher=CNN | date=March 12, 2009}}</ref> * 2009 жылдың бірінші тоқсаны: 2009 жылдың бірінші тоқсанында ЖІӨ-нің жылдық төмендеу қарқыны Германияда 14,4%, Жапонияда 15,2%, Ұлыбританияда 7,4%, Латвияда 18%,<ref>{{cite web | url=https://pulitzercenter.org/reporting/latvia-sobering-lessons-unregulated-lending | title=Untold Stories: Latvia: Sobering Lessons in Unregulated Lending | publisher=[[Pulitzer Center]] | date=May 18, 2009 | access-date=June 8, 2020 | archive-date=June 8, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200608151958/https://pulitzercenter.org/reporting/latvia-sobering-lessons-unregulated-lending | url-status=dead }}</ref> еуроаймақта 9,8% және Мексикада 21,5% болды.<ref name=gofromhere/> * 2009 жылғы 2 сәуір: [[Экономикалық саясат]]қа және банкирлерге төленген бонустарға қатысты наразылықтар [[2009 жылғы Лондондағы G20 саммитіне қарсы наразылықтарға]] ұласты. * 2009 жылғы 10 сәуір: ''[[Time (magazine)|Time]]'' журналы «Банк дағдарысы қалай тез басталса, дәл солай тез аяқталды» деп жариялады.<ref>{{cite news | url=http://content.time.com/time/business/article/0,8599,1890560,00.html | title=More Quickly Than It Began, The Banking Crisis Is Over | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=April 10, 2009}}</ref> * 2009 жылғы 29 сәуір: Федералдық резерв жүйесі 2010 жылы ЖІӨ 2,5–3%-ға өседі, жұмыссыздық деңгейі 2009 және 2010 жылдары шамамен 10% деңгейінде тұрақтап, 2011 жылы төмендей бастайды, ал инфляция деңгейі 1–2% шамасында болады деп болжады.<ref>{{cite web| url=https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/files/fomcminutes20090429.pdf | title=Minutes of the Federal Open Market Committee | date=April 28–29, 2009}}</ref> * 2009 жылғы 1 мамыр: [[2009 жылғы 1 мамырдағы наразылықтар]] кезінде әлемнің түрлі елдерінде адамдар экономикалық жағдайға қарсы наразылық білдірді. * 2009 жылғы 20 мамыр: Президент [[Барак Обама]] [[2009 жылғы Алаяқтыққа қарсы іс-қимыл және қалпына келтіру туралы заң]]ға қол қойды. * 2009 жылғы маусым: [[Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы]] (NBER) 2009 жылғы маусымды АҚШ-тағы рецессияның аяқталған күні деп жариялады.<ref>{{cite news |url=https://www.barrons.com/articles/SB50001424052970203983104575367471896032724 |title=It's Dippy to Fret About a Double-Dip Recession | author-link=Mark Hulbert | first=Mark | last=Hulbert | work=[[Barron's]] | date=July 15, 2010}}</ref> 2009 жылғы маусымда жарияланған [[Федералдық ашық нарық комитеті]]нің (FOMC) мәлімдемесінде былай делінген:{{Дәйексөз|...экономикалық құлдырау қарқыны баяулап келеді. Соңғы айларда қаржы нарықтарындағы жағдай жалпы алғанда жақсарды. Үй шаруашылықтарының шығындары одан әрі тұрақтану белгілерін көрсеткенімен, жұмыс орындарының қысқаруы, тұрғын үй құнының төмендеуі және несиелеудің қатаң шарттары олардың өсуін әлі де шектеп отыр. Кәсіпорындар негізгі капиталға салынатын инвестициялар мен қызметкерлер санын қысқартуда, алайда тауарлық-материалдық қорларды сату көлемімен сәйкестендіруде ілгерілеуге қол жеткізіп жатқан сияқты. Экономикалық белсенділік біраз уақыт әлсіз болып қалуы мүмкін болғанымен, Комитет қаржы нарықтары мен қаржы институттарын тұрақтандыруға бағытталған шаралар, фискалдық және монетарлық ынталандыру, сондай-ақ нарықтық тетіктер баға тұрақтылығы жағдайында тұрақты [[экономикалық өсу]]дің біртіндеп қайта жандануына ықпал етеді деп күтеді.<ref>{{cite web| url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/monetary20090624a.htm| title=FOMC Statement June 24, 2009 |publisher=[[Federal Reserve]] |date=June 24, 2009}}</ref>}} * 2009 жылғы 17 маусым: [[Барак Обама]] және оның негізгі кеңесшілері [[тұтынушылардың құқықтарын қорғау]]ды, [[басшылардың еңбекақысы]]н, банктердің капиталға қойылатын талаптарын, [[көлеңкелі банк жүйесі]] мен [[Туынды қаржы құралы|туынды қаржы құралдарын]] реттеуді кеңейтуді, сондай-ақ Федералдық резерв жүйесіне жүйелік маңызы бар институттардың қызметін қауіпсіз тоқтату үшін қосымша өкілеттік беруді көздейтін бірқатар реттеуші ұсыныстарды таныстырды.<ref>{{cite press release | url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/remarks-president-regulatory-reform |title=Remarks of the President on Regulatory Reform | publisher=[[White House]] |date=June 17, 2009}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/14/AR2009061402443_pf.html |title=A New Financial Foundation| first1=Timothy | last1=Geithner | first2=Lawrence | last2=Summers | author-link1=Timothy Geithner | author-link2=Lawrence Summers | newspaper=[[The Washington Post]] |date=June 14, 2009}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.treasury.gov/initiatives/Documents/FinalReport_web.pdf |title=Treasury Department Report – Financial Regulatory Reform | publisher=[[United States Department of the Treasury]]}}</ref> * 2009 жылғы 11 желтоқсан: [[АҚШ Өкілдер палатасы]] кейіннен [[Додд-Фрэнктің Уолл-стрит реформасы және тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заңы]]на айналған H.R. 4173 заң жобасын қабылдады.<ref>{{cite web| url=https://www.congress.gov/bill/111th-congress/house-bill/4173 | title=H.R.4173: Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act |publisher=U.S. Congress |date=July 21, 2010}}</ref> === 2010 === * 2010 жылғы 22 қаңтар: Президент [[Барак Обама]] банктердің [[меншікті сауда]]мен айналысу мүмкіндігін шектеуге бағытталған [[Волкер ережесі]]н ұсынды. Бұл ереже ұсынылған өзгерістерді көпшілік алдында қолдаған [[Пол Волкер]]дің құрметіне аталған.<ref>{{cite news | url=https://economix.blogs.nytimes.com/2010/01/22/glass-steagall-vs-the-volcker-rule/ |title=Glass-Steagall vs. the Volcker Rule |work=[[The New York Times]] | first=Louis | last=Uchitelle |date=January 22, 2010}}</ref><ref>{{cite news| url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/01/21/AR2010012104935.html |title=Obama's 'Volcker Rule' shifts power away from Geithner| first1=David | last1=Cho | author1-link=David Cho (journalist) |first2=Binyamin | last2=Appelbaum | author2-link=Binyamin Appelbaum| newspaper=[[The Washington Post]] |date=January 22, 2010}}</ref> Сонымен қатар, Обама ірі банктерге [[Қаржы дағдарысы үшін жауапкершілік алымы]]н енгізуді ұсынды. * 2010 жылғы 27 қаңтар: Президент [[Барак Обама]]: «Нарықтар қазір тұрақтанды, әрі біз банктерге жұмсаған қаражаттың басым бөлігін қайтарып алдық», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/agency_reports/Documents/TARP%20Two%20Year%20Retrospective_10%2005%2010_transmittal%20letter.pdf | title=Troubled Asset Relief Program: Two Year Retrospective | publisher=[[United States Department of the Treasury]]}}</ref> * 2010 жылдың бірінші тоқсаны: АҚШ-тағы төлем мерзімін өткізіп алу деңгейі ең жоғары көрсеткішке жетіп, 11,54%-ды құрады.<ref>{{cite web | title=Delinquency Rate on Single-Family Residential Mortgages, Booked in Domestic Offices, All Commercial Banks | date=January 1991 | url=https://fred.stlouisfed.org/series/DRSFRMACBS | publisher=[[Federal Reserve Economic Data]]}}</ref> * 2010 жылғы 15 сәуір: АҚШ Сенатына [[2010 жылғы Американың қаржылық тұрақтылығын қалпына келтіру туралы заң]] (S.3217) жобасы енгізілді.<ref>{{cite web| url=https://www.congress.gov/bill/111th-congress/senate-bill/3217| title=S.3217: Restoring American Financial Stability Act of 2010 – U.S. Congress |publisher=[[Congress.gov]] |date=July 21, 2010}}</ref> * 2010 жылғы мамыр: АҚШ Сенаты [[Додд-Фрэнктің Уолл-стрит реформасы және тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заңы]]н қабылдады. Меншікті саудаға тыйым салатын [[Волкер ережесі]] бұл заңнаманың құрамына енгізілген жоқ.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/interactive/2010/05/20/business/20100520-regulation-graphic.html |title=New York Times-Major Parts of the Financial Regulation Overhaul-May 2010|work=[[The New York Times]] |date=May 20, 2010 | url-access=subscription}}</ref> * 2010 жылғы 21 шілде: [[Додд-Фрэнктің Уолл-стрит реформасы және тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заңы]] күшіне енді.<ref>{{cite web | url=https://www.congress.gov/bill/111th-congress/house-bill/04173#major%20actions |title=Bill Summary & Status – 111th Congress (2009–2010) – H.R.4173 – All Information – THOMAS (Library of Congress) | publisher=[[Library of Congress]] | date=July 21, 2010}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.marketwatch.com/story/senate-defeats-filibuster-threat-on-bank-bill-2010-07-15 | title=Bank-reform bill sent to Obama | first=Ronald D. | last=Orol | work=[[MarketWatch]] |date=December 29, 2010}}</ref> * 2010 жылғы 12 қыркүйек: Еуропалық реттеушілер банктерге арналған [[Базель III]] ережелерін енгізді. Олар капитал жеткіліктілігі коэффициенттерін арттырып, левереджге шектеулер қойды, капитал анықтамасын тарылтып, оған бағынышты қарыздарды қоспады, контрагенттік тәуекелді шектеді және өтімділікке қойылатын талаптарды енгізді.<ref>{{cite news| url=http://www.bis.org/press/p100912.pdf |title=Group of Governors and Heads of Supervision announces higher global minimum capital standards |date=September 12, 2010}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.brookings.edu/research/basel-iii-the-banks-and-the-economy/ |title=Basel III, the Banks, and the Economy| publisher=[[Brookings Institution]] |date=July 26, 2010 |last=Elliott| first=Douglas J.}}</ref> Сыншылардың пікірінше, Базель III тәуекел салмақтарының қате есептелуі мәселесін шешпеді. Ірі банктер [[қаржылық инженерия]] арқылы жасалған AAA рейтингісі бар бағалы қағаздардан шығынға ұшырады (мұнда жоғары тәуекелді кепілмен қамтамасыз етілген активтер тәуекелсіз болып көрінетін активтерге айналдырылады), ал [[Базель II]] бойынша олар үшін аз капитал талап етілді. AA рейтингісі бар егеменді қарыздарға тәуекел салмағы нөлге тең болғандықтан, үкіметтерге берілетін несиелер көбейіп, бұл кейінгі дағдарысқа алып келді.<ref>{{cite news| url=https://www.economist.com/blogs/freeexchange/2010/09/basel_iii|title=Third time's the charm? | newspaper=[[The Economist]] |date=September 13, 2010}}</ref> [[Юхан Норберг]] Базель III сияқты реттеулер шынында да тәуекелі жоғары үкіметтерге шамадан тыс несие беруге әкелді (қараңыз: [[Еуроаймақ дағдарысы]]), ал [[Еуропалық орталық банк]] мұның шешімі ретінде несиелеуді одан әрі кеңейтуді таңдады деп мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://reason.com/2012/04/17/financial-crisis-ii/ |title=Financial Crisis II: European governments fail to learn from history |last=Norberg |first=Johan | work=[[Reason (magazine)|Reason]] |date=May 2012}}</ref> * 2010 жылғы 3 қараша: Экономикалық өсуді ынталандыру мақсатында Федералдық резерв жүйесі QE2 деп аталған [[сандық жұмсарту]]дың кезекті кезеңін жариялады. Оның аясында келесі сегіз ай ішінде ұзақ мерзімді [[АҚШ қазынашылық бағалы қағаздары]]ның 600 миллиард АҚШ долларына тең көлемін сатып алу көзделді.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2010/11/03/news/economy/fed_decision/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20101104002354/http://money.cnn.com/2010/11/03/news/economy/fed_decision/index.htm | url-status=dead | archive-date=November 4, 2010 | title=QE2: Fed pulls the trigger | first=Annalyn | last=Censky | publisher=CNN | date=November 3, 2010}}</ref> === 2010 жылдан кейін === * 2011 жылғы наурыз: Дағдарыстың [[ең төменгі нүктесі]]нен екі жыл өткен соң, көптеген қор нарығы индекстері 2009 жылғы наурыздағы ең төменгі деңгейімен салыстырғанда 75%-ға өсті. Соған қарамастан, банк және қаржы нарықтарында түбегейлі өзгерістердің болмауы көптеген нарық қатысушыларын, соның ішінде [[Халықаралық валюта қоры]]н да алаңдатты.<ref name=Over>{{cite news |last=Norris |first=Floyd| author-link=Floyd Norris | title=Crisis Is Over, but Where's the Fix?| work=[[The New York Times]] | url=https://www.nytimes.com/2011/03/11/business/economy/11norris.html | date=March 10, 2011 | url-access=subscription}}</ref> * 2011 жыл: АҚШ-тағы үй шаруашылықтарының медианалық әл-ауқаты 2005–2011 жылдар аралығында 35%-ға төмендеп, 106 591 АҚШ долларынан 68 839 АҚШ долларына дейін азайды.<ref name=Kurtzleben>{{cite news | last1=Kurtzleben | first1=Danielle | title=Middle class households' wealth fell 35 percent from 2005 to 2011 | url=https://www.vox.com/2014/8/23/6057467/middle-class-households-wealth-fell-35-percent-from-2005-to-2011 |work=[[Vox Media]] | date=August 23, 2014}}</ref> * 2012 жылғы мамыр: [[Манхэттеннің аудандық прокуроры]] [[Abacus Federal Savings Bank]] банкіне және оның 19 қызметкеріне [[Fannie Mae]] ұйымына алаяқтық ипотекалық несиелерді сатты деген айып тақты. Банк 2015 жылы ақталды. Abacus қаржылық дағдарысқа алып келген заңсыз әрекеттері үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылған жалғыз банк болды. * 2012 жылғы 26 шілде: [[Еуропалық борыш дағдарысы]] кезінде [[Еуропалық орталық банктің президенті]] [[Марио Драги]]: «ЕОБ еуроны сақтау үшін қажет нәрсенің бәрін жасауға дайын», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2012/07/26/investing/draghi-ecb/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20120727153830/http://money.cnn.com/2012/07/26/investing/draghi-ecb/index.htm | url-status=dead | archive-date=July 27, 2012 | title=Draghi to the rescue | first=Ben | last=Rooney | publisher=CNN | date=July 26, 2012}}</ref> * 2012 жылғы тамыз: АҚШ-та көптеген үй иелері әлі де үйлерін өндіріп алу қаупіне тап болды және ипотекалық несиелерін қайта қаржыландыра немесе олардың шарттарын өзгерте алмады. Үйлерді өндіріп алу деңгейі әлі де жоғары болды.<ref>{{cite news | title=Cautious Moves on Foreclosures Haunting Obama | url=https://www.nytimes.com/2012/08/20/business/economy/slow-response-to-housing-crisis-now-weighs-on-obama.html | author-link=Binyamin Appelbaum | first=Binyamin | last=Appelbaum | work=[[The New York Times]] |date=August 19, 2012 | url-access=subscription}}</ref> * 2012 жылғы 13 қыркүйек: Пайыздық мөлшерлемелерді төмен деңгейде ұстап тұру, ипотекалық нарықты қолдау және қаржылық жағдайларды неғұрлым қолайлы ету мақсатында Федералдық резерв жүйесі QE3 деп аталған [[сандық жұмсарту]]дың кезекті кезеңін жариялады. Оның аясында ай сайын ұзақ мерзімді [[АҚШ қазынашылық бағалы қағаздары]]ның 40 миллиард АҚШ долларына тең көлемін сатып алу көзделді.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2012/09/13/news/economy/federal-reserve-qe3/index.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20120915084841/http://money.cnn.com/2012/09/13/news/economy/federal-reserve-qe3/index.html | url-status=dead | archive-date=September 15, 2012 | title=Federal Reserve launches QE3 | first=Annalyn | last=Censky | publisher=CNN |date=September 13, 2012}}</ref> * 2014 жыл: Есепке сәйкес, АҚШ-тағы үй шаруашылықтары табысының бөлінісі 2008 жылдан кейінгі [[экономикалық қалпына келу]] кезеңінде бұрынғыдан да теңсіз сипатқа ие болды. Бұл АҚШ үшін алғаш рет байқалған құбылыс болғанымен, 1949 жылдан бергі соңғы он экономикалық қалпына келу кезеңіндегі үрдіске сәйкес келді.<ref>{{cite news | last=Tcherneva | first=Pavlina R. | title=This Chart Shows Just How (Un)Equal Things Are During A 'Champion' Of The 99%'s Administration | url=http://www.ijreview.com/2014/08/165868-chart-shows-just-unequal-things-champion-99s-administration/ |work=[[Independent Journal Review]] | date=August 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140913062459/http://www.ijreview.com/2014/08/165868-chart-shows-just-unequal-things-champion-99s-administration/ | archive-date=September 13, 2014 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news | last=Binyamin | first=Appelbaum | author-link=Binyamin Appelbaum | title=Fed Says Growth Lifts the Affluent, Leaving Behind Everyone Else | url=https://www.nytimes.com/2014/09/05/business/economy/least-affluent-families-incomes-are-declining-fed-survey-shows.html | work=[[The New York Times]] |date=September 4, 2014 | url-access=subscription}}</ref> [[АҚШ-тағы табыс теңсіздігі]] 2005–2012 жылдар аралығында метрополиялық аймақтардың үштен екісінен астамында артты.<ref>{{cite news |last1=Chokshi | first1=Niraj| title=Income inequality seems to be rising in more than 2 in 3 metro areas | url=https://www.washingtonpost.com/blogs/govbeat/wp/2014/08/11/income-inequality-seems-to-be-rising-in-more-than-2-in-3-metro-areas/ | newspaper=[[The Washington Post]] | date=August 11, 2014}}</ref> * 2015 жылғы маусым: [[Америкалық азаматтық бостандықтар одағы]]ның (ACLU) тапсырысы бойынша жүргізілген зерттеу АҚШ-та қаржы дағдарысынан кейін ақ нәсілді үй иелерінің қара нәсілді үй иелеріне қарағанда тезірек қалпына келгенін, соның салдарынан елдегі [[нәсілдік байлық алшақтығы]]ның ұлғайғанын көрсетті.<ref>{{cite web | first1=Sarah | last1=Burd-Sharps | first2=Rebecca | last2=Rasch | url=https://www.ssrc.org/publications/view/impact-of-the-us-housing-crisis-on-the-racial-wealth-gap-across-generations/ | title=Impact of the US Housing Crisis on the Racial Wealth Gap Across Generations | publisher=[[Social Science Research Council]] and the [[ACLU]]. | date=June 2015}}</ref> * 2017 жыл: [[Халықаралық валюта қоры]]ның мәліметі бойынша, 2007–2017 жылдар аралығында жаһандық [[Жалпы ішкі өнім|ЖІӨ]]-нің ([[сатып алу қабілетінің паритеті]] бойынша) өсімінің тек 26,5%-ы дамыған экономикалардың үлесіне тиесілі болды, ал қалған 73,5%-ын дамушы және қалыптасып келе жатқан экономикалар қамтамасыз етті.<ref>{{cite web| url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/index.aspx |title=International Monetary Fund, World Economic Outlook Database | publisher=[[International Monetary Fund]]}}</ref> * 2023 жылғы тамыз: [[UBS]] 2006–2007 жылдары тұрғын үй ипотекасымен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарды шығару, андеррайтингтеу және сатуға байланысты бұрыннан келе жатқан істі реттеу үшін [[АҚШ Әділет министрлігі]]мен жалпы сомасы 1,435 миллиард АҚШ доллары көлемінде азаматтық айыппұл төлеу жөнінде келісімге келді.<ref>{{cite web |url=https://www.cnbc.com/2023/08/14/ubs-to-pay-1point4-billion-for-fraud-in-mortgage-backed-securities.html |title=UBS to pay $1.4 billion over fraud in residential mortgage-backed securities |work=CNBC |last=Goswami |first=Rohan |date=August 14, 2023 |access-date=August 22, 2023}}</ref> * 2023 жыл: [[Silicon Valley Bank банкінің күйреуі]] АҚШ-та банк дағдарысының басталуына түрткі болып, әлемдегі банк акциялары бағасының күрт төмендеуіне және ықтимал жаһандық жұқтыру әсерінің алдын алу үшін реттеуші органдардың жедел әрекет етуіне себеп болды. Көптеген инвесторлар бұл жағдайдың жаһандық қаржы дағдарысына ұласуынан қауіптенді. АҚШ-тағы ''[[too big to fail]]'' банктеріне қатысты алаңдаушылық 2008 жылғы дағдарысты еске салды. Кестеде дамушы және қалыптасып келе жатқан экономикалардың атаулары қалың қаріппен, ал дамыған экономикалардың атаулары кәдімгі қаріппен көрсетілген. {| class="wikitable sortable" |+ 2007–2017 жылдардағы жаһандық ЖІӨ (СҚП) өсіміне ең көп үлес қосқан жиырма экономика<ref>{{Cite web | url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2020/01/weodata/index.aspx | title=World Economic Outlook Database | publisher=[[International Monetary Fund]]}}</ref> ! № ! Экономика ! ЖІӨ өсімі<br>(СҚП, млрд АҚШ доллары) |- | 1 | '''{{Байрақ|Қытай}}''' | 14,147 |- | 2 | '''{{Байрақ|Үндістан}}''' | 5,348 |- | 3 | {{Байрақ|АҚШ}} | 4,913 |- | — | {{Байрақ|Еуропа одағы}} | 4,457 |- | 4 | '''{{Байрақ|Индонезия}}''' | 1,632 |- | 5 | '''{{Байрақ|Түркия}}''' | 1,024 |- | 6 | {{Байрақ|Жапония}} | 1,003 |- | 7 | {{Байрақ|Германия}} | 984 |- | 8 | '''{{Байрақ|Ресей}}''' | 934 |- | 9 | '''{{Байрақ|Бразилия}}''' | 919 |- | 10 | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | 744 |- | 11 | '''{{Байрақ|Мексика}}''' | 733 |- | 12 | '''{{Байрақ|Сауд Арабиясы}}''' | 700 |- | 13 | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | 671 |- | 14 | {{Байрақ|Франция}} | 566 |- | 15 | '''{{Байрақ|Нигерия}}''' | 523 |- | 16 | '''{{Байрақ|Мысыр}}''' | 505 |- | 17 | {{Байрақ|Канада}} | 482 |- | 18 | '''{{Байрақ|Иран}}''' | 462 |- | 19 | '''{{Байрақ|Тайланд}}''' | 447 |- | 20 | '''{{Байрақ|Филиппиндер}}''' | 440 |} == Дағдарысқа қарсы қабылданған федералдық шаралар == [[Сурет:HOUSING FINANCE REFORM- ESSENTIAL ELEMENTS OF A GOVERNMENT GUARANTEE FOR MORTGAGE-BACKED SECURITIES (IA gov.gpo.fdsys.CHRG-113shrg86598).pdf|thumb|Тұрғын үйді қаржыландыру жүйесін реформалау туралы заң жобасы]] Дағдарысқа жауап ретінде орталық банктің несиелеуді кеңейтуі [[Федералдық резерв жүйесі]]нің жекелеген қаржы институттарына көмек көрсетумен ғана шектелген жоқ. Федералдық резерв жүйесі өтімділікті жақсарту және [[Freddie Mac]] пен [[Fannie Mae]] сияқты әртүрлі қаржы институттары мен нарықтарының тұрақтылығын нығайту мақсатында бірнеше жаңа несиелік бағдарламаны іске қосты. Бұл жағдайда нарықтағы негізгі мәселе несиелерді қамтамасыз етуге жеткілікті еркін ақша қаражаты мен ақша ағындарының жетіспеуі болды. Қаржы нарықтарындағы өтімділікке қатысты алаңдаушылықты азайту үшін Федералдық резерв жүйесі көптеген шара қабылдады. Солардың бірі ашық нарықтағы операцияларда ФРЖ-ның серіктестері ретінде әрекет ететін ірі дилерлерге арналған несиелік желі болды.<ref>{{Cite news |last=Fox |first=Justin |date=2013-11-01 |title=What We've Learned from the Financial Crisis |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2013/11/what-weve-learned-from-the-financial-crisis |access-date=2023-09-29 |issn=0017-8012}}</ref> Сонымен қатар, ақша нарығының өзара қорлары мен коммерциялық қағаздар нарығының икемділігін арттыру үшін несиелік бағдарламалар құрылды. Бұдан бөлек, [[Мерзімді активтермен қамтамасыз етілген бағалы қағаздар бойынша несиелеу бағдарламасы]] (TALF) АҚШ Қаржы министрлігімен бірлескен күш-жігердің нәтижесінде іске қосылды. Бұл бағдарлама жоғары сапалы активтермен қамтамасыз етілген бағалы қағаздардың иелеріне қосымша несие беру арқылы тұтынушылар мен кәсіпорындардың несиеге қол жеткізуін жеңілдетті. Дағдарысқа дейін Федералдық резерв жүйесі несиелеудің ұлғаюын қаржыландыру үшін өзіндегі қазынашылық бағалы қағаздарды сататын. Бұл әдіс банктердің артық резервтерін несиеге шамадан тыс бағыттауына жол бермеу және федералдық қорлар мөлшерлемесінің мақсатты деңгейден төмен түсіп кетпеуін қамтамасыз ету үшін қолданылды.<ref>{{cite web |date=2023-08-14 |title=Financial crisis of 2007–08 {{!}} Definition, Causes, Effects, & Facts |website=Britannica Money |url=https://www.britannica.com/money/topic/financial-crisis-of-2007-2008 |access-date=2023-09-29}}</ref> Алайда 2008 жылғы қазанда Федералдық резерв жүйесіне банктердің артық резервтері бойынша пайыз төлеу құқығы берілді. Бұл банктерді резервтерін несиеге таратпай, өздерінде сақтауға ынталандырды. Соның нәтижесінде Федералдық резерв жүйесіне баламалы активтер көлемін қысқарту арқылы несиелеудің ұлғаюын теңгеріп отыру қажеттілігі азайды.<ref>{{cite web |title=Visualizing the Financial Crisis |publisher=Yale School of Management |url=https://som.yale.edu/centers/program-on-financial-stability/the-global-financial-crisis/financialcrisischarts |access-date=2023-09-29}}</ref> Ақша нарығының өзара қорлары да инвесторлардың нарыққа деген сенімі жоғалғаннан кейін қаражатты жаппай қайтарып алу құбылысына тап болды. Жағдайдың одан әрі нашарлауына жол бермеу үшін Федералдық резерв жүйесі өзара қор компанияларына қаржы бөлетінін мәлімдеді. Сонымен қатар, [[АҚШ Қаржы министрлігі]] қор активтеріне уақытша кепілдік беретінін жариялады. Бұл шаралардың екеуі де өзара қорлар нарығының қалыпты жұмысын қалпына келтіруге көмектесті, ал бұл өз кезегінде көптеген кәсіпорындар қысқа мерзімді қаржыландыру үшін пайдаланатын коммерциялық қағаздар нарығының тұрақтануына ықпал етті. [[FDIC]] те клиенттердің сенімін арттыру үшін депозиттерді сақтандырудың ең жоғары мөлшерін 100 000 АҚШ долларынан 250 000 АҚШ долларына дейін ұлғайту сияқты бірнеше шара қабылдады. [[Сурет:Marriner S. Eccles Federal Reserve Board Building.jpg|thumb|АҚШ Федералдық резерв жүйесі штаб-пәтері]] Федералдық резерв жүйесі [[сандық жұмсарту]] саясатын жүргізіп, қаржы жүйесіне 4 триллион АҚШ долларынан астам қаражат құйды. Бұл банктердің бір-біріне де, халыққа да қайтадан несие бере бастауына ықпал етті. Тұрғын үйлерін өндіріп алудан сақтап қалуға тырысқан көптеген үй иелері тұрғын үйге қатысты қаржылық қолдау алды. Сонымен қатар, қарыз алушыларға тұрғын үйінің нарықтық құны ипотекалық қарызының қалған сомасынан төмен болса да, ипотекалық несиелерін қайта қаржыландыруға мүмкіндік беретін саясаттар пакеті қабылданды.<ref name=":03">{{cite web |last=Novik |first=Vitaliy |date=2020-11-15 |title=How The 2008 Financial Crisis Was Solved |url=https://bigeconomics.org/how-the-2008-financial-crisis-was-solved/ |access-date=2023-10-05 |website=Big Economics |language=en-US}}</ref> == Себептері == [[Сурет:FFR treasuries.webp|thumb|upright=1.4|right|[[Федералдық резерв жүйесі]] инфляцияны бәсеңдету және бағалар мен [[шикізат]] бағаларын төмендету үшін [[Федералдық қорлар мөлшерлемесі]]н көтерді. Соның нәтижесінде [[кірістілік қисығының инверсиясы]] орын алып, бұл әдетте экономиканы [[рецессия]]ға алып келеді. {{legend-line|#F5A623 solid 3px|[[Ипотекалық несие|30 жылдық ипотеканың орташа мөлшерлемесі]]}} {{legend-line|#F8E71C solid 3px|30 жылдық [[АҚШ қазынашылық облигациясы]]}} {{legend-line|#000000 solid 3px|10 жылдық АҚШ қазынашылық облигациясы}} {{legend-line|#9013FE solid 3px|2 жылдық АҚШ қазынашылық облигациясы}} {{legend-line|#4A90E2 solid 3px|3 айлық АҚШ қазынашылық облигациясы}} {{legend-line|#D0021B solid 4px|Федералдық қорлардың тиімді мөлшерлемесі}} {{legend-line|#E786F9 solid 4px|[[Америка Құрама Штаттарының тұтыну бағаларының индексі|ТБИ инфляциясы]] (жылдық)}} {{color box|lightgrey}} [[АҚШ-тағы рецессиялар тізімі|Рецессиялар]] ]] 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысына алып келген тұрғын үй көпіршігінің және одан кейінгі күйреудің себептері жөнінде пікірталастар болғанымен, дағдарыстың тікелей түрткі болған факторы [[АҚШ-тағы тұрғын үй көпіршігі]]нің жарылуы және соның салдарынан туындаған [[төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға берілген ипотекалық несиелер дағдарысы]] болды. Бұл, әсіресе [[өзгермелі пайыздық мөлшерлемесі бар ипотека]]лар бойынша [[ипотекалық несие]]лердің дефолтқа ұшырау деңгейінің жоғары болуы мен кейіннен оларды өндіріп алу салдарынан орын алды. Дағдарыстың туындауына төмендегі факторлардың кейбірі немесе барлығы ықпал етті:<ref name=4questions/><ref name=aspnewhome/><ref name=Homeownership/> * 2011 жылғы қаңтардағы өз есебінде [[Қаржы дағдарысын зерттеу жөніндегі комиссия]] (FCIC, АҚШ Конгрессі мүшелерінен құралған комиссия) қаржы дағдарысының алдын алуға болатын еді деген қорытынды жасап, оның туындауына мынадай факторлар себеп болды деп мәлімдеді:<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/GPO-FCIC/pdf/GPO-FCIC.pdf | title= Final Report of the National Commission on the Causes of the Financial and Economic Crisis in the United States}}</ref><ref>{{cite web | url=https://cybercemetery.unt.edu/archive/fcic/20110310173538/http://www.fcic.gov/report | title=Financial Crisis Inquiry Commission – Get the Report}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2011/01/26/business/economy/26inquiry.html | title=Financial Crisis Was Avoidable, Inquiry Concludes | first=Sewell| last=Chan | author-link=Sewell Chan | work=[[The New York Times]] | date=January 25, 2011 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web | url=http://fcic-static.law.stanford.edu/cdn_media/fcic-reports/fcic_final_report_conclusions.pdf |title=Conclusions of the Financial Crisis Inquiry Commission | website=[[Stanford University]]}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.lexisnexis.com/LegalNewsRoom/financial-fraud-law/b/blog/posts/financial-meltdown-was-avoidable-crisis-commission-finds | title=Financial Meltdown Was Avoidable, Crisis Commission Finds | publisher=[[LexisNexis]]}}</ref> ** [[Федералдық резерв жүйесі]]нің [[улы актив]]тердің таралуын тоқтата алмауын қоса алғанда, «[[қаржылық реттеу]] мен қадағалаудың кең ауқымды сәтсіздіктері». ** Көптеген [[жүйелік маңызы бар қаржы институттары]]нда [[корпоративтік басқару]] мен [[тәуекелдерді басқару]]дың елеулі сәтсіздіктері орын алып, көптеген қаржы компаниялары шамадан тыс тәуекелге барып, жауапсыз әрекет етті. ** Қаржы институттары мен үй шаруашылықтарының шамадан тыс қарыз алуы, тәуекелі жоғары инвестицияларға баруы және ашықтықтың жеткіліксіздігі қаржы жүйесін дағдарысқа алып келетін жағдайға жеткізді. ** Қаржы жүйесін толық түсінбеген үкімет пен негізгі саясатты айқындаушылардың жеткіліксіз дайындығы және бірізді емес іс-қимылы «белгісіздік пен дүрбелеңді күшейтті». ** Барлық деңгейде «есептілік пен этикадағы жүйелік күйреу». ** «Ипотекалық несие беру стандарттарының құлдырауы және ипотекалық несиелерді секьюритилендіру тізбегінің бұзылуы». ** [[Туынды қаржы құралдары]]ның, әсіресе [[кредиттік дефолт своп]]тарының [[Биржадан тыс нарық|биржадан тыс нарығын]] реттеуді алып тастау. ** «Тәуекелді дұрыс бағалай алмаған кредиттік рейтинг агенттіктерінің сәтсіздігі». * [[АҚШ Сенаты]]ның «[[Уолл-стрит және қаржы дағдарысы: қаржылық күйреудің анатомиясы]]<nowiki/>» (Левин-Коберн есебі ретінде белгілі) атты есебінде дағдарыстың себептері ретінде «тәуекелі жоғары, күрделі қаржы өнімдері; жария етілмеген мүдделер қақтығысы; реттеуші органдардың, кредиттік рейтинг агенттіктерінің және нарықтың өзінің Уолл-стриттегі шектен шығушылықтарды тежей алмауы» көрсетілді.<ref>{{cite web | url=https://www.hsgac.senate.gov//imo/media/doc/Financial_Crisis/FinancialCrisisReport.pdf | title=Senate Financial Crisis Report, 2011 | date=April 13, 2011}}</ref> * Әсіресе төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға берілген ипотекалық несиелер бойынша мерзімі өткен төлемдер мен дефолттардың жоғары деңгейі ипотекамен қамтамасыз етілген бағалы қағаздардың, соның ішінде біріктірілген несие портфельдерінің, туынды қаржы құралдарының және кредиттік дефолт своптарының құнының күрт төмендеуіне алып келді. Бұл активтердің құны құлдыраған сайын, оларға деген сұраныс жоғалып, осындай активтерге ірі көлемде инвестиция салған банктер өтімділік дағдарысына тап болды. * [[Секьюритилендіру]] — көптеген ипотекалық несиелерді біріктіріп, олардан [[ипотекамен қамтамасыз етілген бағалы қағаздар]] деп аталатын жаңа қаржы құралдарын қалыптастыру процесі — тәуекелді басқа тараптарға беруге және андеррайтинг стандарттарының босаңсуына мүмкіндік берді. Мұндай бағалы қағаздар ішінара [[кредиттік дефолт своп]]тары арқылы сақтандырылғандықтан, оларды (сырт көзге) тәуекелі төмен бағалы қағаздар ретінде сатуға болатын еді.<ref>{{cite journal |last1=Stulz |first1=René M |title=Credit Default Swaps and the Credit Crisis |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-perspectives_winter-2010_24_1/page/73 |journal=Journal of Economic Perspectives |date=February 2010 |volume=24 |issue=1 |pages=73–92 |doi=10.1257/jep.24.1.73 |doi-access=free }}</ref> Ипотекалық несие берушілер бұл ипотекаларды (және олармен байланысты тәуекелдерді) осылайша басқа тараптарға өткізе алғандықтан, олар несие беру кезінде андеррайтинг талаптарын жеңілдетіп, іс жүзінде әлдеқайда босаң критерийлерді қолданды. * Реттеудің әлсіздігі жеке секторда [[жыртқыш несиелеу]]дің кең таралуына мүмкіндік берді,<ref>{{cite web |title=The 2008 Housing Crisis| url=https://www.americanprogress.org/issues/economy/reports/2017/04/13/430424/2008-housing-crisis/ | work=[[Center for American Progress]] | first1=Colin | last1=McArthur | first2=Sarah | last2=Edelman | date=April 13, 2017}}</ref><ref>{{cite web| title=Victimizing the Borrowers: Predatory Lending's Role in the Subprime Mortgage Crisis |url=https://knowledge.wharton.upenn.edu/article/victimizing-the-borrowers-predatory-lendings-role-in-the-subprime-mortgage-crisis/ | work=[[Wharton School of the University of Pennsylvania]] | date=February 20, 2008}}</ref> әсіресе федералдық үкімет 2004 жылы жыртқыш несиелеуге қарсы штаттық заңдардың күшін жойғаннан кейін.<ref>{{cite web |title=Lest We Forget: Why We Had A Financial Crisis | url=https://www.forbes.com/sites/stevedenning/2011/11/22/5086/ | first=Steve | last=Denning | work=[[Forbes]] | date=November 22, 2011}}</ref> * [[Қауымдастықтарды қайта инвестициялау туралы заң]] (CRA),<ref>{{cite web |url=https://www.federalreserve.gov/consumerscommunities/cra_about.htm |title=The Fed – Community Reinvestment Act | publisher=[[Federal Reserve Board of Governors]] }}</ref> 1977 жылы қабылданған, табысы төмен және орташа америкалықтардың ипотекалық несие алуына көмектесуге арналған АҚШ-тың федералдық заңы, банктерден тәуекелі жоғары отбасыларға ипотекалық несие беруді талап етті.<ref>{{Cite news| title=The Clinton-Era Roots of the Financial Crisis| url=https://www.wsj.com/articles/the-clintonera-roots-of-the-financial-crisis-1376348141 | first1=Phil | last1=Gramm | first2=Mike | last2=Solon | author-link1=Phil Gramm | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 12, 2013 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |title=Here's How The Community Reinvestment Act Led To The Housing Bubble's Lax Lending |url=https://www.businessinsider.com/the-cra-debate-a-users-guide-2009-6 | first=John |last=Carney | work=[[Business Insider]] | date=June 27, 2009}}</ref><ref>{{cite web | url=https://communitycapital.unc.edu/research/debunking-the-cra-myth-again/ | title=UNC Center Study Debunks Role of CRA in Housing Crisis | first1=Carolina | last1=Reid | first2=Ellen | last2=Seidman | first3=Janneke | last3=Ratcliffe | first4=Josh | last4=Silver | first5=Lei | last5=Ding | first6=Mark | last6=Willis | publisher=[[University of North Carolina at Chapel Hill]] | date=January 2013 | access-date=June 8, 2020 | archive-date=August 17, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200817140907/https://communitycapital.unc.edu/research/debunking-the-cra-myth-again/ | url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Federal Reserve Board – Community Reinvestment Act (CRA)|url=https://www.federalreserve.gov/consumerscommunities/cra_about.htm|access-date=May 25, 2021|website=Board of Governors of the Federal Reserve System}}</ref> Дегенмен, 2009 жылы Федералдық резерв жүйесінің экономистері жүргізген зерттеу «төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға берілген ипотекалық несиелердің тек аз ғана бөлігі CRA-мен байланысты болғанын» және «CRA аясында берілген несиелердің нәтижелері осындай басқа ипотекалық несиелермен шамалас болғанын» көрсетті. Бұл қорытындылар «CRA ипотекалық дағдарысқа елеулі дәрежеде ықпал етті» деген пікірге қайшы келеді.<ref>{{cite web |last1=Bhutta |first1=Neil |last2=Canner |first2=Glenn B. |date=March 1, 2009 |title=Did the CRA cause the mortgage market meltdown? |publisher=Federal Reserve Bank of Minneapolis |url=https://www.minneapolisfed.org:443/article/2009/did-the-cra-cause-the-mortgage-market-meltdown |access-date=2023-02-01}}</ref> * [[Bank of America]]-ның [[Countrywide Financial]] бөлімшесі сияқты несие берушілердің жауапсыз несие беру тәжірибесі мемлекеттік реттеу арқылы барған сайын ынталандырылып, тіпті талап етілді.<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref>{{cite web|last1=Perry|first1=Mark J.|last2=Dell|first2=Robert|date=January 18, 2011|title=How Government Failure Caused the Great Recession|url=https://www.huffpost.com/entry/post_1596_b_810563|access-date=May 25, 2021|website=HuffPost}}</ref> Бұл [[Fannie Mae]] мен [[Freddie Mac]]-тың нарықтағы үлесінің қысқаруына әкеліп, оларды да өздерінің несие беру стандарттарын төмендетуге итермелеуі мүмкін еді.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=pTgiRDj-uIYC&pg=PA62 | title=Zombie Economics: How Dead Ideas Still Walk among Us | first=John | last=Quiggin | publisher=[[Princeton University Press]] | date=2010 | page=62| isbn=978-1400842087}}</ref> * [[Fannie Mae]] мен [[Freddie Mac]] ұсынған ипотекалық кепілдіктер бұл ұйымдардың төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға берілген көптеген ипотекалық несиелерді секьюритилендіруіне мүмкіндік берді.<ref>{{cite web | url=https://www.cato.org/sites/cato.org/files/pubs/pdf/bp120.pdf | title=Fannie, Freddie, and the Subprime Mortgage Market | last=Calabria | first=Mark | work=[[Cato Institute]] | date=March 7, 2011}}</ref> АҚШ федералдық үкіметінің жанама кепілдігі [[моралдық тәуекел]]ді күшейтіп, тәуекелі жоғары несиелердің шамадан тыс көбеюіне ықпал етті. * Үй иеленуді ынталандырған мемлекеттік саясаттың нәтижесінде төлем қабілеті төмен қарыз алушылардың несиеге қол жеткізуі жеңілдеді; тұрғын үй бағасы үздіксіз өсе береді деген болжамға негізделген төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға берілген ипотекалық несиелерден құралған бағалы қағаздардың шамадан тыс бағалануы; сатып алушылар мен сатушылардың күмәнді сауда тәжірибелері; банктер мен ипотекалық несие берушілердегі ұзақ мерзімді құн қалыптастырудан гөрі қысқа мерзімді мәмілелер көлеміне басымдық берген сыйақы жүйесі; сондай-ақ банктер мен сақтандыру компанияларының өздері қабылдаған қаржылық міндеттемелерді қамтамасыз ету үшін жеткілікті капитал резервтеріне ие болмауы.<ref>{{cite web |title=Money, Power and Wall Street, Part 1 |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/documentary/money-power-wall-street/? |publisher=[[PBS]] |year=2012}}</ref><ref>{{cite magazine |last1=Keller |first1=Christopher |last2=Stocker |first2=Michael |title=Executive Compensation's Role in the Financial Crisis |url=https://www.law.com/corpcounsel/almID/1202426091714&slreturn=20121002110606/?slreturn=20200507194358# |magazine=[[The National Law Journal]] |date=November 18, 2008}}</ref> * 1999 жылғы [[Грэмм-Лич-Блайли заңы]] [[Гласс-Стиголл заңы]]ның күшін ішінара жойып, АҚШ-тағы [[инвестициялық банк]]тер мен депозиттік банктер арасындағы заңнамалық бөліністі іс жүзінде алып тастады. Соның салдарынан депозиттік банктердің алыпсатарлық операцияларға қатысуы артты.<ref>{{cite web |last=Weissman | first=Robert | title=Reflections on Glass-Steagall and Maniacal Deregulation | url=https://www.commondreams.org/views/2009/11/12/reflections-glass-steagall-and-maniacal-deregulation | website=Common Dreams | date=November 12, 2009 }}</ref> * [[Кредиттік рейтинг агенттіктері]] мен инвесторлар [[ипотекалық несие]]лерге байланысты қаржы өнімдерінің [[қаржылық тәуекел]]ін дәл бағалай алмады, ал үкіметтер қаржы нарықтарындағы өзгерістерге сәйкес өздерінің реттеу саясатын бейімдей алмады.<ref>{{lang|la|[[Strategische Unternehmensfuehrung]]}} Nr. 1, 1999. Munich, St. Gallen 1999, {{ISSN|1436-5812}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.faz.net/aktuell/wirtschaft/unternehmen/alan-greenspan-die-ratingagenturen-wissen-nicht-was-sie-tun-1464553.html | title=Alan Greenspan: 'Die Ratingagenturen wissen nicht was sie tun' | work=[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]] |date=September 22, 2007| last1=Kuls | first1=Norbert | last2=Tigges | first2=Claus }}</ref><ref name=declaration>{{cite web| url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2008/11/20081115-1.html |title=Declaration of the Summit on Financial Markets and the World Economy |publisher=[[White House]] | date=November 15, 2008}}</ref> * Қарыз алу құнының өзгеруі.<ref>{{cite web |last1=Chari |first1=V.V. |last2=Christiano |first2=Lawrence |last3=Kehoe |first3=Patrick J. |title=Facts and Myths about the Financial Crisis of 2008 |url=https://www.minneapolisfed.org/research/wp/wp666.pdf |work=[[Federal Reserve Bank of Minneapolis]] |date=October 2008}}</ref> * [[Әділ құн бойынша есепке алу]] 2006 жылы [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]] (SEC) [[қаржылық есептілік]] стандарттарын белгілеу өкілеттігін берген жекеменшік [[Қаржылық есептілік стандарттары жөніндегі кеңес]] (FASB) шығарған [[SFAS 157]] атты АҚШ-тың бухгалтерлік есеп стандарты ретінде енгізілді.<ref>{{citation |last=Laux |first=Christian |title=Did Fair-Value Accounting Contribute to the Financial Crisis? |url=https://www.nber.org/papers/w15515 |series=Working Paper Series |publisher=[[National Bureau of Economic Research]] |date=November 2009 |doi=10.3386/w15515 |doi-access=free}}</ref> Бұл [[ипотекамен қамтамасыз етілген бағалы қағаздар]] сияқты айналымдағы активтерді олардың тарихи құны немесе болашақтағы күтілетін құны бойынша емес, ағымдағы нарықтық құны бойынша бағалауды талап етті. Мұндай бағалы қағаздар нарығы құбылмалы болып, кейін күйреген кезде, олардың құнының төмендеуі оларды иеленген қаржы институттарына, тіпті оларды дереу сатуды жоспарламаған жағдайда да, елеулі қаржылық әсер етті.<ref>{{cite journal |last1=Young |first1=M.R. |last2=Miller |first2=P.B.W. |title=The role of fair value accounting in the subprime mortgage meltdown |journal=Journal of Accountancy |date=May 2008 |pages=34–38}}</ref> * АҚШ-та несиенің оңай қолжетімді болуы, оған 1997–1998 жылдардағы [[1997 жылғы Азия қаржы дағдарысы]] мен [[1998 жылғы Ресей қаржы дағдарысы]]нан кейін шетелдік капиталдың мол көлемде келуі ықпал етіп, тұрғын үй құрылысының қарқынды өсуіне және қарыз қаражаты есебінен тұтынушылық шығындардың артуына жағдай жасады. Банктер әлеуетті үй сатып алушыларға көбірек несие бере бастаған сайын тұрғын үй бағасы өсе түсті. Несие беру талаптарының босаң болуы мен жылжымайтын мүлік бағасының қымбаттауы да тұрғын үй нарығындағы көпіршіктің қалыптасуына ықпал етті. Әртүрлі несие түрлерін (мысалы, ипотекалық, кредиттік карта және автонесие) алу оңай болды, ал тұтынушылар бұрын-соңды болмаған көлемде қарыз жүктемесін өз мойнына алды.<ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2008/09/24/business/economy/24text-bush.html |title=President Bush's Address to Nation| work=[[The New York Times]] |date=September 24, 2008 | url-access=subscription}}</ref><ref name=4questions>{{cite web |url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/bernanke20090414a.htm | title=Four Questions About the Financial Crisis | first=Ben S. | last=Bernanke | author-link=Ben Bernanke | publisher=[[Federal Reserve Board of Governors]] |date=April 14, 2009}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/03/02/opinion/02krugman.html | last=Krugman| first=Paul| author-link=Paul Krugman | title=Revenge of the Glut |work=[[The New York Times]]| date=March 2, 2009 | url-access=subscription}}</ref> * Тұрғын үй және несие нарықтарындағы өрлеу кезеңінде [[ипотекамен қамтамасыз етілген бағалы қағаздар]] (MBS) мен [[кепілдендірілген борыштық міндеттеме]]лердің (CDO) саны айтарлықтай өсті. Олардың құны ипотекалық төлемдер мен тұрғын үй бағасына тәуелді болды. Мұндай [[қаржылық инновация]]лар қаржы институттары мен инвесторларға АҚШ-тың тұрғын үй нарығына инвестиция салуға мүмкіндік берді. Тұрғын үй бағасы төмендей бастаған кезде, бұл инвесторлар елеулі шығындарға ұшырады.<ref name=imfloss>{{cite web| url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/pdf/exesum.pdf |title=IMF Loss Estimates | publisher=[[International Monetary Fund]] | date=April 2009}}</ref> * Тұрғын үй бағасының төмендеуі көптеген үйлердің құны ипотекалық несиелердің қалдығынан төмен болуына әкеліп, қарыз алушыларды өндіріп алу рәсіміне жол беруге қаржылық тұрғыдан ынталандырды. Өндіріп алу деңгейі 2014 жылдың басына дейін жоғары болып қалды.<ref>{{cite web | url=https://www.forbes.com/sites/erincarlyle/2015/01/15/foreclosure-filings-drop-by-18-in-2014-hit-lowest-level-since-2006-realtytrac-says/?sh=32f65d3948e5| title=2014 Foreclosure Filings Hit Lowest Level Since 2006, RealtyTrac Says | work=[[Forbes]] |date=January 15, 2015 }}</ref> Соның салдарынан тұтынушылардың әл-ауқаты едәуір төмендеп, тұрғын үй құнының азаюынан шамамен 4,2 [[триллион]] АҚШ доллары көлеміндегі байлық жоғалды.<ref>{{cite web| url=http://www.mybudget360.com/the-balance-sheet-recession-42-trillion-lost-in-residential-real-estate-value-yet-mortgage-debt-down-by-140-billion/ |title=Estimate of Household Wealth Lost }}</ref> Дағдарыс тұрғын үй нарығынан экономиканың басқа салаларына тараған сайын, басқа несие түрлері бойынша да дефолттар мен шығындар айтарлықтай өсті. Әлемдік деңгейдегі жалпы шығын бірнеше триллион АҚШ долларына бағаланды.<ref name=imfloss/> * [[Қаржыландырулану]] — қаржы жүйесінде левереджді пайдаланудың артуы. * Инвестициялық банктер, хедж-қорлар және өзгеше реттелетін кейбір банктер сияқты қаржы институттары жоғарыда сипатталған несиелерді қаржыландыру барысында едәуір қарыз жүктемесін өз мойнына алды және ірі көлемдегі дефолттар мен шығындарды жабуға жеткілікті қаржылық резервке ие болмады.<ref>{{cite web| url=https://www.ft.com/content/9c158a92-1a3c-11de-9f91-0000779fd2ac |title=We Need a Better Cushion Against Risk| work=[[Financial Times]] |date=March 26, 2009 | url-access=subscription}}</ref> Бұл шығындар қаржы институттарының несие беру қабілетін әлсіретіп, экономикалық белсенділіктің баяулауына әкелді. * Кейбір сыншылардың пікірінше, мемлекеттік талаптар банктерді бұрын несие алуға қабілетсіз деп саналатын қарыз алушыларға несие беруге мәжбүрледі. Соның салдарынан андеррайтинг стандарттары барған сайын босаңсып, ипотекалық несиелерді мақұлдау деңгейі жоғарылады.<ref name=":0">{{cite web|title=How Government Created the Financial Crisis|url=https://www.hoover.org/research/how-government-created-financial-crisis|access-date=May 25, 2021|publisher=Hoover Institution}}</ref><ref name=":1">{{cite web|first=Joe|last=Carter|date=July 31, 2017|title=How government regulation—not free markets—caused the financial crisis|url=https://blog.acton.org/archives/97027-how-government-regulation-not-free-markets-caused-the-financial-crisis.html|access-date=May 25, 2021|website=Acton Institute PowerBlog|language=en-US}}</ref><ref name=":2">{{cite web|date=February 20, 2009|title=Altruism: The Moral Root of the Financial Crisis|url=https://theobjectivestandard.com/2009/02/altruism-financial-crisis/|access-date=May 25, 2021|website=The Objective Standard|language=en-US |last=Salsman |first=Richard M.}}</ref><ref name=":3">{{cite web|last=Michel|first=Norbert|title=Government Policies Caused The Financial Crisis And Made the Recession Worse|url=https://www.forbes.com/sites/norbertmichel/2015/01/26/government-policies-caused-the-financial-crisis-and-made-the-recession-worse/|access-date=May 25, 2021|website=Forbes}}</ref> Бұл, өз кезегінде, тұрғын үй сатып алушылар санының артуына және тұрғын үй бағасының өсуіне әкелді. Бағаның осылайша қымбаттауы көптеген үй иелерін тұрғын үйдегі меншікті капиталды күтпеген қаржылық пайда ретінде пайдаланып, соның есебінен қосымша қарыз алуға итермеледі. Нәтижесінде олар шамадан тыс қарыз жүктемесіне ұшырады. === Төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға ипотекалық несие беру === [[Сурет:U.S. Home Ownership and Subprime Origination Share.png|thumb|upright=1.6|2004–2006 жылдары АҚШ-та төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға берілген ипотекалық несиелер көлемі күрт өсті]] Инвестициялық банктер мен коммерциялық банктердің несие беру стандарттарын босаңсытуы [[төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға ипотекалық несие беру]]дің айтарлықтай өсуіне мүмкіндік берді. Төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға берілетін ипотекалық несиелердің тәуекелі азайған жоқ; Уолл-стрит жай ғана осы жоғары тәуекелді қабылдады.<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=HSkjB_PGp98C | title=Uncontrolled Risk| last=Williams |first=Mark| publisher=[[McGraw-Hill Education]] |date=April 12, 2010|isbn=978-0-07-163829-6 |pages=125}}</ref> Ипотекалық несие берушілер арасында табыс пен нарықтағы үлес үшін бәсекелестік күшейіп, ал несие қабілеті жоғары қарыз алушылар саны шектеулі болғандықтан, олар андеррайтинг стандарттарын босаңсытып, несие қабілеті төмен қарыз алушыларға тәуекелі жоғары ипотекалық несиелер бере бастады. Кейбір сарапшылардың пікірінше, 2003 жылға дейін салыстырмалы түрде консервативті [[үкімет демеушілік ететін кәсіпорын]]дар (GSE) ипотекалық несие берушілердің қызметін бақылап, андеррайтингтің жеткілікті жоғары стандарттарын сақтап отырды. Алайда нарықтағы ықпал секьюритилендірушілерден ипотекалық несие берушілерге ауысып, жеке секьюритилендірушілер арасындағы қатаң бәсекелестік GSE-лердің ықпалын әлсіреткен сайын ипотекалық несие беру стандарттары төмендеп, тәуекелі жоғары несиелер кеңінен тарала бастады. Ең тәуекелді ипотекалық несиелер 2004–2007 жылдары, яғни секьюритилендірушілер арасындағы бәсекелестік ең жоғары деңгейге жетіп, GSE-лердің нарықтағы үлесі ең төмен болған кезеңде берілді. Ақырында GSE-лер жеке банктерден қалып қоймау үшін өздерінің де стандарттарын босаңсытты.<ref>{{cite news |last=Labaton |first=Stephen| url=https://www.nytimes.com/2008/10/03/business/03sec.html |title=The Reckoning-Agency 04 Rule Lets Banks Pile on Debt |work=[[The New York Times]] |date=October 2, 2008 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite news |last=Duhigg |first=Charles | author-link=Charles Duhigg |url=https://www.nytimes.com/2008/10/05/business/05fannie.html |title=The Reckoning-Pressured to Take More Risk, Fannie Reached Tipping Point| work=[[The New York Times]] |date=October 4, 2008 | url-access=subscription}}</ref> Кейбір зерттеушілер бұған қарама-қарсы көзқарасты ұстанып, [[Fannie Mae]] мен [[Freddie Mac]] андеррайтинг стандарттарының босаңсуына 1995 жылдан бастап жол ашты деп есептейді. Олардың пікірінше, бұл несие алушының талаптарға сәйкестігін автоматты түрде бағалайтын андеррайтинг және бағалау жүйелерін енгізу, бастапқы жарнасыз ипотекалық өнімдерді әзірлеу және оларды несие берушілер арқылы ұсыну, мыңдаған шағын ипотекалық брокерлерді ынталандыру, сондай-ақ [[Bank of America Home Loans|Countrywide]] сияқты төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға берілген ипотекалық несиелерді шоғырландырушы компаниялармен тығыз байланыс орнату арқылы жүзеге асты.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=H0ceRXT8Hc8C | first=Joseph | last=Fried | title=Who Really Drove the Economy into the Ditch? | location=New York City | publisher=Algora Publishing | year=2012 | pages=16–42, 67–119| isbn=9780875869445 }}</ref><ref>{{cite news |title=Housing in the New Millennium: A Home without Equity Is Just a Rental with debt | first=Graham | last=Fisher |date=June 29, 2001 |ssrn=1162456}}</ref> «Төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға берілген ипотекалық несиелер» ұғымының анықтамасына байланысты олардың барлық жаңадан берілген ипотекалық несиелер ішіндегі үлесі 2004 жылға дейін 10%-дан аспады. Алайда 2004 жылы бұл көрсеткіш шамамен 20%-ға дейін өсіп, [[АҚШ-тағы тұрғын үй көпіршігі]] ең жоғары деңгейіне жеткен 2005–2006 жылдар бойы осы деңгейде сақталды.<ref>{{cite web | url=https://www.jchs.harvard.edu/research-areas/reports/state-nations-housing-2008 | title=The State of the Nation's Housing 2008 | publisher=[[Joint Center for Housing Studies]] | date=June 23, 2008}}</ref> ==== Қолжетімді тұрғын үй бағдарламаларының рөлі ==== [[Қаржы дағдарысын зерттеу жөніндегі комиссия]]ның алты демократиялық тағайындалған мүшесі дайындаған негізгі есебі, төрт республикалық тағайындалған мүшенің үшеуі әзірлеген азшылықтың есебі, [[Федералдық резерв жүйесі]] экономистерінің зерттеулері және бірнеше тәуелсіз ғалымның еңбектері үкіметтің [[қолжетімді тұрғын үй]] саясаты қаржы дағдарысының негізгі себебі болған жоқ деген тұжырымға келеді. Олар мемлекеттік саясаттың дағдарыстың туындауына белгілі бір дәрежеде ықпал еткенін мойындағанымен, GSE ұйымдарының несиелері жеке инвестициялық банктер секьюритилендірген несиелерге қарағанда жақсы нәтиже көрсеткенін, сондай-ақ өздерінің несие портфельдерінде сақталған кейбір несиелерден де сенімдірек болғанын алға тартады. Консервативті [[American Enterprise Institute]] ғылыми қызметкері [[Питер Дж. Уоллисон]] [[Қаржы дағдарысын зерттеу жөніндегі комиссия]]ның көпшілік есебіне жазған ерекше пікірінде<ref>{{cite web| last=Wallison| first=Peter J.| author-link=Peter J. Wallison | url=https://www.aei.org/research-products/book/dissent-from-the-majority-report-of-the-financial-crisis-inquiry-commission-2/ |title=Dissent from the Majority Report of the Financial Crisis Inquiry Commission | work=American Enterprise Institute - AEI|publisher=[[American Enterprise Institute]] |date=December 9, 2008}}</ref> қаржы дағдарысының түпкі себептері ең алдымен 1990-жылдары [[АҚШ-тың Тұрғын үй құрылысы және қала құрылысы министрлігі]] (HUD) бастаған қолжетімді тұрғын үй саясатына және үкімет демеушілік ететін Fannie Mae мен Freddie Mac ұйымдарының тәуекелі жоғары несиелерді жаппай сатып алуына тікелей байланысты деп мәлімдеді. Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссияның (SEC) 2011 жылғы желтоқсанда Fannie Mae мен Freddie Mac ұйымдарының бұрынғы алты басшысына қарсы қозғалған бағалы қағаздармен алаяқтық ісіндегі мәліметтерге сүйене отырып, Питер Дж. Уоллисон мен Эдвард Пинто 2008 жылы Fannie Mae мен Freddie Mac ұйымдарының жалпы сомасы 2 триллион АҚШ долларынан асатын 13 миллион сапасыз несиеге иелік еткенін бағалады.<ref>{{cite web |url=https://www.aei.org/articles/why-the-left-is-losing-the-argument-over-the-financial-crisis/ |first1=Peter J. | last1=Wallison | author-link1=Peter J. Wallison | first2=Edward | last2=Pinto |title=Why the Left Is Losing the Argument over the Financial Crisis |work=American Enterprise Institute - AEI |publisher=[[American Enterprise Institute]] |date=December 27, 2011}}</ref> 2000-жылдардың басы мен ортасында [[Джордж Уокер Буштың президенттігі|Буш әкімшілігі]] GSE ұйымдарының қауіпсіздігі мен қаржылық тұрақтылығын, сондай-ақ олардың төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға берілген ипотекалық несиелерден тұратын ұлғайып келе жатқан портфелін тексеруге бірнеше рет шақырды.{{citation needed|date=January 2026}} 2003 жылғы 10 қыркүйекте [[АҚШ Өкілдер палатасының Қаржылық қызметтер жөніндегі комитеті]] әкімшіліктің өтініші бойынша қауіпсіздік пен қаржылық тұрақтылық мәселелерін бағалау, сондай-ақ [[Тұрғын үй жөніндегі федералдық кәсіпорындарды қадағалау басқармасы]]ның (OFHEO) осы екі ұйымдағы бухгалтерлік есептегі сәйкессіздіктерді анықтаған жуырдағы есебін қарау үшін тыңдау өткізді.<ref>{{cite web| title=Just the Facts: The Administration's Unheeded Warnings About the Systemic Risk Posed by the GSEs| url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2008/09/20080919-15.html |publisher=[[White House]] | date=September 19, 2008}}</ref><ref>{{cite web | title=OFHEO Report on Systemic Risk | url=https://www.fhfa.gov/PolicyProgramsResearch/Research/Pages/Systemic-Risk-Fannie-Mae,-Freddie-Mac-and-the-Role-of-OFHEO.aspx | publisher=[[Federal Housing Finance Agency]] | date=February 4, 2003 | access-date=June 10, 2020 | archive-date=September 4, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200904010022/https://www.fhfa.gov/PolicyProgramsResearch/Research/Pages/Systemic-Risk-Fannie-Mae,-Freddie-Mac-and-the-Role-of-OFHEO.aspx | url-status=dead }}</ref> Комитет мүшелерінің көпшілігі есепті қабылдаудан бас тартып, оның орнына OFHEO-ны реттеу әрекеті үшін сынға алғандықтан, бұл тыңдаулардың нәтижесінде Fannie Mae мен Freddie Mac ұйымдарына қатысты жаңа заңнама қабылданбады және ресми тергеу жүргізілмеді.<ref>{{cite web| title=House Hearing on OFHEO Report |url=http://commdocs.house.gov/committees/bank/hba97754.000/hba97754_0f.htm | publisher=United States House of Representatives}}</ref> Уоллисон сияқты кейбіреулер мұны төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға берілген ипотекалық несиелер нарығының ұлғаюы АҚШ-тың қаржы жүйесіне төндірген жүйелік тәуекел туралы ескерусіз қалған алғашқы ескерту деп санайды.<ref>{{cite news | first=Peter J. | last=Wallison | author-link=Peter J. Wallison |title=Ominous Signs |url=http://www.international-economy.com/TIE_Su04_Wallison.pdf |publisher=The International Economy}}</ref> [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нің 2000 жылғы 1993–1998 жылдар аралығындағы 305 қаладағы несие беру үрдістерін зерттеуі көрсеткендей, [[Қоғамдастықты қайта инвестициялау туралы заң]]ға (CRA) бағынатын несие берушілер табысы төмен және орташа (LMI) қарыз алушылар мен аудандарға 467 миллиард АҚШ доллары көлемінде ипотекалық несие берген, бұл сол кезеңдегі АҚШ-тағы барлық ипотекалық несиелердің 10%-ын құрады. Олардың басым бөлігі стандартты несиелер болды. CRA-ға бағынатын мекемелер берген төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға арналған ипотекалық несиелер 1998 жылы LMI несиелерінің 3%-ын ғана құрады,<ref>{{cite web| url=https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Documents/crareport.pdf |title=The Community Reinvestment Act After Financial Modernization | first1=Robert E. | last1=Litan | first2=Nicolas P. | last2=Retsinas | first3=Eric S. | last3=Belsky | first4=Susan | last4=White Haag | publisher=[[United States Department of the Treasury]] |date=April 15, 2000}}</ref> алайда дағдарыс қарсаңында төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға берілген барлық ипотекалық несиелердің 25%-ы CRA-ға бағынатын мекемелердің үлесіне тиді, ал тағы 25%-ының CRA-мен қандай да бір байланысы болды.<ref>{{cite web| url=https://prospect.org/article/liberals-cause-sub-prime-crisis/ | first=Robert | last=Gordon |title=Did Liberals Cause the Sub-Prime Crisis? |work=[[The American Prospect]] | date=April 7, 2008}}</ref> Алайда төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға берілген ипотекалық несиелердің көпшілігі CRA көздеген LMI қарыз алушыларына берілген жоқ,<ref>{{Cite book |last=Robert |first=W. K.| title=Fiscal Aspects of Aviation Management |publisher=[[Southern Illinois University Press]]| year=2000}}</ref><ref name=":4">{{Cite journal |last1=Demyanyk |first1=Yuliya |last2=Van Hemert |first2=Otto |date=2011 |title=Understanding the Subprime Mortgage Crisis |url=https://www.jstor.org/stable/20869292 |journal=The Review of Financial Studies |volume=24 |issue=6 |pages=1848–1880 |doi=10.1093/rfs/hhp033 |jstor=20869292 |issn=0893-9454}}</ref> әсіресе дағдарысқа дейінгі 2005–2006 жылдары,<ref>{{Cite journal| last=Wray |first=Randall L. |date=2007 |title=Lessons from the Subprime Meltdown.| url=https://www.frbsf.org/economic-research/files/Kojucharov-Martin-Martin-Xu.pdf |journal=Working Paper No. 522 |via=Levy Economics Institute of Bard College}}</ref><ref name=":4" /><ref>{{Cite journal |last1=Avery |first1=Robert B. |last2=Brevoort |first2=Kenneth P. |date=2015 |title=The Subprime Crisis: Is Government Housing Policy to Blame? |url=https://www.jstor.org/stable/43556179 |journal=The Review of Economics and Statistics |volume=97 |issue=2 |pages=352–363 |doi=10.1162/REST_a_00491 |jstor=43556179 |issn=0034-6535}}</ref> сондай-ақ зерттеу CRA талаптарына сәйкес берілген несиелердің мерзімі өткен төлемдер деңгейін арттырғанын немесе CRA-ның тәуелсіз ипотекалық несие берушілердің төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға ипотекалық несие беруді ұлғайтуына жанама түрде ықпал еткенін дәлелдейтін айғақ таппады.<ref>{{Cite journal |last1=Demyank |first1= Y.| last2=Hemert |first2=V. O. |title=Understanding the subprime mortgage crisis| journal=Review of Financial Studies |volume=24 |issue=6 |doi=10.1093/rfs/hhp033 |date=June 2011 |pages=1848–1880}}</ref> Басқа сарапшылардың пікірінше, 1995 жылғы CRA ережелеріне енгізілген өзгерістер мен төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға берілген ипотекалық несиелердің күрт өсуі арасындағы уақыт айырмашылығы таңғаларлық емес және CRA-ны ақтамайды. Олардың пікірінше, дағдарыстың өзара байланысты екі себебі болды: 1995 жылы андеррайтинг стандарттарының босаңсуы және Федералдық резерв жүйесінің 2001 жылғы 11 қыркүйектегі лаңкестік шабуылдардан кейін өте төмен пайыздық мөлшерлемелерді енгізуі. Дағдарыстың басталуы үшін осы екі фактордың да қатар орын алуы қажет болды.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=H0ceRXT8Hc8C | first=Joseph | last=Fried | title=Who Really Drove the Economy into the Ditch? | location=New York City | publisher=Algora | year=2012 | pages=5| isbn=9780875869445 }}</ref> Сыншылар сондай-ақ жария түрде мәлімделген CRA бойынша несиелік міндеттемелердің көлемі өте үлкен болғанын және 1994–2007 жылдар аралығында жалпы сомасы 4,5 триллион АҚШ долларына жеткенін атап көрсетеді.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=H0ceRXT8Hc8C | first=Joseph | last=Fried | title=Who Really Drove the Economy into the Ditch? | location=New York City | publisher=Algora | year=2012 | pages=148| isbn=9780875869445 }}</ref> Сондай-ақ олар Федералдық резерв жүйесінің CRA несиелерін «стандартты» деп жіктеуі орташа мөлшерлемеден 3 пайыздық тармаққа жоғары пайыздық мөлшерлемесі бар несиелер «төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға берілген ипотекалық несиелерге» тең деген қате әрі өз мүддесіне сай жорамалға негізделген деп санайды.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=H0ceRXT8Hc8C | first=Joseph | last=Fried | title=Who Really Drove the Economy into the Ditch? | location=New York City | publisher=Algora | year=2012 | pages=140–141| isbn=9780875869445 }}</ref> Басқалары мұндай ауқымдағы дағдарысты туғызуға бұл несиелердің саны жеткіліксіз болғанын атап көрсетті. ''Portfolio'' журналына жарияланған мақаласында [[Майкл Льюис]] бір трейдермен сөйлескенін келтіреді. Оның айтуынша: «Инвесторлардың түпкі өнімге деген сұранысын қанағаттандыру үшін нашар несиелік тарихы бар америкалықтардың алған нашар несиелері жеткіліксіз болды». Негізінде, инвестициялық банктер мен хедж-қорлар [[кредиттік дефолт своп]]тары, [[кепілдендірілген борыштық міндеттеме]]лер (CDO) және [[синтетикалық CDO]] деп аталатын [[туынды қаржы құралы|туынды қаржы құралдарын]] пайдалана отырып, базалық ипотекалық несиелердің нақты құнынан әлдеқайда асып түсетін ірі көлемдегі алыпсатарлық мәмілелер жасауға мүмкіндік берген қаржылық инновацияларды қолданды. 2011 жылғы наурызға қарай FDIC банкротқа ұшыраған 165 қаржы институтының сапасыз несиелері бойынша шығындарды жабу үшін 9 миллиард АҚШ долларын (2024 жылғы бағамен шамамен 12,3 миллиард АҚШ доллары) төледі.<ref name=post>{{cite news |title=FDIC's Tab For Failed U.S. Banks Nears $9 Billion| work=[[The Wall Street Journal]] |date=March 16, 2011 |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704396504576204752754667840 |first=Robin| last=Sidel | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.seacoastonline.com/article/20110317/NEWS/110319829 | title=US banking regulator's tab for failed banks nears $9B | work=[[The Portsmouth Herald]] | date=March 17, 2011}}</ref> Конгрестің бюджеттік басқармасы 2011 жылғы маусымда Fannie Mae мен Freddie Mac ұйымдарын құтқаруға жұмсалған қаражаттың 300 миллиард АҚШ долларынан (2024 жылғы бағамен шамамен 411 миллиард АҚШ доллары) асқанын бағалады (бұл көрсеткіш ұйымдардың әділ құны бойынша есептелген тапшылығын сол кездегі тікелей құтқару қаражатына қосу арқылы есептелген).<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=H0ceRXT8Hc8C | first=Joseph | last=Fried | title=Who Really Drove the Economy into the Ditch? | location=New York City | publisher=Algora | year=2012 | page=75| isbn=9780875869445 }}</ref> Экономист [[Пол Кругман]] 2010 жылғы қаңтарда тұрғын үй және коммерциялық жылжымайтын мүлік бағалары көпіршіктерінің бір мезгілде өсуі, сондай-ақ дағдарыстың жаһандық сипаты Fannie Mae, Freddie Mac, CRA немесе жыртқыштық несие беруді дағдарыстың негізгі себептері деп санайтындардың уәждерін әлсіретеді деп мәлімдеді. Басқаша айтқанда, бұл ықтимал себептер тек тұрғын үй нарығына ғана қатысты болғанына қарамастан, екі нарықта да баға көпіршіктері қалыптасты.<ref>{{cite news| url=https://krugman.blogs.nytimes.com/2010/01/07/cre-ative-destruction/ | title=CRE-ative destruction| first=Paul | last=Krugman | author-link=Paul Krugman | work=[[The New York Times]] |date=January 7, 2010}}</ref> Бұған жауап ретінде Уоллисон былай деп жазды: «Кез келген көпіршіктің, тіпті ірі көпіршіктің де, жарылған кезде міндетті түрде қаржы дағдарысын туғызу мүмкіндігі болады деу дұрыс емес». Уоллисонның айтуынша, басқа дамыған елдерде де «1997–2007 жылдар аралығында ірі көпіршіктер болды», бірақ «олар жарылған кезде ипотекалық несиелер бойынша мерзімі өткен төлемдер мен дефолттарға байланысты болған шығындар 1997–2007 жылдардағы [көпіршік] жарылғаннан кейін АҚШ-тағы шығындардан әлдеқайда аз болды».<ref>{{cite web | url=https://www.aei.org/research-products/book/dissent-from-the-majority-report-of-the-financial-crisis-inquiry-commission-2/ | first=Peter J. | last=Wallison | author-link=Peter J. Wallison| title=Dissent from the Majority Report of the Financial Crisis Inquiry Commission| publisher=[[American Enterprise Institute]] | date=January 2011}}</ref> Уоллисонның пікірінше, АҚШ-тағы ''тұрғын үй'' көпіршігінің (көпіршіктің басқа түрлерінен айырмашылығы) қаржы дағдарысына әкелуінің себебі — оның негізінде бастапқы жарнасы төмен немесе мүлде жоқ, стандартқа сай келмейтін ипотекалық несиелердің орасан көп көлемі жатқан еді.<ref>{{cite web | url=https://www.aei.org/research-products/book/dissent-from-the-majority-report-of-the-financial-crisis-inquiry-commission-2/ | first=Peter J. | last=Wallison | author-link=Peter J. Wallison| title=Dissent from the Majority Report of the Financial Crisis Inquiry Commission| publisher=[[American Enterprise Institute]] | date=January 2011}}</ref> Кругманның коммерциялық жылжымайтын мүлік бағалары көпіршігінің өсуі АҚШ-тың тұрғын үй саясаты дағдарыстың себебі болмағанын көрсетеді деген тұжырымы қосымша зерттеулермен дауланады. Қаржы дағдарысы кезіндегі коммерциялық несиелер бойынша дефолттарды зерттегеннен кейін Сюйдун Ань мен Энтони Б. Сандерс (2010 жылғы желтоқсанда) былай деп хабарлады: «Біз дағдарысқа дейін [[коммерциялық ипотекамен қамтамасыз етілген бағалы қағаздар]]ның (CMBS) несиелері бойынша андеррайтингтің айтарлықтай нашарлағанын дәлелдейтін шектеулі ғана айғақтар таптық».<ref>{{Cite conference | conference=46th Annual AREUEA Conference Paper| last1=Sanders | first1=Anthony B. | last2=An | first2=Xudong | title=Default of CMBS Loans During the Crisis |date=November 29, 2010| ssrn=1717062 }}</ref> Басқа сарапшылар да коммерциялық жылжымайтын мүлік пен соған байланысты несиелеу саласындағы дағдарыс ''тұрғын үй'' жылжымайтын мүлік дағдарысынан ''кейін'' басталды деген пікірді қолдайды. Іскерлік журналист Кимберли Амадео: «Тұрғын үй жылжымайтын мүлігі құлдырауының алғашқы белгілері 2006 жылы байқалды. Үш жылдан кейін коммерциялық жылжымайтын мүлік те оның салдарын сезіне бастады».<ref>{{Cite news | last=Amadeo | first=Kimberly | title=Commercial Real Estate and the Economy | url=https://www.thebalance.com/what-is-commercial-real-estate-3305914 | publisher=[[Dotdash]] | date=February 28, 2019}}</ref> Жылжымайтын мүлік жөніндегі заңгер әрі сертификатталған бухгалтер Денис А. Гирах былай деп жазды: {{Дәйексөз|...коммерциялық жылжымайтын мүлікке берілген несиелердің басым бөлігі жақсы несиелер болды, бірақ оларды өте нашар экономикалық жағдай құртып жіберді. Басқаша айтқанда, несиелердің сапасыз болып кетуіне қарыз алушылар емес, экономика себеп болды.<ref>{{cite web | url=https://www.hg.org/legal-articles/waiting-for-the-other-shoe-to-drop-in-commercial-real-estate-18275 | last=Gierach | first=Denice A.| title=Waiting for the other shoe to drop in commercial real estate | website=hg.org}}</ref>}} === Тұрғын үй көпіршігінің өсуі === [[Сурет:Median and Average Sales Prices of New Homes Sold in United States 1963-2016 annual.svg|thumb|upright=1.35|1963–2016 жылдар аралығында АҚШ-та сатылған жаңа тұрғын үйлердің медианалық және орташа сату бағаларын көрсететін график (инфляция ескерілмеген)<ref name=aspnewhome/>]] 1998–2006 жылдар аралығында АҚШ-тағы әдеттегі тұрғын үйдің бағасы 124%-ға өсті.<ref>{{cite news |title=CSI: credit crunch | url=https://www.economist.com/special-report/2007/10/20/csi-credit-crunch | magazine=[[The Economist]] |date=October 18, 2007}}</ref> 1980 және 1990-жылдары ел бойынша тұрғын үйдің медианалық бағасы үй шаруашылығының медианалық табысынан 2,9–3,1 есе аралығында болды. Ал, керісінше, бұл көрсеткіш 2004 жылы 4,0-ге, ал 2006 жылы 4,6-ға дейін өсті.<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/the-financial-crisis-blame-game/articleshow/3617818.cms |title=The Financial Crisis Blame Game | first1=Ben | last1=Steverman | first2=David | last2=Bogoslaw | work=[[The Economic Times]] | date=October 18, 2008}}</ref> Бұл [[тұрғын үй көпіршігі]] көптеген үй иелерінің ипотекалық несиелерін төменірек пайыздық мөлшерлемемен қайта қаржыландыруына немесе тұрғын үй құнының өсуін кепілге қойып, [[екінші ипотека]] рәсімдеу арқылы тұтынушылық шығындарын қаржыландыруына алып келді. [[Peabody Award]] сыйлығын алған бағдарламасында [[NPR]] тілшілері «алып ақша қоры» (әлемдегі тұрақты кірісті инвестицияларға салынған 70 триллион АҚШ долларымен сипатталған) онжылдықтың басында АҚШ Қазынашылық облигациялары ұсынған кірістіліктен жоғары табыс іздегенін мәлімдеді. Бұл ақша қорының көлемі 2000–2007 жылдар аралығында шамамен екі есе өсті, алайда салыстырмалы түрде қауіпсіз әрі тұрақты табыс әкелетін инвестициялардың ұсынысы мұндай қарқынмен артпады. Уолл-стриттегі инвестициялық банктер бұл сұранысқа [[ипотекамен қамтамасыз етілген бағалы қағаз]]дар және [[кепілдендірілген борыштық міндеттеме]]лер сияқты, [[рейтинг агенттіктері және subprime дағдарысы|рейтинг агенттіктері]] қауіпсіз деп бағалаған [[несиелік рейтинг]]тері бар қаржы өнімдерін ұсыну арқылы жауап берді.<ref name="giantpool">{{cite web |date=May 9, 2008 |title=The Giant Pool of Money |url=https://www.thisamericanlife.org/355/the-giant-pool-of-money |work=[[This American Life]]}}</ref> Іс жүзінде Уолл-стрит бұл ақша қорын АҚШ-тағы ипотекалық нарықпен байланыстырды, ал одан түскен орасан зор комиссиялық кірістер ипотекалық [[жеткізу тізбегі]]нің барлық қатысушыларына — несиелерді сататын ипотекалық брокерлерден бастап, сол брокерлерді қаржыландырған шағын банктерге және олардың артындағы ірі инвестициялық банктерге дейін — бөлінді. Шамамен 2003 жылға қарай дәстүрлі несиелеу стандарттарына сәйкес берілетін ипотекалық несиелердің қоры сарқылды, ал сұраныстың бұрынғыдай жоғары болуы несие беру стандарттарының төмендеуіне алып келді.<ref name=giantpool/> Атап айтқанда, кепілдендірілген борыштық міндеттеме (CDO) қаржы институттарына төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға берілетін ипотекалық және басқа да несиелерді қаржыландыру үшін инвесторлардың қаражатын тартуға мүмкіндік берді. Бұл тұрғын үй көпіршігінің сақталуына немесе одан әрі ұлғаюына ықпал етіп, ірі комиссиялық кірістер әкелді. Оның мәні бірнеше ипотекалық несиеден немесе басқа да борыштық міндеттемелерден түсетін ақшалай төлемдерді бір қорға біріктіруде болды, содан кейін нақты бағалы қағаздарға сол қордан белгіленген басымдық кезектілігі бойынша төлемдер жүргізілді. Кезектің басында тұрған бағалы қағаздарға рейтинг агенттіктері инвестициялық деңгейдегі рейтингтер берді. Басымдығы төмен бағалы қағаздардың несиелік рейтингтері де төмен болды, бірақ теориялық тұрғыдан олар салынған капиталға жоғарырақ кірістілік ұсынды.<ref>{{cite news |last=Eavis |first=Peter |title=CDO Explained |url=https://money.cnn.com/2007/11/24/magazines/fortune/eavis_cdo.fortune/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071130030408/http://money.cnn.com/2007/11/24/magazines/fortune/eavis_cdo.fortune/index.htm |url-status=dead |archive-date=November 30, 2007 |publisher=CNN |date=November 25, 2007}}</ref> 2008 жылғы қыркүйекке қарай АҚШ-тағы тұрғын үйдің орташа бағасы 2006 жылдың ортасындағы ең жоғары деңгейімен салыстырғанда 20%-дан астамға төмендеді.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=_4Nkye6tpWcC&pg=PA128 | title=Banking and Finance: Theory, Law and Practice | first=Gomez | last=Clifford | publisher=PHI Learning | date=November 30, 2011| isbn=9788120342378 }}</ref><ref>{{cite news| url=https://www.economist.com/finance-and-economics/2008/10/23/a-helping-hand-to-homeowners |title= A Helping Hand to Homeowners|magazine=The Economist|date=October 23, 2008 | url-access=subscription}}</ref> Бағалар төмендеген сайын [[өзгермелі пайыздық мөлшерлемесі бар ипотека]] алған қарыз алушылар пайыздық мөлшерлемелердің өсуіне байланысты төлемдердің ұлғаюын болдырмау үшін несиелерін қайта қаржыландыра алмады және өз міндеттемелерін орындай алмай қалды. 2007 жылы несие берушілер шамамен 1,3 миллион жылжымайтын мүлік нысаны бойынша өндіріп алу рәсімдерін бастады, бұл 2006 жылмен салыстырғанда 79%-ға көп болды.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-housing-foreclosures/foreclosure-rate-almost-doubled-in-2007-report-idUSN2849823320080129 | title=Foreclosure rate almost doubled in 2007: report | first=Al | last=Yoon | publisher=Reuters | date=January 29, 2008}}</ref> 2008 жылы бұл көрсеткіш 2,3 миллионға дейін өсіп, 2007 жылмен салыстырғанда 81%-ға артты.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-mortgages-foreclosures/foreclosures-soar-81-percent-in-2008-idUSTRE50E1KV20090115 | title=Foreclosures soar 81 percent in 2008 | first=Lynn | last=Adler | publisher=Reuters | date=January 15, 2009}}</ref> 2008 жылғы тамызға қарай АҚШ-тағы барлық өтелмеген ипотекалық несиелердің шамамен 9%-ының төлемдері мерзімінен кешіктірілген немесе өндіріп алу рәсімінде болды.<ref>{{cite web |url=https://www.bespacific.com/delinquencies-and-foreclosures-increase-in-latest-mba-national-delinquency-survey/ | title=Delinquencies and Foreclosures Increase in Latest MBA National Delinquency Survey | first=Sabrina I. | last=Pacifici | work=Bespacific | date=September 6, 2008}}</ref> 2009 жылғы қыркүйекке қарай бұл көрсеткіш 14,4%-ға дейін өсті.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/usa-housing-foreclosures/update-4-one-in-7-u-s-mortgages-foreclosing-or-delinquent-idUSN1937065020091119 | title=Update 4—One in 7 U.S. mortgages foreclosing or delinquent | first=Julie | last=Haviv | publisher=Reuters | date=November 19, 2009}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/11/20/business/20mortgage.html | title=U.S. Mortgage Delinquencies Reach a Record High | first=David | last=Streitfeld | author-link=David Streitfeld | work=[[The New York Times]] | date=November 20, 2009 | url-access=subscription}}</ref> Көпіршік жарылғаннан кейін австралиялық экономист [[Джон Квиггин]] былай деп жазды: «Ұлы тоқыраудан айырмашылығы, бұл дағдарыс толығымен қаржы нарықтарының өнімі болды. Мұнда 1920-жылдардан кейінгі кезеңдегі күйзелістер, алтынға айырбасталу мен репарациялар төңірегіндегі тартыстар немесе [[Смут–Хоули тарифі]] сияқты, Ұлы тоқыраудың туындауына ортақ жауапкершілік жүктелетін факторлар болған жоқ». Оның орнына Квиггин 2008 жылғы қаржы жүйесінің күйреуге шақ қалуына қаржы нарықтарын, оларды тек жеңіл түрде реттеген саяси шешімдерді және жақсы рейтингтер беруге өз мүдделері болған рейтинг агенттіктерін кінәлайды.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=pTgiRDj-uIYC&pg=PA62 | title=Zombie Economics: How Dead Ideas Still Walk among Us | first=John | last=Quiggin | publisher=[[Princeton University Press]] | date=2010 | pages=63–64| isbn=978-1400842087 }}</ref> === Жеңілдетілген несиелеу шарттары === Төмен пайыздық мөлшерлемелер қарыз алуды ынталандырды. 2000–2003 жылдар аралығында [[Федералдық резерв жүйесі]] [[федералдық қорлар мөлшерлемесі]]нің мақсатты деңгейін 6,5%-дан 1,0%-ға дейін төмендетті.<ref>{{cite web |title=Open Market Operations Archive |url=https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/openmarket_archive.htm | publisher=[[Federal Reserve Board of Governors]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Open Market Operations |url=https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/openmarket.htm | publisher=[[Federal Reserve Board of Governors]]}}</ref> Бұл [[дотком көпіршігі]]нің күйреуі мен [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|11 қыркүйек шабуылдарының]] салдарын жұмсарту, сондай-ақ [[дефляция]] қаупіне қарсы күресу мақсатында жасалды.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=oGKpAgAAQBAJ&pg=PT38 | title=China's Role in Global Economic Recovery | first=Xiaolan | last=Fu | publisher=[[Routledge]] | date= March 12, 2012| isbn=9781136632488 }}</ref> 2002 жылдың өзінде-ақ несиенің бизнеске салынатын инвестициялардың орнына тұрғын үй нарығын қаржыландырып жатқаны байқалды. Кейбір экономистер тіпті Федералдық резерв жүйесі «Nasdaq көпіршігінің орнын басу үшін тұрғын үй көпіршігін қалыптастыруы керек» деген пікірге дейін барды.<ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2002/08/02/opinion/dubya-s-double-dip.html |title=Dubya's Double Dip?| last=Krugman| first=Paul| author-link=Paul Krugman | work=[[The New York Times]] | date=August 2, 2002 | url-access=subscription}}</ref> Бұдан басқа, дамыған елдердің деректеріне негізделген эмпирикалық зерттеулер несиелеудің шамадан тыс өсуі дағдарыстың ауырлығына елеулі үлес қосқанын көрсетті.<ref>{{cite journal |last1=Babecký |first1=Jan |last2=Havránek |first2=Tomáš |last3=Matějů |first3=Jakub |last4=Rusnák |first4=Marek |last5=Šmídková |first5=Kateřina |last6=Vašíček |first6=Bořek |title=Leading indicators of crisis incidence: Evidence from developed countries |journal=Journal of International Money and Finance |date=June 2013 |volume=35 |pages=1–19 |doi=10.1016/j.jimonfin.2013.01.001 |hdl=10419/153919 |hdl-access=free }}</ref> [[Сурет:U.S. Trade Deficit Dollars and % GDP.png|thumb|right|upright=1.6|АҚШ-тың ағымдағы шот тапшылығы]] Пайыздық мөлшерлемелерге қосымша төмендетуші қысым АҚШ-тың ұлғайып келе жатқан [[Ағымдағы шот (төлем балансы)|ағымдағы шот тапшылығынан]] туындады, ол 2006 жылы тұрғын үй көпіршігімен қатар ең жоғары деңгейіне жетті. Федералдық резерв жүйесінің төрағасы [[Бен Бернанке]] сауда тапшылығы АҚШ-ты шетелден қарыз алуға мәжбүрлегенін, соның нәтижесінде облигациялар бағасының өсуіне және пайыздық мөлшерлемелердің төмендеуіне әкелгенін түсіндірді.<ref>{{cite web |url=https://www.federalreserve.gov/boarddocs/speeches/2005/20050414/default.htm |title=The Global Saving Glut and U.S. Current Account Deficit| first=Ben | last=Bernanke | author-link=Ben Bernanke | publisher=[[Federal Reserve Board of Governors]] | date=April 14, 2005}}</ref> Бернанке 1996–2004 жылдар аралығында АҚШ-тың ағымдағы шот тапшылығы 650 миллиард АҚШ долларына, яғни ЖІӨ-нің 1,5%-ынан 5,8%-ына дейін өскенін түсіндірді. Бұл тапшылықты қаржыландыру үшін елге шетелден ірі көлемде қаражат қарызға алуға тура келді, оның басым бөлігі сауда профициті бар мемлекеттерден түсті. Бұлар негізінен Азиядағы дамушы экономикалар мен мұнай экспорттаушы елдер болды. [[Төлем балансы]]ның [[Бухгалтерлік теңдік|бухгалтерлік теңдігіне]] сәйкес, [[Ағымдағы шот (төлем балансы)|ағымдағы шот тапшылығы]] бар елде (мысалы, АҚШ-та) дәл сондай көлемдегі [[капитал шоты]] (инвестициялар) профициті де болуы тиіс. Сондықтан АҚШ-қа импортты қаржыландыру үшін шетелден ірі әрі үнемі өсіп отырған көлемде қаражат (капитал) келіп отырды. Осының барлығы әртүрлі қаржы активтеріне сұраныс туғызып, олардың бағасын көтеріп, сонымен бірге пайыздық мөлшерлемелерді төмендетті. Шетелдік инвесторлардың мұндай қаражатты қарызға беруге мүмкіндігі болды, өйткені олардың жеке жинақтау деңгейі өте жоғары еді (Қытайда 40%-ға дейін) немесе мұнай бағасының жоғары болуына байланысты. [[Бен Бернанке]] мұны «[[жинақтардың шамадан тыс артықшылығы]]<nowiki/>» деп атады.<ref name=Bernanke>{{cite web |url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/bernanke20070911a.htm |title=Global Imbalances: Recent Developments and Prospects | first=Ben S. |last=Bernanke | author-link=Ben S. Bernanke | publisher=[[Federal Reserve Board of Governors]] | date=September 11, 2007}}</ref> Қаражаттың ([[қаржы капиталы|капиталдың]] немесе [[өтімділік]]тің) мол ағыны АҚШ-тың қаржы нарықтарына келіп құйылды. Шетелдік үкіметтер [[Қазынашылық облигация]]ларды сатып алу арқылы қаражат ұсынып, осылайша дағдарыстың тікелей әсерінің едәуір бөлігінен сақтанды. АҚШ-тағы үй шаруашылықтары шетелден қарызға алынған қаражатты тұтынуды қаржыландыруға немесе тұрғын үй мен қаржы активтерінің бағасын көтеруге жұмсады. Қаржы институттары шетелден келген қаражатты [[ипотекамен қамтамасыз етілген бағалы қағаз]]дарға инвестициялады.{{Citation needed|reason=Дереккөз жоқ|date=September 2019}} Кейіннен Федералдық резерв жүйесі 2004 жылғы шілде мен 2006 жылғы шілде аралығында федералдық қорлар мөлшерлемесін едәуір көтерді.<ref>{{cite web |url=https://www.federalreserve.gov/releases/h15/data.htm |title=Fed Historical Data-Fed Funds Rate |publisher=[[Federal Reserve Board of Governors]]}}</ref> Бұл бір жылдық және бес жылдық [[өзгермелі пайыздық мөлшерлемесі бар ипотека]]лардың (ARM) пайыздық мөлшерлемелерінің өсуіне ықпал етіп, үй иелері үшін ARM бойынша пайыздық мөлшерлемелердің қайта қаралуынан кейінгі төлемдерді қымбаттатты.<ref>{{cite magazine| first=John | last=Mastrobattista | url=https://www.nationalreview.com/2009/02/fixing-mortgages-john-mastrobattista/ | title=Fixing Mortgages | magazine=[[National Review]] | date=February 17, 2009}}</ref> Бұл сондай-ақ тұрғын үй көпіршігінің бәсеңдеуіне ықпал етуі мүмкін еді, өйткені активтер бағасы әдетте пайыздық мөлшерлемелерге кері бағытта қозғалады. Тұрғын үйге алыпсатарлық инвестиция салу тәуекелдірек бола түсті.<ref>{{cite news | last=Max | first=Sarah | url=https://money.cnn.com/2004/07/13/real_estate/buying_selling/risingrates/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20040806084614/http://money.cnn.com/2004/07/13/real_estate/buying_selling/risingrates/ | url-status=dead | archive-date=August 6, 2004 |title=The Bubble Question | publisher=CNN | date=July 27, 2004}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2004-07-18/is-a-housing-bubble-about-to-burst |title=Is a Housing Bubble About to Burst? |work=[[Bloomberg News]] | date=July 19, 2004 | url-access=subscription}}</ref> Тұрғын үй көпіршігі жарылғаннан кейін АҚШ-тағы тұрғын үй мен қаржы активтерінің құны күрт төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/briefing/2009/01/22/when-a-flow-becomes-a-flood |title=When a Flow Becomes a Flood |magazine=[[The Economist]] |date=January 22, 2009 | url-access=subscription}}</ref><ref name="greatcrash">{{cite magazine |last=Altman |first=Roger C. |author-link=Roger Altman |date=January 2009 |title=The Great Crash of 2008 |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/2009-01-01/great-crash-2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214112812/https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/2009-01-01/great-crash-2008 |archive-date=2025-02-14 |magazine=[[Foreign Affairs]]}}</ref> === Әлсіз және алаяқтық андеррайтинг тәжірибесі === АҚШ-та төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға берілетін ипотекалық несиелеу стандарттары төмендеді: 2000-жылдардың басында төлем қабілеті төмен қарыз алушының FICO ұпайы 660 немесе одан төмен болды. 2005 жылға қарай көптеген несие берушілер талап етілетін FICO ұпайын 620-ға дейін төмендетті, бұл стандартты ипотекалық несиелерді алуды едәуір жеңілдетіп, төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға ипотекалық несие беруді тәуекелі жоғары қызметке айналдырды. Табыс пен активтерді растаудың маңызы төмендетілді. Алғашында несиелер толық құжаттаманы талап етті, кейін қысқартылған құжаттамамен рәсімделді, ал соңында мүлде құжаттамасыз беріле бастады. Кеңінен таралған төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға арналған ипотекалық өнімдердің бірі табысты, жұмыс орнын және активтерді растауды талап етпейтін NINJA ипотекасы болды. Бейресми түрде бұл несиелер «[[өтірікші несиелер]]<nowiki/>» деп аталды, өйткені олар қарыз алушыларды несие алуға өтініш беру барысында адал болмауға ынталандырды.<ref>{{Cite book| url=https://books.google.com/books?id=HSkjB_PGp98C | title=Uncontrolled Risk |last=Williams |first=Mark |publisher=[[McGraw-Hill Education]] |date=April 12, 2010 |isbn=978-0-07-163829-6 |pages=124 }}</ref> [[Қаржылық дағдарысты зерттеу жөніндегі комиссия]]ға [[ақпарат таратушы]] [[Ричард М. Боуэн III]] [[Citigroup]] компаниясының тұтынушылық несиелеу тобындағы корреспонденттік несиелеу жөніндегі бас андеррайтері болып жұмыс істеген кезінде орын алған оқиғалар туралы айғақ берді. Ол 220-дан астам кәсіби андеррайтердің жұмысына жауапты болған. Оның айғақтарына сәйкес, 2006–2007 жылдары [[ипотекалық андеррайтинг]] стандарттарының құлдырауы жаппай сипат алды. Оның айтуынша, 2006 жылға қарай [[Citigroup]] шамамен 1 600 ипотекалық компаниядан сатып алған ипотекалардың 60%-ы «ақаулы» болды (яғни компания саясатына сәйкес андеррайтингтен өтпеген немесе саясат талап еткен барлық құжаттарды қамтымаған). Бұл 1 600 ипотекалық компанияның әрқайсысы келісімшарт бойынша (мәлімдемелер мен кепілдіктер арқылы) өздері берген ипотекалардың [[Citigroup]] стандарттарына сәйкес келетінін растағанына қарамастан орын алды. Сонымен қатар, 2007 жылы «ақаулы ипотекалардың» (келісімшарт бойынша [[Citigroup|Citi]] стандарттарына сәйкес андеррайтинг жүргізуге міндетті ипотекалық компаниялар берген) үлесі барлық берілген ипотекалардың 80%-ынан асты.<ref>{{cite web| url=http://fcic-static.law.stanford.edu/cdn_media/fcic-testimony/2010-0407-Bowen.pdf | title=Hearing on Subprime Lending And Securitization And Government Sponsored Enterprises | publisher=[[Stanford University]] | date=April 7, 2010}}</ref> [[Қаржылық дағдарысты зерттеу жөніндегі комиссия]]ға бөлек берілген айғақтарында АҚШ пен Еуропадағы тұрғын үй несиелерін кешенді тексеру және секьюритилендірілген активтерді қадағалау жөніндегі ең ірі компания — Clayton Holdings қызметкерлері 2006 жылғы қаңтар мен 2007 жылғы маусым аралығында берілген 900 000-нан астам ипотекалық несиені тексеру барысында олардың небәрі 54%-ы ғана оларды берген ұйымдардың андеррайтинг стандарттарына сәйкес келгенін мәлімдеді. 7 «[[too big to fail]]<nowiki/>» банкті қоса алғанда, 23 инвестициялық және коммерциялық банктің тапсырысы бойынша жүргізілген талдау тексерілген несиелердің 28%-ы бірде-бір эмитенттің ең төменгі стандарттарына сәйкес келмегенін де көрсетті. Clayton жүргізген талдау сондай-ақ осы несиелердің 39%-ы (яғни бірде-бір эмитенттің ең төменгі андеррайтинг стандарттарына сәйкес келмеген несиелер) кейіннен секьюритилендіріліп, инвесторларға сатылғанын көрсетті.<ref>{{cite news |title=Raters Ignored Proof of Unsafe Loans, Panel Is Told |url=https://www.nytimes.com/2010/09/27/business/27ratings.html |work=[[The New York Times]] |first=Gretchen |last=Morgenson| author-link=Gretchen Morgenson | date=September 26, 2010 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web| title=All Clayton Trending Reports 1st quarter 2006 – 2nd quarter 2007 | url=https://fraser.stlouisfed.org/files/docs/historical/fct/fcic/fcic_docs_clayton_alltrending_20100923.pdf | publisher=[[FRASER]] | year=2007}}</ref> === Жыртқыш несиелеу === [[Жыртқыш несиелеу]] — адал емес несие берушілердің қарыз алушыларды орынсыз мақсаттар үшін әділетсіз немесе теріс сипаттағы кепілмен қамтамасыз етілген несиелерді рәсімдеуге итермелеу тәжірибесі.<ref>{{cite web| url=https://www.thestreet.com/personal-finance/mortgages/what-is-predatory-lending-14953861 | title=What Is Predatory Lending? | first=Brian | last=O'Connell | work=[[TheStreet]] | date=May 9, 2019 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://dfi.wa.gov/financial-education/information/predatory-lending | title=Predatory Lending | publisher=[[Washington State Department of Financial Institutions]]}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.law.cornell.edu/wex/predatory_lending | title=predatory lending | publisher=[[Legal Information Institute]]}}</ref> 2008 жылғы маусымда [[Countrywide Financial]] компаниясына сол кездегі [[Калифорнияның бас прокуроры]] [[Джерри Браун]] әділетсіз кәсіпкерлік тәжірибе мен жалған жарнама қолданғаны үшін талап арыз берді. Талап арызда Countrywide компаниясы «үй иелерін күрделі, тәуекелі жоғары әрі қымбат несиелерді рәсімдеуге алдап көндіріп, кейін оларды үшінші тарап инвесторларына мүмкіндігінше көп мөлшерде сату үшін жаңылыстыратын тәсілдерді қолданды» деп көрсетілді.<ref>{{cite press release | url=https://www.oag.ca.gov/news/press-releases/brown-sues-countrywide-mortgage-deception | title=Brown Sues Countrywide For Mortgage Deception | publisher=[[Attorney General of California]] | date=June 25, 2008}}</ref> 2009 жылғы мамырда [[Bank of America]] осының нәтижесінде Countrywide берген 64 000 несиенің шарттарын өзгертті.<ref>{{cite news | url=https://dsnews.com/news/loss-mitigation/05-31-2009/bofa-modifies-64000-countrywide-loans-2009-06-01 | title=BofA Modifies 64,000 Countrywide Loans | work=DS News | date=May 31, 2009}}</ref> Тұрғын үй бағасы төмендеген кезде өзгермелі пайыздық мөлшерлемесі бар ипотекасы (ARM) бар үй иелерінің ай сайынғы төлемдерін өтеуге ынтасы азайды, өйткені олардың тұрғын үйдегі меншікті капиталы жойылды. Бұл Countrywide компаниясының қаржылық жағдайының нашарлауына әкеліп, ақыр соңында [[Жинақ мекемелерін қадағалау басқармасы]]ның несие берушіні өз бақылауына алу туралы шешім қабылдауына себеп болды. Кейіннен [[электрондық байланыс арқылы жасалған алаяқтық]]тың екі эпизоды бойынша кінәсін мойындап, 18 айға бас бостандығынан айырылған Countrywide қызметкерлерінің бірі: «Тамырыңыз соғып тұрса болды, біз сізге несие беретінбіз», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna29827248 |title=If you had a pulse, we gave you a loan | first1=Richard | last1=Greenberg | author-link1=Richard Greenberg | first2=Chris | last2=Hansen | author-link2=Chris Hansen | work=[[NBC News]] | date=March 22, 2009}}</ref> АҚШ-тағы ең ірі көтерме ипотекалық несие беруші болған [[Ameriquest]] компаниясының бұрынғы қызметкерлері ипотекалық құжаттарды қолдан жасауға, содан кейін оларды жылдам пайда табуға ұмтылған Уолл-стрит банктеріне сатуға мәжбүрлеген жүйе болғанын сипаттады. Мұндай [[ипотекалық алаяқтық]]тардың дағдарыстың себептерінің бірі болғанын көрсететін дәлелдер барған сайын көбейіп келеді.<ref>{{cite news | url=https://www.thenation.com/article/archive/road-ruin-mortgage-fraud-scandal-brewing/ | title=Road to Ruin: Mortgage Fraud Scandal Brewing | date=May 13, 2009 | work=[[American News Project]]}}</ref> === Реттеуді әлсірету және реттеудің жеткіліксіздігі === Барри Айхенгриннің пікірінше, қаржы дағдарысының түпкі себептері қаржы нарықтарын реттеуді әлсіретуде жатыр.<ref name=":02">{{cite book |last1=Eichengreen |first1=Barry |title=Globalizing Capital: A History of the International Monetary System - Third Edition |date=2019 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-19390-8 |edition=3rd |page=216 |doi=10.2307/j.ctvd58rxg |jstor=j.ctvd58rxg }}</ref> 2012 жылғы ЭЫДҰ зерттеуі<ref>{{cite journal|title=Systemically Important Banks and Capital Regulation Challenges |doi=10.1787/5kg0ps8cq8q6-en| journal=OECD Economics Department Working Papers |year=2012 | last1=Slovik | first1=Patrick|doi-access=free }}</ref> Базель келісімдеріне негізделген банктік реттеу дәстүрлі емес іскерлік тәжірибелерді ынталандырғанын және қаржы дағдарысына ықпал еткенін немесе оны күшейткенін көрсетті. Басқа жағдайларда заңдар өзгертілді немесе қаржы жүйесінің кейбір бөліктерінде олардың орындалуына бақылау әлсіретілді. Бұған негізгі мысалдар мыналар: * [[Джимми Картер]]дің 1980 жылғы [[Депозиттік мекемелерді реттеуді әлсірету және ақша-несие саясатын бақылау туралы заң]]ы (DIDMCA) банктердің қаржылық қызметіне қойылған бірқатар шектеулерді кезең-кезеңімен алып тастады, олардың несие беру өкілеттіктерін кеңейтті, [[несие одағы|несие одақтары]] мен [[жинақ және несие қауымдастығы|жинақ және несие қауымдастықтарына]] [[чек арқылы алынатын депозит]]терді ұсынуға мүмкіндік берді және [[депозиттерді сақтандыру]] шегін 40 000 АҚШ долларынан 100 000 АҚШ долларына дейін көтерді (осылайша салымшылардың несие берушілердің тәуекелдерді басқару саясатына бақылауын әлсіретуі мүмкін еді).<ref>{{cite web | publisher=[[Federal Deposit Insurance Corporation]] | title=History of the Eighties – Lessons for the Future | date=December 1997 | url=https://www.fdic.gov/bank/historical/history/3_85.pdf}}</ref> * 1982 жылғы қазанда АҚШ президенті [[Рональд Рейган]] [[Гарн–Сент-Джерменнің депозиттік мекемелер туралы заң]]ына қол қойды. Бұл заң [[өзгермелі пайыздық мөлшерлемесі бар ипотека]]лық несиелерді енгізді, банк секторын реттеуді әлсірету үдерісін бастады және 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басындағы [[жинақ және несие қауымдастықтарының дағдарысы]]на ықпал етті.<ref>{{cite book| last=Leibold|first=Arthur| editor1-last=Barth|editor1-first=James R.| editor2-last=Trimbath| editor2-first=Susanne| editor3-last=Yago| editor3-first=Glenn| chapter=Some Hope for the Future After a Failed National Policy for Thrifts| title=The Savings and Loan Crisis: Lessons from a Regulatory Failure| publisher=[[Milken Institute]]|isbn=978-1-4020-7871-2| pages=58–59 |date=July 29, 2004 | chapter-url=https://archive.org/details/savingsloancrisi00jame/page/58}}</ref><ref>{{cite book|last1=Strunk|last2=Case|title=Where Deregulation Went Wrong: A Look at the Causes Behind the Savings and Loan Failures in the 1980s|publisher=U.S. League of Savings Institutions|pages=[https://archive.org/details/wherederegulatio0000stru/page/14 14–16] |isbn=978-0-929097-32-9|year=1988| url=https://archive.org/details/wherederegulatio0000stru/page/14}})</ref> * 1999 жылғы қарашада АҚШ президенті [[Билл Клинтон]] республикалықтар ұсынған [[Грэмм–Лич–Блайли заңы]]на қол қойды. Бұл заң [[банк холдингі]]не өзге қаржы компанияларын иеленуге тыйым салған Гласс–Стиголл заңының ережелерінің күшін жойды. Нәтижесінде Уолл-стриттегі инвестициялық банктер мен депозиттік банктер арасында бұрын болған бөліну іс жүзінде жойылып, тәуекелі жоғары әмбебап банктік модельге мемлекеттің қолдауы көрсетілді. Lehman сияқты инвестициялық банктер коммерциялық банктердің бәсекелесіне айналды.<ref>{{Cite book| url=https://books.google.com/books?id=HSkjB_PGp98C | title=Uncontrolled Risk |last=Williams |first=Mark |publisher=[[McGraw-Hill Education]] |date=April 12, 2010 |isbn=978-0-07-163829-6 |pages=44 }}</ref> Кейбір сарапшылар бұл заңның күшін жою дағдарыстың ауырлығына тікелей ықпал етті деп есептесе, басқалары оның әсерін төмен бағалайды, өйткені ең көп зардап шеккен қаржы институттары бұл заңның юрисдикциясына кірмеген.<ref>{{Cite journal|last=Edey| first=Malcolm | title=The global financial crisis and its effects |journal=Economics Papers |publisher=Wiley |volume=28 |issue=3 |year=2009 | pages=186–195 | doi=10.1111/j.1759-3441.2009.00032.x }}</ref><ref>{{cite news| url=https://dealbook.nytimes.com/2012/05/21/reinstating-an-old-rule-is-not-a-cure-for-crisis/ |title=Reinstating an Old Rule Is Not a Cure for Crisis| first=Andrew Ross | last=Sorkin | author-link=Andrew Ross Sorkin | work=[[The New York Times]] |date=May 22, 2012 | url-access=subscription}}</ref> * 2004 жылы [[АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы]] [[таза капитал қағидасы]]н жеңілдетті, бұл инвестициялық банктерге өздерінің қарыз деңгейін едәуір арттыруға мүмкіндік берді және төлем қабілеті төмен қарыз алушылардың ипотекаларымен қамтамасыз етілген бағалы қағаздар нарығының өсуіне түрткі болды. Кейіннен ӘКК инвестициялық банктердің өзін-өзі реттеуі дағдарыстың туындауына ықпал еткенін мойындады.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/09/27/business/27sec.html?em |title=SEC Concedes Oversight Flaws |work=[[The New York Times]] |first=Stephen | last=Labaton| date=September 27, 2008 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/10/03/business/03sec.html?em|title=The Reckoning |work=[[The New York Times]] |first=Stephen| last=Labaton| date=October 3, 2008 | url-access=subscription}}</ref> * [[Көлеңкелі банк жүйесі]]не кіретін қаржы институттары депозиттік банктер сияқты реттеуге бағынбады, бұл оларға өздерінің қаржылық резервтері немесе капиталдық базасына қатысты қосымша борыштық міндеттемелер қабылдауға мүмкіндік берді.<ref name="Krugman 2009">{{cite book| last=Krugman |first=Paul | author-link=Paul Krugman |year=2009| title=The Return of Depression Economics and the Crisis of 2008 |publisher=W. W. Norton Company Limited |isbn=978-0-393-07101-6| url=https://archive.org/details/returnofdepressi00krug}}</ref> Бұл 1998 жылы жоғары левереджге сүйенген көлеңкелі қаржы институты күйреп, бүкіл қаржы жүйесіне қауіп төндіріп, кейін құтқарылған [[Long-Term Capital Management]] оқиғасына қарамастан орын алды. * Реттеушілер мен бухгалтерлік есеп стандарттарын әзірлеушілер [[Citigroup]] сияқты депозиттік банктерге активтері мен міндеттемелерінің едәуір бөлігін [[құрылымдық инвестициялық құрал]]дар (SIV) деп аталатын күрделі заңды тұлғалардың баланстан тыс шоттарына шығаруға мүмкіндік берді. Бұл компаниялардың капиталдық базасының әлсіздігін немесе олардың [[қаржылық левередж]]і мен қабылдаған тәуекелдерінің деңгейін бүркемеледі. [[Bloomberg News]] агенттігінің бағалауынша, АҚШ-тың төрт ірі банкі 2009 жылы өз баланстарына 500 миллиардтан 1 триллион АҚШ долларына дейінгі соманы қайта енгізуге мәжбүр болды.<ref>{{cite news| url=https://quantnet.com/threads/banks-hidden-junk-menaces-1-trillion-purge.2444/ | title=Banks' Hidden Junk Menaces $1 Trillion Purge | work=[[Bloomberg News]]}}</ref> Бұл дағдарыс кезінде ірі банктердің қаржылық жағдайына қатысты белгісіздікті күшейтті.<ref>{{cite news| url=https://bazaarmodel.net/phorum/read.php?1,5059 |title=Citigroup SIV Accounting Tough to Defend | work=[[Bloomberg News]] | first=Jonathan | last=Weil | author-link=Jonathan Weil | date=October 24, 2007}}</ref> Баланстан тыс құрылымдар 2001 жылы [[Enron]] компаниясының күйреуіне әкелген [[Enron жанжалы]] кезінде де пайдаланылды.<ref>{{cite journal |last1=Healy |first1=Paul M. |last2=Palepu |first2=Krishna G. |title=The Fall of Enron |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-perspectives_spring-2003_17_2/page/13 |journal=Journal of Economic Perspectives |volume=17 |issue=2 |date=Spring 2003 |page=13|doi=10.1257/089533003765888403 }}</ref> * 1997 жылдың өзінде-ақ Федералдық резерв жүйесінің төрағасы [[Алан Гринспен]] туынды қаржы құралдары нарығының реттелмеуі үшін күресті.<ref>{{cite speech| title=Government regulation and derivative contracts |first=Alan| last=Greenspan| author-link=Alan Greenspan |location=Coral Gables, Florida| url=https://www.federalreserve.gov/boarddocs/speeches/1997/19970221.htm | date=February 21, 1997}}</ref> [[Қаржы нарықтары жөніндегі жұмыс тобы]]ның кеңесімен<ref>{{Cite web | url=https://home.treasury.gov/system/files/236/Over-the-Counter-Derivatives-Market-Commodity-Exchange-Act.pdf |first1=Lawrence |last1=Summers| author-link1=Lawrence Summers | first2=Alan | last2=Greenspan | author-link2=Alan Greenspan | first3=Arthur | last3=Levitt | author-link3=Arthur Levitt| first4=William | last4=Ranier |title=Over-the-Counter Derivatives Markets and the Commodity Exchange Act: Report of The President's Working Group on Financial Markets | publisher=[[United States Department of the Treasury]] | date=November 1999 }}</ref> АҚШ Конгрессі, президент [[Билл Клинтон]] және республикалықтар бақылауындағы АҚШ Конгрессі [[2000 жылғы тауарлық фьючерстерді жаңғырту туралы заң]]ды қабылдау арқылы [[биржадан тыс нарық]]тағы туынды қаржы құралдары нарығының өзін-өзі реттеуіне мүмкіндік берді. Қаржы индустриясының лоббистік қолдауымен Конгресс әзірлеген бұл заң туынды қаржы құралдары нарығын одан әрі мемлекеттік реттеуге тыйым салды. [[Кредиттік дефолт своп]]тары (CDS) сияқты туынды құралдар негізгі борыштық құралдарға иелік етпей-ақ нақты кредиттік тәуекелдерден хеджирлеу немесе соларға қатысты алыпсатарлық жасау үшін пайдаланылуы мүмкін еді. Айналымдағы CDS келісімшарттарының көлемі 1998 жылдан 2008 жылға дейін 100 есе өсті, ал 2008 жылғы қарашадағы жағдай бойынша CDS келісімшарттарымен қамтылған борыш көлемі 33 триллионнан 47 триллион АҚШ долларына дейін бағаланды. Биржадан тыс (OTC) туынды қаржы құралдарының жалпы [[номиналдық құны]] 2008 жылғы маусымға қарай 683 триллион АҚШ долларына жетті.<ref>{{cite news| url=https://www.forbes.com/2009/05/18/geithner-derivatives-plan-opinions-contributors-figlewski.html |title=Forbes-Geithner's Plan for Derivatives| first1=Stephen| last1=Figlewski |work=[[Forbes]] |date=May 18, 2009}}</ref> [[Уоррен Баффет]] 2003 жылдың басында туынды қаржы құралдарын әйгілі түрде «жаппай қаржылық қырып-жою қаруы» деп атады.<ref>{{cite news| url=https://www.economist.com/finance-and-economics/2008/09/18/a-nuclear-winter |title=A Nuclear Winter?| newspaper=[[The Economist]] |date=September 18, 2008 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/2817995.stm |title=Buffett warns on investment 'time bomb'| work=[[BBC News]] |date=March 4, 2003}}</ref> 2011 жылғы бір зерттеу Канадада 2008 жылғы (сондай-ақ бұған дейінгі кезеңдердегі) банк дағдарысының болмауын елде бірыңғай, ықпалды және жалпы қаржы жүйесін қадағалайтын реттеуші органның болуымен түсіндірді. Ал Америка Құрама Штаттарында, керісінше, өзара бәсекелес бірнеше реттеуші органдардан тұратын әлсіз, бытыраңқы әрі дағдарыстарға бейім банктік реттеу жүйесі болған.<ref>{{cite journal |last1=Bordo |first1=Michael D. |last2=Redish |first2=Angela |last3=Rockoff |first3=Hugh |title=Why didn't Canada have a banking crisis in 2008 (or in 1930, or 1907, or …)? |journal=The Economic History Review |date=February 2015 |volume=68 |issue=1 |pages=218–243 |doi=10.1111/1468-0289.665 }}</ref> === Қарыз жүктемесінің артуы және шамадан тыс левередж === [[Сурет:Leverage ratios for major investment banks.svg|thumb|upright=1.35|2003–2007 жылдар аралығында инвестициялық банктердің левередж коэффициенттері айтарлықтай өсті]] [[Сурет:U.S. Household Debt Relative to Disposable Income and GDP.png|thumb|upright=1.35|[[Үй шаруашылықтарының берешегі]]нің қолда бар табыс пен ЖІӨ-ге қатысты арақатынасы]] Дағдарысқа дейін қаржы институттары жоғары деңгейде левередж қолданды, бұл олардың тәуекелі жоғары инвестицияларға деген тәбетін арттырып, шығындарға ұшыраған жағдайда орнықтылығын төмендетті. Бұл левередждің едәуір бөлігі баланстан тыс секьюритилендіру және туынды қаржы құралдары сияқты күрделі қаржы құралдары арқылы қалыптастырылды, соның салдарынан кредиторлар мен реттеушілерге қаржы институттарының тәуекел деңгейін бақылау және оны төмендетуге әрекет жасау қиынға соқты.<ref>{{Cite journal | last1=Chang | first1=V. | last2=Newman | first2=R. | last3=Walters | first3=R.J. | last4=Wills | first4=G.B. |title=Review of economic bubbles| journal=International Journal of Information Management: The Journal for Information Professionals| year=2016 | volume=36 | issue=4 |pages=497–506 | doi=10.1016/j.ijinfomgt.2016.02.007 }}</ref> Дағдарысқа дейінгі жылдары АҚШ-тағы үй шаруашылықтары мен қаржы институттарының қарыздары үздіксіз өсіп, олар [[қаржылық левередж|шамадан тыс левереджге]] ие болды.<ref name=endaffair>{{cite news| url=https://www.economist.com/united-states/2008/11/20/the-end-of-the-affair |title=The End of the Affair| magazine=[[The Economist]] |date=October 30, 2008 | url-access=subscription}}</ref> Бұл оларды тұрғын үй көпіршігінің күйреуіне осал етіп, кейінгі экономикалық құлдырауды күшейтті.<ref name="Yellen on Minsky">{{cite web| url=http://www.frbsf.org/our-district/press/presidents-speeches/yellen-speeches/2009/april/yellen-minsky-meltdown-central-bankers/ |first=Janet L. |last=Yellen |title=A Minsky Meltdown: Lessons for Central Bankers | publisher=[[Federal Reserve Bank of San Francisco]] | date=April 16, 2009}}</ref> Негізгі көрсеткіштер: Тұтынушылардың тұрғын үйдегі меншікті капиталды қолма-қол ақшаға айналдыру арқылы пайдаланған бос қаражаты тұрғын үй көпіршігі қалыптасқан кезеңде 2001 жылғы 627 миллиард АҚШ долларынан 2005 жылы 1,428 триллион АҚШ долларына дейін екі еседен астам өсті. Осы кезеңдегі жалпы сома шамамен 5 триллион АҚШ долларын құрап, әлемдік экономиканың өсуіне ықпал етті.<ref name="extracted">{{cite web |last1=Greenspan |first1=Alan |author-link1=Alan Greenspan |last2=Kennedy |first2=James |date=March 2007 |title=Sources and Uses of Equity Extracted from Homes |url=https://www.federalreserve.gov/pubs/feds/2007/200720/200720pap.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250209071858/https://www.federalreserve.gov/pubs/feds/2007/200720/200720pap.pdf |archive-date=2025-02-09 |publisher=[[Federal Reserve Board of Governors]]}}</ref><ref name=freecash>{{cite web| url=https://seekingalpha.com/article/33336-home-equity-extraction-the-real-cost-of-free-cash |title=Home Equity Extraction: The Real Cost of 'Free Cash' |work=[[Seeking Alpha]] |date=April 25, 2007 |last=Iacono |first=Tim}}</ref><ref name="boosted">{{cite news |date=April 23, 2007 |title=Spending boosted by home equity loans: Greenspan |url=https://www.reuters.com/article/us-usa-greenspan-equity/spending-boosted-by-home-equity-loans-greenspan-idUSN2330071920070423 |publisher=Reuters}}</ref> АҚШ-та тұрғын үй ипотекалық берешегінің ЖІӨ-ге шаққандағы үлесі 1990-жылдары орта есеппен 46% болса, 2008 жылы 73%-ға дейін өсіп, 10,5 триллион АҚШ долларына жетті (2024 жылғы бағамен шамамен 15 триллион АҚШ доллары).<ref name=headache>{{cite news |last=Barr |first=Colin |title=The $4 trillion housing headache |url=https://money.cnn.com/2009/05/27/news/mortgage.overhang.fortune/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090529194753/http://money.cnn.com/2009/05/27/news/mortgage.overhang.fortune/index.htm |url-status=dead |archive-date=May 29, 2009 |publisher=CNN |date=May 27, 2009}}</ref> АҚШ-та үй шаруашылықтарының жылдық [[қолда бар жеке табыс]]қа шаққандағы қарызы 2007 жылдың соңында 127%-ға жетті, ал 1990 жылы бұл көрсеткіш 77% болған.<ref name=endaffair>{{cite news| url=https://www.economist.com/united-states/2008/11/20/the-end-of-the-affair |title=The End of the Affair| magazine=[[The Economist]] |date=October 30, 2008 | url-access=subscription}}</ref> 1981 жылы АҚШ-тың жеке секторындағы берешек ЖІӨ-нің 123%-ын құраса, 2008 жылдың үшінші тоқсанына қарай бұл көрсеткіш 290%-ға дейін өсті.<ref>{{cite web| url=https://www.ft.com/content/774c0920-fd1d-11dd-a103-000077b07658 |title=Japan's lessons for a world of balance-sheet deflation |work=[[Financial Times]]| date=February 17, 2009 | url-access=subscription}}</ref> 2004–2007 жылдар аралығында АҚШ-тың бес ірі [[инвестициялық банк]]інің әрқайсысы өзінің [[қаржылық левередж]] деңгейін едәуір арттырды, бұл оларды қаржылық күйзелістерге анағұрлым осал етті. АҚШ банктерінің еуропалық банктермен бәсекеге қабілеттілігін сақтау мақсатында енгізілген капиталға қойылатын талаптардағы өзгерістер AAA рейтингі берілген бағалы қағаздар үшін тәуекел салмақтарын төмендетуге мүмкіндік берді. Реттеушілер бірінші шығынды көтеретін [[транш]]тардан AAA рейтингі берілген транштарға көшуді тәуекелдің төмендеуі ретінде бағалап, оның есебінен жоғары левередж деңгейін ақтауға болады деп санады.<ref>{{cite book| title=Unintended Consequences |url=https://archive.org/details/unintendedconseq0000cona |url-access=registration| first=Edward | last=Conard | author-link=Edward Conard|year=2012| publisher=[[Penguin Group]] |pages=[https://archive.org/details/unintendedconseq0000cona/page/145 145–155]| isbn=978-1-4708-2357-3}}</ref> Бұл бес банк 2007 қаржы жылы бойынша жалпы көлемі 4,1 триллион АҚШ долларынан асатын борыш туралы есеп берді, бұл 2007 жылғы АҚШ-тың номиналды ЖІӨ-сінің шамамен 30%-ына тең болды. [[Lehman Brothers]] [[Lehman Brothers банкроттығы|банкротқа ұшырап, таратылды]], [[Bear Stearns]] пен [[Merrill Lynch]] өте төмен бағамен сатылды, ал [[Goldman Sachs]] пен [[Morgan Stanley]] коммерциялық банктерге айналып, қатаңырақ реттеуге бағынды. Lehman Brothers-ті қоспағанда, бұл компаниялардың барлығы мемлекеттік қолдауға мұқтаж болды немесе оны алды.<ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2008/10/03/business/03sec.html|title=Agency's '04 Rule Let Banks Pile Up New Debt, and Risk| work=[[The New York Times]]| first=Stephen |last=Labaton |date=October 3, 2008 | url-access=subscription}}</ref> АҚШ үкіметі демеушілік ететін екі кәсіпорын — Fannie Mae мен Freddie Mac — 2008 жылғы қыркүйекте АҚШ үкіметі оларды [[консервация]]ға алған кезде шамамен 5 триллион АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 7,13 триллион АҚШ доллары) тең ипотекалық міндеттемелерге иелік етті немесе оларға кепілдік берді.<ref>{{cite web| url=https://www.aei.org/research-products/report/the-last-trillion-dollar-commitment/ |title=The Last Trillion Dollar Commitment | first=Charles W. | last=Calomiris |work=American Enterprise Institute - AEI | author-link=Charles Calomiris | publisher=[[American Enterprise Institute]] |date=September 30, 2008}}</ref><ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2008-09-11/u-s-considers-bringing-fannie-freddie-on-to-budget |title=U.S. Considers Bringing Fannie & Freddie Onto Budget | first=Dawn | last=Kopecki | work=[[Bloomberg News]] |date=September 11, 2008 | url-access=subscription}}</ref> Бұл жеті ұйымның левередж деңгейі өте жоғары болды және олардың борыштары мен кепілдік міндеттемелерінің жалпы көлемі 9 триллион АҚШ долларына жетті. Соған қарамастан, олар депозиттік банктер сияқты реттеуге бағынбады.<ref name="Krugman 2009" /><ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2010/04/02/opinion/02krugman.html | first=Paul | last=Krugman | author-link=Paul Krugman | title=Financial Reform 101 | work=[[The New York Times]] | date=April 1, 2010 | url-access=subscription}}</ref> Жекелеген адам үшін оңтайлы болуы мүмкін мінез-құлық, мысалы, қолайсыз экономикалық жағдайларда көбірек ақша жинау, егер мұндай әрекетті тым көп адам бір мезгілде жасаса, экономика үшін зиянды болуы мүмкін, өйткені бір адамның тұтынуы түптеп келгенде басқа адамның табысы болып табылады. Тым көп тұтынушының бір уақытта жинақтарын көбейтуге немесе қарыздарын өтеуге ұмтылуы [[үнемдеу парадоксы]] деп аталады және ол рецессияны туындатуы немесе тереңдетуі мүмкін. Экономист [[Хайман Мински]] сондай-ақ «левереджді қысқарту парадоксын» сипаттады: левереджі (меншікті капиталға қатысты қарызы) шамадан тыс жоғары қаржы институттары өз активтерінің құны едәуір төмендемейінше, барлығы бір мезгілде левередж деңгейін төмендете алмайды.<ref name="Yellen on Minsky" /> 2009 жылғы сәуірде [[Федералдық резерв жүйесі]] төрағасының орынбасары [[Джанет Йеллен]] осы парадокстарды былайша түсіндірді: {{Дәйексөз|Осы ауқымды кредиттік дағдарыс басталғаннан кейін бізге рецессияға тап болу үшін көп уақыт қажет болған жоқ. Өз кезегінде, рецессия сұраныс пен жұмыспен қамтудың төмендеуі және қаржы институттарының кредиттік шығындарының күрт өсуі арқылы кредиттік дағдарысты одан әрі тереңдетті. Шын мәнінде, біз бір жылдан астам уақыт бойы дәл осындай теріс кері байланыс тізбегінің құрсауында болдық. Баланстардағы левереджді қысқарту үдерісі экономиканың барлық дерлік секторына таралды. Тұтынушылар жинақтарын арттыру үшін, әсіресе ұзақ мерзім пайдаланылатын тауарларды сатып алуды қысқартуда. Кәсіпорындар қолма-қол қаражатты сақтау мақсатында жоспарланған инвестицияларын тоқтатып, қызметкерлерін жұмыстан босатуда. Ал қаржы институттары капиталын нығайтып, қазіргі күйзелістен аман шығу мүмкіндігін арттыру үшін активтерін қысқартуда. Мински бұл үдерісті тағы да дұрыс түсінген еді. Ол «левереджді қысқарту парадоксы» туралы айтып, жекелеген адамдар мен компаниялар үшін орынды болатын, тіпті экономиканы қалыпты жағдайға қайтару үшін қажетті сақтық шараларының өзі бүкіл экономикадағы қиындықтарды күшейтетінін түсіндірді.<ref name="Yellen on Minsky" />}} === Қаржылық инновациялар және олардың күрделілігі === [[Сурет:CDO - FCIC and IMF Diagram.png|thumb|upright=1.35|right|ХВҚ-ның CDO мен RMBS құрылымын көрсететін диаграммасы]] [[Қаржылық инновация]] термині белгілі бір клиенттік мақсаттарға қол жеткізу үшін әзірленетін қаржы өнімдерінің үздіксіз дамуын білдіреді. Мұндай мақсаттарға, мысалы, белгілі бір тәуекелге (қарыз алушының дефолты сияқты) қарсы қорғану немесе қаржыландыруды тартуға жәрдемдесу жатады. Осы дағдарысқа қатысты мысалдарға [[өзгермелі пайыздық мөлшерлемесі бар ипотека]]; инвесторларға сату үшін төлем қабілеті төмен қарыз алушылардың ипотекаларын [[ипотекамен қамтамасыз етілген бағалы қағаз]]дарға (MBS) немесе [[кепілдендірілген борыштық міндеттеме]]лерге (CDO) біріктіру, яғни [[секьюритилендіру]]дің бір түрі; сондай-ақ кредиттік дефолт своптары (CDS) деп аталатын кредиттік сақтандыру түрі жатады. Дағдарысқа дейінгі жылдары бұл өнімдерді пайдалану көлемі күрт өсті. Бұл өнімдер күрделілігі және оларды қаржы институттарының бухгалтерлік балансында бағалау жеңілдігі жағынан бір-бірінен ерекшеленеді.{{Citation needed|reason=No source|date=September 2019}} CDO шығарылымы 2004 жылдың бірінші тоқсанындағы шамамен 20 миллиард АҚШ долларынан 2007 жылдың бірінші тоқсанында 180 миллиард АҚШ долларынан асатын ең жоғары деңгейге дейін өсті, содан кейін 2008 жылдың бірінші тоқсанында қайтадан 20 миллиард АҚШ долларынан төмен деңгейге түсті. Сонымен қатар, CDO-лардың кредиттік сапасы 2000–2007 жылдар аралығында төмендеді, өйткені CDO активтеріндегі төлем қабілеті төмен және басқа да стандартқа сай келмейтін ипотекалық қарыздардың үлесі 5%-дан 36%-ға дейін өсті. Төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға берілген ипотекалар туралы бөлімде сипатталғандай, CDS және [[синтетикалық CDO]] деп аталатын CDS портфелі, туынды қаржы құралдарының сатып алушылары мен сатушылары табылған жағдайда, айналымдағы тұрғын үй ипотекаларының шектеулі құнына теориялық тұрғыдан шексіз көлемде бәстесуге мүмкіндік берді. Мысалы, CDO-ны сақтандыру үшін CDS сатып алу оның сатушысына CDO-ның құны нөлге тең болған кезде, дәл сол CDO-ға иелік еткендей тәуекел жүктеді.<ref>{{cite book| last=Lewis| first=Michael | author-link=Michael Lewis | date=March 15, 2010 | title=The Big Short | publisher=[[W. W. Norton & Company]] |isbn=978-0-393-07223-5}}</ref> [[Сурет:Complexity and the mortgage market - an example.svg|thumb|upright=1.35|right|CMLTI 2006 – NC2 құрылымының диаграммасы]] Қаржылық инновациялық өнімдердің бұл қарқынды өсуі қаржы жүйесінің күрделене түсуімен қатар жүрді. Ол бір ғана ипотекамен байланысқан қатысушылардың санын бірнеше есе арттырды (оның ішінде ипотекалық брокерлер, мамандандырылған несие берушілер, секьюритилендірушілер мен олардың тиісті тексеру жүргізетін компаниялары, басқарушы агенттер мен трейдинг бөлімдері, сондай-ақ инвесторлар, сақтандыру компаниялары және репо арқылы қаржыландыруды ұсынушылар болды). Бастапқы активтен алыстаған сайын бұл қатысушылар жанама ақпаратқа барған сайын көбірек сүйенді (оның ішінде кредит қабілеттілігін бағалайтын FICO ұпайлары, бағалау қорытындылары, үшінші тарап ұйымдарының тиісті тексерулері және ең бастысы рейтингтік агенттіктер мен тәуекелдерді басқару бөлімдерінің компьютерлік модельдері). Бұл тәуекелді тарату орнына алаяқтық әрекеттерге, қате пайымдауларға және ақыр соңында нарықтың күйреуіне негіз қалады.<ref>{{cite web| url=http://fcic.law.stanford.edu/resource/staff-data-projects/story-of-a-security |title=Financial Crisis Inquiry Commission – story of a security | publisher=[[Stanford University]]}}</ref> Экономистер бұл дағдарысты [[қаржылық желілердегі каскадтар]]дың мысалы ретінде зерттеді, мұнда бір институттың тұрақсыздығы басқа институттарды да тұрақсыздандырып, тізбекті салдарларға алып келді.<ref>{{cite journal| last1=Elliott|first1=Matthew |last2=Golub |first2=Benjamin |last3=Jackson| first3=Matthew O.| title=Financial Networks and Contagion| journal=[[The American Economic Review]] |volume=104| issue=10| year=2014|pages=3115–3153 |issn=0002-8282 |doi=10.1257/aer.104.10.3115|url=https://resolver.caltech.edu/CaltechAUTHORS:20141114-080019333}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Gai |first1=Prasanna |last2=Kapadia |first2=Sujit |title=Contagion in financial networks |journal=Proceedings of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences |date=8 August 2010 |volume=466 |issue=2120 |pages=2401–2423 |doi=10.1098/rspa.2009.0410 |bibcode=2010RSPSA.466.2401G }}</ref> [[Financial Times]] газетінің бас экономикалық шолушысы [[Мартин Вулф]] 2009 жылғы маусымда кейбір қаржылық инновациялар компанияларға реттеуші талаптарды айналып өтуге мүмкіндік бергенін жазды. Мысалы, баланстан тыс қаржыландыру ірі банктердің есептілігінде көрсетілетін левередж деңгейі мен капитал қорының көлеміне әсер етті. Ол: «Осы онжылдықтың алғашқы кезеңінде банктердің істеген істерінің орасан зор бөлігі — баланстан тыс құрылымдар, туынды қаржы құралдары және тұтас «көлеңкелі банк жүйесі» — реттеуді айналып өтудің жолын табуға бағытталды», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite news | url=https://www.ft.com/content/095722f6-6028-11de-a09b-00144feabdc0| title=Reform of Regulation and Incentives | first=Martin | last=Wolf | author-link=Martin Wolf | work=[[Financial Times]] | date=June 23, 2009 | url-access=subscription}}</ref> === Тәуекелдің қате бағалануы === [[Сурет:AIG Protester on Pine Street.jpg|thumb|[[AIG сыйақы дауы]]нан кейін [[Уолл-стрит]]тегі наразылық білдірушіден бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері сұхбат алып жатыр.]] Тұрғын үй бағасының төмендеу ықтималдығы алдыңғы 50 жылдағы тарихи үрдістерге сүйене отырып тым төмен бағаланғандықтан, ипотекалық тәуекелдерді несие берушіден бастап инвесторға дейінгі тізбектегі барлық дерлік ұйымдар жете бағаламады. Баға белгілеу модельдерінің негізін құрайтын дефолт пен мерзімінен бұрын өтеу модельдерінің шектеулілігі несие берушілердің, секьюритилендірушілердің, брокер-дилерлердің, рейтингтік агенттіктердің, сақтандырушылардың және инвесторлардың басым көпшілігінің (кейбір хедж-қорларды қоспағанда) ипотекалық және активтермен қамтамасыз етілген өнімдерді, сондай-ақ олардың туынды қаржы құралдарын шамадан тыс бағалауына әкелді.<ref>{{cite journal | url=https://claremontreviewofbooks.com/reckless-optimism/ |title=Reckless Optimism | last=Samuelson | first=Robert J. |journal=[[Claremont Review of Books]] | volume=XII | issue=1 |year=2011 | page=13}}</ref><ref name=kourlas>{{cite web| last=Kourlas| first=James| title=Lessons Not Learned From the Housing Crisis| url=https://atlassociety.org/commentary/commentary-blog/4959-lessons-not-learned-from-the-housing-crisis-| publisher=[[The Atlas Society]]| date=April 12, 2012| access-date=June 8, 2020| archive-date=June 8, 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200608160526/https://atlassociety.org/commentary/commentary-blog/4959-lessons-not-learned-from-the-housing-crisis-| url-status=dead}}</ref> Қаржылық туынды құралдар мен құрылымдық қаржы өнімдері тәуекелді қаржы нарығына қатысушылар арасында бөлуге және қайта бөлуге мүмкіндік бергенімен, тұрғын үй бағасының төмендеуін және соның салдарынан болған шығындарды жете бағаламау жиынтық тәуекелдің артуына алып келді.<ref name=kourlas/> Әртүрлі себептерге байланысты нарыққа қатысушылар MBS және CDO сияқты қаржылық инновацияларға тән тәуекелдерді дәл бағалай алмады әрі олардың жалпы қаржы жүйесінің тұрақтылығына әсерін толық түсінбеді.<ref name=declaration/> CDO-ларды бағалау моделі олардың қаржы жүйесіне енгізген тәуекел деңгейін анық көрсете алмады. Банктердің бағалауынша, 2005 жылдың соңы мен 2007 жылдың ортасы аралығында 450 миллиард АҚШ долларына тең CDO сатылған. Кейін жойылған олардың 102 миллиард АҚШ долларына тең бөлігін талдай отырып, JPMorgan «жоғары сапалы» CDO-лар бойынша қаражатты өтеудің орташа деңгейі әрбір доллар үшін шамамен 32 центті құрағанын, ал [[аралық капитал]] CDO-лары бойынша бұл көрсеткіш әрбір доллар үшін шамамен 5 цент болғанын есептеді. [[AIG]] әртүрлі қаржы институттарының міндеттемелерін [[кредиттік дефолт своп]]тары (CDS) арқылы сақтандырды. CDS-тің негізгі мәмілесі бойынша AIG тарап A-дан сыйлықақы алып, оның орнына тарап B дефолтқа ұшыраған жағдайда тарап A-ға ақша төлеуге міндеттенді. Алайда дағдарыс тереңдеген сайын AIG өзінің көптеген CDS міндеттемелерін орындауға жеткілікті қаржылық ресурстарға ие болмады, сондықтан 2008 жылғы қыркүйекте оны АҚШ үкіметі өз бақылауына алды. 2008 жылы және 2009 жылдың басында АҚШ салық төлеушілері AIG-ке 180 миллиард АҚШ долларынан астам мемлекеттік несие мен инвестиция бөлді, ал бұл қаражат CDS мәмілелерінің көптеген контрагенттеріне, соның ішінде әлемдегі ірі қаржы институттарына аударылды.<ref>{{cite news | url=https://www.bogleheads.org/forum/viewtopic.php?t=27156 | title=Credit Swap Disclosure Obscures True Financial Risk | first1=Shannon D. | last1=Harrington | first2=Abigail | last2=Moses | work=[[Bloomberg News]] | date=November 6, 2008}}</ref><ref>{{cite news |last=Byrnes| first=Nanette | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2009-03-17/whos-who-on-aigs-list-of-counterparties | title=Who's Who on AIG List of Counterparties | work=[[Bloomberg News]] |date=March 17, 2009}}</ref> Дағдарысты зерттеген негізгі мемлекеттік орган — [[Қаржылық дағдарысты зерттеу жөніндегі комиссия]] (FCIC 2011 жылғы қаңтарда мынадай қорытындыға келді: {{Дәйексөз|Комиссияның қорытындысы бойынша, [[AIG]] компаниясының күйреуінің және оны үкіметтің құтқаруының басты себебі — компанияның кредиттік дефолт своптарын орасан көлемде сатуы болды. Бұл мәмілелер бойынша AIG бастапқы кепілдікті қамтамасыз етпеді, капитал резервтерін құрмады және өз тәуекелдерін хеджирлемеді. Бұл, әсіресе тәуекелдерді басқару саласындағы корпоративтік басқарудың елеулі сәтсіздігін көрсетті. AIG-тің күйреуі кредиттік дефолт своптарын қоса алғанда, биржадан тыс (OTC) туынды қаржы құралдары нарығын кең көлемде реттеуден босатудың салдарынан мүмкін болды. Соның нәтижесінде бұл өнімдерге қатысты федералдық және штаттық деңгейдегі реттеу, оның ішінде AIG-тің күйреу ықтималдығын төмендете алатын капитал мен маржа талаптары іс жүзінде жойылды.<ref>{{cite book| first=Phil |last=Angelides | author-link=Phil Angelides| title=Financial Crisis Inquiry Report| url=https://books.google.com/books?id=QIKfTVrhNfMC&pg=PA352 |year=2011| publisher=DIANE |page=352| isbn=9781437980721}}</ref><ref>{{cite book| first=Jerry M. |last=Rosenberg |title=The Concise Encyclopedia of The Great Recession 2007–2012| url=https://archive.org/details/conciseencyclope0000rose|url-access=registration |year=2012| publisher=Scarecrow Press|page=[https://archive.org/details/conciseencyclope0000rose/page/244 244]|isbn=9780810883406}}</ref><ref>{{cite book|first1=Asli Yüksel |last1=Mermod|first2=Samuel O. |last2=Idowu |title=Corporate Social Responsibility in the Global Business World| url=https://books.google.com/books?id=KVqRAAAAQBAJ&pg=PA127| year=2013|publisher=Springer| page=127| isbn=9783642376207}}</ref>}} Кеңінен қолданылған қаржылық модельдің шектеулері де тиісті дәрежеде түсінілмеді.<ref>{{cite news | last=Regnier | first=Pat | url=https://money.com/new-theories-attempt-to-explain-the-financial-crisis/ | title=New theories attempt to explain the financial crisis | work=[[Money (magazine)|Money]] | date=February 27, 2009}}</ref><ref name="Felix1">{{Cite news| last=Salmon |first=Felix| title=Recipe for Disaster: The Formula That Killed Wall Street| volume=17 | magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|issue=3 |url=https://www.wired.com/2009/02/wp-quant/ | date=February 23, 2009 }}</ref> Бұл формула CDS бағасы ипотекамен қамтамасыз етілген бағалы қағаздардың дұрыс бағасымен өзара байланысты және оны болжай алады деген болжамға негізделді. Есептеуге қолайлы болғандықтан, оны CDO мен CDS нарығындағы инвесторлардың, эмитенттердің және рейтингтік агенттіктердің өте үлкен бөлігі тез арада қолдана бастады.<ref name="Felix1" /> ''Wired'' журналының бір мақаласына сәйкес: {{Дәйексөз|Содан кейін бұл модель күйреді. Алғашқы жарықтар қаржы нарықтары [[Дэвид Ли]]дің формуласын қолданушылар күтпеген бағытта әрекет ете бастағанда-ақ байқалды. 2008 жылы бұл жарықтар тұтас шыңырауларға айналды: қаржы жүйесінің іргетасындағы ақаулар триллиондаған АҚШ долларын жұтып, жаһандық банк жүйесінің өміршеңдігіне елеулі қауіп төндірді... Лидің [[Гаусстық копула]] формуласы дүниежүзілік қаржы жүйесін тізе бүктірген, ақылға сыймайтын шығындардың туындауына ықпал еткен факторлардың бірі ретінде тарихта қалады.<ref name="Felix1" />}} Қаржы активтері күрделеніп, олардың нақты құнын бағалау қиындаған сайын, инвесторлар халықаралық [[облигациялық рейтинг]] агенттіктері мен банк реттеушілерінің тәуекелдердің шын мәнінде болғаннан әлдеқайда төмен екенін көрсететін кейбір күрделі математикалық модельдерді сенімді деп қабылдағанына сүйеніп, өздерін қауіпсіз сезінді.<ref name="RISKS1">{{cite news| first=Floyd | last=Norris | author-link=Floyd Norris| url=https://www.nytimes.com/2008/11/25/business/25assess.html?hp|title=News Analysis: Another Crisis, Another Guarantee| work=[[The New York Times]] |date=November 24, 2008 | url-access=subscription}}</ref> [[Джордж Сорос]] бұл туралы былай деген: «Жаңа қаржы өнімдері соншалықты күрделене түскенде, реттеуші органдар тәуекелдерді есептей алмайтын жағдайға жетіп, банктердің өздерінің тәуекелдерді басқару әдістеріне сүйене бастады, сөйтіп алып өрлеу бақылаудан шықты. Сол сияқты, рейтингтік агенттіктер де синтетикалық өнімдерді шығарушылар ұсынған ақпаратқа сүйенді. Бұл жауапкершіліктен шошынарлықтай бас тарту болды».<ref>{{Cite news| last=Soros| first=George | author-link=George Soros |title=The worst market crisis in 60 years | work=[[Financial Times]] |url=https://www.ft.com/content/24f73610-c91e-11dc-9807-000077b07658 | date=January 22, 2008 | url-access=subscription}}</ref> [[Инвестицияларды басқару]] саласының мамандары мен [[институционалдық инвестор]]лар арасындағы [[мүдделер қақтығысы]], оған қоса жаһандық инвестициялық капиталдың шамадан тыс молдығы, активтерді басқарушылардың құны негізсіз жоғары кредиттік активтерге сәтсіз инвестициялар салуына әкелді. Кәсіби инвестициялық менеджерлердің сыйақысы, әдетте, олардың басқаруындағы клиент [[басқарудағы активтер|активтерінің]] көлеміне байланысты болады. Сондықтан олар өз сыйақысын арттыру үшін басқарудағы активтердің көлемін ұлғайтуға мүдделі болды. Жаһандық инвестициялық капиталдың шамадан тыс молдығы кредиттік активтердің кірістілігін төмендеткен кезде, активтерді басқарушылардың алдында екі таңдау тұрды: нақты кредиттік тәуекелге сәйкес келмейтін табыстылығы бар активтерге инвестициялау немесе қаражатты клиенттерге қайтару. Көптеген активтерді басқарушылар басқарудағы активтер көлемін сақтап қалу үшін клиенттердің қаражатын құны негізсіз жоғары (кірістілігі төмен) инвестицияларға салуды жалғастырды, бұл өз клиенттерінің мүддесіне қайшы келді. Олар бұл шешімді төлем қабілеті төмен ипотекаларға негізделген кредиттік активтердің тәуекелдерін жоққа шығаруға болатын себептермен ақтады, өйткені мұндай ипотекалық несиелердің алғашқы шығарылымдары бойынша шығын деңгейі өте төмен болған еді.<ref>{{cite journal |last1=Calomiris |first1=Charles W |title=The Subprime Turmoil: What's Old, What's New, and What's Next |journal=The Journal of Structured Finance |date=30 April 2009 |volume=15 |issue=1 |pages=6–52 |doi=10.3905/JSF.2009.15.1.006 }}</ref> Соған қарамастан, аталған формула кеңінен қолданылғанымен, қаржы индустриясы дағдарысқа дейін-ақ оның шектеулерін, атап айтқанда тәуелділік динамикасын ескермейтінін және төтенше жағдайларды жеткіліксіз бейнелейтінін жоюға бағытталған әрекеттер жасағаны құжаттармен расталған.<ref>{{Cite journal | last1=Lipton | first1=Alexander | first2=Andrew | last2=Rennie | year=2007| title=Credit Correlation: Life after Copulas| ssrn=1478374 |journal=World Scientific }}</ref> 2007 жылы [[World Scientific]] баспасынан жарық көрген ''Credit Correlation: Life After Copulas'' атты жинақта 2006 жылы Лондонда Merrill Lynch ұйымдастырған конференцияның материалдары топтастырылған. Онда бірқатар мамандар копула моделінің кейбір шектеулерін жоятын жаңа модельдерді ұсынуға тырысты. Сондай-ақ Donnelly мен Embrechts-тің мақаласын<ref>{{cite journal |last1=Donnelly |first1=Catherine |last2=Embrechts |first2=Paul |title=The Devil is in the Tails: Actuarial Mathematics and the Subprime Mortgage Crisis |journal=ASTIN Bulletin |date=May 2010 |volume=40 |issue=1 |pages=1–33 |doi=10.2143/AST.40.1.2049222 |hdl=20.500.11850/20517 }}</ref> және Brigo, Pallavicini мен Torresetti редакциялаған кітапты қараңыз; онда CDO-ларға қатысты маңызды ескертулер мен зерттеулердің 2006 жылдың өзінде-ақ жарияланғаны көрсетілген.<ref>{{cite book |editor-first1=Damiano |editor-first2=Andrea |editor-first3=Roberto |editor-last1=Brigo |editor-last2=Pallavicini |editor-last3=Torresetti |title=Credit Models and the Crisis |date=2012 |doi=10.1002/9781118374733 |isbn=978-0-470-66566-4 }}{{pn|date=February 2026}}</ref> === Көлеңкелі банк жүйесінің өрлеуі мен күйреуі === [[Сурет:Securitization Market Activity.png|thumb|upright=1.6|right|Дағдарыс кезінде секьюритилендіру нарықтарының қызметі айтарлықтай бұзылды]] Көптеген дәлелдер ең тәуекелі жоғары әрі ең нашар нәтиже көрсеткен ипотекалардың [[көлеңкелі банк жүйесі]] арқылы қаржыландырылғанын көрсетеді. Сондай-ақ [[көлеңкелі банк жүйесі]] тарапынан болған бәсекелестік дәстүрлі қаржы институттарын андеррайтинг стандарттарын төмендетуге және тәуекелі жоғары ипотекалық несиелер беруге итермелеуі мүмкін еді. 2008 жылғы маусымдағы сөзінде [[Нью-Йорк Федералдық резерв банкі]]нің президенті әрі бас атқарушы директоры [[Тимоти Гайтнер]] — кейін 2009 жылы [[АҚШ Қаржы министрі]] болған — несие нарықтарының қатып қалуына негізгі себептердің бірі ретінде «параллель банк жүйесі», яғни [[көлеңкелі банк жүйесі]] ұйымдарына жасалған [[банк дүрбелеңі]]н атады. Бұл ұйымдар қаржы жүйесінің негізін құрайтын несие нарықтары үшін аса маңызды рөл атқарды, бірақ депозиттік банктер сияқты реттеуге бағынбады. Сонымен қатар, бұл ұйымдар [[активтер мен міндеттемелердің сәйкессіздігі]]не байланысты осал болды, өйткені олар өтімді нарықтардан қысқа мерзімге қарыз алып, оны ұзақ мерзімді, өтімділігі төмен әрі тәуекелі жоғары активтерді сатып алуға жұмсады. Соның салдарынан несие нарығындағы кез келген күйзеліс оларды левереджді жедел қысқартуға, яғни ұзақ мерзімді активтерін төмен бағамен жаппай сатуға мәжбүрледі. Ол бұл ұйымдардың маңызын былай сипаттады: {{Дәйексөз|2007 жылдың басында активтермен қамтамасыз етілген коммерциялық қағаздардың арналары, құрылымдық инвестициялық құралдардағы, аукциондық мөлшерлемесі бар артықшылықты бағалы қағаздардағы, тендерлік опциондық облигациялардағы және сұраныс бойынша өзгермелі мөлшерлемелі ноталардағы активтердің жиынтық көлемі шамамен 2,2 триллион АҚШ долларын құрады. Үшжақты репо арқылы бір түнге қаржыландырылған активтердің көлемі 2,5 триллион АҚШ долларына дейін өсті. Хедж-қорлардағы активтер шамамен 1,8 триллион АҚШ долларына жетті. АҚШ-тың бес ірі инвестициялық банкінің жиынтық балансы 4 триллион АҚШ долларын құрады. Салыстыру үшін, сол кездегі АҚШ-тағы бес ірі банктік холдингтік компанияның жиынтық активтері 6 триллион АҚШ долларынан сәл ғана асты, ал бүкіл банк жүйесінің жиынтық активтері шамамен 10 триллион АҚШ долларын құрады. Осы факторлардың барлығының жиынтық әсері қаржы жүйесін активтер бағасы мен несие циклдерінің өздігінен күшейетін ауытқуларына осал етті.<ref name=reducing/>}} Экономика саласындағы [[Нобель сыйлығы]]ның лауреаты, экономист [[Пол Кругман]] көлеңкелі банк жүйесіне жасалған жаппай қаражатты қайтарып алу толқынын дағдарыстың «негізгі себебі» деп сипаттады. Ол мұндай реттеудің жоқтығын «[[қасақана немқұрайлылық]]<nowiki/>» деп атап, банк қызметіне ұқсас барлық қызмет түрлері реттелуі тиіс деген пікір білдірді.<ref name="Krugman 2009" /> [[Ипотекамен қамтамасыз етілген бағалы қағаздардың]] немесе [[активтермен қамтамасыз етілген коммерциялық қағаз]]дардың көпшілік түрлерін инвесторларға сату арқылы қаражат тарту мүмкіндігі жойылғаннан кейін, инвестициялық банктер мен [[көлеңкелі банк жүйесі]]нің басқа да ұйымдары ипотекалық компаниялар мен өзге корпорацияларды қаржыландыра алмай қалды.<ref name="reducing">{{cite web|last=Geithner|first=Timothy F.|author-link=Timothy F. Geithner|date=June 9, 2008|title=Reducing Systemic Risk in a Dynamic Financial System|url=https://www.newyorkfed.org/newsevents/speeches/2008/tfg080609.html|publisher=[[Federal Reserve Bank of New York]]}}</ref><ref name="Krugman 2009" /> Бұл АҚШ-тағы несие беру тетігінің шамамен үштен бірінің тоқтап қалуына әкелді және бұл жағдай 2009 жылғы маусымға дейін жалғасты.<ref name=Uncrunch>{{cite news| url=https://www.city-journal.org/html/can-feds-uncrunch-credit-13139.html |title=Can the Fed's Uncrunch Credit? | first=Nicole | last=Gelinas | work=[[City Journal]] | date=Winter 2009}}</ref> [[Брукингс институты]]ның мәліметінше, сол кезде бұл олқылықтың орнын толтыру үшін дәстүрлі банк жүйесінде жеткілікті капитал болған жоқ: «несие беру көлемін осынша ұлғайтуды қамтамасыз етуге жеткілікті капитал жинау үшін бірнеше жыл бойы жоғары табыс табу қажет болар еді». Авторлар сондай-ақ [[секьюритилендіру]]дің кейбір түрлері «тым босаң несие беру жағдайының жемісі болғандықтан, біржола жойылуы мүмкін» екенін көрсетті. Дәстүрлі банктер несие беру стандарттарын күшейткенімен, қарыз алуға қолжетімді қаражат көлемінің қысқаруының басты себебі көлеңкелі банк жүйесінің күйреуі болды.<ref name=gofromhere/> === Шикізат бағалары === [[Сурет:Copper Price History USD.png|thumb|upright=1.4|Әлемдік мыс бағасы]] [[Сурет:Fertilizer prices.webp|thumb|upright=1.4|right|Тыңайтқыш бағалары {{legend-line|#00A2FF solid 3px|[[Диаммоний фосфаты|DAP]]}} {{legend-line|#61D836 solid 3px|[[Калий хлориді]]}} {{legend-line|#929292 solid 3px|[[Фосфорит]]}} {{legend-line|#F8BA00 solid 3px|[[Үштік суперфосфат]]}} {{legend-line|#FF2600 solid 3px|[[Несепнәр]]}} ]] 2008 жылы жарияланған мақаласында [[Рикардо Кабальеро]], [[Эммануэль Фархи]] және [[Пьер-Оливье Гуринша]] қаржылық дағдарыс «жаһандық активтер тапшылығының» салдары болғанын, соның нәтижесінде АҚШ-қа ірі көлемде капитал ағыны бағытталып, ақырында жарылған активтер көпіршіктері қалыптасқанын айтты.<ref name=Caballero>{{cite journal |first1=Ricardo J. |last1=Caballero |first2=Emmanuel |last2=Farhi |first3=Pierre-Olivier |last3=Gourinchas |url=https://www.jstor.org/stable/27720394 |jstor=27720394 |title=Financial Crash, Commodity Prices and Global Imbalances |journal=Brookings Papers on Economic Activity |volume=2008 |date=Fall 2008 |issue=2 |pages=1–55|doi=10.1353/eca.0.0013 }}</ref> Кабальеро, Фархи және Гуринша төлем қабілеті төмен ипотекалық несиелер дағдарысынан кейін мұнай бағасының күрт өсуі — бірнеше айдың ішінде шамамен 100%-ға қымбаттауы, әрі бұл рецессиялық күйзелістер жағдайында орын алуы — қаржы дағдарысының өзіне берілген алыпсатарлық жауаптың нәтижесі болғанын, оның мақсаты активтер ұсынысын қалпына келтіру екенін алға тартты. Басқаша айтқанда, олардың пікірінше, жаһандық экономика екі бөлек күйзеліске (қаржылық және мұнай дағдарысына) емес, көптеген салдары болған бір ғана күйзеліске ұшырады.<ref name=Caballero/> Тек ұзақ позицияларды ұстайтын шикізаттық индекстік қорлар кеңінен танымал бола бастады. Бір бағалау бойынша, оларға салынған инвестициялар көлемі 2006 жылғы 90 миллиард АҚШ долларынан 2007 жылдың соңында 200 миллиард АҚШ долларына дейін өсті, ал осы кезеңде шикізат бағасы 71%-ға қымбаттады. Бұл аталған индекстік қорлар шикізат көпіршігінің қалыптасуына себеп болды ма деген мәселені туындатты. Алайда осы тақырыпқа арналған эмпирикалық зерттеулер біржақты қорытындыға келген жоқ.<ref name=IrwinSanders2010>{{cite journal | last1=Irwin | first1=Scott H. | last2=Sanders | first2=Dwight R. | date=June 1, 2010 | title=The Impact of Index and Swap Funds on Commodity Futures Markets | url=https://www.oecd-ilibrary.org/agriculture-and-food/the-impact-of-index-and-swap-funds-on-commodity-futures-markets_5kmd40wl1t5f-en | journal=OECD Working Paper | series=OECD Food, Agriculture and Fisheries Papers | doi=10.1787/5kmd40wl1t5f-en }}</ref> === Жаһандық жинақтардың шамадан тыс молдығы === Жаһандық активтер көпіршігінің қалыптасуына ішінара жаһандық жинақтардың шамадан тыс молдығы себеп болды. [[Эндрю Метрик]] ұсынған теорияға сәйкес, Азия қаржы дағдарысынан кейін қауіпсіз активтерге деген сұраныстың артуы және айналымдағы қазынашылық бағалы қағаздардың жеткіліксіздігі тәуекелі төмен активтерге деген қанағаттандырылмаған сұранысты туғызды. Соның нәтижесінде мемлекеттік әл-ауқат қорлары мен зейнетақы қорлары сияқты институционалдық инвесторлар AAA рейтингі берілген ипотекамен қамтамасыз етілген бағалы қағаздар сияқты синтетикалық қауіпсіз активтерді сатып ала бастады.<ref>{{cite report |last1=Gorton |first1=Gary |last2=Metrick |first2=Andrew |title=Getting up to Speed on the Financial Crisis: A One-Weekend-Reader's Guide |date=2012 |doi=10.3386/w17778 }}</ref> Соның салдарынан қауіпсіз деп саналатын активтерге деген сұраныс капиталдың АҚШ-тағы тұрғын үй нарығына еркін ағылуына түрткі болды. Бұл дағдарысты едәуір ушықтырды, өйткені банктер мен басқа да қаржы институттары бұрынғыдан да көп ипотекалық несие беруге ынталандырылды. === Ақша-несие саясаты === [[Аустрия экономикалық мектебі]]мен байланысты кейбір пікір білдірушілер мен экономистер, соның ішінде АҚШ Конгрессінің бұрынғы мүшесі [[Рон Пол]] және тарихшы [[Том Вудс]], дағдарысқа [[АҚШ-тағы либертарианизм|либертариандық]] тұрғыдан түсіндірме ұсынды. Бұл түсіндірме реттеуді әлсірету мен мемлекеттік қадағалауға негізделген көзқарастардан өзгеше болды. Рон Пол өзінің ''[[End the Fed]]'' атты кітабында [[Федералдық резерв жүйесі]]нің 2000-жылдардың басында [[Федералдық қорлар мөлшерлемесі]]н жасанды түрде ұзақ уақыт бойы төмен деңгейде ұстау саясаты [[несиелік көпіршік]]тің қалыптасуына себеп болды деп тұжырымдайды. Оның пікірінше, бұл алыпсатарлық инвестицияларға және, әсіресе, тұрғын үй секторында орнықсыз қарыз деңгейінің қалыптасуына мүмкіндік берді.<ref name=":8">{{cite web |last=Paul |first=Ron |title=Commentary: Bailouts will lead to rough economic ride |url=https://www.cnn.com/2008/POLITICS/09/23/paul.bailout/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080924112027/https://www.cnn.com/2008/POLITICS/09/23/paul.bailout/index.html |archive-date=2008-09-24 |access-date=2025-07-13 |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |last=Beers |first=Brian |date=2009-09-17 |title=End the Fed, Save the Dollar: Ron Paul |url=https://www.cnbc.com/2009/09/17/end-the-fed-save-the-dollar-ron-paul.html |access-date=2025-07-13 |publisher=CNBC}}</ref><ref>{{cite web |last=Doherty |first=Brian |date=2009-10-27 |title=Fed Up |url=https://reason.com/2009/10/27/fed-up/ |access-date=2025-07-13 |website=Reason.com |language=en-US}}</ref> Том Вудс та өзінің ''[[Meltdown (Woods book)|Meltdown]]'' кітабында Федералдық резерв жүйесінің ақша ұсынысы мен несие нарықтарына араласуы қалыпты баға сигналдарын бұрмалап, капиталдың тиімсіз бөлінуіне әкелді, ал оның салдары ретінде түзету кезеңі сөзсіз болды деп пайымдайды.<ref name=":9">{{cite book |last=Woods |first=Thomas E. |url=https://books.google.com/books?id=iKxQqw-et-QC&q=Meltdown%3A+A+Free-Market+Look+at+Why+the+Stock+Market+Collapsed%2C+the+Economy+Tanked%2C+and+Government+Bailouts+Will+Make+Things+Worse |title=Meltdown: The Classic Free-Market Analysis of the 2008 Financial Crisis |date=2009-02-09 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-1-59698-106-5}}</ref><ref>{{cite web |date=2009-04-03 |title=Buchanan: Should we kill the Fed? |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna30031803 |access-date=2025-07-13 |publisher=NBC News}}</ref> Пол мен Вудс сондай-ақ [[Fannie Mae]] мен [[Freddie Mac]] ұйымдарының дағдарыстағы рөлін сынға алып, олардың тұрғын үйге иелік ету деңгейін тұрақты шектен тыс ұлғайту арқылы шамадан тыс тәуекелге барғанын мәлімдеді.<ref>{{cite news |last=Gjelten |first=Tom |date=2009-06-23 |title=Economic Crisis Stirs Free-Market Debate |url=https://www.npr.org/2009/06/23/105783108/economic-crisis-stirs-free-market-debate |access-date=2025-07-13 |publisher=NPR}}</ref><ref>{{cite news |date=2008-09-23 |title=Ron Paul Weighs In On The Financial Catastrophe |url=https://www.npr.org/2008/09/23/94926280/ron-paul-weighs-in-on-the-financial-catastrophe |access-date=2025-07-13 |publisher=NPR}}</ref><ref name=":8" /> Олардың пікірінше, мұндай мемлекеттік араласу [[моралдық тәуекел]]ді туғызды, өйткені ірі қаржы институттарына дағдарыс кезінде мемлекет тарапынан қолдау көрсетілетініне сенім берілді. Пол мен Вудстың пайымдауынша, бұл қаржы институттарын одан да тәуекелі жоғары әрекеттерге ынталандырды.<ref name=":9" /><ref>{{cite web |last=Dowd |first=Kevin |date=January 1, 2009 |title=Moral Hazard and the Financial Crisis |url=https://www.researchgate.net/publication/241272512 |website=ResearchGate}}</ref> === Капитализмнің жүйелік дағдарысы === 1998 жылы жарық көрген кітабында [[Джон Макмертри]] қаржы дағдарысы [[капитализм]]нің өзінің жүйелік дағдарысы болып табылады деген пікір айтты.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=m7Mbb1aMWAkC | last=McMurty| first=John | author-link=John McMurtry (academic) | date=December 10, 1998 | publisher=[[Pluto Press]] | title=The Cancer Stage of Capitalism | isbn=978-0-7453-1347-4}}</ref> 1978 жылы жарық көрген ''[[The Downfall of Capitalism and Communism]]'' атты кітабында [[Рави Батра]] [[қаржылық капитализм]] жағдайындағы теңсіздіктің күшеюі алыпсатарлық көпіршіктердің қалыптасуына әкелетінін, олардың кейін жарылып, экономикалық күйзелістер мен ауқымды саяси өзгерістерге себеп болатынын болжады. Сондай-ақ ол жалақы мен еңбек өнімділігінің өсу қарқыны арасындағы айырмашылықтан туындайтын «сұраныс алшақтығы» қор нарығының дамуына ықпал ететін бюджет тапшылығы мен қарыз динамикасын түсіндіреді деп пайымдады.<ref>{{cite news| last=Batra| first=Ravi| author-link=Ravi Batra | url=https://truthout.org/articles/weapons-of-mass-exploitation/ |title=Weapons of Mass Exploitation? |work=[[Truthout]] |date=May 8, 2011}}</ref> Саяси экономияны зерттеуші әрі ''[[Monthly Review]]'' журналының редакторы [[Джон Беллами Фостер]] 1970-жылдардың басынан бері жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) өсу қарқынының төмендеуін [[нарықтың қанығуы]]ның күшеюімен түсіндірді.<ref>{{cite news |url=https://monthlyreview.org/articles/the-financialization-of-capital-and-the-crisis/ |title=The Financialization of Capital and the Crisis | first=John Bellamy | last=Foster | work=[[Monthly Review]] | date=April 1, 2008}}</ref> [[Маркстік экономика]] өкілдері [[Эндрю Климан]], Майкл Робертс және Гульельмо Каркеди, Фостер ұсынған ''Monthly Review'' мектебінің көзқарасына қарама-қарсы, дағдарыстардың түпкі себебі ретінде капитализмге тән [[пайда нормасының]] ұзақ мерзімді төмендеу үрдісін атады. Олардың пікірінше, мәселе капиталдың тек өндірістік инвестициялар арқылы жеткілікті қарқынмен өсе немесе жинақтала алмауында болды. Өндірістік секторлардағы пайданың төмен нормасы капиталды жоғары табыс әкелуі мүмкін тәуекелі жоғары активтерге алыпсатарлық инвестициялауға итермеледі. Бұл көзқарас бойынша, 1990-жылдардың соңы мен 2000-жылдардағы алыпсатарлық дүрлігу капиталдың органикалық құрылымының өсуінің, яғни пайда нормасының төмендеуінің салдары болды. Майкл Робертстің айтуынша, «пайда нормасының төмендеуі ақыр соңында 2007 жылғы несиелік дағдарысты туғызды, өйткені несие енді пайданы қолдай алмайтын жағдайға жетті».<ref>{{cite web |last=Roberts | first=Michael |url=https://thenextrecession.wordpress.com/2011/07/03/carchedi-foster-and-the-causes-of-crisis/ |title=Carchedi, Foster and the causes of crisis| date=July 3, 2011}}</ref> 2005 жылы жарық көрген ''The Battle for the Soul of Capitalism'' атты кітабында [[Джон Богл]]: «Корпоративтік Америка көбіне басқарушылардың билігіне бақылау жасауға тиіс тұлғалардың оны тым ұзақ уақыт бойы іс жүзінде шектемеуінің салдарынан өз жолынан тайды», — деп жазды. [[Джеймс Бернэм]]нің 1941 жылы жарық көрген әйгілі ''[[James Burnham#The Managerial Revolution|The Managerial Revolution]]'' еңбегінің негізгі тұжырымын қайталай отырып, Богл мынадай мәселелерді атап өтті:<ref>{{cite book| last=Bogle| first=John |year=2005| title=The Battle for the Soul of Capitalism| url=https://archive.org/details/battleforsoulo00bogl| url-access=registration |publisher=[[Yale University Press]] | isbn=978-0-300-11971-8}}</ref> * «меншік иелері капитализмінің» орнына «басқарушылар капитализмінің» келуі, яғни компанияны акционерлердің емес, басшылықтың өз мүддесіне сай басқару ([[принципал-агент мәселесі]]нің бір көрінісі); * басшыларға төленетін сыйақының шамадан тыс өсуі; * компанияның шынайы құнын арттырудан гөрі акция бағасын көтеруге бағытталған табысты басқару тәжірибесі; * аудиторлар, директорлар кеңесі, Уолл-стрит сарапшылары және кәсіби саясаткерлер сияқты бақылаушы институттардың өз міндеттерін тиісінше атқара алмауы. ''[[The Big Mo (кітап)|The Big Mo]]'' атты кітабында Швейцарияның [[UBS]] банкінің бұрынғы басшысы [[Марк Рёдер]] қаржы дағдарысында ауқымды нарықтық инерцияның, яғни [[The Big Mo|«Үлкен Mo»]] құбылысының «шешуші рөл атқарғанын» алға тартты. Рёдердің пікірінше, «компьютерлер басқаратын сауда бағдарламалары сияқты соңғы технологиялық жетістіктер, сондай-ақ нарықтардың өзара байланысының күшеюі инерция әсерін айтарлықтай ұлғайтты. Соның нәтижесінде қаржы секторының өзі табиғатынан тұрақсыз бола түсті».<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=jrnFCB2lNAEC | title=The Big Mo: Why Momentum Now Rules Our World | first=Mark | last=Roeder | author-link=Mark Roeder | publisher=[[Virgin Books]] | year=2011 | isbn=978-0-7535-3937-8}}</ref> [[Роберт Райх]] экономикалық құлдыраудың басты себептерінің бірі ретінде АҚШ-тағы жалақының, әсіресе жұмыс күшінің 80%-ын құрайтын сағаттық ақы алатын қызметкерлердің жалақысының ұзақ уақыт бойы тоқырауын атады. Оның пікірінше, бұл халықты күнкөріс шығындарын өтеу үшін қарыз алуға мәжбүрледі.<ref>{{cite magazine |url=https://www.guernicamag.com/the_heart_of_the_economic_mess/ |last=Reich | first=Robert | author-link=Robert Reich |title=The Heart of the Economic Mess | magazine=[[Guernica (magazine)|Guernica]] |date=July 25, 2008}}</ref> Экономистер [[Эйлса Маккей]] мен [[Маргунн Бьёрнхольт]] қаржы дағдарысы мен оған берілген жауап негізгі экономикалық теориядағы және экономистер қауымдастығындағы идеялар дағдарысын ашып көрсетті деп пайымдады. Олар экономиканы, экономикалық теорияны және экономика ғылымының өзін қайта қарастыруға шақырды.<ref>{{cite book| last1=Bjørnholt |first1=Margunn |author1-link=Margunn Bjørnholt |last2=McKay |first2=Ailsa |author2-link=Ailsa McKay |editor1-last=Bjørnholt |editor1-first=Margunn |editor1-link=Margunn Bjørnholt |editor2-last=McKay |editor2-first=Ailsa |editor2-link=Ailsa McKay| title=Counting on Marilyn Waring: New Advances in Feminist Economics|chapter-url=http://www.margunnbjornholt.no/wp-content/uploads/2014/05/Advances-in-Feminist-Economics-in-Times-of-Economic-Crisis.pdf |year=2014| publisher=[[Demeter Press]] |pages=7–20| chapter=Advances in Feminist Economics in Times of Economic Crisis |isbn=978-1-927335-27-7}}</ref> === Дұрыс емес банк моделі: кредиттік одақтардың орнықтылығы === [[Халықаралық еңбек ұйымы]]ның есебіне сәйкес, дағдарыс кезінде [[кооперативтік банк]] мекемелері өз бәсекелестеріне қарағанда күйреуге әлдеқайда аз ұшырады. Кооперативтік банк секторы Еуропаның банк нарығының 20%-ын иеленгенімен, 2007 жылдың үшінші тоқсаны мен 2011 жылдың бірінші тоқсаны аралығындағы барлық активтердің есептен шығарылуы мен шығындарының небәрі 7%-ын ғана құрады.<ref>{{cite web |url=https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_emp/---emp_ent/---coop/documents/publication/wcms_207768.pdf |title=Resilience in a downturn |publisher=International Labour Organisation }}</ref> 2008 жылы АҚШ-та коммерциялық банктердің банкротқа ұшырау деңгейі [[кредиттік одақ]]тарға қарағанда шамамен үш есе жоғары болды, ал 2010 жылы бұл көрсеткіш бес есеге жуықтады.<ref>{{cite news| url=https://www.fool.com/investing/general/2011/11/22/in-pictures-banks-vs-credit-unions-in-the-financia.aspx |title=In Pictures: Banks vs. Credit Unions in the Financial Crisis |first=Matt |last=Cropp| date=November 22, 2011 |website=[[The Motley Fool]]}}</ref> Жалпы алғанда шағын және орта кәсіпорындарды несиелеу қысқарғанымен, кредиттік одақтар бұл кәсіпорындарға берілетін несиелер көлемін арттырды.<ref>{{cite web | url=https://www.sba.gov/advocacy/how-did-bank-lending-small-business-united-states-fare-after-financial-crisis | title=How Did Bank Lending to Small Business in the United States Fare After the Financial Crisis? | publisher=[[Small Business Administration]] | access-date=November 29, 2018 | archive-date=August 28, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190828223019/https://www.sba.gov/advocacy/how-did-bank-lending-small-business-united-states-fare-after-financial-crisis | url-status=dead }}</ref> == Экономистердің болжамдары == Экономистердің, әсіресе [[негізгі экономикалық мектеп]] өкілдерінің басым бөлігі бұл дағдарысты алдын ала болжай алмады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2009-04-15/what-good-are-economists-anyway | title=What Good Are Economists Anyway? | first=Peter | last=Coy | work=[[Bloomberg Businessweek]] | date=April 16, 2009 | url-access=subscription}}</ref> [[Пенсильвания университетінің Уортон бизнес мектебі]]нің онлайн-бизнес журналы экономистердің неге ауқымды жаһандық қаржы дағдарысын болжай алмағанын талдап, олардың экономикадағы банктер мен басқа да қаржы институттарының маңызды рөлін ескермейтін, негізінен тауарлар мен қызметтерді өндірушілер мен тұтынушыларға ғана сүйенетін математикалық модельдерді қолданғаны туралы қорытындыға келді.<ref>{{cite web| url=https://knowledge.wharton.upenn.edu/article/why-economists-failed-to-predict-the-financial-crisis/ |title=Why Economists Failed to Predict the Financial Crisis |publisher=[[Wharton School of the University of Pennsylvania]] | date=May 13, 2009}}</ref> [[Гетеродокстық экономика]]ның бірнеше өкілі әртүрлі уәждерге сүйене отырып, қаржы дағдарысын алдын ала болжаған болатын. [[Дирк Беземер]]<ref>{{cite web| url=https://mpra.ub.uni-muenchen.de/15892/ |title="No One Saw This Coming": Understanding Financial Crisis Through Accounting Models |last=Bezemer |first=Dirk J |publisher=Munich Personal RePEc Archive |date=June 2009}}</ref> дағдарысты болжаған 12 экономисті атап көрсетеді. Олар: [[Дин Бейкер]], [[Уинн Годли]], [[Фред Харрисон]], [[Майкл Хадсон]], [[Эрик Янсзен]], [[Мед Джонс]], [[Стив Кин]], [[Якоб Брёхнер Мадсен]] және Йенс Кьер Сёренсен, [[Курт Рихебехер]], [[Нуриэль Рубини]], [[Питер Шифф]] және [[Роберт Шиллер]]. Тұрғын үй бағаларын өлшейтін [[Кейс-Шиллер индексі]]нің авторларының бірі [[Роберт Шиллер]] [[Lehman Brothers]] банкінің күйреуінен бір жыл бұрын мақала жариялап, онда АҚШ-тағы тұрғын үй нарығының баяулауы тұрғын үй көпіршігінің жарылуына, ал оның салдары қаржы жүйесінің күйреуіне алып келетінін болжады.<ref>{{cite news | url=https://www.project-syndicate.org/commentary/bubble-trouble | title=Bubble Trouble | first=Robert J. | last=Shiller | author-link=Robert J. Shiller | work=[[Project Syndicate]] | date=September 17, 2007 | url-access=subscription}}</ref> [[Питер Шифф]] те дағдарысқа дейінгі бірнеше жыл бойы теледидарда жиі сөз сөйлеп, жылжымайтын мүлік нарығының таяуда құлдырайтынын бірнеше рет ескерткен.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2009/01/20/magazines/fortune/okeefe_schiff.fortune/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20090125102645/http://money.cnn.com/2009/01/20/magazines/fortune/okeefe_schiff.fortune/index.htm | url-status=dead | archive-date=January 25, 2009 | title=Peter Schiff: Oh, he saw it coming | first=Brian | last=O'Keefe | publisher=CNN | date=January 23, 2009}}</ref> [[Аустрия экономикалық мектебі]] бұл дағдарысты ақша ұсынысының шамадан тыс жұмсақ саясаты салдарынан несие есебінен қалыптасқан көпіршіктің алдын ала болжауға болатын жарылуының классикалық мысалы әрі өз теориясының дұрыстығын растайтын дәлел ретінде бағалады.<ref>{{cite web | url=https://mises.org/library/austrian-business-cycle-theory-and-global-financial-crisis-confessions-mainstream-economist | title=Austrian Business Cycle Theory and the Global Financial Crisis: Confessions of a Mainstream Economist | first=Jerry | last=Tempelman | work=[[Mises Institute]] | date=July 30, 2014}}</ref> Сонымен қатар алда болатын дағдарыс жөнінде алдын ала ескерткен басқа да экономистер болды.<ref>{{Cite news | url=https://www.economist.com/leaders/2007/11/15/americas-vulnerable-economy | title=Recession in America | newspaper=[[The Economist]] | date=November 15, 2007}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]]нің бұрынғы төрағасы [[Рагурам Раджан]] 2005 жылы, [[Халықаралық валюта қоры]]ның бас экономисі болып тұрған кезінде, алда болатын қаржы дағдарысын болжаған еді. Сол жылы [[Алан Гринспен]]ді [[АҚШ Федералдық резерв жүйесі]] төрағасы қызметінен зейнетке шығуына орай құрметтеуге арналған іс-шарада Раджан қаржы секторын сынға алған даулы баяндама ұсынды.<ref>{{cite journal |first=Raghuram |last=Rajan |title=Has Financial Development Made the World Riskier? |journal=NBER Working Paper No. 11728 |date=November 2005 |doi=10.3386/w11728 |doi-access=free}}</ref> Бұл баяндамада Раджан «алда апат қаупі төніп тұрғанын» ескертті.<ref>{{cite news | first=Justin | last=Lahart | url=https://www.wsj.com/articles/SB123086154114948151 | title=Mr Rajan Was Unpopular (But Prescient) at Greenspan Party | work=[[The Wall Street Journal]] | date=January 2, 2009 | url-access=subscription}}</ref> Раджанның пікірінше, қаржы секторының басшыларына «ықтималдығы төмен болғанымен, жүзеге асқан жағдайда өте ауыр салдарға әкелетін тәуекелдерді қабылдауға ынталандыру жасалды, өйткені оның есесіне олар қалған уақытта мол сыйақы алып отырды». Мұндай тәуекелдер «құйрықтық тәуекелдер» деп аталады. Оның ойынша, ең маңызды мәселе банктердің қаржы нарықтарына жеткілікті өтімділік бере алуында болды. Егер мұндай тәуекелдер жүзеге асса, қаржылық позицияларды уақытылы жабу және шығындарды бөлу арқылы олардың нақты экономикаға тигізетін зардабын барынша азайту қажет еді. Трейдер әрі қаржылық тәуекелдер инженері, 2007 жылы жарық көрген ''[[The Black Swan: The Impact of the Highly Improbable|Қара аққу]]'' кітабының авторы [[Нассим Николас Талеб]] банк жүйесі мен жалпы экономиканың әлсіз тәуекел модельдеріне және болжауға шамадан тыс сүйенуінің салдарынан күйреу қаупі бар екенін бірнеше жыл бойы ескертіп келді. Ол бұл мәселені жүйелердің «беріктігі мен осалдығы» тұрғысынан түсіндірді.<ref>{{cite news |url=https://www.huffpost.com/entry/why-nassim-taleb-is-the-t_b_263194 |title=Why Nassim Taleb is the True Predictor of this Crisis | first=Pablo | last=Triana | work=[[HuffPost]]| date=August 19, 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fooledbyrandomness.com/imbeciles.htm |title=The Black Swan: Quotes & Warnings that the Imbeciles Chose to Ignore |publisher=fooledbyrandomness.com |date=April 2007}}</ref> Талеб қалыптасқан көзқарасқа қарсы шығып, банк акцияларының құлдырауына ірі қаржылық бәс тігіп, дағдарыс кезінде қомақты пайда тапты. Оның өз сөзімен айтқанда: «Олар тыңдамады, сондықтан мен олардың ақшасын алдым». <ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/01/04/magazine/04risk-t.html |work=[[The New York Times]]| first=Joe| last=Nocera | author-link=Joe Nocera | title=Risk Mismanagement | date=January 4, 2009 | url-access=subscription}}</ref> ''[[The New York Times]]'' газетінің шолушысы [[Дэвид Брукс]]тың пікірінше, «Талеб болып жатқан оқиғаларға түсініктеме беріп қана қойған жоқ, олардың боларын алдын ала көре білді». <ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2008/10/28/opinion/28brooks.html| work=[[The New York Times]]| first=David| last=Brooks| author-link=David Brooks (commentator) | title=The Behavioral Revolution | date=October 28, 2008 | url-access=subscription}}</ref> Бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған мақалалар қоғамда экономистердің басым бөлігі қаржы дағдарысын алдын ала болжау міндетін орындай алмады деген пікірдің қалыптасуына ықпал етті. Мысалы, ''[[The New York Times]]'' газетінде жарияланған мақалада экономист [[Нуриэль Рубини]] мұндай дағдарыс туралы 2006 жылдың қыркүйегінде-ақ ескерткені айтылып, экономика ғылымы рецессияларды болжауда әлсіз деген тұжырым жасалды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/08/17/magazine/17pessimist-t.html | title=Dr. Doom | first=Stephen | last=Mihm | date=August 15, 2008 | work=[[New York Times Magazine]] | url-access=subscription}}</ref> ''[[The Guardian]]'' газетінің жазуынша, Рубини тұрғын үй нарығының күйреуі мен жаһандық рецессияны болжағаны үшін көпшіліктің келемежіне ұшыраған, ал ''[[The New York Times]]'' оған «Dr. Doom» деген лақап ат берген.<ref>{{cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2009/jan/24/nouriel-roubini-credit-crunch| first=Emma |last=Brockes | title=He Told Us So| work=[[The Guardian]] |date=January 24, 2009 |location=London}}</ref> 2012 жылы ''[[Japan and the World Economy]]'' журналында жарияланған мақаласында [[Эндрю К. Роуз]] және [[Марк М. Шпигель]] 2008 жылғы қаржы дағдарысының ықтимал себептерін бағалау үшін 107 елдің деректеріне негізделген Multiple Indicator Multiple Cause (MIMIC) моделін қолданды. Авторлар елдер арасындағы [[қаржылық жұқтыру]] әсерін есепке алмай, түрлі экономикалық көрсеткіштерді талдады. Олар мынадай қорытындыға келді: «Біз дағдарыстың 60-тан астам ықтимал себебін қарастырдық. Олардың қатарында қаржы жүйесінің саясаты мен жағдайы, жылжымайтын мүлік пен акциялар нарығындағы активтер бағасының өсуі, халықаралық теңгерімсіздіктер мен валюталық резервтердің жеткіліктілігі, макроэкономикалық саясат, сондай-ақ институционалдық және географиялық ерекшеліктер болды. Осындай көптеген ықтимал себептерді икемді статистикалық модель арқылы талдағанымызға қарамастан, дағдарыстың жиі аталып жүрген себептерінің көпшілігін оның әртүрлі елдерде орын алуымен байланыстыра алмадық. Бұл нәтиже ықтимал дағдарыстарды алдын ала болжауға арналған «ерте ескерту» жүйелерінің дәлдігіне күмән келтіруге негіз береді, өйткені мұндай жүйелер дағдарыстың уақытын да дұрыс болжауы тиіс».<ref>{{cite journal |last1=Rose |first1=Andrew K. |last2=Spiegel |first2=Mark M. |title=Cross-country causes and consequences of the 2008 crisis: Early warning |journal=Japan and the World Economy |date=January 2012 |volume=24 |issue=1 |pages=1–16 |doi=10.1016/j.japwor.2011.11.001 }}</ref> == IndyMac == АҚШ-та қиындыққа тап болған алғашқы көзге түскен қаржы институты Оңтүстік Калифорнияда орналасқан, [[Countrywide Financial]] компаниясынан бөлініп шыққан [[IndyMac]] болды. Күйреуіне дейін IndyMac Bank Лос-Анджелес нарығындағы ең ірі [[жинақ және несие қауымдастығы]], сондай-ақ АҚШ-тағы ипотекалық несиелерді беретін жетінші ірі ұйым болды.<ref>{{cite press release |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080408005471/en/IndyMac-Bancorp-Announces-Earnings-Webcast-Teleconference-Call |title=IndyMac Bancorp Announces Earnings Webcast & Teleconference Call for First Quarter 2008 Financial Results |publisher=[[Business Wire]] |date=August 8, 2008}}</ref> 2008 жылғы 11 шілдеде IndyMac Bank-тің күйреуі (кейінірек дағдарыс бұдан да ірі банктердің күйреуіне әкелгенге дейін) АҚШ тарихындағы көлемі жағынан төртінші ірі [[банк банкроттығы]] болды<ref>{{cite news |last=Shalal-Esa |first=Andrea |title=FACTBOX: Top ten U.S. bank failures |url=https://www.reuters.com/article/us-washingtonmutual-jpmorgan-failures-fa/factbox-top-ten-u-s-bank-failures-idUSTRE48P0YC20080926 |publisher=Reuters | date=September 25, 2008}}</ref> және реттелетін [[жинақ және несие қауымдастығы]]ның екінші ірі күйреуі саналды.<ref name=shutsdown>{{cite news |url=https://www.foxnews.com/printer_friendly_wires/2008Jul11/0,4675,IndyMac,00.html |title=Government shuts down mortgage lender IndyMac |first=Alex |last=Veiga |agency=[[Associated Press]] |publisher=[[Fox News]] |date=July 12, 2008}}</ref> IndyMac Bank-тің бас компаниясы [[FDIC]] банк қызметін тоқтатқанға дейін IndyMac Bancorp болды.<ref name=Liquidate>{{cite web| url=https://www.thestreet.com/investing/stocks/indymac-bancorp-to-liquidate-10431578 |title=IndyMac Bancorp to Liquidate |last=LaCapra| first=Lauren Tara |work=[[TheStreet.com]] |date=August 1, 2008}}</ref> IndyMac Bancorp 2008 жылғы шілдеде [[7-тарау бойынша банкроттық]] рәсіміне өтініш берді.<ref name=Liquidate/> IndyMac Bank 1985 жылы [[Дэвид С. Леб]] пен [[Анджело Моцило]] негізін қалаған Countrywide Mortgage Investment компаниясы ретінде құрылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.businesswire.com/news/home/20030702005243/en/David-S.-Loeb-Chairman-IndyMac-Bancorp-Passes | title=David S. Loeb, Former Chairman of IndyMac Bancorp, Inc., Passes Away | publisher=[[Business Wire]] | date=July 2, 2003}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2003-jul-03-me-loeb3-story.html | title=David Loeb, 79; Founded Mortgage Banking Firms | first=Roger | last=Vincent | work=[[Los Angeles Times]] | date=July 3, 2003 | url-access=subscription}}</ref> Ол [[Countrywide Financial]] компаниясының Freddie Mac пен Fannie Mae-ге сатуға тым ірі несиелерін [[айқаспалы кепілдендіру|кепілмен қамтамасыз ету]] мақсатында құрылған болатын. 1997 жылы Countrywide IndyMac-ты тәуелсіз компания ретінде бөліп шығарды. Компанияны Майк Перри басқарды және ол 2008 жылғы шілдеде банк күйрегенге дейін бас атқарушы директор қызметін атқарды.<ref name="Paletta">{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB121581435073947103 |title=Crisis Deepens as Big Bank Fails: IndyMac Seized In Largest Bust In Two Decades |first1=Damian |last1=Paletta | last2=Enrich | first2=David | work=[[The Wall Street Journal]] |date=July 12, 2008 | url-access=subscription}}</ref> Оның күйреуінің негізгі себептері көбіне [[Alt-A]] несиелерін ауқымды көлемде беру және оларды [[секьюритилендіру]] стратегиясымен байланысты болды. Бұл стратегия компанияның жылдам өсуіне және тәуекелі жоғары активтердің шамадан тыс шоғырлануына әкелді. 2000 жылы жинақ және несие қауымдастығы ретінде құрылғаннан кейін IndyMac АҚШ-тағы жетінші ірі жинақ және несие қауымдастығына әрі ипотекалық несие беретін тоғызыншы ірі ұйымға айналды. 2006 жылы IndyMac жалпы көлемі 90 миллиард АҚШ долларынан астам (2024 жылғы бағамен шамамен 134 миллиард АҚШ доллары) ипотекалық несие берді. IndyMac-тің агрессивті өсу стратегиясы, [[Alt-A]] және басқа да дәстүрлі емес несие өнімдерін пайдалануы, андеррайтингтің жеткіліксіздігі, [[Калифорния]] мен [[Флорида]]ның тұрғын үй нарықтарына (тұрғын үй көпіршігі [[Невада]] және [[Аризона]]мен қатар ең айқын байқалған штаттар) шамадан тыс тәуелділігі, сондай-ақ [[Федералдық тұрғын үй несиесі банкі]]нен (FHLB) алынған қымбат қарыз қаражатына және брокерлер арқылы тартылған депозиттерге қатты тәуелді болуы 2007 жылы ипотекалық нарық құлдыраған кезде оның күйреуіне алып келді. IndyMac көбіне қарыз алушылардың табысы мен активтерін тексерместен, сондай-ақ несиелік тарихы нашар адамдарға несие беретін. Компания кепілге қойылған мүліктің құнын бағалау кезінде де күмәнді бағалау қорытындыларына жиі сүйенді. Alt-A несиелеріне маманданған кредитор ретінде IndyMac-тің бизнес-моделі қарыз алушылардың қажеттіліктеріне бейімделген несие өнімдерін ұсынуға негізделді. Ол үшін тәуекелі жоғары [[өзгермелі мөлшерлемелі ипотека]]лар (option ARM), төлем қабілеті төмен қарыз алушыларға берілетін ипотекалық несиелер, 80/20 несиелері және басқа да дәстүрлі емес несие өнімдері кеңінен пайдаланылды. Соның нәтижесінде несиелері бойынша төлем жасауға шамасы жетпейтін көптеген адамдарға несие берілді. Бұл жинақ және несие қауымдастығы аталған несиелерді [[қайталама ипотекалық нарық]]та сатып отырған кезде ғана табысты жұмыс істей алды. IndyMac мұндай несиелерге қатысты реттеуді күшейтуге және оларды беру талаптарын қатаңдатуға бағытталған бастамаларға қарсы болды. Бұл жөнінде тәуекелдер жөніндегі бас директор [[Рутанн Мельбурн]]нің реттеуші органдарға жолдаған түсініктемесін қараңыз.<ref name=lossreview>{{cite web| url=https://www.treasury.gov/about/organizational-structure/ig/Documents/oig09032.pdf |title=Audit Report – SAFETY AND SOUNDNESS: Material Loss Review of IndyMac Bank, FSB | publisher=[[United States Department of the Treasury]] | date=February 26, 2009}}</ref><ref>{{cite press release |url=https://www.fdic.gov/news/news/press/2009/pr09001.html |title=FDIC Board Approves Letter of Intent to Sell IndyMac Federal | publisher=[[Federal Deposit Insurance Corporation]] | date=January 2, 2009}}</ref><ref>{{cite web| url=http://files.ots.treas.gov/comments/20478116-56b7-4810-938b-60b7688f9652.pdf |title=Letter from IndyMac | access-date=February 24, 2014 |url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20120216201626/http://files.ots.treas.gov/comments/20478116-56b7-4810-938b-60b7688f9652.pdf | archive-date=February 16, 2012 }}</ref> 2008 жылғы 12 мамырда [[IndyMac]] өзінің соңғы 10-Q тоқсандық есебінің «Капитал» бөлімінде болашақта капитал жеткіліктілігі талаптарына сай келмеуі мүмкін екенін мәлімдеді.<ref name=indymac10Q>{{cite web | url=http://www.secinfo.com/dVut2.t668.htm#msef | title=Indymac Bancorp Inc – '10-Q' for 3/31/08 | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> IndyMac компаниясының мәліметінше, 2008 жылғы сәуірде [[Moody's]] пен [[Standard & Poor's]] [[ипотекамен қамтамасыз етілген бағалы қағаз]]дардың (MBS) елеулі бөлігінің рейтингін төмендетті. Олардың қатарында банк өз MBS портфелінде сақтап отырған, IndyMac шығарған жалпы құны 160 миллион АҚШ долларын (2024 жылғы бағамен шамамен 228 миллион АҚШ доллары) құрайтын бағалы қағаздар да болды. IndyMac бұл рейтингтердің төмендеуі 2008 жылғы 30 маусымдағы жағдай бойынша банктің тәуекелге негізделген капитал жеткіліктілігі коэффициентіне зиян келтірер еді деген қорытындыға келді. Егер бұл төмендетілген рейтингтер 2008 жылғы 31 наурызда-ақ күшінде болғанда, банктің жиынтық тәуекелге негізделген капитал коэффициенті 9,27% болар еді. IndyMac реттеушілер оның капиталдық жағдайы «жоғары деңгейде капиталдандырылған» санатынан (минимум 10% тәуекелге негізделген капитал коэффициенті) «жеткілікті капиталдандырылған» санатына (8–10% тәуекелге негізделген капитал коэффициенті) төмендеді деп тапса, банк бұдан былай брокерлер арқылы тартылған депозиттерді қаражат көзі ретінде пайдалана алмайтынын ескертті. Кейінірек сенатор [[Чарльз Шумер]] (демократ, Нью-Йорк штаты) брокерлер арқылы тартылған депозиттер IndyMac банкінің барлық депозиттерінің 37%-дан астамын құрағанын атап өтіп, [[Депозиттерге кепілдік беру жөніндегі федералдық корпорация]]дан (FDIC) IndyMac-ке мұндай депозиттерге тәуелділікті азайтуды талап ету мүмкіндігі қарастырылған-қарастырылмағанын сұрады.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/12/23/business/23thrift.html | title=Irregularity Is Uncovered at IndyMac Bank | first=Edmund L. | last=Andrews | author-link=Edmund L. Andrews | work=[[The New York Times]] | date=December 22, 2008 | url-access=subscription}}</ref> 2008 жылғы 31 наурыздағы жағдай бойынша банк 18,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде депозиттер туралы есеп бергендіктен,<ref name=indymac10Q/> сенатор Шумер брокерлер арқылы тартылған 7 миллиард АҚШ долларынан астам депозитті меңзеген болатын. Бұл депозиттердің өтеу мерзімдері нақты белгісіз болғанымен, қарапайым орташа есеп бойынша, егер реттеуші орган 2008 жылғы 30 маусымнан бастап IndyMac-ке жаңа брокерлік депозиттер тартуға тыйым салғанда, банк ай сайын шамамен 500 миллион АҚШ долларынан айырылар еді. IndyMac капиталын сақтап қалу үшін жаңа шаралар қабылдады. Атап айтқанда, кейбір артықшылықты бағалы қағаздар бойынша пайыздық төлемдерді кейінге қалдырды. Компания бұған дейін, 2008 жылдың бірінші тоқсанында, жай акциялар бойынша дивиденд төлеуді тоқтатқан болатын; ал оған дейінгі тоқсанда дивиденд мөлшері екі есе қысқартылған еді. Соған қарамастан, компания әлі де елеулі көлемде қосымша капитал тарта алмады және банкті сатып алуға дайын инвестор да табылмады.<ref>{{cite news | url=https://www.thestreet.com/markets/rates-and-bonds/indymac-seeks-to-preserve-capital-10416473 | title=Indymac Seeks to Preserve Capital | first=PHILIP | last=VAN DOORN | work=[[TheStreet.com]] | date=May 13, 2008}}</ref> IndyMac банкінің мәліметінше, оның тәуекелге негізделген капиталы ең төменгі 10%-дық нормативтен небәрі 47 миллион АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 67 миллион АҚШ доллары) ғана асып түскен. Алайда банк 2008 жылғы 31 наурыздағы жағдай бойынша көрсетілген осы 47 миллион АҚШ доллары капиталдың бір бөлігі шын мәнінде қолдан жасалғанын жарияламады.<ref>{{cite web | url=http://securities.stanford.edu/filings-documents/1040/IMB_01/201099_r01c_08CV03812.pdf | title=Robert C. Daniels, et al. v. IndyMac Bancorp, Inc., et al.}}</ref> 2007 жылдың екінші жартысында тұрғын үй бағасы төмендеп, қайталама ипотекалық нарық күйрегеннен кейін IndyMac қайталама нарықта сата алмаған жалпы көлемі 10,7 миллиард АҚШ долларын (2024 жылғы бағамен шамамен 15,5 миллиард АҚШ доллары) құрайтын несиелерді өз балансында ұстауға мәжбүр болды. Банктің өтімділігі 2008 жылғы маусымның соңында одан әрі нашарлады. Сол кезде салымшылар шоттарынан 1,55 миллиард АҚШ долларын (2024 жылғы бағамен шамамен 2,21 миллиард АҚШ доллары), яғни IndyMac депозиттерінің шамамен 7,5%-ын алып кетті.<ref name=indymac10Q/> Бұл [[банктік дүрбелең]] сенатор Чарльз Шумердің FDIC пен OTS-ке жолдаған хаты жарияланғаннан кейін басталды. Хатта сенатордың IndyMac-ке қатысты алаңдаушылығы баяндалған болатын. Дегенмен, бұл дүрбелең банктің күйреу уақытын жеделдеткен факторлардың бірі ғана болды. Банктің күйреуінің негізгі себебі оның қауіпсіз әрі сенімді банк қызметі қағидаттарына сай басқарылмауы еді.<ref name=lossreview/> 2008 жылғы 26 маусымда [[Банк ісі жөніндегі сенат комитеті]]нің мүшесі, Конгрестің [[Бірлескен экономикалық комитеті]]нің төрағасы әрі Сенаттағы ықпалы жағынан үшінші демократ [[Чарльз Шумер]] (Нью-Йорк штаты) реттеуші органдарға жолдаған бірнеше хатын жариялады. Онда ол «IndyMac-тің қаржылық жағдайының нашарлауы салық төлеушілерге де, қарыз алушыларға да елеулі қауіп төндіреді» деген алаңдаушылығын білдірген болатын. Осыдан кейін алаңдаған кейбір салымшылар банктегі қаражатын ала бастады.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2008/07/13/news/companies/schumer_indymac/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20080715170320/http://money.cnn.com/2008/07/13/news/companies/schumer_indymac/index.htm | url-status=dead | archive-date=July 15, 2008 | title=Schumer: Don't blame me for IndyMac failure | publisher=CNN | date=July 13, 2008}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB121607771017452513 | title=The $4 Billion Senator | work=[[The Wall Street Journal]] | date=July 15, 2008 | url-access=subscription}}</ref> 2008 жылғы 7 шілдеде IndyMac корпоративтік блогында: * 2008 жылғы 12 мамырдағы тоқсандық қаржылық есебі жарияланғаннан бері [[капитал]] тарта алмағанын; * банк пен жинақ мекемелерін реттеуші органдардың IndyMac Bank-ті бұдан былай «жоғары деңгейде капиталдандырылған» банк санатына жатқызбайтыны туралы хабарлағанын мәлімдеді. Сондай-ақ IndyMac бөлшек және көтерме несиелеу бөлімшелерінің жабылатынын, жаңа несие өтінімдерін қабылдауды тоқтататынын және 3 800 қызметкерді қысқартатынын жариялады.<ref>{{cite news | last=Veiga | first=Alex | title=IndyMac stops new mortgage loans, to cut workforce by half | url=https://www.mercurynews.com/2008/07/07/indymac-stops-new-mortgage-loans-to-cut-workforce-by-half/ | publisher=Mercury News |agency=[[Associated Press]] | date=July 7, 2008 | url-access=subscription}}</ref> 2008 жылғы 11 шілдеде өтімділікке қатысты алаңдаушылыққа байланысты [[Депозиттерге кепілдік беру жөніндегі федералдық корпорация]] (FDIC) IndyMac Bank-ті [[консерваторлық басқару]]ға алды. Банктің активтерін, қамтамасыз етілген міндеттемелерін және сақтандырылған депозиттік шоттарын басқару үшін [[Bridge bank (АҚШ)|көпір-банк]] ретінде IndyMac Federal Bank, FSB құрылды. FDIC IndyMac Federal Bank, FSB банкі 2008 жылғы 14 шілдеде жұмысын бастайтынын хабарлады. Осы уақытқа дейін салымшылар сақтандырылған депозиттеріне банкоматтар, бұрыннан бар чектер және дебеттік карталар арқылы қол жеткізе алды. Банк қайта ашылғаннан кейін телефон және интернет арқылы шоттарға қол жеткізу де қалпына келтірілді.<ref name=indymactaken>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/indymac-idUSWAO00014120080711 |title=IndyMac Taken Over By Regulators| first1=John | last1=Poirier | first2=Karey | last2=Wutkowski | first3=Rachelle | last3=Younglai | publisher=Reuters | date=July 11, 2008}}</ref><ref>{{cite web| url=https://ml-implode.com/info/indy-fdic.pdf |publisher=IndyMac Bank| title=FDIC Notification to All Employees| first=Evan |last=Wagner |date=July 11, 2008}}</ref><ref name=fn1>{{cite news| url=https://www.foxnews.com/story/federal-regulators-close-california-mortgage-lender | publisher=[[Fox News]] | agency=[[Associated Press]] |title=Federal Regulators Close California Mortgage Lender | date=July 11, 2008}}</ref> FDIC сақтандырылған барлық шоттардағы 100 000 АҚШ долларына дейінгі қаражаттың сақталуына кепілдік берді. Сондай-ақ сақтандыру шегінен асатын қаражаты бар шамамен 10 мың салымшыға арнайы алдын ала дивиденд төленетінін жариялап, 100 000 АҚШ долларынан асатын соманың 50%-ына кепілдік берді.<ref name=shutsdown/> Алайда IndyMac-ті IMB Management Holdings компаниясына сату жоспарланғанына қарамастан, банктің сақтандырылмаған шамамен 10 мың салымшысы әлі де жалпы сомасы 270 миллион АҚШ долларынан асатын шығынға ұшырады.<ref>{{cite web | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-feb-28-fi-indymac28-story.html | title=IndyMac's shuffle ran over depositors | first=William | last=Heisel | work=[[Los Angeles Times]] | date=February 28, 2009 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fdic.gov/bank/individual/failed/IndyMac.html |title=FDIC: Failed Bank Information – Bank Closing Information for IndyMac Bank, F.S.B., Pasadena, CA | publisher=[[Federal Deposit Insurance Corporation]]}}</ref> 32 миллиард АҚШ долларын құрайтын активтерімен IndyMac Bank АҚШ тарихындағы ең ірі банк күйреулерінің бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/07/13/business/worldbusiness/13iht-indy.4.14456887.html | title=IndyMac one of the largest bank failures in U.S. history | first=Louise | last=Story | work=[[The New York Times]] | date=July 13, 2008 | url-access=subscription}}</ref> IndyMac Bancorp 2008 жылғы 31 шілдеде [[7-тарау бойынша банкроттық]] рәсіміне өтініш берді.<ref name=Liquidate/> Бастапқыда дағдарыс тұрғын үй құрылысы мен ипотекалық несиелеуге тікелей қатысы бар компанияларға, мысалы [[Northern Rock]] пен [[Countrywide Financial]]ге әсер етті, өйткені олар несие нарықтары арқылы қаржыландыру тарта алмай қалды. 2007–2008 жылдары ипотекалық несие берумен айналысатын 100-ден астам компания банкротқа ұшырады. 2008 жылғы наурызда [[Bear Stearns]] инвестициялық банкінің күйреуі мүмкін деген қауіп оның [[JPMorgan Chase]] компаниясына шұғыл түрде төмен бағамен сатылуына әкелді. Қаржы институттары арасындағы дағдарыс 2008 жылғы қыркүйек пен қазан айларында шарықтау шегіне жетті. Осы кезеңде бірқатар ірі қаржы институттары банкротқа ұшырады, мәжбүрлі түрде сатылды немесе мемлекет бақылауына өтті. Олардың қатарында [[Lehman Brothers]], [[Merrill Lynch]], Fannie Mae, Freddie Mac, [[Washington Mutual]], [[Wachovia]], [[Citigroup]] және [[AIG]] болды.<ref name=greatcrash/> 2008 жылғы 6 қазанда, Lehman Brothers АҚШ тарихындағы ең ірі банкроттық туралы өтініш бергеннен үш апта өткен соң, оның бұрынғы бас атқарушы директоры [[Ричард С. Фулд]] [[Өкілдер палатасының қадағалау және үкіметтік реформа комитеті]]нің төрағасы, Калифорниядан сайланған демократ [[Генри А. Уэксман]]ның алдында жауап берді. Фулд өзін дағдарыстың құрбаны ретінде сипаттап, компаниясының күйреуіне нарықтағы «сенім дағдарысы» себеп болды деп мәлімдеді.<ref>{{cite news| first=James | last=Sterngold | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2010-04-29/how-much-did-lehman-ceo-dick-fuld-really-make | title=How Much Did Lehman CEO Dick Fuld Really Make? | work=[[Bloomberg Businessweek]] | date=April 29, 2010 | url-access=subscription}}</ref> == Белгілі кітаптар мен фильмдер == * 2006 жылы [[Питер Шифф]] ''[[Crash Proof: How to Profit From the Coming Economic Collapse]]'' атты кітап жазды. Ол 2007 жылғы ақпанда [[John Wiley & Sons|Wiley]] баспасынан жарық көрді. Кітапта АҚШ-тағы экономиканың және тұрғын үй нарығының [[АҚШ-тағы тұрғын үй көпіршігі]]не алып келген негізгі ерекшеліктері сипатталып, алдағы экономикалық құлдырау туралы ескертіледі. Кітаптағы көптеген болжамдар кейіннен шындыққа айналған соң, 2009 жылы әр тарауына «2009 жылғы жаңарту» қосымшасы енгізілген ''Crash Proof 2.0'' атты екінші басылымы жарық көрді. Бұл кітап [[The New York Times бестселлерлер тізімі]]не енді. * [[Том Вудс]]тың ''[[Meltdown (Woods book)|Meltdown: A Free-Market Look at Why the Stock Market Collapsed, the Economy Tanked, and the Government Bailout Will Make Things Worse]]'' кітабы 2009 жылғы ақпанда [[Regnery Publishing]] баспасынан жарық көрді. Ол [[The New York Times бестселлерлер тізімі]]нде 10 апта бойы болды. * Америкалық ''[[Frontline (American TV program)|Frontline]]'' деректі телебағдарламасы дағдарыстың түрлі қырларын зерттеген бірнеше бөлім шығарды: ** "[https://www.pbs.org/wgbh/frontline/documentary/meltdown/? Inside the Meltdown]" («Дағдарыстың ішкі көрінісі») (2009 жылғы маусым, 8-бөлім) ** "[https://www.pbs.org/wgbh/frontline/documentary/tentrillion/? Ten Trillion and Counting]" («Он триллион және өсіп келеді») (2009 жылғы маусым, 9-бөлім) ** "[https://www.pbs.org/wgbh/frontline/documentary/breakingthebank/? Breaking the Bank]" («Банктің күйреуі») (2009 жылғы маусым, 15-бөлім) ** "[https://www.pbs.org/wgbh/frontline/documentary/warning/? The Warning]" («Ескерту») (2009 жылғы маусым, 2-бөлім) * 2010 жылы жарық көрген ''Overdose: A Film about the Next Financial Crisis'' деректі фильмі қаржы дағдарысының қалай пайда болғанын және көптеген үкіметтер қабылдаған дағдарысқа қарсы шаралардың келесі қаржы дағдарысына негіз қалайтынын баяндайды. Фильм [[Йохан Норберг]]тің ''Financial Fiasco'' кітабына негізделген. Онда [[Алан Гринспен]] қатысады, ал фильмнің түсірілуіне [[либертарианизм|либертариандық]] [[Cato Institute]] талдау орталығы қаржылай қолдау көрсетті.<ref>{{cite web |url=https://www.cato.org/events/overdose-film-about-next-financial-crisis |title=Overdose: A Film about the Next Financial Crisis| publisher=[[Cato Institute]] |date=May 17, 2010}}</ref> * 2010 жылғы қазанда [[Чарльз Фергюсон]] түсірген қаржы дағдарысы туралы ''[[Inside Job (2010, фильм)|Inside Job]]'' деректі фильмі [[Sony Pictures Classics]] компаниясының қолдауымен жарық көрді. 2011 жылы фильм [[83-ші «Оскар» марапаттау рәсімі]]нде [[Үздік толықметражды деректі фильм үшін «Оскар» сыйлығы]]н жеңіп алды.<ref>{{cite news |title=Oscars 2011: Inside Job banks best documentary award |url=https://www.theguardian.com/film/2011/feb/28/inside-job-best-documentary-oscar |work=The Guardian |date=February 28, 2011}}</ref> * Қаржы дағдарысы басталар алдындағы түнде өрбитін ''[[Margin Call]]'' (2011) фильмі талдаушы компанияны, тіпті бүкіл экономиканы күйретуі мүмкін ақпаратты анықтағаннан кейін, трейдерлердің келесі 24 сағат ішінде оның салдарын ауыздықтауға тырысқан оқиғаларын баяндайды.<ref>{{Cite news | url=https://www.vox.com/culture/2018/9/14/17856048/movies-financial-crisis-streaming-lehman-brothers-versailles-big-short-inside-job | title=5 movies that explain what caused the financial crisis, and what happened after | first=Alissa | last=Wilkinson | work=[[Vox Media]] | date=September 15, 2018}}</ref> * 2011 жылғы ''[[Too Big to Fail (фильм)|Too Big to Fail]]'' фильмі [[Эндрю Росс Соркин]]нің 2009 жылы жарық көрген ''[[Too Big to Fail (кітап)|Too Big to Fail: The Inside Story of How Wall Street and Washington Fought to Save the Financial System – and Themselves]]'' атты деректі кітабының негізінде түсірілген. * [[Майкл Льюис]] қаржы дағдарысы туралы ''[[The Big Short]]'' атты бестселлерге айналған деректі кітаптың авторы. 2015 жылы кітаптың желісі бойынша аттас ''[[The Big Short (film)|The Big Short]]'' фильмі түсірілді. Фильм [[Үздік бейімделген сценарий үшін «Оскар» сыйлығы]]н, [[BAFTA сыйлығының үздік бейімделген сценарий үшін жүлдесі]]н, [[Critics' Choice Movie Award for Best Adapted Screenplay|Critics' Choice]] және [[Writers Guild of America Award for Best Adapted Screenplay|Америка сценаристер гильдиясының]] «Үздік бейімделген сценарий» марапаттарын жеңіп алды. Фильмде қозғалған мәселелердің бірі — қаржы нарығында жұмыс істемейтін адамдардың (яғни ірі инвестициялық банктерде қызмет етпейтіндердің) алдағы оқиғаларды болжай алуы және нарық қатысушыларына қарағанда қысқа мерзімді көзқарасқа азырақ бейім болуы. * [[Вираг Блажек]]тің ''Banking Bailout Law: A Comparative Study of the United States, United Kingdom and the European Union'' (Routledge, 2020) атты кітабында 2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысы кезінде банктерді құтқару және оларды реттелген түрде нарықтан шығару тетіктері АҚШ, Еуропалық одақ, Ұлыбритания, Испания және Мажарстан мысалдары негізінде салыстырмалы түрде талданады. Автор әртүрлі құқықтық және реттеушілік тәсілдердің артықшылықтары мен кемшіліктерін айқындап, болашақтағы қаржы дағдарыстарын тиімдірек еңсеруге арналған реттеушілік негізді ұсынады.<ref>{{Cite book |last=Blazsek |first=Virág |title=Banking Bailout Law: A Comparative Study of the United States, United Kingdom and the European Union |date=October 27, 2020 |publisher=Routledge |isbn=9780367410339 |edition=1st |location=New York (US) & London (UK)}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы рецессия]] [[Санат:2000 жылдардағы экономикалық тарих]] [[Санат:2007 жылғы экономикалық тарих]] [[Санат:2008 жылғы экономикалық тарих]] [[Санат:Экономикалық көпіршіктер]] [[Санат:АҚШ экономикасы]] [[Санат:Ұлыбритания экономикасы]] [[Санат:АҚШ-тағы қаржы дағдарыстары]] [[Санат:Ұлыбританиядағы Ұлы рецессия]] [[Санат:АҚШ-тағы Ұлы рецессия]] [[Санат:Барак Обаманың президенттігі]] [[Санат:Джордж У. Буштың президенттігі]] [[Санат:Гордон Браунның премьер-министрлігі]] [[Санат:Солтүстік Америкадағы 2008 жылғы қыркүйек]] [[Санат:АҚШ-тағы қор нарығының күйреулері]] [[Санат:Жүйелік тәуекел]] [[Санат:Жаһандық экономикалық дағдарыстар]] 7xx7hidh4d5q9565x3a45sta18hoidh 0 785444 3657467 3649034 2026-09-19T17:43:07Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657467 wikitext text/x-wiki '''Фотометрия''' ('''[[астрономия]]''') (грек тілінен '''photo''' — «жарық» және -'''metry''' — «өлшеу») — астрономиялық нысандар шығаратын жарық ағынын немесе [[жарық]] қарқындылығын өлшеуге арналған әдіс<ref>[https://academic.oup.com/mnras/article/444/1/392/1021486?login=false Casagrande, Luca; VandenBerg, Don A (2014). "Synthetic stellar photometry - General considerations and new transformations for broad-band systems". Oxford University Press: 392–419.]</ref>. Жарық [[телескоп]] арқылы [[Фотометр|фотометрдің]] көмегімен өлшенеді. Фотометр көбінесе ''CCD-фотометр'' немесе жарықты фотоэффект арқылы электр тогына айналдыратын ''фотоэлектрлік фотометр'' сияқты электрондық құрылғылардан тұрады. Белгілі қарқындылығы мен түсі бар стандартты [[Жұлдыз|жұлдыздарға]] (немесе басқа жарық көздеріне) қатысты калибрленген фотометрлер аспан денелерінің жарықтығын немесе көрінерлік [[Жұлдыздық шама|жұлдыздық шамасын]] өлшей алады. Фотометрияны жүргізу әдістері зерттелетін толқын ұзындығының аймағына байланысты болады. Қарапайым жағдайда фотометрия жарықты жинап, оны арнайы фотометриялық оптикалық өткізу сүзгілері арқылы өткізу және кейін жарық энергиясын жарыққа сезімтал құрылғы арқылы тіркеп, өлшеу арқылы жүзеге асырылады. Бақылау нәтижелерін дәл салыстыру үшін өткізу жолақтарының стандартты жиынтықтары қолданылады. Олар '''фотометриялық жүйе''' деп аталады <ref>[https://books.google.kz/books?id=fu56DAAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false Brian D. Warner (20 June 2016). A Practical Guide to Lightcurve Photometry and Analysis]</ref>. Неғұрлым жетілдірілген әдіс — '''спектрофотометрия'''. Ол [[Спектрофотометр|спектрофотометрдің]] көмегімен жүргізіледі және сәулеленудің мөлшерін ғана емес, оның спектрлік таралуын да егжей-тегжейлі зерттеуге мүмкіндік береді <ref>[https://books.google.kz/books?id=TJioMnL6SPEC&pg=PA212&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false C.R. Kitchin (1 January 1995). Optical Astronomical Spectroscopy. CRC Press. pp. 212]</ref>. Фотометрия [[Айнымалы жұлдыз|айнымалы жұлдыздарды]] бақылау үшін де қолданылады <ref name=":0">[https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/2007JBAA..117..172M Miles, R. (2007). "A light history of photometry: from Hipparchus to the Hubble Space Telescope". Journal of the British Astronomical Association. 117: 178–186.]</ref>. Бұл мақсатта әртүрлі әдістер пайдаланылады. Солардың бірі — '''дифференциалды фотометрия''', мұнда зерттелетін нысанның және жұлдыздар өрісіндегі оған жақын орналасқан жұлдыздардың жарықтығы бір мезгілде өлшенеді <ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1086/131940/pdf Kern, J.~R.; Bookmyer, B.~B. (1986). "Differential photometry of HDE 310376, a rapid variable star". Publications of the Astronomical Society of the Pacific. 98: 1336–1341.]</ref>. ''Салыстырмалы фотометрия'' кезінде зерттелетін нысанның жарықтығы жұлдыздық шамалары белгілі тұрақты жұлдыздардың жарықтығымен салыстырылады <ref>[https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/2012CoSka..42...15H Husárik, M. (2012). "Relative photometry of the possible main-belt comet (596) Scheila after an outburst". Contributions of the Astronomical Observatory Skalnaté Pleso. 42 (1): 15–21.]</ref>. Салыстырмалы фотометрияда бірнеше өткізу сүзгісін қолдану '''абсолюттік фотометрия''' деп аталады <ref>[https://general-tools.cosmos.esa.int/iso/manuals/HANDBOOK/pht%20hb/pht%20hb.pdf?utm%20source=chatgpt.com Laureijs, R.J.; Klaas, U.; Richards, P.J.; Schulz, Bernard; Abraham, Peter (1 June 2003). "3". In Matagne, J. (ed.). PHT - The Imaging Photo-Polarimeter. The ISO Handbook. Vol. IV. Madrid, Spain: European Space Agency. p. 23.]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Жұлдыздық шаманың уақытқа байланысты өзгерісін график түрінде көрсету арқылы жарық қисығы алынады. Ол жұлдыз жарықтығының өзгеруіне себеп болатын физикалық үдерістер туралы маңызды ақпарат береді <ref>[https://books.google.kz/books?id=IzoDBAAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru North, G.; James, N. (21 August 2014). Observing Variable Stars, Novae and Supernovae]</ref>. Жоғары дәлдікті фотоэлектрлік фотометрлер жұлдыз жарықтығын шамамен ''0,001 жұлдыздық шамаға'' дейінгі дәлдікпен өлшей алады <ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100324454 "Overview: Photoelectric photometer". Oxford University Press. Retrieved 20 May 2019.]</ref>. Беткі фотометрия әдісін [[Ғаламшар|планеталар]], [[Комета|кометалар]], [[Тұмандық|тұмандықтар]] немесе [[Галактика|галактикалар]] сияқты кеңейтілген аспан нысандарына да қолдануға болады. Бұл әдіс нысанның көрінерлік жұлдыздық шамасын бір шаршы бұрыштық секундқа шаққандағы ''жұлдыздық шама'' (mag/arcsec²) арқылы өлшейді<ref>[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1968SvA....12..164P/abstract Palei, A.B. (August 1968). "Integrating Photometers". Soviet Astronomy. 12: 164. ]</ref>. Нысанның ауданын және бүкіл астрономиялық нысан бойынша жарықтың орташа қарқындылығын білу оның беттік жарықтығын бір шаршы бұрыштық секундқа шаққандағы жұлдыздық шама түрінде анықтауға мүмкіндік береді. Ал кеңейтілген нысаннан түсетін жалпы жарықты [[Интегралдау әдістері|интегралдау]] арқылы оның жалпы жұлдыздық шамасын, энергия шығаруын немесе аудан бірлігіне шаққандағы жарқырауын (luminosity) есептеуге болады. == Әдістері == Астрономия фотометрияның алғашқы қолданылған салаларының бірі болды. Қазіргі заманғы фотометрлер электромагниттік спектрдің [[Ультракүлгін сәулелену|ультракүлгін]], көрінетін және [[Инфрақызыл сәуле|инфрақызыл]] толқын ұзындықтарында жұмыс істейтін арнайы стандартты өткізу сүзгілерін қолданады <ref name=":0" />. Жарықты өткізу қасиеттері белгілі сүзгілердің кез келген қабылданған жиынтығы ''фотометриялық жүйе'' деп аталады. Мұндай жүйе жұлдыздар мен басқа да астрономиялық нысандардың белгілі бір қасиеттерін анықтауға мүмкіндік береді <ref name=":1">[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2005ARA%26A..43..293B/abstract Bessell, M.S. (September 2005). "Standard Photometric Systems". Annual Review of Astronomy and Astrophysics. 43 (1): 293–336.]</ref>. Фотометрияда бірнеше маңызды жүйе кеңінен қолданылады. Оларға '''UBV жүйесі''' <ref>[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1953ApJ...117..313J/abstract Johnson, H. L.; Morgan, W. W. (1953). "Fundamental stellar photometry for standards of spectral type on the revised system of the Yerkes spectral atlas". The Astrophysical Journal. 117 (3): 313–352. ]</ref> (немесе кеңейтілген UBVRI жүйесі <ref>[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1992AJ....104..340L/abstract Landolt, A.U. (1 July 1992). "UBVRI photometric standard stars in the magnitude range 11.5-16.0 around the celestial equator". The Astronomical Journal. 104: 340–371.]</ref>), жақын инфрақызыл аймақта қолданылатын '''JHK жүйесі''' <ref>[https://academic.oup.com/mnras/article/367/2/454/1011193?login=false Hewett, P.C.; Warren, S.J.; Leggett, S.K.; Hodgkin, S.T. (2006). "The UKIRT Infrared Deep Sky Survey ZY JHK photometric system: passbands and synthetic colours". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 367 (2): 454–468.]</ref> және '''Стрёмгреннің uvbyβ жүйесі''' <ref name=":1" /> жатады. Тарихи тұрғыдан жақын-инфрақызыл аймақтан қысқа толқынды ультракүлгін аймаққа дейінгі фотометриялық өлшеулер фотоэлектрлік фотометр арқылы жүргізілді. Бұл құрал жарықты фотокөбейткіш түтік сияқты фотосезімтал элементке бағыттау арқылы жекелеген нысанның жарық қарқындылығын өлшейді<ref name=":0" />. Қазіргі кезде олардың көпшілігін бір уақытта бірнеше нысанды бейнелеуге мүмкіндік беретін CCD камералары алмастырды. Дегенмен фотоэлектрлік фотометрлер кейбір арнайы жағдайларда әлі де қолданылады<ref>[https://www.atnf.csiro.au/outreach//education/senior/astrophysics/photometry_photoelectricastro.html CSIRO Astronomy and Space Science (2015). "Photoelectric Astronomy". CSIRO : Australian Telescope National Facility. Retrieved 21 May 2019.]</ref>, мысалы, жоғары уақыттық ажыратымдылық қажет болған кезде<ref>[https://britastro.org/vss/ccd_photometry.htm Walker, E.W. "CCD Photometry". British Astronomical Association. Retrieved 21 May 2019.]</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Фотометрия]] [[Санат:Радиометрия]] qmjiv9wrekhw97rckscpzkin3h65r0p 0 785508 3657736 3645579 2026-09-20T09:23:47Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657736 wikitext text/x-wiki Төменде атақ берілген жылдары бойынша [[Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі|Қазақ КСР еңбек сіңірген әртістерінің]] тізімі келтірілген. == 1930-жылдары == === [[1934 жыл]] === * [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова|Күләш Бәйсейітова]] (1912—1957) — опера әншісі<ref>{{Cite web |url=http://zs.808.kz/?p=568 |title=Зал Славы Казахстана |access-date=2011-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170923024104/http://zs.808.kz/?p=568 |archive-date=2017-09-23 |url-status=dead }}</ref> === [[1936 жыл]] === * [[Шара Баймолдақызы Жиенқұлова|Шара Жиенқұлова]] (1912—1991) — биші, ұстаз<ref>{{Cite web |url=http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/sov/251708/bio/ |title=Шара Жинкулова |access-date=2011-04-16 |archive-date=2013-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130607074232/http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/sov/251708/bio/ |url-status=live }}</ref> * [[Әли Төлемісұлы Құрманов|Әли Құрманов]] (1901—1969) — әнші === [[1937 жыл]] === * [[Сәлима Ескендірқызы Саттарова|Сәлима Саттарова]] (1920—1985) — актриса<ref>{{кітап |авторы = |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы= Қазақ КСР: қысқаша энциклопедия |шынайы атауы = |сілтеме = |уикитека = |жауапты =Бас редакторы Р. Н. Нұрғалиев |басылым = |орны = Алматы |баспасы = Қазақ кеңес энциклопедиясының Бас редакциясы |жыл = 1991 |томы = 4: Тіл. Әдебиет. Фольклор. Өнер. Сәулет |беттері = 488–489 |барлық беті = |сериясы = |isbn = 5-89800-023-2 |тиражы = 31 300}}</ref> * [[Юрий Людвигович Рутковский|Юрий Рутковский]] (1881—1970) — актер, режиссер === [[1938 жыл]] === * [[Зинаида Игнатьевна Морская]] (1884—1966) — актриса * [[Ниссон Адольфович Шкаровский]] (1904—1964) — дирижер === [[1939 жыл]] === * [[Қуан Лекеров]] (1896—1955) — әнші, актер<ref>{{кітап |авторы = |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы= Қазақ КСР: қысқаша энциклопедия |шынайы атауы = |сілтеме = |уикитека = |жауапты =Бас редакторы Р. Н. Нұрғалиев |басылым = |орны = Алматы |баспасы = Қазақ кеңес энциклопедиясының Бас редакциясы |жыл = 1991 |томы = 4: Тіл. Әдебиет. Фольклор. Өнер. Сәулет |беттері = 352 |барлық беті = |сериясы = |isbn = 5-89800-023-2 |тиражы = 31 300}}</ref> == 1940-жылдары == === [[1943 жыл]] === * [[Оскар Аронович Сандлер]] (1910—1981) — композитор * [[Валентина Борисовна Харламова]] (1911—1999) — актриса * [[Василий Васильевич Ванин]] (1898—1951) — актер === [[1944 жыл]] === * [[Мұздыбек Әбдікәрімов]] (1914—1974) — актер<ref>{{кітап |авторы = |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы= Қазақ КСР: қысқаша энциклопедия |шынайы атауы = |сілтеме = |уикитека = |жауапты =Бас редакторы Р. Н. Нұрғалиев |басылым = |орны = Алматы |баспасы = Қазақ кеңес энциклопедиясының Бас редакциясы |жыл = 1991 |томы = 4: Тіл. Әдебиет. Фольклор. Өнер. Сәулет |беттері = 88 |барлық беті = |сериясы = |isbn = 5-89800-023-2 |тиражы = 31 300}}</ref> * [[Шәріпбай Қашқынбайұлы Сәкиев]] (1913—1989) — актер<ref>{{кітап |авторы = |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы= Қазақ КСР: қысқаша энциклопедия |шынайы атауы = |сілтеме = |уикитека = |жауапты =Бас редакторы Р. Н. Нұрғалиев |басылым = |орны = Алматы |баспасы = Қазақ кеңес энциклопедиясының Бас редакциясы |жыл = 1991 |томы = 4: Тіл. Әдебиет. Фольклор. Өнер. Сәулет |беттері = 480 |барлық беті = |сериясы = |isbn = 5-89800-023-2 |тиражы = 31 300}}</ref> === [[1945 жыл]] === * [[Шолпан Исабекқызы Жандарбекова]] (1922—2005) — театр және кино актрисасы * [[Виктор Иванович Дьяков]] (1903—1987) — актер және режиссер<ref>{{кітап |авторы = |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы= Қазақ КСР: қысқаша энциклопедия |шынайы атауы = |сілтеме = |уикитека = |жауапты =Бас редакторы Р. Н. Нұрғалиев |басылым = |орны = Алматы |баспасы = Қазақ кеңес энциклопедиясының Бас редакциясы |жыл = 1991 |томы = 4: Тіл. Әдебиет. Фольклор. Өнер. Сәулет |беттері = 222–223 |барлық беті = |сериясы = |isbn = 5-89800-023-2 |тиражы = 31 300}}</ref> * [[Сәбира Майқанова]] (1914—1995) — театр және кино актрисасы<ref>{{Cite web |url=[http://www.webground.su/rubric/2011/01/13/iskusstvo_scenicheskoe_iskusstvo/retro/](http://www.webground.su/rubric/2011/01/13/iskusstvo_scenicheskoe_iskusstvo/retro/) |title=WebGround 13.01.2011 Искусство: Сценическое искусство (Ретроспекция)<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2011-09-02 |archive-date=2012-03-13 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20120313101444/http://www.webground.su/rubric/2011/01/13/iskusstvo_scenicheskoe_iskusstvo/retro/](https://web.archive.org/web/20120313101444/http://www.webground.su/rubric/2011/01/13/iskusstvo_scenicheskoe_iskusstvo/retro/) |url-status=live }}</ref> * [[Анатолий Андреевич Резинин]] (1912—1986) — актер және режиссер * [[Мариям Тохтаханқызы Семятова]] (1916—1967) — театр актрисасы === [[1946 жыл]] === * [[Сатылған Атамқұлов]] (1907—1955) — театр актері<ref>{{кітап |авторы = |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы= Қазақ КСР: қысқаша энциклопедия |шынайы атауы = |сілтеме = |уикитека = |жауапты =Бас редакторы Р. Н. Нұрғалиев |басылым = |орны = Алматы |баспасы = Қазақ кеңес энциклопедиясының Бас редакциясы |жыл = 1991 |томы = 4: Тіл. Әдебиет. Фольклор. Өнер. Сәулет |беттері = 133 |барлық беті = |сериясы = |isbn = 5-89800-023-2 |тиражы = 31 300}}</ref> * [[Леонт Владимирович Леонов-Вендровский]] (1889—1954) — актер және режиссер<ref>{{кітап |авторы = |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы= Қазақ КСР: қысқаша энциклопедия |шынайы атауы = |сілтеме = |уикитека = |жауапты =Бас редакторы Р. Н. Нұрғалиев |басылым = |орны = Алматы |баспасы = Қазақ кеңес энциклопедиясының Бас редакциясы |жыл = 1991 |томы = 4: Тіл. Әдебиет. Фольклор. Өнер. Сәулет |беттері = 252 |барлық беті = |сериясы = |isbn = 5-89800-023-2 |тиражы = 31 300}}</ref> === [[1947 жыл]] === * [[Садық Кәрімбаев]] (1918—1975) — композитор, [[Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі]] (1947) == 1950-жылдары == === [[1951 жыл]] === * [[Александр Матвеевич Курганов]] (1881—1964) — әнші, педагог === [[1955 жыл]] === * [[Иустина Ивановна Загвоздкина]] (1908—1985) — актриса === [[1956 жыл]] === * [[Николай Петрович Ли]] (1915—1977) — актер === [[1957 жыл]] === * [[Роза Үмбетқызы Жаманова]] (1928—2013) — опера әншісі === [[1958 жыл]] === * [[Әмина Ерғожақызы Өмірзақова]] (1919—2006) — актриса * [[Ахмет Шәмиев]] (1908—1983) — актер, әнші === [[1959 жыл]] === * [[Михаил Федорович Аранышев]] (1912—1989) — кинооператор * [[Юрий Борисович Померанцев]] (1923—2022) — актер және режиссер == 1960-жылдары == === [[1963 жыл]] === * [[Тұрғыт Сәдуақасұлы Османов]] (1927—1987) — дирижер === [[1964 жыл]] === * [[Нұлбек Нонбаев]] (1923—2009) — актер === [[1966 жыл]] === * [[Тохтахун Бақтыбаев]] (1923—1987) — биші * [[Мұхтар Бақтыгереев]] (1933—1999) — актер<ref>{{Cite web |url=[http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/sov/38779/bio/](http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/sov/38779/bio/) |title=Мухтар Бахтыгереев |access-date=2011-02-17 |archive-date=2010-08-20 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20100820090054/http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/sov/38779/bio/](https://web.archive.org/web/20100820090054/http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/sov/38779/bio/) |url-status=live }}</ref> * [[Таңат Жайлыбеков]] (1929—1989) — актер<ref>{{Cite web |url=[http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/sov/17586/bio/](http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/sov/17586/bio/) |title=Танат Жайлибеков |access-date=2011-04-17 |archive-date=2012-02-16 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20120216035303/http://web.archive.org/web/20120216035303/http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/sov/17586/bio](https://web.archive.org/web/20120216035303/http://web.archive.org/web/20120216035303/http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/sov/17586/bio) |url-status=live }}</ref> * [[Алтын Ибрагимқызы Ружева]] (1928—1990) — актриса * [[Мақсұт Әмірұлы Салықов]] (1927—1977) — театр актері * [[Михаил Иванович Шапенков]] (1922—1990) — фаготшы === [[1967 жыл]] === * [[Юрий Степанович Клушкин]] (1937 жылы туған) — трубашы * [[Ұялбай Нүсіпов]] (1921—2005) — фаготшы және дирижер == 1970-жылдары == === [[1970 жыл]] === * [[Әнуар Абыханұлы Молдабеков]] (1938—1985) — кино және театр актері === [[1971 жыл]] === * [[Гүлжан Ізімқызы Талпақова]] (1948 жылы туған) — биші === [[1973 жыл]] === * [[Рамазан Салықұлы Бапов]] (1947—2014) — балет әртісі * [[Эдуард Жабашұлы Мәлбеков]] (1941—2026) — балет әртісі === [[1976 жыл]] === * [[Дәнеш Рақышев]] (1926—1992) — қазақ әншісі және композиторы === [[1977 жыл]] === * [[Тохтахун Бақтыбаев]] (1923—1987) — актер * [[Владимир Григорьевич Добровольский]] (1915 жылы туған) — гобойшы === [[1978 жыл]] === * [[Әнуар Жайлыбекұлы Тұяқбаев]] (1943 жылы туған) — трубашы === [[1979 жыл]] === * [[Роза Қуанышқызы Рымбаева]] (1957 жылы туған) — әнші<ref>{{Cite web |url=[http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/star/43655/bio/](http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/star/43655/bio/) |title=Роза Рымбаева |access-date=2011-08-24 |archive-date=2012-04-22 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20120422175846/http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/star/43655/bio](https://web.archive.org/web/20120422175846/http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/star/43655/bio) |url-status=live }}</ref> * [[Қапаш Қабыкенқызы Құлыш]] (1949 жылы туған) — әнші == 1980-жылдары == === [[1980 жыл]] === * [[Антонина Павловна Зимарева]] (1917—2005) — Иркутск драма театры, К. С. Станиславский атындағы Қарағанды орыс театры. [[Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі]] === [[1981 жыл]] === * [[Венера Камалқызы Қармысова]] (1936—2019) — әнші, Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі, мемлекет қайраткері [[Ғибадулла Мырзағалиұлы Мырзағалиев|Ғибадулла Мырзағалиевтің]] (1934—2000) жұбайы. * [[Анатолий Георгиевич Поляничко]] (1937(1938)—2020) — хор дирижері, аранжировщик, Орта Азия әскери округі Кеңес Армиясы ән-би ансамблінің көркемдік жетекшісі. [[Василий Константинович Блюхер|В. К. Блюхердің]] ұлы. === [[1982 жыл]] === * [[Есболған Ботабайұлы Жайсаңбаев]] (1940—1983) — театр және кино актері === [[1984 жыл]] === * [[Майра Шәкенқызы Айманова]] (1936—1993) — опера әншісі * [[Әлібек Әбілқасымұлы Жаңбырбаев]] (1948 жылы туған) — әнші * [[Владимир Васильевич Квадрицкий]] (1923 жылы туған) — кларнетші * [[Таңатар Қоңырұлы Нұралиев]] (1938 жылы туған) — гобойшы === [[1985 жыл]] === * [[Нағима Қабылқызы Есқалиева|Нағима Есқалиева]] === [[1986 жыл]] === * [[Людмила Мунсековна Ли]] (1951 жылы туған) — биші, педагог === [[1987 жыл]] === * [[Асылболат Кәкенұлы Ысмағұлов]] * [[Марат Хасенұлы Мұсабаев]] * [[Виктор Григорьевич Шалаев]] (1946—2022) — актер және режиссер == 1990-жылдары == === [[1991 жыл]] === * [[Бекпулат Саттарович Парманов]] (1952 жылы туған) — театр режиссері<ref>{{Cite web |url=[http://bgdt.kg/?page_id=934](http://bgdt.kg/?page_id=934) |title=Парманов Бекпулат Саттарович |access-date=2021-02-14 |archive-date=2021-05-11 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20210511175000/http://bgdt.kg/?page_id=934](https://web.archive.org/web/20210511175000/http://bgdt.kg/?page_id=934) |url-status=live }}</ref> * [[Лидия Тәжәдінқызы Кәден]] (1952 жылы туған) — Г. Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының әртісі * [[Юрий Николаевич Капустин]] (1942 жылы туған) — М. Ю. Лермонтов атындағы орыс драма театрының әртісі * [[Алтынбек Жолдасұлы Кенжеков]] (1941 жылы туған) — Г. Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының әртісі * [[Кенжеғали Тұрсынбекұлы Мыржықбаев]] (1953 жылы туған) — Абай атындағы Қазақ ұлттық академиялық опера және балет театрының опера солисі * [[Қанат Нұрмұхамедұлы Омарбаев]] (1943 жылы туған) — Абай атындағы Қазақ ұлттық академиялық опера және балет театрының опера солисі * [[Татьяна Рақышева]] (1946 жылы туған) — С. Қожамқұлов атындағы Жезқазған қазақ музыкалық-драма театрының әртісі == Атақ берілген жылы анықталмаған == * [[Қалыбек Қуанышбаев]] (1893—1968) — театр және кино актері * [[Анатолий Васильевич Молодов]] (1929—2017) — хор дирижері<ref>{{Cite web |url=[http://komsomol-100.narod.ru/kniga/laureatk.htm](http://komsomol-100.narod.ru/kniga/laureatk.htm) |title=Лауреаты премии Ленинского комсомола Казахстана<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2013-10-16 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20160304232220/http://komsomol-100.narod.ru/kniga/laureatk.htm](https://web.archive.org/web/20160304232220/http://komsomol-100.narod.ru/kniga/laureatk.htm) |url-status=live }}</ref> * [[Леонид Карпович Спасский]] (1926—1988) — театр актері == 1990-жылдары (Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері) == === [[1991 жыл]] === * [[Жібек Рақымбердіқызы Лебаева]] (1953 жылы туған) — Талдықорған облыстық қазақ драма театрының әртісі. === [[1992 жыл]] === * [[Ғазиза Әбдінәбиева]] (1948—2021) — Ғ. Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының әртісі * [[Қажыбек Құдайбергенұлы Бекбосынов]] (1946 жылы туған) — «Қазақконцерт» мемлекеттік концерттік ұйымының әртісі * [[Наталья Валентиновна Долматова]] (1958 жылы туған) — М. Ю. Лермонтов атындағы Мемлекеттік академиялық орыс драма театрының әртісі * [[Гүлжамал Мұқажанқызы Қазақбаева]] (1949 жылы туған) — Ғ. Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының әртісі * [[Өмірсерік Қалиұлы Қалиев]] (1947 жылы туған) — Бикен Римова атындағы Талдықорған қазақ драма театрының әртісі * [[Құрманбай Алтайұлы Шойынбаев]] (1952 жылы туған) — Әл-Фараби атындағы Шымкент педагогикалық мәдениет институты музыка кафедрасының оқытушысы * [[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] (1961 жылы туған) — композитор, домбырашы * [[Олег Борисович Прядко]] (1953-2025) — Қостанай облыстық драма театрының әртісі<ref>[[https://www.sutynews.ru/index.php?mode=articles&id=13322](https://www.sutynews.ru/index.php?mode=articles&id=13322) Оны спектакльдері үшін бәрі жақсы көретін. Арамыздан кеткен Олег Прядко туралы сөз]</ref> === [[1993 жыл]] === * [[Сердеш Қажымұратов]] (1950 жылы туған) — Қарағанды облыстық драма театрының әртісі * [[Талғат Досымғалиұлы Теменов]] (1954 жылы туған) — Жүргенов атындағы Алматы мемлекеттік театр-көркемөнер институтының ректоры * [[Мұрат Орындықбайұлы Төкеев]] (1961 жылы туған) — Абай атындағы Қазақ ұлттық академиялық опера және балет театрының балет әртісі * [[Нұржамал Пернебекқызы Үсенбаева]] (1959 жылы туған) — Абай атындағы Қазақ ұлттық академиялық опера және балет театрының опера солисі === [[1994 жыл]] === * [[Шахымардан Қайдарұлы Әбілов]] (1950 жылы туған) — Құрманғазы атындағы консерваторияның вокалдық-опералық даярлық факультетінің деканы * [[Құралай Халекетқызы Ешмұратова]] (1945 жылы туған) — Мемлекеттік Алматы қуыршақ театрының бас директоры — көркемдік жетекшісі === [[1995 жыл]] === * [[Төлеубек Мұхамеджанұлы Аралбай]] (1950 жылы туған) — М. О. Әуезов атындағы Қазақ ұлттық академиялық драма театрының әртісі * [[Сағат Ермағамбетұлы Жылгелдиев]] (1954 жылы туған) — Ғ. Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының әртісі * [[Майра Әлімғажинқызы Ілиясова]] (1955 жылы туған) — «Қазақконцерт» мемлекеттік концерттік ұйымының әртісі * [[Айтжан Нұрмағамбетова]] (1956 жылы туған) — «Гүлдер» республикалық жастар эстрадалық ансамблінің әртісі * [[Нұрлан Әлтайұлы Өнербаев]] (1961 жылы туған) — «Қазақ радиосының» дикторы * [[Гүлнар Юсупқызы Саитова]] (1952 жылы туған) — Қ. Қожамияров атындағы Мемлекеттік республикалық ұйғыр музыкалық комедия театрының балет әртісі * [[Саламат Садықова]] (1956 жылы туған) — әнші, [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасы]] * [[Бағдат Сәмидинова]] (1954 жылы туған) — «Қазақконцерт» мемлекеттік концерттік ұйымының әртісі * [[Татьяна Николаевна Тарская]] (1939 жылы туған) — Н. Сац атындағы Мемлекеттік академиялық орыс балалар мен жасөспірімдер театрының әртісі === [[1996 жыл]] === * [[Роза Тайманқызы Айдарбаева]] (1952 жылы туған) — Маңғыстау облыстық мемлекеттік филармониясының әртісі<ref>[[https://megapredmet.su/1-68618.html](https://megapredmet.su/1-68618.html){{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Қазақстан Республикасы Президентінің 1996 жылғы 9 желтоқсандағы № 3266 «Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградаларымен бір топ қызметкерлерді наградтау туралы» Жарлығы]</ref> * [[Қаракөз Ақжігітқызы Ақдәулетова]] (1956 жылы туған) — Қызылорда музыкалық колледжінің бөлім меңгерушісі * [[Ұлбосын Әкімова]] — Қ. Жандарбеков атындағы Жетісай қазақ музыкалық-драма театрының әртісі, Оңтүстік Қазақстан облысы * [[Айдос Жұмаділдәұлы Бектеміров|Айдос Бектеміров]] (1950 жылы туған) — Ғ. Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының әртісі * [[Кәдірбек Төлеуұлы Демесінов]] (1952 жылы туған) — Ғ. Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының әртісі * [[Любовь Васильевна Дороховская]] — Абай атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық опера және балет театрының опера солисі * [[Шолпан Базарқызы Дүкембаева]] — Көкшетау облыстық мемлекеттік филармониясының солист-вокалисі * [[Кеңес Нарымбайұлы Жұмабеков]] (1948 жылы туған) — С. Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық қазақ драма театрының әртісі * [[Марат Даңғылұлы Ілиясов]] — композитор және әнші, Алматы қаласы * [[Жайлаухан Қайроллин]] (1946 жылы туған) — А. Қашаубаев атындағы Семей облыстық мемлекеттік филармониясының солист-вокалисі * [[Зоя Викторовна Ким]] (1951 жылы туған) — Республикалық корей музыкалық комедия театрының «Ариран» ансамблінің солист-вокалисі * [[Тоқсын Құлыбекұлы Құлыбеков]] (1951 жылы туған) — «Тамаша» музыкалық-сауық фирмасының әртісі * [[Рихан Асимқызы Махпировa]] — Республикалық ұйғыр музыкалық комедия театрының солист-вокалисі * [[Жұмагүл Өмірзаққызы Мейрамова]] (1949 жылы туған) — М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының әртісі * [[Леонид Алексеевич Мельников]] — Қарағанды музыкалық комедия театрының әртісі * [[Шәмшігүл Мырзабекқызы Меңдиярова]] (1947 жылы туған) — М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының әртісі * [[Ринат Ильтайұлы Мусин]] (1961 жылы туған) — Қазақстан Республикасының Мемлекеттік классикалық би ансамблінің балет солисі * [[Серік Кәрібайұлы Оспанов]] (1964 жылы туған) — Т. Қалмағамбетов атындағы Жезқазған облыстық мемлекеттік филармониясының директоры — көркемдік жетекшісі * [[Павел Иванович Сапожников]] — Оңтүстік Қазақстан гуманитарлық университетінің оқытушысы * [[Уәйіс Сұлтанғазин]] — М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының әртісі * [[Сәуле Жаманқызы Таудаева]] (1958 жылы туған) — Батыс Қазақстан облыстық мемлекеттік филармониясының солист-вокалисі * [[Нұрзада Тұрсымбекқызы Тәшімова]] (1955 жылы туған) — М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының әртісі * [[Михаил Михайлович Токарев]] (1948 жылы туған) — М. Ю. Лермонтов атындағы Мемлекеттік академиялық орыс драма театрының әртісі * [[Меңтай Смағұлұлы Өтепбергенов]] (1946 жылы туған) — Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясының актері * [[Бекболат Қанайұлы Тілеухан]] (1966 жылы туған) — Республикалық ұлан жанындағы Президенттік оркестрдің фольклорлық ансамблінің жетекшісі, Алматы консерваториясы кафедрасының меңгерушісі === [[1997 жыл]] === * [[Наталья Өтеуліқызы Арынбасарова]] (1946 жылы туған) — театр және кино әртісі, [[Ресей|Ресей Федерациясы]] === [[1998 жыл]] === * [[Әділет Асқарқызы Ақбарова]] (1948 жылы туған) — Қ. Қожамияров атындағы Мемлекеттік республикалық ұйғыр музыкалық комедия театрының бишісі, хореограф-педагогы * [[Ләйлә Тұрсынбекқызы Әлпиева]] (1974 жылы туған) — Абай атындағы Қазақ ұлттық академиялық опера және балет театрының балет солисі * [[Роза Аманова]] (1973 жылы туған) — әнші, [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасы]] * [[Гүлнәр Жұмайқызы Дәукенова]] (1961 жылы туған) — әнші, Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінің солисі * [[Ерік Қалиұлы Жолжақсынов]] (1959 жылы туған) — Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясының актері * [[Баян Имашева]] (1941 жылы туған) — М. О. Әуезов атындағы Қазақ ұлттық академиялық драма театрының әртісі * [[Күләш Қажығалиева]] (1942 жылы туған) — Ғ. Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының әртісі * [[Болат Нұрғалиұлы Қалымбетов]] (1956 жылы туған) — Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясының актері әрі режиссері * [[Күлән Жантемірқызы Қалымбетова]] (1957 жылы туған) — Қызылорда облыстық филармониясының солисі * [[Салиха Қожақова]] (1941 жылы туған) — М. О. Әуезов атындағы Қазақ ұлттық академиялық драма театрының әртісі * [[Ольга Владимировна Коржева]] (1969 жылы туған) — Н. Сац атындағы Мемлекеттік академиялық орыс балалар мен жасөспірімдер театрының әртісі * [[Наталья Павловна Косенко]] (1944 жылы туған) — М. Горький атындағы Орыс драма театрының әртісі * [[Тамара Өкіметқызы Қосыбаева]] (1928 жылы туған) — Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясының актрисасы * [[Майра Мұхамедқызы]] (1969 жылы туған) — опера әншісі * [[Сұлушаш Құлжабайқызы Нұрмағамбетова]] (1951 жылы туған) — Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінің солисі * [[Дмитрий Анатольевич Скирта]] (1972 жылы туған) — Н. Сац атындағы Мемлекеттік академиялық орыс балалар мен жасөспірімдер театрының әртісі * [[Айгүл Нариманқызы Үлкенбаева]] (1962 жылы туған) — Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы домбыра кафедрасының оқытушысы * [[Жанна Исақызы Керімтаева-Сатыбалдиева]] (1952 жылы туған) — киноактриса == Атақ берілген жылы анықталмаған == * [[Жаннат Кеңесқызы Бақтаева]] (1969 жылы туған) — опера әншісі * [[Геннадий Николаевич Балаев]] (1940 жылы туған) — М. Ю. Лермонтов атындағы Орыс драма театрының әртісі * [[Татьяна Петровна Банченко]] (1947 жылы туған) — М. Ю. Лермонтов атындағы Орыс драма театрының әртісі * [[Виталий Алексеевич Гришко]] (1946 жылы туған) — М. Ю. Лермонтов атындағы Орыс драма театрының әртісі * [[Нина Леонидовна Жмеренецкая]] (1948 жылы туған) — М. Ю. Лермонтов атындағы Орыс драма театрының әртісі * [[Жұмағаным Әбілхалыққызы Рахимова]] — Ғ. Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясының әртісі * [[Қанатқали Қамөқұлы Қожақов]] — Ғ. Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясының әртісі * [[Надежда Антоновна Косыгина]] — Н. Ф. Погодин атындағы Солтүстік Қазақстан облыстық орыс драма театрының әртісі == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақ КСР құрметті атақтары]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері]] [[Санат:Өнер қайраткері атағы иегерлерінің тізімі]] iq9zlcx1q9jeffiv1k2jevolvaedanv 0 785600 3657630 3647834 2026-09-20T03:38:49Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3657630 wikitext text/x-wiki {{Банк | банктың аты = Швейцария Ұлттық банкі | логотипі = SNB-Logo-positiv-blau.svg | түрі = [[Орталық банк]]; арнайы федералдық заңмен реттелетін [[акционерлік қоғам]] | лицензиясы = | салымдарды сақтау = | биржадағы листингі = [[SIX Swiss Exchange]] | қызметі = ақша-кредит саясаты, банкнота эмиссиясы, валюталық резервтерді басқару, төлем жүйелері, қаржы тұрақтылығы | ұраны = | құрылған жылы = 16 қаңтар 1906 (заңды түрде); 20 маусым 1907 (қызметін бастады) | бұрынғы атаулары = | орналасуы = [[Берн]] және [[Цюрих]], [[Швейцария]] | басты адамдары = [[Мартин Шлегель]] — Басқарма төрағасы; Антуан Мартин — төраға орынбасары; Петра Чудин — Басқарма мүшесі | жарғылық капиталы = 25 млн [[Швейцар франкі|CHF]] | меншікті капиталы = 166,5 млрд CHF (31 желтоқсан 2025) | активтері = 893,9 млрд CHF (31 желтоқсан 2025) | таза табысы = 26,1 млрд CHF (2025 жылғы жылдық нәтиже) | қызметкерлер саны = 1 025 (2025 жылдың соңы) | басшы компания = | еншілес компания = | аудитор = KPMG AG | дерекнама = Швейцария Конституциясының 99-бабы; Ұлттық банк туралы федералдық заң | сайты = [https://www.snb.ch/ snb.ch] }} '''Швейцария Ұлттық банкі''' (нем. ''Schweizerische Nationalbank'', фр. ''Banque nationale suisse'', итал. ''Banca nazionale svizzera'', романш. ''Banca naziunala svizra''; ағылш. ''Swiss National Bank''; қысқаша '''SNB''', француз, итальян және романш тілдерінде — '''BNS''') — [[Швейцария]]ның [[орталық банк]]і. Ол елдің ақша-кредит саясатын жүргізеді, [[Швейцар франкі|швейцар франкі]] банкноталарын шығаруға айрықша құқыққа ие, валюталық резервтерді басқарады, қолма-қол және қолма-қол ақшасыз төлем жүйелерінің жұмыс істеуіне қатысады және қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге үлес қосады.<ref name="SNB-tasks">[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals Responsibilities and goals of the SNB] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Банк Швейцария Федералдық конституциясы мен Ұлттық банк туралы федералдық заңға сәйкес өз мандатын '''тәуелсіз''' жүзеге асырады. Оның басты мақсаты — экономикалық дамуды ескере отырып, '''баға тұрақтылығын қамтамасыз ету'''.<ref name="SNB-strategy">[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/monetary-policy/strategy The SNB's monetary policy strategy] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Швейцария Ұлттық банкінің құқықтық құрылымы көптеген орталық банктерден ерекшеленеді: ол арнайы федералдық заң нормаларымен реттелетін акционерлік қоғам болып табылады. Акциялары қор биржасында сатылады, бірақ банктің ақша-кредит саясатына акционерлер ықпал ете алмайды. Швейцария Конфедерациясы SNB акцияларына иелік етпейді.<ref name="SNB-company">[https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/snb-joint-stock-company The SNB as a joint-stock company] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Банктің екі тең құқықты бас кеңсесі [[Берн]] мен [[Цюрих]]те орналасқан. Сонымен қатар [[Сингапур]]да филиалы, Базель, Женева, Лозанна, Лугано, Люцерн және Санкт-Галленде өкілдіктері бар.<ref name="SNB-org">[https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation The SNB as an organisation] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Атауы және құқықтық мәртебесі == Швейцарияның көптілді мемлекеттік құрылымына сәйкес банктің төрт ұлттық тілдегі ресми атауы бар: {| class="wikitable" ! Тіл ! Ресми атауы ! Қысқартылуы |- | неміс тілі | ''Schweizerische Nationalbank'' | SNB |- | француз тілі | ''Banque nationale suisse'' | BNS |- | итальян тілі | ''Banca nazionale svizzera'' | BNS |- | романш тілі | ''Banca naziunala svizra'' | BNS |} Ағылшын тіліндегі ресми атауы — ''Swiss National Bank'' (SNB). Швейцария Федералдық конституциясының 99-бабы ұлттық валютаның және орталық банктің негізгі құқықтық қағидаларын белгілейді. Конституция SNB-нің тәуелсіздігін бекітеді, оның бүкіл елдің мүддесіне сай ақша-кредит саясатын жүргізуін талап етеді және валюталық резервтердің бір бөлігін алтын түрінде сақтауды көздейді.<ref name="SNB-legal">[https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/legal-framework Legal basis] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Қазіргі Ұлттық банк туралы федералдық заң 2003 жылғы 3 қазанда қабылданып, '''2004 жылғы 1 мамырда''' күшіне енді. Ол SNB-нің мандатын, ақша-кредит құралдарын, қаржы жүйесінің тұрақтылығына қатысты міндеттерін, ұйымдық құрылымын және басқару органдарын реттейді.<ref name="SNB-legal"/> SNB коммерциялық банк емес. Ол халықтан кәдімгі депозиттер қабылдамайды және бөлшек кредит берумен айналыспайды. Оның қызметі ақша-кредит және валюталық саясат, қаржы инфрақұрылымы, резервтер және мемлекеттің орталық банкіне тән басқа міндеттерге бағытталған. == Тарихы == === Орталық банк құрылғанға дейін === XIX ғасырдың көп бөлігінде Швейцарияда банкноталарды бір орталық мекеме емес, көптеген кантондық және жеке банктер шығарды. Бірыңғай федералдық мемлекет құрылғаннан кейін ақша жүйесін орталықтандыру біртіндеп жүзеге асырылды. 1848 жылғы Федералдық конституция монета шығару құқығын Конфедерацияға берді. 1850 жылы бірыңғай [[Швейцар франкі|швейцар франкі]] енгізілді. 1874 жылғы конституциялық өзгерістер Конфедерацияның банкнота айналымына қатысты өкілеттігін күшейтті. Алайда банкноталарды жеке эмиссиялық банктер шығаруды жалғастырды. 1891 жылы халықтық дауыс беру нәтижесінде Федералдық конституцияға өзгеріс енгізіліп, банкнота шығару жөніндегі айрықша құқық Конфедерацияға берілді. Орталық банктің нақты құқықтық және ұйымдық нысанын анықтау жөніндегі саяси пікірталастар тағы бірнеше жылға созылды.<ref name="SNB-history">[https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/history The history of the Swiss National Bank] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> === Құрылуы === 1905 жылғы '''6 қазанда''' Швейцария Ұлттық банкі туралы федералдық заң қабылданды. Ол 1906 жылғы '''16 қаңтарда''' күшіне енді.<ref name="SNB-chronicle">[https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/history/geld-und-waehrungspolitische-chronik Chronicle of monetary events] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 1906 жылғы 23 тамызда банктің құрылтайшы акционерлерінің жалпы жиналысы өтті. Швейцария Ұлттық банкі '''1907 жылғы 20 маусымда''' нақты қызметін бастады. Алғашқы бөлімшелері Базель, Берн, Женева, Санкт-Галлен және Цюрих қалаларында жұмыс істеді.<ref name="SNB-chronicle"/> Орталық банктің құрылуы швейцариялық федерализмге тән ымыраның нәтижесі болды. Толық мемлекеттік орталық банк пен жеке акционерлік банк үлгілерінің орнына арнайы заңмен реттелетін және кантондар мен жеке акционерлердің қатысуына мүмкіндік беретін ұйымдық нысан таңдалды. 1910 жылғы 20 маусымнан бастап SNB Швейцарияда банкноталарды шығаруға айрықша құқықтың толық иесі болды.<ref name="SNB-chronicle"/> === Бірінші дүниежүзілік соғыс === 1914 жылы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] басталғаннан кейін халықаралық алтын стандартының қалыпты жұмысы бұзылды. Швейцария бейтарап мемлекет болғанына қарамастан, соғыс саудаға, валюта нарығына және ішкі бағаларға елеулі әсер етті. SNB үшін негізгі міндеттердің бірі банкноталарға деген сұраныстың күрт өсуіне жауап беру және қаржы жүйесінің өтімділігін сақтау болды. Соғыс кезінде 5 және 20 франктік жаңа банкноталар шығарылып, ақша айналымын қамтамасыз ету үшін арнайы федералдық кассалық билеттер де қолданылды.<ref name="SNB-chronicle"/> Соғыстан кейін инфляция, валюталардың тұрақсыздығы және алтын стандартын қалпына келтіру мәселелері банктің ақша-кредит саясатына ұзақ уақыт әсер етті. === Ұлы тоқырау және 1936 жылғы девальвация === 1920–1930-жылдары SNB алтын стандарты жағдайында жұмыс істеді. [[Ұлы тоқырау]] кезеңінде дефляция мен халықаралық валюталық дағдарыс Швейцария экономикасына қатты қысым жасады. 1936 жылғы қыркүйекте Швейцария франкті шамамен '''30%-ға девальвациялады'''. Бұл қадам Франция мен басқа да бірқатар елдердегі алтын блоктың ыдырауымен байланысты болды.<ref name="SNB-chronicle"/> Девальвациядан кейін ақша-кредит саясатының мүмкіндіктері кеңейіп, швейцар экономикасына дефляциялық қысым біртіндеп әлсіреді. === Екінші дүниежүзілік соғыс және алтын операциялары === [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі SNB қызметінің ең көп зерттелген және даулы аспектілерінің бірі — Германияның [[Рейхсбанк]]імен алтын операциялары. Соғыс жылдарында Швейцария Ұлттық банкі Рейхсбанктен едәуір көлемде алтын сатып алды. Соғыстан кейін бұл алтынның бір бөлігінің Германия басып алған мемлекеттердің орталық банктерінен тартып алынған немесе басқа да күмәнді жолдармен алынған болуы мүмкін екендігі кең көлемде зерттелді. 1980–1990-жылдары SNB өзінің соғыс жылдарындағы алтын операцияларына арнайы тарихи зерттеулер жүргізді. 1999 жылы жарияланған Винсент Креттоль мен Патрик Хальбайзен зерттеуі банктің соғыстың алғашқы кезеңінде валютаға сенімді, баға тұрақтылығын және елдің сыртқы төлем қабілетін сақтауға ұмтылғанын көрсетті. Сонымен бірге зерттеу 1943 жылдан бастап SNB-нің Рейхсбанкпен операцияларды айтарлықтай шектеуге ақша-кредит тұрғысынан мүмкіндігі болғанын, бірақ саяси, құқықтық және моральдық тәуекелдерді тиісті дәрежеде бағаламағанын атап көрсетті.<ref name="SNB-WWII">[https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/history The history of the Swiss National Bank — Gold transactions during the Second World War] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Бұл мәселе Швейцарияның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі экономикалық саясатын зерттеудің маңызды бөлігіне айналды. === Соғыстан кейінгі кезең === Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін швейцар франкі [[Бреттон-Вудс жүйесі]]не кірді. Франктің айырбас бағамы АҚШ долларына, ал доллар алтынға байланысты болды. 1960-жылдардың аяғы мен 1970-жылдардың басындағы халықаралық валюталық дағдарыс Бреттон-Вудс жүйесінің ыдырауына әкелді. 1970-жылдардың басында Швейцария белгіленген айырбас бағамынан бас тартып, швейцар франкі еркін құбылатын валютаға айналды.<ref name="SNB-chronicle"/> Осы кезеңнен бастап айырбас бағамы SNB ақша-кредит саясатының аса маңызды факторларының біріне айналды. Швейцарияның төмен инфляциясы, қаржы орталығы ретіндегі беделі және капитал ағындары франктің халықаралық «қауіпсіз айлақ» валюта ретіндегі мәртебесін күшейтті. === 2008 жылғы әлемдік қаржы дағдарысы === 2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысы кезінде Швейцарияның ірі банкі [[UBS]] АҚШ ипотекалық нарығымен байланысты активтерден үлкен шығынға ұшырады. 2008 жылғы қазанда Швейцария билігі UBS-ті тұрақтандыру жөніндегі шаралар пакетін жариялады. Оның аясында SNB өтімділігі төмен активтерді арнайы мақсаттағы қор — '''SNB StabFund''' арқылы қабылдауға және қаржыландыруға қатысты.<ref name="SNB-chronicle"/> 2008 жылғы қарашада қор құрылып, кейін UBS активтерінің ондаған миллиард АҚШ долларына бағаланған портфелі оған берілді. Активтер біртіндеп сатылып, 2013 жылы SNB берген кредит толық өтелді. Бұл операция Швейцария Ұлттық банкінің қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етудегі рөлінің айтарлықтай кеңеюінің мысалы болды. === 2011–2015 жылдардағы еуро бағамының төменгі шегі === Еуропалық мемлекеттік борыш дағдарысы кезінде швейцар франкіне «қауіпсіз айлақ» валютасы ретінде сұраныс күрт артты. Франктің шамадан тыс нығаюы Швейцариядағы экспорт пен баға тұрақтылығына қатер төндірді. 2011 жылғы '''6 қыркүйекте''' SNB: :'''1 EUR = кемінде 1,20 CHF''' болатын ең төменгі айырбас бағамын енгізді. Банк бұл деңгейді сақтау үшін қажет болған жағдайда шетел валютасын шектеусіз көлемде сатып алуға дайын екенін мәлімдеді.<ref name="SNB-chronicle"/> 2015 жылғы '''15 қаңтарда''' SNB ең төменгі бағам саясатын күтпеген жерден тоқтатты. Сонымен қатар талап етуге дейінгі бірқатар депозиттерге қолданылатын теріс пайыздық мөлшерлеме −0,75%-ға дейін төмендетілді. Шешімнен кейін франк халықаралық валюта нарығында күрт қымбаттады. Теріс пайыздық мөлшерлемелер Швейцарияда 2015 жылғы қаңтардан 2022 жылғы қыркүйекке дейін қолданылды.<ref>[https://www.snb.ch/en/services-events/digital-services/glossary Glossary — Negative interest] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> === Credit Suisse дағдарысы === 2023 жылғы наурызда [[Credit Suisse]] банкіне деген сенім күрт төмендеп, клиенттердің депозиттерін жаппай әкетуі өтімділік дағдарысына әкелді. SNB соңғы инстанциядағы кредитор ретінде Credit Suisse-ке әртүрлі құралдар арқылы жалпы '''168 млрд швейцар франкіне дейінгі өтімділік''' берді.<ref name="SNB-CS">[https://www.snb.ch/en/particular/landing-pages/annual-report-2023 Swiss National Bank — Annual Report 2023]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> SNB қолдауы Credit Suisse-тің өтімділігін қамтамасыз етіп, 2023 жылғы 19 наурызда оның [[UBS]] тарапынан сатып алынуы жөніндегі келісімді жүзеге асыруға мүмкіндік берді. Дағдарыстан кейін Швейцария билігі банктердің өтімділік дайындығын және орталық банктің соңғы инстанциядағы кредитор ретіндегі құралдарын қайта қарады. == Мандаты және негізгі міндеттері == Швейцария Ұлттық банкінің қызметі Конституцияның 99-бабына және Ұлттық банк туралы заңның 5-бабына негізделеді. SNB-нің негізгі міндеті — '''елдің жалпы мүддесіне сай ақша-кредит саясатын жүргізіп, баға тұрақтылығын қамтамасыз ету және бұл ретте экономикалық дамуды ескеру'''.<ref name="SNB-strategy"/> === Ақша-кредит саясаты === SNB пайыздық мөлшерлемелер мен валюталық жағдайларға ықпал ету арқылы баға тұрақтылығын қамтамасыз етуге тырысады. Негізгі операциялық көрсеткіш — '''SNB саясат мөлшерлемесі''' (''SNB policy rate''). Банк қысқа мерзімді қамтамасыз етілген франк ақша нарығының пайыздық мөлшерлемелерін осы саясат мөлшерлемесіне жақын ұстауға тырысады.<ref>[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/monetary-policy/implementation The implementation of monetary policy] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Қажет болған жағдайда SNB шетел валютасын сатып алу немесе сату арқылы валюталық нарыққа араласа алады. === Қолма-қол ақша === SNB Швейцарияда банкноталар шығаруға айрықша құқыққа ие. Банк: * банкноталардың номиналдары мен дизайнын анықтайды; * жаңа серияларды әзірлейді; * банкноталарды айналымға шығарады; * ескі және жарамсыз банкноталарды айналымнан алады; * экономикадағы қолма-қол ақшаға сұранысты қамтамасыз етеді. Монеталарды SNB емес, Швейцария Конфедерациясының [[Swissmint]] федералдық монета сарайы соғады. Алайда SNB Конфедерацияның тапсырмасы бойынша монеталарды таратуға қатысады.<ref name="SNB-tasks"/> === Қолма-қол ақшасыз төлемдер === Швейцариядағы ірі қолма-қол ақшасыз төлемдердің негізгі инфрақұрылымдарының бірі — '''Swiss Interbank Clearing''' (SIC). SIC жүйесіндегі төлемдер SNB-дегі талап етуге дейінгі шоттар арқылы орталық банктің ақшасымен түпкілікті есеп айырысады. SNB SIC жүйесінің жұмыс істеуіне қатысып, Швейцария төлем инфрақұрылымының сенімділігі мен тиімділігіне үлес қосады.<ref name="SNB-tasks"/> === Валюталық резервтерді басқару === SNB активтерінің негізгі бөлігін '''валюталық резервтер''' құрайды. Оларға: * шетел валютасындағы облигациялар; * акциялар; * алтын; * халықаралық резервтік активтердің басқа түрлері кіреді. Резервтердің негізгі мақсаты инвестициялық табыс табу емес, SNB-ге кез келген уақытта ақша-кредит саясатын жүргізуге жеткілікті әрекет ету мүмкіндігін беру болып табылады.<ref name="SNB-tasks"/> Активтерді басқаруда қауіпсіздік, өтімділік және табыстылық қағидалары ескеріледі. === Қаржы жүйесінің тұрақтылығы === Ұлттық банк туралы заң SNB-ге қаржы жүйесінің тұрақтылығына үлес қосу міндетін жүктейді. SNB қаржы секторындағы тәуекелдерді талдайды, жүйелік маңызы бар қаржы нарығы инфрақұрылымдарын қадағалайды және банк жүйесінің тұрақтылығы туралы тұрақты есептер жариялайды.<ref name="SNB-financial-stability">[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/financial-stability Financial stability] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Коммерциялық банктерді тікелей пруденциялық қадағалау SNB-нің емес, [[FINMA|Швейцарияның қаржы нарығын қадағалау органының (FINMA)]] міндеті. Екі мекеме қаржы тұрақтылығы саласында өзара ынтымақтасады. === Соңғы инстанциядағы кредитор === SNB төтенше жағдайда төлем қабілетті банктерге жеткілікті кепілзатқа қарсы өтімділік бере отырып, '''соңғы инстанциядағы кредитор''' (ағылш. ''lender of last resort'') қызметін атқарады. 2023 жылғы Credit Suisse дағдарысы осы функцияның ірі көлемде қолданылған мысалы болды. 2026 жылы SNB банктерге өтімділік қолдау жүйесін кеңейтіп, '''Extended Liquidity Facility''' (ELF) механизмін қалыптастырды. Ол алдын ала қажетті дайындық жасаған Швейцария банктеріне кең ауқымды кепілзатқа қарсы өтімділік алуға мүмкіндік береді.<ref name="SNB-LOLR">[https://www.snb.ch/en/services-events/digital-services/faq-overview/qas_lolr Questions and answers on the SNB as lender of last resort] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> === Халықаралық валюталық ынтымақтастық === SNB Федералдық кеңеспен бірлесіп халықаралық валюталық ынтымақтастыққа қатысады. Банк: * [[Халықаралық валюта қоры]]; * [[Халықаралық есеп айырысу банкі]]; * [[Қаржылық тұрақтылық кеңесі]]; * басқа орталық банктер; * халықаралық қаржы ұйымдары аясында жұмыс істейді.<ref name="SNB-international">[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/international-cooperations International] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> [[Базель]] қаласында орналасқан BIS Innovation Hub-тың Швейцария орталығында SNB мен Халықаралық есеп айырысу банкінің мамандары орталық банкингке қатысты жаңа қаржылық технологиялар бойынша бірлескен жобалар жүргізеді. === Конфедерацияның банкі === SNB Швейцария Конфедерациясына банктік қызметтер көрсетеді. Ол федералдық үкіметтің төлемдерін өңдейді, шоттарын жүргізеді, ақша нарығы мен капитал нарығындағы қарыз құралдарын орналастыруға қатысады және мемлекеттік қаржы операцияларына байланысты техникалық қызмет атқарады. Бұл функциялар SNB-нің ақша-кредит саясаты жөніндегі тәуелсіздігіне нұқсан келтірмейді. === Статистика және зерттеулер === SNB банктерден, қаржы нарықтарынан, төлем балансынан, халықаралық инвестициялық позициядан және қаржы шоттарынан статистикалық мәліметтер жинап, жариялайды. Банк ақша-кредит саясаты, макроэкономика, халықаралық экономика, қаржы нарықтары және банк жүйесі бойынша ғылыми зерттеулер жүргізеді. == Ақша-кредит саясаты == === Баға тұрақтылығының анықтамасы === SNB баға тұрақтылығын орта мерзімді кезеңде Швейцарияның тұтыну бағалары индексінің жылдық өсімі: :'''0%-дан 2%-ға дейін''' болатын жағдай ретінде түсіндіреді. Баға деңгейінің тұрақты төмендеуі, яғни [[дефляция]], да баға тұрақтылығына қайшы деп есептеледі.<ref name="SNB-strategy"/> Банк инфляцияны нақты бір нүктелік мақсатқа бекітпейді. Мұндай тәсіл уақытша баға өзгерістеріне икемді жауап беруге мүмкіндік береді. === Ақша-кредит стратегиясы === 2000 жылдан бері SNB ақша-кредит стратегиясы үш негізгі элементтен тұрады: # баға тұрақтылығын анықтау; # үш жылға арналған шартты инфляция болжамы; # пайыздық мөлшерлемелер мен айырбас бағамына ықпал ету арқылы ақша-кредит саясатын жүзеге асыру.<ref name="SNB-strategy"/> SNB ақша-кредит саясатын наурыз, маусым, қыркүйек және желтоқсанда жан-жақты бағалайды. Әр бағалаудан кейін саясат шешімі және орта мерзімді инфляция болжамы жарияланады.<ref>[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/monetary-policy/decisions The SNB's monetary policy decisions] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> === 2026 жылғы жағдай === 2026 жылғы '''18 маусымда''' Швейцария Ұлттық банкі саясат мөлшерлемесін: :'''0%''' деңгейінде сақтады. Сонымен бірге SNB франктің Швейцариядағы баға тұрақтылығына қауіп төндіретін жылдам әрі шамадан тыс қымбаттауына қарсы қажет болған жағдайда валюталық нарыққа белсендірек араласуға дайын екенін мәлімдеді.<ref name="SNB-rate2026">[https://www.snb.ch/en/publications/communication/press-releases-restricted/pre_20260618 Monetary policy assessment of 18 June 2026] — Swiss National Bank, 18 маусым 2026. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Тәуелсіздігі және есептілігі == Швейцария Ұлттық банкінің тәуелсіздігі Федералдық конституцияда бекітілген. Ақша-кредит саясатын орындаған кезде SNB мен оның органдарына: * Федералдық кеңестен; * Федералдық жиналыстан; * кантондардан; * акционерлерден; * басқа мемлекеттік немесе жеке құрылымдардан нұсқау алуға тыйым салынады.<ref name="SNB-org"/> Алайда тәуелсіздік есептіліктің болмауын білдірмейді. SNB Федералдық жиналыс алдында өз мандатын орындауы жөнінде есеп береді, Федералдық кеңеспен тұрақты түрде консультациялар өткізеді және қоғамға ақша-кредит саясаты мен экономикалық ахуал туралы ақпарат жариялайды. Жылдық есептің мандатты орындауға арналған бөлігі Федералдық жиналысқа ұсынылады. Қаржылық есеп Федералдық кеңестің және кейін акционерлердің жалпы жиналысының қарауына беріледі.<ref>[https://www.snb.ch/en/news-publications/annual-report-overview Annual Report] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Басқару құрылымы == SNB-нің негізгі органдары: * '''Акционерлердің жалпы жиналысы'''; * '''Банк кеңесі'''; * '''Басқарма''' (''Governing Board''); * '''сыртқы аудитор'''. <ref name="SNB-legal"/> === Басқарма === Басқарма — SNB-нің жоғары атқарушы және басқарушы органы. Ол үш мүшеден тұрады: {| class="wikitable" ! Лауазымы ! Аты-жөні ! Бөлім ! Орналасуы |- | Басқарма төрағасы | '''Мартин Шлегель''' (''Martin Schlegel'') | I бөлім | Цюрих |- | Басқарма төрағасының орынбасары | '''Антуан Мартин''' (''Antoine Martin'') | II бөлім | Берн |- | Басқарма мүшесі | '''Петра Чудин''' (''Petra Tschudin'') | III бөлім | Цюрих |} <ref name="SNB-boards">[https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/supervisory-management-boards The SNB's supervisory and executive bodies] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Үш мүшенің қазіргі құрамы 2024 жылғы 1 қазаннан қалыптасты. Мартин Шлегель осы күні Томас Йорданның орнына Басқарма төрағасы болды. Басқарма мүшелерін Банк кеңесінің ұсынысы бойынша Федералдық кеңес алты жыл мерзімге тағайындайды. Қайта тағайындауға жол беріледі. Басқарма: * ақша-кредит саясаты; * резервтерді инвестициялау стратегиясы; * қаржы тұрақтылығына үлес қосу; * халықаралық валюталық ынтымақтастық үшін тікелей жауап береді.<ref name="SNB-boards"/> === Кеңейтілген басқарма === Үш Басқарма мүшесі мен олардың орынбасарлары '''Кеңейтілген басқарманы''' (''Enlarged Governing Board'') құрайды. Бұл орган SNB-нің стратегиялық және операциялық басқаруына жауап береді. === Банк кеңесі === '''Банк кеңесі''' SNB-нің қызметін бақылайтын және ұйымдық басқаруын қадағалайтын орган. Ол '''11 мүшеден''' тұрады. Оның алтауын, соның ішінде президенті мен вице-президентін Федералдық кеңес, қалған бесеуін акционерлердің жалпы жиналысы сайлайды.<ref name="SNB-org"/> 2026 жылғы жағдай бойынша Банк кеңесінің президенті — '''Барбара Яном Штайнер''' (''Barbara Janom Steiner''), вице-президенті — '''Кристоф Амманн''' (''Christoph Ammann'').<ref name="SNB-boards"/> Банк кеңесінің мүшелері төрт жылға сайланады және олардың жалпы өкілеттік мерзімі ең көбі 12 жыл болуы мүмкін. Банк кеңесі ұйымның әкімшілік және қаржылық басқаруын бақылайды, алайда '''ақша-кредит саясатын анықтауға қатыспайды'''. Бұл өкілеттік тек Басқармаға тиесілі.<ref>[https://www.snb.ch/en/snb-explained/governance How is the SNB organised?] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> === Үш бөлім === SNB ішкі құрылымы үш негізгі бөлімнен тұрады. '''I бөлім''' негізінен Цюрихте орналасқан және экономикалық талдау, халықаралық валюталық ынтымақтастық, статистика, құқықтық қызмет, коммуникациялар мен басқа корпоративтік функцияларды қамтиды. '''II бөлім''' негізінен Бернде орналасқан. Оның құзыретіне қаржы тұрақтылығы, қолма-қол ақша, бухгалтерлік есеп, тәуекелдерді басқару және қауіпсіздік кіреді. '''III бөлім''' негізінен Цюрихте орналасқан және ақша нарығы мен валюта операциялары, активтерді басқару, банктік операциялар және ақпараттық технологиялар үшін жауап береді.<ref name="SNB-org"/> == Меншік құрылымы == Швейцария Ұлттық банкінің ұйымдық-құқықтық нысаны орталық банктер арасында ерекше. SNB арнайы федералдық заңмен құрылған '''акционерлік қоғам''' болып табылады. Оның жарғылық капиталы: :'''25 млн CHF''' және ол әрқайсысының номиналдық құны: :'''250 CHF''' болатын '''100 000 атаулы акцияға''' бөлінген.<ref name="SNB-company"/> Акциялар [[SIX Swiss Exchange]] биржасында саудаланады. SNB-нің ресми мәліметі бойынша акциялардың шамамен '''55%-ы''' кантондар, кантондық банктер және басқа қоғамдық-құқықтық мекемелерге тиесілі. Қалған бөлігі негізінен жеке тұлғалар мен басқа жеке акционерлердің қолында.<ref name="SNB-company"/> '''Швейцария Конфедерациясы SNB акцияларына иелік етпейді.''' Жеке акционердің дауыс беру құқығын қамтамасыз ететін тіркелуі заң бойынша ең көбі 100 акциямен шектеледі. Бұл шектеу кантондар мен қоғамдық-құқықтық құрылымдарға қолданылмайды.<ref>[https://www.snb.ch/en/services-events/digital-services/faq-overview/qas_unternehmen Questions and answers on the SNB as a company] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Акционерлердің құқықтары кәдімгі коммерциялық компаниядағы акционерлерге қарағанда айтарлықтай шектеулі. Олар ақша-кредит саясатын анықтай алмайды. Акция бойынша төленетін дивиденд заңмен жарғылық капиталдың '''6%-ынан аспайтын''' деңгейде шектелген. Бұл бір акцияға ең көбі 15 CHF-ке сәйкес келеді.<ref name="SNB-company"/> == Пайдасын бөлу == SNB-нің қаржылық нәтижесі мемлекеттік бюджеттің әдеттегі кірісі ретінде қарастырылмайды. Оның пайдасы алтын, шетел валюталары, облигациялар мен акциялар бағасының өзгеруіне байланысты жылдан жылға өте қатты ауытқуы мүмкін. Алдымен банк валюталық резервтер үшін қажетті резервтер қалыптастырады. Одан кейін жеткілікті бөлу резерві болған жағдайда: * акционерлерге заңда белгіленген шекте дивиденд төленеді; * қалған бөлінетін пайда Конфедерация мен кантондарға беріледі. Конституция бойынша SNB таза пайдасының кемінде үштен екісі кантондарға берілуге тиіс.<ref name="SNB-legal"/> Қазіргі бөлу келісімі бойынша Конфедерация мен кантондарға төленетін соманың: :'''1/3 бөлігі — Конфедерацияға,''' :'''2/3 бөлігі — кантондарға''' беріледі. 2025 жылғы нәтиже бойынша Конфедерация мен кантондарға жалпы '''4 млрд CHF''' бөлу мүмкін болды.<ref name="SNB-result2025">[https://www.snb.ch/en/publications/communication/press-releases/2026/pre_20260302 Annual result of the Swiss National Bank for 2025] — Swiss National Bank, 2 наурыз 2026. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Активтері және резервтері == 2025 жылғы 31 желтоқсанда SNB активтерінің жалпы көлемі: :'''893,8575 млрд CHF''' болды.<ref name="SNB-finance">[https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/annual-report-profit Annual financial statements and profit] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Орталық банк балансының негізгі бөлігін шетел валютасындағы инвестициялар мен алтын резервтері құрайды. === Алтын резерві === 2025 жылдың соңында SNB: :'''1 040 тонна алтын''' ұстады. Бұл көлем 2025 жылы өзгерген жоқ. Алтын бағасының өсуі сол жылы банкке '''36,3 млрд CHF''' бағалау пайдасын әкелді.<ref name="SNB-result2025"/> 2013 жылы SNB өзінің алтын резервінің географиялық орналасуын алғаш рет жариялады. Сол кезде алтынның 70%-дан астамы Швейцарияда, шамамен 20%-ы [[Англия банкі]]нде және 10%-ы [[Канада банкі]]нде сақталатыны хабарланды.<ref name="SNB-chronicle"/> === 2025 жылғы қаржылық нәтиже === 2025 жылы SNB: :'''26,1 млрд CHF пайда''' алды. Шетел валютасындағы позициялардан 8,8 млрд CHF шығын болғанымен, алтынды қайта бағалаудан 36,3 млрд CHF пайда түсті. Швейцар франкіндегі позициялар бойынша шығын 0,9 млрд CHF болды.<ref name="SNB-result2025"/> 2025 жылдың соңындағы бухгалтерлік меншікті капитал шамамен '''166,5 млрд CHF''' болды.<ref name="SNB-finance"/> === 2026 жылғы аралық нәтиже === 2026 жылғы алғашқы алты айда Швейцария Ұлттық банкі: :'''25,2 млрд CHF пайда''' алды. Оның ішінде шетел валютасындағы позициялар 31,7 млрд CHF пайда әкелді, ал алтын резервін қайта бағалау нәтижесі 6,4 млрд CHF шығын болды.<ref name="SNB-H1-2026">[https://www.snb.ch/en/publications/communication/press-releases/2026/pre_20260731 Interim results of the Swiss National Bank as at 30 June 2026] — Swiss National Bank, 31 шілде 2026. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> SNB бұл көрсеткіштердің жылдық нәтиже туралы тікелей қорытынды жасауға мүмкіндік бермейтінін ескертеді, өйткені оның қаржылық нәтижелері алтын, валюта және капитал нарықтарындағы өзгерістерге өте тәуелді. == Банкноталар == Швейцария Ұлттық банкі [[Швейцар франкі|швейцар франкі]] банкноталарын шығаруға айрықша құқыққа ие. Қазіргі айналымда тоғызыншы серияның: * 10 франк; * 20 франк; * 50 франк; * 100 франк; * 200 франк; * 1000 франк банкноттары қолданылады. Банкноталар SNB тапсырысы бойынша Цюрихтегі ''Orell Füssli Security Printing'' кәсіпорнында басылады. SNB банкноталардың қорғаныш жүйесін, дизайнын, сапасын және айналымға қажетті көлемін анықтайды. 2024 жылдан банк жаңа — оныншы банкноталар сериясын әзірлеуде. 2026 жылғы наурызда оның дизайн байқауында Emphase Ltd компаниясының ''Concept J'' жобасы таңдалды. Жаңа серия 2030-жылдардың басынан ерте айналымға енгізілмейді. == Қаржы технологиялары және Project Helvetia == Швейцария Ұлттық банкі цифрлық қаржы инфрақұрылымын зерттеуге белсенді қатысады. '''Project Helvetia''' жобасында SNB токендендірілген активтерді орталық банк ақшасымен есеп айырысудың екі тәсілін зерттейді.<ref name="Helvetia">[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/payment-transactions/projekt_helvetia Project Helvetia] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Бірінші тәсілде қаржы ұйымдарына арналған көтерме орталық банктің цифрлық валютасы — '''wholesale CBDC''' (wCBDC) — SIX Digital Asset платформасында шығарылады. Екінші тәсіл токендендірілген активтер бойынша мәмілелерді дәстүрлі орталық банк ақшасымен есептеу үшін DLT платформасын SIC нақты уақыттағы жалпы есеп айырысу жүйесімен байланыстырады. 2026 жылғы жағдай бойынша Project Helvetia пилоты '''кемінде 2028 жылғы маусымға дейін''' жалғасады.<ref name="Helvetia"/> SNB бұл эксперимент тұрақты цифрлық франкті енгізу жөніндегі міндеттеме болып табылмайтынын атап көрсетеді. Жоба Швейцарияның цифрлық облигациялар, бөлінген тізілім технологиясы және қаржы нарықтарының токендендірілуі саласындағы тәжірибесінің маңызды бөлігі болып табылады. == Географиялық құрылымы == [[Сурет:Schweizerische Nationalbank Bern.jpg|thumb|250px|Швейцария Ұлттық банкінің Берндегі бас ғимараты]] SNB-нің екі бас кеңсесі бар: :'''Берн''' — Bundesplatz 1; :'''Цюрих''' — Börsenstrasse 15. Бұл екі қала арасындағы функцияларды бөлу Швейцарияның федералдық және экономикалық құрылымының тарихи ерекшеліктерін көрсетеді. SNB-нің сондай-ақ [[Сингапур]]да филиалы бар. Ол 2013 жылы ашылып, Азия-Тынық мұхиты аймағындағы қаржы нарықтарын бақылау мен резервтерді басқаруға қолдау көрсетеді.<ref name="SNB-chronicle"/> Өкілдіктері: * Базельде; * Женевада; * Лозаннада; * Луганода; * Люцернде; * Санкт-Галленде орналасқан. Бұдан бөлек, кантондық банктер басқаратын '''13 агенттік''' елдің қолма-қол ақшамен қамтамасыз етілуіне қатысады.<ref name="SNB-org"/> == Қызметкерлері == 2025 жылдың соңында Швейцария Ұлттық банкінде '''1 025 адам''' жұмыс істеді. Бұл толық жұмыс күні баламасымен 941,2 штаттық орынға сәйкес келді.<ref name="SNB-AR2025">[https://www.snb.ch/en/particular/landing-pages/annual-report-2025 Annual Report 2025] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> SNB қызметкерлерінің негізгі кәсіби бағыттарына экономика, қаржы, құқық, банк ісі, статистика, ақпараттық технологиялар, қауіпсіздік және логистика жатады. == Герцензе зерттеу орталығы == '''Герцензе зерттеу орталығы''' (''Study Center Gerzensee'') — Швейцария Ұлттық банкі құрған экономикалық білім беру және ғылыми орталық. Ол 1984 жылы SNB қоры ретінде құрылып, 1986 жылы жұмысын бастады.<ref>[https://www.szgerzensee.ch/about/foundation Foundation — Study Center Gerzensee] — Study Center Gerzensee. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Орталық: * орталық банк қызметкерлеріне арналған халықаралық курстар; * экономистердің жоғары деңгейлі білім беру бағдарламалары; * докторантура бағдарламалары; * халықаралық ғылыми конференциялар мен семинарлар ұйымдастырады. SNB мәліметінше, Герцензе орталығы 1986 жылдан бері Швейцариядан және басқа мемлекеттерден келген орталық банкирлерді, банк мамандарын және экономистерді оқыту бағдарламаларын жүргізіп келеді.<ref name="SNB-international"/> == Қазақстанмен ынтымақтастығы == Қазақстан Ұлттық Банкі мен Швейцария Ұлттық банкі арасында ұзақ мерзімді институционалдық ынтымақтастық қалыптасқан. Ынтымақтастық орталық банкинг, ақша-кредит саясаты, резервтерді басқару, төлем жүйелері, тәуекелдерді басқару және халықаралық қаржы ұйымдары шеңберіндегі өзара әрекеттестікті қамтиды. Қазақстан [[Халықаралық валюта қоры]] мен [[Дүниежүзілік банк]] құрылымдарында Швейцария басқаратын сайлау тобына кіретін мемлекеттердің бірі болып табылады. Осы формат орталық банктер мен қаржы ведомстволарының тұрақты консультацияларына мүмкіндік береді. 2025 жылғы '''10 шілдеде''' Қазақстан Президенті [[Қасым-Жомарт Тоқаев]] Швейцария Ұлттық банкінің Басқарма төрағасы '''Мартин Шлегельді''' қабылдады.<ref name="KZ-SNB-2025">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-bern/press/news/3?lang=kk Мемлекет басшысы Швейцария Ұлттық банкін басқарушылар кеңесінің төрағасы Мартин Шлегельді қабылдады] — Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарының бірыңғай интернет-порталы, 10 шілде 2025. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Кездесуде Қазақстан мен Швейцария орталық банктерінің ынтымақтастығын кеңейту мәселелері қарастырылды. Қазақстан тарапы швейцариялық мамандардың Қазақстан Ұлттық Банкіне '''тәуекелдерді басқару және төлем жүйелері''' бағыттары бойынша техникалық көмек көрсететінін атап өтті.<ref name="KZ-SNB-2025"/> Мартин Шлегель екі орталық банк арасындағы: * ақша-кредит саясаты; * цифрлық қаржы; * валюта нарығын дамыту; * ұлттық валюталарға сенімді нығайту; * цифрлық активтер салаларындағы диалогты тереңдетуге мүдделілік білдірді.<ref>[https://kaz.inform.kz/news/memleket-basshisi-shveytsariya-ulttik-bankn-baskarushilar-kenesnn-toragasin-kabildadi-8c2065/ Мемлекет басшысы Швейцария Ұлттық банкін басқарушылар кеңесінің төрағасын қабылдады] — Kazinform, 10 шілде 2025. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Қазақстан мен Швейцария арасындағы орталық банктік байланыстардың маңызын Швейцарияның халықаралық қаржы орталығы ретіндегі рөлі, швейцар франкінің халықаралық резервтік валюта болуы және екі елдің халықаралық қаржы ұйымдары шеңберіндегі ынтымақтастығы күшейтеді. == Ерекшеліктері == Швейцария Ұлттық банкі әлемдегі орталық банктердің арасында бірқатар ерекше сипаттарымен ерекшеленеді. Ол бір мезгілде мемлекеттік-құқықтық мандатты орындайтын және биржада акциялары сатылатын арнайы заңдық акционерлік қоғам болып табылады. Конфедерация оның акцияларына иелік етпегенімен, банк Конституцияға сәйкес қоғамдық міндет атқарады және федералдық институттар алдында есеп береді. SNB-нің тағы бір ерекшелігі — оның баланс көлемінің Швейцария экономикасымен салыстырғанда өте ірі болуы. Бұл швейцар франкінің халықаралық «қауіпсіз айлақ» ретіндегі мәртебесімен және бұрын жүргізілген валюталық интервенциялармен байланысты. Орталық банк бір жағынан ақша-кредит саясатының тәуелсіздігін сақтаса, екінші жағынан пайдасының елеулі бөлігін Конституция мен заңға сәйкес кантондар мен Конфедерацияға бөледі. == Қараңыз сондай-ақ == * [[Швейцар франкі]] * [[Швейцария]] * [[Swissmint]] * [[Халықаралық есеп айырысу банкі]] * [[Орталық банк]] * [[Ақша-кредит саясаты]] * [[Баға тұрақтылығы]] * [[Алтын-валюта резервтері]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.snb.ch/ Швейцария Ұлттық банкінің ресми сайты] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals SNB — міндеттері мен мақсаттары] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation SNB — ұйымдық құрылымы] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/legal-framework SNB — құқықтық негіздері] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/history SNB — банк тарихы] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/history/geld-und-waehrungspolitische-chronik SNB — ақша және валюта саясатының тарихи шежіресі] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/supervisory-management-boards SNB — Басқарма мен Банк кеңесі] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/snb-joint-stock-company SNB — акционерлік құрылымы] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/annual-report-profit SNB — қаржылық есеп және пайданы бөлу] * [https://www.snb.ch/en/news-publications/annual-report-overview SNB — жылдық есептер мұрағаты] * [https://data.snb.ch/ SNB Data Portal — ресми статистикалық деректер] * [https://www.szgerzensee.ch/ Герцензе зерттеу орталығының ресми сайты] [[Санат:Швейцария банктері]] [[Санат:Орталық банктер]] [[Санат:Берн]] [[Санат:Цюрих]] o6agct1qsabg02g1xcjmdh1hyc0uz2r 0 785965 3657767 3653630 2026-09-20T10:02:03Z Marksscheider 183882 3657767 wikitext text/x-wiki '''ARIA Charts''' (ARIA чарттары) — апта сайын [[Аустралия дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы]]мен (Australian Recording Industry Association) шығарылатын негізгі аустралиялық музыкалық чарттар. Бұл чарттар Аустралиядағы әртүрлі жанрлардағы ең көп сатылған және стримингтен өткен [[ән]]дер мен [[Музыкалық альбом|альбом]]дардың көрсеткіші болып табылады. ARIA 1974 жылдан бері Аустралияның ұлттық музыкалық сатылым чарты болған [[Kent Music Report]]-тың орнын басып,<ref name="AustralianChartHistory">{{cite web | url = http://www.scu.edu.au/schools/edu/student_pages/sem1_2003/dlowe/hist1.html | title = Australian Chart History | archive-url = https://web.archive.org/web/20080404224826/http://www.scu.edu.au/schools/edu/ICT/student_pages/sem1_2003/dlowe/hist1.html | archive-date = 2008-04-04 | author = Daniel Lowe }}</ref> 1988 жылдың маусымында ресми аустралиялық музыкалық чартқа айналды.<ref name="sunshinecoastdaily">{{cite web | url = http://www.sunshinecoastdaily.com.au/news/aria-charts-celebrates-30th-anniversary-music/1937948/ | title = ARIA Charts celebrates 30th anniversary | author = Seanna Cronin | date = 2013-07-10 | work = | publisher = SunshineCoastDaily.com.au | access-date = 2013-09-03 | lang = en | archive-date = 2020-09-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200919051109/https://www.sunshinecoastdaily.com.au/news/aria-charts-celebrates-30th-anniversary-music/1937948/ | url-status = live }}</ref><ref name="australianchartscom">{{cite web |url = http://www.australian-charts.com/forum.asp?todo=subforum&subforum=34&pages= |title = ARIA Charts celebrates 30th anniversary |publisher = Australian-charts.com |access-date = 2013-09-03 |lang = en |archive-date = 2013-08-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130813043638/http://australian-charts.com/forum.asp?todo=subforum&subforum=34&pages= |url-status = live }}</ref><ref name="noise">{{cite web | url = http://www.noise11.com/news/aria-singles-katy-perry-tops-chart-for-second-week-20130831 | title = ARIA Singles: Katy Perry Tops Chart For Second Week | author = Gavin Ryan | date = 2013-08-31 | work = | publisher = Noise11.com | access-date = 2013-09-03 | lang = en | archive-date = 2018-10-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181028033917/http://www.noise11.com/news/aria-singles-katy-perry-tops-chart-for-second-week-20130831 | url-status = live }}</ref> == ARIA сертификаттауы == {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" style="border-collapse: collapse;" ! colspan=2 style="background:#efefef;" align=center width=140 | Альбомдар мен синглдер ! colspan=2 style="background:#efefef;" align=center width=140 | Музыкалық DVD |- | style="background:#efefef;" align=center width=70 | Алтын диск | style="background:#efefef;" align=center width=70 | Платина диск | style="background:#efefef;" align=center width=70 | Алтын диск | style="background:#efefef;" align=center width=70 | Платина диск |- | align=center | 35 000 | align=center | 70 000 | align=center | 7 500 | align=center | 15 000 |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{бастама}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:Музыкалық чарттар]] [[Санат:Аустралия музыкалық чарттары]] 0jsfp35a52kkrhasbspjcb6p8r8rv22 0 785971 3657747 3651905 2026-09-20T09:55:18Z Marksscheider 183882 3657747 wikitext text/x-wiki '''Ö3 Austria Top 40''' — [[Аустрия]]ның ресми синглдер чарты, сондай-ақ оны таныстыратын, [[Hitradio Ö3]] радиостанциясында дүйсенбі күндері эфирге шығатын радиошоу. Шоуда Аустрияның синглдер, рингтон және жүктеулер чарттары ұсынылады. Ол алғаш рет 1968 жылы 26 қарашада «Disc Parade» деген атпен шығып, оны Эрнст Гриссеманн жүргізді. Апта сайынғы бірінші орын иегерлерін Musikmarkt және GoTV жариялайды. 1968 бен 2007 жылдар аралығында бұл хит-парад Disc Parade, Die Großen 10 von Ö3, Pop Shop, Hit wähl mit, Die Großen 10, Ö3 Top-30 және Ö3 Austria Top 40 (2007 жылдан қазіргі уақытқа дейін) деген атаулармен шықты. austriancharts.at сайтындағы хит-парадтың онлайн-нұсқасы 75 орынды қамтиды, алайда ресми атауы болып Ö3 Austria Top 40 қала береді. Чартта бірінші орынды иеленген алғашқы сингл [[Клифф Ричард]]тың «Das ist die Frage aller Fragen» әні болды. Чаррт деректері бойынша ең табысты сингл — [[Элтон Джон]]ның «Candle in the Wind 1997» әні. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.austriatop40.at/ Official Austrian singles chart]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090302010833/http://www.austriatop40.at/ |date=2009-03-02 }} * [https://web.archive.org/web/20120717081512/http://oe3.orf.at/charts/ Ö3 Austria Top 75] * [http://www.austriancharts.at/ чарттар архиві]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201091227/http://www.austriancharts.at/ |date=2008-12-01 }} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:Аустрия музыкалық чарттары]] kmd4ww5rm5sfos2hqhe2oyw7lsq8d8g 0 786000 3657748 3648900 2026-09-20T09:55:36Z Marksscheider 183882 3657748 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Ultratop |альтернативті = |background_color = |атау түсі = |логотип = Ultratop-logo-2022.png |логотип ені = |анықтама = Хит-парадтар |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = |орталық типі = |орталық = |орналасқан жері = {{байрақ|Бельгия}} |шыққан елі = |тип = [[Бейкоммерциялық ұйым]] |тілдер = |тіл = [[Нидерланд тілі]], [[Француз тілі]] |басшы мансабы1 = |басшы есімі1 = |басшы мансабы2 = |басшы есімі2 = |басшы мансабы10 = |басшы есімі10 = |негізін салушы1 = |құрылу оқиғалары1 = |құрылу мерзімі1 = 1995 |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = |негізін салушы6 = |құрылу оқиғалары6 = |құрылу мерзімі6 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = |мекен-жай = |сайт = {{URL|http://ultratop.be/nl/}} |ортаққор = }} '''Ultratop''' — [[Бельгия]]дағы ресми хит-парадтарды жасап, жариялайтын ұйым. Ultratop — 1995 жылы Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясының Бельгиядағы мүше ұйымы — Бельгия ойын-сауық қауымдастығының (BEA) бастамасымен құрылған [[бейкоммерциялық ұйым]].<ref>[http://www.ifpi.org/content/section_links/local_associations.html "LINKS – Local record industry associations"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090629034339/http://www.ifpi.org/content/section_links/local_associations.html |date=29 June 2009 }}. IFPI. Retrieved 2010-05-31.</ref> Мұнда бір мезгілде екі параллель чарт жиынтығы шығарылады және жарияланады: біреуі негізінен голландия тілді [[Фландрия]] аймағының атынан болса, екіншісі елдің негізінен француз тілді [[Валлония]] аймағына арналған. == Ultratop чарттары == Ultratop ұйымы шығаратын музыкалық чарттар аймақтық-тілдік шекаралар бойынша бөлінген. Бұл — Бельгиядағы мәдени айырмашылықтармен негізделген ерекше бөлініс. Мәселен, негізінен [[Нидерланд тілі|голланд тілі]]нде сөйлейтін [[Фландрия]] аймағында ондағы музыкалық белсенділікті өлшейтін өз чарттар жиынтығы болса, негізінен [[француз тілі]]нде сөйлейтін [[Валлония]] аймағында сол провинцилардағы танымалдылықты өлшейтін басқа жиынтық бар. Бұл чарттар Бельгияның бірнеше радиостанцияларында, сондай-ақ Фландриядағы TMF және Валлониядағы Plug RTL телеарналарында көрсетіледі.<ref name="ultratop">{{cite web|url=http://www.ultratop.be/fr/ultratop_en.asp|title=Ultratop Belgian Charts|work=Ultratop.be|publisher=ULTRATOP & Hung Medien / hitparade.ch|access-date=2010-05-31|archive-date=31 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131031091222/http://www.ultratop.be/fr/ultratop_en.asp|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:Бельгия музыкалық чарттары]] 7kvqc37x54co20ncvw5knocy9fcr8oz 0 786030 3657719 3653625 2026-09-20T08:44:52Z Marksscheider 183882 3657719 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Recorded Music NZ |альтернативті = |background_color = |атау түсі = |логотип = |логотип ені = |анықтама = Музыкалық индустрия ұйымы |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = |орталық типі = |орталық = |орналасқан жері = {{байрақ|Жаңа Зеландия}} [[Окленд]] |шыққан елі = |тип = [[Бейкоммерциялық ұйым]] |тілдер = |тіл = [[Ағылшын тілі]] |басшы мансабы1 = Бас атқарушы директор (CEO) |басшы есімі1 = Джо Оливер |басшы мансабы2 = Директорлар кеңесінің төрағасы |басшы есімі2 = Луиза Бонд |негізін салушы1 = |құрылу оқиғалары1 = |құрылу мерзімі1 = |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = |мекен-жай = |сайт = {{URL|http://recordedmusic.co.nz}} |ортаққор = }} '''Recorded Music NZ (RMNZ)''' (бұрын — '''Жаңа Зеландияның жазу индустриясы қауымдастығы''', {{lang-en|'''Recording Industry Association of New Zealand (RIANZ)'''}}<ref>{{Cite web|url=http://www.stuff.co.nz/entertainment/music/81340292/chance-meeting-sees-nations-top-40-chart-come-out-of-isolated-hawkes-bay-cottage|title=Chance meeting sees nation's Top 40 chart come out of isolated Hawke's Bay cottage|publisher=Stuff|access-date=2017-07-24|archive-date=2019-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190220133800/https://www.stuff.co.nz/entertainment/music/81340292/chance-meeting-sees-nations-top-40-chart-come-out-of-isolated-hawkes-bay-cottage|url-status=live}}</ref>) — [[Жаңа Зеландия]]да жазылған музыканы сататын дыбыс жазу продюсерлері, дистрибьюторлар және әртістердің [[Бейкоммерциялық ұйым|бейкоммерциялық]] сауда қауымдастығы. Recorded Music NZ мүшелігі Жаңа Зеландияда жұмыс істейтін, соның ішінде ірі лейблдер ([[Sony Music Entertainment|Sony]], [[Universal Music Group|Universal]] және [[Warner Music Group]] сияқты), тәуелсіз лейблдер және өз бетінше шығатын әртістер сияқты кез келген жазылған музыка құқықтарының иесі үшін ашық. Recorded Music NZ құқық иелерінің саны 2000-нан асады. 2013 жылдың маусымына дейін бұл қауымдастық «Жаңа Зеландияның жазу индустриясы қауымдастығы» (RIANZ) деп аталды. RIANZ пен PPNZ Music Licensing бірігіп, өз атауын «Recorded Music NZ» деп өзгертті. == Қызмет бағыттары == Recorded Music NZ үш бағытта жұмыс істейді:<ref>{{cite web|title= About Us|url= http://recordedmusic.co.nz/about.php|publisher= Recorded Music NZ|access-date= 11 June 2013|url-status= dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20130616054451/http://recordedmusic.co.nz/about.php|archive-date= 16 June 2013|df= dmy-all}}</ref> * '''Мүшелерге көрсетілетін қызметтер''' (Aotearoa Music Awards сыйлығы, ресми Aotearoa музыкалық хит-парадтары, музыкалық гранттар және әртістер мен лейблдерге тікелей қызмет көрсету) * '''Музыкалық лицензиялау''' (жеке түрде немесе көбінесе Recorded Music NZ пен APRA арасындағы бірлескен лицензиялау кәсіпорны — OneMusic арқылы жүзеге асырылады) * '''Pro Music қызметтері''' (авторлық құқықты қорғау және корпоративтік істер бойынша) Сондай-ақ Recorded Music NZ Жаңа Зеландияның музыкалық Даңқ залының (APRA-мен бірге) бірлескен сенімгері ретінде әрекет етеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Музыкалық туындыларды сертификаттау}} [[Санат:Жаңа Зеландия музыкалық чарттары]] [[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]] t5hqipj3lceqxa09dc1kc7sjs6ft29p 0 786039 3657709 3653599 2026-09-20T08:40:51Z Marksscheider 183882 3657709 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Syndicat National de l’Édition Phonographique |альтернативті = SNEP |background_color = |атау түсі = |логотип = |логотип ені = |анықтама = Францияның музыкалық индустриясын қорғайтын ұйым |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = |орталық типі = |орталық = |орналасқан жері = {{Ту|Франция}} [[Нейи-сюр-Сен]] |шыққан елі = |тип = [[Бейкоммерциялық ұйым]] |тілдер = |тіл = [[Француз тілі]] |басшы мансабы1 = Бас директор (CEO) |басшы есімі1 = Александр Бижо |басшы мансабы2 = Президент |басшы есімі2 = Оливье Нусс |негізін салушы1 = Альбер Бернар |құрылу оқиғалары1 = |құрылу мерзімі1 = 1922 |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = |мекен-жай = |сайт = {{URL|https://www.snepmusique.com}} |ортаққор = }} '''Syndicat national de l’édition phonographique''' (қысқ. '''SNEP'''; фр. — «Ұлттық дыбыс жазу синдикаты») — [[Франция]]ның дыбыс жазу индустриясындағы сабақтас және [[авторлық құқық]]тарды қорғаумен айналысатын ұйым. Бұрын SNICOP<ref name="MuzHit">{{cite web|url=https://muzhit.com/?p=384|title=The French charts are celebrating their 33rd anniversary. Or is it their 56th?|publisher=muzhit.com|date=4 August 2017|access-date=23 March 2019|archive-date=26 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126115124/https://muzhit.com/?p=384|url-status=dead}}</ref> аббревиатурасымен белгілі болған ұйым 1922 жылы құрылған және оның 48 мүше компаниясы бар. Ұйым қызметіне музыкалық туындыларды трансляциялағаны және орындағаны үшін алымдар жинау, авторлық құқық бұзушылықтарды (соның ішінде аудиоқарақшылықты) анықтау, музыкалық туындыларды сертификаттау — музыкалық релиздерге гауһар, платина, алтын және күміс диск мәртебесін беру, сондай-ақ Францияның музыкалық хит-парадтарын құрастыру кіреді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Музыкалық туындыларды сертификаттау}} [[Санат:Франция музыкалық чарттары]] [[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]] 5mlmn4fnx4qeguuy38hwaqz0qgfb6dj 3657751 3657709 2026-09-20T09:56:55Z Marksscheider 183882 3657751 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Syndicat National de l’Édition Phonographique |альтернативті = SNEP |background_color = |атау түсі = |логотип = |логотип ені = |анықтама = Францияның музыкалық индустриясын қорғайтын ұйым |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = |орталық типі = |орталық = |орналасқан жері = {{Ту|Франция}} [[Нейи-сюр-Сен]] |шыққан елі = |тип = [[Бейкоммерциялық ұйым]] |тілдер = |тіл = [[Француз тілі]] |басшы мансабы1 = Бас директор (CEO) |басшы есімі1 = Александр Бижо |басшы мансабы2 = Президент |басшы есімі2 = Оливье Нусс |негізін салушы1 = Альбер Бернар |құрылу оқиғалары1 = |құрылу мерзімі1 = 1922 |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = |мекен-жай = |сайт = {{URL|https://www.snepmusique.com}} |ортаққор = }} '''Syndicat national de l’édition phonographique''' (қысқ. '''SNEP'''; фр. — «Ұлттық дыбыс жазу синдикаты») — [[Франция]]ның дыбыс жазу индустриясындағы сабақтас және [[авторлық құқық]]тарды қорғаумен айналысатын ұйым. Бұрын SNICOP<ref name="MuzHit">{{cite web|url=https://muzhit.com/?p=384|title=The French charts are celebrating their 33rd anniversary. Or is it their 56th?|publisher=muzhit.com|date=4 August 2017|access-date=23 March 2019|archive-date=26 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126115124/https://muzhit.com/?p=384|url-status=dead}}</ref> аббревиатурасымен белгілі болған ұйым 1922 жылы құрылған және оның 48 мүше компаниясы бар. Ұйым қызметіне музыкалық туындыларды трансляциялағаны және орындағаны үшін алымдар жинау, авторлық құқық бұзушылықтарды (соның ішінде аудиоқарақшылықты) анықтау, музыкалық туындыларды сертификаттау — музыкалық релиздерге гауһар, платина, алтын және күміс диск мәртебесін беру, сондай-ақ Францияның музыкалық хит-парадтарын құрастыру кіреді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Музыкалық туындыларды сертификаттау}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:Франция музыкалық чарттары]] [[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]] dx03ayfxp9rkmbatz6lyp7r4166vuzt 0 786044 3657757 3649216 2026-09-20T09:58:49Z Marksscheider 183882 3657757 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Logo Dutch Charts.gif|thumb|2015 жылдан бері қолданылатын логотип]] '''MegaCharts, Dutch Charts, GfK Dutch Charts''' — [[Нидерланд]]та бірқатар ресми хит-парадтарды шығаруға жауапты чарт компаниясы, олардың ішіндегі ең танымастары — [[Dutch Single Top 100|Single Top 100]] мен [[Dutch Album Top 100|Album Top 100]]. Оған [[NIQ]] еншілес компаниясы болып табылатын немістің [[GfK]] [[нарықты зерттеу]] компаниясы иелік етеді.</ref><ref>Lukas Schneider & [[Claudius Gros]]. (21 August 2019). [https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsos.190944 'Five decades of US, UK, German and Dutch music charts show that cultural processes are accelerating']. ''Royal Society''.</ref> == The Mega Charts негізінде шығарылатын чарттар == === [[Сингл]]дер мен [[Ән|әндер]] === *'''Mega Top 50''' *'''Dutch Top 40''' *'''[[Mega Single Top 100|Single Top 100]]'''<ref>{{cite web |title=GfK Dutch Single Top 100 {{!}} 31/12/2011 |lang=nl |work=GfK Dutch Charts |date=2011-12-31 |url=http://dutchcharts.nl/weekchart.asp?cat=s |access-date=2025-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105034904/http://dutchcharts.nl/weekchart.asp?cat=s |archive-date=2012-01-05 |url-status=dead}}</ref> *'''Tipparade''' 1967 жылы Veronica радиосы құрған чарт. Жалпыұлттық [[Нидерланд]] чарты — Dutch Top 40 тізіміне ене алатын үлкен мүмкіндігі бар 30 композицияның сатылым қорытындысы бойынша жасалады. *'''Mega Dance Top 30''' Би композицияларының чарты. *'''Mega Airplay Top 50''' Композициялардың теледидар мен радиоэфирдегі ротациясы қорытындысы бойынша жасалатын чарт. === Альбомдар === *'''Mega Album Top 100''' Ең көп сатылатын альбомдардың ағымдағы чарты. *'''Mega Verzamelalbum Top 30''' Жинақ альбомдар чарты. *'''Backcatalogue Top 50''' *'''Scherpe Rand van Platenland''' [[Мейнстрим]]ге жатпайтын әндер чарты. === DVD === *'''Music DVD Top 30'''<ref>{{cite web |title=GfK Dutch DVD Music Top 30 {{!}} 31/12/2011 |lang=nl |work=GfK Dutch Charts |date=2011-12-31 |url=https://dutchcharts.nl/weekchart.asp?cat=d |access-date=2025-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120101222727/http://www.dutchcharts.nl/weekchart.asp?cat=d |archive-date=2012-01-01 |url-status=dead}}</ref> *'''Film DVD Top 30''' == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:Нидерланд музыкалық чарттары]] s2jb3zgjzeifbbnd2499z8fwzbtqsmt 0 786052 3657765 3649233 2026-09-20T10:01:27Z Marksscheider 183882 3657765 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Official Charts Company |альтернативті = The Official UK Charts Company Limited |background_color = |атау түсі = |логотип = Official Charts 2023 logo.svg |логотип ені = 250px |анықтама = Музыкалық чарттарды құрастырушы ұйым |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = |орталық типі = |орталық = |орналасқан жері = {{байрақ|Ұлыбритания}} [[Лондон]] |шыққан елі = [[Бристоль]], Ұлыбритания |тип = [[Жеке компания]] (акционерлік қоғам) |тілдер = |тіл = [[Ағылшын тілі]] |басшы мансабы1 = Бас атқарушы директор (CEO) |басшы есімі1 = Мартин Талбот |басшы мансабы2 = Құрылтайшылар / Иелері |басшы есімі2 = British Phonographic Industry (BPI) және Entertainment Retailers Association (ERA) |негізін салушы1 = |құрылу оқиғалары1 = Компанияның тіркелуі |құрылу мерзімі1 = 1998 жыл 4 ақпан |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = бұрынғы атауы: Music Industry Chart Services Limited (1998–2001) |түсініктемелер2 = |мекен-жай = |сайт = {{URL|https://www.officialcharts.com}} |ортаққор = }} '''The Official Charts Company (OCC)''' немесе '''Official Charts''' (бұрынғы атаулары — ''Music Industry Chart Services Limited'' және ''Chart Information Network''<ref name="CountdownToANewEra2">{{cite magazine |last=Scott |first=Ajax |date=8 May 1993 |title=Countdown to a New Era |url=https://www.worldradiohistory.com/hd2/IDX-UK/Music/Archive-Music-Week-IDX/IDX/1993/Music-Week-1993-05-08-IDX-8.pdf |magazine=[[Music Week]] |publisher=Spotlight Publications |location=London |page=8}}</ref>)<ref>{{Cite web |date=1998-02-04 |title=The Official UK Charts Company Limited overview - Find and update company information - Gov.uk |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/03507334 |access-date=2024-12-31 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — [[Ұлыбритания]], [[Ирландия]] және [[Франция]]дағы әртүрлі ресми музыкалық чарттарды құрастыратын британдық кәсіподақ ұйымы.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.officialcharts.com/chart-news/official-charts-company-appointed-as-the-new-provider-of-france-s-official-music-charts__31889/|title = Official Charts Company appointed as the new provider of France's official music charts|website = Official Charts}}</ref> Ұлыбританияда бұл ұйымның чарттарына синглдер, альбомдар және фильмдер кіреді. Деректер цифрлық жүктеулер, физикалық тасымалдағыштарды сатып алу және стриминг көрсеткіштерін біріктіру арқылы жиналады. OCC [[Kantar Group|Kantar]] [[нарықты зерттеу]] компаниясы арқылы бөлшек сауда орындарынан сатылым деректерін жинап, біріктіреді. Оның мәліметінше, бұл синглдер нарығының 99%-ын және альбомдар нарығының 95%-ын қамтиды, сондай-ақ аптасына 100-ден астам чарт өнімін сататын кез келген саудагерден дерек жинауды мақсат етіп қояды.<ref name=OCCIPack>{{cite web|title=OCC Information Pack|access-date=8 May 2008|publisher=Official Charts|url=http://www.theofficialcharts.com/docs/Information_Pack_June_2004.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20080413212134/http://www.theofficialcharts.com/docs/Information_Pack_June_2004.pdf|archive-date=13 April 2008}}</ref> OCC ұйымын [[British Phonographic Industry]] (BPI) және Entertainment Retailers Association (ERA) (бұрынғы British Association of Record Dealers (BARD)) бірлесіп басқарады. Ол BPI мен ERA-ға ортақ тиесілі, акциялармен шектелген жеке компания ретінде тіркелген.<ref>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/03507334/persons-with-significant-control|title=THE OFFICIAL UK CHARTS COMPANY LIMITED persons with significant control – Find and update company information – GOV.UK|publisher=[[Companies House]]|access-date=6 July 2022}}</ref> Компания 1990 жылы BBC, BARD және [[Music Week]] басылымы тарапынан Chart Information Network болып құрылды. CIN 1990 жылы ресми британдық чарттарды құрастыру міндетін өзіне алды, ал 1994 жылдан бастап компания OCC ретінде жұмысын жалғастырып келеді.<ref name="CountdownToANewEra">{{cite magazine|first=Ajax|last=Scott|url=https://www.worldradiohistory.com/hd2/IDX-UK/Music/Archive-Music-Week-IDX/IDX/1993/Music-Week-1993-05-08-IDX-8.pdf|title=Countdown to a New Era|magazine=[[Music Week]]|publisher=Spotlight Publications|location=London|date=8 May 1993|page=8}}</ref> Оған дейін чарттарды бірқатар нарықты зерттеу компаниялары шығарған: 1969 жылы British Market Research Bureau (BMRB) және 1983 жылы [[Gallup, Inc.]] басталған болатын. «Ресми» чарттар пайда болғанға дейін, мысалы, 1952 жылы чарт бастаған [[New Musical Express]] (NME) журналы сияқты әртүрлі толық емес чарттар шығарылып тұрды. Осы ескі чарттардың кейбірі (соның ішінде NME-дің ең алғашқы синглдер чарттары) қазіргі уақытта ресми OCC канонына кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:Ұлыбритания музыкалық чарттары]] c4n50xeidpuya3qzne7ut3f99288a0k 0 786057 3657750 3649247 2026-09-20T09:56:22Z Marksscheider 183882 3657750 wikitext text/x-wiki '''Suomen virallinen lista''' — [[Musiikkituottajat – IFPI Finland]] компаниясы шығаратын [[Финляндия]] ұлттық хит-парады.<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.fi/uutiset/arkisto/akt-n%20nimi%20muuttuu%20-%20aanitemyynti%20kaantyi%20nousuun|title=ÄKT:n nimi muuttuu – Äänitemyynti kääntyi nousuun|publisher=[[Musiikkituottajat &ndash; IFPI Finland]]|language=fi|access-date=2013-08-26|archive-date=2016-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20161120000407/http://ifpi.fi/uutiset/arkisto/akt-n%20nimi%20muuttuu%20-%20aanitemyynti%20kaantyi%20nousuun|url-status=dead}}</ref> [[Фин тілі|Фин]] және [[Швед тілі|швед]] тілдерінде де жекеше түрде қолданылатын Suomen virallinen lista / Finlands officiella lista (тура мағынасында — «Финляндияның ресми чарты») атауы альбомдар мен синглдер чарттарының екеуіне де ортақ қолданылады және қандай чарт туралы айтылып жатқаны мәтін мазмұнынан (альбомдар немесе әндер) белгілі болады. == Тарихы == Алғашқы хит-парадтар 1951 жылы жарияланды. 1991 жылдың қаңтарында Yle радиостанциясының Radiomafia арнасы Финляндиядағы алғашқы апталық хит-парад — Radiomafian lista тізімін жасақтай бастады, ол әр жексенбі сайын радиодан таратылды. Оған дейін Финляндиядағы барлық синглдер мен альбомдар чарттары ай сайын немесе екі аптада бір рет жарияланатын сатылым көрсеткіштері болатын. Radiomafian lista 1994 жылдың қаңтарында Финляндиядағы жазба продюсерлерінің қауымдастығы Suomen Ääni- ja kuvatallennetuottajat (ÄKT) (қазіргі Musiikkituottajat – IFPI Finland) ұйымымен серіктестік орнатқан кезде ресми фин чарттарына айналды. Сонымен қатар олар Финляндиядағы сатылымдарға негізделген алғашқы апталық синглдер чартын, сондай-ақ студиялық және жинақ альбомдар чартын жариялай бастады. Бұл қадам басқа чарт құрастырушылардың бәсекелестігін толығымен жойды және 1995 жылға қарай Ресми фин чарттары Финляндияда жарияланатын жалғыз сатылым чарттарына айналды. == Чарттар == Қазіргі уақытта Musiikkituottajat сатылым мен стриминг көрсеткіштері негізінде келесі апталық чарттарды жасақтап, жариялайды:<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.fi/uutiset/arkisto/suomen-virallinen-singlelista-uudistuu---musiikin-tilauspalvelut-mukaan|title=Suomen Virallinen Singlelista uudistuu - musiikin tilauspalvelut mukaan|language=fi|date=2012-04-05|publisher=[[Musiikkituottajat – IFPI Finland]]|access-date=2013-06-24}}</ref><ref name="finnishcharts">{{cite web|url=http://www.ifpi.fi/tilastot/virallinen-lista/|title=Tilastot – Suomen virallinen lista|language=fi|access-date=2011-06-10}} Note: Click to open the PDF file "Suomen Virallisen Listan säännöt" on the right side of the page.</ref> * Альбомдар (Top 50) (Suomen virallinen albumilista, Финляндияның ресми альбомдар чарты)<ref name="finnishcharts"/> * Синглдер (Top 50) (Suomen virallinen singlelista, Финляндияның ресми синглдер чарты)<ref name="finnishcharts"/> * Орташа бағадағы альбомдар (Top 10)<ref name="finnishcharts"/> * Музыкалық DVD-лер (Top 10)<ref name="finnishcharts"/> Сонымен қатар, Musiikkituottajat әндердің цифрлық сатылымын қадағалайтын және Official Charts Company компаниясы құрастыратын цифрлық чартқа иелік етіп, оны жариялайды.<ref name="latauslista">{{cite web|url=http://www.latauslista.fi/inenglish/|title=In English|access-date=2011-06-10}}</ref> 2013 жылдың қараша айында Musiikkituottajat Финляндияның ресми радиоэфир чартын жариялай бастады: * Финляндияның ресми жүктеп алу чарты (Top 30) (Suomen virallinen latauslista) * Финляндияның ресми радиоэфир чарты (Top 100) (Suomen virallinen radiosoittolista) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:Финляндия музыкалық чарттары]] 5nt0cy4risvlpf76mdl0gpxzj0eztri 0 786077 3657752 3653622 2026-09-20T09:57:20Z Marksscheider 183882 3657752 wikitext text/x-wiki {{Ұйым | атауы = GfK Entertainment | альтернативті = | background_color = | атау түсі = | логотип = | логотип ені = | анықтама = Нарықты зерттеу және медиа мониторинг қызметі | карта1 = | карта1 ені = | аңыз1 = | карта2 = | карта2 ені = | аңыз2 = | мүшелік = | орталық типі = | орталық = | орналасқан жері = {{байрақ|Германия}} [[Баден-Баден]] | шыққан елі = Германия | тип = [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] (GmbH) | тілдер = | тіл = [[Неміс тілі]] | басшы мансабы1 = Басшылар | басшы есімі1 = Матиaс Гилөт, Вольфганг Вандерс<ref name="GfK Entertainment">{{cite web |url=http://www.gfk-entertainment.com/impressum-mainmenu-39.html |title=Impressum |publisher=GfK Entertainment GmbH |language=de |access-date=3 July 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707143651/http://www.gfk-entertainment.com/impressum-mainmenu-39.html |archive-date=7 July 2014 |df=dmy-all }}</ref> | басшы мансабы2 = | басшы есімі2 = | негізін салушы1 = | құрылу оқиғалары1 = Компанияның құрылуы | құрылу мерзімі1 = 1991 жыл 24 қаңтар | негізін салушы2 = | құрылу оқиғалары2 = | құрылу мерзімі2 = | ыдырау оқиғалары = | ыдырау уақыты = | түсініктемелер1 = Германия ресми музыкалық чарттарын (Offizielle Deutsche Charts) құрастырушы | түсініктемелер2 = | мекен-жай = | сайт = {{URL|https://www.gfk.com}} | ортаққор = }} '''GfK Entertainment чарттары''' — [[Германия]] аумағындағы музыкалық өнімдер, үй видеолары және бейнеойындар индустриясының ресми көрсеткіштері болып табылады. Аталмыш рейтингтерді [[Bundesverband Musikindustrie]] (Германия музыкалық индустриясының федералды ассоциациясы) тапсырысы бойынша GfK компаниясының еншілес құрылымы — GfK Entertainment (бұрынғы атаулары Media Control және Media Control GfK International) жинақтайды және жария етеді. Бұл ұйым апта сайынғы Top 100 синглдер мен альбомдар тізімін, сондай-ақ жинақтар, джаз, академиялық музыка, хип-хоп, би музыкасы, комедиялық жанрлар және бейнеклиптер сынды сан алуан бағыттар бойынша арнайы чарт форматтарын тұрақты түрде ұсынып отырады.<ref name="Musikindustrie_Systembeschreibung">{{cite web|url=http://www.musikindustrie.de/fileadmin/bvmi/upload/02_Markt-Bestseller/Offizielle_Charts/Dokumente-zum-Download/bvmi-offizielle-deutsche-charts-systembeschreibung-4.4..pdf |title=Systembeschreibung der offiziellen Charts |trans-title=System Description of the Official Charts |publisher={{Lang|de|[[Bundesverband Musikindustrie]]|italic=no}} |language=de |date=11 January 2017 |df=dmy }}</ref> 2014 жылдың наурызында Media Control AG ұйымының сотқа шағымдануынан кейін Media Control GfK International атауын өзгертуге мәжбүр болды.<ref>{{cite web|url=http://www.media-control.de/media-control-gfk-darf-namen-nicht-mehr-benutzen.html |title=GfK Entertainment: GfK darf Namen nicht mehr benutzen |trans-title=GfK Entertainment: GfK must no longer use name |language=de |publisher=Media Control GmbH |access-date= 3 July 2014}}</ref> Чарт мәліметтерін көпшілікке тарату ісімен әртүрлі медиаресурстар, атап айтқанда [[MTV]] музыкалық телеарнасы және ресми Швейцария чарттарының веб-платформасы белсенді түрде айналысады.<ref>{{cite web|url=http://www.viva.tv/charts|title=VIVA: Charts|publisher=[[Viva (TV station)|VIVA]]|language=de|access-date=11 January 2017|archive-date=1 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130501133126/http://www.viva.tv/charts|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.germancharts.de/|title=germancharts.com|publisher=hitparade.ch|language=de|access-date=11 January 2017}}</ref> Сондай-ақ бұл көрсеткіштерді жұртшылыққа ұсынатын субъектілердің қатарына MusicLoad пен Mix 1 кіреді — бұлар GfK Entertainment тарапынан шығарылатын чарттардың басым бөлігін апта сайын жариялап тұратын интернет-қауымдастықтар болып табылады. Бұдан бөлек, GfK Entertainment чарттарға қатысты өзекті жаңалықтарды жариялайтын және негізгі рейтингтерге тікелей қолжетімділікті қамтамасыз ететін арнайы веб-сайтының жұмысын қамтамасыз етеді.<ref>{{cite web|url=https://www.musicload.de/web/charts|title=Musicload|publisher=musicload.de|language=de|access-date=11 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161110231251/https://www.musicload.de/web/charts|archive-date=10 November 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mix1.de/charts/singlecharts.htm|title=Mix 1|publisher=mix1.de|language=de|access-date=11 January 2017}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:Германия музыкалық чарттары]] k889xityt65mi1sh9k86fnrrbrm8cjr 0 786087 3657708 3653601 2026-09-20T08:40:17Z Marksscheider 183882 3657708 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Federazione Industria Musicale Italiana |альтернативті = Federation of the Italian Music Industry (FIMI) |background_color = |атау түсі = |логотип = Logo FIMI.svg |логотип ені = 200px |анықтама = Италия музыка индустриясының федерациясы |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = |орталық типі = |орталық = |орналасқан жері = {{байрақ|Италия}} [[Милан]] |шыққан елі = Италия |тип = [[Коммерциялық емес ұйым|Салалық қауымдастық]] |тілдер = |тіл = [[Итальян тілі]] |басшы мансабы1 = Төраға |басшы есімі1 = Энцо Мацца |басшы мансабы2 = |басшы есімі2 = |негізін салушы1 = |құрылу оқиғалары1 = Құрылуы |құрылу мерзімі1 = 1992 жыл |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = |мекен-жай = |сайт = {{URL|https://www.fimi.it/}} |ортаққор = }} '''Federazione Industria Musicale Italiana (FIMI)''' немесе '''Италия музыка индустриясының федерациясы''' — [[Италия]]дағы дыбыс жазу индустриясының барлық дерлік аспектілерін қадағалайтын шатырлы ұйым. Бұл ұйым 1992 жылы, ірі корпоративті лейблдер бұрыннан бар '''Associazione dei Fonografici Italiani''' (AFI) қатарынан шыққан кезде құрылған.<ref>{{Cite web | url = http://archiviostorico.corriere.it/1992/ottobre/25/Sanremo_gia_una_stonatura_co_0_9210257836.shtml | work= [[Corriere della Sera]] | language = it | author = Mario Luzzatto Fegiz | date = 25 October 1992 | title = Sanremo '93, già una stonatura}}</ref><ref name="Rockol2002">{{Cite web | url = http://www.rockol.it/news-49125/Inchiesta-classifiche-Rockol--la-parola-a-Enzo-Mazza-%28FIMI%29 | publisher = rockol.it | access-date =17 August 2011 | title = Inchiesta classifiche Rockol: la parola a Enzo Mazza (FIMI) | language = it | date = 26 November 2002}}</ref> Кейінгі жылдары қалған итальяндық дыбыс жазу студияларының көбісі де AFI-ді тастап, жаңа ұйымға қосылды.<ref name="Rockol2002"/> 2011 жылғы деректер бойынша, FIMI музыкалық бизнес саласында жұмыс істейтін 2500 компанияның мүддесін қорғайды.<ref name="FIMI"/> FIMI [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]]ның (IFPI) және итальяндық жұмыс берушілер федерациясы — Confindustria-ның мүшесі болып табылады.<ref name="FIMI">{{Cite web | url = http://www.fimi.it/profilo.php | publisher = Federation of the Italian Music Industry | access-date = 17 August 2011 | title = FIMI – Profilo | language = it | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110810170223/http://www.fimi.it/profilo.php | archive-date = 10 August 2011}}</ref> Оның басты мақсаты — итальяндық дыбыс жазу индустриясының мүдделерін қорғау.<ref name="FIMI"/> 1995 жылдың наурыз айынан бастап Италия музыка индустриясының федерациясы Италияның ресми альбомдар чартын ұсына бастады. 1997 жылдың қаңтарында FIMI сонымен қатар итальяндық ресми синглдер чартының да таратушысына айналды. Италиядағы [[CD-ROM|CD]]-синглдер сатылымының төмендеуіне байланысты, 2008 жылдың 1 қаңтарында FIMI физикалық синглдер чартын заңды интернет және мобильді жүктеулерге негізделген цифрлық жүктеулер чартымен алмастырды.<ref name=Billboard>{{cite magazine |url=http://www.billboard.biz/bbbiz/search/article_display.jsp?vnu_content_id=1003696014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110521192500/http://www.billboard.biz/bbbiz/search/article_display.jsp?vnu_content_id=1003696014 |url-status=dead |archive-date=21 May 2011 |title=Italy's Singles Chart Goes Digital |access-date=11 February 2008 |last=Worden |first=Mark |date=14 January 2008 |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> 2011 жылдың шілдесінде Энцо Мацца ресми түрде FIMI төрағасы болып бекітілді.<ref>{{Cite web | url = http://www.rockol.it/news-273865/FIMI-nella-continuit%C3%A0,-Enzo-Mazza-riconfermato-presidente- | publisher = Rockol.it | access-date =17 August 2011 | title = FIMI nella continuità, Enzo Mazza riconfermato presidente | date = 29 July 2011 | language = it}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Музыкалық туындыларды сертификаттау}} [[Санат:Италия музыкалық чарттары]] [[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]] tbiwcy28iwzxrrzmywqp1m6ow89uy00 3657756 3657708 2026-09-20T09:58:32Z Marksscheider 183882 3657756 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Federazione Industria Musicale Italiana |альтернативті = Federation of the Italian Music Industry (FIMI) |background_color = |атау түсі = |логотип = Logo FIMI.svg |логотип ені = 200px |анықтама = Италия музыка индустриясының федерациясы |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = |орталық типі = |орталық = |орналасқан жері = {{байрақ|Италия}} [[Милан]] |шыққан елі = Италия |тип = [[Коммерциялық емес ұйым|Салалық қауымдастық]] |тілдер = |тіл = [[Итальян тілі]] |басшы мансабы1 = Төраға |басшы есімі1 = Энцо Мацца |басшы мансабы2 = |басшы есімі2 = |негізін салушы1 = |құрылу оқиғалары1 = Құрылуы |құрылу мерзімі1 = 1992 жыл |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = |мекен-жай = |сайт = {{URL|https://www.fimi.it/}} |ортаққор = }} '''Federazione Industria Musicale Italiana (FIMI)''' немесе '''Италия музыка индустриясының федерациясы''' — [[Италия]]дағы дыбыс жазу индустриясының барлық дерлік аспектілерін қадағалайтын шатырлы ұйым. Бұл ұйым 1992 жылы, ірі корпоративті лейблдер бұрыннан бар '''Associazione dei Fonografici Italiani''' (AFI) қатарынан шыққан кезде құрылған.<ref>{{Cite web | url = http://archiviostorico.corriere.it/1992/ottobre/25/Sanremo_gia_una_stonatura_co_0_9210257836.shtml | work= [[Corriere della Sera]] | language = it | author = Mario Luzzatto Fegiz | date = 25 October 1992 | title = Sanremo '93, già una stonatura}}</ref><ref name="Rockol2002">{{Cite web | url = http://www.rockol.it/news-49125/Inchiesta-classifiche-Rockol--la-parola-a-Enzo-Mazza-%28FIMI%29 | publisher = rockol.it | access-date =17 August 2011 | title = Inchiesta classifiche Rockol: la parola a Enzo Mazza (FIMI) | language = it | date = 26 November 2002}}</ref> Кейінгі жылдары қалған итальяндық дыбыс жазу студияларының көбісі де AFI-ді тастап, жаңа ұйымға қосылды.<ref name="Rockol2002"/> 2011 жылғы деректер бойынша, FIMI музыкалық бизнес саласында жұмыс істейтін 2500 компанияның мүддесін қорғайды.<ref name="FIMI"/> FIMI [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]]ның (IFPI) және итальяндық жұмыс берушілер федерациясы — Confindustria-ның мүшесі болып табылады.<ref name="FIMI">{{Cite web | url = http://www.fimi.it/profilo.php | publisher = Federation of the Italian Music Industry | access-date = 17 August 2011 | title = FIMI – Profilo | language = it | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110810170223/http://www.fimi.it/profilo.php | archive-date = 10 August 2011}}</ref> Оның басты мақсаты — итальяндық дыбыс жазу индустриясының мүдделерін қорғау.<ref name="FIMI"/> 1995 жылдың наурыз айынан бастап Италия музыка индустриясының федерациясы Италияның ресми альбомдар чартын ұсына бастады. 1997 жылдың қаңтарында FIMI сонымен қатар итальяндық ресми синглдер чартының да таратушысына айналды. Италиядағы [[CD-ROM|CD]]-синглдер сатылымының төмендеуіне байланысты, 2008 жылдың 1 қаңтарында FIMI физикалық синглдер чартын заңды интернет және мобильді жүктеулерге негізделген цифрлық жүктеулер чартымен алмастырды.<ref name=Billboard>{{cite magazine |url=http://www.billboard.biz/bbbiz/search/article_display.jsp?vnu_content_id=1003696014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110521192500/http://www.billboard.biz/bbbiz/search/article_display.jsp?vnu_content_id=1003696014 |url-status=dead |archive-date=21 May 2011 |title=Italy's Singles Chart Goes Digital |access-date=11 February 2008 |last=Worden |first=Mark |date=14 January 2008 |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> 2011 жылдың шілдесінде Энцо Мацца ресми түрде FIMI төрағасы болып бекітілді.<ref>{{Cite web | url = http://www.rockol.it/news-273865/FIMI-nella-continuit%C3%A0,-Enzo-Mazza-riconfermato-presidente- | publisher = Rockol.it | access-date =17 August 2011 | title = FIMI nella continuità, Enzo Mazza riconfermato presidente | date = 29 July 2011 | language = it}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Музыкалық туындыларды сертификаттау}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:Италия музыкалық чарттары]] [[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]] lzylnyurmn9srio7c3hj3mcc6fgb2jo 0 786094 3657713 3653604 2026-09-20T08:42:58Z Marksscheider 183882 3657713 wikitext text/x-wiki [[File:Promusicae.svg|thumb|178x178px|Promusicae логотипі]] '''Productores de Música de España''' (қаз. Испан музыка продюсерлері, қысқартылған атауы — '''PROMUSICAE'''<ref>{{cite web|url=https://www.promusicae.es/quienes-somos/|title=Quiénes somos|publisher=[[Productores de Música de España]]|accessdate=4 May 2026|language=es}}</ref>) — [[Испания]]ның музыкалық чарттарына жауапты ұлттық ұйым. Бұл — испан дыбыс жазу индустриясының 90 пайыздан астамын қамтитын салалық қауымдастық. Сондай-ақ бұл ұйым [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]]ның (IFPI) Испаниядағы тобы болып табылады. PROMUSICAE бас кеңсесі Испанияның [[Мадрид]] қаласында (María de Molina көшесі, 39 үй) орналасқан.<ref>{{Cite web|url=https://www.promusicae.es/en/contact/|title = Contact us – Promusicae}}</ref> == Чарттар == Чарттар аптасына бір рет жексенбі күндері есептеледі. Олар есептеуге дейінгі жұмадан бастап өткен сенбіні қоса алғандағы апта ішінде Испания аумағындағы музыкалық өнімдердің бөлшек саудадағы сатылымына негізделеді. Жаңа чарттар әдетте Испанияның материктік уақыты бойынша жексенбі күні кешке PROMUSICAE веб-сайтына жүктеледі. 2015 жылдың қаңтар айынан бастап үздік 100 әннің рейтингі стримингке, сондай-ақ жүктеулер мен физикалық сатылымдарға негізделеді. PROMUSICAE келесі чарттарды ұсынады: * Top 100 Canciones (Үздік 100 ән) * Top 100 Álbumes (Үздік 100 альбом) * Top 100 Vinilos (Үздік 100 винил) * Top 50 Radio (Үздік 50 радиотуынды) * Top 20 compilations chart (Үздік 20 жинақ чарты) * Top 20 DVD Chart (Үздік 20 DVD чарты) * Airplay Chart (Эфирлік чарт) * Top 20 TV and Radio Chart (Annual) (Үздік 20 теледидар және радио чарты — жылдық) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Музыкалық туындыларды сертификаттау}} [[Санат:Испания музыкалық чарттары]] [[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]] hn2lhxwpo4x55jjqpdofl45y543aak7 3657762 3657713 2026-09-20T10:00:24Z Marksscheider 183882 3657762 wikitext text/x-wiki [[File:Promusicae.svg|thumb|178x178px|Promusicae логотипі]] '''Productores de Música de España''' (қаз. Испан музыка продюсерлері, қысқартылған атауы — '''PROMUSICAE'''<ref>{{cite web|url=https://www.promusicae.es/quienes-somos/|title=Quiénes somos|publisher=[[Productores de Música de España]]|accessdate=4 May 2026|language=es}}</ref>) — [[Испания]]ның музыкалық чарттарына жауапты ұлттық ұйым. Бұл — испан дыбыс жазу индустриясының 90 пайыздан астамын қамтитын салалық қауымдастық. Сондай-ақ бұл ұйым [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]]ның (IFPI) Испаниядағы тобы болып табылады. PROMUSICAE бас кеңсесі Испанияның [[Мадрид]] қаласында (María de Molina көшесі, 39 үй) орналасқан.<ref>{{Cite web|url=https://www.promusicae.es/en/contact/|title = Contact us – Promusicae}}</ref> == Чарттар == Чарттар аптасына бір рет жексенбі күндері есептеледі. Олар есептеуге дейінгі жұмадан бастап өткен сенбіні қоса алғандағы апта ішінде Испания аумағындағы музыкалық өнімдердің бөлшек саудадағы сатылымына негізделеді. Жаңа чарттар әдетте Испанияның материктік уақыты бойынша жексенбі күні кешке PROMUSICAE веб-сайтына жүктеледі. 2015 жылдың қаңтар айынан бастап үздік 100 әннің рейтингі стримингке, сондай-ақ жүктеулер мен физикалық сатылымдарға негізделеді. PROMUSICAE келесі чарттарды ұсынады: * Top 100 Canciones (Үздік 100 ән) * Top 100 Álbumes (Үздік 100 альбом) * Top 100 Vinilos (Үздік 100 винил) * Top 50 Radio (Үздік 50 радиотуынды) * Top 20 compilations chart (Үздік 20 жинақ чарты) * Top 20 DVD Chart (Үздік 20 DVD чарты) * Airplay Chart (Эфирлік чарт) * Top 20 TV and Radio Chart (Annual) (Үздік 20 теледидар және радио чарты — жылдық) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Музыкалық туындыларды сертификаттау}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:Испания музыкалық чарттары]] [[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]] gd5f3xt3ia4mcdtd1mudoepo1g239p4 0 786096 3657758 3649513 2026-09-20T09:59:04Z Marksscheider 183882 3657758 wikitext text/x-wiki '''VG-lista''' — апта сайын [[Verdens Gang|VG]] газетінде жарияланып, [[Norwegian Broadcasting Corporation|NRK]] норвег телерадиокомпаниясының Topp 20 бағдарламасында көрсетілетін [[Норвегия]]ның негізгі музыкалық чарты. Бұл елдегі жетекші хит-парадта отандық және шетелдік әртістердің альбомдары мен синглдері қамтылады. Сатылым деректерін [[Nielsen SoundScan International]] компаниясы Норвегия аумағындағы жүзге жуық сауда дүкенінің көрсеткіштері негізінде жинақтайды. Айта кетсек, синглдер чарты 1958 жылдың 42-аптасында ең үздік 10 туындыдан бастау алып, 1995 жылдың 5-аптасында 20 позицияға дейін ұлғайтылды. Ал альбомдар чарты 1967 жылдың 1-аптасында үздік 20 болып іске қосылып, кейіннен 40 позициялық тізімге дейін кеңейтілген болатын. == Сыртқы сілтемелер == * {{Official website|http://www.vglista.no|VG-lista ресми сайты}} * [http://www.norwegiancharts.com Norwegiancharts.com Archives] {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:Норвегия музыкалық чарттары]] gx8eljhmdid7uvv28oi2asw181tmidx 0 786097 3657764 3651903 2026-09-20T10:01:10Z Marksscheider 183882 3657764 wikitext text/x-wiki '''Schweizer Hitparade''' — [[Швейцария]]ның ең басты музыкалық сатылым чарттары. Бұл чарттар ел аумағындағы әртүрлі жанрдағы ең көп сатылатын синглдер мен альбомдарды тіркейді. Швейцария чарттарына мыналар кіреді: * Синглдердің үздік 75-тігі (1968 жылдан бері шығарылады) * Синглдердің үздік 100-дігі * Альбомдардың үздік 100-дігі (1983 жылдың аяғынан бері шығарылады) * Жинақтардың үздік 20-лығы * Эфирлік үздік 30-дық (Airplay Top 30) * Стримингтің үздік 100-дігі * Швейцариялық әртістердің синглдері (үздік 10) * Швейцариялық әртістердің альбомдары (үздік 10) * Винил альбомдарының үздік 10-дығы * Рок альбомдарының үздік 5-тігі * Поп альбомдарының үздік 5-тігі * Хип-хоп альбомдарының үздік 5-тігі 2010 жылдан бері Hitparade чарттарын құрастырушы [[GfK Entertainment charts|Media Control]] компаниясы сондай-ақ Швейцарияның француз тілді аймағы — Романдиядағы ең көп сатылатын синглдер мен альбомдарды қамтитын ''Les Charts'' тізімін де іске қосты: * Романдия синглдерінің үздік 20-лығы (қолданыстан шығарылған)<ref>{{cite web |url=https://lescharts.ch/ |title=Les Charts |publisher=Media Control |language=fr}}</ref> * Романдия альбомдарының үздік 50-дігі Чарттар апта сайын жексенбі күндері жаңартылып, алдыңғы аптаның сәрсенбі күні таңертең көпшілікке жарияланады. == Сыртқы сілтемелер == *[http://hitparade.ch/index.asp Schweizer Hitparade] *[http://lescharts.ch/index.asp Les Charts (Romandie)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101014181818/http://lescharts.ch/index.asp |date=2010-10-14 }} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:Швейцария музыкалық чарттары]] 1yqflcczwwqw8zm2dk6t8ze58gkm4ju 0 786100 3657763 3649521 2026-09-20T10:00:48Z Marksscheider 183882 3657763 wikitext text/x-wiki '''Sverigetopplistan''' (тура мағынасы — «Швецияның үздіктер тізімі») — [[IFPI Sverige]] ұйымының сатылым деректеріне негізделген [[Швеция]]ның ұлттық музыкалық чарты.<ref>{{Cite web|url=https://sverigetopplistan.se/regler/|title=Sverigetopplistan – regelverk och definitioner|language=sv|date=4 March 2024|publisher=Sverigetopplistan|access-date=20 December 2024}}</ref> Бұл хит-парад бұрын Topplistan (1975–1997) және Hitlistan (1998–2007) деген атпен белгілі болып, 2007 жылдың қазан айынан бастап қазіргі атауына ие болды. Topplistan пайда болғанға дейін Швециядағы музыка сатылымын альбомдар мен синглдерді біріктірген апталық чарт — Kvällstoppen тіркеген болатын.<ref>{{cite magazine|url=https://books.google.com/books?id=mSkEAAAAMBAJ&q=Swedish+Kvallstoppen+chart&pg=RA1-PA48|title=Intl Jukebox Survey|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=19 December 1970|page=48|access-date=13 February 2013}}</ref> == Тарихы == 1976–2006 жылдар аралығында ресми швед музыкалық чарттарын [[Sveriges Radio]] компаниясына тиесілі Sveriges Radio P3 радиостанциясы жариялап тұрды. 2006 жылдың соңында бұл станция жалпы чарттарды шығаруды тоқтатып, 2007 жылдың басында бұл міндет Швецияның дыбыс жазу индустриясы қауымдастығына (IFPI Sverige) тапсырылды. Алайда Sveriges Radio P3 [[Nielsen SoundScan]] жинаған статистикаға сүйеніп, ең көп жүктелген музыка чарттарын жариялауды жалғастырды. Бұл тек цифрлық жүктеулерге негізделген жаңа чарт DigiListan деп аталды. 2006 жылдан бастап чартқа заңды түрде жүктелген музыкалар енгізіле бастады.<ref>{{cite web|url=http://www.musikindustrin.se/2015/11/14/grattis-sverigetopplistan-40/|title=Grattis SverigeTopplistan, 40!|language=sv|date=14 November 2015|last=Nylin|first=Lars|access-date=19 April 2019|publisher=Musikindustrin}}</ref> Бұл хит-парад әлемде бірінші болып музыкалық стримингті синглдер үшін (2010 жылдың 29 қазанында), ал кейін альбомдар үшін (2013 жылы) чартқа қосқан алғашқы чарттардың бірі болды.<ref name="snabba">{{Cite web|url=http://www.musikindustrin.se/2015/01/09/4-snabba-ludvig-wernerifpi-om-nya-sverigetopplistan/|title=4 SNABBA Ludvig Werner/Ifpi om nya Sverigetopplistan|date=9 January 2015|first=Lars|last=Nylin|language=sv|publisher=Musikindustrin|access-date=19 April 2021}}</ref> 1975 жылдың 14 қарашасынан 1993 жылдың 8 қыркүйегіне дейін чарт тек 2 аптада бір рет қана жарияланып тұрды. Чарт әр жұма сайын жарияланып, алдыңғы жұма мен бейсенбі аралығындағы апталық сатылымдарды қамтиды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{бастама}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:Швеция музыкалық чарттары]] gkkkyp14dpt8jps2g935pbtkrf45lh5 0 786105 3657724 3653602 2026-09-20T08:49:46Z Marksscheider 183882 3657724 wikitext text/x-wiki {{Ұйым | атауы = Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы | альтернативті = International Federation of the Phonographic Industry | background_color = | атау түсі = | логотип = International Federation of the Phonographic Industry logo 2025.svg | логотип ені = | анықтама = Музыка индустриясының мүдделерін қорғайтын халықаралық ұйым | карта1 = | карта1 ені = | аңыз1 = | карта2 = | карта2 ені = | аңыз2 = | мүшелік = | орталық типі = | орталық = | орналасқан жері = {{байрақ|Ұлыбритания}} [[Лондон]] (The Shard, 32 London Bridge Street) | шыққан елі = | тип = | тілдер = | тіл = | басшы мансабы1 = Бас атқарушы директор | басшы есімі1 = Виктория Окли | басшы мансабы2 = | басшы есімі2 = | негізін салушы1 = | құрылу оқиғалары1 = Құрылуы | құрылу мерзімі1 = 1933 жыл | негізін салушы2 = | құрылу оқиғалары2 = | құрылу мерзімі2 = | ыдырау оқиғалары = | ыдырау уақыты = | түсініктемелер1 = Әлемдік музыка нарығын бақылап, ресми чарттар мен статистика ұсынады | түсініктемелер2 = | мекен-жай = | сайт = {{URL|https://www.ifpi.org/}} | ортаққор = }} '''Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы''' ({{lang-en|International Federation of the Phonographic Industry}}, '''IFPI''') — бүкіл әлемдегі дыбыс жазу индустриясының мүдделерін қорғайтын ұйым. Бұл — [[Швейцария]]да тіркелген [[Бейкоммерциялық ұйым|бейкоммерциялық]] мүшелер ұйымы. Оның штаб-көтерме хатшылығы [[Лондон]]да орналасқан, сондай-ақ [[Брюссель]], [[Гонконг]], [[Майами]], [[Абу-Даби]], [[Сингапур]] және [[Найроби]] қалаларында өңірлік кеңселер жұмыс істейді. == Қызметі == IFPI-дің миссиясы — жазылған музыканың құндылығын насихаттау, дыбыс продюсерлерінің құқықтарын қорғау және жазылған музыканы коммерциялық мақсатта пайдалану аясын кеңейту. Оның мүшелеріне көрсететін қызметтеріне құқықтық саясат бағдарламасы, сот процесстері, контентті қорғау, жазылған музыка нарығындағы сатылымдар туралы есеп беру, сараптама мен талдау, сондай-ақ орындаушылық құқықтар, технология және сауда салаларындағы жұмыстар кіреді.<ref>{{Cite web|url=https://www.ifpi.org/what-we-do.php|title=What We Do — IFPI — Representing the recording industry worldwide|website=ifpi.org|access-date=25 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190711083715/https://ifpi.org/what-we-do.php|archive-date=11 July 2019|url-status=live}}</ref> == Құрылымы == IFPI ұйымын басқарма кеңесі басқарады. Бұл алқалы органға ұйым мүшелерінің (ірі және тәуелсіз дыбыс жазу лейблдерін қоса алғанда) өкілдері, IFPI-дің кейбір ұлттық топтарының өкілдері және ұйымның бас атқарушы директоры кіреді.<ref name="IFPI-Board">{{Cite web|url=https://www.ifpi.org/board.php|title=Our Boards — IFPI — Representing the recording industry worldwide|website=www.ifpi.org|access-date=25 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190708192050/https://ifpi.org/board.php|archive-date=8 July 2019|url-status=live}}</ref> Сондай-ақ өңірлік мәселелерді қадағалайтын екі аймақтық кеңес (IFPI Азия/Тынық мұхиты өңірлік кеңесі және IFPI Латын Америкасы өңірлік кеңесі) жұмыс істейді. 2024 жылдың сәуір айында IFPI Виктория Оклидің бас атқарушы директор болып тағайындалғанын және ұйымға 2024 жылдың маусымында қосылатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=IFPI |first=IFPI |date=15 April 2024 |title=IFPI appoints Victoria Oakley as new CEO |url=https://www.ifpi.org/ifpi-appoints-victoria-oakley-as-new-ceo/ |website=www.ifpi.org}}</ref> Бұрынғы бас директор Фрэнсис Мур 2023 жылдың желтоқсанында қызметінен кетті.<ref>{{Cite web |last=IFPI |first=IFPI |date=20 July 2023 |title=Frances Moore to step down as CEO of IFPI |url=https://www.ifpi.org/frances-moore-to-step-down-as-ceo-of-ifpi/ |website=www.ifpi.org}}</ref> She had been appointed the chief executive with a term effective from 1 July 2010.<ref>{{cite press release |title=Frances Moore to be new CEO of IFPI |url=http://www.ifpi.org/content/section_news/20100624a.html |publisher=IFPI |date=24 June 2010 |access-date=24 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100708055631/http://www.ifpi.org/content/section_news/20100624a.html |archive-date=8 July 2010 |url-status=live}}</ref> Ол 2010 жылдың 1 шілдесінен бастап бас атқарушы директор қызметіне тағайындалған болатын. Ол 2005 жылдан бері ұйымды басқарған және «[[Live Aid]]» пен «[[Live8]]» концерттерінің ко-продюсерлерінің бірі болған Джон Кеннедидің орнына келген еді.<ref>{{cite press release|title=John Kennedy to succeed Jay Berman as Chairman and CEO of IFPI|url=http://www.ifpi.org/content/section_news/20040913.html|publisher=IFPI|date=13 September 2004|access-date=2 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080516073332/http://www.ifpi.org/content/section_news/20040913.html|archive-date=16 May 2008|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Музыкалық туындыларды сертификаттау}} [[Санат:1933 жылы құрылған ұйымдар]] [[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]] 5euo2pjrhd69ch9zbt2ihu8gro405w6 0 786431 3657723 3653528 2026-09-20T08:48:57Z Marksscheider 183882 3657723 wikitext text/x-wiki [[File:Wall of Gold & Platinum Sales (Country Music Hall of Fame And Museum).jpg|thumb|[[Кантри музыкасының даңқ залы мен мұражайында]] қойылған Алтын және платина дисктер қабырғасы]] '''Музыкалық туындыларды сертификаттау''' — бұл белгілі бір аудиотуындының белгіленген тираж көлемінде жөнелтілгенін, сатылғанын немесе стриминг платформаларында тыңдалғанын растайтын ресми салалық жүйе. Сертификаттаудың шекті көрсеткіштері өнімнің түріне (альбом, сингл, бейнеклип) және ел немесе аймақ ерекшелігіне қарай әр түрлі болады. Әлемдегі барлық дерлік елдер бағалы металдардың атауымен аталтын (алтын, платина және гауһар) [[RIAA сертификаттауы]] санатының әртүрлі нұсқаларын қолданады. Бұл атақтарға ие болу үшін қажетті сатылым көрсеткіші өнім шығарылған аймақтың халық санына тікелей байланысты. Әдетте, мұндай марапаттар тек халықаралық релиздерге беріліп, альбом сатылатын әрбір жеке ел тарапынан жекелей табысталады. Сонымен қатар, музыка медиасының түрлеріне қарай (мысалы, бейнежазбалар мен альбомдар, синглдер немесе тректерді жүктеп алу) сатылым деңгейлері әртүрлі болып келеді, тіпті кейбір санаттардың талабы өзара он есеге дейін ерекшеленуі мүмкін. == Тарихы == Бастапқы кезде алтын және күміс диск марапаттарын әртістерге өздерінің дыбыс жазу компаниялары сатылым жетістіктерін жария ету үшін табыстаған. Алғашқы күміс дискіні 1937 жылы желтоқсанда Regal Zonophone компаниясы [[Джордж Формби]]ге «[[The Window Cleaner]]» әнінің 100 000 тиражы сатылғаны үшін табыс етті.<ref>{{cite web |url=http://www.georgeformby.co.uk/alan_randall/memorobilia/list.htm |title=Alan's treasured possessions |work=Alan Randall's Memorabilia |access-date=12 June 2017 |archive-date=24 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210724104325/https://www.georgeformby.co.uk/alan_randall/memorobilia/list.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=PUFMCAAAQBAJ&pg=PT54 |title=George Formby: An Intimate Biography of the Troubled Genius |publisher=Lulu Press |first=David |last=Bret |page=54 |date=2014 |isbn=978-1-291-87257-6 |access-date=12 June 2017 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403064001/https://books.google.com/books?id=PUFMCAAAQBAJ&pg=PT54 |url-status=live }}</ref> Алғашқы шынайы алтын диск марапатын [[RCA Records|RCA Victor]] (Bluebird Records қосалқы лейблы арқылы) 1942 жылы 10 ақпанда Гленн Миллер мен оның оркестріне «Chattanooga Choo Choo» синглінің 1,2 миллион данасы сатылуын атап өту үшін ұсынды. Компания марапаттарының басқа да мысалдары ретінде 1956 жылы RCA Victor компаниясы [[Гарри Белафонте]]ге «Calypso» альбомының бір миллионнан астам данасы сатылған алғашқы LP (ұзақ ойналатын) пластинка болғаны үшін және [[Элвис Пресли]]ге «Don't Be Cruel» атты RCA Victor синглінің бір миллион данасы сатылғаны үшін берген алтын дискілерін атауға болады. Сондай-ақ 1956 жылы [[Decca Records|Decca]] лейблы [[Джерри Льюис]]ке «Rock-a-Bye Your Baby with a Dixie Melody» синглі үшін алтын диск марапатын табыстады. Индустрия деңгейінде, 1958 жылы [[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы]] (RIAA) бөлшек саудада бір миллион доллар табыс тапқан кез келген түрдегі жазбаларға, яғни альбомдар мен синглдерге арналған алтын диск марапаттау бағдарламасын енгізді. Бұл сатылымдар АҚШ-та орналасқан дыбыс жазу компанияларымен шектелді және басқа елдерге экспортты қамтымады.<ref name="Venable2011">{{cite book |title=Gold: A Cultural Encyclopedia |publisher=[[ABC-CLIO]] |first=Shannon L. |last=Venable |year=2011 |isbn=978-0-313-38431-8}}</ref><ref name="Shelton1986">{{cite book |title=No Direction Home: The Life and Music of Bob Dylan |publisher=William Morrow |location=New York |first=Robert |last=Shelton |page=[https://archive.org/details/nodirectionhomel00shel/page/389 389] |year=1986 |isbn=0-688-05045-X |url-access=registration |url=https://archive.org/details/nodirectionhomel00shel/page/389}}</ref> 1968 жылғы көрсеткіш бойынша альбомдар үшін бұл ішкі нарықта шамамен 670 000 данасын жеткізуді талап етсе, синглдер үшін бұл көрсеткіш 1 000 000 дананы құрады. 1976 жылы RIAA альбомдар үшін бір миллион, ал синглдер үшін екі миллион дана сатылымына арналған платина сертификатын енгізді, ал алтын сертификат альбомдар үшін 500 000 дана сатылымына қарай қайта өзгертілді (синглдер үшін бір миллион күйінде қалды). Бұл жылға дейін бірде-бір альбомға платина сертификаты берілмеген болатын. [[Ван Клиберн]]ның 1958 жылы RCA Victor студиясында жазылған Чайковскийдің фортепианолық концерті кейіннен платина сертификатына ие болды, бірақ бұл ол шыққаннан кейін екі онжылдық өткен соң ғана орын алды. 1999 жылы он миллион дана сатылымы үшін гауһар сертификаты енгізілді. 1980 жылдардың соңында синглдерге арналған сертификаттау шектері альбомдардың деңгейімен теңестіру мақсатында төмендетілді.<ref name="White1990">{{cite book |title=The Billboard Book of Gold & Platinum Records |url=https://archive.org/details/billboardbookofg00whit |url-access=registration |publisher=Billboard Books |first=Adam |last=White |page=viii |date=1990 |isbn=978-0-7119-2196-2}}</ref> === RIAA сертификаттауы === {{Негізгі мақала|RIAA сертификаттауы}} [[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы]] (RIAA) «алтын дискі» ресми атағы алғаш рет 1958 жылы синглдер үшін енгізілді, сондай-ақ RIAA бұл атауды АҚШ аумағында ресми түрде сауда белгісі ретінде тіркеді. 1958 жылы 14 наурызда RIAA өз тарихындағы алғашқы алтын диск сертификатын [[Перри Комо]]ның «Catch a Falling Star» атты хит-сингліне берді. Төрт ай өткен соң «Oklahoma!» мюзиклінің саундтрегі алғашқы алтын альбом болып ресми түрде расталды. 1976 жылы RIAA платина сертификатын таныстырды, бұл атақ тұңғыш рет 1976 жылы 24 ақпанда [[Eagles]] тобының «Their Greatest Hits (1971–1975)» жинақ альбомына,<ref>{{cite web |url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Eagles&ti=Their+greatest+hits&lab=&genre=&format=&date_option=release&from=&to=&award=&type=&category=&adv=SEARCH |title=Gold & Platinum: Eagles/Their Greatest Hits 1971 – 1975 |publisher=RIAA |access-date=14 August 2017 |archive-date=20 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120162654/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Eagles&ti=Their+greatest+hits&lab=&genre=&format=&date_option=release&from=&to=&award=&type=&category=&adv=SEARCH |url-status=live }}</ref> ал 1976 жылы 22 сәуірде [[Джонни Тейлор]]дың «Disco Lady» сингліне табысталды.<ref name="riaa-story">{{cite web |url=https://www.riaa.com/gold-platinum/story/ |title=Story of Gold & Platinum |publisher=RIAA |access-date=14 August 2017 |archive-date=9 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109215641/http://www.riaa.com/gold-platinum/story/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=&ti=&lab=&genre=&format=&date_option=release&from=&to=&award=P&type=&category=&adv=SEARCH&col=certification_date&ord=asc#search_section |title=Gold & Platinum: Platinum Awards |publisher=RIAA |access-date=14 August 2017 |archive-date=18 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221018162308/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=&ti=&lab=&genre=&format=&date_option=release&from=&to=&award=P&type=&category=&adv=SEARCH&col=certification_date&ord=asc#search_section |url-status=live }}</ref> Компакт-дискілердің пайда болуымен музыка сатылымы арта түскендіктен, RIAA 1984 жылы «Мультиплатина» марапатын дүниеге әкелді. Ал синглдері немесе альбомдары 10 000 000 данаға жеткен әртістерді мадақтайтын гауһар (Diamond) марапаттары 1999 жылы енгізілді.<ref name="riaa-award-history">{{cite news |url=https://www.riaa.com/gold-platinum/about-awards/ |title=About the Awards |newspaper=RIAA |access-date=14 August 2017 |archive-date=9 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109215629/http://www.riaa.com/gold-platinum/about-awards/ |url-status=live }}</ref> XX ғасырда және XXI ғасырдың алғашқы онжылдығының біраз бөлігінде дистрибьюторлардың өнімдерді көтерме саудадан бөлшек сауда нүктелеріне жөнелту көлеміне негізделген сертификаттарды талап етуі қалыпты жағдай еді. Бұл түпкілікті бөлшек саудадағы нақты сатылым көрсеткіштерінен әлдеқайда асып түсетін көптеген сертификаттаулардың пайда болуына әкелді. Кейіннен бөлшек сауданың негізгі бөлігі ақылы цифрлық жүктеулер мен стримингке көшкен соң, мұндай жағдайлар сирек кездесетін болды.<ref>{{cite web |url=http://www.tunecore.com/blog/2011/04/getting-a-gold-record-by-selling-nothing.html |title=Getting A Gold Record By Selling Nothing |publisher=TuneCore |first=Jeff |last=Price |date=28 April 2011 |access-date=7 July 2015 |archive-date=23 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170923201839/http://www.tunecore.com/blog/2011/04/getting-a-gold-record-by-selling-nothing.html |url-status=live }}</ref> === Цифрлық медианы сертификаттау === Көптеген елдерде сертификаттау тек физикалық тасымалдағыштармен шектелмей, қазіргі таңда цифрлық жүктеулерді де қамтитын сатылым марапаттарын (АҚШ пен Ұлыбританияда 2004 жылдан бастап) қамтиды.<ref>{{cite web |title=Goodbye, 2004. Hello, 2005! |url=https://www.riaa.com/newsitem.php?news_year_filter=&resultpage=30&id=D518ECA3-C7F5-6CDB-F346-A6E9BDEF73C9 |publisher=Recording Industry Association of American |access-date=23 June 2012 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924161335/http://www.riaa.com/newsitem.php?news_year_filter=&resultpage=30&id=D518ECA3-C7F5-6CDB-F346-A6E9BDEF73C9 |url-status=live }}</ref> 2006 жылы маусымда RIAA сонымен қатар әндердің рингтон (қоңырау үні) жүктеулерін де сертификаттай бастады. АҚШ-та 2013 жылдан бері, ал Ұлыбритания мен Германияда 2014 жылдан бері [[Apple Music]], [[Spotify]], [[Tidal]] және [[Napster]] сияқты сұраныс бойынша жұмыс істейтін стриминг қызметтері қолданыстағы цифрлық сертификаттау жүйесіне енгізілді. АҚШ пен Германияда [[YouTube]], [[Vevo|VEVO]], [[Xite]] және [[Yahoo! Music]] сияқты бейнестриминг қызметтері де сертификаттау барысында есепке алына бастады, мұнда екі жағдайда да 100 тыңдалым/қаралым бір жүктеуге теңестірілетін формула қолданылды. Ал Дания мен Испания сияқты басқа кейбір елдер цифрлық жүктеу синглдері мен стриминг үшін бөлек марапат түрлерін сақтап отыр.<ref>{{cite book |url=http://www.ifpi.dk/?q=node%2F11 |title=IFPI Denmark: Guld og platin (2014) |year=2014 |publisher=[[IFPI]] Denmark |language=da |access-date=31 May 2014 |archive-date=11 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110411134535/http://www.ifpi.dk/?q=node%2F11 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.promusicae.es/listas/semanales |title=Listas semanales: 14 July 2014 – 20.7.2014 |publisher=[[PROMUSICAE]] |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20140727040623/http://www.promusicae.es/listas/semanales |archive-date=27 July 2014 |date=July 2014 |access-date=21 August 2014}}</ref> == Сертификаттау шектері == Төменде Америка Құрама Штаттары, Ұлыбритания, Канада және Франция елдеріне арналған сертификаттау шектері келтірілген. Кестелердегі сандар белгілі бір тасымалдағыштың бір сатылымын немесе бір жөнелтілімін білдіретін «бірліктермен» (units) берілген. Сертификаттар көбінесе жиынтық түрде беріледі, сондықтан бір релиздің кезегімен күміс, алтын және платина атақтарына ие болуы ықтимал. Мысалы, Америка Құрама Штаттарында 2 000 000 данасы сатылып, екі мәрте платина мәртебесін алған альбом «Қос платина» (Double Platinum), ал кейде «Мультиплатина» деп аталады. АҚШ-та 2013 жылдан бері, ал Ұлыбритания мен Германияда 2014 жылдан бері әндерді стриминг арқылы тыңдау синглдерді сертификаттау кезінде есепке алына бастады, мұнда 150 тыңдалым 1 сатылған синглге немесе бір альбомның оннан біріне теңестіріледі. 2016 жылдың ақпанынан бастап RIAA Алтын және Платина альбом марапаттарына сұраныс бойынша қолжетімді аудио және видео стримингтерді, сондай-ақ трек сатылымының эквивалентін қосты. Бұл бағдарлама сингл мен альбомды сертификаттау кезінде сатылымдарды да, стримингтерді де бірдей есепке алады.<ref>{{cite web |url=http://www.allaccess.com/net-news/archive/story/150033/riaa-debuts-album-award-with-streams-sam-hunt-and- |title=RIAA Debuts Album Award With Streams, Sam Hunt And More Receive Awards |work=AllAccess |date=1 February 2016 |access-date=1 February 2016 |archive-date=14 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014230958/https://www.allaccess.com/net-news/archive/story/150033/riaa-debuts-album-award-with-streams-sam-hunt-and- |url-status=live }}</ref> {{col-begin|width=70%}} {{col-break|width=45%}} '''Америка Құрама Штаттары'''<ref>{{cite web |title=Certification Criteria |url=https://www.riaa.com/goldandplatinum.php?content_selector=criteria |publisher=Recording Industry Association of America |access-date=22 June 2012 |archive-date=17 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111017073017/http://www.riaa.com/goldandplatinum.php?content_selector=criteria |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=History of the Awards |url=https://www.riaa.com/goldandplatinum.php?content_selector=historyx |publisher=Recording Industry Association of America |access-date=22 June 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070701162808/http://www.riaa.com/goldandplatinum.php?content_selector=historyx |archive-date=1 July 2007 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! style="text-align:center;"| Тасымалдағыш ! style="text-align:center;"| Алтын ! style="text-align:center;"| Платина ! style="text-align:center;"| Гауһар |- ! scope="row" style="text-align:center;"| Альбом | style="text-align:center;"| 500,000 | style="text-align:center;"| 1,000,000 | style="text-align:center;"| 10,000,000 |- ! scope="row" style="text-align:center;"| Сингл | style="text-align:center;"| 500,000 | style="text-align:center;"| 1,000,000 | style="text-align:center;"| 10,000,000 |- ! scope="row" style="text-align:center;"| Бейнеклип | style="text-align:center;"| 50,000 | style="text-align:center;"| 100,000 | style="text-align:center;"| 1,000,000 |} {{col-break|width=45%}}'''Ұлыбритания'''<ref>{{Cite web|title=Award Levels|url=https://www.bpi.co.uk/brit-certified/award-levels/|access-date=25 February 2022|website=BPI|language=en|archive-date=4 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220404092729/https://www.bpi.co.uk/brit-certified/award-levels/|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Тасымалдағыш ! Күміс ! Алтын ! Платина |- ! scope="row" style="text-align:center;"| Альбом | style="text-align:center;"| 60,000 | style="text-align:center;"| 100,000 | style="text-align:center;"| 300,000 |- ! scope="row" style="text-align:center;"| Сингл | style="text-align:center;"| 200,000 | style="text-align:center;"| 400,000 | style="text-align:center;"| 600,000 |- ! scope="row" style="text-align:center;"| Бейнеклип | style="text-align:center;"| 25,000 | style="text-align:center;"| 50,000 | style="text-align:center;"| 75,000 |} {{col-end}} {{col-begin|width=70%}} {{col-break|width=45%}} '''Канада'''<ref name="musiccanada">{{cite web |url=https://musiccanada.com/certification/ |title=Certification Definitions |work=Music Canada |access-date=15 March 2015 |archive-date=14 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714220020/http://musiccanada.com/certification/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! style="text-align:center;"| Тасымалдағыш ! style="text-align:center;"| Алтын ! style="text-align:center;"| Платина ! style="text-align:center;"| Гауһар |- ! scope="row" style="text-align:center;"| Альбом | style="text-align:center;"| 40,000 | style="text-align:center;"| 80,000 | style="text-align:center;"| 800,000 |- ! scope="row" style="text-align:center;"| Сингл | style="text-align:center;"| 40,000 | style="text-align:center;"| 80,000 | style="text-align:center;"| 800,000 |- ! scope="row" style="text-align:center;"| Бейнеклип | style="text-align:center;"| 5,000 | style="text-align:center;"| 10,000 | style="text-align:center;"| 100,000 |} {{col-break|width=45%}}'''Франция'''<ref>{{cite web |url=http://www.snepmusique.com/les-certifications/ |title=Les certifications |publisher=National Syndicate of Phonographic Publishing ("Syndicat national de l'édition phonographique") |access-date=22 October 2016 |archive-date=18 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818024846/http://www.snepmusique.com/les-certifications/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! style="text-align:center;"| Тасымалдағыш ! style="text-align:center;"| Алтын ! style="text-align:center;"| Платина ! style="text-align:center;"| Гауһар |- ! scope="row" style="text-align:center;"| Альбом | style="text-align:center;"| 50,000 | style="text-align:center;"| 100,000 | style="text-align:center;"| 500,000 |- ! scope="row" style="text-align:center;"| Сингл | style="text-align:center;"| 75,000 | style="text-align:center;"| 150,000 | style="text-align:center;"| 250,000 |- ! scope="row" style="text-align:center;"| Бейнеклип | style="text-align:center;"| 7,500 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| 60,000 |} {{col-end}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Музыкалық туындыларды сертификаттау}} [[Санат:Музыкалық индустрия]] lmd1x40ami2x3j57h762mroqae535la 0 786432 3657706 3653598 2026-09-20T08:37:31Z Marksscheider 183882 3657706 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы |альтернативті = Recording Industry Association of America (RIAA) |background_color = |атау түсі = |логотип = RIAA logo colored.svg |логотип ені = 150px |анықтама = Музыка индустриясының салалық ұйымы |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = |орталық типі = Штаб-пәтер |орталық = [[Вашингтон]] |орналасқан жері = {{байрақ|АҚШ}} [[АҚШ]] |тип = Лицензиялау, роялти және техникалық стандарттар |тілдер = |тіл = [[Ағылшын тілі]] |басшы мансабы1 = Төраға және бас атқарушы директор (CEO) |басшы есімі1 = [[Митч Глейзер]] |басшы мансабы2 = |басшы есімі2 = |негізін салушы1 = |құрылу оқиғалары1 = Құрылуы |құрылу мерзімі1 = 1952 жыл |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = |мекен-жай = |сайт = {{URL|https://riaa.com}} |ортаққор = Recording Industry Association of America }} '''Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы''' ({{lang-en|Recording Industry Association of America}}, '''RIAA''') — АҚШ-тың дыбыс жазу индустриясының мүддесін қорғайтын салалық ұйым. Оның мүешелері қатарына АҚШ аумағында заңды түрде сатылатын барлық жазылған музыканың шамамен 85 пайызын «жасайтын, шығаратын және/немесе тарататын» ірі дыбыс жазу лейблы мен дистрибьюторлар кіреді.<ref name="RiaaAboutUs">{{cite web |url=https://www.riaa.com/aboutus.php |title=Who We Are |publisher=RIAA |access-date=September 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112133432/http://www.riaa.com/aboutus.php |archive-date=November 12, 2015 |url-status=live }}</ref> RIAA штаб-пәтері [[Вашингтон]] қаласында орналасқан.<ref>"[https://www.riaa.com/privacy.php Privacy Policy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924161408/http://www.riaa.com/privacy.php |date=September 24, 2015 }}." Recording Industry Association of America. Retrieved on September 13, 2011. "RIAA, 1025 F Street NW, 10th Floor, Washington, D.C. 20004."</ref><ref>"[https://www.riaa.com/aboutus.php?content_selector=about-who-we-are-riaa RIAA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231113459/http://www.riaa.com/aboutus.php?content_selector=about-who-we-are-riaa |date=December 31, 2015 }}." Recording Industry Association of America. Retrieved on September 13, 2011. "We are located at 1025 F ST N.W., 10th Floor, Washington, D.C. 20004."</ref> RIAA 1952 жылы құрылған.<ref>{{cite web|url=https://www.riaa.com/newsitem.php?id=7B0D4A07-0D23-A750-0BE1-22882C5C2F13 |title= RIAA Celebrates 50 Years Of Gold Records |publisher=RIAA News Room |date=2008-08-11 |access-date=2010-07-17 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20080818201810/http://www.riaa.com/newsitem.php?id=7B0D4A07-0D23-A750-0BE1-22882C5C2F13 |archive-date=August 18, 2008 }}</ref> Оның бастапқы миссиясы дыбыс жазу авторлық құқығы мен бұған қатысты мәселелерді реттеу, кәсіподақтармен бірлесіп жұмыс істеу, сондай-ақ дыбыс жазу индустриясы мен мемлекеттік ережелерге қатысты зерттеулер жүргізу болды. RIAA өз қазіргі миссиясына [[зияткерлік меншік]] құқықтары мен әртістердің Бірінші түзетумен қорғалатын құқықтарын қорғауды, музыка индустриясы туралы зерттеулер жүргізуді, сондай-ақ мүдделерді қорғау мақсатында тиісті заңдар, ережелер мен саясаттарға мониторинг жасап, оларды талдауды кіргізеді.<ref name="RiaaAboutUs" /> 2001–2020 жылдар аралығында RIAA Америка Құрама Штаттарындағы лоббистік қызметке жыл сайын 2,4 миллион мен 6,5 миллион доллар аралығында қаржы жұмсады.<ref>{{cite web |url=https://www.opensecrets.org/lobby/clientsum.php?id=D000000581 |publisher=[[OpenSecrets]] |work=Lobbying Spending Database |title=Recording Industry Assn of America: Summary |access-date=February 23, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171116053911/https://www.opensecrets.org/lobby/clientsum.php?id=D000000581 |archive-date=November 16, 2017 |url-status=live }}</ref> Ұйым 2025 жылы, атап айтқанда [[жасанды интеллект]]тің қарқын алуына байланысты өздерінің [[Лоббизм|лоббист]]ік жұмыстарын едәуір күшейтті.<ref>{{Cite web |last=Lyte |first=Alex |date=2025-06-20 |title=RIAA Ramps Up Lobbying to $2.5M in Q1 2025, Targets AI and Copyright Protection |url=http://legis1.com/news/riaa-ramps-up-lobbying-to-2-5m-in-q1-2025-targets-ai-and-copyright-protection/ |access-date=2025-08-01 |website=Legis1 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Leibfreid |first=Megan |date=2025-03-20 |title=RIAA Leads Music Community in AI Filing – US Creative Leadership Paves the Way for Innovation |url=https://www.riaa.com/icymi-riaa-leads-music-community-in-ai-filing-us-creative-leadership-paves-the-way-for-innovation/ |access-date=2025-08-01 |website=RIAA |language=en-US}}</ref> Сондай-ақ RIAA дыбыс жазу туындыларын ұжымдық басқару ісіне қатысады және Америка Құрама Штаттарында алтын және платина альбомдар мен синглдерді [[Музыкалық туындыларды сертификаттау|сертификаттау]]ға жауапты. Бұл жүйе жаһандық музыка индустриясында өз түрі бойынша алғашқылардың бірі болып, бүкіл әлемдегі музыкалық жазбаларды сертификаттаудың басты стандартын қалыптастырды. == Сатылымды сертификаттау == {{Негізгі мақала|RIAA сертификаттауы}} RIAA көп көлемде сатылатын альбомдарға арналған марапаттау бағдарламасын басқарады. Бұл марапат 1958 жылы іске қосылды;<ref name="riaa history">{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20070701162808/http://www.riaa.com/goldandplatinum.php?content_selector=historyx |archive-date=July 1, 2007 |url=https://www.riaa.com/goldandplatinum.php?content_selector=historyx |title=History Of The Awards |work=RIAA.com}}</ref> бастапқыда алтын сингл алу үшін бір миллион дана сатылуы қажет болса, алтын альбом көтерме бағамен (каталогтық бағаның шамамен үштен бірі) 1 миллион долларлық сатылымды білдірді. 1975 жылы алтын альбомдар үшін қосымша талап ретінде 500 000 дананың сатылуы енгізілді. Дыбыс жазу сатылымының өсімін көрсете отырып, 1976 жылы бір миллион дана сата алатын альбомдар үшін платина марапаты қосылды, ал синглдер екі миллион дана сатылған жағдайда бұл атаққа ие болды. Мультиплатина марапаты 1984 жылы енгізіліп, альбомдар мен синглдердің бірнеше платина деңгейіне жеткенін білдірді. 1989 жылы синглдердің сатылымы төмендеуіне байланысты олардың шекті көрсеткіштері алтын үшін 500 000-ға, ал платина үшін 1 000 000-ға дейін төмендетілді. 1992 жылы RIAA көп дискілі жиынтықтардағы әрбір дискіні сертификаттау кезінде жеке бірлік ретінде есептей бастады. Музыка сатылымының әрі қарайғы өсімін ескере отырып, 1999 жылы он миллион дана сатылған альбомдар немесе синглдер үшін гауһар (Diamond) марапаты тағайындалды. Критерийлердегі осындай өзгерістерге байланысты нақты марапатқа сәйкес келетін сатылым деңгейі оның қай уақытта берілгеніне тікелей байланысты болады. === «Цифрлық» синглдерді сертификаттау === 2004 жылы RIAA «цифрлық» жазбалар деп аталатын санат үшін, яғни негізінен «желі арқылы алушыға жеткізілетін жазбаларды» (мысалы, [[iTunes Store]] арқылы сатылатындар) білдіретін сертификаттау тармағын қосты. Бұл ретте CD, DAT немесе MiniDisc сияқты басқа да анық цифрлық тасымалдағыштар бұл санатқа кірмеді. 2006 жылы осы сертификаттау бағытына «цифрлық рингтондар» да енгізілді. 2013 жылдан бастап [[Spotify]], [[Napster]], [[YouTube]] және соған ұқсас аудио мен видео стриминг қызметтеріндегі тыңдалымдар да сертификаттау кезінде есепке алына бастады. Бұл ретте 100 тыңдалым 1 жүктеуге теңестірілетін формула қолданылды; осылайша, синглдерге берілетін RIAA сертификаты бұдан былай нақты сатылым көлемін ғана көрсетпейді. 2016 жылғы жағдай бойынша бұл жазбаларды сертификаттау критерийлері төмендегідей болды: Цифрлық марапаттар: * Алтын: 500 000 бірлік * Платина: 1 000 000 бірлік * Мультиплатина: 2 000 000 бірлік (одан әр қарай әрбір 1 000 000 сайын артады) * Гауһар: 10 000 000 бірлік Бірліктер келесідей анықталады: # Тұрақты цифрлық жүктеу 1 бірлік болып есептеледі # Сұраныс бойынша тыңдалатын 150 аудио немесе видео стриминг 1 бірлікке теңестіріледі ===Альбомдарды сертификаттау=== 2016 жылдың ақпанында RIAA альбом деңгейіндегі марапаттарды сертификаттау критерийлерін жаңартып, стриминг пен трек сатылымдарын [[альбомға баламалы бірлік]] (album-equivalent unit) формуласы арқылы біріктірді.<ref>{{cite web |url=https://www.riaa.com/riaa-debuts-album-award-streams/ |title=RIAA Debuts Album Award with Streams |work=RIAA |date=1 February 2016 |access-date=September 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160202081752/http://www.riaa.com/riaa-debuts-album-award-streams/ |archive-date=February 2, 2016 |url-status=live }}</ref> * Алтын: 500 000 бірлік * Платина: 1 000 000 бірлік * Мультиплатина: 2 000 000 бірлік (одан әр қарай әрбір 1 000 000 сайын артады) * Гауһар: 10 000 000 бірлік Сертификаттау мақсатында әрбір бірлік төмендегілердің бірі бола алады:<ref>{{cite web |url=https://www.riaa.com/wp-content/uploads/2017/06/ALBUM-AWARD-RIAA-AND-GRF-CERTIFICATION-AUDIT-REQUIREMENTS.pdf |title=RIAA AND GR&F Certification Audit Requirements |work=RIAA |access-date=September 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180222165949/http://www.riaa.com/wp-content/uploads/2017/06/ALBUM-AWARD-RIAA-AND-GRF-CERTIFICATION-AUDIT-REQUIREMENTS.pdf |archive-date=February 22, 2018 |url-status=live }}</ref> # Цифрлық альбомның немесе физикалық альбомның сатылымы # Альбомнан 10 тректің жүктелуі # Альбомнан сұраныс бойынша тыңдалған немесе қаралым жасалған 1 500 аудио немесе видео стриминг ===Ұзын форматындағы бейнежазбаларды сертификаттау=== Альбомдар, цифрлық альбомдар мен синглдермен қатар, музыкалық шығарылымдардың «ұзын форматындағы бейнежазба» (video longform) деп аталатын бөлек санаттары да бар. Бұл шығарылым форматына DVD және VHS форматындағы бейнежазбалар кіреді. Сонымен қатар, кейбір концерттік және жинақ альбомдар да осы санатқа есептеледі. Сертификаттау критерийлері басқа стильдерден өзгешелеу келеді.<ref>{{cite magazine |url=https://www.billboard.com/bbcom/riaa/video.jsp |title=Billboard.com Latest Video Longform Certifications |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |access-date=2008-05-14 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20080519083529/http://www.billboard.com/bbcom/riaa/video.jsp |archive-date=May 19, 2008 |df=mdy-all }} Retrieved on May 14, 2008</ref> * Алтын: 50 000 дана * Платина: 100 000 дана * Мультиплатина: 200 000 дана == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Музыкалық туындыларды сертификаттау}} [[Санат:1952 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:АҚШ ұйымдары]] [[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]] jzxne576fwz8kryle169f5q8hy0pqbi 0 786440 3657721 3653589 2026-09-20T08:45:37Z Marksscheider 183882 3657721 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Британдық фонограмма өндірушілер қауымдастығы |альтернативті = British Phonographic Industry (BPI) |background_color = |атау түсі = |логотип = Bpiclaptonaugust.jpg |логотип ені = 150px |анықтама = Ұлыбританияның музыка индустриясының салалық ұйымы |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = Британдық музыкалық компаниялар мен лейблдер |орталық типі = Штаб-пәтер |орталық = [[Лондон]] |орналасқан жері = {{байрақ|Ұлыбритания}} [[Ұлыбритания]] |тип = [[Бейкоммерциялық ұйым]] |тілдер = |тіл = [[Ағылшын тілі]] |басшы мансабы1 = Төраға |басшы есімі1 = [[Йоланда Браун]] |басшы мансабы2 = Бас атқарушы директор (CEO) |басшы есімі2 = Джо Твист |негізін салушы1 = |құрылу оқиғалары1 = Құрылуы |құрылу мерзімі1 = 1973 жыл 4 қыркүйек |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = Толық атауы |құрылу мерзімі2 = BPI (British Recorded Music Industry) Limited |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = |мекен-жай = |сайт = {{URL|https://www.bpi.co.uk}} |ортаққор = British Phonographic Industry }} '''Британдық фонограмма өндірушілер қауымдастығы''' ({{lang-en|British Phonographic Industry}}, '''BPI''') — британдық дыбыс жазу индустриясының сауда қауымдастығы. Бұл ұйым [[BRIT Awards]] сыйлығын ұйымдастырады, [[Mercury Prize]] қамқоршысы болып табылады, Entertainment Retailers Association компаниясымен бірлесіп [[Official Charts|Official Charts Company]] компаниясына иелік етеді, сондай-ақ BRIT Certified Awards жүйесі арқылы Ұлыбритания аумағындағы музыкалық өнімдердің сатылым көлемін ресми түрде сертификаттайды. == Құрылымы == BPI мүшелігіне жүздеген музыкалық компаниялар, соның ішінде негізгі үштік ([[Sony Music|Sony Music UK]], [[Universal Music Group|Universal Music UK]], [[Warner Music Group|Warner Music UK]]), сондай-ақ 500-ден астам тәуелсіз дыбыс жазу лейблдері мен шағын және орта музыкалық бизнес өкілдері кіреді. BPI кеңесі — бұл ұйымның басқарушы және саясатты айқындайтын негізгі органы. Кеңесті BPI Төрағасы басқарады, ал оның құрамына Бас атқарушы директор (CEO), Бас операциялық директор (COO), Бас заң кеңесшісі (General Counsel), Стратегия жөніндегі бас директор және дыбыс жазу секторлынан сайланған 12 өкіл кіреді: оның ішінде үлкен лейблдерден алты өкіл (үш «мэйджор» компанияның әрқайсысынан екі адамнан) және BPI-ге мүше барлық тәуелсіз лейблдердің дауыс беруі арқылы таңдалатын тәуелсіз сектордан алты өкіл бар.<ref name=Council>{{cite news |title=BPI Council Election Results Announced |url=https://www.bpi.co.uk/news-analysis/bpi-council-election-results-announced/ |access-date=18 July 2022 |work=BPI |language=en}}</ref> == Сертификаттау == * Синглдер ** Күміс: 200 000 сатылым ** Алтын: 400 000 сатылым ** Платина: 600 000 сатылым * Альбомдар ** Күміс: 60 000 сатылым ** Алтын: 100 000 сатылым ** Платина: 300 000 сатылым * Музыкалық DVD ** Алтын: 25 000 сатылым ** Платина: 50 000 сатылым == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Музыкалық туындыларды сертификаттау}} [[Санат:1973 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]] kcda9z89pztkth274obxth2c30kw487 0 786446 3657717 3653624 2026-09-20T08:44:19Z Marksscheider 183882 3657717 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Bundesverband Musikindustrie |альтернативті = BVMI |background_color = |атау түсі = |логотип = |логотип ені = |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = |орталық типі = Штаб-пәтер |орталық = [[Берлин]] |орналасқан жері = {{байрақ|Германия}} |тип = Федералдық музыка индустриясының қауымдастығы |тілдер = |тіл = [[Неміс тілі]] |басшы мансабы1 = Төраға және бас атқарушы директор (CEO) |басшы есімі1 = Флориан Дрюке |басшы мансабы2 = |басшы есімі2 = |негізін салушы1 = |құрылу оқиғалары1 = Құрылуы |құрылу мерзімі1 = 2007 жыл |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = |мекен-жай = |сайт = {{URL|https://www.musikindustrie.de}} |ортаққор = Bundesverband Musikindustrie }} '''Bundesverband Musikindustrie''' қысқаша — '''BVMI''' (Федералдық музыка индустриясы қауымдастығы) — Германияның музыка индустриясының мүддесін қорғайтын ұйым. Бұл қауымдастық музыка нарығының 90 пайызын құрайтын шамамен 280-ге жуық лейбл мен музыкалық кәсіпорынның мүддесін біріктіреді.<ref name="Über Uns: Aufgaben und Ziele">{{cite web|url=http://www.musikindustrie.de/aufgaben_ziele/|title=Über Uns: Aufgaben und Ziele|publisher={{Lang|de|Bundesverband Musikindustrie|italic=no}}|access-date=13 March 2010|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20100404001128/http://www.musikindustrie.de/aufgaben_ziele/|archive-date=4 April 2010|url-status=dead}}</ref> Сондай-ақ ол 70 елдің музыкалық ассоциацияларын қамтитын, штаб-пәтері Лондонда орналасқан [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]]ның (IFPI) мүшесі болып табылады.<ref name="Über Uns: Aufgaben und Ziele"/> BVMI Германияда апта сайын музыкалық чарттарды жариялауға жауапты [[GfK Entertainment charts|GfK Entertainment]] компаниясымен (бұрынғы Media Control GfK International, 1976 жылы құрылған) тығыз жұмыс істейді.<ref name="Unternehmen (The Company)">{{cite web|url=http://www.media-control.de/media-control-gmbh.html|title=Unternehmen (The Company)|publisher=Media Control Gfk International|access-date=13 March 2010|language=de|archive-date=27 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100227084930/http://www.media-control.de/media-control-gmbh.html|url-status=dead}}</ref> Германиядағы [[музыкалық туындыларды сертификаттау]]ға жауап беретін BVMI ұйымын 2017 жылы Дитер Горнидің орнына төраға болып сайланған Флориан Дрюке басқарады.<ref>{{cite magazine |last=Spahr|first=Wolfgang|date=25 September 2017|title=Florian Drücke named CEO of BVMI, German music industry group|url=https://www.billboard.com/pro/florian-drucke-named-ceo-of-bvmi-german-music-industry-group/ |url-access=subscription|magazine=Billboard|location=New York|access-date=27 August 2025}}</ref> == Сертификаттау марапаттары == Германияда Алтын және Платина марапаттарын беру бағдарламасы 1975 жылы іске қосылған. Марапаттау үшін қажетті сатылым көрсеткіштерінің дәлдігін тексеру тәуелсіз аудиторлық ұйымға жүктеледі.<ref name="Richtlinien für die Verleihung von Gold/Platin Schallplatten und Awards (Guidelines for Gold and Platinum awards)">{{cite web|url=http://www.musikindustrie.de/gold_platin/|title=Richtlinien für die Verleihung von Gold/Platin Schallplatten und Awards (Guidelines for Gold and Platinum awards))|publisher=Bundesverband Musikindstie|access-date=13 March 2010|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20100328222338/http://www.musikindustrie.de/gold_platin/|archive-date=28 March 2010|url-status=dead}}</ref> BVMI соңғы онжылдықтарда Германиядағы сертификаттаушы орган болып келгенімен, бұрын бұл міндетті басқа ұйым атқарған. ZVEI (Zentralverband Elektrotechnik- und Elektronikindustrie) ретінде де белгілі Phono Press ұйымы жазбалардың сатылымы мен сертификатталуын қадағалайтын орган болды.<ref name="From the Music Capitals of the World">{{cite magazine|url=https://books.google.com/books?id=kyQEAAAAMBAJ&dq=Germany+Gold+singles+500%2C000+units+1978+Billboard&pg=PT85|title=From the Music Capitals of the World|magazine=Billboard|access-date=17 September 2021|date=22 July 1978|first=Wolfgang|last=Spahr}}</ref> 1970 және 1980 жылдары Германиядағы синглдерге арналған сертификаттау шегі — Алтын үшін 500 000 дана және Платина үшін 1 000 000 дана болса, альбомдар үшін бұл көрсеткіш сәйкесінше 250 000 және 500 000 дананы құрады.<ref name="From the Music Capitals of the World" /><ref>{{cite magazine|url=https://books.google.com/books?id=uyQEAAAAMBAJ&dq=German+Platinum+for+singles+1%2C000%2C000+units+Billboard&pg=PT10|title=Ariola Takes German Singles Honors|magazine=Billboard|access-date=17 September 2021|date=28 December 1985|first=Jim|last=Sampson}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://books.google.com/books?id=ESUEAAAAMBAJ&dq=Germany+Platinum+for+singles+1%2C000%2C000+units+1987+Billboard&pg=RA2-PA75|title=West German Music Sales Up 5%|magazine=Billboard|access-date=17 September 2021|date=11 October 1986|first=Wolfgang|last=Spahrn}}</ref><ref>{{cite web|url=https://worldradiohistory.com/UK/Music-and-Media/80s/1987/M&M-1987-12-26.pdf|title=Music & Media (26-12-1987)(page-43)|work=[[Music & Media]]|date=26 December 1987|access-date=6 February 2021}}</ref> BVMI 2014 жылдың 1 маусымында Алмас (Diamond) марапатын бекітіп, оны 2013 жылдың 1 қаңтарынан бастап шығарылған туындыларға қолданды.<ref name="Neuer DIAMOND AWARD für die erfolgreichsten Singles und Alben in Deutschland">{{cite web|url=http://www.musikindustrie.de/aktuell_einzel/news/neuer-diamond-award-fuer-die-erfolgreichsten-singles-und-alben-in-deutschland/|title=Neuer DIAMOND AWARD für die erfolgreichsten Singles und Alben in Deutschland|publisher=Bundesverband Musikindstie|access-date=15 May 2014|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20140626082058/http://www.musikindustrie.de/aktuell_einzel/news/neuer-diamond-award-fuer-die-erfolgreichsten-singles-und-alben-in-deutschland/|archive-date=26 June 2014|url-status=dead}}</ref> Сонымен қатар 2014 жылдың 1 маусымынан бастап BVMI синглдерге арналған сертификаттау талаптарын көтерді: бұрын Алтын үшін 150 000 және Платина үшін 300 000 дана болса, бұл шек Алтын үшін 200 000 және Платина үшін 400 000 дана болып өзгертілді. Бұл өзгеріс соңғы жылдары байқалған цифрлық жүктеулердің өсуіне және стримингтің (ағындық музыканың) есепке алынуына байланысты жасалды.<ref name="Neuer DIAMOND AWARD für die erfolgreichsten Singles und Alben in Deutschland" /> Кемінде 30 секунд немесе одан да ұзақ ойналатын 100 стриминг бір рет жүктеуге теңестіріледі.<ref name="Neuer DIAMOND AWARD für die erfolgreichsten Singles und Alben in Deutschland" /> BVMI жазбаларды сертификаттау кезінде келесі үлгіні ұстанады: * 1× Алтын * 1× Платина * 3× Алтын * 2× Платина * 5× Алтын * 3× Платина ж.т.б.<ref name="Richtlinien für die Verleihung von Gold/Platin Schallplatten und Awards (Guidelines for Gold and Platinum awards)" /> Қауымдастық платина сертификатының талаптарынан асатын 2× Алтын немесе 4× Алтын марапаттарын бермейді.<ref name="Richtlinien für die Verleihung von Gold/Platin Schallplatten und Awards (Guidelines for Gold and Platinum awards)" /> Сертификаттау үшін альбом немесе сингл болсын, физикалық және цифрлық сатылымдардың екеуі де есепке алынады. === Сертификаттау хронологиясы === Сертификаттау шектері төмендегі кестелерде көрсетілгендей, жазбаның шыққан күніне негізделеді: {|class=wikitable |+ Альбомдарды сертификаттау деңгейлері ! Сертификат ! 1999 жылдың 25 қыркүйегіне дейін ! 1999 жылдың 25 қыркүйегінен кейін ! 2003 жылдың 1 қаңтарынан кейін ! 2014 жылдың 1 маусымынан кейін ! 2023 жылдың 29 маусымынан кейін |- |Алтын |250,000 |150,000 |100,000 |100,000 |75,000 |- |Платина |500,000 |300,000 |200,000 |200,000 |150,000 |- |Алмас |берілінбеді |берілінбеді |берілінбеді |750,000 |750,000 <small>(Өзгеріссіз)</small> |- |} {|class=wikitable |+ Синглдерді сертификаттау деңгейлері ! Сертификат ! 2003 жылдың 1 қаңтарына дейін ! 2003 ж. 1 қаңтарынан 2014 ж. 1 маусымына дейін ! 2014 ж. 1 маусымынан 2023 ж. 29 маусымына дейін ! 2023 жылдың 29 маусымынан кейін |- |Алтын |250,000 |150,000 |200,000 |300,000 |- |Платина |500,000 |300,000 |400,000 |600,000 |- |Алмас |берілінбеді |берілінбеді |1,000,000 |1,500,000 |- |} {|class=wikitable |+ Бейнежазбаларды сертификаттау деңгейлері ! Сертификат ! 2002 жылдың қаңтарынан бері |- |Алтын |25,000 |- |Платина |50,000 |- |} {|class=wikitable |+ [[Джаз]] жазбаларын сертификаттау деңгейлері ! Сертификат ! 1992 жылдың қаңтарынан бері |- |Алтын |10,000 |- |Платина |20,000 |- |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Музыкалық туындыларды сертификаттау}} [[Санат:2007 жылы құрылған ұйымдар]] [[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]] l52teqljyhi4xuzkl2cq7gc8ljoyrq3 0 786448 3657720 3653632 2026-09-20T08:45:16Z Marksscheider 183882 3657720 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Аустралия дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы |альтернативті = Australian Recording Industry Association (ARIA) |background_color = |атау түсі = |логотип = Aria Awards.jpg |логотип ені = |анықтама = Аустралияның музыка индустриясының салалық ұйымы |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = Аустралиялық музыкалық компаниялар мен лейблдер |орталық типі = Штаб-пәтер |орталық = [[Сидней]] |орналасқан жері = {{байрақ|Аустралия}}, [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] |тип = [[Ассоциация]] |тілдер = |тіл = [[Ағылшын тілі]] |басшы мансабы1 = |басшы есімі1 = |басшы мансабы2 = |басшы есімі2 = |негізін салушы1 = |құрылу оқиғалары1 = Құрылуы |құрылу мерзімі1 = 1970 жылдар |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = |мекен-жай = |сайт = {{URL|https://www.aria.com.au}} |ортаққор = Australian Recording Industry Association }} '''Аустралия дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы''' ({{lang-en|Australian Recording Industry Association}}, қысқартылған түрі — '''ARIA''') — 1970 жылдары алты ірі дыбыс жазу компаниясы ([[EMI]], [[Festival Records|Festival]], [[Sony Music|CBS]], [[Bertelsmann Music Group|RCA]], [[Warner Music Group|WEA]] және [[PolyGram|Universal]]) тарапынан құрылған, Аустралияның музыка индустриясының мүддесін қорғайтын сауда қауымдастығы. Бұл ұйым 1956 жылы құрылған Аустралиялық жазба өндірушілер қауымдастығының (AARM) орнын басты.<ref name="AARM">{{cite book|title=The book of Australia : almanac 1997–98|page=515|year=1997|orig-year=1990|location=Balmain, NSW|publisher=Ken Fin: Watermark Press for Social Club Books|isbn=1-875973-71-0|editor-first=Siobhan|editor-last=O'Connor}}</ref> Ол музыкалық лицензиялар мен авторлық гонорарларды жинау, басқару және бөлу жұмыстарын қадағалайды. Қауымдастықтың 190-нан астам мүшесі бар, олардың қатарына әдетте бір мен бес адам арасында жұмыс істейтін шағын лейблдер, орташа ұйымдар және халықаралық филиалдары бар өте ірі компаниялар кіреді. ARIA ұйымын ірі және шағын дыбыс жазу компанияларының жоғары лауазымды басшыларынан тұратын директорлар кеңесі басқарады. == ARIA чарттары == {{main|ARIA Charts}} '''ARIA Charts''' — Аустралия дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы апта сайын жариялайтын Аустралияның негізгі музыкалық сатылым чарттары. Чарттар әртүрлі жанрдағы ең көп сатылатын [[сингл]]дер мен [[альбом]]дарды көрсетеді. Барлық чарттар Аустралиядағы бөлшек сауда орындарындағы физикалық және цифрлық сатылымдардың деректері негізінде жасалады.<ref>{{cite web|url=http://aria.com.au/pages/aria-charts-howare-chartsprepared.htm |title=How are the ARIA Charts prepared each week? |publisher=Australian Recording Industry Association |access-date=30 December 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140126041502/http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-howare-chartsprepared.htm |archive-date=26 January 2014 |df=dmy }}</ref> Дыбыс жазу дүкендерінде қолжетімді болған алғашқы баспа ұлттық үздік 50 чарты, «Countdown» чарты деп аталып, оның күні 1983 жылғы 10 шілдеде аяқталған аптаға сәйкес келді.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C7OxWO4I2NY| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211031/C7OxWO4I2NY| archive-date=2021-10-31 | url-status=live|title=The first ARIA top 50 singles chart (Countdown, 3rd July 1983)| date=25 December 2014|publisher=[[YouTube]]|access-date=19 December 2015}}</ref> ARIA 1988 жылғы 13 маусымдағы чарт сауалнамасынан бастап өзінің жеке чарттарын құрастыра бастады (бұл 1988 жылғы 26 маусымда аяқталған аптадағы баспа түріндегі үздік 50 чартына сәйкес келеді). Сол уақыттан бастап ол ресми Аустралия чарты мәртебесіне ие болды.<ref>{{cite web|first=Gavin|last=Scott|url=http://www.chartbeats.com.au/2013/06/25-years-ago-this-week-june-26-1988.html|title=30 Years Ago This Week: June 26, 1988|publisher=chartbeats.com.au|access-date=24 March 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324050546/https://www.chartbeats.com.au/2013/06/25-years-ago-this-week-june-26-1988.html|archive-date=24 March 2019}}</ref> == ARIA сертификаттары == === Қазіргі сертификаттау деңгейлері === Музыкалық сингл немесе альбом бөлшек сауда орындарына жеткізілген 70 000 данадан асқан жағдайда платина сертификатына, ал 35 000 дана жеткізілген жағдайда алтын сертификатына ие болады. Алмас (diamond) сертификаты 500 000 сатылымды/жеткізілімді белгілеу үшін 2015 жылдың қарашасында енгізілді.<ref name="Diamond">{{cite web|url=http://www.noise11.com/news/music-news-aria-albums-adele-25-debuts-at-no-1-in-australia-20151128|title=ARIA Albums: Adele '25' Debuts At No 1 in Australia|publisher=Noise11|last=Ryan|first=Gavin|date=28 November 2015|access-date=28 November 2015}}</ref> Алмас марапаты 2014 жылдың 1 шілдесінен кейінгі альбомдардың сатылымын және сол альбомнан шыққан тректердің сатылымын біріктіруді қамтиды, бұл ретте 10 трек сатылымы бір альбомға теңеседі.<ref name=CodeOfPractice/> Альбомдарға арналған күміс (silver) сертификаты 2024 жылдың қарашасында енгізілді. Күміс марапаты тек 2021 жылдан ерте емес шығарылған аустралиялық әртістердің альбомдарына ғана қолданылады және 20 000 бірлік деңгейі альбом шыққаннан кейінгі үш жыл ішінде қол жеткізілуі тиіс.<ref name="ARIA"/> Музыкалық DVD-лер үшін (бұрын бейнежазбалар деп аталған) алтын аккредитациясы бастапқыда жеткізілген 7,500 дананы, ал платина аккредитациясы жеткізілген 15,000 бірлікті білдірді. {| class="wikitable" style="text-align:center;" border="1" |- ! width="130" rowspan="2"| Пішімі ! colspan="4"| Қазіргі аккредиттеу деңгейлері<ref name="ARIA">{{cite web |url=https://www.aria.com.au/accreditations |title=ARIA Charts - Gold and Platinum ARIA Accreditation Awards |publisher=Australian Recording Industry Association |access-date=4 April 2022}}</ref> |- ! Күміс ! Алтын ! Платина ! Алмас |- ! [[Альбом]] |20,000 |35,000{{refn|2017 жылдың мамырынан бастап альбом көрсеткіштеріне «стримингке баламалы альбомдар» кіруі мүмкін.<ref name=CodeOfPractice>{{cite web |title=Code of Practice for ARIA Charts |url=https://aria.azureedge.net/documents/aria-charts-code-of-practice---march-2022.pdf |publisher=ARIA |access-date=4 April 2022 |date=March 2022|page=6}}</ref>|group="nb"|name="BPIalbums"}} |70,000<ref group="nb" name="BPIalbums"/> |500,000 |- ! [[Сингл]] |{{n/a}} |35,000{{refn|2015 жылдың шілдесінен бастап сингл көрсеткіштеріне «талапқа сай стримингтер» кіруі мүмкін. 2022 жылдың наурызынан бастап бұған [[YouTube]] желісіндегі ресми контент стримингтері де кіреді.<ref name=CodeOfPractice/>|group="nb"|name="BPIsingles"}} |70,000<ref group="nb" name="BPIsingles"/> |{{n/a}} |- ! Музыкалық DVD | {{n/a}} | 7,500 | 15,000 | {{n/a}} |} {{Reflist|group=nb}} === Бұрынғы сертификаттау деңгейлері === 1977 жылдың 1 қаңтарында Аустралиялық дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы өз марапаттау жүйесіне үлкен өзгерістер енгізілгенін хабарлады. Бұдан былай марапаттар ақшалай мәнге емес, бірлік сатылымдарына негізделді. Алтын жазбалар 50 000 данасы сатылған синглдерге, 30 000 данасы сатылған EP-лерге (шағын альбомдар) және 20 000 данасы сатылған альбомдарға берілетін болды. Сонымен қатар, индустрия Аустралия нарығының өсу жетістіктерін мойындау ретінде платина марапатын енгізді. Платина марапаттары 100 000 данасы сатылған синглдер мен 50 000 данасы сатылған альбомдарға берілді.<ref name="ARIAJan77">{{cite web|url=https://worldradiohistory.com/Archive-All-Music/Cash-Box/70s/1977/CB-1977-01-01.pdf|title=Australians Revamp Awards|magazine=[[Cash Box magazine|Cash Box]]|via=World Radio History|page=39|date=1 January 1977|access-date=22 November 2021}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" border="1" |- ! width="130" rowspan="2"| Пішімі ! colspan="2"| 1977 жылдан 1983 жылға дейін қолданылған аккредиттеу деңгейлері<ref name="OriginalCertLevels">{{cite magazine|title=Riding an International Wave|magazine=Billboard|url=https://books.google.com/books?id=GCQEAAAAMBAJ&pg=PT55|date=12 June 1982|publisher=Billboard, Nielsen Business Media, Inc.|pages=54, Australia New Zealand insert p2 (A/NZ2)|issn=0006-2510|last=Baker|first=Glenn A}}</ref> |- ! Алтын ! Платина |- ! [[Альбом]] | 20,000 | 50,000 |- ! [[Шағын альбом|EP]] | 30,000 | {{n/a}} |- ! [[Сингл]] | 50,000 | 100,000 |} 1977 жылға дейін марапаттар бірлік сатылымына емес, ақшалай құнына негізделді және тек алтын марапаттары ғана берілді.<ref name="ARIAJan77"/> {| class="wikitable" style="text-align:center;" border="1" |- ! width="130" rowspan="2"| Пішімі ! colspan="3"| 1976 жылға дейін қолданылған аккредиттеу деңгейлері |- ! Алтын |- ! Альбом және сингл | $50,000 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Музыкалық туындыларды сертификаттау}} [[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]] lr0h9pwxctuqeie6cpgwisd99o4nnj5 0 786484 3657749 3653885 2026-09-20T09:56:05Z Marksscheider 183882 3657749 wikitext text/x-wiki '''Hitlisten''' (бұрынғы атауы — '''Tracklisten''') — апта сайын сейсенбіден сәрсенбіге қараған түні сағат 00:01-де hitlisten.nu сайтында жарияланатын даттың ресми үздік 40 ән мен альбом хит-парады.<ref>{{Cite web |url=http://www.hitlisten.nu/ |title=hitlisten.nu Tracklisten |access-date=2010-12-21 |archive-date=2012-04-15 |archive-url=https://www.webcitation.org/66x6ocY8t?url=http://www.hitlisten.nu/ |url-status=live }}</ref> Апталық дат [[сингл]]дер чарты стритминг пен ресми музыкалық жүктеулер бойынша ең көп сатылған 40 тректі біріктірсе, [[альбом]]дар чарты жүктеулерді, стримингті және компакт-дискілердің (CD) сатылымын қамтиды. Сондай-ақ арнайы винил чарты да жұмыс істейді. Бұл мәліметтерді [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]]ның (IFPI Danmark) жергілікті бөлімшесі атынан чартты құрастыратын M&I Service компаниясы жинақтайды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Музыкалық чарттар}} {{бастама}} [[Санат:Дания музыкалық чарттары]] 44ebsfe1go15p7kg9dkszhdz1qz7pdl 0 786486 3657714 3653893 2026-09-20T08:43:22Z Marksscheider 183882 3657714 wikitext text/x-wiki '''Мажар дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы''' ({{lang-hu|'''Ma'''gyar '''Ha'''nglemezkiadók '''Sz'''övetsége}}, әдетте '''MAHASZ''' немесе '''Mahasz''' деп қысқартылады) — 1992 жылы құрылған [[Мажарстан]]ның музыкалық индустрия қауымдастығы. MAHASZ мажар музыкалық сыйлықтарын табыстайды, музыкалық жазбаларға сертификаттар береді және Мажарстанның ресми музыкалық чарттарын жүргізеді. == Чарттар == Mahasz мынадай апталық чарттарды жүргізеді:<ref name="charts">{{cite web |title=Hivatalos magyar slágerlisták |url=https://slagerlistak.hu/ |website=slagerlistak.hu |access-date=13 July 2022}}</ref> * Album Top 40 (Альбомдардың үздік 40-тығы) * Radio Top 40 (Радионың үздік 40-тығы) * Editor's Choice Top 40 (Редактор таңдауының үздік 40-тығы) * Hungarian Radio Top 40 (Мажар радиосының үздік 40-тығы) * Dance Top 40 (Би музыкасының үздік 40-тығы) * Single Top 40 (Синглдердің үздік 40-тығы) * Stream Top 40 (Стримингтің үздік 40-тығы) ==Сертификаттау деңгейлері== 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап MAHASZ барлық музыкалық жазба сертификаттарын біріктіріп, барлық жанрдағы және шыққан тегіндегі альбомдар мен синглдерді қамтитын бірыңғай «альбом» сертификатын енгізді. Алтын мәртебеге қол жеткізу үшін альбом 2 000 данамен, ал Платина мәртебесі үшін 4 000 данамен сатылуы қажет (мұнда он сингл бір альбомға теңеледі). Сондай-ақ сертификаттау әр альбом үшін 1 000 ақылы стриминг немесе 5 000 тегін стриминг көрсеткішін де ескереді.<ref>{{cite web |title=Mi számít arany- és platinalemeznek? - Arany- és platinalemezek - Hivatalos magyar slágerlisták |url=http://zene.slagerlistak.hu/arany-es-platinalemezek/mi-szamit-arany-es-platinalemeznek |website=zene.slagerlistak.hu |access-date=4 October 2019|language=hu}}</ref> ==Сертификаттау деңгейлерінің тарихы== Мажарстанда сертификаттар 1970 жылдардың ортасынан бері қолданылып келеді. Сол кезеңде альбомдар Алтын мәртебе алу үшін 50 000 данамен, ал синглдер 100 000 данамен сатылуы тиіс болатын.<ref name="Gold awards 1974">{{cite magazine|title=Billboard Vol. 86, No. 52|url=https://books.google.com/books?id=hAkEAAAAMBAJ&q=%22hungary%22+%22no+Silver+disk+for+singles%22 |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|page=40|date=1974-12-26|access-date=2013-04-29}}</ref> Жылдар бойы Mahasz альбомдарға, синглдерге және музыкалық бейнежазбаларға (DVD) сертификаттар беріп келді. ===Альбомдар=== Поп-альбомдар үшін отандық репертуар мен халықаралық репертуарға төмендегідей бөлек шекті талаптар қойылды. {| class="wikitable" |+ 2018 жылға дейінгі поп-музыканың отандық репертуарына арналған Mahasz шектері |- ! Сертификат<ref name="MAHASZ: Arany- és platinalemezek › A díjak története (Albums levels)">{{Cite web |url= http://zene.slagerlistak.hu/arany-es-platinalemezek/a-dijak-tortenete |title=MAHASZ: Arany- és platinalemezek › A díjak története (Albums levels) |work=MAHASZ |access-date=2013-09-16}}</ref> !! 1992 жылғы 12 маусымға дейін !! 1997 жылғы 3 желтоқсанға дейін !! 2002 жылғы 23 сәуірге дейін !! 2005 жылғы 23 ақпанға дейін !! 2006 жылғы 13 қыркүйекке дейін !! 2009 жылғы 1 қазанға дейін !! 2012 жылғы 14 желтоқсанға дейін !! 2012 жылғы 14 желтоқсаннан бастап |- | Алтын || 100,000 || 50,000 || 25,000 || 15,000 || 10,000 || 7,500 || 5,000 || 2,000 |- | Платина || 200,000 || 100,000 || 50,000 || 30,000 || 20,000 || 15,000 || 10,000 || 4,000 |- | Гауһар (Diamond) || 400,000 || 200,000 || — || — || — || — || — || — |} {| class="wikitable" |+ 2018 жылға дейінгі поп-музыканың халықаралық репертуарына арналған Mahasz шектері |- ! Сертификат<ref name="MAHASZ: Arany- és platinalemezek › A díjak története (Albums levels)"/> !! 2005 жылғы 23 ақпанға дейін<ref name="IFPI report 2005">{{cite web |title=The Recording Industry in Japan 2005 |url=https://www.riaj.or.jp/riaj/pdf/issue/industry/RIAJ2005E.pdf |publisher=[[Recording Industry Association of Japan]] |page=23 |date=2005}}</ref> !! 2006 жылғы 13 қыркүйекке дейін<ref>{{cite web |title=Arany és platinalemezek |url=http://www.mahasz.hu/m/hu/aranyplatina.php |publisher=[[Mahasz]] |access-date=11 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050826104300/http://www.mahasz.hu:80/m/hu/aranyplatina.php |archive-date=2005-08-26 |language=Hungarian}}</ref><ref>{{cite web |title=Arany és platinalemezek |url=http://www.mahasz.hu/m/hu/aranyplatina.php |publisher=[[Mahasz]] |access-date=11 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051023025710/http://www.mahasz.hu:80/m/hu/aranyplatina.php |archive-date=2005-10-23 |language=Hungarian}}</ref> !! 2012 жылғы 14 желтоқсанға дейін<ref name="IFPI: Certification-Award-Levels (2007)">{{cite web |title=Certification Award Levels October 2007 |url=https://www.ifpi.org/content/library/Certification%20Awards%20Full%20List%20-%20OCTOBER%2007.pdf |publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412110945/https://www.ifpi.org/content/library/Certification%20Awards%20Full%20List%20-%20OCTOBER%2007.pdf |archive-date=2019-04-12 |date=October 2007}}</ref><ref>{{cite web |title=International Certification Award levels IFPI August 2012 |url=http://www.ifpi.org/content/library/international-award-levels.pdf |publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20120920053726/http://www.ifpi.org/content/library/international-award-levels.pdf |archive-date=2012-09-20 |date=August 2012}}</ref> !! 2018 жылға дейін<ref name=Mahasz2013>{{cite web |title=Mi számít arany- és platinalemeznek? - Arany- és platinalemezek - Hivatalos magyar slágerlisták |url=http://zene.slagerlistak.hu/arany-es-platinalemezek/mi-szamit-arany-es-platinalemeznek |website=zene.slagerlistak.hu |access-date=4 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116210742/http://zene.slagerlistak.hu/arany-es-platinalemezek/mi-szamit-arany-es-platinalemeznek |archive-date=2013-01-16}}</ref> |- | Алтын || 10,000 || 5,000 || 3,000 || 1,000 |- | Платина || 20,000 || 10,000 || 6,000 || 2,000 |} Mahasz классикалық музыка, джаз, әлем музыкасы (world music) және прозалық альбомдарды сертификаттаған, бұл ретте Алтын үшін 1 500 дана, ал Платина үшін 3 000 дана талап етілді.<ref name=Mahasz2013/> ===Синглдер=== Синглдер үшін шыққан тегі мен жанрына қарамастан бірдей шекті талаптар қолданылды. {| class="wikitable" |+ 2018 жылға дейінгі синглдерге арналған Mahasz шектері |- ! Сертификат<ref name="MAHASZ: Arany- és platinalemezek › A díjak története (Albums levels)"/> !! 2005 жылғы 23 ақпанға дейін<ref name="IFPI report 2005"/> !! 2006 жылғы 13 қыркүйекке дейін<ref name="IFPI 2006">{{cite web |title=IFPI Recording Industry In Numbers 2006 |url=http://www.ifpi.org/content/library/certification-award-levels.pdf |publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20061219040016/http://www.ifpi.org:80/content/library/certification-award-levels.pdf |archive-date=2006-12-19 |date=2006|pages=108–109}}</ref> !! 2006 жылғы 13 қыркүйекке дейін<ref name="IFPI: Certification-Award-Levels (2007)"/> |- | Алтын || 5,000 || 2,500 || 1,500 |- | Платина || 10,000 || 5,000 || 3,000 |} ===Музыкалық бейнежазбалар (DVD)=== Музыкалық бейнежазбалар (DVD) үшін шыққан тегіне қарамастан бірдей шекті талаптар қолданылды. {| class="wikitable" |+ 2018 жылға дейінгі поп-музыкалық бейнежазбаларға (DVD) арналған Mahasz шектері |- ! Сертификат !! 2006 жылғы 13 қыркүйекке дейін<ref name="IFPI 2006"/> !! 2006 жылғы 13 қыркүйектен бастап<ref name="IFPI: Certification-Award-Levels (2007)"/> |- | Алтын || 3,000 || 2,000 |- | Платина || 6,000 || 4,000 |} Джаз, классикалық, әлем музыкасы (world music) және прозалық DVD-лер үшін Алтынға 1 000 және Платинаға 2 000 дана талап етіліп сертификатталды.<ref name=Mahasz2013/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Музыкалық туындыларды сертификаттау}} [[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]] [[Санат:Музыкалық чарттар]] jgc0k3nbstv3jky13xzl7tfthjy4m3v 3657754 3657714 2026-09-20T09:57:56Z Marksscheider 183882 3657754 wikitext text/x-wiki '''Мажар дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы''' ({{lang-hu|'''Ma'''gyar '''Ha'''nglemezkiadók '''Sz'''övetsége}}, әдетте '''MAHASZ''' немесе '''Mahasz''' деп қысқартылады) — 1992 жылы құрылған [[Мажарстан]]ның музыкалық индустрия қауымдастығы. MAHASZ мажар музыкалық сыйлықтарын табыстайды, музыкалық жазбаларға сертификаттар береді және Мажарстанның ресми музыкалық чарттарын жүргізеді. == Чарттар == Mahasz мынадай апталық чарттарды жүргізеді:<ref name="charts">{{cite web |title=Hivatalos magyar slágerlisták |url=https://slagerlistak.hu/ |website=slagerlistak.hu |access-date=13 July 2022}}</ref> * Album Top 40 (Альбомдардың үздік 40-тығы) * Radio Top 40 (Радионың үздік 40-тығы) * Editor's Choice Top 40 (Редактор таңдауының үздік 40-тығы) * Hungarian Radio Top 40 (Мажар радиосының үздік 40-тығы) * Dance Top 40 (Би музыкасының үздік 40-тығы) * Single Top 40 (Синглдердің үздік 40-тығы) * Stream Top 40 (Стримингтің үздік 40-тығы) ==Сертификаттау деңгейлері== 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап MAHASZ барлық музыкалық жазба сертификаттарын біріктіріп, барлық жанрдағы және шыққан тегіндегі альбомдар мен синглдерді қамтитын бірыңғай «альбом» сертификатын енгізді. Алтын мәртебеге қол жеткізу үшін альбом 2 000 данамен, ал Платина мәртебесі үшін 4 000 данамен сатылуы қажет (мұнда он сингл бір альбомға теңеледі). Сондай-ақ сертификаттау әр альбом үшін 1 000 ақылы стриминг немесе 5 000 тегін стриминг көрсеткішін де ескереді.<ref>{{cite web |title=Mi számít arany- és platinalemeznek? - Arany- és platinalemezek - Hivatalos magyar slágerlisták |url=http://zene.slagerlistak.hu/arany-es-platinalemezek/mi-szamit-arany-es-platinalemeznek |website=zene.slagerlistak.hu |access-date=4 October 2019|language=hu}}</ref> ==Сертификаттау деңгейлерінің тарихы== Мажарстанда сертификаттар 1970 жылдардың ортасынан бері қолданылып келеді. Сол кезеңде альбомдар Алтын мәртебе алу үшін 50 000 данамен, ал синглдер 100 000 данамен сатылуы тиіс болатын.<ref name="Gold awards 1974">{{cite magazine|title=Billboard Vol. 86, No. 52|url=https://books.google.com/books?id=hAkEAAAAMBAJ&q=%22hungary%22+%22no+Silver+disk+for+singles%22 |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|page=40|date=1974-12-26|access-date=2013-04-29}}</ref> Жылдар бойы Mahasz альбомдарға, синглдерге және музыкалық бейнежазбаларға (DVD) сертификаттар беріп келді. ===Альбомдар=== Поп-альбомдар үшін отандық репертуар мен халықаралық репертуарға төмендегідей бөлек шекті талаптар қойылды. {| class="wikitable" |+ 2018 жылға дейінгі поп-музыканың отандық репертуарына арналған Mahasz шектері |- ! Сертификат<ref name="MAHASZ: Arany- és platinalemezek › A díjak története (Albums levels)">{{Cite web |url= http://zene.slagerlistak.hu/arany-es-platinalemezek/a-dijak-tortenete |title=MAHASZ: Arany- és platinalemezek › A díjak története (Albums levels) |work=MAHASZ |access-date=2013-09-16}}</ref> !! 1992 жылғы 12 маусымға дейін !! 1997 жылғы 3 желтоқсанға дейін !! 2002 жылғы 23 сәуірге дейін !! 2005 жылғы 23 ақпанға дейін !! 2006 жылғы 13 қыркүйекке дейін !! 2009 жылғы 1 қазанға дейін !! 2012 жылғы 14 желтоқсанға дейін !! 2012 жылғы 14 желтоқсаннан бастап |- | Алтын || 100,000 || 50,000 || 25,000 || 15,000 || 10,000 || 7,500 || 5,000 || 2,000 |- | Платина || 200,000 || 100,000 || 50,000 || 30,000 || 20,000 || 15,000 || 10,000 || 4,000 |- | Гауһар (Diamond) || 400,000 || 200,000 || — || — || — || — || — || — |} {| class="wikitable" |+ 2018 жылға дейінгі поп-музыканың халықаралық репертуарына арналған Mahasz шектері |- ! Сертификат<ref name="MAHASZ: Arany- és platinalemezek › A díjak története (Albums levels)"/> !! 2005 жылғы 23 ақпанға дейін<ref name="IFPI report 2005">{{cite web |title=The Recording Industry in Japan 2005 |url=https://www.riaj.or.jp/riaj/pdf/issue/industry/RIAJ2005E.pdf |publisher=[[Recording Industry Association of Japan]] |page=23 |date=2005}}</ref> !! 2006 жылғы 13 қыркүйекке дейін<ref>{{cite web |title=Arany és platinalemezek |url=http://www.mahasz.hu/m/hu/aranyplatina.php |publisher=[[Mahasz]] |access-date=11 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050826104300/http://www.mahasz.hu:80/m/hu/aranyplatina.php |archive-date=2005-08-26 |language=Hungarian}}</ref><ref>{{cite web |title=Arany és platinalemezek |url=http://www.mahasz.hu/m/hu/aranyplatina.php |publisher=[[Mahasz]] |access-date=11 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051023025710/http://www.mahasz.hu:80/m/hu/aranyplatina.php |archive-date=2005-10-23 |language=Hungarian}}</ref> !! 2012 жылғы 14 желтоқсанға дейін<ref name="IFPI: Certification-Award-Levels (2007)">{{cite web |title=Certification Award Levels October 2007 |url=https://www.ifpi.org/content/library/Certification%20Awards%20Full%20List%20-%20OCTOBER%2007.pdf |publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412110945/https://www.ifpi.org/content/library/Certification%20Awards%20Full%20List%20-%20OCTOBER%2007.pdf |archive-date=2019-04-12 |date=October 2007}}</ref><ref>{{cite web |title=International Certification Award levels IFPI August 2012 |url=http://www.ifpi.org/content/library/international-award-levels.pdf |publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20120920053726/http://www.ifpi.org/content/library/international-award-levels.pdf |archive-date=2012-09-20 |date=August 2012}}</ref> !! 2018 жылға дейін<ref name=Mahasz2013>{{cite web |title=Mi számít arany- és platinalemeznek? - Arany- és platinalemezek - Hivatalos magyar slágerlisták |url=http://zene.slagerlistak.hu/arany-es-platinalemezek/mi-szamit-arany-es-platinalemeznek |website=zene.slagerlistak.hu |access-date=4 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116210742/http://zene.slagerlistak.hu/arany-es-platinalemezek/mi-szamit-arany-es-platinalemeznek |archive-date=2013-01-16}}</ref> |- | Алтын || 10,000 || 5,000 || 3,000 || 1,000 |- | Платина || 20,000 || 10,000 || 6,000 || 2,000 |} Mahasz классикалық музыка, джаз, әлем музыкасы (world music) және прозалық альбомдарды сертификаттаған, бұл ретте Алтын үшін 1 500 дана, ал Платина үшін 3 000 дана талап етілді.<ref name=Mahasz2013/> ===Синглдер=== Синглдер үшін шыққан тегі мен жанрына қарамастан бірдей шекті талаптар қолданылды. {| class="wikitable" |+ 2018 жылға дейінгі синглдерге арналған Mahasz шектері |- ! Сертификат<ref name="MAHASZ: Arany- és platinalemezek › A díjak története (Albums levels)"/> !! 2005 жылғы 23 ақпанға дейін<ref name="IFPI report 2005"/> !! 2006 жылғы 13 қыркүйекке дейін<ref name="IFPI 2006">{{cite web |title=IFPI Recording Industry In Numbers 2006 |url=http://www.ifpi.org/content/library/certification-award-levels.pdf |publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20061219040016/http://www.ifpi.org:80/content/library/certification-award-levels.pdf |archive-date=2006-12-19 |date=2006|pages=108–109}}</ref> !! 2006 жылғы 13 қыркүйекке дейін<ref name="IFPI: Certification-Award-Levels (2007)"/> |- | Алтын || 5,000 || 2,500 || 1,500 |- | Платина || 10,000 || 5,000 || 3,000 |} ===Музыкалық бейнежазбалар (DVD)=== Музыкалық бейнежазбалар (DVD) үшін шыққан тегіне қарамастан бірдей шекті талаптар қолданылды. {| class="wikitable" |+ 2018 жылға дейінгі поп-музыкалық бейнежазбаларға (DVD) арналған Mahasz шектері |- ! Сертификат !! 2006 жылғы 13 қыркүйекке дейін<ref name="IFPI 2006"/> !! 2006 жылғы 13 қыркүйектен бастап<ref name="IFPI: Certification-Award-Levels (2007)"/> |- | Алтын || 3,000 || 2,000 |- | Платина || 6,000 || 4,000 |} Джаз, классикалық, әлем музыкасы (world music) және прозалық DVD-лер үшін Алтынға 1 000 және Платинаға 2 000 дана талап етіліп сертификатталды.<ref name=Mahasz2013/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Музыкалық туындыларды сертификаттау}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]] [[Санат:Музыкалық чарттар]] dw7kpczhdg9apj15ezxterullzrr9vm 0 786488 3657710 3653902 2026-09-20T08:41:22Z Marksscheider 183882 3657710 wikitext text/x-wiki '''Związek Producentów Audio-Video''' ('''ZPAV'''; Аудио-видео өндірушілерінің одағы) — [[Польша]]дағы музыка және видео индустриясының мүдделерін қорғайтын ұйым, [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]]ның (IFPI) польшалық бөлімшесі болып табылады. 1991 жылы құрылған бұл ұйымға Польшаның Мәдениет және ұлттық мұра министрлігі фонограмма мен видеограмма өндірушілерінің сабақтас және [[авторлық құқық]]тарын басқару және қорғау жөніндегі ұйым ретінде әрекет етуге өкілеттік берген.<ref>{{cite web |url= http://zpav.pl/onas/cotojestzpav.php |title= What is ZPAV :: About us :: Polish Society of the Phonographic Industry |work= zpav.pl |access-date= 2011-05-20 |archive-date= 2019-09-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190921123349/http://www.zpav.pl/onas/cotojestzpav.php |url-status= live }}</ref> ZPAV польшалық музыкалық чарттардың деректерін жариялайды және [[Музыкалық туындыларды сертификаттау|музыкалық жазбалардың сатылым сертификаттары]]мен марапаттайды. == Сатылым сертификаттары == ZPAV 1993 жылдан бастап сатылған тасымалдаушылар бойынша альбомдар, синглдер мен бейнежазбалардың сатылымын [[Музыкалық туындыларды сертификаттау|сертификаттайды]]. Ол Алтын, Платина және Гауһар сертификаттарын береді, ал 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша сертификаттау үшін қажетті даналар саны немесе түскен табыс мөлшері төмендегідей:<ref name=Regulamin25>{{cite web |title=OLiS - Regulamin |url=https://www.olis.pl/terms_oliw |website=www.olis.pl |access-date=7 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202235959/https://www.olis.pl/terms_oliw |archive-date=2024-12-02 |language=pl |url-status=live}}</ref> {|class="wikitable" |+ Сертификаттау деңгейлері (2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша) |- ! colspan=2 | Түрі !! Алтын !! Платина !! Гауһар |- | rowspan=3 | [[Альбом]] || [[Поп-музыка|Поп]] || 15,000 || 30,000|| 150,000 |- | [[Классикалық музыка|Классикалық]]/[[Джаз]]/[[Блюз]]/Дәстүрлі || 5,000 || 10,000 || 50,000 |- | [[Саундтрек]] || 10,000 || 20,000 || 100,000 |- | colspan=2 | [[Сингл]] || 125,000 zł || 250,000 zł || 1,000,000 zł |- |} Альбомдар үшін сатылымға физикалық даналар да, цифрлық түсім де кіруі мүмкін. 2017 жылғы наурызға дейін жасалған сатылымдар үшін альбомның кез келген трегінің 10 цифрлық жүктелуі (рингтонды қоса алғанда) немесе 2 500 стримингі бір альбом сатылымы болып есептелді. 2017 жылғы наурыздан бастап 35 zł мөлшеріндегі табыс бір альбом бірлігіне теңестіріледі. Сонымен қатар, сатылған әрбір винил пластинкасы 2,5 бірлік ретінде есептеледі.<ref name=Regulamin25/> Синглдерге тек 2015 жылдан кейін шығарылғандары ғана қатыса алады. 2017 жылғы наурызға дейінгі сингл сатылымдары үшін 250 стриминг бір сингл жүктелуі болып саналды, бірақ жүктеу үшін нақты табыс көрсетілмеді және данаға негізделген шек те анықталмады. 2017 жылғы наурыздан бастап тек табыс критерийі қолданылады.<ref name=Regulamin25/> ZPAV берген барлық сертификаттардың мұрағаты веб-сайтта қолжетімді.<ref>{{cite web |title=OLiS - oficjalna lista wyróżnień |url=https://www.olis.pl/charts/oficjalna-lista-wyroznien |website=www.olis.pl |access-date=7 March 2025 |language=pl}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Музыкалық туындыларды сертификаттау}} [[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]] [[Санат:Музыкалық чарттар]] 0j93vslrhhl595iyjqj5plsb3mh64x7 3657759 3657710 2026-09-20T09:59:17Z Marksscheider 183882 3657759 wikitext text/x-wiki '''Związek Producentów Audio-Video''' ('''ZPAV'''; Аудио-видео өндірушілерінің одағы) — [[Польша]]дағы музыка және видео индустриясының мүдделерін қорғайтын ұйым, [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]]ның (IFPI) польшалық бөлімшесі болып табылады. 1991 жылы құрылған бұл ұйымға Польшаның Мәдениет және ұлттық мұра министрлігі фонограмма мен видеограмма өндірушілерінің сабақтас және [[авторлық құқық]]тарын басқару және қорғау жөніндегі ұйым ретінде әрекет етуге өкілеттік берген.<ref>{{cite web |url= http://zpav.pl/onas/cotojestzpav.php |title= What is ZPAV :: About us :: Polish Society of the Phonographic Industry |work= zpav.pl |access-date= 2011-05-20 |archive-date= 2019-09-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190921123349/http://www.zpav.pl/onas/cotojestzpav.php |url-status= live }}</ref> ZPAV польшалық музыкалық чарттардың деректерін жариялайды және [[Музыкалық туындыларды сертификаттау|музыкалық жазбалардың сатылым сертификаттары]]мен марапаттайды. == Сатылым сертификаттары == ZPAV 1993 жылдан бастап сатылған тасымалдаушылар бойынша альбомдар, синглдер мен бейнежазбалардың сатылымын [[Музыкалық туындыларды сертификаттау|сертификаттайды]]. Ол Алтын, Платина және Гауһар сертификаттарын береді, ал 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша сертификаттау үшін қажетті даналар саны немесе түскен табыс мөлшері төмендегідей:<ref name=Regulamin25>{{cite web |title=OLiS - Regulamin |url=https://www.olis.pl/terms_oliw |website=www.olis.pl |access-date=7 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202235959/https://www.olis.pl/terms_oliw |archive-date=2024-12-02 |language=pl |url-status=live}}</ref> {|class="wikitable" |+ Сертификаттау деңгейлері (2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша) |- ! colspan=2 | Түрі !! Алтын !! Платина !! Гауһар |- | rowspan=3 | [[Альбом]] || [[Поп-музыка|Поп]] || 15,000 || 30,000|| 150,000 |- | [[Классикалық музыка|Классикалық]]/[[Джаз]]/[[Блюз]]/Дәстүрлі || 5,000 || 10,000 || 50,000 |- | [[Саундтрек]] || 10,000 || 20,000 || 100,000 |- | colspan=2 | [[Сингл]] || 125,000 zł || 250,000 zł || 1,000,000 zł |- |} Альбомдар үшін сатылымға физикалық даналар да, цифрлық түсім де кіруі мүмкін. 2017 жылғы наурызға дейін жасалған сатылымдар үшін альбомның кез келген трегінің 10 цифрлық жүктелуі (рингтонды қоса алғанда) немесе 2 500 стримингі бір альбом сатылымы болып есептелді. 2017 жылғы наурыздан бастап 35 zł мөлшеріндегі табыс бір альбом бірлігіне теңестіріледі. Сонымен қатар, сатылған әрбір винил пластинкасы 2,5 бірлік ретінде есептеледі.<ref name=Regulamin25/> Синглдерге тек 2015 жылдан кейін шығарылғандары ғана қатыса алады. 2017 жылғы наурызға дейінгі сингл сатылымдары үшін 250 стриминг бір сингл жүктелуі болып саналды, бірақ жүктеу үшін нақты табыс көрсетілмеді және данаға негізделген шек те анықталмады. 2017 жылғы наурыздан бастап тек табыс критерийі қолданылады.<ref name=Regulamin25/> ZPAV берген барлық сертификаттардың мұрағаты веб-сайтта қолжетімді.<ref>{{cite web |title=OLiS - oficjalna lista wyróżnień |url=https://www.olis.pl/charts/oficjalna-lista-wyroznien |website=www.olis.pl |access-date=7 March 2025 |language=pl}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Музыкалық туындыларды сертификаттау}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]] [[Санат:Музыкалық чарттар]] cgde2w5rp3bh4a0fvw715y8zepttyu4 10 786676 3657365 3656851 2026-09-19T13:36:41Z Мағыпар 100137 3657365 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Литва қалалары |тақырыбы = [[Литва қалаларының тізімі|Литва қалалары]] |сурет2 = |мазмұны = [[Акмяне]]{{•}} [[Алитус]]{{•}} [[Аникщяй]]{{•}} |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Литва елді мекендері|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Қалалар тізімдері навигациялық үлгілері]] </noinclude> 1v8m16ad0o1guwqkf4tpxiqhb83uozj 0 786724 3657769 3656809 2026-09-20T10:02:43Z Marksscheider 183882 3657769 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Oricon Inc. |логотипі = ORICON.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[холдингілік компания]] |биржадағы листингі = TYO: 4800 |қызметі = Музыкалық индустрия статистикасы мен ақпаратын ұсыну |құрылды = қараша 1967 («Original Confidence» ретінде)<ref name="history">{{cite web|url=http://www.oricon.jp/index2_2.html|title=Ресми сайт. — Компания тарихы (会社沿革)|access-date=2016-02-21|archive-date=2016-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009085849/http://www.oricon.jp/index2_2.html|url-status=dead}}</ref> <br> 1 қазан 1999 |құрушы = Соко Коике |орналасуы = {{Жапония}} [[Токио]], Минато, Роппоңги |басты адамдары = Соко Коике (CEO) |саласы = Ойын-сауық индустриясы, музыкалық чарттар |өнімі = Oricon чарттары, Oricon Style |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 198 (штаттағы қызметкер, 2016 жылғы қыркүйек) |басшы компания = |бағынышты компания = Oricon Entertainment Inc. |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.oricon.co.jp/}} |Ортаққор = }} {{Nihongo|'''Oricon Inc.'''|オリコン株式会社|орикон кабусики-гайся|«'''Орикон'''»}} — 1999 жылы құрылған,<ref name="history" /> [[Жапония]]ның музыка индустриясы, сондай-ақ батыстық музыка жайлы статистика мен ақпарат беретін жапондық корпоративтік топтың басын біріктіретін [[холдингілік компания]]. Бұл ұйым бастапқыда 1967 жылдың қарашасында Соко Коике негізін қалаған '''Original Confidence Inc.''' (株式会社オリジナルコンフィデンス) атты музыкалық чарттармен танымал компания ретінде жұмысын бастаған. Кейіннен Oricon Inc. компаниясы «Original Confidence» компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде құрылып, 2002 жылдың сәуірінде оның Oricon хит-шерулеріне (чарттарына) иелік етті.<ref name="japrs">{{cite web|url=http://database.japrs.or.jp/japrs/display/company_s.jsp?studio_code=C018|title=日本音楽スタジオ協会|access-date=2007|publisher=Japan Association of Professional Recording Studios.|lang=ja|deadlink=unknown-host|archive-url=https://web.archive.org/web/20040823063405/http://database.japrs.or.jp/japrs/display/company_s.jsp?studio_code=C018|archive-date=2004-08-23}}</ref> Чарттар шамамен 39 700 бөлшек сауда орнынан (2011 жылдың сәуіріндегі мәлімет бойынша) түскен деректер негізінде жасалып, апта сайынғы есептер арқылы музыкалық компакт-дискілердің, DVD дискідердің, бейнеойындардың және басқа да ойын-сауық өнімдерінің сатылым рейтингтерін ұсынады. Нәтижелері әр сейсенбі сайын жарияланып, еншілес компания — Oricon Entertainment Inc. шығаратын Oricon Style журналында басылады. Сондай-ақ компания өз сайтында тележарнамалардың танымалдылығын көрсететін сауалнама нәтижелерін жариялап тұрады. 2018 жылдың 19 желтоқсанында Oricon компаниясы CD сатылымын, цифрлық сатылымды және стримингті біріктіретін Біріктірілген чартты (Combined Chart) жариялай бастады. Оған қоса, олар Japan Anime News powered by ORICON NEWS платформасы арқылы аниме мен мангаға қатысты ағылшын тіліндегі контенттерді де шығара бастады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:1999 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:Жапония компаниялары]] ryfasrcbjk7nlrspp1kuuchozdsxdfk 0 786725 3657768 3656825 2026-09-20T10:02:27Z Marksscheider 183882 3657768 wikitext text/x-wiki {{Сайт |атауы = Circle Chart |логотипі = Circle Chart logo.png |ені = |URL = {{URL|https://circlechart.kr/}} |скриншоты = |скриншот ені = |тақырыбы = Музыкалық чарт |коммерциялық = Иә |түрі = Хит-шеру (Музыкалық чарт) |ұраны = |тіркелу = Міндетті емес |тілдері = [[Корей тілі]] |кірішулер саны = |орналасқан жері = {{байрақ|Оңтүстік Корея}}, [[Сеул]] |иесі = Корей музыка контенті қауымдастығы (KMCA) |авторы = |ашылды = 23 ақпан 2010 (Gaon Chart ретінде) |жабылды = |қазіргі статусы = Белсенді |айналымы = |таза табысы = |телефоны = }} '''Circle Chart''' ({{lang-ko|써클차트}}; бұрын '''Gaon Music Chart''' немесе '''Gaon Chart''' ретінде белгілі) — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]]дағы әндер мен альбомдардың апта сайынғы салыстырмалы танымалдылығын есептейтін ұлттық чарт. 2010 жылы негізі қаланған бұл жобаны Корей музыка контенті қауымдастығы (KMCA) шығарады және Оңтүстік Кореяның Мәдениет, спорт және туризм министрлігі қолдау көрсетеді.<ref name="gaon">{{cite web|url=http://www.hani.co.kr/arti/culture/music/406292.html|title=대중 음악 공인 ‘가온 차트’ 출범|trans-title=Popular music chart 'Gaon Chart' launched|lang=ko|author=Seo, Jung-min|date=2010-02-23|access-date=2010-10-03|work=The Hankyoreh|publisher=The Hankyoreh|archive-url=https://www.webcitation.org/6AJl8YsV3?url=http://www.hani.co.kr/arti/culture/music/406292.html|archive-date=2012-08-31|url-status=dead}}</ref> == Тарихы == Gaon Chart 2010 жылдың ақпанында Корей музыка контенті қауымдастығының бастамасымен және Оңтүстік Кореяның Мәдениет, спорт және туризм министрлігінің қолдауымен құрылды. Оның басты мақсаты — АҚШ-тың [[Billboard]] және Жапонияның [[Oricon]] чарттары секілді елдің ұлттық музыкалық чартын жасау болатын. Корей тілінен аударғанда «орталық» немесе «қақ орта» дегенді білдіретін «gaon» атауы чарттың әділдігі мен сенімділігін көрсету үшін таңдалды. Чарт сол жылдың басынан бастап сатылымдарды тіркей бастады. Ақпанның 23-і күні [[Сеул]]дегі [[Westin Hotels & Resorts|Westin]] Chosun қонақүйінде ресми ашылу салтанатымен бірге шағын марапаттау рәсімі де өтті. Онда Girls’ Generation әйелдер тобы қаңтар айының үздік әртісі атанса, Super Junior жігіттер тобы 2009 жылдың үздік альбомы жүлдесін жеңіп алды, ал Джо Квон мен Ка Иннің «I Happen to Love You» әні үздік апталық мобильді рингтон болып танылды. 2011 жылдың ақпанында Gaon 2010 жылғы онлайн және офлайн альбомдардың сатылым деректерін, соның ішінде онлайн чарттардың егжей-тегжейлі көрсеткіштерін жариялады. Бұл Кореяның Музыка индустриясы қауымдастығы деректерді жинауды тоқтатқан 2008 жылдан бері офлайн альбомдар сатылымы туралы ресми мәліметтердің алғаш рет жариялануы еді. 2022 жылдың 7 шілдесінде Gaon Chart ребрендингтен өтіп, Circle Chart болып өзгертілді. Бұрынғы чарттар сақталып, оған қоса жаңа Global K-pop Chart (Жаһандық K-pop чарты) енгізілді. Сондай-ақ [[Gaon Chart Music Awards]] марапаттау рәсімі де Circle Chart Awards болып қайта аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:2010 жылы пайда болған сайттар]] [[Санат:Оңтүстік Корея музыкалық чарттары]] 2g1vj5utptth8tn51p09sm9vqelrfka 0 786729 3657707 3656847 2026-09-20T08:38:44Z Marksscheider 183882 3657707 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Ирландия дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы |альтернативті = Irish Recorded Music Association (IRMA) |background_color = |атау түсі = |логотип = |логотип ені = |анықтама = Ирландияның музыка индустриясының салалық ұйымы |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = Ирландиялық музыкалық компаниялар мен лейблдер |орталық типі = Штаб-пәтер |орталық = |орналасқан жері = {{байрақ|Ирландия}} |тип = [[Бейкоммерциялық ұйым]] |тілдер = |тіл = [[Ағылшын тілі]] |басшы мансабы1 = Төраға |басшы есімі1 = Вилли Кавана |басшы мансабы2 = |басшы есімі2 = |негізін салушы1 = |құрылу оқиғалары1 = Құрылуы |құрылу мерзімі1 = |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = |мекен-жай = |сайт = {{URL|https://www.irma.ie}} |ортаққор = Irish Recorded Music Association }} '''Ирландия дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы''' ({{lang-en|Irish Recorded Music Association}}, '''IRMA''') — [[Ирландия]]дағы музыка индустриясының белгілі бір мүдделерін ілгерілету үшін 1999 жылы құрылған [[бейкоммерциялық ұйым]].<ref>{{cite web|url=http://www.irma.ie/index2.htm|title=IRMA – About Us|work=irma.ie}}</ref> Бұл қауымдастық [[авторлық құқық]] мәселелерін шешуде әсіресе белсенділік танытады және Ирландияның ресми музыкалық чарттарын түзеді. == Мүшелік == Тек ирландиялық компаниялар ғана IRMA мүшесі бола алады. Барлық мүшелер компанияның көлеміне байланысты жыл сайынғы жарна төлейді. Қазіргі уақытта IRMA-ның 51 мүше компаниясы бар. == Директорлар кеңесінің мүше компаниялары == IRMA директорлар кеңесіне кіретін дыбыс жазу компаниялары және музыка саласындағы басқа да компаниялар:<ref>{{cite web|title=IRMA – About Us|url=http://www.irma.ie/about-us|publisher=IRMA|access-date=15 June 2016}}</ref> * [[Warner Music Group|Warner Music Ireland]] * [[Universal Music Group|Universal Music Ireland]] * [[Sony Music|Sony Music Ireland]] (бұрынғы Sony BMG Ireland) * IML Irish Music Licensing Ltd * Faction Records * Rubyworks == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Музыкалық туындыларды сертификаттау}} [[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]] osanv2ida6a0a790ulxu30356rsbvca 3657755 3657707 2026-09-20T09:58:16Z Marksscheider 183882 3657755 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Ирландия дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы |альтернативті = Irish Recorded Music Association (IRMA) |background_color = |атау түсі = |логотип = |логотип ені = |анықтама = Ирландияның музыка индустриясының салалық ұйымы |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = Ирландиялық музыкалық компаниялар мен лейблдер |орталық типі = Штаб-пәтер |орталық = |орналасқан жері = {{байрақ|Ирландия}} |тип = [[Бейкоммерциялық ұйым]] |тілдер = |тіл = [[Ағылшын тілі]] |басшы мансабы1 = Төраға |басшы есімі1 = Вилли Кавана |басшы мансабы2 = |басшы есімі2 = |негізін салушы1 = |құрылу оқиғалары1 = Құрылуы |құрылу мерзімі1 = |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = |мекен-жай = |сайт = {{URL|https://www.irma.ie}} |ортаққор = Irish Recorded Music Association }} '''Ирландия дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы''' ({{lang-en|Irish Recorded Music Association}}, '''IRMA''') — [[Ирландия]]дағы музыка индустриясының белгілі бір мүдделерін ілгерілету үшін 1999 жылы құрылған [[бейкоммерциялық ұйым]].<ref>{{cite web|url=http://www.irma.ie/index2.htm|title=IRMA – About Us|work=irma.ie}}</ref> Бұл қауымдастық [[авторлық құқық]] мәселелерін шешуде әсіресе белсенділік танытады және Ирландияның ресми музыкалық чарттарын түзеді. == Мүшелік == Тек ирландиялық компаниялар ғана IRMA мүшесі бола алады. Барлық мүшелер компанияның көлеміне байланысты жыл сайынғы жарна төлейді. Қазіргі уақытта IRMA-ның 51 мүше компаниясы бар. == Директорлар кеңесінің мүше компаниялары == IRMA директорлар кеңесіне кіретін дыбыс жазу компаниялары және музыка саласындағы басқа да компаниялар:<ref>{{cite web|title=IRMA – About Us|url=http://www.irma.ie/about-us|publisher=IRMA|access-date=15 June 2016}}</ref> * [[Warner Music Group|Warner Music Ireland]] * [[Universal Music Group|Universal Music Ireland]] * [[Sony Music|Sony Music Ireland]] (бұрынғы Sony BMG Ireland) * IML Irish Music Licensing Ltd * Faction Records * Rubyworks == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Музыкалық туындыларды сертификаттау}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]] 2q56pwp2zduby6ijxbwsmv1dea8csdq 0 786733 3657760 3656852 2026-09-20T09:59:36Z Marksscheider 183882 3657760 wikitext text/x-wiki '''Португалдық фонограмма өндірушілер қауымдастығы''' ({{lang-pt|Associação Fonográfica Portuguesa}}, қысқартылған түрі — '''AFP''') — [[Португалия]]дағы негізгі дыбыс жазу лейблдерінің қауымдастығы. 1989 жылы құрылған бұл ұйым GPPFV (Фонограмма және видеограмма өндірушілерінің португалдық тобы) пен UNEVA-ның (Аудио және видео редакторлары одағының) ізбасары болып табылады. AFP — [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]]ның (IFPI) Португалиядағы өкілі. Қауымдастық португал нарығында жұмыс істейтін негізгі дыбыс жазу студияларын біріктіреді, ал оның мүшелері нарықтың 95%-дан астамын құрайды. 1994 жылдың қаңтарында AFP португалдық синглдер хит-парадын шығаруды уақытша тоқтатты, бірақ альбодар хит-парадын жариялауды жалғастырды.<ref>{{cite news |date=January 15, 1994 |url=https://worldradiohistory.com/UK/Music-and-Media/90s/1994/MM-1994-01-15.pdf |title=Top 10 Sales in Europe - Portugal |work=[[Music & Media]] |page=16 |access-date=March 18, 2023}}</ref> Синглдер чарты тек 2000 жылдың шілдесінде ғана қайта қалпына келтірілді.<ref>{{cite news |date=July 8, 2000 |url=https://worldradiohistory.com/UK/Music-and-Media/00s/2000/MM-2000-07-08.pdf |title=Top National Sellers - Portugal |work=[[Music & Media]] |page=10 |access-date=March 18, 2023}}</ref> == Сатылым сертификаттары == === Альбомдар === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сертификат ! 1987 жылдан<ref>{{cite web|url=https://worldradiohistory.com/UK/Music-and-Media/80s/1987/M&M-1987-12-26.pdf|title=Music & Media (26-12-1987)(page-43)|work=[[Music & Media]]|date=December 26, 1987|access-date=February 6, 2021}}</ref> 2005 жылдың мамырына дейін<ref>{{cite web |last1=Galopim |first1=Nuno |title=Crise emagrece galardões discográficos |url=http://dn.sapo.pt/2005/05/13/artes/crise_emagrece_galardoes_discografic.html |publisher=SAPO |access-date=19 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050524142713/http://dn.sapo.pt/2005/05/13/artes/crise_emagrece_galardoes_discografic.html |archive-date=2005-05-24 |language=pt |date=13 May 2005}}</ref><!--<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=wwcEAAAAMBAJ&q=amalia+rodrigues+platinum+lagrima&pg=PA65|title=Global Music Pulse|work=Billboard|date=August 3, 1996}}</ref>--> ! 2005 жылдың мамырынан 2010 жылға дейін<ref name="IFPI2008">{{cite web|url=http://www.ifpi.org/content/library/international-award-levels.pdf|title=International Certification Award levels|archive-url=https://web.archive.org/web/20080625100951/http://www.ifpi.org/content/library/international-award-levels.pdf|archive-date=June 25, 2008|publisher= IFPI|access-date= May 24, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dn.sapo.pt/2005/05/13/artes/crise_emagrece_galardoes_discografic.html|title=Crise emagrece galardões discográficos|trans-title=Crisis reduces discographic award levels|publisher=DN Online|language=pt|date=May 13, 2005|access-date=December 25, 2020|archive-date=May 24, 2005|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20050524142713/http://dn.sapo.pt/2005/05/13/artes/crise_emagrece_galardoes_discografic.html|url-status=bot: unknown}}</ref> ! 2011 жылдан 2023 жылға дейін<ref name="IFPI2011">{{cite web|url=http://www.ifpi.org/content/library/international-award-levels.pdf|title=International Certification Award levels|archive-url=https://web.archive.org/web/20120122174504/http://www.ifpi.org/content/library/international-award-levels.pdf|archive-date=2012-01-22|publisher=IFPI|access-date=May 24, 2018}}</ref> ! 2024 жылдан бастап<ref name="Certifications-2024">{{cite web|url=https://www.audiogest.pt/documents/files/Novo%20Regulamento%20_%20TOP%20e%20Galard%C3%A3o_Vers%C3%A3o_Final_20240109.pdf|title=Regulamento dos Serviços de Monitorização das Tabelas de Vendas "Top Audiogest" e de Emissão de Galardões|archive-url=https://web.archive.org/web/20240209233053/https://www.audiogest.pt/documents/files/Novo%20Regulamento%20_%20TOP%20e%20Galard%C3%A3o_Vers%C3%A3o_Final_20240109.pdf|archive-date=2024-02-09|publisher=Audiogest|access-date=9 February 2024}}</ref> |- | style="text-align:left;"|Күміс (Silver) | 10,000 | — | — | — |- | style="text-align:left;"|Алтын (Gold) | 20,000 | 10,000 | 7,500 | 3,500 |- | style="text-align:left;"|Платина (Platinum) | 40,000 | 20,000 | 15,000 | 7,000 |- | style="text-align:left;"|Гауһар (Diamond) | — | — | — | 70,000 |} === Синглдер === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сертификат ! 2011 жылдан 2015 жылға дейін<ref name="IFPI2011"/> ! 2016 жылдан 2023 жылға дейін<ref>{{cite web |title=Quais os álbuns e singles mais vendidos em Portugal? |url=https://www.escportugal.pt/2017/08/quais-os-albuns-e-singles-mais-vendidos.html |website=ESC PORTUGAL |access-date=10 August 2021 |date=25 August 2017 |language=Portuguese}}</ref> ! 2024 жылдан 2025 жылдың 26-шы аптасына дейін<ref name="Certifications-2024"/> ! 2025 жылдың 27-ші аптасынан бастап<ref>{{cite web |title=Regulamento dos Serviços de Monitorização das Tabelas de Vendas “Top Audiogest” e de Emissão de Galardões |url=https://audiogest.pt/documents/files/Regulamento%20_%20TOP%20e%20Galard%C3%A3o_novas%20altera%C3%A7%C3%B5es%20_%202025%281%29.pdf |website=Audiogest |access-date=4 September 2025 |page=18 |language=pt |date=2025 |trans-title=Regulation of the Monitoring Services of the Sales Charts “Top Audiogest” and of the Issuance of Awards}}</ref> |- | style="text-align:left;"|Алтын (Gold) | 10,000 | 5,000 | 5,000 | 12,000 |- | style="text-align:left;"|Платина (Platinum) | 20,000 | 10,000 | 10,000 | 25,000 |- | style="text-align:left;"|Гауһар (Diamond) | — | — | 100,000 | 250,000 |} === Музыкалық DVD-лер === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сертификат ! 2008 жылдан бастап<ref name="IFPI2008"/> |- | style="text-align:left;"|Алтын (Gold) | 4,000 |- | style="text-align:left;"|Платина (Platinum) | 8,000 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]] 39md1fn65eqjf4v88maias32b3r81av 0 786737 3657766 3656875 2026-09-20T10:01:44Z Marksscheider 183882 3657766 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Monitor Latino |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = Музыкалық мониторинг жүйесі |құрылды = 2003 |құрушы = |орналасуы = {{байрақ|АҚШ}} [[Лос-Анджелес]] |басты адамдары = Хуан Карлос Идальго, Хуан Карлос Ортис, Феликс Гарсия, Антонио Гарсия |саласы = Музыка |өнімі = Музыкалық мониторинг жүйесі |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.monitorlatino.com/}} |Ортаққор = }} '''Monitor Latino''' ('''''monitorLATINO''''' деп те стилизацияланады) — 2003 жылы құрылған синглдер чарты. Ол Radio Tracking Data, LLC жүйесін пайдалана отырып, [[Латын Америкасы]] елдері мен [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тағы [[Испан тілі|испан тіл]]ді радиостанциялардағы әуе толқындарының (airplay) көрсеткіштері негізінде әндерді нақты уақыт режимінде рейтингке қояды.<ref>{{cite web|url=http://monitorlatino.com/monitoreo-de-comerciales/|title=Monitor Latino - Company|publisher=Monitor Latino|access-date=2012-05-30}}</ref><ref name=formats>{{cite web|url=http://www.monitorlatino.com.mx/formats.html|title=Monitor Latino - Formats|language=es|publisher=Monitor Latino|access-date=2012-05-30|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120801020731/http://www.monitorlatino.com.mx/formats.html|archive-date=2012-08-01}}</ref> Monitor Latino 2003 жылы [[Мексика]] мен АҚШ-тағы радиостанциялардың жұмысын бақылай бастады. Кейін компания Латын Америкасының басқа нарықтарына да кеңейіп, қазіргі уақытта 18 елдегі радиостанцияларды қадағалап, музыкалық чарттар шығарады. 2012 жылдың қаңтарында Monitor Latino [[Доминикан Республикасы]], [[Колумбия]], [[Эквадор]], [[Венесуэла]] және [[Гватемала]] радиостанцияларына зерттеу жүргізе бастады, тек жазылушыларға ғана қолжетімді синглдер чарттарын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.radionotas.com/Details.aspx?aid=6149|title=Llega a República Dominicana|language=es|date=2012-01-03|work=RadioNotas|publisher=MonitorLatino|access-date=2012-05-30}}{{dead link|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2016 жылдан бастап олардың толық чарттары жалпы көпшілікке қолжетімді болды, ал 2014 жылдың шілдесінен кейінгі апталық чарттардың мұрағаты олардың веб-сайтында қолжетімді. Monitor Latino жыл сайын Калифорнияның [[Лос-Анджелес]] қаласында өтетін музыкалық сыйлықтар рәсімін ұйымдастырады.<ref>{{cite web|url=http://www.ascap.com/playback/2009/09/Faces_Places/ascap_latino_convention.aspx|title=Ascap Latino Sponsors Monitor Latino Convention|date=2009-08-01|access-date=2012-05-30|publisher=[[ASCAP]]}}</ref> Компанияның кеңселері Лос-Анджелес пен Мексиканың [[Гвадалахара]] қаласында орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:2003 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:Музыкалық чарттар]] k4a0dxfnsbi8uvjnm50rw53o6jphfad 0 786739 3657761 3656883 2026-09-20T10:00:08Z Marksscheider 183882 3657761 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = TopHit |логотипі = TopHit.png |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = Музыкалық чарттар және радиомониторинг |құрылды = 2003 (наурыз) |құрушы = Игорь Краев, Вадим Ботнарук |орналасуы = {{байрақ|АҚШ}} [[Сан-Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]], [[АҚШ]] |басты адамдары = Игорь Краев, Павел Балашов |саласы = [[Музыка индустриясы]], [[Бұқаралық ақпарат құралдары|Медиа]] |өнімі = Музыкалық тректерді тарату және мониторинг жүйесі |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = {{URL|https://tophit.com}} |Ортаққор = }} '''TopHit.com''' — музыкалық тректерді таратуға, радиоэфирлерге мониторинг жасауға және чарттар түзуге арналған интернет-платформаны қамтитын, бүкіл әлемге бағытталған музыкалық чарттар веб-сайты. 2024 жылғы мәлімет бойынша, TopHit платформасында 9 000-нан астам әртіс, ән авторы, диджей, дыбыс жазу лейблі және музыкалық баспагер тіркелген. Платформа қызметтерін негізінен [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Еуропа одағы|ЕО]], [[Украина]], [[Ресей]] және [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] елдерін қамтитын 45 мемлекеттегі 2 500-ден астам радиостанция мен 90 телеарна пайдаланады. Сайттың контент кітапханасына 200 000-нан астам радиохит және 10 000-нан арстам бейнеклип кіреді. Universal Music компаниясы Tophit-ті Ресейдегі радиоэфир мониторингі үшін ең беделді сайт деп сипаттаған.<ref>{{cite web |title=Results Of The Year: [[Universal Music]] in Russia |url=http://www.universalmusic.ru/ru/artists/742/news/1347/ |website=universalmusic.ru |access-date=2 February 2022 |date=28 April 2014 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428201011/http://www.universalmusic.ru/ru/artists/742/news/1347/ |archive-date=28 April 2014 |url-status=dead}}</ref> Сондай-ақ TopHit-ті музыка сыншылары<ref>{{cite web | url=http://slon.ru/russia/v_rossii_budet_nezavisimyy_chart-147064.xhtml | archive-url=https://web.archive.org/web/20150912142454/http://slon.ru/russia/v_rossii_budet_nezavisimyy_chart-147064.xhtml | archive-date=12 September 2015 | title=В России будет независимый чарт - Slon.ru }}</ref> мен продюсерлері<ref>{{cite web | url=https://www.mk.ru/culture/2012/03/15/682112-luchshiy-artist-tot-kogo-slushayut-za-dengi.html | title=Лучший артист — тот, кого слушают за деньги | date=15 March 2012 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://ko.ru/articles/23425 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111106121907/https://ko.ru/articles/23425 | archive-date=6 November 2011 | title=Таланты на проводе :: Выпуск № 667 :: Журнал "Компания" – деловой еженедельник. Компания года. Разместить пресс-релиз бесплатно }}</ref><ref>{{cite web | url=http://rus.625-net.ru/audioproducer/2007/10/exhib3.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20120320151014/http://rus.625-net.ru/audioproducer/2007/10/exhib3.htm | archive-date=20 March 2012 | title=Журнал 'Звукорежиссер' – все о профессиональной аудиоиндустрии }}</ref> Ресей мен ТМД елдеріндегі әртістердің танымалдылығын қадағалаудың негізгі көзі ретінде жиі атайды. TopHit.com жыл сайын радио және интернет кеңістігіндегі үздік орындаушылар мен ең танымал хиттерді марапаттайтын, музыка индустриясына қосқан елеулі үлесті атап өтетін тікелей эфирдегі «[[Top Hit Music Awards]]» музыкалық рәсімін өткізіп тұрады.<ref>{{Cite web|title=Valery Meladze, Yolka, Zvonky, Max Barskikh and other winners of Top Hit Music Awards Russia 2020 |url=https://www.ok-magazine.ru/node-amp/139881|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126183053/https://www.ok-magazine.ru/node-amp/139881|archive-date=2021-11-26|url-status=live|access-date=2021-03-24|website=www.ok-magazine.ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:Алфавит бойынша сайттар]] [[Санат:2003 жылы пайда болған сайттар]] [[Санат:Ресей музыкалық чарттары]] kphqcr0shczsffo2r85pgr4w0kn94r5 0 786746 3657636 3656942 2026-09-20T04:58:35Z Nurkhan 13652 3657636 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = |Қысқартылған аты = TU Berlin |Эмблемасы = [[Сурет:LogoDerTechnischenUniversitätBerlin2020.svg|300px]] |Сурет = [[Сурет:TU_Berlin_Hauptgebaeude070710_UlrichDahl.jpg|300px]] |Шынайы аты = Technische Universität Berlin |Халықаралық атауы = Technical University of Berlin |Бұрынғы атауы = Берлин жоғарғы техникалық университеті |Ұраны = |Құрылған жылы = 1770<ref>Алғашқы іргетастың салынған күні көрсетілген. Осыдан кейін ол 1799, 1879 және 1946 жылдары тағы үш рет ашылды.</ref> |Жабылған жылы = |Қайта құрылған = |Қайта құрылған жылы = |Түрі = [[Мемлекеттік-құқықтық корпорация|мемлекеттік мекеме]] |Бюджет = |Басшы лауазымы = |Басшысы = |Президенті = |Ғылыми жетекшісі = |Ректоры = |Студенттер = |Шетел студенттері = |Мамандар = |Бакалавриат = |Магистратура = |Аспирантура = |Докторантура = |Ғылым докторы = |Профессоры = |Оқытушылар = |Орналасқан жері = |Метро бекеті = |Кампус = |Мекенжайы = |Сайты = |Марапаттары = |lat_dir =N |lat_deg =52.512 |lon_dir =E |lon_deg =13.327 |CoordScale = 20000 | edu_region = DE }} '''Берлин техникалық университеті''' ({{Lang-de|Technische Universität Berlin}} (TU Berlin; [[1946 жыл|1946 жылға]] дейін — Корольдік техникалық университет, содан кейін: Берлин федералды технология институты) — Германия астанасындағы төрт университеттің бірі. Берлин-Шарлоттенбург ауданында орналасқан бұл университет Германиядағы жиырма ірі университеттің бірі болып табылады, онда 100-ден астам мамандық бойынша шамамен 35 000 студент оқиды. Университет 1879 жылы құрылған Берлин Корольдік техникалық университетінің дәстүрін ұстанады. Берлин университеті Еуропалық инновация және технологиялар институтының негізін қалаушы серіктесі болып табылады. Университеттегі зерттеудің орталық бағыттары — инженерлік және жаратылыстану ғылымдары. Корольдік техникалық университет 1879 жылы 1 сәуірде тәуелсіз Шарлоттенбург қаласында 1799 жылы құрылған Берлин құрылыс инженерлік академиясы мен Корольдік өнеркәсіп академиясын біріктіру арқылы құрылды; 1884 жылы 2 қарашада Шарлоттенбургтегі сол кездегі Берлинер көшесінде (қазіргі 17 шілде көшесі) жаңа университет ғимараты ашылды. 2019 жылы Берлин университеті Берлин университеттері альянсының мекемесі ретінде (Гумбольдт атындағы Берлин университетімен, Берлиннің еркін университетімен және Қайырымдылық қорымен бірге) үздік университеттер тізіміне сәтті енгізілді<ref>Berlin University Alliance: Exzellenzstrategie. Abgerufen am 27. Juni 2020 {{Wayback|url=https://www.berlin-university-alliance.de/excellence-strategy/index.html|date=20230208134208}}</ref>. DAAD зерттеуіне сәйкес, TU Berlin халықаралық студенттер үшін Германиядағы ең таңдаулы оқу орындарының бірі болып табылады<ref>Berliner Unis sind international attraktiv, Der Tagesspiegel, abgerufen am 21. Mai 2021 {{Wayback|url=https://www.tagesspiegel.de/wissen/berliner-unis-sind-international-attraktiv-3857113.html|date=20230208134206}}</ref>. == Факультеттер == Қазіргі уақытта  Берлин техникалық университетінде білім беру жеті факультетте жүзеге асырылады:{{Дереккөзі келтірілмеген|23|10|2020}} * гуманитарлық ғылымдар (''Geisteswissenschaften''); * математика және жаратылыстану ғылымдары (''Mathematik und Naturwissenschaften''); * өндіріс (''Prozesswissenschaften''); * электротехника және информатика (''Elektrotechnik und Informatik''); * көлік және машина жасау (''Verkehrs- und Maschinensysteme''); * құрылыс, геология және сәулет (''Planen und Umwelt''); * экономика және менеджмент (''Wirtschaft және Management''). == Университет ректорлары == * Фридрих Рудорф (1832—1902) — неміс химигі * Евгений Янке — неміс математигі. == Танымал оқушылар мен мұғалімдер == * Альфред Клаар (1848—1927) — әдебиеттанушы, сыншы және драматург. * Герман Мутезиус — сәулетші және функционализм теоретигі. 1883—1887 жылдар. * Томас Барт (1899—1971) — минералог, петрограф және геохимик. * Вернер фон Браун — әлемдегі алғашқы баллистикалық зымыран — «[[Фау-2]]<nowiki/>»-нің конструкторы. * Конрад Цузе ([[1935 жыл|1935 жылы]] бітірген) — алғашқы жұмыс істейтін бағдарламаланатын компьютер (Z3, 1941 ж.) мен жоғары деңгейлі алғашқы бағдарламалау тілінің (1945 ж.) авторы. * Хельмут Гроттруп — Вернер фон Браунның серіктесі, кейіннен КСРО-дағы конструктор-инженер; Городомля аралындағы неміс зымыран институтында жұмыс істеген; смарт-карталарды ойлап тапқандардың бірі. * Никодем Каро (1871—1935) — неміс химик. * Йоханнес Отцен — неміс сәулетшісі. * Курт Танк (1898—1983) — неміс ұшқышы және ұшақ конструкторы. * Кристоф Хоххойслер — неміс режиссері, сценарист, киносыншы, теоретик және Берлин мектебінің жетекші тұлғасы. * [[Юджин Вигнер]] — теориялық физик және математик. Физика саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты (1963). * [[Густав Людвиг Герц]] — эксперименталды физик. Физика саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты (1925). * [[Фриц Габер]] — неміс химик. Химия саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты (1918). * [[Карл Бош]] — неміс химик. Химия саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты (1931). Ида Ноддак — неміс физик-химик, рений элементін ашқан ғалым. * Хуго Юнкерс — профессор, неміс инженері, өнертапқыш және ұшақ конструкторы. * Абдул Қадыр Хан — пәкістандық ядролық физик және металлург-инженер, Пәкістанның ядролық бағдарламасының некзін қалаушы әрі жетекшісі. * Пол Феликс Немени — венгр физик және математик. * Норберт Митцель — неміс химик. * Исидор Траубе — неміс физик-химик. * Генрих Тессенов (1876—1950) — неміс сәулетшісі, теоретик және қала құрылысшысы. * Альберт Шпеер — сәулетші. Үшінші рейхтің қару-жарақ министрі. Әскери қылмыскер. Мемуар авторы. * Рудольф Волтерс — сәулетші. Жазушы. «Тотт» ұйымының мәдениет және насихат бөлімінің басшысы. 1933 жылы КСРО-да шетелдік маман (сәулетші) ретінде бір жылдық келісімшартпен жұмыс істеген. Соғысқа дейін ол «Сібірдегі маман» (Specialist in Siberia) кітабын жазды; бұл — Сталин дәуіріндегі шетелдік авторлардың қаламынан туған санаулы әдеби естеліктердің бірі. * Ойген Янке — неміс математик. Ректор (1919). == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://www.tu.berlin/en/ Университет веб-сайты] Мұрағаттық көшірмесі. fcrfco653tw87rf84l3qk26dkpln5er 0 786785 3657625 3657227 2026-09-20T01:31:31Z ShadZ01 56180 3657625 wikitext text/x-wiki {{Сингл | Атауы = Purple Rain | Тыс = Prince and The Revolution – Purple Rain (сингл).jpg | Орындаушы = [[Принс|Prince]] & [[The Revolution]] | Альбом = [[Purple Rain]] | Шығарылған = 26 қыркүйек 1984 | Формат = [[Грампластинка|7"]], [[Грампластинка|12"]] | Б жағы = «God» | Жазылған = 3 тамыз 1983 (негізгі трек тікелей эфирде); тамыз–қыркүйек 1983 (дыбыс қабаттау) | Жанр = {{flatlist| * [[Рок-музыка|рок]]<ref>{{cite magazine|author=Tim Slowikowski|url=https://www.popmatters.com/feature/93997-a-track-by-track-rundown-of-purple-rain/P5/|title=A Track-by-Track Rundown of 'Purple Rain'|lang=en|magazine=[[PopMatters]]|date=2009-05-31|access-date=2016-07-02|archive-date=2016-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019111800/http://www.popmatters.com/feature/93997-a-track-by-track-rundown-of-purple-rain/P5/}}</ref> * [[госпел]]<ref>{{cite web|author=Kenneth Partridge|url=https://www.billboard.com/articles/review/6128806/prince-purple-rain-at-30-classic-track-by-track-album-review|title=Prince’s 'Purple Rain' at 30: Classic Track-by-Track Album Review|lang=en|work=[[Billboard]]|date=2014-06-24|access-date=2016-07-02|archive-date=2021-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509084434/https://www.billboard.com/articles/review/6128806/prince-purple-rain-at-30-classic-track-by-track-album-review}}</ref> * [[соул]]<ref>{{cite web|author=Chris Jones|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/6qxm/|title=Prince — ''Purple Rain'' Review|lang=en|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-07-02|archive-date=2021-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210316142818/https://www.bbc.co.uk/music/reviews/6qxm/}}</ref> }} | Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] | Композиторы = [[Принс]] | Өлең авторы = [[Принс]] | Ұзақтығы = 8:41 <small>(альбомдық; 12")</small><br>4:05 <small>(7")</small> | Лейблі = [[Warner Records|Warner Bros.]] | Продюсері = [[Принс]] | Чарттар = | Шолулар = * ''[[Smash Hits (журнал)|Smash Hits]]'' ► бағасыз<ref name="SmashHitsReview">{{статья|автор=Vici MacDonald|ссылка=https://worldradiohistory.com/UK/Smash-Hits/1984/Smash-Hits-1984-09-27.pdf|заглавие=Prince — «Purple Rain» review|язык=en|издание=[[Smash Hits (журнал)|Smash Hits]]|тип=magazine|год=1984|месяц=9|день=27|том=6|номер=19|страницы=23|место=[[Питерборо (Англия)|Peterborough]]|издательство=EMAP National Publications, Ltd.|issn=0260-3004|archive-url=https://web.archive.org/web/20230515031049/https://worldradiohistory.com/UK/Smash-Hits/1984/Smash-Hits-1984-09-27.pdf|archive-date=2023-05-15}}</ref> | Алдыңғы = [[Let’s Go Crazy]] | Алд_жыл = 1984 | Жыл = 1984 | Келесі = [[I Would Die 4 U]] | Кел_жыл = 1984 | Басқа = {{External music video|{{YouTube|uW1UIDYmYyI|logo=1|«Purple Rain»}}}} }} '''«Purple Rain»''' ({{tr-en|Күлгін жаңбыр}}) — америкалық әнші әрі музыкант [[Принс]] пен [[The Revolution]] тобының аттас фильмге («[[Күлгін жаңбыр]]<nowiki/>») саундтрек болып табылатын ''[[Purple Rain]]'' альбомындағы басты композициясы. Бұл альбомнан 1984 жылғы 26 қыркүйекте шыққан екінші сингл. [[Рок-музыка|Рок]], [[Поп-музыка|поп]], [[госпел]] және [[Симфониялық оркестр|оркестрлік музыка]]ның қосындысы болып табылатын бұл композиция Принстің ең таңдаулы туындыларының бірі болып саналады. Сол жылы сингл АҚШ-та [[Алтын ескертпе|алтын мәртебе]]ге ие болды;<ref>[https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?artist=%22Purple+Rain%22 RIAA’s Gold & Platinum Program searchable database]</ref> «''Rolling Stone'' журналының нұсқасы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән» тізімінде композиция 144-орында тұр<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/prince-and-the-revolution-purple-rain-20110526|title=Rolling Stone: 500 Greatest Songs of All Time|access-date=2017-09-29|archive-date=2018-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061844/https://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/prince-and-the-revolution-purple-rain-20110526}}</ref> (2024 жылғы тізімде 18-орынға ауыстырылды), ''[[Q (журнал)|Q]]'' журналының «100 Greatest Guitar Tracks Ever!» тізімінде — 40-орында.<ref>{{Cite web|url=http://www.rocklistmusic.co.uk/qlistspage3.htm|title=Q: 100 Greatest Guitar Tracks Ever!|access-date=2015-10-02|archive-date=2016-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605073408/http://www.rocklistmusic.co.uk/qlistspage3.htm}}</ref> [[Pitchfork]] музыкалық интернет-журналы «Purple Rain» туындысын «1980 жылдардың ең үздік әні» деп атады.<ref>[http://mblog.su/purple-rain-v-ispolnenii-prince-nazvan-luchshim-singlom-1980-h-po-versii-pitchfork/ Purple Rain в исполнении Prince назван лучшим синглом 1980-х по версии Pitchfork] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151004081552/http://mblog.su/purple-rain-v-ispolnenii-prince-nazvan-luchshim-singlom-1980-h-po-versii-pitchfork/|date=2015-10-04}}</ref> Бұдан бөлек, Принс пен The Revolution тобының орындауындағы «Purple Rain» әні [[Рок-н-ролл даңқ залы]] құрастырған ''500 Songs That Shaped Rock and Roll'' тізіміне кіреді.<ref>{{cite web|url=https://rockhall.com/exhibits/one-hit-wonders-songs-that-shaped-rock-and-roll/|title=Experience The Music: One Hit Wonders and The Songs That Shaped Rock and Roll|publisher=[[The Rock and Roll Hall of Fame and Museum]]|access-date=2016-05-14|language=en|archive-date=2016-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624025328/http://www.rockhall.com/exhibits/one-hit-wonders-songs-that-shaped-rock-and-roll/|url-status=dead}}</ref> == Жазылуы == Ән 1983 жылғы 3 тамызда [[Миннеаполис]]тегі Minnesota Dance Theatre театрында өткен қайырымдылық концерті кезінде жазылды. City Pages газеті [[The Revolution|Prince & The Revolution]] тобының 70 минуттық өнер көрсетуін «Принстің ең әсерлі әрі жанды концерті» деп атады, ал топтың барабаншысы Бобби Зи «бұл біз ойнаған ең үздік концерттердің бірі екені сөзсіз» деді.{{sfn|dmsr|2003|pp=153—155}} Сол түн The Revolution тобының жаңа 19 жастағы гитаристі Венди Мелвойннің дебюті болды. Концертті Дэвид Ривкин [[Record Plant]] компаниясының мобильді студиясының көмегімен жазып алды.<ref>{{Cite web|url=http://www.mixonline.com/news/profiles/classic-tracks-prince-and-revolutions-purple-rain/366056|title=Classic Tracks: Prince and the Revolution’s «Purple Rain»|lang=en|access-date=2015-10-03|archive-date=2016-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160428090234/http://www.mixonline.com/news/profiles/classic-tracks-prince-and-revolutions-purple-rain/366056}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mixonline.com/recording/classic-tracks-prince-and-revolutions-purple-rain-366056|title=https://www.mixonline.com/recording/classic-tracks-prince-and-revolutions-purple-rain-366056|author=Дэйли, Дэн|website=Mix Online|date=2009-01-01|publisher=|lang=en|access-date=2018-12-23|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224023831/https://www.mixonline.com/recording/classic-tracks-prince-and-revolutions-purple-rain-366056}}</ref> Концерттегі үш ән фильмнің саундтрегіне негіз болды, олар: («Purple Rain», «[[I Would Die 4 U]]<nowiki/>» және «Baby I’m a Star». 1983 жылдың тамыз-қыркүйек айларында Принс [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]]тегі [[Sunset Sound]] студиясында дыбыс қабаттау жұмыстарын жүргізіп, вокалды қайта жазды. «Күлгін жаңбыр» әнінен гитара солосы мен қосымша шумақ алынып тасталып, нәтижесінде әннің ұзақтығы 11 минуттан 8 минутқа дейін қысқарды.{{sfn|dmsr|2003|pp=153—155}} Алынып тасталған шумақта ақша туралы айтылған болатын, сондықтан әннің эмоционалды әсерін сақтап қалу үшін ол кесіп тасталды деген пікір бар. Принстің вокалдық диапазоны төменгі F3 нотасынан жоғарғы A5 нотасына дейін жетеді.<ref>{{Cite web|url=http://www.musicnotes.com/sheetmusic/mtd.asp?ppn=MN0072691#product-wrap|title=musicnotes.com: Purple Rain|lang=en|access-date=2015-10-03|archive-date=2016-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160425153703/http://www.musicnotes.com/sheetmusic/mtd.asp?ppn=MN0072691#product-wrap}}</ref> {{дәйексөз басы}} Күлгін жаңбыр — бұл аспандағы қан. Көк + қызыл = күлгін. Бұл өте әдемі және бұл дүниенің соңы сияқты — тек Құдайға немесе жақын адамға деген махаббат қана сізді күлгін жаңбырдан аман-есен өткізе алады. {{дәйексөз соңы|дереккөз=Принс<ref>{{Cite web|url=https://saltmag.ru/culture/people/1376-6-premij-gremmi-20-potseluev-s-madonnoj-i-britni-11-prokolov-kristina-agilera-v-tsifrah/|title=И жизнь, и слёзы, и попкорн: песни из фильмов, под которые можно поплакать|lang=ru|access-date=2022-01-26|archive-date=2022-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126094247/https://saltmag.ru/culture/people/1376-6-premij-gremmi-20-potseluev-s-madonnoj-i-britni-11-prokolov-kristina-agilera-v-tsifrah/}}</ref>}}«Ән аяқталғаннан кейін Принс американдық [[Journey]] рок-тобының музыканты Джонатан Кейнге телефон соғып, туындыны тыңдап көруін өтінді. Себебі ол бұл әннің Кейн авторлығымен сол кезде чарттарда тұрған «Faithfully» композициясына ұқсас болып қалуы мүмкіндігіне алаңдаған еді. Кейн әндердің тек төрт аккорды ғана сәйкес келетініне сендіріп, Принсті тыныштандырды». == Концерттік өнер көрсетулері == «Күлгін жаңбыр» — Принстің концерттік бағдарламаларының басты сәні болып табылады. Ол 1984 жылдан бастап дерлік әрбір концерттік турда орындалды (Принс бүркеншік ат алып, өзінің ескі хиттерінен қашқақтаған кезеңді қоспағанда). 2007 жылғы [[XLI Супербоул]] ойынында Принс шақырылған орындаушы болды; концерттік сетті аяқтаған «Күлгін жаңбыр» әнін орындау кезінде нөсер жаңбыр жауып, ол сахнаның күлгін түсті жарықшамымен үйлесіп, әнге өзіндік ерекше антураж берді.<ref>{{Cite web|url=http://www.cbsnews.com/news/how-princes-super-bowl-performance-legacy-changed-the-game/|title=How Prince’s Super Bowl performance changed the game|lang=en|access-date=2018-11-18|archive-date=2018-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119010831/https://www.cbsnews.com/news/how-princes-super-bowl-performance-legacy-changed-the-game/}}</ref><ref>{{Youtube|a_czx0hWPlI|Let’s Watch Prince’s Super Bowl Halftime Show, The Best We’ve Ever Seen|logo=1}}</ref> Сондай-ақ Принс «Күлгін жаңбыр» әнін 2004 жылғы «[[Грэмми]]<nowiki/>» марапатында ([[Бейонсе]]мен бірге попурридің бөлігі ретінде) және 2006 жылғы «[[Brit Awards]]<nowiki/>» марапатында орындаған болатын. == Композициялар тізімі == '''7"''' # «Purple Rain» <small>(edit)</small> — 4:02 # «God» — 3:59 '''12"''' # «Purple Rain» — 8:45 # «God» — 3:59 '''12" <small>(британдық басылым)</small>''' # «Purple Rain» <small>(ұзартылған нұсқа)</small> — 7:05 # «God (Love Theme from ''Purple Rain'')» <small>(инструментал)</small> — 7:54 # «God» — 3:59 == Чарттары == {| class="wikitable" !Страна !Чарт !Позиция |- |{{Байрақ|Аустралия}} |[[ARIA Charts]]<ref name="hit"/> |align="center"|41 |- |{{Байрақ|Аустрия}} |[[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы|IFPI]]<ref name="hit">{{Cite web|url=http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Prince+%26+The+Revolution&titel=Purple+Rain&cat=s|title=Prince & The Revolution — «Purple Rain»|access-date=2015-10-03|archive-date=2016-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417041455/http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Prince+%26+The+Revolution&titel=Purple+Rain&cat=s}}</ref> |align="center"|4 |- |{{Байрақ|Бельгия|Валлония}} |[[Ultratop]]<ref name="hit"/> |align="center"|1 |- |{{Байрақ|Германия}} |[[Media Control Charts]]<ref name="hit"/> |align="center"|5 |- |{{Байрақ|Нидерланд}} |[[Mega Top 100]]<ref name="hit"/> |align="center"|1 |- |{{Байрақ|Жаңа Зеландия}} |[[Recorded Music NZ|RIANZ]]<ref name="hit"/> |align="center"|16 |- |{{Байрақ|Норвегия}} |[[VG-lista]]<ref name="hit"/> |align="center"|5 |- |{{Байрақ|АҚШ}} |[[Billboard Hot 100]]<ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/purple-rain-mw0000382324/awards|title=allmusic.com: Prince & the Revolution — Purple Rain — Awards|lang=en|access-date=2015-10-03|archive-date=2015-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20151006194208/http://www.allmusic.com/album/purple-rain-mw0000382324/awards}}</ref> |align="center"|2 |- |{{Байрақ|Франция}} |[[Syndicat National de l’Édition Phonographique]]<ref name="hit"/> |align="center"|12 |- |{{Байрақ|Швейцария}} |[[Schweizer Hitparade]]<ref name="hit"/> |align="center"|5 |- |} == Қосымша фактілер == [[Брайан Адамс]], [[Род Стюарт]] және [[Стинг]]тің орындауындағы, 1993 жылғы «[[Үш мушкетер (фильм, 1993)|Үш мушкетер]]<nowiki/>» фильмінің саундтрегіне енген «All For Love» әнінің «Күлгін жаңбыр» әнімен белгілі бір дәрежеде ұқсастығы бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * {{кітап|авторы=Per Nilsen|тақырыбы=Dance Music Sex Romance: Prince: The First Decade|баспасы=SAF Publishing Ltd|орны=|жыл=2003|isbn=978-0946719648|ref=dmsr}} == Сыртқы сілтемелер == * {{discogs master|id=26913|name=«Purple Rain»}} [[Санат:Ағылшын тіліндегі әндер]] [[Санат:Warner Bros. Records синглдары]] [[Санат:АҚШ әндері]] [[Санат:Прогрессивті рок композициялары]] [[Санат:Dutch Single Top 100 чартында көш бастаған әндер]] [[Санат:Кинофильм әндері]] [[Санат:Принс жазған әндер]] [[Санат:Top Singles (Франция) чартында көш бастаған әндер]] [[Санат:Nederlandse Top 40 чартында көш бастаған әндер]] [[Санат:Поп-балладалар]] [[Санат:Рок-балладалар]] [[Санат:Принс продюсерлік еткен әндер]] [[Санат:Принс әндері]] prohof8p5uifpn26k57wmguxvrmu60t 3657626 3657625 2026-09-20T01:39:48Z ShadZ01 56180 3657626 wikitext text/x-wiki {{Сингл | Атауы = Purple Rain | Тыс = Prince and The Revolution – Purple Rain (сингл).jpg | Орындаушы = [[Принс|Prince]] & [[The Revolution]] | Альбом = [[Purple Rain]] | Шығарылған = 26 қыркүйек 1984 | Формат = [[Грампластинка|7"]], [[Грампластинка|12"]] | Б жағы = «God» | Жазылған = 3 тамыз 1983 (негізгі трек тікелей эфирде); тамыз–қыркүйек 1983 (дыбыс қабаттау) | Жанр = {{flatlist| * [[Рок-музыка|рок]]<ref>{{cite magazine|author=Tim Slowikowski|url=https://www.popmatters.com/feature/93997-a-track-by-track-rundown-of-purple-rain/P5/|title=A Track-by-Track Rundown of 'Purple Rain'|lang=en|magazine=[[PopMatters]]|date=2009-05-31|access-date=2016-07-02|archive-date=2016-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019111800/http://www.popmatters.com/feature/93997-a-track-by-track-rundown-of-purple-rain/P5/}}</ref> * [[госпел]]<ref>{{cite web|author=Kenneth Partridge|url=https://www.billboard.com/articles/review/6128806/prince-purple-rain-at-30-classic-track-by-track-album-review|title=Prince’s 'Purple Rain' at 30: Classic Track-by-Track Album Review|lang=en|work=[[Billboard]]|date=2014-06-24|access-date=2016-07-02|archive-date=2021-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509084434/https://www.billboard.com/articles/review/6128806/prince-purple-rain-at-30-classic-track-by-track-album-review}}</ref> * [[соул]]<ref>{{cite web|author=Chris Jones|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/6qxm/|title=Prince — ''Purple Rain'' Review|lang=en|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-07-02|archive-date=2021-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210316142818/https://www.bbc.co.uk/music/reviews/6qxm/}}</ref> }} | Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] | Композиторы = [[Принс]] | Өлең авторы = [[Принс]] | Ұзақтығы = 8:41 <small>(альбомдық; 12")</small><br>4:05 <small>(7")</small> | Лейблі = [[Warner Records|Warner Bros.]] | Продюсері = [[Принс]] | Чарттар = | Шолулар = * ''[[Smash Hits (журнал)|Smash Hits]]'' ► бағасыз<ref name="SmashHitsReview">{{мақала|авторы=Vici MacDonald|тақырыбы=Prince — «Purple Rain» review |сілтеме=https://worldradiohistory.com/UK/Smash-Hits/1984/Smash-Hits-1984-09-27.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20230515031049/https://worldradiohistory.com/UK/Smash-Hits/1984/Smash-Hits-1984-09-27.pdf |archive-date=2023-05-15|тілі=en|басылым=[[Smash Hits (журнал)|Smash Hits]]|түрі=magazine|орны=[[Питерборо (Англия)|Peterborough]]|баспасы=EMAP National Publications, Ltd.|жыл=1984|ай=9|күні=27|томы=6|нөмірі=19|беттері=23|issn=0260-3004}}</ref> | Алдыңғы = [[Let’s Go Crazy]] | Алд_жыл = 1984 | Жыл = 1984 | Келесі = [[I Would Die 4 U]] | Кел_жыл = 1984 | Басқа = {{External music video|{{YouTube|uW1UIDYmYyI|logo=1|«Purple Rain»}}}} }} '''«Purple Rain»''' ({{tr-en|Күлгін жаңбыр}}) — америкалық әнші әрі музыкант [[Принс]] пен [[The Revolution]] тобының аттас фильмге («[[Күлгін жаңбыр]]<nowiki/>») саундтрек болып табылатын ''[[Purple Rain]]'' альбомындағы басты композициясы. Бұл альбомнан 1984 жылғы 26 қыркүйекте шыққан екінші сингл. [[Рок-музыка|Рок]], [[Поп-музыка|поп]], [[госпел]] және [[Симфониялық оркестр|оркестрлік музыка]]ның қосындысы болып табылатын бұл композиция Принстің ең таңдаулы туындыларының бірі болып саналады. Сол жылы сингл АҚШ-та [[Алтын ескертпе|алтын мәртебе]]ге ие болды;<ref>[https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?artist=%22Purple+Rain%22 RIAA’s Gold & Platinum Program searchable database]</ref> «''Rolling Stone'' журналының нұсқасы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән» тізімінде композиция 144-орында тұр<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/prince-and-the-revolution-purple-rain-20110526|title=Rolling Stone: 500 Greatest Songs of All Time|access-date=2017-09-29|archive-date=2018-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061844/https://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/prince-and-the-revolution-purple-rain-20110526}}</ref> (2024 жылғы тізімде 18-орынға ауыстырылды), ''[[Q (журнал)|Q]]'' журналының «100 Greatest Guitar Tracks Ever!» тізімінде — 40-орында.<ref>{{Cite web|url=http://www.rocklistmusic.co.uk/qlistspage3.htm|title=Q: 100 Greatest Guitar Tracks Ever!|access-date=2015-10-02|archive-date=2016-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605073408/http://www.rocklistmusic.co.uk/qlistspage3.htm}}</ref> [[Pitchfork]] музыкалық интернет-журналы «Purple Rain» туындысын «1980 жылдардың ең үздік әні» деп атады.<ref>[http://mblog.su/purple-rain-v-ispolnenii-prince-nazvan-luchshim-singlom-1980-h-po-versii-pitchfork/ Purple Rain в исполнении Prince назван лучшим синглом 1980-х по версии Pitchfork] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151004081552/http://mblog.su/purple-rain-v-ispolnenii-prince-nazvan-luchshim-singlom-1980-h-po-versii-pitchfork/|date=2015-10-04}}</ref> Бұдан бөлек, Принс пен The Revolution тобының орындауындағы «Purple Rain» әні [[Рок-н-ролл даңқ залы]] құрастырған ''500 Songs That Shaped Rock and Roll'' тізіміне кіреді.<ref>{{cite web|url=https://rockhall.com/exhibits/one-hit-wonders-songs-that-shaped-rock-and-roll/|title=Experience The Music: One Hit Wonders and The Songs That Shaped Rock and Roll|publisher=[[The Rock and Roll Hall of Fame and Museum]]|access-date=2016-05-14|language=en|archive-date=2016-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624025328/http://www.rockhall.com/exhibits/one-hit-wonders-songs-that-shaped-rock-and-roll/|url-status=dead}}</ref> == Жазылуы == Ән 1983 жылғы 3 тамызда [[Миннеаполис]]тегі Minnesota Dance Theatre театрында өткен қайырымдылық концерті кезінде жазылды. City Pages газеті [[The Revolution|Prince & The Revolution]] тобының 70 минуттық өнер көрсетуін «Принстің ең әсерлі әрі жанды концерті» деп атады, ал топтың барабаншысы Бобби Зи «бұл біз ойнаған ең үздік концерттердің бірі екені сөзсіз» деді.{{sfn|dmsr|2003|pp=153—155}} Сол түн The Revolution тобының жаңа 19 жастағы гитаристі Венди Мелвойннің дебюті болды. Концертті Дэвид Ривкин [[Record Plant]] компаниясының мобильді студиясының көмегімен жазып алды.<ref>{{Cite web|url=http://www.mixonline.com/news/profiles/classic-tracks-prince-and-revolutions-purple-rain/366056|title=Classic Tracks: Prince and the Revolution’s «Purple Rain»|lang=en|access-date=2015-10-03|archive-date=2016-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160428090234/http://www.mixonline.com/news/profiles/classic-tracks-prince-and-revolutions-purple-rain/366056}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mixonline.com/recording/classic-tracks-prince-and-revolutions-purple-rain-366056|title=https://www.mixonline.com/recording/classic-tracks-prince-and-revolutions-purple-rain-366056|author=Дэйли, Дэн|website=Mix Online|date=2009-01-01|publisher=|lang=en|access-date=2018-12-23|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224023831/https://www.mixonline.com/recording/classic-tracks-prince-and-revolutions-purple-rain-366056}}</ref> Концерттегі үш ән фильмнің саундтрегіне негіз болды, олар: («Purple Rain», «[[I Would Die 4 U]]<nowiki/>» және «Baby I’m a Star». 1983 жылдың тамыз-қыркүйек айларында Принс [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]]тегі [[Sunset Sound]] студиясында дыбыс қабаттау жұмыстарын жүргізіп, вокалды қайта жазды. «Күлгін жаңбыр» әнінен гитара солосы мен қосымша шумақ алынып тасталып, нәтижесінде әннің ұзақтығы 11 минуттан 8 минутқа дейін қысқарды.{{sfn|dmsr|2003|pp=153—155}} Алынып тасталған шумақта ақша туралы айтылған болатын, сондықтан әннің эмоционалды әсерін сақтап қалу үшін ол кесіп тасталды деген пікір бар. Принстің вокалдық диапазоны төменгі F3 нотасынан жоғарғы A5 нотасына дейін жетеді.<ref>{{Cite web|url=http://www.musicnotes.com/sheetmusic/mtd.asp?ppn=MN0072691#product-wrap|title=musicnotes.com: Purple Rain|lang=en|access-date=2015-10-03|archive-date=2016-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160425153703/http://www.musicnotes.com/sheetmusic/mtd.asp?ppn=MN0072691#product-wrap}}</ref> {{дәйексөз басы}} Күлгін жаңбыр — бұл аспандағы қан. Көк + қызыл = күлгін. Бұл өте әдемі және бұл дүниенің соңы сияқты — тек Құдайға немесе жақын адамға деген махаббат қана сізді күлгін жаңбырдан аман-есен өткізе алады. {{дәйексөз соңы|дереккөз=Принс<ref>{{Cite web|url=https://saltmag.ru/culture/people/1376-6-premij-gremmi-20-potseluev-s-madonnoj-i-britni-11-prokolov-kristina-agilera-v-tsifrah/|title=И жизнь, и слёзы, и попкорн: песни из фильмов, под которые можно поплакать|lang=ru|access-date=2022-01-26|archive-date=2022-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126094247/https://saltmag.ru/culture/people/1376-6-premij-gremmi-20-potseluev-s-madonnoj-i-britni-11-prokolov-kristina-agilera-v-tsifrah/}}</ref>}}«Ән аяқталғаннан кейін Принс американдық [[Journey]] рок-тобының музыканты Джонатан Кейнге телефон соғып, туындыны тыңдап көруін өтінді. Себебі ол бұл әннің Кейн авторлығымен сол кезде чарттарда тұрған «Faithfully» композициясына ұқсас болып қалуы мүмкіндігіне алаңдаған еді. Кейн әндердің тек төрт аккорды ғана сәйкес келетініне сендіріп, Принсті тыныштандырды». == Концерттік өнер көрсетулері == «Күлгін жаңбыр» — Принстің концерттік бағдарламаларының басты сәні болып табылады. Ол 1984 жылдан бастап дерлік әрбір концерттік турда орындалды (Принс бүркеншік ат алып, өзінің ескі хиттерінен қашқақтаған кезеңді қоспағанда). 2007 жылғы [[XLI Супербоул]] ойынында Принс шақырылған орындаушы болды; концерттік сетті аяқтаған «Күлгін жаңбыр» әнін орындау кезінде нөсер жаңбыр жауып, ол сахнаның күлгін түсті жарықшамымен үйлесіп, әнге өзіндік ерекше антураж берді.<ref>{{Cite web|url=http://www.cbsnews.com/news/how-princes-super-bowl-performance-legacy-changed-the-game/|title=How Prince’s Super Bowl performance changed the game|lang=en|access-date=2018-11-18|archive-date=2018-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119010831/https://www.cbsnews.com/news/how-princes-super-bowl-performance-legacy-changed-the-game/}}</ref><ref>{{Youtube|a_czx0hWPlI|Let’s Watch Prince’s Super Bowl Halftime Show, The Best We’ve Ever Seen|logo=1}}</ref> Сондай-ақ Принс «Күлгін жаңбыр» әнін 2004 жылғы «[[Грэмми]]<nowiki/>» марапатында ([[Бейонсе]]мен бірге попурридің бөлігі ретінде) және 2006 жылғы «[[Brit Awards]]<nowiki/>» марапатында орындаған болатын. == Композициялар тізімі == '''7"''' # «Purple Rain» <small>(edit)</small> — 4:02 # «God» — 3:59 '''12"''' # «Purple Rain» — 8:45 # «God» — 3:59 '''12" <small>(британдық басылым)</small>''' # «Purple Rain» <small>(ұзартылған нұсқа)</small> — 7:05 # «God (Love Theme from ''Purple Rain'')» <small>(инструментал)</small> — 7:54 # «God» — 3:59 == Чарттары == {| class="wikitable" !Страна !Чарт !Позиция |- |{{Байрақ|Аустралия}} |[[ARIA Charts]]<ref name="hit"/> |align="center"|41 |- |{{Байрақ|Аустрия}} |[[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы|IFPI]]<ref name="hit">{{Cite web|url=http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Prince+%26+The+Revolution&titel=Purple+Rain&cat=s|title=Prince & The Revolution — «Purple Rain»|access-date=2015-10-03|archive-date=2016-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417041455/http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Prince+%26+The+Revolution&titel=Purple+Rain&cat=s}}</ref> |align="center"|4 |- |{{Байрақ|Бельгия|Валлония}} |[[Ultratop]]<ref name="hit"/> |align="center"|1 |- |{{Байрақ|Германия}} |[[Media Control Charts]]<ref name="hit"/> |align="center"|5 |- |{{Байрақ|Нидерланд}} |[[Mega Top 100]]<ref name="hit"/> |align="center"|1 |- |{{Байрақ|Жаңа Зеландия}} |[[Recorded Music NZ|RIANZ]]<ref name="hit"/> |align="center"|16 |- |{{Байрақ|Норвегия}} |[[VG-lista]]<ref name="hit"/> |align="center"|5 |- |{{Байрақ|АҚШ}} |[[Billboard Hot 100]]<ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/purple-rain-mw0000382324/awards|title=allmusic.com: Prince & the Revolution — Purple Rain — Awards|lang=en|access-date=2015-10-03|archive-date=2015-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20151006194208/http://www.allmusic.com/album/purple-rain-mw0000382324/awards}}</ref> |align="center"|2 |- |{{Байрақ|Франция}} |[[Syndicat National de l’Édition Phonographique]]<ref name="hit"/> |align="center"|12 |- |{{Байрақ|Швейцария}} |[[Schweizer Hitparade]]<ref name="hit"/> |align="center"|5 |- |} == Қосымша фактілер == [[Брайан Адамс]], [[Род Стюарт]] және [[Стинг]]тің орындауындағы, 1993 жылғы «[[Үш мушкетер (фильм, 1993)|Үш мушкетер]]<nowiki/>» фильмінің саундтрегіне енген «All For Love» әнінің «Күлгін жаңбыр» әнімен белгілі бір дәрежеде ұқсастығы бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * {{кітап|авторы=Per Nilsen|тақырыбы=Dance Music Sex Romance: Prince: The First Decade|баспасы=SAF Publishing Ltd|орны=|жыл=2003|isbn=978-0946719648|ref=dmsr}} == Сыртқы сілтемелер == * {{discogs master|id=26913|name=«Purple Rain»}} [[Санат:Ағылшын тіліндегі әндер]] [[Санат:Warner Bros. Records синглдары]] [[Санат:АҚШ әндері]] [[Санат:Прогрессивті рок композициялары]] [[Санат:Dutch Single Top 100 чартында көш бастаған әндер]] [[Санат:Кинофильм әндері]] [[Санат:Принс жазған әндер]] [[Санат:Top Singles (Франция) чартында көш бастаған әндер]] [[Санат:Nederlandse Top 40 чартында көш бастаған әндер]] [[Санат:Поп-балладалар]] [[Санат:Рок-балладалар]] [[Санат:Принс продюсерлік еткен әндер]] [[Санат:Принс әндері]] l8ghm7illq39wouil0h5j532pvmlkos 0 786791 3657715 3657234 2026-09-20T08:43:40Z Marksscheider 183882 3657715 wikitext text/x-wiki '''IFPI Greece''' — [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]]ның (IFPI) грек филиалы болып табылады және ол Грекиядағы ресми чарттарды жасақтаушы мен дыбыс жазбаларының сатылымын [[Музыкалық туындыларды сертификаттау|сертификаттаушы]] негізгі орган қызметін атқарады. Бұл қауымдастық 75 альбомнан тұратын сатылым чартын (Top 75 album sales chart) жасақтап, жариялап отырады. IFPI Greece ұйымының ел ішіндегі ресми атауы — «Ένωση Ελλήνων Παραγωγών Ηχογραφημάτων» (ΕΕΠΗ)<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.gr/structure/greekunion.htm|script-title=el:Ελληνική Ένωση|publisher=ifpi.gr|language=el|access-date=2009-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20091115072130/http://www.ifpi.gr/structure/greekunion.htm|archive-date=2009-11-15|title=IFPI Greece}}</ref> (Грек фонограмма продюсерлерінің қауымдастығы). Соған қарамастан, қауымдастық көбінесе «IFPI Greece» атауымен белгілі және бренд ретінде де осы атаумен танымал. == Сертификаттаулар == === Қазіргі сертификаттау деңгейлері === 2021 жылғы жағдай бойынша, IFPI Greece сертификаттарды немесе «марапаттарды» тек цифрлық синглдер үшін ғана береді. Марапаттар стриминтер санына негізделеді, ал iTunes жүктеулері белгіленбеген қатынас бойынша стримингтерге түрлендіріледі. Марапат деңгейлері: Алтын үшін 1 000 000 стриминг, Платина үшін 2 000 000 стриминг және Гауһар үшін 10 000 000 стриминг.Бұл марапаттар 2021 жылдың 4-ші аптасынан бастап тізімге енгізіле бастады. === Өткен сертификаттау деңгейлері === IFPI Greece 2013 жылдың қарашасына дейін «Top 75 Albums» чартында сертификаттау марапаттарын жариялап тұрды.<ref>{{cite web |title=IFPI Charts - Top-75 Albums Sales Chart - Εβδομάδα: 46/2013 |url=http://www.ifpi.gr/charts_el.html |website=www.ifpi.gr |access-date=31 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131130151145/http://www.ifpi.gr/charts_el.html |archive-date=2013-11-30}}</ref> Оған дейін альбомдар үшін марапат деңгейлері келесідей болды. Отандық репертуар үшін: {| class="wikitable" !Жылдар !Алтын !Платина |- |align="left"|1990 жылға дейін<ref>{{cite news|url=http://trans.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_qsite2_1_08/08/2008_243476|title=Η αγορά των cd κλυδωνίζεται|last=Sikka|first=Iota|date=2008-08-08|newspaper=[[Kathimerini]]|language=el|access-date=2009-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055057/http://trans.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_qsite2_1_08/08/2008_243476|archive-date=2011-07-16|url-status=dead}}</ref> |align="center"|50 000 |align="center"|100 000 |- |- |align="left"|1990&ndash;1997<ref>{{cite news|url=http://wwk.kathimerini.gr/kath/7days/1998/04/26041998.pdf|title=Aπ τις 33 στρ ές στα CD (1997)|last=Dragoumanos|first=Petros|date=1998-04-26|newspaper=[[Kathimerini]]|pages=6|language=el|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006001950/http://wwk.kathimerini.gr/kath/7days/1998/04/26041998.pdf|archive-date=2011-10-06|url-status=dead|access-date=2009-11-09}}</ref> |align="center"|30 000 |align="center"|60 000 |- |- |align="left"|1997&ndash;09/2002 |align="center"|25 000 |align="center"|50 000 |- |align="left"|09/2002&ndash;09/2006<ref>{{cite news|url=http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_civ_1_10/01/2003_25078|title=Artists reach lower for gold and platinum|last=Sykka|first=Iota|date=2003-01-10|newspaper=[[Kathimerini]]|access-date=2009-11-09}}</ref> |align="center"|20 000 |align="center"|40 000 |- |align="left"|09/2006&ndash;07/2008 |align="center"|15 000 |align="center"|30 000 |- |align="left"|07/2008&ndash;2020<ref name=09levels>{{cite web|url=http://www.ifpi.org/content/library/international-award-levels.pdf |title=International Certification Award levels |date=September 2009 |publisher=ifpi.org |access-date=2009-11-04 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726171640/http://www.ifpi.org/content/library/international-award-levels.pdf |archive-date=2011-07-26 }}</ref> |align="center"|6 000 |align="center"|12 000 |- |} Шетелдік репертуар үшін: {| class="wikitable" !Жылдар !Алтын !Платина |- |align="left"|1997&ndash;09/2002<ref>{{cite magazine|url=https://books.google.com/books?id=fA8EAAAAMBAJ&q=Greece&pg=PA48|title=Greek acts boost local market|last=Develegas|first=Cosmas|date=May 24, 1997|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=2010-10-12}}</ref> |align="center"|15 000 |align="center"|30 000 |- |align="left"|09/2002&ndash;09/2006 |align="center"|10 000 |align="center"|20 000 |- |align="left"|09/2006&ndash;06/2007<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.org/content/library/Certification%20Awards%20Full%20List%20-%20OCTOBER%2007.pdf|title=Certification Award Levels|work=IFPI|access-date=2012-08-13|archive-date=2008-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080227030349/http://www.ifpi.org/content/library/Certification%20Awards%20Full%20List%20-%20OCTOBER%2007.pdf|url-status=dead}}</ref> |align="center"|7 500 |align="center"|15 000 |- |align="left"|06/2007&ndash;07/2008<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.org/content/library/certification-award-levels.pdf |title=Certification Award Levels |work=IFPI |access-date=2012-08-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090927131740/http://www.ifpi.org/content/library/certification-award-levels.pdf |archive-date=2009-09-27 }}</ref> |align="center"|5 000 |align="center"|10 000 |- |align="left"|07/2008&ndash;2020<ref name=09levels/> |align="center"|3 000 |align="center"|6 000 |- |} 1997 жылға дейін шетелдік репертуардың сатылым шектері отандық репертуармен бірдей болды. ==== Синглдер ==== Синглдерді марапаттау шаралары 2008 жылы «Top 50 Singles» чарты жабылғанға дейін қолданыста болды. Марапат деңгейлері: Алтын үшін 3 000 және Платина үшін 6 000 көшірме.<ref name=09levels/> 2007 жылдың маусымына дейін бұл шекті көрсеткіштер сәйкесінше 7 500 және 15 000 көшірмені құрады.{{cn|date=March 2021}} ==== DVD ==== DVD марапаттары 2008 жылы «Top 20 DVD/Video» чарты жабылғанға дейін берілді. Марапат деңгейлері: Алтын үшін 3 000 және Платина үшін 6 000 көшірме.<ref name=09levels/> 2008 жылдың шілдесіне дейін бұл шекті көрсеткіштер сәйкесінше 5 000 және 10 000 көшірмені құрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Музыкалық туындыларды сертификаттау}} [[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]] pvd8cuaythbvjgpc0ayiv2zlq9krim5 3657753 3657715 2026-09-20T09:57:36Z Marksscheider 183882 3657753 wikitext text/x-wiki '''IFPI Greece''' — [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]]ның (IFPI) грек филиалы болып табылады және ол Грекиядағы ресми чарттарды жасақтаушы мен дыбыс жазбаларының сатылымын [[Музыкалық туындыларды сертификаттау|сертификаттаушы]] негізгі орган қызметін атқарады. Бұл қауымдастық 75 альбомнан тұратын сатылым чартын (Top 75 album sales chart) жасақтап, жариялап отырады. IFPI Greece ұйымының ел ішіндегі ресми атауы — «Ένωση Ελλήνων Παραγωγών Ηχογραφημάτων» (ΕΕΠΗ)<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.gr/structure/greekunion.htm|script-title=el:Ελληνική Ένωση|publisher=ifpi.gr|language=el|access-date=2009-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20091115072130/http://www.ifpi.gr/structure/greekunion.htm|archive-date=2009-11-15|title=IFPI Greece}}</ref> (Грек фонограмма продюсерлерінің қауымдастығы). Соған қарамастан, қауымдастық көбінесе «IFPI Greece» атауымен белгілі және бренд ретінде де осы атаумен танымал. == Сертификаттаулар == === Қазіргі сертификаттау деңгейлері === 2021 жылғы жағдай бойынша, IFPI Greece сертификаттарды немесе «марапаттарды» тек цифрлық синглдер үшін ғана береді. Марапаттар стриминтер санына негізделеді, ал iTunes жүктеулері белгіленбеген қатынас бойынша стримингтерге түрлендіріледі. Марапат деңгейлері: Алтын үшін 1 000 000 стриминг, Платина үшін 2 000 000 стриминг және Гауһар үшін 10 000 000 стриминг.Бұл марапаттар 2021 жылдың 4-ші аптасынан бастап тізімге енгізіле бастады. === Өткен сертификаттау деңгейлері === IFPI Greece 2013 жылдың қарашасына дейін «Top 75 Albums» чартында сертификаттау марапаттарын жариялап тұрды.<ref>{{cite web |title=IFPI Charts - Top-75 Albums Sales Chart - Εβδομάδα: 46/2013 |url=http://www.ifpi.gr/charts_el.html |website=www.ifpi.gr |access-date=31 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131130151145/http://www.ifpi.gr/charts_el.html |archive-date=2013-11-30}}</ref> Оған дейін альбомдар үшін марапат деңгейлері келесідей болды. Отандық репертуар үшін: {| class="wikitable" !Жылдар !Алтын !Платина |- |align="left"|1990 жылға дейін<ref>{{cite news|url=http://trans.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_qsite2_1_08/08/2008_243476|title=Η αγορά των cd κλυδωνίζεται|last=Sikka|first=Iota|date=2008-08-08|newspaper=[[Kathimerini]]|language=el|access-date=2009-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055057/http://trans.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_qsite2_1_08/08/2008_243476|archive-date=2011-07-16|url-status=dead}}</ref> |align="center"|50 000 |align="center"|100 000 |- |- |align="left"|1990&ndash;1997<ref>{{cite news|url=http://wwk.kathimerini.gr/kath/7days/1998/04/26041998.pdf|title=Aπ τις 33 στρ ές στα CD (1997)|last=Dragoumanos|first=Petros|date=1998-04-26|newspaper=[[Kathimerini]]|pages=6|language=el|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006001950/http://wwk.kathimerini.gr/kath/7days/1998/04/26041998.pdf|archive-date=2011-10-06|url-status=dead|access-date=2009-11-09}}</ref> |align="center"|30 000 |align="center"|60 000 |- |- |align="left"|1997&ndash;09/2002 |align="center"|25 000 |align="center"|50 000 |- |align="left"|09/2002&ndash;09/2006<ref>{{cite news|url=http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_civ_1_10/01/2003_25078|title=Artists reach lower for gold and platinum|last=Sykka|first=Iota|date=2003-01-10|newspaper=[[Kathimerini]]|access-date=2009-11-09}}</ref> |align="center"|20 000 |align="center"|40 000 |- |align="left"|09/2006&ndash;07/2008 |align="center"|15 000 |align="center"|30 000 |- |align="left"|07/2008&ndash;2020<ref name=09levels>{{cite web|url=http://www.ifpi.org/content/library/international-award-levels.pdf |title=International Certification Award levels |date=September 2009 |publisher=ifpi.org |access-date=2009-11-04 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726171640/http://www.ifpi.org/content/library/international-award-levels.pdf |archive-date=2011-07-26 }}</ref> |align="center"|6 000 |align="center"|12 000 |- |} Шетелдік репертуар үшін: {| class="wikitable" !Жылдар !Алтын !Платина |- |align="left"|1997&ndash;09/2002<ref>{{cite magazine|url=https://books.google.com/books?id=fA8EAAAAMBAJ&q=Greece&pg=PA48|title=Greek acts boost local market|last=Develegas|first=Cosmas|date=May 24, 1997|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=2010-10-12}}</ref> |align="center"|15 000 |align="center"|30 000 |- |align="left"|09/2002&ndash;09/2006 |align="center"|10 000 |align="center"|20 000 |- |align="left"|09/2006&ndash;06/2007<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.org/content/library/Certification%20Awards%20Full%20List%20-%20OCTOBER%2007.pdf|title=Certification Award Levels|work=IFPI|access-date=2012-08-13|archive-date=2008-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080227030349/http://www.ifpi.org/content/library/Certification%20Awards%20Full%20List%20-%20OCTOBER%2007.pdf|url-status=dead}}</ref> |align="center"|7 500 |align="center"|15 000 |- |align="left"|06/2007&ndash;07/2008<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.org/content/library/certification-award-levels.pdf |title=Certification Award Levels |work=IFPI |access-date=2012-08-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090927131740/http://www.ifpi.org/content/library/certification-award-levels.pdf |archive-date=2009-09-27 }}</ref> |align="center"|5 000 |align="center"|10 000 |- |align="left"|07/2008&ndash;2020<ref name=09levels/> |align="center"|3 000 |align="center"|6 000 |- |} 1997 жылға дейін шетелдік репертуардың сатылым шектері отандық репертуармен бірдей болды. ==== Синглдер ==== Синглдерді марапаттау шаралары 2008 жылы «Top 50 Singles» чарты жабылғанға дейін қолданыста болды. Марапат деңгейлері: Алтын үшін 3 000 және Платина үшін 6 000 көшірме.<ref name=09levels/> 2007 жылдың маусымына дейін бұл шекті көрсеткіштер сәйкесінше 7 500 және 15 000 көшірмені құрады.{{cn|date=March 2021}} ==== DVD ==== DVD марапаттары 2008 жылы «Top 20 DVD/Video» чарты жабылғанға дейін берілді. Марапат деңгейлері: Алтын үшін 3 000 және Платина үшін 6 000 көшірме.<ref name=09levels/> 2008 жылдың шілдесіне дейін бұл шекті көрсеткіштер сәйкесінше 5 000 және 10 000 көшірмені құрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Музыкалық туындыларды сертификаттау}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]] 40nbi94nsn5vjhtoyxuwz5c7efchgne 0 786793 3657631 3657308 2026-09-20T04:51:21Z Nurkhan 13652 3657631 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = |Қысқартылған аты = |Эмблемасы = [[Сурет:Universität Leipzig logo.svg|300px]] |Сурет = [[Сурет:Leipzig - Augustusplatz + Neues Augusteum + Paulinum 04 ies (cropped).jpg|300px|нобай|Университеттің бас ғимараты [[Аугустусплац]]]] |Шынайы аты = {{lang-de|Universität Leipzig}} |Халықаралық атауы = Leipzig University |Бұрынғы атауы = |Ұраны = {{lang-de|Aus Tradition Grenzen überschreiten}} |Құрылған жылы = [[1409]] |Жабылған жылы = |Қайта құрылған = |Қайта құрылған жылы = |Түрі = [[Мемлекеттік-құқықтық корпорация|мемлекеттік мекеме]] |Бюджет = |Басшы лауазымы = Ректор |Басшысы = |Президенті = |Ғылыми жетекшісі = |Ректоры = |Студенттер = |Шетел студенттері = |Мамандар = |Бакалавриат = |Магистратура = |Аспирантура = |Докторантура = |Ғылым докторы = |Профессоры = |Оқытушылар = |Орналасқан жері = {{GER}}, [[Лейпциг]] |Метро бекеті = |Кампус = |Мекенжайы = |Сайты = [http://www.uni-leipzig.de uni-leipzig.de] |Марапаттары = |lat_dir = N |lat_deg = 51.339 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 12.379 |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = }} '''Лейпциг университеті''' ({{Lang-de|Universität Leipzig}}) — Гейдельберг университетінен кейінгі қазіргі [[Германия]] аумағындағы екінші ең көне университет. Лейпцигтен бұрын құрылған Кельн, Эрфурт және Вюрцбург университеттерінің қызметі уақытша тоқтатылып, кейін қайта ашылды. 2007—2008 оқу жылының қысқы семестрінде университетте 26 978 студент оқыды. Университетте 8579 адам жұмыс істейді. Лейпциг университеті — қаладағы ең ірі жоғары оқу орны. Университет еуропалық университеттер қауымдастығының — Утрехт желісінің мүшесі. == Тарих == 1409 жылы [[Прага|Прагадағы]] [[Карлов университеті|Карлов университетінде]] [[Гусшілер|гусшілер қозғалысынан]] туындаған тәртіпсіздіктердің нәтижесінде мыңға жуық неміс мұғалімдері мен студенттері сол кездегі Мейссен маркгравтығының сауда орталығы Лейпцигке көшіп, сол жердегі гуманитарлық ғылымдар факультетінің жұмысын қайта бастады. [[Сурет:Merkelunileipzigdr.jpg|солға|нобай|275x275 нүкте| [[Ангела Меркель]] Лейпциг университетінің құрметті докторы атағын алу рәсімінде]] Қала дереу факультетке ''Петерштрасседе'' ғимарат берді. Фридрих I Жауынгер және Вильгельм II Дәулетті билеушілер университетті күтіп ұстауға жылына 500 гульден және екі оқу ғимаратын салуға қаражат бөлді. 1409 жылы 2 желтоқсанда университеттің сайланған ректоры, [[Теология|теолог]] Иоганнес Отто фон Мюнстерберг оның жарғысын оқыды. 1415 жылы медицина факультеті, ал 1446 жылы заң факультеті құрылды. 1543 жылы Альбертина университетінің кітапханасы құрылды. Университетте төрт қауымдастық болды: саксон, мейсен, франк (кейінірек бавар) және поляк. Университет сайлаушылар берген жерлерден өз кірісін алды. [[Сурет:5_Mark_Sachsen_500_Jahre_Uni_Leipzig.jpg|нобай|150x150 нүкте| Құрылғанына 500 жыл толуына орай шығарылған монетаның сырт жағы]] 1757–1758 жылдары Сэмюэл Теодор Келмальц университеттің медициналық факультетінің деканы болды. 1748 жылы ол сонымен қатар Университеттің Ұлы Герцогтар колледжінің мүшесі болды. XIX ғасырдың соңында университет жер телімінен басқа, қалада жалпы құны 18,5 миллион марка болатын 50-ге дейін жер учаскесіне иелік етті. XIX ғасырдағы университет кітапханасында 438 000 том және 4000 қолжазба болды. [[Германия Демократиялық Республикасы|ГДР]] кезінде Лейпциг университетіне [[Карл Маркс|Карл Маркстің]] есімі берілді. 1909 жылы университеттің 500 жылдығына орай 2 және 5 маркалы тиындар тиісінше 125 000 және 50 000 тиражбен соғылды. Монеталардың бет жағында Саксонияның сайлаушысы , университет ашылған әскери Фридрих және 1909 жылы билік құрған III Фридрих Август бейнеленген . == Оқытушылары == {{Жасырын блоктың басы|Оқытушылар тізімі}} {{Div col|3}} * теологтар: ** [[Густав Баур]], ** [[Людвиг Фридрих Отто Баумгартен-Крузиус]], ** [[Теодор Бригер]], ** [[Христиан Фридрих Ильген]] ** [[Қанис]], ** [[Аутард]], ** [[Константин Тишендорф]], ** [[Натан Содерблом]]; * заңгерлер: ** [[Биндинг]], ** [[Фридберг]], ** [[Мюллер]], ** [[Штоббе]], ** [[Бернхард Виндшайд]], ** [[Адольф Вах]], ** [[Христиан-Готтлиб Гауболд]] ** [[Пауль Кошакер]]; * дәрігерлер: ** [[Брауне, Кристиан Вильгельм|Христиан Вильгельм Брауне]], ** [[Август Фридрих Вальтер|Августин Фридрих Вальтер,]] ** [[Коччиус]], ** [[Карл Креде]], ** [[Вильгельм Гис]], ** [[Христиан Готтлиб Людвиг]], ** [[Бенно Шмидт]], ** [[Тирш]], ** [[Даниэль Готтлиб Мориц Шребер]], ** [[Адольф фон Штрюмпель]] * тарихшылар: ** [[Вильгельм Ваксмут]], ** [[Вальтер Марков]], ** [[Георг Фойгт]], ** [[Карл фон Норден]], ** [[Вильгельм Моренбрехер]], * экономист [[Вильгельм Рошер]]; * философтар: ** [[Мориц Вильгельм Дробиш]], ** [[Вильгельм Вундт]], ** [[Рудольф Сейдель]], ** [[Густав Теодор Фехнер]]; * математиктер: ** [[Феликс Клейн]]; * физиктер: ** [[Карл Фридрих Александр]], ** [[Вильгельм Готтлиб Ганкель]], ** [[Фридрих Хунд]], ** [[Питер Джозеф Вильгельм Дебай]], ** [[Вернер Карл Гейзенберг]], ** [[Густав Людвиг Герц]], ** [[Август Зеебек]]; * химиктер: ** [[Томас Барт]], ** [[Густав Генрих Видеман]], ** [[Кристоф Хирцель]], ** [[Вильгельм Фридрих Оствальд]]; * астрономдар: ** [[Гейнрих Брунс]], ** [[Цельнер]]; * филологтар: ** [[Джордж Курциус]], ** [[Фридрих Август Экштейн]]<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Экштейн, Фридрих-Август}}</ref>, ** [[Людвиг Ланге]], ** [[Тамыз Лескин]], ** [[Юстус Герман Липсиус]], ** [[Иоганнес Минквиц]] ** [[Отто Риббек]]; ** [[Эдуард Сиверс]]; ** [[Франц Делицш]]; ** [[Теодор Моммсен]]. * археолог [[Иоганнес Овербек]], * шығыстанушылар: ** [[Людольф Крель]]; ** [[Флеймер]], ** [[Август Эдуард Эркес]]; * германистер: ** [[Вильгельм Брауне]] ** [[Рудольф Гильдебранд]], ** [[Царнкке]], * романтанушы [[Эберт]], * славянтанушы [[Август Лескиен]], * египеттанушы [[Георг Эберс]]; * үндігерман ғалымдары ** [[Вальтер Порциг]], ** [[Эрнст Виндиш]]; * зоолог [[Люккарт]]; * ботаниктер: ** [[Пол Амман]], ** [[Август Квиринус Ривин]], ** [[Август Шенк]]; * минералог [[Фердинанд Циркель]], * геолог [[Герман Креднер]]; * географтар: ** [[Фридрих Ратцель]], ** [[Фердинанд фон Рихтхофен]]. {{Div col end}} {{Жасырын блоктың соңы}} == Танымал студенттер == {{Жасырын блоктың басы|Студенттер тізімі}} {{Div col|3}} * [[Карл Густав Акерман]] (1820–1901) — неміс саясаткері. * [[Фридрих Август фон Аммон]] (1799–1861) — неміс офтальмологы. * [[Генрих Иоганн Иммануэль Аншютц]] — неміс-австриялық актер. * [[Александр Иванович Базаров]] (1845–1907) — орыс химигі. * [[Феликс Блох]] (1905–1983) — швейцар физигі, Нобель сыйлығының лауреаты. * [[Георг Бредиг]] (1868–1944) — неміс физик химигі. * [[Брокгауз, Генрих (өнер тарихшысы)|Генрих Брокгаус]] — неміс жазушысы және өнертанушы. * [[Рихард Вагнер]] (1813–1883) — неміс композиторы. * [[Кристиан Фридрих Самуэль Ганеман]] (1755–1843) — гомеопатияның негізін салушы. * [[Арнольд Гелен]] (1904–1976) — неміс философы және әлеуметтанушысы. * [[Ганс-Дитрих Геншер]] (1927 ж.т.) — неміс мемлекет қайраткері. * [[Трауготт Гербер]] (1710–1743) — neміс дәрігері, ботанигі және зерттеушісі. * [[Георгий Юлианович Геровский]] (1886–1959) — Карпат-орыс тіл маманы. * [[Иоганн Вольфганг Гёте]] (1749–1832) — неміс ақыны. * [[Алексей Александрович Гвоздев]] (1887–1939) — орыс кеңес театрының ғалымы. * [[Фемистокл Глюк]] (1853–1942) — неміс хирургі және профессоры. * [[Иоганн Готфрид фон Диссельдорф]] (1668–1745) — Данцигтің ғалымы, бургомистрі және бургравы. * [[Эдуард Зиверс]] (1850–1932) — неміс филологы. * [[Карл Генрих Фердинанд Синтенис]] (1806–1867) — неміс филологы және педагогы. * [[Яромер Хендрих Имиш]] (1819–1897) — мәдениеттанушы. * [[Фриц Йоде]] (1887–1970) — неміс музыкатанушысы және педагогы. * [[Эрих Кестнер]] (1899–1974) — неміс жазушысы және сценарист. * [[Феликс Клейн]] (1849–1925) — неміс математигі. * [[Эмиль Крепелин]] (1856–1926) — неміс психиатры. * [[Готфрид Вильгельм Лейбниц]] (1646–1716) — неміс философы және математигі. * [[Готхольд Эфраим Лессинг]] (1729–1781) — неміс драматургі. * [[Карл Либкнехт]] (1871–1919) — неміс саясаткері, Германия Коммунистік партиясының (KPD) негізін қалаушылардың бірі. * [[Вирджил Маджару]] (1887–1940) — румын экономисі, әлеуметтанушысы, журналисі және саясаткері. * [[Ангела Меркель]] (1954 жылы туған) — неміс саясаткері, Германияның Федералдық канцлері. * [[Иоганн Генрих Михаэлис]] (1668–1738) — филолог; кейінірек өзі білім алған оқу орнында сабақ берген. * [[Теодор Моммзен]] (1817–1903) — неміс тарихшысы, филологы және заңгері. * [[Томас Мюнцер]] (1490–1525) — неміс уағызшысы және реформаторы. * [[Вальтер Ниман]] (1876–1953) — неміс музыкатанушысы және музыка сыншысы. * [[Фридрих Ницше]] (1844–1900) — неміс философы. * [[Новалис]] (1772–1801) — неміс жазушысы. * [[Мартин Нот]] (1902–1968) — библия зерттеушісі. * [[Михаил Михайлович Пришвин]] (1873–1954) — орыс кеңес жазушысы. * [[Самуэль фон Пуфендорф]] (1632–1694) — неміс заңгері, философы және тарихшысы. * [[Александр Николаевич Радищев]] (1749–1802) — орыс жазушысы, философы және ақыны. * [[Генрих Готтлиб Людвиг Рейхенбах]] (1793–1879) — неміс биологы. * [[Фердинанд де Соссюр]] (1857–1913) — швейцариялық тілші-ғалым. * [[Эдвард Теллер]] (1908–2003) — америкалық физик. * [[Отто Цур Штрассен]] (1869–1961) — неміс зоологы. * [[Лазэр Шэйняну]] (1859–1934) — румын филологы және тілші-ғалымы. * [[Роберт Шуман]] (1810–1856) — неміс композиторыและ пианисі. * [[Беньямин Хайдеке]] (1763–1811) — пастор, ағартушы, публицист және баспагер. * [[Вильгельм Хомберг]] (1652–1715) — неміс табиғат зерттеушісі. * [[Иван-Андрей Унгебауэр]] (1781 жылы қайтыс болған) — орыс сарай дәрігері және Жеті жылдық соғыс кезіндегі әскери дәрігер. * [[Альфред Филиппсон]] (1864–1953) — неміс географы және геологы. * [[Эрнст Юнгер]] (1895–1998) — неміс жазушысы. {{Div col end}} {{Жасырын блоктың соңы}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20090826201949/http://www.uni-leipzig.de/welt/ru/index.html Ресми веб-сайт] * [https://research.uni-leipzig.de/catalogus-professorum-lipsiensium/ Professorenkatalog der Universität Leipzig]. * [https://research.uni-leipzig.de/agintern/CPL/index.html Professoren der Universität Leipzig 1945–1993]. * [https://ojs.uclouvain.be/index.php/RETE/article/view/74593 Scholars and Literati at the University of Leipzig (1409–1800)]{{In lang|en}}. * [https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bsz:15-qucosa-110164 Journal Universität Leipzig]. 2pgrxnl26jo63r1ej5z4mgd11j6kmff 3657675 3657631 2026-09-20T07:04:25Z Marksscheider 183882 3657675 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = |Қысқартылған аты = |Эмблемасы = [[Сурет:Universität Leipzig logo.svg|300px]] |Сурет = [[Сурет:Leipzig - Augustusplatz + Neues Augusteum + Paulinum 04 ies (cropped).jpg|300px]] |Сурет атауы = Университеттің бас ғимараты [[Аугустусплац]] |Шынайы аты = {{lang-de|Universität Leipzig}} |Халықаралық атауы = Leipzig University |Бұрынғы атауы = |Ұраны = {{lang-de|Aus Tradition Grenzen überschreiten}} |Құрылған жылы = [[1409]] |Жабылған жылы = |Қайта құрылған = |Қайта құрылған жылы = |Түрі = [[Мемлекеттік-құқықтық корпорация|мемлекеттік мекеме]] |Бюджет = |Басшы лауазымы = Ректор |Басшысы = |Президенті = |Ғылыми жетекшісі = |Ректоры = |Студенттер = |Шетел студенттері = |Мамандар = |Бакалавриат = |Магистратура = |Аспирантура = |Докторантура = |Ғылым докторы = |Профессоры = |Оқытушылар = |Орналасқан жері = {{GER}}, [[Лейпциг]] |Метро бекеті = |Кампус = |Мекенжайы = |Сайты = [http://www.uni-leipzig.de uni-leipzig.de] |Марапаттары = |lat_dir = N |lat_deg = 51.339 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 12.379 |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = }} '''Лейпциг университеті''' ({{Lang-de|Universität Leipzig}}) — Гейдельберг университетінен кейінгі қазіргі [[Германия]] аумағындағы екінші ең көне университет. Лейпцигтен бұрын құрылған Кельн, Эрфурт және Вюрцбург университеттерінің қызметі уақытша тоқтатылып, кейін қайта ашылды. 2007—2008 оқу жылының қысқы семестрінде университетте 26 978 студент оқыды. Университетте 8579 адам жұмыс істейді. Лейпциг университеті — қаладағы ең ірі жоғары оқу орны. Университет еуропалық университеттер қауымдастығының — Утрехт желісінің мүшесі. == Тарих == 1409 жылы [[Прага|Прагадағы]] [[Карлов университеті|Карлов университетінде]] [[Гусшілер|гусшілер қозғалысынан]] туындаған тәртіпсіздіктердің нәтижесінде мыңға жуық неміс мұғалімдері мен студенттері сол кездегі Мейссен маркгравтығының сауда орталығы Лейпцигке көшіп, сол жердегі гуманитарлық ғылымдар факультетінің жұмысын қайта бастады. [[Сурет:Merkelunileipzigdr.jpg|солға|нобай|275x275 нүкте| [[Ангела Меркель]] Лейпциг университетінің құрметті докторы атағын алу рәсімінде]] Қала дереу факультетке ''Петерштрасседе'' ғимарат берді. Фридрих I Жауынгер және Вильгельм II Дәулетті билеушілер университетті күтіп ұстауға жылына 500 гульден және екі оқу ғимаратын салуға қаражат бөлді. 1409 жылы 2 желтоқсанда университеттің сайланған ректоры, [[Теология|теолог]] Иоганнес Отто фон Мюнстерберг оның жарғысын оқыды. 1415 жылы медицина факультеті, ал 1446 жылы заң факультеті құрылды. 1543 жылы Альбертина университетінің кітапханасы құрылды. Университетте төрт қауымдастық болды: саксон, мейсен, франк (кейінірек бавар) және поляк. Университет сайлаушылар берген жерлерден өз кірісін алды. [[Сурет:5_Mark_Sachsen_500_Jahre_Uni_Leipzig.jpg|нобай|150x150 нүкте| Құрылғанына 500 жыл толуына орай шығарылған монетаның сырт жағы]] 1757–1758 жылдары Сэмюэл Теодор Келмальц университеттің медициналық факультетінің деканы болды. 1748 жылы ол сонымен қатар Университеттің Ұлы Герцогтар колледжінің мүшесі болды. XIX ғасырдың соңында университет жер телімінен басқа, қалада жалпы құны 18,5 миллион марка болатын 50-ге дейін жер учаскесіне иелік етті. XIX ғасырдағы университет кітапханасында 438 000 том және 4000 қолжазба болды. [[Германия Демократиялық Республикасы|ГДР]] кезінде Лейпциг университетіне [[Карл Маркс|Карл Маркстің]] есімі берілді. 1909 жылы университеттің 500 жылдығына орай 2 және 5 маркалы тиындар тиісінше 125 000 және 50 000 тиражбен соғылды. Монеталардың бет жағында Саксонияның сайлаушысы , университет ашылған әскери Фридрих және 1909 жылы билік құрған III Фридрих Август бейнеленген . == Оқытушылары == {{Жасырын блоктың басы|Оқытушылар тізімі}} {{Div col|3}} * теологтар: ** [[Густав Баур]], ** [[Людвиг Фридрих Отто Баумгартен-Крузиус]], ** [[Теодор Бригер]], ** [[Христиан Фридрих Ильген]] ** [[Қанис]], ** [[Аутард]], ** [[Константин Тишендорф]], ** [[Натан Содерблом]]; * заңгерлер: ** [[Биндинг]], ** [[Фридберг]], ** [[Мюллер]], ** [[Штоббе]], ** [[Бернхард Виндшайд]], ** [[Адольф Вах]], ** [[Христиан-Готтлиб Гауболд]] ** [[Пауль Кошакер]]; * дәрігерлер: ** [[Брауне, Кристиан Вильгельм|Христиан Вильгельм Брауне]], ** [[Август Фридрих Вальтер|Августин Фридрих Вальтер,]] ** [[Коччиус]], ** [[Карл Креде]], ** [[Вильгельм Гис]], ** [[Христиан Готтлиб Людвиг]], ** [[Бенно Шмидт]], ** [[Тирш]], ** [[Даниэль Готтлиб Мориц Шребер]], ** [[Адольф фон Штрюмпель]] * тарихшылар: ** [[Вильгельм Ваксмут]], ** [[Вальтер Марков]], ** [[Георг Фойгт]], ** [[Карл фон Норден]], ** [[Вильгельм Моренбрехер]], * экономист [[Вильгельм Рошер]]; * философтар: ** [[Мориц Вильгельм Дробиш]], ** [[Вильгельм Вундт]], ** [[Рудольф Сейдель]], ** [[Густав Теодор Фехнер]]; * математиктер: ** [[Феликс Клейн]]; * физиктер: ** [[Карл Фридрих Александр]], ** [[Вильгельм Готтлиб Ганкель]], ** [[Фридрих Хунд]], ** [[Питер Джозеф Вильгельм Дебай]], ** [[Вернер Карл Гейзенберг]], ** [[Густав Людвиг Герц]], ** [[Август Зеебек]]; * химиктер: ** [[Томас Барт]], ** [[Густав Генрих Видеман]], ** [[Кристоф Хирцель]], ** [[Вильгельм Фридрих Оствальд]]; * астрономдар: ** [[Гейнрих Брунс]], ** [[Цельнер]]; * филологтар: ** [[Джордж Курциус]], ** [[Фридрих Август Экштейн]]<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Экштейн, Фридрих-Август}}</ref>, ** [[Людвиг Ланге]], ** [[Тамыз Лескин]], ** [[Юстус Герман Липсиус]], ** [[Иоганнес Минквиц]] ** [[Отто Риббек]]; ** [[Эдуард Сиверс]]; ** [[Франц Делицш]]; ** [[Теодор Моммсен]]. * археолог [[Иоганнес Овербек]], * шығыстанушылар: ** [[Людольф Крель]]; ** [[Флеймер]], ** [[Август Эдуард Эркес]]; * германистер: ** [[Вильгельм Брауне]] ** [[Рудольф Гильдебранд]], ** [[Царнкке]], * романтанушы [[Эберт]], * славянтанушы [[Август Лескиен]], * египеттанушы [[Георг Эберс]]; * үндігерман ғалымдары ** [[Вальтер Порциг]], ** [[Эрнст Виндиш]]; * зоолог [[Люккарт]]; * ботаниктер: ** [[Пол Амман]], ** [[Август Квиринус Ривин]], ** [[Август Шенк]]; * минералог [[Фердинанд Циркель]], * геолог [[Герман Креднер]]; * географтар: ** [[Фридрих Ратцель]], ** [[Фердинанд фон Рихтхофен]]. {{Div col end}} {{Жасырын блоктың соңы}} == Танымал студенттер == {{Жасырын блоктың басы|Студенттер тізімі}} {{Div col|3}} * [[Карл Густав Акерман]] (1820–1901) — неміс саясаткері. * [[Фридрих Август фон Аммон]] (1799–1861) — неміс офтальмологы. * [[Генрих Иоганн Иммануэль Аншютц]] — неміс-австриялық актер. * [[Александр Иванович Базаров]] (1845–1907) — орыс химигі. * [[Феликс Блох]] (1905–1983) — швейцар физигі, Нобель сыйлығының лауреаты. * [[Георг Бредиг]] (1868–1944) — неміс физик химигі. * [[Брокгауз, Генрих (өнер тарихшысы)|Генрих Брокгаус]] — неміс жазушысы және өнертанушы. * [[Рихард Вагнер]] (1813–1883) — неміс композиторы. * [[Кристиан Фридрих Самуэль Ганеман]] (1755–1843) — гомеопатияның негізін салушы. * [[Арнольд Гелен]] (1904–1976) — неміс философы және әлеуметтанушысы. * [[Ганс-Дитрих Геншер]] (1927 ж.т.) — неміс мемлекет қайраткері. * [[Трауготт Гербер]] (1710–1743) — neміс дәрігері, ботанигі және зерттеушісі. * [[Георгий Юлианович Геровский]] (1886–1959) — Карпат-орыс тіл маманы. * [[Иоганн Вольфганг Гёте]] (1749–1832) — неміс ақыны. * [[Алексей Александрович Гвоздев]] (1887–1939) — орыс кеңес театрының ғалымы. * [[Фемистокл Глюк]] (1853–1942) — неміс хирургі және профессоры. * [[Иоганн Готфрид фон Диссельдорф]] (1668–1745) — Данцигтің ғалымы, бургомистрі және бургравы. * [[Эдуард Зиверс]] (1850–1932) — неміс филологы. * [[Карл Генрих Фердинанд Синтенис]] (1806–1867) — неміс филологы және педагогы. * [[Яромер Хендрих Имиш]] (1819–1897) — мәдениеттанушы. * [[Фриц Йоде]] (1887–1970) — неміс музыкатанушысы және педагогы. * [[Эрих Кестнер]] (1899–1974) — неміс жазушысы және сценарист. * [[Феликс Клейн]] (1849–1925) — неміс математигі. * [[Эмиль Крепелин]] (1856–1926) — неміс психиатры. * [[Готфрид Вильгельм Лейбниц]] (1646–1716) — неміс философы және математигі. * [[Готхольд Эфраим Лессинг]] (1729–1781) — неміс драматургі. * [[Карл Либкнехт]] (1871–1919) — неміс саясаткері, Германия Коммунистік партиясының (KPD) негізін қалаушылардың бірі. * [[Вирджил Маджару]] (1887–1940) — румын экономисі, әлеуметтанушысы, журналисі және саясаткері. * [[Ангела Меркель]] (1954 жылы туған) — неміс саясаткері, Германияның Федералдық канцлері. * [[Иоганн Генрих Михаэлис]] (1668–1738) — филолог; кейінірек өзі білім алған оқу орнында сабақ берген. * [[Теодор Моммзен]] (1817–1903) — неміс тарихшысы, филологы және заңгері. * [[Томас Мюнцер]] (1490–1525) — неміс уағызшысы және реформаторы. * [[Вальтер Ниман]] (1876–1953) — неміс музыкатанушысы және музыка сыншысы. * [[Фридрих Ницше]] (1844–1900) — неміс философы. * [[Новалис]] (1772–1801) — неміс жазушысы. * [[Мартин Нот]] (1902–1968) — библия зерттеушісі. * [[Михаил Михайлович Пришвин]] (1873–1954) — орыс кеңес жазушысы. * [[Самуэль фон Пуфендорф]] (1632–1694) — неміс заңгері, философы және тарихшысы. * [[Александр Николаевич Радищев]] (1749–1802) — орыс жазушысы, философы және ақыны. * [[Генрих Готтлиб Людвиг Рейхенбах]] (1793–1879) — неміс биологы. * [[Фердинанд де Соссюр]] (1857–1913) — швейцариялық тілші-ғалым. * [[Эдвард Теллер]] (1908–2003) — америкалық физик. * [[Отто Цур Штрассен]] (1869–1961) — неміс зоологы. * [[Лазэр Шэйняну]] (1859–1934) — румын филологы және тілші-ғалымы. * [[Роберт Шуман]] (1810–1856) — неміс композиторыและ пианисі. * [[Беньямин Хайдеке]] (1763–1811) — пастор, ағартушы, публицист және баспагер. * [[Вильгельм Хомберг]] (1652–1715) — неміс табиғат зерттеушісі. * [[Иван-Андрей Унгебауэр]] (1781 жылы қайтыс болған) — орыс сарай дәрігері және Жеті жылдық соғыс кезіндегі әскери дәрігер. * [[Альфред Филиппсон]] (1864–1953) — неміс географы және геологы. * [[Эрнст Юнгер]] (1895–1998) — неміс жазушысы. {{Div col end}} {{Жасырын блоктың соңы}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20090826201949/http://www.uni-leipzig.de/welt/ru/index.html Ресми веб-сайт] * [https://research.uni-leipzig.de/catalogus-professorum-lipsiensium/ Professorenkatalog der Universität Leipzig]. * [https://research.uni-leipzig.de/agintern/CPL/index.html Professoren der Universität Leipzig 1945–1993]. * [https://ojs.uclouvain.be/index.php/RETE/article/view/74593 Scholars and Literati at the University of Leipzig (1409–1800)]. * [https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bsz:15-qucosa-110164 Journal Universität Leipzig]. [[Санат:Германия университеттері]] [[Санат:1409 жылы құрылған оқу орындары]] ptbc42fsibvxk1qasys7mzzr03okq16 0 786796 3657485 3657293 2026-09-19T18:17:34Z ShadZ01 56180 3657485 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Q |шынайы атауы = Q |логотипі = Q magazine logo.svg{{!}}class=skin-invert |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = [[аузыкалық журнал]] |мерзімділік = айлық |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = |бас редактор = |құрылтайшылары = |ел = {{байрақ|Ұлыбритания}} |орны = [[Лондон]] |баспашы = [[Bauer Media Group]] |тарихы = 1986–2020 |құрылғаны = қазан 1986 |соңғы шығарылымы = шілде 2020 |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 44 050 дана (ABC, 2015 жылғы шілде – желтоқсан)<ref>{{cite web |url=http://www.pressgazette.co.uk/full-2015-mag-abcs-breakdown-cosmopolitan-bucks-trend-uk-magazines-decline-average-4-cent |title=Full 2015 UK magazines ABC circulation breakdown: 60 out of 442 titles grow sales |work=Press Gazette|date=11 February 2016 |first=Dominic|last=Ponsford}}</ref><br /><small>Баспа және цифрлық шығарылымдар.</small> |ISSN = 0955-4955 |eISSN = |марапаттары = |сайты = {{URL|qthemusic.com}} |ортаққор = Q (magazine) }} '''Q''' — британдық танымал музыкалық журнал. Оны 1986 жылы [[Би-Би-Си|BBC]] телеарнасының "The Old Grey Whistle Test" музыкалық сериалының жүргізушілері, радио және тележурналистер Марк Эллен мен Дэвид Хепворт құрған.<ref name="Larkin">{{cite book |title=[[Encyclopedia of Popular Music|The Virgin Encyclopedia of Popular Music]] |date=1997 |publisher=[[Virgin Books]] |isbn=1-85227-745-9 |editor=Colin Larkin |editor-link=Colin Larkin (writer) |edition=Concise |page=985}}</ref> Q журналы Ұлыбританияда 1986 жылдан 2020 жылдың шілдесіне дейін баспа түрінде жарық көрді. 2023 жылы ол онлайн басылым ретінде қайта жанданып, 2024 жылдың мамырына дейін жұмыс істеді.<ref>{{Cite web |last=Tobitt |first=Charlotte |date=2024-05-17 |title=Relaunched Q magazine shut down in same week Loaded revival goes live |url=https://pressgazette.co.uk/publishers/magazines/q-magazine-closed-loaded-revival-launches/ |access-date=2025-03-03 |website=Press Gazette |language=en-US}}</ref> Міне, осы мәтіннің қазақ тіліндегі көркем әрі түсінікті аудармасы: == Тарихы == Журнал 1986 жылы Марк Эллен мен Дэвид Хепворт тарапынан құрылған. [[New Musical Express|NME]] және [[Melody Maker]] сынды жастарға арналған танымал музыкалық басылымдарға балама ретінде шыққан бұл журнал атақты [[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]] журналының алғашқы жылдардағы үлгісімен жасалды. Бастапқыда журналдың қосымша тақырыбы «The modern guide to music and more» («Музыка және өзге де дүниелер жайлы заманауи нұсқаулық») болып, өз атауы «Cue» («пластинканы ойнатуға дайындау» мағынасындағы «cueing a record» тіркесінен шыққан) деп аталды. Алайда [[снукер]] туралы осындай аттас басқа журналмен шатастырмау үшін бұл атау көп ұзамай өзгертілді. Журналдың соңғы саны 2020 жылы 28 шілдеде жарық көрді. Оның мұқабасында тігінен үйілген «Q» журналдарының жиынтығы бейнеленіп, «Адамдармен кездесу оңай. Аңыздармен болған оқиғалар 1986–2020» деген тақырып қойылды. Басылымның жабылуына [[Коронавирустық инфекция Covid-19|коронавирус]] пандемиясы себеп болды: оның тудырған экономикалық салдары баспа баспасөзі нарығындағы бұрыннан бар дағдарыс үрдістерін одан әрі күшейтіп жіберді. «Q» журналының басты ерекшелігі – бес жұлдызды бағалау жүйесі қолданылатын көлемді альбом рецензиялары бөлімі еді. Басқа басылымдар сияқты, XXI ғасырда бұл журнал да жинақ тізімдерін («Ең ұлы 100 альбом», «Ең ұлы 100 рейтингтің тізімі») жариялап тұрды. Солардың ішіндегі ең танымалы – «Өлмей тұрып көруге тиіс 50 топ» («50 bands to see before you die») тізімі болды. Сондай-ақ журнал редакциясы жыл сайын үздік орындаушыларға «[[Q Awards]]» сыйлығын табыстап отырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Press-stub}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Ұлыбритания музыкалық журналдары]] [[Санат:Ағылшын тілді журналдар]] [[Санат:1986 жылы негізі қаланған журналдар]] 5i4shvxotfuka7wd2gpi4kegebkurne 3657486 3657485 2026-09-19T18:17:49Z ShadZ01 56180 3657486 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Q |шынайы атауы = Q |логотипі = Q magazine logo.svg{{!}}class=skin-invert |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = [[музыкалық журнал]] |мерзімділік = айлық |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = |бас редактор = |құрылтайшылары = |ел = {{байрақ|Ұлыбритания}} |орны = [[Лондон]] |баспашы = [[Bauer Media Group]] |тарихы = 1986–2020 |құрылғаны = қазан 1986 |соңғы шығарылымы = шілде 2020 |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 44 050 дана (ABC, 2015 жылғы шілде – желтоқсан)<ref>{{cite web |url=http://www.pressgazette.co.uk/full-2015-mag-abcs-breakdown-cosmopolitan-bucks-trend-uk-magazines-decline-average-4-cent |title=Full 2015 UK magazines ABC circulation breakdown: 60 out of 442 titles grow sales |work=Press Gazette|date=11 February 2016 |first=Dominic|last=Ponsford}}</ref><br /><small>Баспа және цифрлық шығарылымдар.</small> |ISSN = 0955-4955 |eISSN = |марапаттары = |сайты = {{URL|qthemusic.com}} |ортаққор = Q (magazine) }} '''Q''' — британдық танымал музыкалық журнал. Оны 1986 жылы [[Би-Би-Си|BBC]] телеарнасының "The Old Grey Whistle Test" музыкалық сериалының жүргізушілері, радио және тележурналистер Марк Эллен мен Дэвид Хепворт құрған.<ref name="Larkin">{{cite book |title=[[Encyclopedia of Popular Music|The Virgin Encyclopedia of Popular Music]] |date=1997 |publisher=[[Virgin Books]] |isbn=1-85227-745-9 |editor=Colin Larkin |editor-link=Colin Larkin (writer) |edition=Concise |page=985}}</ref> Q журналы Ұлыбританияда 1986 жылдан 2020 жылдың шілдесіне дейін баспа түрінде жарық көрді. 2023 жылы ол онлайн басылым ретінде қайта жанданып, 2024 жылдың мамырына дейін жұмыс істеді.<ref>{{Cite web |last=Tobitt |first=Charlotte |date=2024-05-17 |title=Relaunched Q magazine shut down in same week Loaded revival goes live |url=https://pressgazette.co.uk/publishers/magazines/q-magazine-closed-loaded-revival-launches/ |access-date=2025-03-03 |website=Press Gazette |language=en-US}}</ref> Міне, осы мәтіннің қазақ тіліндегі көркем әрі түсінікті аудармасы: == Тарихы == Журнал 1986 жылы Марк Эллен мен Дэвид Хепворт тарапынан құрылған. [[New Musical Express|NME]] және [[Melody Maker]] сынды жастарға арналған танымал музыкалық басылымдарға балама ретінде шыққан бұл журнал атақты [[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]] журналының алғашқы жылдардағы үлгісімен жасалды. Бастапқыда журналдың қосымша тақырыбы «The modern guide to music and more» («Музыка және өзге де дүниелер жайлы заманауи нұсқаулық») болып, өз атауы «Cue» («пластинканы ойнатуға дайындау» мағынасындағы «cueing a record» тіркесінен шыққан) деп аталды. Алайда [[снукер]] туралы осындай аттас басқа журналмен шатастырмау үшін бұл атау көп ұзамай өзгертілді. Журналдың соңғы саны 2020 жылы 28 шілдеде жарық көрді. Оның мұқабасында тігінен үйілген «Q» журналдарының жиынтығы бейнеленіп, «Адамдармен кездесу оңай. Аңыздармен болған оқиғалар 1986–2020» деген тақырып қойылды. Басылымның жабылуына [[Коронавирустық инфекция Covid-19|коронавирус]] пандемиясы себеп болды: оның тудырған экономикалық салдары баспа баспасөзі нарығындағы бұрыннан бар дағдарыс үрдістерін одан әрі күшейтіп жіберді. «Q» журналының басты ерекшелігі – бес жұлдызды бағалау жүйесі қолданылатын көлемді альбом рецензиялары бөлімі еді. Басқа басылымдар сияқты, XXI ғасырда бұл журнал да жинақ тізімдерін («Ең ұлы 100 альбом», «Ең ұлы 100 рейтингтің тізімі») жариялап тұрды. Солардың ішіндегі ең танымалы – «Өлмей тұрып көруге тиіс 50 топ» («50 bands to see before you die») тізімі болды. Сондай-ақ журнал редакциясы жыл сайын үздік орындаушыларға «[[Q Awards]]» сыйлығын табыстап отырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Press-stub}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Ұлыбритания музыкалық журналдары]] [[Санат:Ағылшын тілді журналдар]] [[Санат:1986 жылы негізі қаланған журналдар]] f2fr3lc2hk792qjy20ws9gheujtnh7g 0 786797 3657488 3657306 2026-09-19T18:19:27Z ShadZ01 56180 3657488 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Melody Maker |шынайы атауы = Melody Maker |логотипі = |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = MM |мамандануы = [[музыкалық журнал]] |мерзімділік = апталық |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = |бас редактор = |құрылтайшылары = |ел = {{байрақ|Ұлыбритания}} |орны = [[Лондон]] |баспашы = [[Time Inc. UK|IPC Media]] |тарихы = 1926–2000 |құрылғаны = қаңтар 1926<ref name=HM-AP2007>{{cite book| last= Moore| first= Hilary| title= Inside British Jazz: Crossing Borders of Race, Nation and Class| year= 2007| publisher= Ashgate Publishing| isbn= 978-0754657446| page= 26}}</ref> |соңғы шығарылымы = желтоқсан 2000 |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0025-9012 |eISSN = |марапаттары = |сайты = |ортаққор = Melody Maker }} '''Melody Maker''' – британдық апта сайынғы музыкалық журнал, әлемдегі ең алғашқы музыкалық апталықтардың бірі, ал оның шығарушысы [[TI Media|IPC Media]] компаниясының айтуынша, ең біріншісі.<ref name="bbc">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1070699.stm |title=ENTERTAINMENT &#124; Melody Maker to merge with NME |work=[[BBC News Online|BBC News]] |date=15 December 2000 |access-date=11 August 2014 |archive-date=11 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141111110042/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1070699.stm |url-status=live }}</ref> 2001 жылдың қаңтарында ол көп жылғы «басты бәсекелесімен»<ref name="bbc"/> (әрі IPC Media компаниясының бауырлас басылымымен) — [[New Musical Express]] (NME) журналымен біріктірілді. == Тарихы == Melody Maker журналын 1926 жылы Лестерде туған композитор әрі баспагер Лоуренс Райт өз музыкалық баспа бизнесінің ішкі журналы ретінде құрды, әрі көбінесе бұл басылымда өз әндерін насихаттады.<ref name=TH-OU2000>{{cite book|last=Herbert|first=Trevor|title=The British Brass Band : A Musical and Social History|year=2000|publisher=[[Oxford University Press|Oxford University]]|isbn=0191590126|page=105}}</ref> Екі айдан кейін ол толыққанды журналға айналып, «The Melody Maker and British Metronome» атауымен негізінен би оркестрлерінің музыканттарына арнала бастады. Оның алғашқы редакторы – дабылшы әрі би оркестрінің жетекшісі Эдгар Джексон (1895–1967) болды.<ref name=IW013>{{cite book|last=Whitcomb|first=Ian|title=After the Ball: Pop Music from Rag to Rock|year=2013|publisher=[[Faber & Faber]]}}</ref><ref name=NP-TF2000>{{cite book|last=Powell|first=Neil|title=The Language of Jazz|year=2000|publisher=[[Taylor & Francis]]|page=85}}</ref> Джексон [[джаз]] туралы арнайы айдар ашты, ол 1930 жылы Спайк Хьюздің басқаруына өткен соң аса үлкен беделге ие болды. Кейін бұл айдар Синклер Трейл, содан кейін Ұлыбританияда джазды белсенді насихаттаушылардың бірі Макс Джонс редакторлық еткен «Jazz Corner» болып дамыды. Басылымда АҚШ-тағы джаз оқиғалары туралы тұрақты түрде ақпарат беріліп отырды, сондай-ақ журнал 1932 жылы шілдеде Ұлыбританияға келген [[Луи Армстронг]]пен елдегі алғашқы сұхбатты ұйымдастырды. 1928 жылы журналды Odhams Press баспасы өз қолына алды, ал 1933 жылы оның форматы 16 беттік апталық газет болып өзгертілді. Рэй Сонин 1939 жылы редакцияға қызметке кіріп, жаңалықтар редакторы қызметіне дейін көтерілді, кейін 1951 жылға дейін 10 жыл бойы бас редактор болды. Кейіннен Сонин [[New Musical Express]] басылымына ауысты.<ref>[https://www7.mississauga.ca/documents/library/biographies/Scans/Peel%20Biography%20Scans%20-%20S/Sonin,%20Ray/Sonin,%20Ray%20MT%2019741211.pdf 'The Sonins: Ray's Memory Lane'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241223171443/https://www7.mississauga.ca/documents/library/biographies/Scans/Peel%20Biography%20Scans%20-%20S/Sonin,%20Ray/Sonin,%20Ray%20MT%2019741211.pdf |date=23 December 2024 }}, in ''Mississauga Times'', December 11, 1974</ref> Melody Maker (MM) [[Рок-н-ролл|ролл-н-ролл]] жанрын жариялауда кешігіп, 1952 жылы іске қосылған New Musical Express (NME) басылымына жол бере бастады. MM 1956 жылы 7 сәуірде өзгеріс енгізіп,<ref>{{cite book|first1=Ulf|last1=Lindberg|first2=Gestur|last2=Guomundsson|first3=Morten|last3=Michelsen|first4=Hans |last4=Weisethaunet|title=Rock Criticism from the Beginning: Amusers, Bruisers, and Cool-Headed Cruisers |publisher=Peter Lang|location=New York, NY|year=2005|isbn=978-0-8204-7490-8|page=84}}</ref> апта сайынғы жеке әндер хит-парадын (топ-20) іске қосты, ал 1958 жылдың қарашасында — [[Record Mirror]] журналы алғашқы [[UK Albums Chart]] чартын жариялағаннан кейін екі жыл өткен соң — пластинкалар (LP) чартын шығарды.<ref>[https://www.bbc.co.uk/radio2/musicclub/album_chart_50s.shtml] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080323022954/http://www.bbc.co.uk/radio2/musicclub/album_chart_50s.shtml|date=23 March 2008}}</ref> 1964 жылдан бастап бұл басылым музыка мен музыканттарға тек көңіл көтеру құралы ретінде емес, байыпты зерттеу нысаны ретінде қарау жағынан бәсекелес басылымдардан көш бастады. Крис Уэлч пен Рэй Коулман секілді штаттық тілшілер бұрын тек джаз әртістеріне ғана қолданылатын көзқарасты Американың ықпалымен пайда болған жергілікті [[Рок-музыка|рок]] және [[Поп-музыка|поп]] топтарға қатысты қолданып, музыкалық сынның ауқымын кеңейтті.<ref>{{cite book|first1=Ulf|last1=Lindberg|first2=Gestur|last2=Guomundsson|first3=Morten|last3=Michelsen|first4=Hans |last4=Weisethaunet|title=Rock Criticism from the Beginning: Amusers, Bruisers, and Cool-Headed Cruisers |publisher=Peter Lang|location=New York, NY|year=2005|isbn=978-0-8204-7490-8|pages=85, 88, 89–91}}</ref> 1965 жылы 6 наурызда MM «[[The Beatles|Битлз]]» тобын британ мемлекеті тарапынан марапаттауға шақырды. Бұл жағдай сол жылы 12 маусымда шынымен де орын алып, топтың төрт мүшесі де (Харрисон, Леннон, Маккартни және Старр) [[Британ империясы ордені]]нің мүшелері болып тағайындалды. 1960 жылдардың соңына қарай MM жасөспірімдерге бағытталған NME-ге қарағанда ересек аудиторияға назар аударып, өз позициясын қайта қалпына келтірді. MM басылымында жарнама көлемі үлкен әрі мамандандырылған еді; танымал бола бастаған жас топтар мұнда музыканттарды іздеп жарнама беретін. Сондай-ақ журналда фолк және джаз сияқты «азшылық» қызығушылықтарына арналған беттер мен музыкалық аспаптарға қатысты егжей-тегжейлі шолулар жарияланды. 1960 жылдардың ортасынан бастап Уэлч, Ричард Уильямс, Майкл Уоттс және Стив Лейк сияқты сыншылар [[Steely Dan]], [[Кэт Стивен]]с, [[Led Zeppelin]], [[Pink Floyd]] және [[Henry Cow]] секілді танымал музыка әртістерінің шығармашылығына зияткерлік тұрғыдан жарық түсірген алғашқы британдық журналистердің қатарында болды. 1970 жылдардың басында Melody Maker [[Глэм-рок|глэм-рок]] пен [[Прогрессив-рок|прогрессив-рок]]ты белсенді түрде қолдады. Алайда 1976 жылғы панк-революцияны журнал бірден қабылдай қоймады, соның салдарынан бұл апталық қайтадан кейін қалып қойды – бұл жолы тек NME-ден ғана емес, [[Sounds]] басылымынан да артта қалды. Мұнда тек Кэролайн Кун ғана жаңа музыкаға қызығушылық танытқан журналистер қатарын көрсетті. Журналдың беделі мен тиражы қайта қалпына келгенше бірнеше жыл өтti. 1983 жылға қарай журнал NME-мен жақындасып, популистік әрі поп-бағытқа көбірек бет бұрды (мұның айқын дәлелі ретінде [[Eurythmics]] тобының Touch альбомы жылдың үздік альбомы деп танылуын айтуға болады). Бірақ 1984 жылы ақпанда апталықты [[Луи Рид]] пен [[Оззи Осборн]]мен жасаған ерекше сұхбаттары арқылы танымал болған журналист Аллан Джонс басқарды. Ол бірден мұқабадан [[Kajagoogoo]] тобын алып тастап, әлі ешкімге танымал емес [[The Smiths]] тобын шығарды. 1986 жылы редакция құрамы Саймон Рейнолдс пен Дэвид Стаббс (екеуі де бұған дейін [[Оксфорд университеті]]нде Monitor атты музыкалық фэнзин шығарған), сондай-ақ Sounds басылымынан келген Крис Робертс сияқты журналистердің қосылуымен айтарлықтай күшейді. MM тағы да жекедара және зияткерлік көзқарасты ұстана бастады. Бұл әсіресе NME-дегі «хип-хоп соғыстары» прогрессивті қара музыка туралы жазатын жетекші авторлардың кетілуімен аяқталғаннан кейін айқын байқалды. 1990 жылдары Melody Maker, бір жағынан, [[Сиэтл]]ден келген Эверетт Трудың репортаждар сериясы арқылы гранждың пайда болуына бірінші болып үн қатса, екінші жағынан, би трендін (рейв, электроника) іліп әкетті. Тіпті брит-поп жаңа буын жас оқырмандарды ертіп келген онжылдықтың ортасында да, Саймон Прайс, Тейлор Паркс және Нейл Кулкарни сияқты авторлардың мақалаларының арқасында MM Ұлыбританиядағы ең аналитикалық әрі терең музыкалық басылым болып қала берді. Олар өте субъективті, даулы, бірақ сонымен бірге терең негізделген журналистиканың ұзақ дәстүрін жалғастырды. MM басылымы [[Ocean Colour Scene]] пен [[Kula Shaker]] топтарын қатаң сынға алды, тіпті екі топтың да шығармашылығына барлық жерде тек мақтаулар айтылып жатқан күндердің өзінде [[Oasis (топ)|Oasis]] пен [[Blur]] туралы екіұшты баға беруге батылы жетті. 1997 жылдың басында Аллан Джонс жаңа [[Uncut]] журналына кетті. Оның орнын үш жыл бойы Джонстың жасаған дүниелерін бұзған Марк Сазерленд (экс-NME, [[Smash Hits]]) басты. Осы уақыт ішінде көптеген журналистер журналдан кетіп қалды, әсіресе Саймон Пирс «Oasis туралы барлық материалдар тек жағымды болуы тиіс» деген нұсқаулықпен келіспей, өз еркімен кетті. MM тиражы (NME-мен салыстырғанда бұрыннан төмен болған) апатты түрде төмендей бастады. 1999 жылы MM жылтыр мұқабамен қайта іске қосылды, бірақ бұл оның түпкілікті күйреуін ғана тездетті. 2000 жылы Ұлыбританияның ең көне музыкалық апталығы өмір сүруін тоқтатты – бұл ресми түрде NME-мен бірігу нәтижесінде орын алды, жаңа басылымға журналистер корпусының бір бөлігі мен музыкалық аспаптарға арналған айдар да көшті. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Ұлыбритания музыкалық журналдары]] [[Санат:Ағылшын тілді журналдар]] [[Санат:1926 жылы негізі қаланған журналдар]] qy9f6bp20zlmo4r6r42fn7p8mxrtk42 0 786799 3657483 3657322 2026-09-19T18:16:46Z ShadZ01 56180 3657483 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Spin |шынайы атауы = Spin |логотипі = spin-logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = [[Музыкалық журнал]] |мерзімділік = Тоқсан сайынғы |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = |бас редактор = |құрылтайшылары = [[Боб Гуччионе-кіші]] |ел = {{байрақ|АҚШ}} |орны = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |баспашы = Next Management Partners |тарихы = 1985 жылдан бастап |құрылғаны = мамыр 1985 |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0886-3032 |eISSN = |марапаттары = |сайты = {{URL|spinmagazine.com}} |ортаққор = Spin (magazine) }} '''Spin''' – 1985 жылы баспагер [[Боб Гуччионе-кіші]] тарапынан құрылған америкалық музыкалық журнал.<ref name="zara">{{cite web|last=Zara|first=Christopher|title=In Memoriam: Magazines We Lost In 2012|url=http://www.ibtimes.com/memoriam-magazines-we-lost-2012-956388|access-date=2014-11-08|work=International Business Times|date=2012-12-22|archive-date=2014-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20140117072503/http://www.ibtimes.com/memoriam-magazines-we-lost-2012-956388}}</ref><ref>{{Cite web|last=Williams|first=Rob|date=2020-01-17|title=Media Publisher Sells Off 'Spin,' 'Stereogum'|url=https://www.mediapost.com/publications/article/345843/media-publisher-sells-off-spin-stereogum.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126200136/https://www.mediapost.com/publications/article/345843/media-publisher-sells-off-spin-stereogum.html|archive-date=2021-01-26|access-date=2022-02-01|website=MediaPost|lang=en|url-status=live}}</ref> Кейіннен Next Management Partners компаниясына тиесілі болған бұл журнал 2012 жылы баспа түріндегі шығарылымын тоқтатқаннан кейін интернет-басылым ретінде жұмыс істеді.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2012/12/10/3751472/publishers-launch-195-new-print-magazines|title=Publishers bring 195 new magazines to print in 2012 despite ongoing digital push|author=Chris Welch|date=2012-12-10|publisher=The Verge|access-date=2019-02-28|archive-date=2014-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222200006/http://www.theverge.com/2012/12/10/3751472/publishers-launch-195-new-print-magazines|url-status=live}}</ref> Ал 2024 жылдың қыркүйегінде ол тоқсан сайын шығатын баспа журналы ретінде қайта оралды.<ref name=":10">{{Cite magazine |last=Eggertsen |first=Chris |date=2024-08-27 |title=SPIN Magazine Returning to Print With Editor-in-Chief Bob Guccione Jr. |url=https://www.billboard.com/pro/spin-magazine-returns-print-editor-in-chief-bob-guccione-jr/ |access-date=2024-08-31 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref> == Тарихы == Алғашқы жылдары журнал музыкалық жанрлардың кең спектрі туралы материалдарды жариялауымен танымал болды. ''Spin'' танымал музыканттарға бағытталған ''[[Rolling Stone]]'' журналына ұлттық балама ретінде құрылды. Журналда [[R.E.M.]], [[Принс]], [[Run-D.M.C.]], [[Eurythmics]], [[Beastie Boys]] және [[Talking Heads]] сияқты жаңа орындаушылар орталық орын алды; алайда мұқабаларда ұзақ уақыт бойы [[Боб Дилан]], [[Кит Ричардс]], [[Майлз Дэвис]], [[Aerosmith]], [[Лу Рид]], [[Том Уэйтс]] және [[Джон Ли Хукер]] сияқты танымал тұлғаларға басымдық берілді — Барт Буллдың Хукер туралы мақалалары журналдың алғашқы ірі марапатына ие болды. 1987 жылдың соңында ''Spin'' баспагерінің әкесі Боб Гуччионе-аға көпшілік оны табысты деп есептесе де (сол кезде ''Spin'' тиражы 150 мың дана болды), журналды шығаруды кенеттен тоқтатты. Соған қарамастан, Гуччионе-кіші өз қызметкерлерінің көпшілігінің басын қосып, жаңа инвесторлар мен кеңселер таба алды және басылым бір айға тоқтатылғаннан кейін қараша және желтоқсан нөмірлерінің біріктірілген шығарылымымен қайта оралды. Ол кезде ''Spin'' мұқабасына қара нәсілді музыканттардың суреттерін орналастыру сатылымға әсер етуі мүмкін қауіпті қадам деп есептелді. Журналда ұзақ уақыт бойы [[АИВ/ЖИТС]] проблемалары туралы материалдар басылып тұрды, бұл да сол кезең үшін өте қауіпті деп саналды, өйткені бұл тақырып аурумен тығыз байланысты болғандықтан, тіпті гейлер туралы мақалалардың өзінен БАҚ жарнама берушілерінен айырылып қалуы мүмкін еді.<ref>{{Cite book|last=Finnegan|first=Jim|title=GenXegesis: Essays on Alternative Youth (sub)culture|publisher=Popular Press|year=2003|isbn=9780879728625|editor-last=Ulrich|editor-first=John McAllister|pages=136–137|chapter=Theoretical Tailspins: Reading 'Alternative' Performance in Spin Magazine|editor-last2=Harris|editor-first2=Andrea L.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=v10ZUR_Ca3EC&pg=PA135}}</ref> Мәдени тұрғыдан журнал [[хардкор-панк]], [[альт-кантри]], [[регги]], [[этникалық музыка]], [[эксперименталды рок]], [[джаз]] шолуларына, сондай-ақ 1980 жылдардың басында таныла бастаған [[колледж-рок]] және [[андеграунд]]тық музыкалық сцена сияқты баламалы музыкалық бағыттарға көптеген мақалалар арнады. [[The Ramones]], [[Патти Смит]], [[Blondie]], [[X (америкалық топ)|X]], [[Black Flag]], [[The Sex Pistols]] пен [[The Clash]] бұрынғы мүшелері және басқа да ерте [[панк-рок]] пен [[жаңа толқын (музыка)|жаңа толқын]] топтары журналдың редакциялық саясатында орталық орын алды, олар шолулар мен мақалаларда кеңінен көрініс тауып, өз беттерінде үнемі аталып отырды, ал ''Rolling Stone'' және басқа басылымдар олардың бар екенін зорға мойындайтын. Әсіресе редакторлардың бірі Джон Лиландтың [[хип-хоп]] музыкасы мен мәдениетін кеңінен жариялауы бұл жанрға байыпты көңіл бөлмеген сол замандағы басқа музыкалық БАҚ-тардың арасында ''Spin'' журналын айрықша ерекшелендірді. Журнал редакциясына музыка және мәдениетпен тығыз байланысты [[Лидия Ланч]], [[Генри Роллинз]], [[Дэвид Ли Рот]], [[Дуайт Йокам]] сияқты адамдар кірді, олардың барлығы өз жанрларында жаңашыл болды. Сондай-ақ ''Spin'' [[Остин (Техас)|Остин]] ([[Техас]]) пен [[Глазго]] ([[Шотландия]]) сияқты қалалардың музыкалық сахнасын олар әлі мәдени инкубатор ретінде мойындалмаған кезеңде жария етті. 1990 жылы заманауи американдық блюз сценасына арналған мақала журналист [[Ар Эл Бёрнсайд|Рьюл Бёрнсайдуға]] тұңғыш рет ұлттық мойынсұнушылық әкелді. Американдық [[манга]] мультипликаторларын, [[монстр-трак]]тарды, [[андеграунд]]тық суретшілерді, [[Twin Peaks]] пен басқа да [[мейнстрим]]ге жатпайтын мәдени құбылыстарды ''Spin'' басылымының жариялауы оның алғашқы кезеңіндегі редакциялық саясатының басты ерекшелігі болды. 1997 жылы Гуччионе-кіші журналды ''Miller Publishing'' баспасына сатты. 2006 жылдың ақпанында ''Miller Publishing'' бұл журналды ''{{iw|Chronicle Books}}'' баспасының да иегері болып табылатын сан-францисколық ''McEvoy Group LLC'' компаниясына 5 000 000 доллардан аз бағаға сатты.<ref name="spin">{{cite web|work=[[San Francisco Chronicle]]|access-date=2007-10-17|title=S.F. group buys 20-year-old rock music magazine Spin|last=Raine|first=George|date=2006-03-01|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2006/03/01/BUG8VHGCI11.DTL|archive-date=2011-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110525075750/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2006/03/01/BUG8VHGCI11.DTL}}</ref><ref>{{Cite web|last=Young|first=Eric|date=2006-02-28|title=Spin Magazine bought by S.F. publisher|url=https://www.bizjournals.com/sanfrancisco/stories/2006/02/27/daily33.html|access-date=2022-02-05|website=San Francisco Business Times|archive-date=2017-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101033718/https://www.bizjournals.com/sanfrancisco/stories/2006/02/27/daily33.html|url-status=live}}</ref> Бұл компания [[SpinMedia LLC]] холдингін құрды.<ref>{{Cite web|last=Raine|first=George|date=2006-03-01|title=S.F. group buys 20-year-old rock music magazine Spin / Nion McEvoy leads company created for the acquisition|url=https://www.sfgate.com/business/article/S-F-group-buys-20-year-old-rock-music-magazine-2502979.php|access-date=2022-02-05|website=San Francisco Chronicle|lang=en-US|archive-date=2022-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415223541/https://www.sfgate.com/business/article/S-F-group-buys-20-year-old-rock-music-magazine-2502979.php|url-status=live}}</ref> Жаңа иелері бас редактор {{iw|Мишель, Сиа|Сиа Мишельді|en|Sia Michel}} (2002 жылдан бері бас редактор болған) ''[[Blender]]'' журналының бұрынғы редакторы Энди Пембертонмен алмастырды.<ref>{{Cite web|last=Gross|first=Jason|date=2006-03-02|title=Spin and the FCC- It's a Kids', Kids' Kids' world…, PopMatters|url=https://www.popmatters.com/spin_and_the_fcc_its_a_kids_kids_kids_world-2495678498.html|access-date=2022-02-05|website=PopMatters|lang=en-US|archive-date=2022-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220205172302/https://www.popmatters.com/spin_and_the_fcc_its_a_kids_kids_kids_world-2495678498.html|url-status=live}}</ref> Оның қысқа мерзімді қызметінде шығарылған бірінші нөмір [[Бейонсе]] түскен 2006 жылдың шілде айындағы нөмірі болды.<ref>{{Cite web|date=2006-07|title=Beyoncé cover|work=Spin|url=https://books.google.com/books?id=s5jfV6kXmTEC|access-date=2022-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220205172310/https://books.google.com/books?id=s5jfV6kXmTEC|archive-date=2022-02-05}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ives|first=Nat|date=2006-08-31|title=Like Rival 'Time,' 'Newsweek' Set for Changes at the Top|url=https://adage.com/article/media/rival-time-newsweek-set-top/111590|access-date=2022-02-05|website=Ad Age|lang=en|archive-date=2022-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220625222021/https://adage.com/article/media/rival-time-newsweek-set-top/111590|url-status=live}}</ref> Пембертон келесі айда, яғни 2006 жылдың маусымында ''Spin'' журналынан жұмыстан босатылды. Қазіргі редактор Даг Брод Сиа Мишельдің қызмет еткен кезінде атқарушы редактор болған.<ref>{{Cite web|last=Dylan|date=2006-06-22|title=Spin Editor Andy Pemberton Resigns|url=https://www.adweek.com/performance-marketing/spin-editor-andy-pemberton-resigns/|access-date=2022-02-05|website=AdWeek|lang=en-US|archive-date=2022-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206012315/https://www.adweek.com/performance-marketing/spin-editor-andy-pemberton-resigns/|url-status=live}}</ref> Журналдың жиырма жылдығына орай редакция музыка саласындағы соңғы екі онжылдықтың шежіре кітабын шығарды.<ref>{{Cite book|last1=Hermes|first1=Will|url=https://books.google.com/books?id=5_eNngEACAAJ|title=Spin: 20 Years of Alternative Music : Original Writing on Rock, Hip-hop, Techno, and Beyond|last2=Michel|first2=Sia|date=2005|publisher=Three Rivers Press|isbn=978-0-307-23662-3|language=en}}</ref> Бұл кітапқа [[брит-поп]], [[гранж]], [[эмо (музыкалық стиль)|эмо]] және басқа да көптеген музыкалық жанрлар туралы очерктер, сондай-ақ [[Nirvana]], [[Marilyn Manson]], [[Weezer]], [[Nine Inch Nails]], [[Limp Bizkit]] пен [[The Smashing Pumpkins]] сияқты белгілі музыкалық орындаушылар туралы материалдар енді. 2008 жылдың ақпанынан бастап ''Spin'' {{iw|Texterity}} порталы арқылы цифрлық форматта шыға бастады.<ref name=":5">{{Cite web|last=Sisario|first=Ben|date=2011-06-20|title=Spin Magazine Fires Publisher and Editor|url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2011/06/20/editor-and-publisher-fired-from-spin-magazine/|access-date=2022-02-05|website=The New York Times|lang=en-US|archive-date=2021-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127121339/https://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2011/06/20/editor-and-publisher-fired-from-spin-magazine/|url-status=live}}</ref> 2012 жылдың қыркүйек-қазан айларындағы нөмір журналдың соңғы баспа түріндегі шығарылымы болды. 2016 жылы ''SpinMedia'' компаниясының жаңа иесі [[Billboard]]-[[The Hollywood Reporter|Hollywood Reporter]] Media Group болды.<ref>{{cite web|last=Ariens|first=Chris|date=2016-12-22|title=Billboard Buys Spin and Vibe in a Quest to 'Own the Topic of Music Online'|url=https://www.adweek.com/performance-marketing/billboard-buys-spin-and-vibe-quest-own-topic-music-online-175229/|access-date=2024-09-27|website=Adweek|lang=en|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203120451/https://www.adweek.com/performance-marketing/billboard-buys-spin-and-vibe-quest-own-topic-music-online-175229/|url-status=live}}</ref> 2020 жылдың қаңтарында журналды Next Management Partners инвестициялық компаниясы сатып алды, ал оның негізін қалаушы Гуччионе-кіші журналға шығармашылық кеңесші ретінде қайта оралды.<ref>{{Cite web|last=Guaglione|first=Sara|date=2020-06-05|title='Spin' Founder Bob Guccione Jr. Returns As Creative Advisor|url=https://www.mediapost.com/publications/article/352202/spin-founder-bob-guccione-jr-returns-as-creativ.html|access-date=2024-09-27|website=MediaPost|lang=en|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127205051/https://www.mediapost.com/publications/article/352202/spin-founder-bob-guccione-jr-returns-as-creativ.html|url-status=live}}</ref> 2024 жылдың қыркүйегінде, он жылдан астам үзілістен кейін, ''Spin'' тоқсан сайынғы басылым форматында баспа нұсқасын қайтадан өмірге әкелді. Жаңартылған журналды қайтадан оның негізін қалаушы және бас редакторы Боб Гуччионе-кіші басқарды.<ref>{{Cite web|last=Eggertsen|first=Chris|date=2024-08-27|title=SPIN Magazine Returning to Print With Editor-in-Chief Bob Guccione Jr.|url=https://www.billboard.com/pro/spin-magazine-returns-print-editor-in-chief-bob-guccione-jr/|access-date=2024-09-27|website=Billboard|lang=en|archive-date=2024-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20240926211614/https://www.billboard.com/pro/spin-magazine-returns-print-editor-in-chief-bob-guccione-jr/|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Ағылшын тілді журналдар]] [[Санат:1985 жылы негізі қаланған журналдар]] [[Санат:АҚШ музыкалық журналдары]] g7usf8tl0o0va0rwj37ob3wmvsyk4yr 0 786800 3657487 3657329 2026-09-19T18:18:40Z ShadZ01 56180 3657487 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Alternative Press |шынайы атауы = Alternative Press |логотипі = Alternative Press logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = AP |мамандануы = [[музыкалық журнал]] |мерзімділік = Тоқсан сайынғы |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = |бас редактор = |құрылтайшылары = Майк Ши |ел = {{байрақ|АҚШ}} |орны = [[Лос-Анджелес]] |баспашы = Veeps |тарихы = 1985–2024 |құрылғаны = 6 маусым 1985 |соңғы шығарылымы = Қыс 2024 (№ 417) |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 1065-1667 |eISSN = |марапаттары = |сайты = {{URL|altpress.com}} |ортаққор = Alternative Press }} '''Alternative Press''' — [[Альтернативті рок|альтернативті музыка]]ға баса мән беретін ай сайынғы америкалық музыкалық журнал. Журналды 1985 жылы [[Огайо]] штатының [[Кливленд]] қаласында Майк Ши негізін қалаған.<ref>{{cite web|title=Potential Markets|url=http://www.freelancewriting.com/magazinewriting/write-for-music-magazines.php|publisher=Freelance Writing|access-date=December 4, 2015|archive-date=December 8, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208125313/http://www.freelancewriting.com/magazinewriting/write-for-music-magazines.php|url-status=dead}}</ref><ref name="altpress">{{cite web |title=Alternative Press: Contact |website=Alternative Press |url=http://www.altpress.com/contact/ |access-date=September 20, 2011}}</ref> Журнал оқырмандарға топтармен сұхбаттар, фотосуреттер және өзекті жаңалықтар ұсынады. 2020 жылы Alternative Press журналы [[Good Charlotte]] топ мүшелері [[Бенджи Мэдден|Бенжи]] және [[Джоэл Мэдден|Джоел Мэдден]]дерге тиесілі MDDN компаниясына сатылып, [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]] қаласына көшірілді. 2024 немесе 2025 жылы журналды Мэдден ағайындылар негізін қалаған және [[Live Nation Entertainment|Live Nation]] иелік ететін Veeps билеттелген тікелей трансляция платформасы сатып алды. 2026 жылдың тамызында Veeps басылымның барлық дерлік қызметкерлерін жұмыстан босатты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Press-stub}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Ағылшын тілді журналдар]] [[Санат:1985 жылы негізі қаланған журналдар]] [[Санат:АҚШ музыкалық журналдары]] pxleif2h0x50lciwtuhw4flecqk6xt8 0 786803 3657353 3657352 2026-09-19T11:59:10Z Marksscheider 183882 3657353 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Classic Rock |шынайы атауы = Classic Rock |логотипі = Classic Rock logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = [[Музыкалық журнал]] |мерзімділік = Ай сайынғы |тілі = [[Ағылшын тілі]] |редакция мекен-жайы = |бас редактор = Сиан Ллевелин |құрылтайшылары = |ел = {{байрақ|Ұлыбритания}} |орны = [[Ұлыбритания]] |баспашы = [[Future plc|Future]] |тарихы = 1998 жылдан бастап |құрылғаны = 1998 |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 1464-7834 |eISSN = |марапаттары = |сайты = {{URL|loudersound.com/classic-rock}} |ортаққор = Classic Rock (magazine) }} '''Classic Rock''' — [[Рок-музыка|рок музыка]]ға арналған британдық журнал және веб-сайт. Оның иесі әрі баспагері — [[Future plc|Future]] медиакомпаниясы. Басылым 1998 жылдың қазан айында іске қосылған, штаб-пәтері [[Лондон]] қаласында орналасқан. Журнал жылына 13 рет жарық көреді және негізінен 1960, 1970, 1980 және 1990 жылдардағы рок топтарын кеңінен көрсетеді. Мұқабасында ең жиі кездесетін танымал жұлдыздардың қатарында [[Led Zeppelin]], [[AC/DC]], [[Pink Floyd]], [[The Rolling Stones]], [[Queen]], [[Black Sabbath]], [[Aerosmith]], [[Deep Purple]] және [[Van Halen]] бар. Классикалық рок ардагерлерімен қатар, Classic Rock заманауи рок топтары мен жаңа шығарылымдарды да назардан тыс қалдырмайды. Соңғы жылдары журнал мұқабасынан [[Alter Bridge]], [[Rival Sons]], [[Halestorm]], [[Ghost]], [[Blackberry Smoke]] және [[The Struts]] сияқты жас әртістерді де көруге болады.<ref>{{Cite web |title=Blackberry Smoke - Check out the new issue of ''Classic Rock Magazine''! They did a special feature on us and other rockin' artists for 'The Class of 2015'. |url=https://www.facebook.com/BlackberrySmoke/photos/a.139073224797/10153443902954798/ |access-date=15 November 2022 |publisher=Facebook}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 October 2022 |title=Alter Bridge: The rise and rise of rock's reluctant superstars - only in ''Classic Rock'' |url=https://www.loudersound.com/news/alter-bridge-the-rise-and-rise-of-rocks-reluctant-superstars-only-in-classic-rock |access-date=15 November 2022 |website=Louder}}</ref> == Басылым тарихы == Classic Rock журналын 1998 жылы Dennis Publishing баспасы іске қосты. 2000 жылы ол Future компаниясына сатылды, ал 2013 жылдың сәуірінде қайтадан жаңадан құрылған Team Rock баспа компаниясына өтті.<ref>{{Cite web|title=Former GMG execs buy ''Classic Rock'' and ''Metal Hammer'' for £10.2m |url=https://www.campaignlive.co.uk/article/former-gmg-execs-buy-classic-rock-metal-hammer-102m/1176644 |access-date=30 June 2023 |date=2 April 2013 |website=Campaign UK |last=McCabe |first=Maisie}}</ref> 2016 жылдың желтоқсанында Team Rock компаниясы банкротқа ұшырағаннан кейін, Future 2017 жылдың қаңтарында журнал мен оның веб-сайтын қайтадан сатып алды.<ref>{{Cite web|title=Future acquires Team Rock's ''Metal Hammer'', ''Classic Rock'' and ''Prog'' brands |url=https://www.inpublishing.co.uk/articles/future-acquires-team-rocks-metal-hammer-classic-rock-and-prog-brands-3664 |access-date=30 June 2023 |website=InPublishing |date=10 January 2017}}</ref> 2018 жылдың 27 наурызында Future компаниясы Classic Rock журналын және оның бауырлас басылымдары — [[Metal Hammer]] мен [[Prog (журнал)|Prog]] журналдарын '''Louder''' ортақ атауымен қайта іске қосты.<ref>{{Cite web |date=25 December 2018 |title=About ''Louder'' |url=https://www.loudersound.com/features/louder-about-us |access-date=30 June 2023 |website=Louder}}</ref> == Брендтің кеңеюі == === Арнайы шығарылымдар === Classic Rock тек [[Led Zeppelin]], [[Iron Maiden]], [[Guns N' Roses]] және басқа да топтарға ғана арналған арнайы шығарылымдарды бірнеше рет жарыққа шығарды.<ref>{{Cite web |title=''Classic Rock'' Bookazines 1506 (Sampler) by Future PLC |url=https://issuu.com/futurepublishing/docs/rocs1506.issuu |access-date=15 November 2022 |via=Issuu.com |date=24 July 2017}}</ref> CR бауырлас басылымы — Prog алғашында 2009 жылы Classic Rock Presents атты бір реттік арнайы журнал ретінде шығып, көп ұзамай жеке, тұрақты басылым болып ашылды. Басылымның басқа да қосымша жобалары қатарында 2012–2016 жылдары шыққан The Blues журналы және 2010–2014 жылдар аралығында 13 саны жарық көрген Classic Rock Presents AOR бар.<ref>{{cite web|url=https://www.inpublishing.co.uk/articles/classic-rock-celebrates-aor-with-special-issue-12473 |title=''Classic Rock'' celebrates AOR with special issue |website=InPublishing |date=11 November 2010 |access-date=30 June 2023}}</ref> === Жанкүйерлер жиынтығы (Fan packs) === 2010 жылы Classic Rock баспасы [[Roadrunner Records]] компаниясымен серіктесе отырып, Classic Rock Presents: Slash атты жиынтықты шығарды. Бұл нөмір Guns N' Roses тобының бұрынғы гитарисі [[Slash]]-ке арналған арнайы журналмен бірге оның жеке дебюттік альбомының көшірмесін қамтыды. Бұл серіктестік ірі музыкалық альбомның жалпы сатылымға шықпай тұрып, тікелей журнал баспасы арқылы эксклюзивті түрде жарық көруінің алғашқы жағдайы болды. Осыдан кейін Classic Rock Whitesnake, [[Alice Cooper]], [[Motörhead]], [[Def Leppard]] және [[Rush]] сияқты топтармен ресми «фан-пактарды» шығарды. 2012 жылы журнал Slash-тің [[Apocalyptic Love]] альбомына арналған екінші фан-пакты да көпшілікке ұсынды.<ref>{{Cite web|first=Matthew |last=Parker |date=3 May 2012 |title=See inside the ''Classic Rock Presents'': Slash Apocalyptic Love Fan Pack |url=https://www.musicradar.com/news/guitars/see-inside-the-classic-rock-presents-slash-apocalyptic-love-fan-pack-542543 |access-date=15 November 2022 |website=MusicRadar}}</ref> == Classic Rock Roll of Honour Awards == 2005 пен 2016 жылдар аралығында Classic Rock журналы рок музыканың ең ірі жұлдыздарының жетістіктерін атап өтетін жыл сайынғы Classic Rock Roll Of Honour марапаттау рәсімін ұйымдастырып тұрды. Жыл сайын Лондонда өтетін бұл шарада әр жылдары [[Лемми Килмистер]], [[Элис Купер]], [[Джимми Пейдж]], [[Оззи Осборн]], [[ZZ Top]], [[Грегг Оллман]], [[Queen]] және басқа да көптеген аңыздар жеңімпаз атанды.<ref>{{Cite web |last1=Vinnicombe |first1=Chris |last2=published |first2=Tom Porter |date=11 November 2010 |title=Classic Rock Roll Of Honour award winners - the full list |url=https://www.musicradar.com/news/guitars/classic-rock-roll-of-honour-award-winners-the-full-list-295403 |access-date=15 November 2022 |website=MusicRadar}}</ref><ref>{{Cite web|date=11 November 2015 |title=Brian May - Classic Rock Roll of Honour Awards 2015 |url=https://brianmay.com/brian-news/2015/11/brian-may-classic-rock-roll-of-honour-awards-2015/ |access-date=15 November 2022 |website=brianmay.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=Lach |first=Stef |date=11 November 2016 |title=Jeff Beck, Joe Perry and All-Star Band triumph at Classic Rock Awards in Tokyo |url=https://www.loudersound.com/news/jeff-beck-joe-perry-and-all-star-band-triumph-at-classic-rock-awards-in-tokyo |access-date=15 November 2022 |website=Louder}}</ref> == The 20 Million Club клубы == 2020 жылдың шілде айында Classic Rock The 20 Million Club подкастын іске қосты.<ref>{{Cite web |title=The 20 Million Club |url=https://open.spotify.com/show/3bwN7ZGGBd6egyGLmi9CO6 |access-date=15 November 2022 |website=Spotify}}</ref> Британдық радиожүргізуші Ники Хорн Classic Rock командасының қонақтарымен бірлесіп жүргізетін бұл подкаст барлық замандардағы ең көп сатылған альбомдарды талдайды. 2022 жылдың қараша айындағы жағдай бойынша подкастың екі маусымы шығарылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Ұлыбритания музыкалық журналдары]] [[Санат:Ағылшын тілді журналдар]] [[Санат:1998 жылы негізі қаланған журналдар]] 8i6sh3bs1n7a6aaqfoo5yoc9r2wxoum 3657481 3657353 2026-09-19T18:15:35Z ShadZ01 56180 3657481 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Classic Rock |шынайы атауы = Classic Rock |логотипі = Classic Rock logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = [[Музыкалық журнал]] |мерзімділік = Ай сайынғы |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = |бас редактор = Сиан Ллевелин |құрылтайшылары = |ел = {{байрақ|Ұлыбритания}} |орны = [[Ұлыбритания]] |баспашы = [[Future plc|Future]] |тарихы = 1998 жылдан бастап |құрылғаны = 1998 |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 1464-7834 |eISSN = |марапаттары = |сайты = {{URL|loudersound.com/classic-rock}} |ортаққор = Classic Rock (magazine) }} '''Classic Rock''' — [[Рок-музыка|рок музыка]]ға арналған британдық журнал және веб-сайт. Оның иесі әрі баспагері — [[Future plc|Future]] медиакомпаниясы. Басылым 1998 жылдың қазан айында іске қосылған, штаб-пәтері [[Лондон]] қаласында орналасқан. Журнал жылына 13 рет жарық көреді және негізінен 1960, 1970, 1980 және 1990 жылдардағы рок топтарын кеңінен көрсетеді. Мұқабасында ең жиі кездесетін танымал жұлдыздардың қатарында [[Led Zeppelin]], [[AC/DC]], [[Pink Floyd]], [[The Rolling Stones]], [[Queen]], [[Black Sabbath]], [[Aerosmith]], [[Deep Purple]] және [[Van Halen]] бар. Классикалық рок ардагерлерімен қатар, Classic Rock заманауи рок топтары мен жаңа шығарылымдарды да назардан тыс қалдырмайды. Соңғы жылдары журнал мұқабасынан [[Alter Bridge]], [[Rival Sons]], [[Halestorm]], [[Ghost]], [[Blackberry Smoke]] және [[The Struts]] сияқты жас әртістерді де көруге болады.<ref>{{Cite web |title=Blackberry Smoke - Check out the new issue of ''Classic Rock Magazine''! They did a special feature on us and other rockin' artists for 'The Class of 2015'. |url=https://www.facebook.com/BlackberrySmoke/photos/a.139073224797/10153443902954798/ |access-date=15 November 2022 |publisher=Facebook}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 October 2022 |title=Alter Bridge: The rise and rise of rock's reluctant superstars - only in ''Classic Rock'' |url=https://www.loudersound.com/news/alter-bridge-the-rise-and-rise-of-rocks-reluctant-superstars-only-in-classic-rock |access-date=15 November 2022 |website=Louder}}</ref> == Басылым тарихы == Classic Rock журналын 1998 жылы Dennis Publishing баспасы іске қосты. 2000 жылы ол Future компаниясына сатылды, ал 2013 жылдың сәуірінде қайтадан жаңадан құрылған Team Rock баспа компаниясына өтті.<ref>{{Cite web|title=Former GMG execs buy ''Classic Rock'' and ''Metal Hammer'' for £10.2m |url=https://www.campaignlive.co.uk/article/former-gmg-execs-buy-classic-rock-metal-hammer-102m/1176644 |access-date=30 June 2023 |date=2 April 2013 |website=Campaign UK |last=McCabe |first=Maisie}}</ref> 2016 жылдың желтоқсанында Team Rock компаниясы банкротқа ұшырағаннан кейін, Future 2017 жылдың қаңтарында журнал мен оның веб-сайтын қайтадан сатып алды.<ref>{{Cite web|title=Future acquires Team Rock's ''Metal Hammer'', ''Classic Rock'' and ''Prog'' brands |url=https://www.inpublishing.co.uk/articles/future-acquires-team-rocks-metal-hammer-classic-rock-and-prog-brands-3664 |access-date=30 June 2023 |website=InPublishing |date=10 January 2017}}</ref> 2018 жылдың 27 наурызында Future компаниясы Classic Rock журналын және оның бауырлас басылымдары — [[Metal Hammer]] мен [[Prog (журнал)|Prog]] журналдарын '''Louder''' ортақ атауымен қайта іске қосты.<ref>{{Cite web |date=25 December 2018 |title=About ''Louder'' |url=https://www.loudersound.com/features/louder-about-us |access-date=30 June 2023 |website=Louder}}</ref> == Брендтің кеңеюі == === Арнайы шығарылымдар === Classic Rock тек [[Led Zeppelin]], [[Iron Maiden]], [[Guns N' Roses]] және басқа да топтарға ғана арналған арнайы шығарылымдарды бірнеше рет жарыққа шығарды.<ref>{{Cite web |title=''Classic Rock'' Bookazines 1506 (Sampler) by Future PLC |url=https://issuu.com/futurepublishing/docs/rocs1506.issuu |access-date=15 November 2022 |via=Issuu.com |date=24 July 2017}}</ref> CR бауырлас басылымы — Prog алғашында 2009 жылы Classic Rock Presents атты бір реттік арнайы журнал ретінде шығып, көп ұзамай жеке, тұрақты басылым болып ашылды. Басылымның басқа да қосымша жобалары қатарында 2012–2016 жылдары шыққан The Blues журналы және 2010–2014 жылдар аралығында 13 саны жарық көрген Classic Rock Presents AOR бар.<ref>{{cite web|url=https://www.inpublishing.co.uk/articles/classic-rock-celebrates-aor-with-special-issue-12473 |title=''Classic Rock'' celebrates AOR with special issue |website=InPublishing |date=11 November 2010 |access-date=30 June 2023}}</ref> === Жанкүйерлер жиынтығы (Fan packs) === 2010 жылы Classic Rock баспасы [[Roadrunner Records]] компаниясымен серіктесе отырып, Classic Rock Presents: Slash атты жиынтықты шығарды. Бұл нөмір Guns N' Roses тобының бұрынғы гитарисі [[Slash]]-ке арналған арнайы журналмен бірге оның жеке дебюттік альбомының көшірмесін қамтыды. Бұл серіктестік ірі музыкалық альбомның жалпы сатылымға шықпай тұрып, тікелей журнал баспасы арқылы эксклюзивті түрде жарық көруінің алғашқы жағдайы болды. Осыдан кейін Classic Rock Whitesnake, [[Alice Cooper]], [[Motörhead]], [[Def Leppard]] және [[Rush]] сияқты топтармен ресми «фан-пактарды» шығарды. 2012 жылы журнал Slash-тің [[Apocalyptic Love]] альбомына арналған екінші фан-пакты да көпшілікке ұсынды.<ref>{{Cite web|first=Matthew |last=Parker |date=3 May 2012 |title=See inside the ''Classic Rock Presents'': Slash Apocalyptic Love Fan Pack |url=https://www.musicradar.com/news/guitars/see-inside-the-classic-rock-presents-slash-apocalyptic-love-fan-pack-542543 |access-date=15 November 2022 |website=MusicRadar}}</ref> == Classic Rock Roll of Honour Awards == 2005 пен 2016 жылдар аралығында Classic Rock журналы рок музыканың ең ірі жұлдыздарының жетістіктерін атап өтетін жыл сайынғы Classic Rock Roll Of Honour марапаттау рәсімін ұйымдастырып тұрды. Жыл сайын Лондонда өтетін бұл шарада әр жылдары [[Лемми Килмистер]], [[Элис Купер]], [[Джимми Пейдж]], [[Оззи Осборн]], [[ZZ Top]], [[Грегг Оллман]], [[Queen]] және басқа да көптеген аңыздар жеңімпаз атанды.<ref>{{Cite web |last1=Vinnicombe |first1=Chris |last2=published |first2=Tom Porter |date=11 November 2010 |title=Classic Rock Roll Of Honour award winners - the full list |url=https://www.musicradar.com/news/guitars/classic-rock-roll-of-honour-award-winners-the-full-list-295403 |access-date=15 November 2022 |website=MusicRadar}}</ref><ref>{{Cite web|date=11 November 2015 |title=Brian May - Classic Rock Roll of Honour Awards 2015 |url=https://brianmay.com/brian-news/2015/11/brian-may-classic-rock-roll-of-honour-awards-2015/ |access-date=15 November 2022 |website=brianmay.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=Lach |first=Stef |date=11 November 2016 |title=Jeff Beck, Joe Perry and All-Star Band triumph at Classic Rock Awards in Tokyo |url=https://www.loudersound.com/news/jeff-beck-joe-perry-and-all-star-band-triumph-at-classic-rock-awards-in-tokyo |access-date=15 November 2022 |website=Louder}}</ref> == The 20 Million Club клубы == 2020 жылдың шілде айында Classic Rock The 20 Million Club подкастын іске қосты.<ref>{{Cite web |title=The 20 Million Club |url=https://open.spotify.com/show/3bwN7ZGGBd6egyGLmi9CO6 |access-date=15 November 2022 |website=Spotify}}</ref> Британдық радиожүргізуші Ники Хорн Classic Rock командасының қонақтарымен бірлесіп жүргізетін бұл подкаст барлық замандардағы ең көп сатылған альбомдарды талдайды. 2022 жылдың қараша айындағы жағдай бойынша подкастың екі маусымы шығарылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Ұлыбритания музыкалық журналдары]] [[Санат:Ағылшын тілді журналдар]] [[Санат:1998 жылы негізі қаланған журналдар]] 1s56xi6dauyli8j2g36yx1n73bo64bf 0 786804 3657355 2026-09-19T12:02:59Z Marksscheider 183882 «[[Ықшам дискі]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3657355 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Ықшам дискі]] g70ji4ayvffenviwzdhyyp2xv0hnoxr 0 786805 3657356 2026-09-19T12:18:27Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Газет |атауы = The A.V. Club |шынайы атауы = {{lang-en|The A.V. Club}} |сурет = The A.V. Club logo.svg|class=skin-invert |сурет атауы = |түрі = [[Бұқаралық мәдениет]], [[ойын-сауық]], [[жаңалықтар]], [[шолу]], [[саясат]] |форматы = Интернет |құрылғаны = [[1993 жыл]] |басылымның тоқтатылуы =... 3657356 wikitext text/x-wiki {{Газет |атауы = The A.V. Club |шынайы атауы = {{lang-en|The A.V. Club}} |сурет = The A.V. Club logo.svg|class=skin-invert |сурет атауы = |түрі = [[Бұқаралық мәдениет]], [[ойын-сауық]], [[жаңалықтар]], [[шолу]], [[саясат]] |форматы = Интернет |құрылғаны = [[1993 жыл]] |басылымның тоқтатылуы = |бағасы = |иелері = [[Paste Media Group]] |баспашы = |редакторы = |бас редакторы = Данетт Чавес <ref name="chavez">{{cite web|url=https://www.avclub.com/the-official-song-list-for-a-v-undercover-season-9-1851592868 |title=Here's the official song list for A.V. Undercover season 9 |website=The A.V. Club |date=2024-07-15 |access-date=2024-07-16}}</ref> |штаты = |саяси = прогрессивті |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |мерзімділік = |көлемі = |тиражы = |бас кеңсесі = [[Лос-Анджелес]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |ISSN = |марапаттары = |веб-сайты = {{URL|https://avclub.com|avclub.com}} }} '''The A.V. Club''' — фильмдер, музыка, теледидар, кітаптар, ойындар және поп-мәдениеттің басқа да бағыттарын зерттейтін шолулар, сұхбаттар және түрлі мақалаларды жариялайтын онлайн-газет<ref>{{cite web|last=Castillo|first=Jay|date=14 December 2017|url=https://www.inquisitr.com/4682858/this-photo-is-the-perfect-example-of-what-internet-will-look-like-if-net-neutrality-losses/|title=This Photo Is The Perfect Example Of What Internet Will Look Like If Net Neutrality Loses|website=[[Inquisitr]]|access-date=30 August 2018|archive-date=21 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220621053814/https://www.inquisitr.com/4682858/this-photo-is-the-perfect-example-of-what-internet-will-look-like-if-net-neutrality-losses/|url-status=dead}}</ref> әрі ойын-сауық веб-сайты. The A.V. Club 1993 жылы өз ата-басылымы болып табылатын [[сатира]]лық [[The Onion]] газетіне қосымша ретінде құрылған. 2024 жылдың наурызынан бастап ол Paste Media компаниясына тиесілі және The Onion-мен ешқандай байланысы жоқ. The Onion 1996 жылы өз веб-сайтын іске қосқан кезде бұл басылым да соның құрамында болғанымен, сол уақытта сайттағы үлесі өте аз еді. Ал 2005 жылы сайт қайта жаңартылып, The A.V. Club барынша көзге түсетін көрнекті орынға ие болды, бұл оның дербес интернет-бренд ретінде дамуына жол ашты. The Onion-нан айырмашылығы, The A.V. Club сатиралық бағытта жұмыс істемейді.<ref>{{Cite web|url=http://www.avclub.com/about/|title=About Us|date=|website=The A.V. Club|access-date=23 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20260303004757/https://www.avclub.com/about|archive-date=March 3, 2026|url-status=live}}</ref> Басылымның атауы американдық мектептердегі дәстүрлі аудиовизуалды (AV) үйірмелерінен алынған.<ref name="About Us">{{cite news|url=http://www.avclub.com/about/|title=About Us|date=|work=The A.V. Club|access-date=12 November 2015|url-status=deviated|archive-url=https://web.archive.org/web/20151230042310/http://www.avclub.com/about/|archive-date=December 30, 2015}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Press-stub}} [[Санат:АҚШ газеттері]] [[Санат:Ағылшын тіліндегі газеттер]] [[Санат:1993 жылы негізі қаланған газеттер]] [[Санат:Ойын-сауық сайттары]] oxblgawyr4kp2paiuvk644b9jwlntxr 3657358 3657356 2026-09-19T12:46:42Z Marksscheider 183882 3657358 wikitext text/x-wiki {{Газет |атауы = The A.V. Club |шынайы атауы = {{lang-en|The A.V. Club}} |сурет = The A.V. Club logo.svg|class=skin-invert |сурет атауы = |түрі = [[Бұқаралық мәдениет]], [[ойын-сауық]], [[жаңалықтар]], [[шолу]], [[саясат]] |форматы = Интернет |құрылғаны = [[1993 жыл]] |басылымның тоқтатылуы = |бағасы = |иелері = [[Paste Media Group]] |баспашы = |редакторы = |бас редакторы = Данетт Чавес <ref name="chavez">{{cite web|url=https://www.avclub.com/the-official-song-list-for-a-v-undercover-season-9-1851592868 |title=Here's the official song list for A.V. Undercover season 9 |website=The A.V. Club |date=2024-07-15 |access-date=2024-07-16}}</ref> |штаты = |саяси = прогрессивті |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |мерзімділік = |көлемі = |тиражы = |бас кеңсесі = [[Лос-Анджелес]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |ISSN = |марапаттары = |веб-сайты = {{URL|https://avclub.com|avclub.com}} }} '''The A.V. Club''' — фильмдер, музыка, теледидар, кітаптар, ойындар және поп-мәдениеттің басқа да бағыттарын зерттейтін шолулар, сұхбаттар және түрлі мақалаларды жариялайтын онлайн-газет<ref>{{cite web|last=Castillo|first=Jay|date=14 December 2017|url=https://www.inquisitr.com/4682858/this-photo-is-the-perfect-example-of-what-internet-will-look-like-if-net-neutrality-losses/|title=This Photo Is The Perfect Example Of What Internet Will Look Like If Net Neutrality Loses|website=[[Inquisitr]]|access-date=30 August 2018|archive-date=21 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220621053814/https://www.inquisitr.com/4682858/this-photo-is-the-perfect-example-of-what-internet-will-look-like-if-net-neutrality-losses/|url-status=dead}}</ref> әрі ойын-сауық веб-сайты. The A.V. Club 1993 жылы өз ата-басылымы болып табылатын [[сатира]]лық [[The Onion]] газетіне қосымша ретінде құрылған. 2024 жылдың наурызынан бастап ол Paste Media компаниясына тиесілі және The Onion-мен ешқандай байланысы жоқ. The Onion 1996 жылы өз веб-сайтын іске қосқан кезде бұл басылым да соның құрамында болғанымен, сол уақытта сайттағы үлесі өте аз еді. Ал 2005 жылы сайт қайта жаңартылып, The A.V. Club барынша көзге түсетін көрнекті орынға ие болды, бұл оның дербес интернет-бренд ретінде дамуына жол ашты. The Onion-нан айырмашылығы, The A.V. Club сатиралық бағытта жұмыс істемейді.<ref>{{Cite web|url=http://www.avclub.com/about/|title=About Us|date=|website=The A.V. Club|access-date=23 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20260303004757/https://www.avclub.com/about|archive-date=March 3, 2026|url-status=live}}</ref> Басылымның атауы американдық мектептердегі дәстүрлі аудиовизуалды (AV) үйірмелерінен алынған.<ref name="About Us">{{cite news|url=http://www.avclub.com/about/|title=About Us|date=|work=The A.V. Club|access-date=12 November 2015|url-status=deviated|archive-url=https://web.archive.org/web/20151230042310/http://www.avclub.com/about/|archive-date=December 30, 2015}}</ref> == Рейтингтер == 2006 жылдан бастап The A.V. Club сайтының редакторлары жыл қорытындысы бойынша ең үздік музыкалық альбомдар мен фильмдердің рейтингтерін жариялап келеді. Ал 2010 жылдан бері сонымен қатар жылдың үздік телесериалы да анықталады. === Жылдың музыкалық альбомы === {| class="wikitable" style="font-size:0.95em;line-height:1.5em;" |- ! Жыл ! Орындаушы ! Альбом ! Ел ! Дереккөз |- | 2006 || [[The Hold Steady]] || ''[[Boys and Girls in America]]'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Bahn |first=Christopher |url=http://www.avclub.com/articles/best-music-of-2006,1653/ |title=Best Music Of 2006 · Article · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105040903/http://www.avclub.com/articles/best-music-of-2006,1653/ |url-status=live }}</ref> |- | 2007 || [[Arcade Fire]] || ''[[Neon Bible]]'' || {{ту|Канада}} || <ref>{{cite web |last=Bahn |first=Christopher |url=http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2007,2104/ |title=The best music of 2007 · Article · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105035436/http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2007,2104/ |url-status=live }}</ref> |- | 2008 || [[TV on the Radio]] || ''[[Dear Science]]'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2008,2562/ |title=The best music of 2008 · Article · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105051619/http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2008,2562/ |url-status=live }}</ref> |- | 2009 || [[Phoenix (топ)|Phoenix]] || ''[[Wolfgang Amadeus Phoenix]]'' || {{ту|Франция}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/articles/the-top-25-albums-of-2009,35918/ |title=The top 25 albums of 2009 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105053412/http://www.avclub.com/articles/the-top-25-albums-of-2009,35918/ |url-status=live }}</ref> |- | 2010 || [[Канье Уэст]] || ''[[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]]'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Heller |first=Jason |url=http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2010,48635/ |title=The best music of 2010 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105042934/http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2010,48635/ |url-status=live }}</ref> |- | 2011 || [[Wye Oak]] || ''[[Civilian (Wye Oak альбомы)|Civilian]]'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Eakin |first=Marah |url=http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2011,66004/ |title=The best music of 2011 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106025241/http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2011,66004/ |url-status=live }}</ref> |- | 2012 || [[Фрэнк Оушен]] || ''[[Channel Orange]]'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2012,89711/ |title=The best music of 2012 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112193607/http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2012,89711/ |url-status=live }}</ref> |- | 2013 || [[Канье Уэст]] || ''[[Yeezus]]'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Adams |first=Erik |url=http://www.avclub.com/article/the-23-best-albums-of-2013-106233 |title=The 23 best albums of 2013 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131205121715/http://www.avclub.com/article/the-23-best-albums-of-2013-106233 |url-status=live }}</ref> |- | 2014 || [[Эйнджел Олсен]] || ''[[Burn Your Fire for No Witness]]'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Anthony |first=David |url=http://www.avclub.com/article/20-best-albums-2014-212282 |title=The 20 best albums of 2014 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2016-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115060339/http://www.avclub.com/article/20-best-albums-2014-212282 |url-status=live }}</ref> |- | 2015 || [[Кендрик Ламар]] || ''[[To Pimp a Butterfly]]'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/article/15-best-albums-2015-228932 |title=The 15 best albums of 2015 |publisher=Avclub.com |date=2015-12-07 |access-date=2015-12-16 |archive-date=2015-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151215161609/http://www.avclub.com/article/15-best-albums-2015-228932 |url-status=live }}</ref> |- | 2016 || [[Дэвид Боуи]] || ''[[Blackstar (David Bowie альбомы)|Blackstar]]'' || {{ту|Ұлыбритания}} || <ref>{{cite web |last=Warwick |first=Kevin |url=https://www.avclub.com/the-a-v-club-s-20-best-albums-of-2016-1798255452 |title=The A.V. Club's 20 best albums of 2016 |publisher=The A.V. Club |date=2016-12-12 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2017 || [[Кендрик Ламар]] || ''[[Damn (Кендрик Ламар альбомы)|DAMN.]]'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Waite |first=Kelsey J. |url=https://www.avclub.com/the-a-v-club-s-20-best-albums-of-2017-1820857283 |title=The A.V. Club's 20 best albums of 2017 |publisher=The A.V. Club |date=2017-12-07 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2018 || [[Beach House]] || ''7'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Purdom |first=Clayton |url=https://www.avclub.com/the-a-v-club-s-20-best-albums-of-2018-1831107874 |title=The A.V. Club's 20 best albums of 2018 |publisher=The A.V. Club |date=2018-12-18 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2019 || [[FKA Twigs]] || ''Magdalene'' || {{ту|Ұлыбритания}} || <ref>{{cite web |last=Colburn |first=Randall |url=https://www.avclub.com/the-20-best-albums-of-2019-1840367171 |title=The 20 best albums of 2019 |publisher=The A.V. Club |date=2019-12-19 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2020 || [[Фиона Эппл]] || ''Fetch the Bolt Cutters'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=McLevy |first=Alex |url=https://www.avclub.com/the-20-best-albums-of-2020-1845835753 |title=The 20 best albums of 2020 |publisher=The A.V. Club |date=2020-12-15 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2021 || [[Japanese Breakfast]] || ''Jubilee'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=McLevy |first=Alex |url=https://www.avclub.com/the-20-best-albums-of-2021-1848208577 |title=The 20 best albums of 2021 |publisher=The A.V. Club |date=2021-12-23 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2022 || [[Бейонсе]] || ''[[Renaissance (Бейонсе альбомы)|Renaissance]]'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Sanchez |first=Gabrielle |url=https://www.avclub.com/best-music-albums-2022-1849871508 |title=The 30 best albums of 2022 |publisher=The A.V. Club |date=2022-12-13 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2023 || [[Оливия Родриго]] || ''Guts'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Gillis |first=Drew |url=https://www.avclub.com/best-albums-2023-1851094504 |title=The 27 best albums of 2023 |publisher=The A.V. Club |date=2023-12-13 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2024 || [[Waxahatchee]] || ''Tigers Blood'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Lennon |first=Jen |url=https://www.avclub.com/best-albums-2024-waxahatchee-charli-xcx-the-cure |title=The 25 best albums of 2024 |publisher=The A.V. Club |date=2024-12-18 |access-date=2025-05-16}}</ref> |} === Жылдың фильмы === {| class="wikitable" style="font-size:0.95em;line-height:1.5em;" |- ! Жыл ! Режиссер ! Фильм ! Ел ! Дереккөз |- | 2006 || [[Альфонсо Куарон]] || «[[Адам баласы (фильм, 2006)|Адам баласы]]» || {{ту|АҚШ}}<br />{{ту|Ұлыбритания}}<br />{{ту|Мексика}} || <ref>{{cite web |last=Murray |first=Noel |url=http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2006,1655/ |title=The Year In Film 2006 · Article · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105052305/http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2006,1655/ |url-status=live }}</ref> |- | 2007 || [[Ағайынды Коэн]] || «[[Қарттарға мұнда орын жоқ (фильм)|Қарттарға мұнда орын жоқ]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Murray |first=Noel |url=http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2007,2109/ |title=The Year In Film 2007 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105062517/http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2007,2109/ |url-status=live }}</ref> |- | 2008 || [[Эндрю Стэнтон]] || «[[ВАЛЛ-И]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2008,16740/ |title=The Year In Film 2008 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130102064657/http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2008,16740/ |url-status=live }}</ref> |- | 2009 || [[Кэтрин Бигелоу]] || «[[Дауыл билеушісі]]» || {{ту|АҚШ}}<br />{{ту|Канада}}<br />{{ту|Франция}} || <ref>{{cite web |last=Murray |first=Noel |url=http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2009,36408/ |title=The year in film 2009 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105050858/http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2009,36408/ |url-status=live }}</ref> |- | 2010 || [[Дебра Граник]] || «[[Қыстың сүйегі]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Murray |first=Noel |url=http://www.avclub.com/articles/the-best-films-of-2010,49101/ |title=The best films of 2010 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105044412/http://www.avclub.com/articles/the-best-films-of-2010,49101/ |url-status=live }}</ref> |- | 2011 || [[Терренс Малик]] || «[[Өмір ағашы (фильм)|Өмір ағашы]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Adams |first=Sam |url=http://www.avclub.com/articles/best-films-of-2011,66423/ |title=Best films of 2011 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105044703/http://www.avclub.com/articles/best-films-of-2011,66423/ |url-status=live }}</ref> |- | 2012 || [[Пол Томас Андерсон]] || «[[Шебер (фильм, 2012)|Шебер]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Adams |first=Sam |url=http://www.avclub.com/articles/the-best-films-of-2012,90039/ |title=The best films of 2012 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105041603/http://www.avclub.com/articles/the-best-films-of-2012,90039/ |url-status=live }}</ref> |- | 2013 || [[Ричард Линклейтер]] || «[[Түн ортасына дейін]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Adams |first=Sam |url=http://www.avclub.com/article/the-best-films-of-2013-200655/ |title=The best films of 2013 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2015-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151118011005/http://www.avclub.com/article/the-best-films-of-2013-200655 |url-status=live }}</ref> |- | 2014 || [[Ричард Линклейтер]] || «[[Бозбала шақ]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/article/20-best-movies-2014-213002 |title=The 20 best movies of 2014 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2014-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218205000/http://www.avclub.com/article/20-best-movies-2014-213002 |url-status=live }}</ref> |- | 2015 || [[Джордж Миллер]] || «[[Жынды Макс: Ашу жолы]]» || {{ту|Аустралия}}<br />{{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/article/20-best-films-2015-229810 |title=The 20 best films of 2015 |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-12-17 |archive-date=2015-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151218030756/http://www.avclub.com/article/20-best-films-2015-229810 |url-status=live }}</ref> |- | 2016 || [[Кеннет Лонерган]] || «[[Теңіз жағасындағы Манчестер]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/article/20-best-films-2016-247433 |title=The 20 best films of 2016 |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2016-12-19 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220030944/http://www.avclub.com/article/20-best-films-2016-247433 |url-status=live }}</ref> |- | 2017 || [[Шон Бейкер]] || «[[Флорида жобасы]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Dowd |first=A.A. |url=https://www.avclub.com/the-20-best-films-of-2017-1821431829 |title=The 20 best films of 2017 |publisher=The A.V. Club |date=2017-12-20 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2018 || [[Ли Чхан Дон]] || «[[Өртеп жіберу (фильм, 2018)|Өртеп жіберу]]» || {{ту|Оңтүстік Корея}} || <ref>{{cite web |last=Vishnevetsky |first=Ignatiy |url=https://www.avclub.com/the-best-films-of-2018-1831159568 |title=The best films of 2018 |publisher=The A.V. Club |date=2018-12-19 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2019 || [[Мартин Скорсезе]] || «[[Ирландиялық (фильм, 2019)|Ирландиялық]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Rife |first=Katie |url=https://www.avclub.com/the-25-best-films-of-2019-1840420094 |title=The best films of 2019 |publisher=The A.V. Club |date=2019-12-16 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2020 || [[Келли Райхардт]] || «[[Бірінші сиыр]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Dowd |first=A.A. |url=https://www.avclub.com/the-best-films-of-2020-1845889675 |title=The best films of 2020 |publisher=The A.V. Club |date=2020-12-17 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2021 || [[Уэс Андерсон]] || «[[Француз хабаршысы. «Либерти, Канзас ивнинг сан» газетінің қосымшасы]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Dowd |first=A.A. |url=https://www.avclub.com/the-best-films-of-2021-1848243866 |title=The best films of 2021 |publisher=The A.V. Club |date=2021-12-21 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2022 || [[Тодд Филд]] || «[[Тар (фильм)|Тар]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Smart |first=Jack |url=https://www.avclub.com/best-films-of-2022-1849920735 |title=The 30 best films of 2022 ranked, and don't try to fight us on this |publisher=The A.V. Club |date=2022-12-22 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2023 || [[Селин Сон]] || «[[Өткен өмірлер]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Barsanti |first=Sam |url=https://www.avclub.com/best-films-of-2023-1851108465 |title=The 30 best films of 2023 |publisher=The A.V. Club |date=2023-12-19 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2024 || [[Лука Гуаданьино]] || «[[Бәсекелестер (фильм)|Бәсекелестер]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Oller |first=Jacob |url=https://www.avclub.com/best-films-2024 |title=The 25 best films of 2024 |publisher=The A.V. Club |date=2024-12-17 |access-date=2025-05-16}}</ref> |} === Жылдың телесериалы === {| class="wikitable" style="font-size:0.95em;line-height:1.5em;" ! Жыл ! Сериал ! Арна ! Ел ! Дереккөз |- | 2010 || ''[[Брекинг Бэд]]'' || [[AMC (телеарна)|AMC]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Rabin |first=Nathan |url=https://www.avclub.com/the-25-best-television-series-of-2010-1798225258 |title=The 25 best television series of 2010 |publisher=The A.V. Club |date=2010-12-20 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2011 || ''[[Луи (телесериал)|Луи]]'' || [[FX (телеарна)|FX]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=https://www.avclub.com/best-tv-of-2011-1798231399 |title=Best TV of 2011 |publisher=The A.V. Club |date=2011-12-21 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2012 || ''[[Брекинг Бэд]]'' || [[AMC (телеарна)|AMC]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=https://www.avclub.com/the-best-tv-of-2012-1798237964 |title=The best TV of 2012 |publisher=The A.V. Club |date=2012-12-26 |access-date=2015-11-12}}</ref> |- | 2013 || ''[[Ағартушы (телесериал)|Ағартушы]]'' || [[HBO]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=St. James |first=Emily |url=https://www.avclub.com/enlightened-was-the-best-tv-show-of-2013-1798242667 |title=Enlightened was the best TV show of 2013 |publisher=The A.V. Club |date=2013-12-20 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2014 || ''[[Ганнибал (телесериал)|Ганнибал]]'' || [[National Broadcasting Company|NBC]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Adams |first=Erik |url=https://www.avclub.com/the-best-tv-shows-of-2014-part-2-1798275090 |title=The best TV shows of 2014 (part 2) |publisher=The A.V. Club |date=2014-12-11 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2015 || ''[[Мэд Мен]]'' || [[AMC (телеарна)|AMC]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Upadhyaya |first=Kayla Kumari |url=https://www.avclub.com/the-best-tv-of-2015-part-2-1798287348 |title=The best TV of 2015, part 2 |publisher=The A.V. Club |date=2015-12-16 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2016 || ''[[О. Дже. Симпсонға қарсы халық: Америкалық қылмыс тарихы]]'' || [[FX (телеарна)|FX]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Ihnat |first=Gwen |url=https://www.avclub.com/the-best-tv-of-2016-part-2-1798255651 |title=The best TV of 2016, part 2 |publisher=The A.V. Club |date=2016-12-14 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2017 || ''[[Жақсы орын]]'' || [[National Broadcasting Company|NBC]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Adams |first=Erik |url=https://www.avclub.com/the-a-v-club-s-20-best-tv-shows-of-2017-1821063892 |title=The A.V. Club's 20 best TV shows of 2017 |publisher=The A.V. Club |date=2017-12-13 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2018 || ''[[Америкалықтар (телесериал)|Америкалықтар]]'' || [[FX (телеарна)|FX]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Chavez |first=Danette |url=https://www.avclub.com/the-best-tv-of-2018-1830885588 |title=The best TV of 2018 |publisher=The A.V. Club |date=2018-12-10 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2019 || ''[[Қырсық қыз (телесериал)|Қырсық қыз]]'' || [[Prime Video]] || {{ту|Ұлыбритания}} || <ref>{{cite web |last=Adams |first=Erik |url=https://www.avclub.com/the-25-best-tv-shows-of-2019-1840151017 |title=The 25 best TV shows of 2019 |publisher=The A.V. Club |date=2019-12-09 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2020 || ''[[Мені жоя аласың]]'' || [[HBO]] || {{ту|Ұлыбритания}} || <ref>{{cite web |last=Chavez |first=Danette |url=https://www.avclub.com/the-25-best-tv-shows-of-2020-1845838547 |title=The 25 best TV shows of 2020 |publisher=The A.V. Club |date=2020-12-14 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2021 || ''[[Мұрагерлік (телесериал)|Мұрагерлік]]'' || [[HBO]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Chavez |first=Danette |url=https://www.avclub.com/the-25-best-tv-shows-of-2021-1848231910 |title=The 25 best TV shows of 2021 |publisher=The A.V. Club |date=2021-12-22 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2022 || ''[[Аю (телесериал)|Аю]]'' || [[Hulu]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Lowery |first=Tim |url=https://www.avclub.com/best-tv-shows-2022-1849849471 |title=The 30 best TV shows of 2022 |publisher=The A.V. Club |date=2022-12-05 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2023 || ''[[Мұрагерлік (телесериал)|Мұрагерлік]]'' || [[HBO]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Lowery |first=Tim |url=https://www.avclub.com/best-tv-shows-2023-1851071720 |title=The 30 best TV shows of 2023 |publisher=The A.V. Club |date=2023-12-05 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2024 || ''[[Сегун (телесериал, 2024)|Сегун]]'' || [[Hulu]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Lowery |first=Tim |url=https://www.avclub.com/best-tv-shows-2024-ripley-shogun-industry-x-men-97 |title=The 25 best TV shows of 2024 |publisher=The AV Club |date=2024-12-16 |access-date=2025-05-16}}</ref> |} === Жылдың компьютерлік ойыны === 2021 жылға дейін үздіктер тізіміндегі компьютерлік ойындардың нақты реттілігі болмады. {| class="wikitable" style="font-size:0.95em;line-height:1.5em;" ! Жыл ! Компьютерлік ойын ! Әзірлеуші ! Ел ! Дереккөз |- | 2021 || ''[[Returnal]]'' || [[Housemarque]] || {{ту|Финляндия}} || <ref>{{cite web |last=Hughes |first=William |url=https://www.avclub.com/the-17-best-games-of-2021-1848184033 |title=The 17 best games of 2021 |publisher=The A.V. Club |date=2021-12-14 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2022 || ''[[Elden Ring]]'' || [[FromSoftware]] || {{ту|Жапония}} || <ref>{{cite web |last=Chatziioannou |first=Alexander |url=https://www.avclub.com/the-15-best-games-of-2022-1849891249 |title=The 15 best games of 2022 |publisher=The A.V. Club |date=2022-12-19 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2023 || ''[[The Legend of Zelda: Tears of the Kingdom]]'' || [[Nintendo]] || {{ту|Жапония}} || <ref>{{cite web |last=Hughes |first=William |url=https://www.avclub.com/the-best-games-of-2023-1851110743 |title=The best games of 2023 |publisher=The A.V. Club |date=2023-12-20 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2024 || ''[[Balatro]]'' || LocalThunk || {{ту|Канада}} || <ref>{{cite web |last=Hughes |first=William |url=https://www.avclub.com/best-games-2024 |title=The best games of 2024 |publisher=The A.V. Club |date=2024-12-19 |access-date=2025-05-16}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:АҚШ газеттері]] [[Санат:Ағылшын тіліндегі газеттер]] [[Санат:1993 жылы негізі қаланған газеттер]] [[Санат:Ойын-сауық сайттары]] ofwxtkpu3fseygfn3yp0olkzdaeux7w 3657627 3657358 2026-09-20T02:44:24Z ShadZ01 56180 3657627 wikitext text/x-wiki {{Газет |атауы = The A.V. Club |шынайы атауы = {{lang-en|The A.V. Club}} |сурет = The A.V. Club logo.svg|class=skin-invert |сурет атауы = |түрі = [[бұқаралық мәдениет]], [[ойын-сауық]], [[жаңалықтар]], [[шолу]], [[саясат]] |форматы = интернет |құрылғаны = [[1993 жыл]] |басылымның тоқтатылуы = |бағасы = |иелері = [[Paste Media Group]] |баспашы = |редакторы = |бас редакторы = Данетт Чавес <ref name="chavez">{{cite web|url=https://www.avclub.com/the-official-song-list-for-a-v-undercover-season-9-1851592868 |title=Here's the official song list for A.V. Undercover season 9 |website=The A.V. Club |date=2024-07-15 |access-date=2024-07-16}}</ref> |штаты = |саяси = прогрессивті |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |мерзімділік = |көлемі = |тиражы = |бас кеңсесі = [[Лос-Анджелес]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |ISSN = |марапаттары = |веб-сайты = {{URL|https://avclub.com|avclub.com}} }} '''The A.V. Club''' — фильмдер, музыка, теледидар, кітаптар, ойындар және поп-мәдениеттің басқа да бағыттарын зерттейтін шолулар, сұхбаттар және түрлі мақалаларды жариялайтын онлайн-газет<ref>{{cite web|last=Castillo|first=Jay|date=14 December 2017|url=https://www.inquisitr.com/4682858/this-photo-is-the-perfect-example-of-what-internet-will-look-like-if-net-neutrality-losses/|title=This Photo Is The Perfect Example Of What Internet Will Look Like If Net Neutrality Loses|website=[[Inquisitr]]|access-date=30 August 2018|archive-date=21 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220621053814/https://www.inquisitr.com/4682858/this-photo-is-the-perfect-example-of-what-internet-will-look-like-if-net-neutrality-losses/|url-status=dead}}</ref> әрі ойын-сауық веб-сайты. The A.V. Club 1993 жылы өз ата-басылымы болып табылатын [[сатира]]лық [[The Onion]] газетіне қосымша ретінде құрылған. 2024 жылдың наурызынан бастап ол Paste Media компаниясына тиесілі және The Onion-мен ешқандай байланысы жоқ. The Onion 1996 жылы өз веб-сайтын іске қосқан кезде бұл басылым да соның құрамында болғанымен, сол уақытта сайттағы үлесі өте аз еді. Ал 2005 жылы сайт қайта жаңартылып, The A.V. Club барынша көзге түсетін көрнекті орынға ие болды, бұл оның дербес интернет-бренд ретінде дамуына жол ашты. The Onion-нан айырмашылығы, The A.V. Club сатиралық бағытта жұмыс істемейді.<ref>{{Cite web|url=http://www.avclub.com/about/|title=About Us|date=|website=The A.V. Club|access-date=23 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20260303004757/https://www.avclub.com/about|archive-date=March 3, 2026|url-status=live}}</ref> Басылымның атауы американдық мектептердегі дәстүрлі аудиовизуалды (AV) үйірмелерінен алынған.<ref name="About Us">{{cite news|url=http://www.avclub.com/about/|title=About Us|date=|work=The A.V. Club|access-date=12 November 2015|url-status=deviated|archive-url=https://web.archive.org/web/20151230042310/http://www.avclub.com/about/|archive-date=December 30, 2015}}</ref> == Рейтингтер == 2006 жылдан бастап The A.V. Club сайтының редакторлары жыл қорытындысы бойынша ең үздік музыкалық альбомдар мен фильмдердің рейтингтерін жариялап келеді. Ал 2010 жылдан бері сонымен қатар жылдың үздік телесериалы да анықталады. === Жылдың музыкалық альбомы === {| class="wikitable" style="font-size:0.95em;line-height:1.5em;" |- ! Жыл ! Орындаушы ! Альбом ! Ел ! Дереккөз |- | 2006 || [[The Hold Steady]] || ''[[Boys and Girls in America]]'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Bahn |first=Christopher |url=http://www.avclub.com/articles/best-music-of-2006,1653/ |title=Best Music Of 2006 · Article · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105040903/http://www.avclub.com/articles/best-music-of-2006,1653/ |url-status=live }}</ref> |- | 2007 || [[Arcade Fire]] || ''[[Neon Bible]]'' || {{ту|Канада}} || <ref>{{cite web |last=Bahn |first=Christopher |url=http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2007,2104/ |title=The best music of 2007 · Article · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105035436/http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2007,2104/ |url-status=live }}</ref> |- | 2008 || [[TV on the Radio]] || ''[[Dear Science]]'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2008,2562/ |title=The best music of 2008 · Article · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105051619/http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2008,2562/ |url-status=live }}</ref> |- | 2009 || [[Phoenix (топ)|Phoenix]] || ''[[Wolfgang Amadeus Phoenix]]'' || {{ту|Франция}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/articles/the-top-25-albums-of-2009,35918/ |title=The top 25 albums of 2009 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105053412/http://www.avclub.com/articles/the-top-25-albums-of-2009,35918/ |url-status=live }}</ref> |- | 2010 || [[Канье Уэст]] || ''[[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]]'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Heller |first=Jason |url=http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2010,48635/ |title=The best music of 2010 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105042934/http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2010,48635/ |url-status=live }}</ref> |- | 2011 || [[Wye Oak]] || ''[[Civilian (Wye Oak альбомы)|Civilian]]'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Eakin |first=Marah |url=http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2011,66004/ |title=The best music of 2011 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106025241/http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2011,66004/ |url-status=live }}</ref> |- | 2012 || [[Фрэнк Оушен]] || ''[[Channel Orange]]'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2012,89711/ |title=The best music of 2012 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112193607/http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2012,89711/ |url-status=live }}</ref> |- | 2013 || [[Канье Уэст]] || ''[[Yeezus]]'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Adams |first=Erik |url=http://www.avclub.com/article/the-23-best-albums-of-2013-106233 |title=The 23 best albums of 2013 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131205121715/http://www.avclub.com/article/the-23-best-albums-of-2013-106233 |url-status=live }}</ref> |- | 2014 || [[Эйнджел Олсен]] || ''[[Burn Your Fire for No Witness]]'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Anthony |first=David |url=http://www.avclub.com/article/20-best-albums-2014-212282 |title=The 20 best albums of 2014 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2016-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115060339/http://www.avclub.com/article/20-best-albums-2014-212282 |url-status=live }}</ref> |- | 2015 || [[Кендрик Ламар]] || ''[[To Pimp a Butterfly]]'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/article/15-best-albums-2015-228932 |title=The 15 best albums of 2015 |publisher=Avclub.com |date=2015-12-07 |access-date=2015-12-16 |archive-date=2015-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151215161609/http://www.avclub.com/article/15-best-albums-2015-228932 |url-status=live }}</ref> |- | 2016 || [[Дэвид Боуи]] || ''[[Blackstar (David Bowie альбомы)|Blackstar]]'' || {{ту|Ұлыбритания}} || <ref>{{cite web |last=Warwick |first=Kevin |url=https://www.avclub.com/the-a-v-club-s-20-best-albums-of-2016-1798255452 |title=The A.V. Club's 20 best albums of 2016 |publisher=The A.V. Club |date=2016-12-12 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2017 || [[Кендрик Ламар]] || ''[[Damn (Кендрик Ламар альбомы)|DAMN.]]'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Waite |first=Kelsey J. |url=https://www.avclub.com/the-a-v-club-s-20-best-albums-of-2017-1820857283 |title=The A.V. Club's 20 best albums of 2017 |publisher=The A.V. Club |date=2017-12-07 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2018 || [[Beach House]] || ''7'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Purdom |first=Clayton |url=https://www.avclub.com/the-a-v-club-s-20-best-albums-of-2018-1831107874 |title=The A.V. Club's 20 best albums of 2018 |publisher=The A.V. Club |date=2018-12-18 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2019 || [[FKA Twigs]] || ''Magdalene'' || {{ту|Ұлыбритания}} || <ref>{{cite web |last=Colburn |first=Randall |url=https://www.avclub.com/the-20-best-albums-of-2019-1840367171 |title=The 20 best albums of 2019 |publisher=The A.V. Club |date=2019-12-19 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2020 || [[Фиона Эппл]] || ''Fetch the Bolt Cutters'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=McLevy |first=Alex |url=https://www.avclub.com/the-20-best-albums-of-2020-1845835753 |title=The 20 best albums of 2020 |publisher=The A.V. Club |date=2020-12-15 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2021 || [[Japanese Breakfast]] || ''Jubilee'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=McLevy |first=Alex |url=https://www.avclub.com/the-20-best-albums-of-2021-1848208577 |title=The 20 best albums of 2021 |publisher=The A.V. Club |date=2021-12-23 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2022 || [[Бейонсе]] || ''[[Renaissance (Бейонсе альбомы)|Renaissance]]'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Sanchez |first=Gabrielle |url=https://www.avclub.com/best-music-albums-2022-1849871508 |title=The 30 best albums of 2022 |publisher=The A.V. Club |date=2022-12-13 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2023 || [[Оливия Родриго]] || ''Guts'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Gillis |first=Drew |url=https://www.avclub.com/best-albums-2023-1851094504 |title=The 27 best albums of 2023 |publisher=The A.V. Club |date=2023-12-13 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2024 || [[Waxahatchee]] || ''Tigers Blood'' || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Lennon |first=Jen |url=https://www.avclub.com/best-albums-2024-waxahatchee-charli-xcx-the-cure |title=The 25 best albums of 2024 |publisher=The A.V. Club |date=2024-12-18 |access-date=2025-05-16}}</ref> |} === Жылдың фильмы === {| class="wikitable" style="font-size:0.95em;line-height:1.5em;" |- ! Жыл ! Режиссер ! Фильм ! Ел ! Дереккөз |- | 2006 || [[Альфонсо Куарон]] || «[[Адам баласы (фильм, 2006)|Адам баласы]]» || {{ту|АҚШ}}<br />{{ту|Ұлыбритания}}<br />{{ту|Мексика}} || <ref>{{cite web |last=Murray |first=Noel |url=http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2006,1655/ |title=The Year In Film 2006 · Article · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105052305/http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2006,1655/ |url-status=live }}</ref> |- | 2007 || [[Ағайынды Коэн]] || «[[Қарттарға мұнда орын жоқ (фильм)|Қарттарға мұнда орын жоқ]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Murray |first=Noel |url=http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2007,2109/ |title=The Year In Film 2007 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105062517/http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2007,2109/ |url-status=live }}</ref> |- | 2008 || [[Эндрю Стэнтон]] || «[[ВАЛЛ-И]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2008,16740/ |title=The Year In Film 2008 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130102064657/http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2008,16740/ |url-status=live }}</ref> |- | 2009 || [[Кэтрин Бигелоу]] || «[[Дауыл билеушісі]]» || {{ту|АҚШ}}<br />{{ту|Канада}}<br />{{ту|Франция}} || <ref>{{cite web |last=Murray |first=Noel |url=http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2009,36408/ |title=The year in film 2009 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105050858/http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2009,36408/ |url-status=live }}</ref> |- | 2010 || [[Дебра Граник]] || «[[Қыстың сүйегі]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Murray |first=Noel |url=http://www.avclub.com/articles/the-best-films-of-2010,49101/ |title=The best films of 2010 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105044412/http://www.avclub.com/articles/the-best-films-of-2010,49101/ |url-status=live }}</ref> |- | 2011 || [[Терренс Малик]] || «[[Өмір ағашы (фильм)|Өмір ағашы]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Adams |first=Sam |url=http://www.avclub.com/articles/best-films-of-2011,66423/ |title=Best films of 2011 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105044703/http://www.avclub.com/articles/best-films-of-2011,66423/ |url-status=live }}</ref> |- | 2012 || [[Пол Томас Андерсон]] || «[[Шебер (фильм, 2012)|Шебер]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Adams |first=Sam |url=http://www.avclub.com/articles/the-best-films-of-2012,90039/ |title=The best films of 2012 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105041603/http://www.avclub.com/articles/the-best-films-of-2012,90039/ |url-status=live }}</ref> |- | 2013 || [[Ричард Линклейтер]] || «[[Түн ортасына дейін]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Adams |first=Sam |url=http://www.avclub.com/article/the-best-films-of-2013-200655/ |title=The best films of 2013 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2015-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151118011005/http://www.avclub.com/article/the-best-films-of-2013-200655 |url-status=live }}</ref> |- | 2014 || [[Ричард Линклейтер]] || «[[Бозбала шақ]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/article/20-best-movies-2014-213002 |title=The 20 best movies of 2014 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2014-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218205000/http://www.avclub.com/article/20-best-movies-2014-213002 |url-status=live }}</ref> |- | 2015 || [[Джордж Миллер]] || «[[Жынды Макс: Ашу жолы]]» || {{ту|Аустралия}}<br />{{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/article/20-best-films-2015-229810 |title=The 20 best films of 2015 |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-12-17 |archive-date=2015-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151218030756/http://www.avclub.com/article/20-best-films-2015-229810 |url-status=live }}</ref> |- | 2016 || [[Кеннет Лонерган]] || «[[Теңіз жағасындағы Манчестер]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/article/20-best-films-2016-247433 |title=The 20 best films of 2016 |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2016-12-19 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220030944/http://www.avclub.com/article/20-best-films-2016-247433 |url-status=live }}</ref> |- | 2017 || [[Шон Бейкер]] || «[[Флорида жобасы]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Dowd |first=A.A. |url=https://www.avclub.com/the-20-best-films-of-2017-1821431829 |title=The 20 best films of 2017 |publisher=The A.V. Club |date=2017-12-20 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2018 || [[Ли Чхан Дон]] || «[[Өртеп жіберу (фильм, 2018)|Өртеп жіберу]]» || {{ту|Оңтүстік Корея}} || <ref>{{cite web |last=Vishnevetsky |first=Ignatiy |url=https://www.avclub.com/the-best-films-of-2018-1831159568 |title=The best films of 2018 |publisher=The A.V. Club |date=2018-12-19 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2019 || [[Мартин Скорсезе]] || «[[Ирландиялық (фильм, 2019)|Ирландиялық]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Rife |first=Katie |url=https://www.avclub.com/the-25-best-films-of-2019-1840420094 |title=The best films of 2019 |publisher=The A.V. Club |date=2019-12-16 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2020 || [[Келли Райхардт]] || «[[Бірінші сиыр]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Dowd |first=A.A. |url=https://www.avclub.com/the-best-films-of-2020-1845889675 |title=The best films of 2020 |publisher=The A.V. Club |date=2020-12-17 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2021 || [[Уэс Андерсон]] || «[[Француз хабаршысы. «Либерти, Канзас ивнинг сан» газетінің қосымшасы]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Dowd |first=A.A. |url=https://www.avclub.com/the-best-films-of-2021-1848243866 |title=The best films of 2021 |publisher=The A.V. Club |date=2021-12-21 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2022 || [[Тодд Филд]] || «[[Тар (фильм)|Тар]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Smart |first=Jack |url=https://www.avclub.com/best-films-of-2022-1849920735 |title=The 30 best films of 2022 ranked, and don't try to fight us on this |publisher=The A.V. Club |date=2022-12-22 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2023 || [[Селин Сон]] || «[[Өткен өмірлер]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Barsanti |first=Sam |url=https://www.avclub.com/best-films-of-2023-1851108465 |title=The 30 best films of 2023 |publisher=The A.V. Club |date=2023-12-19 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2024 || [[Лука Гуаданьино]] || «[[Бәсекелестер (фильм)|Бәсекелестер]]» || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Oller |first=Jacob |url=https://www.avclub.com/best-films-2024 |title=The 25 best films of 2024 |publisher=The A.V. Club |date=2024-12-17 |access-date=2025-05-16}}</ref> |} === Жылдың телесериалы === {| class="wikitable" style="font-size:0.95em;line-height:1.5em;" ! Жыл ! Сериал ! Арна ! Ел ! Дереккөз |- | 2010 || ''[[Брекинг Бэд]]'' || [[AMC (телеарна)|AMC]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Rabin |first=Nathan |url=https://www.avclub.com/the-25-best-television-series-of-2010-1798225258 |title=The 25 best television series of 2010 |publisher=The A.V. Club |date=2010-12-20 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2011 || ''[[Луи (телесериал)|Луи]]'' || [[FX (телеарна)|FX]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=https://www.avclub.com/best-tv-of-2011-1798231399 |title=Best TV of 2011 |publisher=The A.V. Club |date=2011-12-21 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2012 || ''[[Брекинг Бэд]]'' || [[AMC (телеарна)|AMC]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=https://www.avclub.com/the-best-tv-of-2012-1798237964 |title=The best TV of 2012 |publisher=The A.V. Club |date=2012-12-26 |access-date=2015-11-12}}</ref> |- | 2013 || ''[[Ағартушы (телесериал)|Ағартушы]]'' || [[HBO]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=St. James |first=Emily |url=https://www.avclub.com/enlightened-was-the-best-tv-show-of-2013-1798242667 |title=Enlightened was the best TV show of 2013 |publisher=The A.V. Club |date=2013-12-20 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2014 || ''[[Ганнибал (телесериал)|Ганнибал]]'' || [[National Broadcasting Company|NBC]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Adams |first=Erik |url=https://www.avclub.com/the-best-tv-shows-of-2014-part-2-1798275090 |title=The best TV shows of 2014 (part 2) |publisher=The A.V. Club |date=2014-12-11 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2015 || ''[[Мэд Мен]]'' || [[AMC (телеарна)|AMC]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Upadhyaya |first=Kayla Kumari |url=https://www.avclub.com/the-best-tv-of-2015-part-2-1798287348 |title=The best TV of 2015, part 2 |publisher=The A.V. Club |date=2015-12-16 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2016 || ''[[О. Дже. Симпсонға қарсы халық: Америкалық қылмыс тарихы]]'' || [[FX (телеарна)|FX]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Ihnat |first=Gwen |url=https://www.avclub.com/the-best-tv-of-2016-part-2-1798255651 |title=The best TV of 2016, part 2 |publisher=The A.V. Club |date=2016-12-14 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2017 || ''[[Жақсы орын]]'' || [[National Broadcasting Company|NBC]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Adams |first=Erik |url=https://www.avclub.com/the-a-v-club-s-20-best-tv-shows-of-2017-1821063892 |title=The A.V. Club's 20 best TV shows of 2017 |publisher=The A.V. Club |date=2017-12-13 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2018 || ''[[Америкалықтар (телесериал)|Америкалықтар]]'' || [[FX (телеарна)|FX]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Chavez |first=Danette |url=https://www.avclub.com/the-best-tv-of-2018-1830885588 |title=The best TV of 2018 |publisher=The A.V. Club |date=2018-12-10 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2019 || ''[[Қырсық қыз (телесериал)|Қырсық қыз]]'' || [[Prime Video]] || {{ту|Ұлыбритания}} || <ref>{{cite web |last=Adams |first=Erik |url=https://www.avclub.com/the-25-best-tv-shows-of-2019-1840151017 |title=The 25 best TV shows of 2019 |publisher=The A.V. Club |date=2019-12-09 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2020 || ''[[Мені жоя аласың]]'' || [[HBO]] || {{ту|Ұлыбритания}} || <ref>{{cite web |last=Chavez |first=Danette |url=https://www.avclub.com/the-25-best-tv-shows-of-2020-1845838547 |title=The 25 best TV shows of 2020 |publisher=The A.V. Club |date=2020-12-14 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2021 || ''[[Мұрагерлік (телесериал)|Мұрагерлік]]'' || [[HBO]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Chavez |first=Danette |url=https://www.avclub.com/the-25-best-tv-shows-of-2021-1848231910 |title=The 25 best TV shows of 2021 |publisher=The A.V. Club |date=2021-12-22 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2022 || ''[[Аю (телесериал)|Аю]]'' || [[Hulu]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Lowery |first=Tim |url=https://www.avclub.com/best-tv-shows-2022-1849849471 |title=The 30 best TV shows of 2022 |publisher=The A.V. Club |date=2022-12-05 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2023 || ''[[Мұрагерлік (телесериал)|Мұрагерлік]]'' || [[HBO]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Lowery |first=Tim |url=https://www.avclub.com/best-tv-shows-2023-1851071720 |title=The 30 best TV shows of 2023 |publisher=The A.V. Club |date=2023-12-05 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2024 || ''[[Сегун (телесериал, 2024)|Сегун]]'' || [[Hulu]] || {{ту|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Lowery |first=Tim |url=https://www.avclub.com/best-tv-shows-2024-ripley-shogun-industry-x-men-97 |title=The 25 best TV shows of 2024 |publisher=The AV Club |date=2024-12-16 |access-date=2025-05-16}}</ref> |} === Жылдың компьютерлік ойыны === 2021 жылға дейін үздіктер тізіміндегі компьютерлік ойындардың нақты реттілігі болмады. {| class="wikitable" style="font-size:0.95em;line-height:1.5em;" ! Жыл ! Компьютерлік ойын ! Әзірлеуші ! Ел ! Дереккөз |- | 2021 || ''[[Returnal]]'' || [[Housemarque]] || {{ту|Финляндия}} || <ref>{{cite web |last=Hughes |first=William |url=https://www.avclub.com/the-17-best-games-of-2021-1848184033 |title=The 17 best games of 2021 |publisher=The A.V. Club |date=2021-12-14 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2022 || ''[[Elden Ring]]'' || [[FromSoftware]] || {{ту|Жапония}} || <ref>{{cite web |last=Chatziioannou |first=Alexander |url=https://www.avclub.com/the-15-best-games-of-2022-1849891249 |title=The 15 best games of 2022 |publisher=The A.V. Club |date=2022-12-19 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2023 || ''[[The Legend of Zelda: Tears of the Kingdom]]'' || [[Nintendo]] || {{ту|Жапония}} || <ref>{{cite web |last=Hughes |first=William |url=https://www.avclub.com/the-best-games-of-2023-1851110743 |title=The best games of 2023 |publisher=The A.V. Club |date=2023-12-20 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2024 || ''[[Balatro]]'' || LocalThunk || {{ту|Канада}} || <ref>{{cite web |last=Hughes |first=William |url=https://www.avclub.com/best-games-2024 |title=The best games of 2024 |publisher=The A.V. Club |date=2024-12-19 |access-date=2025-05-16}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:АҚШ газеттері]] [[Санат:Ағылшын тіліндегі газеттер]] [[Санат:1993 жылы негізі қаланған газеттер]] [[Санат:Ойын-сауық сайттары]] mctv4g896ku4o0zkpk9v62iqklqe3qk 3657628 3657627 2026-09-20T02:45:26Z ShadZ01 56180 3657628 wikitext text/x-wiki {{Газет |атауы = The A.V. Club |шынайы атауы = {{lang-en|The A.V. Club}} |сурет = The A.V. Club logo.svg|class=skin-invert |сурет атауы = |түрі = [[бұқаралық мәдениет]], [[ойын-сауық]], [[жаңалықтар]], [[шолу]], [[саясат]] |форматы = интернет |құрылғаны = [[1993 жыл]] |басылымның тоқтатылуы = |бағасы = |иелері = [[Paste Media Group]] |баспашы = |редакторы = |бас редакторы = Данетт Чавес <ref name="chavez">{{cite web|url=https://www.avclub.com/the-official-song-list-for-a-v-undercover-season-9-1851592868 |title=Here's the official song list for A.V. Undercover season 9 |website=The A.V. Club |date=2024-07-15 |access-date=2024-07-16}}</ref> |штаты = |саяси = прогрессивті |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |мерзімділік = |көлемі = |тиражы = |бас кеңсесі = [[Лос-Анджелес]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |ISSN = |марапаттары = |веб-сайты = {{URL|https://avclub.com|avclub.com}} }} '''The A.V. Club''' — фильмдер, музыка, теледидар, кітаптар, ойындар және поп-мәдениеттің басқа да бағыттарын зерттейтін шолулар, сұхбаттар және түрлі мақалаларды жариялайтын онлайн-газет<ref>{{cite web|last=Castillo|first=Jay|date=14 December 2017|url=https://www.inquisitr.com/4682858/this-photo-is-the-perfect-example-of-what-internet-will-look-like-if-net-neutrality-losses/|title=This Photo Is The Perfect Example Of What Internet Will Look Like If Net Neutrality Loses|website=[[Inquisitr]]|access-date=30 August 2018|archive-date=21 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220621053814/https://www.inquisitr.com/4682858/this-photo-is-the-perfect-example-of-what-internet-will-look-like-if-net-neutrality-losses/|url-status=dead}}</ref> әрі ойын-сауық веб-сайты. The A.V. Club 1993 жылы өз ата-басылымы болып табылатын [[сатира]]лық [[The Onion]] газетіне қосымша ретінде құрылған. 2024 жылдың наурызынан бастап ол Paste Media компаниясына тиесілі және The Onion-мен ешқандай байланысы жоқ. The Onion 1996 жылы өз веб-сайтын іске қосқан кезде бұл басылым да соның құрамында болғанымен, сол уақытта сайттағы үлесі өте аз еді. Ал 2005 жылы сайт қайта жаңартылып, The A.V. Club барынша көзге түсетін көрнекті орынға ие болды, бұл оның дербес интернет-бренд ретінде дамуына жол ашты. The Onion-нан айырмашылығы, The A.V. Club сатиралық бағытта жұмыс істемейді.<ref>{{Cite web|url=http://www.avclub.com/about/|title=About Us|date=|website=The A.V. Club|access-date=23 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20260303004757/https://www.avclub.com/about|archive-date=March 3, 2026|url-status=live}}</ref> Басылымның атауы американдық мектептердегі дәстүрлі аудиовизуалды (AV) үйірмелерінен алынған.<ref name="About Us">{{cite news|url=http://www.avclub.com/about/|title=About Us|date=|work=The A.V. Club|access-date=12 November 2015|url-status=deviated|archive-url=https://web.archive.org/web/20151230042310/http://www.avclub.com/about/|archive-date=December 30, 2015}}</ref> == Рейтингтер == 2006 жылдан бастап The A.V. Club сайтының редакторлары жыл қорытындысы бойынша ең үздік музыкалық альбомдар мен фильмдердің рейтингтерін жариялап келеді. Ал 2010 жылдан бері сонымен қатар жылдың үздік телесериалы да анықталады. === Жылдың музыкалық альбомы === {| class="wikitable" style="font-size:0.95em;line-height:1.5em;" |- ! Жыл ! Орындаушы ! Альбом ! Ел ! Дереккөз |- | 2006 || [[The Hold Steady]] || ''[[Boys and Girls in America]]'' || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Bahn |first=Christopher |url=http://www.avclub.com/articles/best-music-of-2006,1653/ |title=Best Music Of 2006 · Article · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105040903/http://www.avclub.com/articles/best-music-of-2006,1653/ |url-status=live }}</ref> |- | 2007 || [[Arcade Fire]] || ''[[Neon Bible]]'' || {{байрақ|Канада}} || <ref>{{cite web |last=Bahn |first=Christopher |url=http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2007,2104/ |title=The best music of 2007 · Article · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105035436/http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2007,2104/ |url-status=live }}</ref> |- | 2008 || [[TV on the Radio]] || ''[[Dear Science]]'' || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2008,2562/ |title=The best music of 2008 · Article · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105051619/http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2008,2562/ |url-status=live }}</ref> |- | 2009 || [[Phoenix (топ)|Phoenix]] || ''[[Wolfgang Amadeus Phoenix]]'' || {{байрақ|Франция}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/articles/the-top-25-albums-of-2009,35918/ |title=The top 25 albums of 2009 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105053412/http://www.avclub.com/articles/the-top-25-albums-of-2009,35918/ |url-status=live }}</ref> |- | 2010 || [[Канье Уэст]] || ''[[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]]'' || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Heller |first=Jason |url=http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2010,48635/ |title=The best music of 2010 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105042934/http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2010,48635/ |url-status=live }}</ref> |- | 2011 || [[Wye Oak]] || ''[[Civilian (Wye Oak альбомы)|Civilian]]'' || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Eakin |first=Marah |url=http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2011,66004/ |title=The best music of 2011 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106025241/http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2011,66004/ |url-status=live }}</ref> |- | 2012 || [[Фрэнк Оушен]] || ''[[Channel Orange]]'' || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2012,89711/ |title=The best music of 2012 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112193607/http://www.avclub.com/articles/the-best-music-of-2012,89711/ |url-status=live }}</ref> |- | 2013 || [[Канье Уэст]] || ''[[Yeezus]]'' || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Adams |first=Erik |url=http://www.avclub.com/article/the-23-best-albums-of-2013-106233 |title=The 23 best albums of 2013 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131205121715/http://www.avclub.com/article/the-23-best-albums-of-2013-106233 |url-status=live }}</ref> |- | 2014 || [[Эйнджел Олсен]] || ''[[Burn Your Fire for No Witness]]'' || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Anthony |first=David |url=http://www.avclub.com/article/20-best-albums-2014-212282 |title=The 20 best albums of 2014 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2016-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115060339/http://www.avclub.com/article/20-best-albums-2014-212282 |url-status=live }}</ref> |- | 2015 || [[Кендрик Ламар]] || ''[[To Pimp a Butterfly]]'' || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/article/15-best-albums-2015-228932 |title=The 15 best albums of 2015 |publisher=Avclub.com |date=2015-12-07 |access-date=2015-12-16 |archive-date=2015-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151215161609/http://www.avclub.com/article/15-best-albums-2015-228932 |url-status=live }}</ref> |- | 2016 || [[Дэвид Боуи]] || ''[[Blackstar (David Bowie альбомы)|Blackstar]]'' || {{байрақ|Ұлыбритания}} || <ref>{{cite web |last=Warwick |first=Kevin |url=https://www.avclub.com/the-a-v-club-s-20-best-albums-of-2016-1798255452 |title=The A.V. Club's 20 best albums of 2016 |publisher=The A.V. Club |date=2016-12-12 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2017 || [[Кендрик Ламар]] || ''[[Damn (Кендрик Ламар альбомы)|DAMN.]]'' || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Waite |first=Kelsey J. |url=https://www.avclub.com/the-a-v-club-s-20-best-albums-of-2017-1820857283 |title=The A.V. Club's 20 best albums of 2017 |publisher=The A.V. Club |date=2017-12-07 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2018 || [[Beach House]] || ''7'' || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Purdom |first=Clayton |url=https://www.avclub.com/the-a-v-club-s-20-best-albums-of-2018-1831107874 |title=The A.V. Club's 20 best albums of 2018 |publisher=The A.V. Club |date=2018-12-18 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2019 || [[FKA Twigs]] || ''Magdalene'' || {{байрақ|Ұлыбритания}} || <ref>{{cite web |last=Colburn |first=Randall |url=https://www.avclub.com/the-20-best-albums-of-2019-1840367171 |title=The 20 best albums of 2019 |publisher=The A.V. Club |date=2019-12-19 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2020 || [[Фиона Эппл]] || ''Fetch the Bolt Cutters'' || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=McLevy |first=Alex |url=https://www.avclub.com/the-20-best-albums-of-2020-1845835753 |title=The 20 best albums of 2020 |publisher=The A.V. Club |date=2020-12-15 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2021 || [[Japanese Breakfast]] || ''Jubilee'' || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=McLevy |first=Alex |url=https://www.avclub.com/the-20-best-albums-of-2021-1848208577 |title=The 20 best albums of 2021 |publisher=The A.V. Club |date=2021-12-23 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2022 || [[Бейонсе]] || ''[[Renaissance (Бейонсе альбомы)|Renaissance]]'' || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Sanchez |first=Gabrielle |url=https://www.avclub.com/best-music-albums-2022-1849871508 |title=The 30 best albums of 2022 |publisher=The A.V. Club |date=2022-12-13 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2023 || [[Оливия Родриго]] || ''Guts'' || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Gillis |first=Drew |url=https://www.avclub.com/best-albums-2023-1851094504 |title=The 27 best albums of 2023 |publisher=The A.V. Club |date=2023-12-13 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2024 || [[Waxahatchee]] || ''Tigers Blood'' || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Lennon |first=Jen |url=https://www.avclub.com/best-albums-2024-waxahatchee-charli-xcx-the-cure |title=The 25 best albums of 2024 |publisher=The A.V. Club |date=2024-12-18 |access-date=2025-05-16}}</ref> |} === Жылдың фильмы === {| class="wikitable" style="font-size:0.95em;line-height:1.5em;" |- ! Жыл ! Режиссер ! Фильм ! Ел ! Дереккөз |- | 2006 || [[Альфонсо Куарон]] || «[[Адам баласы (фильм, 2006)|Адам баласы]]» || {{байрақ|АҚШ}}<br />{{байрақ|Ұлыбритания}}<br />{{байрақ|Мексика}} || <ref>{{cite web |last=Murray |first=Noel |url=http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2006,1655/ |title=The Year In Film 2006 · Article · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105052305/http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2006,1655/ |url-status=live }}</ref> |- | 2007 || [[Ағайынды Коэн]] || «[[Қарттарға мұнда орын жоқ (фильм)|Қарттарға мұнда орын жоқ]]» || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Murray |first=Noel |url=http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2007,2109/ |title=The Year In Film 2007 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105062517/http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2007,2109/ |url-status=live }}</ref> |- | 2008 || [[Эндрю Стэнтон]] || «[[ВАЛЛ-И]]» || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2008,16740/ |title=The Year In Film 2008 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130102064657/http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2008,16740/ |url-status=live }}</ref> |- | 2009 || [[Кэтрин Бигелоу]] || «[[Дауыл билеушісі]]» || {{байрақ|АҚШ}}<br />{{байрақ|Канада}}<br />{{байрақ|Франция}} || <ref>{{cite web |last=Murray |first=Noel |url=http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2009,36408/ |title=The year in film 2009 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105050858/http://www.avclub.com/articles/the-year-in-film-2009,36408/ |url-status=live }}</ref> |- | 2010 || [[Дебра Граник]] || «[[Қыстың сүйегі]]» || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Murray |first=Noel |url=http://www.avclub.com/articles/the-best-films-of-2010,49101/ |title=The best films of 2010 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105044412/http://www.avclub.com/articles/the-best-films-of-2010,49101/ |url-status=live }}</ref> |- | 2011 || [[Терренс Малик]] || «[[Өмір ағашы (фильм)|Өмір ағашы]]» || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Adams |first=Sam |url=http://www.avclub.com/articles/best-films-of-2011,66423/ |title=Best films of 2011 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105044703/http://www.avclub.com/articles/best-films-of-2011,66423/ |url-status=live }}</ref> |- | 2012 || [[Пол Томас Андерсон]] || «[[Шебер (фильм, 2012)|Шебер]]» || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Adams |first=Sam |url=http://www.avclub.com/articles/the-best-films-of-2012,90039/ |title=The best films of 2012 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105041603/http://www.avclub.com/articles/the-best-films-of-2012,90039/ |url-status=live }}</ref> |- | 2013 || [[Ричард Линклейтер]] || «[[Түн ортасына дейін]]» || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Adams |first=Sam |url=http://www.avclub.com/article/the-best-films-of-2013-200655/ |title=The best films of 2013 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2015-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151118011005/http://www.avclub.com/article/the-best-films-of-2013-200655 |url-status=live }}</ref> |- | 2014 || [[Ричард Линклейтер]] || «[[Бозбала шақ]]» || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/article/20-best-movies-2014-213002 |title=The 20 best movies of 2014 · Best of · The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-11-12 |archive-date=2014-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218205000/http://www.avclub.com/article/20-best-movies-2014-213002 |url-status=live }}</ref> |- | 2015 || [[Джордж Миллер]] || «[[Жынды Макс: Ашу жолы]]» || {{байрақ|Аустралия}}<br />{{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/article/20-best-films-2015-229810 |title=The 20 best films of 2015 |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2015-12-17 |archive-date=2015-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151218030756/http://www.avclub.com/article/20-best-films-2015-229810 |url-status=live }}</ref> |- | 2016 || [[Кеннет Лонерган]] || «[[Теңіз жағасындағы Манчестер]]» || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/article/20-best-films-2016-247433 |title=The 20 best films of 2016 |publisher=Avclub.com |date= |access-date=2016-12-19 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220030944/http://www.avclub.com/article/20-best-films-2016-247433 |url-status=live }}</ref> |- | 2017 || [[Шон Бейкер]] || «[[Флорида жобасы]]» || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Dowd |first=A.A. |url=https://www.avclub.com/the-20-best-films-of-2017-1821431829 |title=The 20 best films of 2017 |publisher=The A.V. Club |date=2017-12-20 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2018 || [[Ли Чхан Дон]] || «[[Өртеп жіберу (фильм, 2018)|Өртеп жіберу]]» || {{байрақ|Оңтүстік Корея}} || <ref>{{cite web |last=Vishnevetsky |first=Ignatiy |url=https://www.avclub.com/the-best-films-of-2018-1831159568 |title=The best films of 2018 |publisher=The A.V. Club |date=2018-12-19 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2019 || [[Мартин Скорсезе]] || «[[Ирландиялық (фильм, 2019)|Ирландиялық]]» || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Rife |first=Katie |url=https://www.avclub.com/the-25-best-films-of-2019-1840420094 |title=The best films of 2019 |publisher=The A.V. Club |date=2019-12-16 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2020 || [[Келли Райхардт]] || «[[Бірінші сиыр]]» || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Dowd |first=A.A. |url=https://www.avclub.com/the-best-films-of-2020-1845889675 |title=The best films of 2020 |publisher=The A.V. Club |date=2020-12-17 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2021 || [[Уэс Андерсон]] || «[[Француз хабаршысы. «Либерти, Канзас ивнинг сан» газетінің қосымшасы]]» || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Dowd |first=A.A. |url=https://www.avclub.com/the-best-films-of-2021-1848243866 |title=The best films of 2021 |publisher=The A.V. Club |date=2021-12-21 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2022 || [[Тодд Филд]] || «[[Тар (фильм)|Тар]]» || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Smart |first=Jack |url=https://www.avclub.com/best-films-of-2022-1849920735 |title=The 30 best films of 2022 ranked, and don't try to fight us on this |publisher=The A.V. Club |date=2022-12-22 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2023 || [[Селин Сон]] || «[[Өткен өмірлер]]» || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Barsanti |first=Sam |url=https://www.avclub.com/best-films-of-2023-1851108465 |title=The 30 best films of 2023 |publisher=The A.V. Club |date=2023-12-19 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2024 || [[Лука Гуаданьино]] || «[[Бәсекелестер (фильм)|Бәсекелестер]]» || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Oller |first=Jacob |url=https://www.avclub.com/best-films-2024 |title=The 25 best films of 2024 |publisher=The A.V. Club |date=2024-12-17 |access-date=2025-05-16}}</ref> |} === Жылдың телесериалы === {| class="wikitable" style="font-size:0.95em;line-height:1.5em;" ! Жыл ! Сериал ! Арна ! Ел ! Дереккөз |- | 2010 || ''[[Брекинг Бэд]]'' || [[AMC (телеарна)|AMC]] || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Rabin |first=Nathan |url=https://www.avclub.com/the-25-best-television-series-of-2010-1798225258 |title=The 25 best television series of 2010 |publisher=The A.V. Club |date=2010-12-20 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2011 || ''[[Луи (телесериал)|Луи]]'' || [[FX (телеарна)|FX]] || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=https://www.avclub.com/best-tv-of-2011-1798231399 |title=Best TV of 2011 |publisher=The A.V. Club |date=2011-12-21 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2012 || ''[[Брекинг Бэд]]'' || [[AMC (телеарна)|AMC]] || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |url=https://www.avclub.com/the-best-tv-of-2012-1798237964 |title=The best TV of 2012 |publisher=The A.V. Club |date=2012-12-26 |access-date=2015-11-12}}</ref> |- | 2013 || ''[[Ағартушы (телесериал)|Ағартушы]]'' || [[HBO]] || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=St. James |first=Emily |url=https://www.avclub.com/enlightened-was-the-best-tv-show-of-2013-1798242667 |title=Enlightened was the best TV show of 2013 |publisher=The A.V. Club |date=2013-12-20 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2014 || ''[[Ганнибал (телесериал)|Ганнибал]]'' || [[National Broadcasting Company|NBC]] || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Adams |first=Erik |url=https://www.avclub.com/the-best-tv-shows-of-2014-part-2-1798275090 |title=The best TV shows of 2014 (part 2) |publisher=The A.V. Club |date=2014-12-11 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2015 || ''[[Мэд Мен]]'' || [[AMC (телеарна)|AMC]] || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Upadhyaya |first=Kayla Kumari |url=https://www.avclub.com/the-best-tv-of-2015-part-2-1798287348 |title=The best TV of 2015, part 2 |publisher=The A.V. Club |date=2015-12-16 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2016 || ''[[О. Дже. Симпсонға қарсы халық: Америкалық қылмыс тарихы]]'' || [[FX (телеарна)|FX]] || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Ihnat |first=Gwen |url=https://www.avclub.com/the-best-tv-of-2016-part-2-1798255651 |title=The best TV of 2016, part 2 |publisher=The A.V. Club |date=2016-12-14 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2017 || ''[[Жақсы орын]]'' || [[National Broadcasting Company|NBC]] || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Adams |first=Erik |url=https://www.avclub.com/the-a-v-club-s-20-best-tv-shows-of-2017-1821063892 |title=The A.V. Club's 20 best TV shows of 2017 |publisher=The A.V. Club |date=2017-12-13 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2018 || ''[[Америкалықтар (телесериал)|Америкалықтар]]'' || [[FX (телеарна)|FX]] || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Chavez |first=Danette |url=https://www.avclub.com/the-best-tv-of-2018-1830885588 |title=The best TV of 2018 |publisher=The A.V. Club |date=2018-12-10 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2019 || ''[[Қырсық қыз (телесериал)|Қырсық қыз]]'' || [[Prime Video]] || {{байрақ|Ұлыбритания}} || <ref>{{cite web |last=Adams |first=Erik |url=https://www.avclub.com/the-25-best-tv-shows-of-2019-1840151017 |title=The 25 best TV shows of 2019 |publisher=The A.V. Club |date=2019-12-09 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2020 || ''[[Мені жоя аласың]]'' || [[HBO]] || {{байрақ|Ұлыбритания}} || <ref>{{cite web |last=Chavez |first=Danette |url=https://www.avclub.com/the-25-best-tv-shows-of-2020-1845838547 |title=The 25 best TV shows of 2020 |publisher=The A.V. Club |date=2020-12-14 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2021 || ''[[Мұрагерлік (телесериал)|Мұрагерлік]]'' || [[HBO]] || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Chavez |first=Danette |url=https://www.avclub.com/the-25-best-tv-shows-of-2021-1848231910 |title=The 25 best TV shows of 2021 |publisher=The A.V. Club |date=2021-12-22 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2022 || ''[[Аю (телесериал)|Аю]]'' || [[Hulu]] || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Lowery |first=Tim |url=https://www.avclub.com/best-tv-shows-2022-1849849471 |title=The 30 best TV shows of 2022 |publisher=The A.V. Club |date=2022-12-05 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2023 || ''[[Мұрагерлік (телесериал)|Мұрагерлік]]'' || [[HBO]] || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Lowery |first=Tim |url=https://www.avclub.com/best-tv-shows-2023-1851071720 |title=The 30 best TV shows of 2023 |publisher=The A.V. Club |date=2023-12-05 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2024 || ''[[Сегун (телесериал, 2024)|Сегун]]'' || [[Hulu]] || {{байрақ|АҚШ}} || <ref>{{cite web |last=Lowery |first=Tim |url=https://www.avclub.com/best-tv-shows-2024-ripley-shogun-industry-x-men-97 |title=The 25 best TV shows of 2024 |publisher=The AV Club |date=2024-12-16 |access-date=2025-05-16}}</ref> |} === Жылдың компьютерлік ойыны === 2021 жылға дейін үздіктер тізіміндегі компьютерлік ойындардың нақты реттілігі болмады. {| class="wikitable" style="font-size:0.95em;line-height:1.5em;" ! Жыл ! Компьютерлік ойын ! Әзірлеуші ! Ел ! Дереккөз |- | 2021 || ''[[Returnal]]'' || [[Housemarque]] || {{байрақ|Финляндия}} || <ref>{{cite web |last=Hughes |first=William |url=https://www.avclub.com/the-17-best-games-of-2021-1848184033 |title=The 17 best games of 2021 |publisher=The A.V. Club |date=2021-12-14 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2022 || ''[[Elden Ring]]'' || [[FromSoftware]] || {{байрақ|Жапония}} || <ref>{{cite web |last=Chatziioannou |first=Alexander |url=https://www.avclub.com/the-15-best-games-of-2022-1849891249 |title=The 15 best games of 2022 |publisher=The A.V. Club |date=2022-12-19 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2023 || ''[[The Legend of Zelda: Tears of the Kingdom]]'' || [[Nintendo]] || {{байрақ|Жапония}} || <ref>{{cite web |last=Hughes |first=William |url=https://www.avclub.com/the-best-games-of-2023-1851110743 |title=The best games of 2023 |publisher=The A.V. Club |date=2023-12-20 |access-date=2025-05-16}}</ref> |- | 2024 || ''[[Balatro]]'' || LocalThunk || {{байрақ|Канада}} || <ref>{{cite web |last=Hughes |first=William |url=https://www.avclub.com/best-games-2024 |title=The best games of 2024 |publisher=The A.V. Club |date=2024-12-19 |access-date=2025-05-16}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:АҚШ газеттері]] [[Санат:Ағылшын тіліндегі газеттер]] [[Санат:1993 жылы негізі қаланған газеттер]] [[Санат:Ойын-сауық сайттары]] n11kcbwvesb39iwdqlc20kdoj2i8qmi 0 786806 3657361 2026-09-19T13:25:17Z Мағыпар 100137 толықтыру 3657361 wikitext text/x-wiki '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утенск уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] bed5wnkq9r2eg0effd6ctbtk92dqb8v 3657364 3657361 2026-09-19T13:35:41Z Мағыпар 100137 үлгі 3657364 wikitext text/x-wiki '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утенск уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] twi78443kzkldcqh3pvac1s8hnzvzl1 3657366 3657364 2026-09-19T13:41:23Z Мағыпар 100137 толықтыру 3657366 wikitext text/x-wiki '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утенск уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] tw397c9pusj92xi9p3mnih7aywd2yc4 3657367 3657366 2026-09-19T13:42:36Z Мағыпар 100137 дереккөз 3657367 wikitext text/x-wiki '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утенск уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 0zwy6ae3qayzd4pwuxunzsbrbtn2jc4 3657374 3657367 2026-09-19T14:01:30Z Мағыпар 100137 толықтыру 3657374 wikitext text/x-wiki '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] rz11nrxjur100wgzcbzj3lgz95qker7 3657378 3657374 2026-09-19T14:02:57Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3657378 wikitext text/x-wiki '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 7mtkgysenj75k70qp4eoxrfmwvlh9jp 3657397 3657378 2026-09-19T14:25:36Z Мағыпар 100137 толықтыру 3657397 wikitext text/x-wiki '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған үш жарым ғасырдан кейін қала құқығы берілгенімен, небәрі үш жылдан кейін қала мәртебесі жойылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] j42h824uvr4ey0tgv8wt10cj3vah41k 3657398 3657397 2026-09-19T14:28:11Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3657398 wikitext text/x-wiki '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған үш жарым ғасырдан кейін қала құқығы берілгенімен, небәрі үш жылдан кейін қала мәртебесі жойылды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] i3a6h9f7hgaijxjt7obejky2zrhidtx 3657399 3657398 2026-09-19T14:34:48Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3657399 wikitext text/x-wiki '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] qcckatco3u1ajycvl1eqp1ez0umtoa0 3657400 3657399 2026-09-19T14:37:00Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3657400 wikitext text/x-wiki '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 0bdxcabl2hggwyx5y58shvs7mr610ua 3657420 3657400 2026-09-19T16:02:40Z Мағыпар 100137 толықтыру 3657420 wikitext text/x-wiki '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 7x04r9n2ntqh8jkr5bj8ygqltprx313 3657422 3657420 2026-09-19T16:09:17Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3657422 wikitext text/x-wiki '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] gxs7mj0k70ugl6htx70md07hcc0z70b 3657427 3657422 2026-09-19T16:13:00Z Мағыпар 100137 толықтыру 3657427 wikitext text/x-wiki '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] svlm5wfd7e6exnpn62cwzyghy14x3ei 3657429 3657427 2026-09-19T16:16:13Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3657429 wikitext text/x-wiki '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] g3q2yjk555f7inysms14prwkc01p1my 3657430 3657429 2026-09-19T16:17:13Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3657430 wikitext text/x-wiki '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] cbsagjyvd8sdomq6wrfrbx826i0b2i6 3657431 3657430 2026-09-19T16:18:39Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3657431 wikitext text/x-wiki '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. *'''Аникщяй аймақтық саябағы''' — орман, өзен және көлдерді қамтитын 15 000 гектар аумақты алып жатқан қорғалатын аймақ. Саябақта бірнеше жаяу жүру маршруттары бар және онда құндыз, бұғы, қабан сияқты жабайы аңдарды бақылауға мүмкіндік туады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 4u5aedy5omh3jxxjskr8z2i97obgvak 3657432 3657431 2026-09-19T16:20:07Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3657432 wikitext text/x-wiki '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. *'''Аникщяй аймақтық саябағы''' — орман, өзен және көлдерді қамтитын 15 000 гектар аумақты алып жатқан қорғалатын аймақ. Саябақта бірнеше жаяу жүру маршруттары бар және онда құндыз, бұғы, қабан сияқты жабайы аңдарды бақылауға мүмкіндік туады. *'''Тар табанды теміржол''' — Аникщяй мен Рубикяй арасында қатынайтын тарихи пойыз. Пойыз көркем табиғат аясымен жүріп өтіп, ауылдық жерлерді тамашалаудың ерекше әдісін ұсынады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 5ur5181vyhpxqqg4x5bk6671k2rw76q 3657433 3657432 2026-09-19T16:21:20Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3657433 wikitext text/x-wiki '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. *'''Аникщяй аймақтық саябағы''' — орман, өзен және көлдерді қамтитын 15 000 гектар аумақты алып жатқан қорғалатын аймақ. Саябақта бірнеше жаяу жүру маршруттары бар және онда құндыз, бұғы, қабан сияқты жабайы аңдарды бақылауға мүмкіндік туады. *'''Тар табанды теміржол''' — Аникщяй мен Рубикяй арасында қатынайтын тарихи пойыз. Пойыз көркем табиғат аясымен жүріп өтіп, ауылдық жерлерді тамашалаудың ерекше әдісін ұсынады. *'''Пунтакас тасы''' — шеңбері 7,5 метр, биіктігі 3,5 метр болатын алып тас. Бұл — Литвадағы ең үлкен тас, оны соңғы мұз дәуірі кезінде мұздықтар алып келген деп саналады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] oz4o3tkqg05ve462n0avkzj5eo2afhy 3657434 3657433 2026-09-19T16:23:16Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3657434 wikitext text/x-wiki '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. *'''Аникщяй аймақтық саябағы''' — орман, өзен және көлдерді қамтитын 15 000 гектар аумақты алып жатқан қорғалатын аймақ. Саябақта бірнеше жаяу жүру маршруттары бар және онда құндыз, бұғы, қабан сияқты жабайы аңдарды бақылауға мүмкіндік туады. *'''Тар табанды теміржол''' — Аникщяй мен Рубикяй арасында қатынайтын тарихи пойыз. Пойыз көркем табиғат аясымен жүріп өтіп, ауылдық жерлерді тамашалаудың ерекше әдісін ұсынады. *'''Пунтакас тасы''' — шеңбері 7,5 метр, биіктігі 3,5 метр болатын алып тас. Бұл — Литвадағы ең үлкен тас, оны соңғы мұз дәуірі кезінде мұздықтар алып келген деп саналады. *'''«Бостандық періштесі»''' — Литваның азаттық жолындағы күрескерлерінің құрметіне орнатылған ескерткіш. Ақ мәрмәрдан жасалған бұл мүсіннің биіктігі 33 метрді құрайды. Туристер мүсіннің төбесіне көтеріліп, ол жерден айналадағы аймақтың көрінісін тамашалай алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 8amwolotcrm6g7l3opzklc36tzxupc6 3657435 3657434 2026-09-19T16:24:58Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3657435 wikitext text/x-wiki '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. *'''Аникщяй аймақтық саябағы''' — орман, өзен және көлдерді қамтитын 15 000 гектар аумақты алып жатқан қорғалатын аймақ. Саябақта бірнеше жаяу жүру маршруттары бар және онда құндыз, бұғы, қабан сияқты жабайы аңдарды бақылауға мүмкіндік туады. *'''Тар табанды теміржол''' — Аникщяй мен Рубикяй арасында қатынайтын тарихи пойыз. Пойыз көркем табиғат аясымен жүріп өтіп, ауылдық жерлерді тамашалаудың ерекше әдісін ұсынады. *'''Пунтакас тасы''' — шеңбері 7,5 метр, биіктігі 3,5 метр болатын алып тас. Бұл — Литвадағы ең үлкен тас, оны соңғы мұз дәуірі кезінде мұздықтар алып келген деп саналады. *'''«Бостандық періштесі»''' — Литваның азаттық жолындағы күрескерлерінің құрметіне орнатылған ескерткіш. Ақ мәрмәрдан жасалған бұл мүсіннің биіктігі 33 метрді құрайды. Туристер мүсіннің төбесіне көтеріліп, ол жерден айналадағы аймақтың көрінісін тамашалай алады. *'''Әулие Маттиас шіркеуі''' — XVII ғасырда салынған тарихи шіркеу қаланың орталығында орналасқан. Ол өзінің әдемі барокко стиліндегі сәулетімен ерекшеленеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] hwuwzsuibmiong9et3kmp8fl4v6t559 3657437 3657435 2026-09-19T16:27:09Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ дереккөз 3657437 wikitext text/x-wiki '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. *'''Аникщяй аймақтық саябағы''' — орман, өзен және көлдерді қамтитын 15 000 гектар аумақты алып жатқан қорғалатын аймақ. Саябақта бірнеше жаяу жүру маршруттары бар және онда құндыз, бұғы, қабан сияқты жабайы аңдарды бақылауға мүмкіндік туады. *'''Тар табанды теміржол''' — Аникщяй мен Рубикяй арасында қатынайтын тарихи пойыз. Пойыз көркем табиғат аясымен жүріп өтіп, ауылдық жерлерді тамашалаудың ерекше әдісін ұсынады. *'''Пунтакас тасы''' — шеңбері 7,5 метр, биіктігі 3,5 метр болатын алып тас. Бұл — Литвадағы ең үлкен тас, оны соңғы мұз дәуірі кезінде мұздықтар алып келген деп саналады. *'''«Бостандық періштесі»''' — Литваның азаттық жолындағы күрескерлерінің құрметіне орнатылған ескерткіш. Ақ мәрмәрдан жасалған бұл мүсіннің биіктігі 33 метрді құрайды. Туристер мүсіннің төбесіне көтеріліп, ол жерден айналадағы аймақтың көрінісін тамашалай алады. *'''Әулие Маттиас шіркеуі''' — XVII ғасырда салынған тарихи шіркеу қаланың орталығында орналасқан. Ол өзінің әдемі барокко стиліндегі сәулетімен ерекшеленеді.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/litva-anyksciai.htm|title=Карта Аникщяя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] ahau219rcqolrp933rl8jgpqkptrrsp 3657469 3657437 2026-09-19T17:45:40Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3657469 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lt|Anykščiai}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. *'''Аникщяй аймақтық саябағы''' — орман, өзен және көлдерді қамтитын 15 000 гектар аумақты алып жатқан қорғалатын аймақ. Саябақта бірнеше жаяу жүру маршруттары бар және онда құндыз, бұғы, қабан сияқты жабайы аңдарды бақылауға мүмкіндік туады. *'''Тар табанды теміржол''' — Аникщяй мен Рубикяй арасында қатынайтын тарихи пойыз. Пойыз көркем табиғат аясымен жүріп өтіп, ауылдық жерлерді тамашалаудың ерекше әдісін ұсынады. *'''Пунтакас тасы''' — шеңбері 7,5 метр, биіктігі 3,5 метр болатын алып тас. Бұл — Литвадағы ең үлкен тас, оны соңғы мұз дәуірі кезінде мұздықтар алып келген деп саналады. *'''«Бостандық періштесі»''' — Литваның азаттық жолындағы күрескерлерінің құрметіне орнатылған ескерткіш. Ақ мәрмәрдан жасалған бұл мүсіннің биіктігі 33 метрді құрайды. Туристер мүсіннің төбесіне көтеріліп, ол жерден айналадағы аймақтың көрінісін тамашалай алады. *'''Әулие Маттиас шіркеуі''' — XVII ғасырда салынған тарихи шіркеу қаланың орталығында орналасқан. Ол өзінің әдемі барокко стиліндегі сәулетімен ерекшеленеді.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/litva-anyksciai.htm|title=Карта Аникщяя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] a9k4yafd3zaqd44rao7f445itlqvxq3 3657474 3657469 2026-09-19T18:09:53Z Мағыпар 100137 үлгі 3657474 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lt|Anykščiai}} |сурет = Anykščiai, 2020.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. *'''Аникщяй аймақтық саябағы''' — орман, өзен және көлдерді қамтитын 15 000 гектар аумақты алып жатқан қорғалатын аймақ. Саябақта бірнеше жаяу жүру маршруттары бар және онда құндыз, бұғы, қабан сияқты жабайы аңдарды бақылауға мүмкіндік туады. *'''Тар табанды теміржол''' — Аникщяй мен Рубикяй арасында қатынайтын тарихи пойыз. Пойыз көркем табиғат аясымен жүріп өтіп, ауылдық жерлерді тамашалаудың ерекше әдісін ұсынады. *'''Пунтакас тасы''' — шеңбері 7,5 метр, биіктігі 3,5 метр болатын алып тас. Бұл — Литвадағы ең үлкен тас, оны соңғы мұз дәуірі кезінде мұздықтар алып келген деп саналады. *'''«Бостандық періштесі»''' — Литваның азаттық жолындағы күрескерлерінің құрметіне орнатылған ескерткіш. Ақ мәрмәрдан жасалған бұл мүсіннің биіктігі 33 метрді құрайды. Туристер мүсіннің төбесіне көтеріліп, ол жерден айналадағы аймақтың көрінісін тамашалай алады. *'''Әулие Маттиас шіркеуі''' — XVII ғасырда салынған тарихи шіркеу қаланың орталығында орналасқан. Ол өзінің әдемі барокко стиліндегі сәулетімен ерекшеленеді.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/litva-anyksciai.htm|title=Карта Аникщяя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 1fdu1lerqw8u7pd80dh7av7cqtso3wl 3657475 3657474 2026-09-19T18:10:40Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3657475 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lt|Anykščiai}} |сурет = Anykščiai, 2020.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Flag of the Anykščiai District Municipality.svg |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. *'''Аникщяй аймақтық саябағы''' — орман, өзен және көлдерді қамтитын 15 000 гектар аумақты алып жатқан қорғалатын аймақ. Саябақта бірнеше жаяу жүру маршруттары бар және онда құндыз, бұғы, қабан сияқты жабайы аңдарды бақылауға мүмкіндік туады. *'''Тар табанды теміржол''' — Аникщяй мен Рубикяй арасында қатынайтын тарихи пойыз. Пойыз көркем табиғат аясымен жүріп өтіп, ауылдық жерлерді тамашалаудың ерекше әдісін ұсынады. *'''Пунтакас тасы''' — шеңбері 7,5 метр, биіктігі 3,5 метр болатын алып тас. Бұл — Литвадағы ең үлкен тас, оны соңғы мұз дәуірі кезінде мұздықтар алып келген деп саналады. *'''«Бостандық періштесі»''' — Литваның азаттық жолындағы күрескерлерінің құрметіне орнатылған ескерткіш. Ақ мәрмәрдан жасалған бұл мүсіннің биіктігі 33 метрді құрайды. Туристер мүсіннің төбесіне көтеріліп, ол жерден айналадағы аймақтың көрінісін тамашалай алады. *'''Әулие Маттиас шіркеуі''' — XVII ғасырда салынған тарихи шіркеу қаланың орталығында орналасқан. Ол өзінің әдемі барокко стиліндегі сәулетімен ерекшеленеді.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/litva-anyksciai.htm|title=Карта Аникщяя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] pnbncb2i2k8hur4s928ft7280ppov1s 3657476 3657475 2026-09-19T18:11:21Z Мағыпар 100137 үлгі 3657476 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lt|Anykščiai}} |сурет = Anykščiai, 2020.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Anykščiai COA great.svg |ту = Flag of the Anykščiai District Municipality.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. *'''Аникщяй аймақтық саябағы''' — орман, өзен және көлдерді қамтитын 15 000 гектар аумақты алып жатқан қорғалатын аймақ. Саябақта бірнеше жаяу жүру маршруттары бар және онда құндыз, бұғы, қабан сияқты жабайы аңдарды бақылауға мүмкіндік туады. *'''Тар табанды теміржол''' — Аникщяй мен Рубикяй арасында қатынайтын тарихи пойыз. Пойыз көркем табиғат аясымен жүріп өтіп, ауылдық жерлерді тамашалаудың ерекше әдісін ұсынады. *'''Пунтакас тасы''' — шеңбері 7,5 метр, биіктігі 3,5 метр болатын алып тас. Бұл — Литвадағы ең үлкен тас, оны соңғы мұз дәуірі кезінде мұздықтар алып келген деп саналады. *'''«Бостандық періштесі»''' — Литваның азаттық жолындағы күрескерлерінің құрметіне орнатылған ескерткіш. Ақ мәрмәрдан жасалған бұл мүсіннің биіктігі 33 метрді құрайды. Туристер мүсіннің төбесіне көтеріліп, ол жерден айналадағы аймақтың көрінісін тамашалай алады. *'''Әулие Маттиас шіркеуі''' — XVII ғасырда салынған тарихи шіркеу қаланың орталығында орналасқан. Ол өзінің әдемі барокко стиліндегі сәулетімен ерекшеленеді.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/litva-anyksciai.htm|title=Карта Аникщяя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] obkzx5dg60gt45coob0w4aviafy998t 3657478 3657476 2026-09-19T18:13:30Z Мағыпар 100137 үлгі 3657478 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lt|Anykščiai}} |сурет = Anykščiai, 2020.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Anykščiai COA great.svg |ту = Flag of the Anykščiai District Municipality.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =32 |lat_sec =04 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =06 |lon_sec =26 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. *'''Аникщяй аймақтық саябағы''' — орман, өзен және көлдерді қамтитын 15 000 гектар аумақты алып жатқан қорғалатын аймақ. Саябақта бірнеше жаяу жүру маршруттары бар және онда құндыз, бұғы, қабан сияқты жабайы аңдарды бақылауға мүмкіндік туады. *'''Тар табанды теміржол''' — Аникщяй мен Рубикяй арасында қатынайтын тарихи пойыз. Пойыз көркем табиғат аясымен жүріп өтіп, ауылдық жерлерді тамашалаудың ерекше әдісін ұсынады. *'''Пунтакас тасы''' — шеңбері 7,5 метр, биіктігі 3,5 метр болатын алып тас. Бұл — Литвадағы ең үлкен тас, оны соңғы мұз дәуірі кезінде мұздықтар алып келген деп саналады. *'''«Бостандық періштесі»''' — Литваның азаттық жолындағы күрескерлерінің құрметіне орнатылған ескерткіш. Ақ мәрмәрдан жасалған бұл мүсіннің биіктігі 33 метрді құрайды. Туристер мүсіннің төбесіне көтеріліп, ол жерден айналадағы аймақтың көрінісін тамашалай алады. *'''Әулие Маттиас шіркеуі''' — XVII ғасырда салынған тарихи шіркеу қаланың орталығында орналасқан. Ол өзінің әдемі барокко стиліндегі сәулетімен ерекшеленеді.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/litva-anyksciai.htm|title=Карта Аникщяя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] thcn6h7kl8y3my9k2kqdvb8qjaqf7yk 3657479 3657478 2026-09-19T18:14:31Z Мағыпар 100137 үлгі 3657479 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lt|Anykščiai}} |сурет = Anykščiai, 2020.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Anykščiai COA great.svg |ту = Flag of the Anykščiai District Municipality.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =32 |lat_sec =04 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =06 |lon_sec =26 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Утена уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. *'''Аникщяй аймақтық саябағы''' — орман, өзен және көлдерді қамтитын 15 000 гектар аумақты алып жатқан қорғалатын аймақ. Саябақта бірнеше жаяу жүру маршруттары бар және онда құндыз, бұғы, қабан сияқты жабайы аңдарды бақылауға мүмкіндік туады. *'''Тар табанды теміржол''' — Аникщяй мен Рубикяй арасында қатынайтын тарихи пойыз. Пойыз көркем табиғат аясымен жүріп өтіп, ауылдық жерлерді тамашалаудың ерекше әдісін ұсынады. *'''Пунтакас тасы''' — шеңбері 7,5 метр, биіктігі 3,5 метр болатын алып тас. Бұл — Литвадағы ең үлкен тас, оны соңғы мұз дәуірі кезінде мұздықтар алып келген деп саналады. *'''«Бостандық періштесі»''' — Литваның азаттық жолындағы күрескерлерінің құрметіне орнатылған ескерткіш. Ақ мәрмәрдан жасалған бұл мүсіннің биіктігі 33 метрді құрайды. Туристер мүсіннің төбесіне көтеріліп, ол жерден айналадағы аймақтың көрінісін тамашалай алады. *'''Әулие Маттиас шіркеуі''' — XVII ғасырда салынған тарихи шіркеу қаланың орталығында орналасқан. Ол өзінің әдемі барокко стиліндегі сәулетімен ерекшеленеді.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/litva-anyksciai.htm|title=Карта Аникщяя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] e0tkwrlkwre1jsbycj8g4p1qeuxu2pe 3657480 3657479 2026-09-19T18:15:17Z Мағыпар 100137 үлгі 3657480 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lt|Anykščiai}} |сурет = Anykščiai, 2020.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Anykščiai COA great.svg |ту = Flag of the Anykščiai District Municipality.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =32 |lat_sec =04 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =06 |lon_sec =26 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Утена уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Anykščiai |сайты = |сайт тілі = }} '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. *'''Аникщяй аймақтық саябағы''' — орман, өзен және көлдерді қамтитын 15 000 гектар аумақты алып жатқан қорғалатын аймақ. Саябақта бірнеше жаяу жүру маршруттары бар және онда құндыз, бұғы, қабан сияқты жабайы аңдарды бақылауға мүмкіндік туады. *'''Тар табанды теміржол''' — Аникщяй мен Рубикяй арасында қатынайтын тарихи пойыз. Пойыз көркем табиғат аясымен жүріп өтіп, ауылдық жерлерді тамашалаудың ерекше әдісін ұсынады. *'''Пунтакас тасы''' — шеңбері 7,5 метр, биіктігі 3,5 метр болатын алып тас. Бұл — Литвадағы ең үлкен тас, оны соңғы мұз дәуірі кезінде мұздықтар алып келген деп саналады. *'''«Бостандық періштесі»''' — Литваның азаттық жолындағы күрескерлерінің құрметіне орнатылған ескерткіш. Ақ мәрмәрдан жасалған бұл мүсіннің биіктігі 33 метрді құрайды. Туристер мүсіннің төбесіне көтеріліп, ол жерден айналадағы аймақтың көрінісін тамашалай алады. *'''Әулие Маттиас шіркеуі''' — XVII ғасырда салынған тарихи шіркеу қаланың орталығында орналасқан. Ол өзінің әдемі барокко стиліндегі сәулетімен ерекшеленеді.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/litva-anyksciai.htm|title=Карта Аникщяя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] qmbpbxeuw1ehpflhzqqtu9bklnyyln7 3657484 3657480 2026-09-19T18:17:03Z Мағыпар 100137 үлгі 3657484 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lt|Anykščiai}} |сурет = Anykščiai, 2020.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Anykščiai COA great.svg |ту = Flag of the Anykščiai District Municipality.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =32 |lat_sec =04 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =06 |lon_sec =26 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Утена уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+370) 381 |пошта индексі = LT-29001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Anykščiai |сайты = |сайт тілі = }} '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. *'''Аникщяй аймақтық саябағы''' — орман, өзен және көлдерді қамтитын 15 000 гектар аумақты алып жатқан қорғалатын аймақ. Саябақта бірнеше жаяу жүру маршруттары бар және онда құндыз, бұғы, қабан сияқты жабайы аңдарды бақылауға мүмкіндік туады. *'''Тар табанды теміржол''' — Аникщяй мен Рубикяй арасында қатынайтын тарихи пойыз. Пойыз көркем табиғат аясымен жүріп өтіп, ауылдық жерлерді тамашалаудың ерекше әдісін ұсынады. *'''Пунтакас тасы''' — шеңбері 7,5 метр, биіктігі 3,5 метр болатын алып тас. Бұл — Литвадағы ең үлкен тас, оны соңғы мұз дәуірі кезінде мұздықтар алып келген деп саналады. *'''«Бостандық періштесі»''' — Литваның азаттық жолындағы күрескерлерінің құрметіне орнатылған ескерткіш. Ақ мәрмәрдан жасалған бұл мүсіннің биіктігі 33 метрді құрайды. Туристер мүсіннің төбесіне көтеріліп, ол жерден айналадағы аймақтың көрінісін тамашалай алады. *'''Әулие Маттиас шіркеуі''' — XVII ғасырда салынған тарихи шіркеу қаланың орталығында орналасқан. Ол өзінің әдемі барокко стиліндегі сәулетімен ерекшеленеді.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/litva-anyksciai.htm|title=Карта Аникщяя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] jb2zbpsfvpmlyh7t1jdcmqhmgkzxsgy 3657489 3657484 2026-09-19T18:21:24Z Мағыпар 100137 үлгі 3657489 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lt|Anykščiai}} |сурет = Anykščiai, 2020.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Anykščiai COA great.svg |ту = Flag of the Anykščiai District Municipality.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =32 |lat_sec =04 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =06 |lon_sec =26 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Утена уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 11 391 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+370) 381 |пошта индексі = LT-29001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Anykščiai |сайты = |сайт тілі = }} '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. *'''Аникщяй аймақтық саябағы''' — орман, өзен және көлдерді қамтитын 15 000 гектар аумақты алып жатқан қорғалатын аймақ. Саябақта бірнеше жаяу жүру маршруттары бар және онда құндыз, бұғы, қабан сияқты жабайы аңдарды бақылауға мүмкіндік туады. *'''Тар табанды теміржол''' — Аникщяй мен Рубикяй арасында қатынайтын тарихи пойыз. Пойыз көркем табиғат аясымен жүріп өтіп, ауылдық жерлерді тамашалаудың ерекше әдісін ұсынады. *'''Пунтакас тасы''' — шеңбері 7,5 метр, биіктігі 3,5 метр болатын алып тас. Бұл — Литвадағы ең үлкен тас, оны соңғы мұз дәуірі кезінде мұздықтар алып келген деп саналады. *'''«Бостандық періштесі»''' — Литваның азаттық жолындағы күрескерлерінің құрметіне орнатылған ескерткіш. Ақ мәрмәрдан жасалған бұл мүсіннің биіктігі 33 метрді құрайды. Туристер мүсіннің төбесіне көтеріліп, ол жерден айналадағы аймақтың көрінісін тамашалай алады. *'''Әулие Маттиас шіркеуі''' — XVII ғасырда салынған тарихи шіркеу қаланың орталығында орналасқан. Ол өзінің әдемі барокко стиліндегі сәулетімен ерекшеленеді.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/litva-anyksciai.htm|title=Карта Аникщяя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] ha2s6mokktu7asnsv7rhvh5e41dmabc 3657493 3657489 2026-09-19T18:22:48Z Мағыпар 100137 үлгі 3657493 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lt|Anykščiai}} |сурет = Anykščiai, 2020.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Anykščiai COA great.svg |ту = Flag of the Anykščiai District Municipality.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =32 |lat_sec =04 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =06 |lon_sec =26 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Утена уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1442 |алғашқы дерек = 1442 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 11 391 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+370) 381 |пошта индексі = LT-29001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Anykščiai |сайты = |сайт тілі = }} '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. *'''Аникщяй аймақтық саябағы''' — орман, өзен және көлдерді қамтитын 15 000 гектар аумақты алып жатқан қорғалатын аймақ. Саябақта бірнеше жаяу жүру маршруттары бар және онда құндыз, бұғы, қабан сияқты жабайы аңдарды бақылауға мүмкіндік туады. *'''Тар табанды теміржол''' — Аникщяй мен Рубикяй арасында қатынайтын тарихи пойыз. Пойыз көркем табиғат аясымен жүріп өтіп, ауылдық жерлерді тамашалаудың ерекше әдісін ұсынады. *'''Пунтакас тасы''' — шеңбері 7,5 метр, биіктігі 3,5 метр болатын алып тас. Бұл — Литвадағы ең үлкен тас, оны соңғы мұз дәуірі кезінде мұздықтар алып келген деп саналады. *'''«Бостандық періштесі»''' — Литваның азаттық жолындағы күрескерлерінің құрметіне орнатылған ескерткіш. Ақ мәрмәрдан жасалған бұл мүсіннің биіктігі 33 метрді құрайды. Туристер мүсіннің төбесіне көтеріліп, ол жерден айналадағы аймақтың көрінісін тамашалай алады. *'''Әулие Маттиас шіркеуі''' — XVII ғасырда салынған тарихи шіркеу қаланың орталығында орналасқан. Ол өзінің әдемі барокко стиліндегі сәулетімен ерекшеленеді.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/litva-anyksciai.htm|title=Карта Аникщяя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 3q9amagm1n9xlbms0pnv66a1g0hhm5p 3657496 3657493 2026-09-19T18:24:42Z Мағыпар 100137 үлгі 3657496 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lt|Anykščiai}} |сурет = Anykščiai, 2020.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Anykščiai COA great.svg |ту = Flag of the Anykščiai District Municipality.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =32 |lat_sec =04 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =06 |lon_sec =26 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Утена уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1442 |алғашқы дерек = 1442 |бұрынғы атаулары = Оникшты |статус алуы = 1792 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = ~ 95-115 |климаты = қоңыржай континенттік |ресми тілі = |тұрғыны = 11 391 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+370) 381 |пошта индексі = LT-29001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Anykščiai |сайты = |сайт тілі = }} '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. *'''Аникщяй аймақтық саябағы''' — орман, өзен және көлдерді қамтитын 15 000 гектар аумақты алып жатқан қорғалатын аймақ. Саябақта бірнеше жаяу жүру маршруттары бар және онда құндыз, бұғы, қабан сияқты жабайы аңдарды бақылауға мүмкіндік туады. *'''Тар табанды теміржол''' — Аникщяй мен Рубикяй арасында қатынайтын тарихи пойыз. Пойыз көркем табиғат аясымен жүріп өтіп, ауылдық жерлерді тамашалаудың ерекше әдісін ұсынады. *'''Пунтакас тасы''' — шеңбері 7,5 метр, биіктігі 3,5 метр болатын алып тас. Бұл — Литвадағы ең үлкен тас, оны соңғы мұз дәуірі кезінде мұздықтар алып келген деп саналады. *'''«Бостандық періштесі»''' — Литваның азаттық жолындағы күрескерлерінің құрметіне орнатылған ескерткіш. Ақ мәрмәрдан жасалған бұл мүсіннің биіктігі 33 метрді құрайды. Туристер мүсіннің төбесіне көтеріліп, ол жерден айналадағы аймақтың көрінісін тамашалай алады. *'''Әулие Маттиас шіркеуі''' — XVII ғасырда салынған тарихи шіркеу қаланың орталығында орналасқан. Ол өзінің әдемі барокко стиліндегі сәулетімен ерекшеленеді.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/litva-anyksciai.htm|title=Карта Аникщяя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 4g1ctju7pcn04vaq22isfg4zqbkndrw 3657498 3657496 2026-09-19T18:28:41Z Мағыпар 100137 сурет қою 3657498 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lt|Anykščiai}} |сурет = Anykščiai, 2020.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Anykščiai COA great.svg |ту = Flag of the Anykščiai District Municipality.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =32 |lat_sec =04 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =06 |lon_sec =26 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Утена уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1442 |алғашқы дерек = 1442 |бұрынғы атаулары = Оникшты |статус алуы = 1792 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = ~ 95-115 |климаты = қоңыржай континенттік |ресми тілі = |тұрғыны = 11 391 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+370) 381 |пошта индексі = LT-29001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Anykščiai |сайты = |сайт тілі = }} '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. *'''Аникщяй аймақтық саябағы''' — орман, өзен және көлдерді қамтитын 15 000 гектар аумақты алып жатқан қорғалатын аймақ. Саябақта бірнеше жаяу жүру маршруттары бар және онда құндыз, бұғы, қабан сияқты жабайы аңдарды бақылауға мүмкіндік туады. *'''Тар табанды теміржол''' — Аникщяй мен Рубикяй арасында қатынайтын тарихи пойыз. Пойыз көркем табиғат аясымен жүріп өтіп, ауылдық жерлерді тамашалаудың ерекше әдісін ұсынады. *'''Пунтакас тасы''' — шеңбері 7,5 метр, биіктігі 3,5 метр болатын алып тас. Бұл — Литвадағы ең үлкен тас, оны соңғы мұз дәуірі кезінде мұздықтар алып келген деп саналады. *'''«Бостандық періштесі»''' — Литваның азаттық жолындағы күрескерлерінің құрметіне орнатылған ескерткіш. Ақ мәрмәрдан жасалған бұл мүсіннің биіктігі 33 метрді құрайды. Туристер мүсіннің төбесіне көтеріліп, ол жерден айналадағы аймақтың көрінісін тамашалай алады. *'''Әулие Маттиас шіркеуі''' — XVII ғасырда салынған тарихи шіркеу қаланың орталығында орналасқан. Ол өзінің әдемі барокко стиліндегі сәулетімен ерекшеленеді.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/litva-anyksciai.htm|title=Карта Аникщяя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Church of St. Matthew and the monument to Antanas Baranauskas in Anykščiai, Lithuania 2007.jpg|Әулие Матай шіркеуі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] tfvx5q9cl9twy3535c7tx47s614qw7o 3657499 3657498 2026-09-19T18:30:38Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3657499 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lt|Anykščiai}} |сурет = Anykščiai, 2020.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Anykščiai COA great.svg |ту = Flag of the Anykščiai District Municipality.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =32 |lat_sec =04 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =06 |lon_sec =26 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Утена уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1442 |алғашқы дерек = 1442 |бұрынғы атаулары = Оникшты |статус алуы = 1792 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = ~ 95-115 |климаты = қоңыржай континенттік |ресми тілі = |тұрғыны = 11 391 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+370) 381 |пошта индексі = LT-29001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Anykščiai |сайты = |сайт тілі = }} '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. *'''Аникщяй аймақтық саябағы''' — орман, өзен және көлдерді қамтитын 15 000 гектар аумақты алып жатқан қорғалатын аймақ. Саябақта бірнеше жаяу жүру маршруттары бар және онда құндыз, бұғы, қабан сияқты жабайы аңдарды бақылауға мүмкіндік туады. *'''Тар табанды теміржол''' — Аникщяй мен Рубикяй арасында қатынайтын тарихи пойыз. Пойыз көркем табиғат аясымен жүріп өтіп, ауылдық жерлерді тамашалаудың ерекше әдісін ұсынады. *'''Пунтакас тасы''' — шеңбері 7,5 метр, биіктігі 3,5 метр болатын алып тас. Бұл — Литвадағы ең үлкен тас, оны соңғы мұз дәуірі кезінде мұздықтар алып келген деп саналады. *'''«Бостандық періштесі»''' — Литваның азаттық жолындағы күрескерлерінің құрметіне орнатылған ескерткіш. Ақ мәрмәрдан жасалған бұл мүсіннің биіктігі 33 метрді құрайды. Туристер мүсіннің төбесіне көтеріліп, ол жерден айналадағы аймақтың көрінісін тамашалай алады. *'''Әулие Маттиас шіркеуі''' — XVII ғасырда салынған тарихи шіркеу қаланың орталығында орналасқан. Ол өзінің әдемі барокко стиліндегі сәулетімен ерекшеленеді.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/litva-anyksciai.htm|title=Карта Аникщяя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Church of St. Matthew and the monument to Antanas Baranauskas in Anykščiai, Lithuania 2007.jpg|Әулие Матай шіркеуі Anykščių lajų takas.JPG|Аспалы көпір </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] er3hdlt8bn0h282jxbu7goqfc471927 3657500 3657499 2026-09-19T18:32:34Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3657500 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lt|Anykščiai}} |сурет = Anykščiai, 2020.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Anykščiai COA great.svg |ту = Flag of the Anykščiai District Municipality.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =32 |lat_sec =04 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =06 |lon_sec =26 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Утена уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1442 |алғашқы дерек = 1442 |бұрынғы атаулары = Оникшты |статус алуы = 1792 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = ~ 95-115 |климаты = қоңыржай континенттік |ресми тілі = |тұрғыны = 11 391 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+370) 381 |пошта индексі = LT-29001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Anykščiai |сайты = |сайт тілі = }} '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. *'''Аникщяй аймақтық саябағы''' — орман, өзен және көлдерді қамтитын 15 000 гектар аумақты алып жатқан қорғалатын аймақ. Саябақта бірнеше жаяу жүру маршруттары бар және онда құндыз, бұғы, қабан сияқты жабайы аңдарды бақылауға мүмкіндік туады. *'''Тар табанды теміржол''' — Аникщяй мен Рубикяй арасында қатынайтын тарихи пойыз. Пойыз көркем табиғат аясымен жүріп өтіп, ауылдық жерлерді тамашалаудың ерекше әдісін ұсынады. *'''Пунтакас тасы''' — шеңбері 7,5 метр, биіктігі 3,5 метр болатын алып тас. Бұл — Литвадағы ең үлкен тас, оны соңғы мұз дәуірі кезінде мұздықтар алып келген деп саналады. *'''«Бостандық періштесі»''' — Литваның азаттық жолындағы күрескерлерінің құрметіне орнатылған ескерткіш. Ақ мәрмәрдан жасалған бұл мүсіннің биіктігі 33 метрді құрайды. Туристер мүсіннің төбесіне көтеріліп, ол жерден айналадағы аймақтың көрінісін тамашалай алады. *'''Әулие Маттиас шіркеуі''' — XVII ғасырда салынған тарихи шіркеу қаланың орталығында орналасқан. Ол өзінің әдемі барокко стиліндегі сәулетімен ерекшеленеді.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/litva-anyksciai.htm|title=Карта Аникщяя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Church of St. Matthew and the monument to Antanas Baranauskas in Anykščiai, Lithuania 2007.jpg|Әулие Матай шіркеуі Anykščių lajų takas.JPG|Аспалы көпір The train station of Anyksciai001.jpg|Тар табанды теміржол стансасы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 6e5lq6bhm8d34umh63g3prmv4bw6xm3 3657502 3657500 2026-09-19T18:38:19Z Мағыпар 100137 сурет қою 3657502 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lt|Anykščiai}} |сурет = Anykščiai, 2020.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Anykščiai COA great.svg |ту = Flag of the Anykščiai District Municipality.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =32 |lat_sec =04 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =06 |lon_sec =26 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Утена уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1442 |алғашқы дерек = 1442 |бұрынғы атаулары = Оникшты |статус алуы = 1792 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = ~ 95-115 |климаты = қоңыржай континенттік |ресми тілі = |тұрғыны = 11 391 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+370) 381 |пошта индексі = LT-29001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Anykščiai |сайты = |сайт тілі = }} '''Аникщяй''' ({{lang-lt|Anykščiai}}) — [[Литва]]ның солтүстігіндегі, [[Утена уезі]] құрамындағы қала. Аникщяй староствосының орталығы. 2026 жылы Аникщяй қаласының халқы 11 391 адамды құрады. Аникщяй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 30-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-anyksciai-11139.html|title=Население Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Литваның солтүстік-шығысында, [[Утена]]дан 35 км, [[Паневежис]]тен 60 км және [[Вильнюс]]тен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол қаланы Нерис және Неман өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстыратын Швянтойи өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/anikshchyay_lc8013|title=Европа > Литва > Аникщяй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Аникщяй туралы алғашқы құжаттар 1442 жылға жатады. Оған 1792 жылғы 17 қаңтарда Польша королі Станислав Август қол қойған арнайы жарлық негізінде қала мәртебесі берілді. Речь Посполитаяның үшінші бөлінісінен (1795 жыл) кейін елді мекеннің мәртебесі төмендетілді. Ол қала мәртебесін 1938 жылы қайта алды. XIX ғасырдан бастап шағын қалашық елдің бейресми әдеби орталығына айналды. Әр кезеңде мұнда сол дәуірдің көрнекті жазушылары, ақын Антанас Баранаускас, прозашы Антанас Жукаускас (Виенуолис деген лақап атпен танымал), жазушы Броне Буйвидайте және басқалары тұрған. XIX ғасырдың бірінші жартысында қала қарқынды дамып, онда қоңырау мұнарасы бар кірпіш шіркеу мен екі синагога салынды. 1831 жылғы көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін қала Ресей империясының қазынашылығының тікелей бақылауына өтті. 1863 жылғы көтеріліс кезінде мұнда қару-жарақ шеберханасы жұмыс істеді. XIX ғасырда Аникщяй Вилкмерге уезінің құрамындағы қала және волост әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16651-Anikshchjaj.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада киіз басу фабрикасы (1922 жылдан бері жұмыс істейді), жеміс-жидек шараптарын шығаратын зауыт (1926 жылы құрылған), сондай-ақ құрылыс материалдары мен сүт өнімдерін шығаратын зауыттар және тоқыма бұйымдары мен жиһаз жасайтын шағын кәсіпорындар орналасқан. Мұнда алкогольді және алкогольсіз сусындар шығаратын «Anykščių vynas» компаниясының бас кеңсесі орналасқан. Сондай-ақ, мұнда жоғары сапалы кварц құмын өндіретін карьер жұмыс істейді. Білім беру және оқу орындары: *Йонас Билюнас атындағы гимназия *Антанас Венуолис Гимназиясы *Антанас Баранаускас атындағы бастауыш мектебі *Өнер мектебі *4 балабақша: "Жилвитис", "Эглуте", "Спиндулелис", "Жиогелис" *Технологиялық мектеп *Муниципалды кітапхана және көпшілік кітапхана. == Көрікті орындары == Аникщяй қаласы бірнеше көрікті жерімен, соның ішінде Литвадағы ең биік (33 метрлік) бақылау мұнарасымен, тар табанды теміржолымен және елдегі ең үлкен тастардың бірі — Пунтукаспен танымал. Сондай-ақ қалада бірнеше мұражай жұмыс істейді және түрлі мәдени іс-шаралар мен ашық аспан астындағы белсенді демалыс түрлері ұйымдастырылған. *'''Аникщяй орманындағы соқпақ жол''' — орманның жоғарғы қабатын тамашалауға болады. Келушілер жерден едәуір биіктікте орналасқан, ұзындығы 300 метрлік жолмен серуендеп, орманды биіктен көре алады. 21 метр биіктікте орналасқан бұл соқпақ айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынады. *'''Жылқы мұражайы''' — мұнда келушілер жылқылардың тарихымен және олардың Литвадағы маңызымен таныса алады. Экспонаттар қатарында дәстүрлі ат арбалары, атқа мінуге арналған жабдықтар және жылқы бейнеленген өнер туындылары бар. *'''Аникщяй аймақтық саябағы''' — орман, өзен және көлдерді қамтитын 15 000 гектар аумақты алып жатқан қорғалатын аймақ. Саябақта бірнеше жаяу жүру маршруттары бар және онда құндыз, бұғы, қабан сияқты жабайы аңдарды бақылауға мүмкіндік туады. *'''Тар табанды теміржол''' — Аникщяй мен Рубикяй арасында қатынайтын тарихи пойыз. Пойыз көркем табиғат аясымен жүріп өтіп, ауылдық жерлерді тамашалаудың ерекше әдісін ұсынады. *'''Пунтакас тасы''' — шеңбері 7,5 метр, биіктігі 3,5 метр болатын алып тас. Бұл — Литвадағы ең үлкен тас, оны соңғы мұз дәуірі кезінде мұздықтар алып келген деп саналады. *'''«Бостандық періштесі»''' — Литваның азаттық жолындағы күрескерлерінің құрметіне орнатылған ескерткіш. Ақ мәрмәрдан жасалған бұл мүсіннің биіктігі 33 метрді құрайды. Туристер мүсіннің төбесіне көтеріліп, ол жерден айналадағы аймақтың көрінісін тамашалай алады. *'''Әулие Маттиас шіркеуі''' — XVII ғасырда салынған тарихи шіркеу қаланың орталығында орналасқан. Ол өзінің әдемі барокко стиліндегі сәулетімен ерекшеленеді.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/litva-anyksciai.htm|title=Карта Аникщяя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-19|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Church of St. Matthew and the monument to Antanas Baranauskas in Anykščiai, Lithuania 2007.jpg|Әулие Матай шіркеуі Anykščių lajų takas.JPG|Аспалы көпір The train station of Anyksciai001.jpg|Тар табанды теміржол стансасы Baranausko ir Vienuolio muziejus 3.JPG|А.Баранаускас пен А.Жукаускас-Вьенуолис мемориалдық мұражайы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] lq14dpb3hjpayuaclouhz89x467p6gc 0 786807 3657369 2026-09-19T13:52:01Z Marksscheider 183882 «[[Кендрик Ламар]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3657369 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Кендрик Ламар]] p0qx6ba9q3ktuebzpoq65de3ta3i2dd 3 786808 3657370 2026-09-19T13:55:06Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3657370 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Tomirisssss}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:55, 2026 ж. қыркүйектің 19 (+05) 3u0fsypd2uo0v44bh65m625u8yme9sy 0 786809 3657386 2026-09-19T14:09:35Z Marksscheider 183882 «[[Tyler, the Creator]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3657386 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Tyler, the Creator]] 3ff0hyexhfugv47rrd9e7hcym3dqn11 0 786810 3657403 2026-09-19T15:28:17Z Орел Карл 81620 Жаңа бетте: {{Ресей империясының әкімшілік бірлігі |Атауы = Орынбор губерниясы |Шынайы атауы = |Статусы = губерниясы |Суреті = 1856. Card from set of geographical cards of the Russian Empire 094.jpg |Ені = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Orenburg Governorate 1867.svg |Елтаңбан... 3657403 wikitext text/x-wiki {{Ресей империясының әкімшілік бірлігі |Атауы = Орынбор губерниясы |Шынайы атауы = |Статусы = губерниясы |Суреті = 1856. Card from set of geographical cards of the Russian Empire 094.jpg |Ені = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Orenburg Governorate 1867.svg |Елтаңбаның ені = |Елтаңбаның аты = |Ту = |Тудың ені = |Тудың аты = |Орталық = Орынбор |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = 00|lat_dir = N |lon_deg = 55|lon_min = 06|lon_sec = 00|lon_dir = E |Құрылды = 12 желтоқсан 1796 |Жойылды = 14 мамыр 1928 |Жер аумағы = 166 710,9 шаршы шақырым |Уақыт белдеуі = |Халық саны = 1 600 145 адам |Санақ жылы = 1897 |Тығыздығы = |Ұлттық құрамы = |Карта = Orenburg in Russian Empire (1914).svg |Карта ені = |Карта2 = Orenburgskaya gubernia.jpg |Карта2 ені = |дейін = Үфі наменгерлігі |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = Үфі губерниясы |к2 = Орынбор өлкесі |к3 = Орта Еділ облысы |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |Commons = Orenburg Governorate }} '''Орынбор губерниясы''' ({{lang-ru|Оренбургская губерния}}) — [[Ресей империясы|Ресей империясының]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР-дің]] және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-ның]] құрамында 1796–1928 жылдары болған тарихи әкімшілік-аумақтық бірлік. 1797–1802 және 1865–1928 жылдары губернияның әкімшілік орталығы — [[Орынбор]] қаласы, ал 1802–1865 жылдары — [[Үфі]] қаласы болды. Губерия 1796 жылы император [[I Павел|І Павелдің]] жарлығымен [[Үфі наменгерлігі|Үфі наменгерлігін]] қайта құру негізінде құрылып, 1928 жылы таратылды. == Географиясы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} pftvu772ar0y2xcsv5m2h7mcwrjbn67 3657404 3657403 2026-09-19T15:28:58Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Орынбор губерниясы|Орынбор губерниясы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3657404 wikitext text/x-wiki {{Ресей империясының әкімшілік бірлігі |Атауы = Орынбор губерниясы |Шынайы атауы = |Статусы = губерниясы |Суреті = 1856. Card from set of geographical cards of the Russian Empire 094.jpg |Ені = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Orenburg Governorate 1867.svg |Елтаңбаның ені = |Елтаңбаның аты = |Ту = |Тудың ені = |Тудың аты = |Орталық = Орынбор |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = 00|lat_dir = N |lon_deg = 55|lon_min = 06|lon_sec = 00|lon_dir = E |Құрылды = 12 желтоқсан 1796 |Жойылды = 14 мамыр 1928 |Жер аумағы = 166 710,9 шаршы шақырым |Уақыт белдеуі = |Халық саны = 1 600 145 адам |Санақ жылы = 1897 |Тығыздығы = |Ұлттық құрамы = |Карта = Orenburg in Russian Empire (1914).svg |Карта ені = |Карта2 = Orenburgskaya gubernia.jpg |Карта2 ені = |дейін = Үфі наменгерлігі |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = Үфі губерниясы |к2 = Орынбор өлкесі |к3 = Орта Еділ облысы |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |Commons = Orenburg Governorate }} '''Орынбор губерниясы''' ({{lang-ru|Оренбургская губерния}}) — [[Ресей империясы|Ресей империясының]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР-дің]] және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-ның]] құрамында 1796–1928 жылдары болған тарихи әкімшілік-аумақтық бірлік. 1797–1802 және 1865–1928 жылдары губернияның әкімшілік орталығы — [[Орынбор]] қаласы, ал 1802–1865 жылдары — [[Үфі]] қаласы болды. Губерия 1796 жылы император [[I Павел|І Павелдің]] жарлығымен [[Үфі наменгерлігі|Үфі наменгерлігін]] қайта құру негізінде құрылып, 1928 жылы таратылды. == Географиясы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Орынбор губерниясы]] 18gzhj1t2b8rdus8y2fkqx8uckf39gp 3657405 3657404 2026-09-19T15:29:27Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Орынбор облысының тарихы|Орынбор облысының тарихы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3657405 wikitext text/x-wiki {{Ресей империясының әкімшілік бірлігі |Атауы = Орынбор губерниясы |Шынайы атауы = |Статусы = губерниясы |Суреті = 1856. Card from set of geographical cards of the Russian Empire 094.jpg |Ені = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Orenburg Governorate 1867.svg |Елтаңбаның ені = |Елтаңбаның аты = |Ту = |Тудың ені = |Тудың аты = |Орталық = Орынбор |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = 00|lat_dir = N |lon_deg = 55|lon_min = 06|lon_sec = 00|lon_dir = E |Құрылды = 12 желтоқсан 1796 |Жойылды = 14 мамыр 1928 |Жер аумағы = 166 710,9 шаршы шақырым |Уақыт белдеуі = |Халық саны = 1 600 145 адам |Санақ жылы = 1897 |Тығыздығы = |Ұлттық құрамы = |Карта = Orenburg in Russian Empire (1914).svg |Карта ені = |Карта2 = Orenburgskaya gubernia.jpg |Карта2 ені = |дейін = Үфі наменгерлігі |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = Үфі губерниясы |к2 = Орынбор өлкесі |к3 = Орта Еділ облысы |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |Commons = Orenburg Governorate }} '''Орынбор губерниясы''' ({{lang-ru|Оренбургская губерния}}) — [[Ресей империясы|Ресей империясының]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР-дің]] және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-ның]] құрамында 1796–1928 жылдары болған тарихи әкімшілік-аумақтық бірлік. 1797–1802 және 1865–1928 жылдары губернияның әкімшілік орталығы — [[Орынбор]] қаласы, ал 1802–1865 жылдары — [[Үфі]] қаласы болды. Губерия 1796 жылы император [[I Павел|І Павелдің]] жарлығымен [[Үфі наменгерлігі|Үфі наменгерлігін]] қайта құру негізінде құрылып, 1928 жылы таратылды. == Географиясы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Орынбор губерниясы]] [[Санат:Орынбор облысының тарихы]] ls2kbcdhqacfl4rss8veo44m0ohdgjv 3657406 3657405 2026-09-19T15:31:05Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Қазақстан тарихы|Қазақстан тарихы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3657406 wikitext text/x-wiki {{Ресей империясының әкімшілік бірлігі |Атауы = Орынбор губерниясы |Шынайы атауы = |Статусы = губерниясы |Суреті = 1856. Card from set of geographical cards of the Russian Empire 094.jpg |Ені = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Orenburg Governorate 1867.svg |Елтаңбаның ені = |Елтаңбаның аты = |Ту = |Тудың ені = |Тудың аты = |Орталық = Орынбор |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = 00|lat_dir = N |lon_deg = 55|lon_min = 06|lon_sec = 00|lon_dir = E |Құрылды = 12 желтоқсан 1796 |Жойылды = 14 мамыр 1928 |Жер аумағы = 166 710,9 шаршы шақырым |Уақыт белдеуі = |Халық саны = 1 600 145 адам |Санақ жылы = 1897 |Тығыздығы = |Ұлттық құрамы = |Карта = Orenburg in Russian Empire (1914).svg |Карта ені = |Карта2 = Orenburgskaya gubernia.jpg |Карта2 ені = |дейін = Үфі наменгерлігі |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = Үфі губерниясы |к2 = Орынбор өлкесі |к3 = Орта Еділ облысы |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |Commons = Orenburg Governorate }} '''Орынбор губерниясы''' ({{lang-ru|Оренбургская губерния}}) — [[Ресей империясы|Ресей империясының]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР-дің]] және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-ның]] құрамында 1796–1928 жылдары болған тарихи әкімшілік-аумақтық бірлік. 1797–1802 және 1865–1928 жылдары губернияның әкімшілік орталығы — [[Орынбор]] қаласы, ал 1802–1865 жылдары — [[Үфі]] қаласы болды. Губерия 1796 жылы император [[I Павел|І Павелдің]] жарлығымен [[Үфі наменгерлігі|Үфі наменгерлігін]] қайта құру негізінде құрылып, 1928 жылы таратылды. == Географиясы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Орынбор губерниясы]] [[Санат:Орынбор облысының тарихы]] [[Санат:Қазақстан тарихы]] hf9v21afjgvubh92ctv985oum6gwfv8 3657407 3657406 2026-09-19T15:31:19Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Башқұртстан тарихы|Башқұртстан тарихы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3657407 wikitext text/x-wiki {{Ресей империясының әкімшілік бірлігі |Атауы = Орынбор губерниясы |Шынайы атауы = |Статусы = губерниясы |Суреті = 1856. Card from set of geographical cards of the Russian Empire 094.jpg |Ені = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Orenburg Governorate 1867.svg |Елтаңбаның ені = |Елтаңбаның аты = |Ту = |Тудың ені = |Тудың аты = |Орталық = Орынбор |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = 00|lat_dir = N |lon_deg = 55|lon_min = 06|lon_sec = 00|lon_dir = E |Құрылды = 12 желтоқсан 1796 |Жойылды = 14 мамыр 1928 |Жер аумағы = 166 710,9 шаршы шақырым |Уақыт белдеуі = |Халық саны = 1 600 145 адам |Санақ жылы = 1897 |Тығыздығы = |Ұлттық құрамы = |Карта = Orenburg in Russian Empire (1914).svg |Карта ені = |Карта2 = Orenburgskaya gubernia.jpg |Карта2 ені = |дейін = Үфі наменгерлігі |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = Үфі губерниясы |к2 = Орынбор өлкесі |к3 = Орта Еділ облысы |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |Commons = Orenburg Governorate }} '''Орынбор губерниясы''' ({{lang-ru|Оренбургская губерния}}) — [[Ресей империясы|Ресей империясының]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР-дің]] және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-ның]] құрамында 1796–1928 жылдары болған тарихи әкімшілік-аумақтық бірлік. 1797–1802 және 1865–1928 жылдары губернияның әкімшілік орталығы — [[Орынбор]] қаласы, ал 1802–1865 жылдары — [[Үфі]] қаласы болды. Губерия 1796 жылы император [[I Павел|І Павелдің]] жарлығымен [[Үфі наменгерлігі|Үфі наменгерлігін]] қайта құру негізінде құрылып, 1928 жылы таратылды. == Географиясы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Орынбор губерниясы]] [[Санат:Орынбор облысының тарихы]] [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Башқұртстан тарихы]] 0nlf0r5xmifmr0d43vm0u9b9alyrsty 3657408 3657407 2026-09-19T15:37:13Z Орел Карл 81620 /* Географиясы */ 3657408 wikitext text/x-wiki {{Ресей империясының әкімшілік бірлігі |Атауы = Орынбор губерниясы |Шынайы атауы = |Статусы = губерниясы |Суреті = 1856. Card from set of geographical cards of the Russian Empire 094.jpg |Ені = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Orenburg Governorate 1867.svg |Елтаңбаның ені = |Елтаңбаның аты = |Ту = |Тудың ені = |Тудың аты = |Орталық = Орынбор |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = 00|lat_dir = N |lon_deg = 55|lon_min = 06|lon_sec = 00|lon_dir = E |Құрылды = 12 желтоқсан 1796 |Жойылды = 14 мамыр 1928 |Жер аумағы = 166 710,9 шаршы шақырым |Уақыт белдеуі = |Халық саны = 1 600 145 адам |Санақ жылы = 1897 |Тығыздығы = |Ұлттық құрамы = |Карта = Orenburg in Russian Empire (1914).svg |Карта ені = |Карта2 = Orenburgskaya gubernia.jpg |Карта2 ені = |дейін = Үфі наменгерлігі |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = Үфі губерниясы |к2 = Орынбор өлкесі |к3 = Орта Еділ облысы |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |Commons = Orenburg Governorate }} '''Орынбор губерниясы''' ({{lang-ru|Оренбургская губерния}}) — [[Ресей империясы|Ресей империясының]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР-дің]] және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-ның]] құрамында 1796–1928 жылдары болған тарихи әкімшілік-аумақтық бірлік. 1797–1802 және 1865–1928 жылдары губернияның әкімшілік орталығы — [[Орынбор]] қаласы, ал 1802–1865 жылдары — [[Үфі]] қаласы болды. Губерия 1796 жылы император [[I Павел|І Павелдің]] жарлығымен [[Үфі наменгерлігі|Үфі наменгерлігін]] қайта құру негізінде құрылып, 1928 жылы таратылды. == Географиясы == Орынбор губерниясы Ресейдің Еуропалық бөлігінің оңтүстік-шығысында орналасты. Оның аумағы 1847 жылы 372 989 км², 1905 жылы 189 717 км²<ref>{{cite web|url=https://geo.1sept.ru/view_article.php?ID=200101502|title=С.А.ТАРХОВ Изменение административно-территориального деления России за последние 300 лет|archive-url=https://www.webcitation.org/61AP9fCt9?url=http://geo.1september.ru/2001/15/2.htm|archive-date=2011-08-24}}</ref>, ал 1926 жылы 67 989 км²<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=269|title=Всесоюзная перепись населения 1926 г. РСФСР и её регионы. Населенные места. Наличное городское и сельское население.|lang=ru|access-date=2011-09-18|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111341/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=271|url-status=live}}</ref> болды. [[Оңтүстік Орал]] таулары губернияның аумағын кесіп өтіп, жекелеген шыңдарының, соның ішінде [[Жамантау (тау)|Жамантаудың]], биіктігі 1640 метрге дейін жетті. Таулардың беткейлері орманмен көмкерілген, орман алқабы 2 мың км²-ге дейін жетті. Губернияның шығысындағы азиялық бөлігі мен оңтүстігі дала аймағына жатады. Таулы өңірлердің топырағы — тасты, ал далалы жерлердің топырағы — қара топырақ болды. == Тарихы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Орынбор губерниясы]] [[Санат:Орынбор облысының тарихы]] [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Башқұртстан тарихы]] n0nsk1rroix46ciyaawlj4859fdgn68 3657409 3657408 2026-09-19T15:37:43Z Орел Карл 81620 /* Тарихы */ 3657409 wikitext text/x-wiki {{Ресей империясының әкімшілік бірлігі |Атауы = Орынбор губерниясы |Шынайы атауы = |Статусы = губерниясы |Суреті = 1856. Card from set of geographical cards of the Russian Empire 094.jpg |Ені = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Orenburg Governorate 1867.svg |Елтаңбаның ені = |Елтаңбаның аты = |Ту = |Тудың ені = |Тудың аты = |Орталық = Орынбор |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = 00|lat_dir = N |lon_deg = 55|lon_min = 06|lon_sec = 00|lon_dir = E |Құрылды = 12 желтоқсан 1796 |Жойылды = 14 мамыр 1928 |Жер аумағы = 166 710,9 шаршы шақырым |Уақыт белдеуі = |Халық саны = 1 600 145 адам |Санақ жылы = 1897 |Тығыздығы = |Ұлттық құрамы = |Карта = Orenburg in Russian Empire (1914).svg |Карта ені = |Карта2 = Orenburgskaya gubernia.jpg |Карта2 ені = |дейін = Үфі наменгерлігі |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = Үфі губерниясы |к2 = Орынбор өлкесі |к3 = Орта Еділ облысы |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |Commons = Orenburg Governorate }} '''Орынбор губерниясы''' ({{lang-ru|Оренбургская губерния}}) — [[Ресей империясы|Ресей империясының]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР-дің]] және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-ның]] құрамында 1796–1928 жылдары болған тарихи әкімшілік-аумақтық бірлік. 1797–1802 және 1865–1928 жылдары губернияның әкімшілік орталығы — [[Орынбор]] қаласы, ал 1802–1865 жылдары — [[Үфі]] қаласы болды. Губерия 1796 жылы император [[I Павел|І Павелдің]] жарлығымен [[Үфі наменгерлігі|Үфі наменгерлігін]] қайта құру негізінде құрылып, 1928 жылы таратылды. == Географиясы == Орынбор губерниясы Ресейдің Еуропалық бөлігінің оңтүстік-шығысында орналасты. Оның аумағы 1847 жылы 372 989 км², 1905 жылы 189 717 км²<ref>{{cite web|url=https://geo.1sept.ru/view_article.php?ID=200101502|title=С.А.ТАРХОВ Изменение административно-территориального деления России за последние 300 лет|archive-url=https://www.webcitation.org/61AP9fCt9?url=http://geo.1september.ru/2001/15/2.htm|archive-date=2011-08-24}}</ref>, ал 1926 жылы 67 989 км²<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=269|title=Всесоюзная перепись населения 1926 г. РСФСР и её регионы. Населенные места. Наличное городское и сельское население.|lang=ru|access-date=2011-09-18|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111341/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=271|url-status=live}}</ref> болды. [[Оңтүстік Орал]] таулары губернияның аумағын кесіп өтіп, жекелеген шыңдарының, соның ішінде [[Жамантау (тау)|Жамантаудың]], биіктігі 1640 метрге дейін жетті. Таулардың беткейлері орманмен көмкерілген, орман алқабы 2 мың км²-ге дейін жетті. Губернияның шығысындағы азиялық бөлігі мен оңтүстігі дала аймағына жатады. Таулы өңірлердің топырағы — тасты, ал далалы жерлердің топырағы — қара топырақ болды. == Тарихы == == Әкімшілік бөлінісі == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Орынбор губерниясы]] [[Санат:Орынбор облысының тарихы]] [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Башқұртстан тарихы]] dtrj64esh68w920m9qfhjrpzhe9tnck 3657410 3657409 2026-09-19T15:38:38Z Орел Карл 81620 /* Әкімшілік бөлінісі */ 3657410 wikitext text/x-wiki {{Ресей империясының әкімшілік бірлігі |Атауы = Орынбор губерниясы |Шынайы атауы = |Статусы = губерниясы |Суреті = 1856. Card from set of geographical cards of the Russian Empire 094.jpg |Ені = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Orenburg Governorate 1867.svg |Елтаңбаның ені = |Елтаңбаның аты = |Ту = |Тудың ені = |Тудың аты = |Орталық = Орынбор |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = 00|lat_dir = N |lon_deg = 55|lon_min = 06|lon_sec = 00|lon_dir = E |Құрылды = 12 желтоқсан 1796 |Жойылды = 14 мамыр 1928 |Жер аумағы = 166 710,9 шаршы шақырым |Уақыт белдеуі = |Халық саны = 1 600 145 адам |Санақ жылы = 1897 |Тығыздығы = |Ұлттық құрамы = |Карта = Orenburg in Russian Empire (1914).svg |Карта ені = |Карта2 = Orenburgskaya gubernia.jpg |Карта2 ені = |дейін = Үфі наменгерлігі |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = Үфі губерниясы |к2 = Орынбор өлкесі |к3 = Орта Еділ облысы |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |Commons = Orenburg Governorate }} '''Орынбор губерниясы''' ({{lang-ru|Оренбургская губерния}}) — [[Ресей империясы|Ресей империясының]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР-дің]] және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-ның]] құрамында 1796–1928 жылдары болған тарихи әкімшілік-аумақтық бірлік. 1797–1802 және 1865–1928 жылдары губернияның әкімшілік орталығы — [[Орынбор]] қаласы, ал 1802–1865 жылдары — [[Үфі]] қаласы болды. Губерия 1796 жылы император [[I Павел|І Павелдің]] жарлығымен [[Үфі наменгерлігі|Үфі наменгерлігін]] қайта құру негізінде құрылып, 1928 жылы таратылды. == Географиясы == Орынбор губерниясы Ресейдің Еуропалық бөлігінің оңтүстік-шығысында орналасты. Оның аумағы 1847 жылы 372 989 км², 1905 жылы 189 717 км²<ref>{{cite web|url=https://geo.1sept.ru/view_article.php?ID=200101502|title=С.А.ТАРХОВ Изменение административно-территориального деления России за последние 300 лет|archive-url=https://www.webcitation.org/61AP9fCt9?url=http://geo.1september.ru/2001/15/2.htm|archive-date=2011-08-24}}</ref>, ал 1926 жылы 67 989 км²<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=269|title=Всесоюзная перепись населения 1926 г. РСФСР и её регионы. Населенные места. Наличное городское и сельское население.|lang=ru|access-date=2011-09-18|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111341/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=271|url-status=live}}</ref> болды. [[Оңтүстік Орал]] таулары губернияның аумағын кесіп өтіп, жекелеген шыңдарының, соның ішінде [[Жамантау (тау)|Жамантаудың]], биіктігі 1640 метрге дейін жетті. Таулардың беткейлері орманмен көмкерілген, орман алқабы 2 мың км²-ге дейін жетті. Губернияның шығысындағы азиялық бөлігі мен оңтүстігі дала аймағына жатады. Таулы өңірлердің топырағы — тасты, ал далалы жерлердің топырағы — қара топырақ болды. == Тарихы == == Әкімшілік бөлінісі == 1865-1919 жылдар аралығында Орынбор губерниясының құрамына 5 уез кірді: == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Орынбор губерниясы]] [[Санат:Орынбор облысының тарихы]] [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Башқұртстан тарихы]] ti9e4yfae4jdj0jefpylonimhzb2uuh 3657419 3657410 2026-09-19T16:02:36Z Орел Карл 81620 /* Әкімшілік бөлінісі */ 3657419 wikitext text/x-wiki {{Ресей империясының әкімшілік бірлігі |Атауы = Орынбор губерниясы |Шынайы атауы = |Статусы = губерниясы |Суреті = 1856. Card from set of geographical cards of the Russian Empire 094.jpg |Ені = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Orenburg Governorate 1867.svg |Елтаңбаның ені = |Елтаңбаның аты = |Ту = |Тудың ені = |Тудың аты = |Орталық = Орынбор |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = 00|lat_dir = N |lon_deg = 55|lon_min = 06|lon_sec = 00|lon_dir = E |Құрылды = 12 желтоқсан 1796 |Жойылды = 14 мамыр 1928 |Жер аумағы = 166 710,9 шаршы шақырым |Уақыт белдеуі = |Халық саны = 1 600 145 адам |Санақ жылы = 1897 |Тығыздығы = |Ұлттық құрамы = |Карта = Orenburg in Russian Empire (1914).svg |Карта ені = |Карта2 = Orenburgskaya gubernia.jpg |Карта2 ені = |дейін = Үфі наменгерлігі |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = Үфі губерниясы |к2 = Орынбор өлкесі |к3 = Орта Еділ облысы |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |Commons = Orenburg Governorate }} '''Орынбор губерниясы''' ({{lang-ru|Оренбургская губерния}}) — [[Ресей империясы|Ресей империясының]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР-дің]] және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-ның]] құрамында 1796–1928 жылдары болған тарихи әкімшілік-аумақтық бірлік. 1797–1802 және 1865–1928 жылдары губернияның әкімшілік орталығы — [[Орынбор]] қаласы, ал 1802–1865 жылдары — [[Үфі]] қаласы болды. Губерия 1796 жылы император [[I Павел|І Павелдің]] жарлығымен [[Үфі наменгерлігі|Үфі наменгерлігін]] қайта құру негізінде құрылып, 1928 жылы таратылды. == Географиясы == Орынбор губерниясы Ресейдің Еуропалық бөлігінің оңтүстік-шығысында орналасты. Оның аумағы 1847 жылы 372 989 км², 1905 жылы 189 717 км²<ref>{{cite web|url=https://geo.1sept.ru/view_article.php?ID=200101502|title=С.А.ТАРХОВ Изменение административно-территориального деления России за последние 300 лет|archive-url=https://www.webcitation.org/61AP9fCt9?url=http://geo.1september.ru/2001/15/2.htm|archive-date=2011-08-24}}</ref>, ал 1926 жылы 67 989 км²<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=269|title=Всесоюзная перепись населения 1926 г. РСФСР и её регионы. Населенные места. Наличное городское и сельское население.|lang=ru|access-date=2011-09-18|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111341/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=271|url-status=live}}</ref> болды. [[Оңтүстік Орал]] таулары губернияның аумағын кесіп өтіп, жекелеген шыңдарының, соның ішінде [[Жамантау (тау)|Жамантаудың]], биіктігі 1640 метрге дейін жетті. Таулардың беткейлері орманмен көмкерілген, орман алқабы 2 мың км²-ге дейін жетті. Губернияның шығысындағы азиялық бөлігі мен оңтүстігі дала аймағына жатады. Таулы өңірлердің топырағы — тасты, ал далалы жерлердің топырағы — қара топырақ болды. == Тарихы == == Әкімшілік бөлінісі == [[Сурет:Оренбург. Карта Оренбургской губернии. Почтовая открытка.jpg|thumb|right|250px|Орынбор губерниясының 1865–1919 жылдардағы әкімшілік бөлінісінің картасы]] 1865-1919 жылдар аралығында Орынбор губерниясының құрамына 5 уез кірді: {| class="wikitable" |- ! № ! Уез ! Уездік қала ! Уездік қаланың<br /> елтаңбасы ! Ауданы, <br> [[Шақырым|шақырым]]² ! Тұрғыны<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|title=Демоскоп Weekly. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Наличное население в губерниях, уездах, городах Российской Империи (без Финляндии)|access-date=2009-11-03|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203004404/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|url-status=live}}</ref> <br> ([[1897 жыл|1897]]), адам |- | 1 | [[Верхнеуральск уезі|Верхнеуральск]] | [[Верхнеуральск]] (11 095 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Verkhneuralsk COA (Orenburg Governorate) (1867).png|42x42px]] | style="text-align:right" |43 768,5 | style="text-align:right" |223 245 |- | 2 | [[Орынбор уезі|Орынбор]] | [[Орынбор]] (72 425 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Orenburg COA (Orenburg Governorate) (1782).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |32 691,1 | style="text-align:right" |555 653 |- | 3 | [[Жаманқала уезі|Жаманқала]] | [[Жаманқала]] (14 016 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Орск проект герба (1875).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |40 806,5 | style="text-align:right" |206 944 |- | 4 | [[Троицк уезі|Троицк]] | [[Троицк (Челябі облысы)|Троицк]] (23 299 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Troitsk COA (Orenburg Governorate) (1867).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |20 551,1 | style="text-align:right" |201 231 |- | 5 | [[Челябі уезі|Челябі]] | [[Челябі]] (19 998 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Chelyabinsk COA (Orenburg Governorate) (1864).png|41x41px]] | style="text-align:right" |28 893,7 | style="text-align:right" |413 072 |} ;Уезден тыс қала {| class="wikitable" |- ! № ! Қала ! Тұрғыны ! Кіреді ! Елтаңба |- | 1 | [[Соль-Илецк|Илецкая Защита]] | 11 768 адам | Орынбор уезі | [[Сурет:Coat of Arms of Iletsk project (1854).png|41x41px]] |- |} [[Сурет:Карта волостей Оренбургской губернии.jpg|thumb|right|250px|Орынбор губерниясының болыстары]] 1923 жылғы 15 мамырдағы жағдай бойынша губерния 42 болысқа бөлінген 8 ауданнан тұрды: Илецкий, Исаево-Дедовский, Краснохолмский, Орынбор, Жаманқала, Петровский, Покровский және Шарлық-Михайловский аудандары. 1924 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша губерния 36 болысқа бөлінген 3 уезден тұрды: Орынбор, Жаманқала және Каширин уездері. 1927 жылы 30 мамырда губернияда 16 ауданнан тұратын жаңа әкімшілік-аумақтық бөлініс енгізілді. == Губерния жетекшілігі == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Орынбор губерниясы]] [[Санат:Орынбор облысының тарихы]] [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Башқұртстан тарихы]] 3bg80pj8yrbucw1n0nkkd9m8y1kppvf 3657449 3657419 2026-09-19T17:11:56Z Орел Карл 81620 /* Губерния жетекшілігі */ 3657449 wikitext text/x-wiki {{Ресей империясының әкімшілік бірлігі |Атауы = Орынбор губерниясы |Шынайы атауы = |Статусы = губерниясы |Суреті = 1856. Card from set of geographical cards of the Russian Empire 094.jpg |Ені = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Orenburg Governorate 1867.svg |Елтаңбаның ені = |Елтаңбаның аты = |Ту = |Тудың ені = |Тудың аты = |Орталық = Орынбор |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = 00|lat_dir = N |lon_deg = 55|lon_min = 06|lon_sec = 00|lon_dir = E |Құрылды = 12 желтоқсан 1796 |Жойылды = 14 мамыр 1928 |Жер аумағы = 166 710,9 шаршы шақырым |Уақыт белдеуі = |Халық саны = 1 600 145 адам |Санақ жылы = 1897 |Тығыздығы = |Ұлттық құрамы = |Карта = Orenburg in Russian Empire (1914).svg |Карта ені = |Карта2 = Orenburgskaya gubernia.jpg |Карта2 ені = |дейін = Үфі наменгерлігі |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = Үфі губерниясы |к2 = Орынбор өлкесі |к3 = Орта Еділ облысы |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |Commons = Orenburg Governorate }} '''Орынбор губерниясы''' ({{lang-ru|Оренбургская губерния}}) — [[Ресей империясы|Ресей империясының]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР-дің]] және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-ның]] құрамында 1796–1928 жылдары болған тарихи әкімшілік-аумақтық бірлік. 1797–1802 және 1865–1928 жылдары губернияның әкімшілік орталығы — [[Орынбор]] қаласы, ал 1802–1865 жылдары — [[Үфі]] қаласы болды. Губерия 1796 жылы император [[I Павел|І Павелдің]] жарлығымен [[Үфі наменгерлігі|Үфі наменгерлігін]] қайта құру негізінде құрылып, 1928 жылы таратылды. == Географиясы == Орынбор губерниясы Ресейдің Еуропалық бөлігінің оңтүстік-шығысында орналасты. Оның аумағы 1847 жылы 372 989 км², 1905 жылы 189 717 км²<ref>{{cite web|url=https://geo.1sept.ru/view_article.php?ID=200101502|title=С.А.ТАРХОВ Изменение административно-территориального деления России за последние 300 лет|archive-url=https://www.webcitation.org/61AP9fCt9?url=http://geo.1september.ru/2001/15/2.htm|archive-date=2011-08-24}}</ref>, ал 1926 жылы 67 989 км²<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=269|title=Всесоюзная перепись населения 1926 г. РСФСР и её регионы. Населенные места. Наличное городское и сельское население.|lang=ru|access-date=2011-09-18|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111341/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=271|url-status=live}}</ref> болды. [[Оңтүстік Орал]] таулары губернияның аумағын кесіп өтіп, жекелеген шыңдарының, соның ішінде [[Жамантау (тау)|Жамантаудың]], биіктігі 1640 метрге дейін жетті. Таулардың беткейлері орманмен көмкерілген, орман алқабы 2 мың км²-ге дейін жетті. Губернияның шығысындағы азиялық бөлігі мен оңтүстігі дала аймағына жатады. Таулы өңірлердің топырағы — тасты, ал далалы жерлердің топырағы — қара топырақ болды. == Тарихы == == Әкімшілік бөлінісі == [[Сурет:Оренбург. Карта Оренбургской губернии. Почтовая открытка.jpg|thumb|right|250px|Орынбор губерниясының 1865–1919 жылдардағы әкімшілік бөлінісінің картасы]] 1865-1919 жылдар аралығында Орынбор губерниясының құрамына 5 уез кірді: {| class="wikitable" |- ! № ! Уез ! Уездік қала ! Уездік қаланың<br /> елтаңбасы ! Ауданы, <br> [[Шақырым|шақырым]]² ! Тұрғыны<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|title=Демоскоп Weekly. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Наличное население в губерниях, уездах, городах Российской Империи (без Финляндии)|access-date=2009-11-03|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203004404/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|url-status=live}}</ref> <br> ([[1897 жыл|1897]]), адам |- | 1 | [[Верхнеуральск уезі|Верхнеуральск]] | [[Верхнеуральск]] (11 095 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Verkhneuralsk COA (Orenburg Governorate) (1867).png|42x42px]] | style="text-align:right" |43 768,5 | style="text-align:right" |223 245 |- | 2 | [[Орынбор уезі|Орынбор]] | [[Орынбор]] (72 425 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Orenburg COA (Orenburg Governorate) (1782).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |32 691,1 | style="text-align:right" |555 653 |- | 3 | [[Жаманқала уезі|Жаманқала]] | [[Жаманқала]] (14 016 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Орск проект герба (1875).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |40 806,5 | style="text-align:right" |206 944 |- | 4 | [[Троицк уезі|Троицк]] | [[Троицк (Челябі облысы)|Троицк]] (23 299 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Troitsk COA (Orenburg Governorate) (1867).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |20 551,1 | style="text-align:right" |201 231 |- | 5 | [[Челябі уезі|Челябі]] | [[Челябі]] (19 998 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Chelyabinsk COA (Orenburg Governorate) (1864).png|41x41px]] | style="text-align:right" |28 893,7 | style="text-align:right" |413 072 |} ;Уезден тыс қала {| class="wikitable" |- ! № ! Қала ! Тұрғыны ! Кіреді ! Елтаңба |- | 1 | [[Соль-Илецк|Илецкая Защита]] | 11 768 адам | Орынбор уезі | [[Сурет:Coat of Arms of Iletsk project (1854).png|41x41px]] |- |} [[Сурет:Карта волостей Оренбургской губернии.jpg|thumb|right|250px|Орынбор губерниясының болыстары]] 1923 жылғы 15 мамырдағы жағдай бойынша губерния 42 болысқа бөлінген 8 ауданнан тұрды: Илецкий, Исаево-Дедовский, Краснохолмский, Орынбор, Жаманқала, Петровский, Покровский және Шарлық-Михайловский аудандары. 1924 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша губерния 36 болысқа бөлінген 3 уезден тұрды: Орынбор, Жаманқала және Каширин уездері. 1927 жылы 30 мамырда губернияда 16 ауданнан тұратын жаңа әкімшілік-аумақтық бөлініс енгізілді. == Губерния жетекшілігі == === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Осип Андреевич Игельстром|Игельстром Осип Андреевич]] | барон, инфантерия генералы | <center>1784—1792 және 1795—1798</center> |- | [[Николай Николаевич Бахметев|Бахметев Николай Николаевич]] | генерал-майор | <center>1798—1803</center> |- | [[Григорий Семенович Волконский|Волконский Григорий Семенович]] | кінәз, атты әскер генералы | <center>1803—1817</center> |- | [[Петр Кириллович Эссен|Эссен Петр Кириллович]] | инфантерия генералы | <center>19.01.1817—07.02.1830</center> |- | [[Евгений Александрович Головин|Головин Евгений Александрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>07.02.1830—21.04.1830</center> |- | [[Павел Петрович Сухтелен|Сухтелен Павел Петрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>21.04.1830—15.04.1833</center> |- | [[Василий Алексеевич Перовский|Перовский Василий Алексеевич]] | генерал-адъютант, генерал-майор | <center>15.04.1833—07.05.1842 және 1851—1857</center> |- | [[Владимир Афанасьевич Обручев (генерал)|Обручев Владимир Афанасьевич]] | генерал-лейтенант | <center>10.05.1842—20.03.1851</center> |- | [[Александр Андреевич Катенин|Катенин Александр Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1857—1860</center> |- | [[Александр Павлович Безак|Безак Александр Павлович]] | генерал-адъютант | <center>1860—1864</center> |- | [[Николай Андреевич Крыжановский|Крыжановский Николай Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1864—1881</center> |} === Губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Иван Иванович Неплюев|Неплюев Иван Иванович]] | құпия кеңесші | <center>1744—1758</center> |- | [[Афанасий Романович Давыдов|Давыдов Афанасий Романович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1758—1762</center> |- | [[Дмитрий Васильевич Волков (губернатор)|Волков Дмитрий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1763—1764</center> |- | [[Авраам Артамонович Путятин|Путятин Авраам Артамонович]] | кінәз, генерал-поручик | <center>1764—1768</center> |- | [[Иван Андреевич Рейнсдорп|Рейнсдорп Иван Андреевич]] | генерал-поручик | <center>1768—1781</center> |- | Үфі наменгерлігінің құрамында | | <center>1781—1796</center> |- | [[Иван Михайлович Баратаев|Баратаев Иван Михайлович]] | құпия кеңесші | <center>1797—28.09.1799</center> |- | [[Иван Онуфриевич Курис|Курис Иван Онуфриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1799—27.06.1800</center> |- | [[Карл Иванович Глазенап|Глазенап Карл Иванович]] | нақты статтық кеңесші (құпия кеңесші) | <center>27.06.1800—1802</center> |- | [[Алексей Александрович Враский|Враский Алексей Александрович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1802—1806</center> |- | [[Иван Григорьевич Фризель|Фризель Иван Григорьевич]] | құпия кеңесші | <center>1806— 03.04.1809</center> |- | [[Михаил Федотович Веригин|Веригин Михаил Федотович]] | нақты статтық кеңесші | <center>03.04.1809—7.09.1811</center> |- | [[Матвей Андреевич Наврозов|Наврозов Матвей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1811—1822</center> |- | [[Григорий Васильевич Нелидов|Нелидов Григорий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1822—1827</center> |- | [[Иосиф Львович Дебу|Дебу Иосиф Львович]] | нақты статтық кеңесші | <center>07.06.1827—02.12.1832</center> |- | [[Николай Васильевич Жуковский|Жуковский Николай Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>02.12.1832—13.04.1835</center> |- | [[Авксентий Павлович Гевлич|Гевлич Авксентий Павлович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.04.1835—29.05.1840</center> |- | Бос орын | | <center>1840—29.05.1841</center> |- | [[Иван Дмитриевич Талызин|Талызин Иван Дмитриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>29.05.1841—14.05.1844</center> |- | Бос орын | | <center>14.05.1844—30.03.1846</center> |- | [[Николай Васильевич Балкашин (генерал)|Балкашин Николай Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>30.03.1846—07.12.1851</center> |- | [[Яков Владимирович Ханыков|Ханыков Яков Владимирович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>07.12.1851—03.03.1856</center> |- | [[Ипполит Михайлович Потулов|Потулов Ипполит Михайлович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. | <center>03.03.1856—14.02.1858</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. (06.02.1859 бекітілген) | <center>14.02.1858—23.06.1861</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | статтық кеңесші, м.а. (17.04.1862 бекітілген), нақты статтық кеңесші | <center>23.06.1861—11.06.1865</center> |- | [[Константин Николаевич Боборыкин|Боборыкин Константин Николаевич]] | полковник, м.а. (генерал-майор шеніне жоғарылатылып, бекітілді) | <center>11.06.1865—11.03.1875</center> |- | [[Егор Иванович Зенгбуш|Зенгбуш Егор Иванович]] | генерал-майор | <center>11.03.1875—03.01.1878</center> |- | [[Михаил Иванович Астафьев|Астафьев Михаил Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>16.02.1878—01.07.1884</center> |- | [[Николай Алексеевич Маслаковец|Маслаковец Николай Алексеевич]] | генерал-майор | <center>12.08.1884—21.01.1892</center> |- | [[Владимир Иванович Ершов (губернатор)|Ершов Владимир Иванович]] | генерал-майор | <center>21.01.1892—04.08.1899</center> |- | [[Яков Федорович Барабаш (генерал)|Барабаш Яков Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>03.10.1899—02.1906</center> |- | [[Федор Федорович Таубе|Таубе Федор Федорович]] | генерал-майор, м.а. | <center>02.1906—14.11.1906</center> |- | [[Владимир Федорович Ожаровский|Ожаровский Владимир Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>14.11.1906—04.09.1911</center> |- | [[Николай Александрович Сухомлинов|Сухомлинов Николай Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>04.09.1911—1915</center> |- | [[Михаил Степанович Тюлин|Тюлин Михаил Степанович]] | генерал-лейтенант | <center>1915—1917</center> |} === Губерния ақсүйектерінің басшылары === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | Булгаков Николай Михайлович | статтық кеңесші | <center>1797—1803</center> |- | [[Алексей Федорович Моисеев|Моисеев Алексей Федорович]] | сарай кеңесшісі | <center>1803—1806</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1806—1808</center> |- | [[Савва Федорович Осоргин|Осоргин Савва Федорович]] | алқалық асессор | <center>1808—1812</center> |- | [[Петр Николаевич Пекарский|Пекарский Петр Николаевич]] | майор | <center>1812—1823</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1823—1825</center> |- | [[Александр Дмитриевич Мордвинов|Мордвинов Александр Дмитриевич]] | поручик | <center>1825—1828</center> |- | [[Гермоген Евграфович Пальчиков|Пальчиков Гермоген Евграфович]] | подполковник | <center>1828—1830</center> |- | [[Сергей Александрович Пальчиков|Пальчиков Сергей Александрович]] | поручик | <center>1830—1833</center> |- | [[Егор Николаевич Тимашев|Тимашев Егор Николаевич]] | полковник (генерал-майор) | <center>03.02.1833—17.12.1844</center> |- | [[Николай Николаевич Дурасов|Дурасов Николай Николаевич]] | камергер атағында, нақты статтық кеңесші | <center>27.01.1845—02.08.1862</center> |- | [[Виктор Яковлевич Стобеус|Стобеус Виктор Яковлевич]] | штабс-ротмистр | <center>02.08.1862—05.05.1865</center> |- | [[Ипполит Данилович Шотт|Шотт Ипполит Данилович]] | нақты статтық кеңесші | <center>05.05.1865—16.02.1884</center> |- | [[Иван Васильевич Чернов|Чернов Иван Васильевич]] | отставкадағы генерал-майор | <center>16.02.1884—18.02.1893</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | титулдық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.02.1893—03.05.1902</center> |- | [[Александр Александрович Тимашев|Тимашев Александр Александрович]] | отставкадағы гвардия полковнигі, шталмейстер | <center>03.05.1902—01.01.1905</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | нақты статтық кеңесші | <center>26.02.1905—1917</center> |} === Вице-губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Федор Захарович Кривошеий|Кривошеий Федор Захарович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.12.1800—1804</center> |- | [[Николай Степанович Романовский|Романовский Николай Степанович]] | статтық кеңесші | <center>1804—1811</center> |- | [[Илья Федорович Федоров|Федоров Илья Федорович]] | статтық кеңесші | <center>1811—1818</center> |- | [[Дмитрий Аркадьевич Всеволодский|Всеволодский Дмитрий Аркадьевич]] | алқалық кеңесші | <center>1818—19.07.1819</center> |- | [[Михаил Никитович Сушков|Сушков Михаил Никитович]] | статтық кеңесші, камер-юнкер | <center>19.07.1819—1821</center> |- | [[Николай Дмитриевич Кирьяков|Кирьяков Николай Дмитриевич]] | сарай кеңесшісі | <center>1821—1828</center> |- | [[Порфирий Васильевич Безобразов|Безобразов Порфирий Васильевич]] | алқалық кеңесші | <center>31.03.1828—1834</center> |- | [[Лавров]] | V сыныпты шенеунік | <center>20.04.1834—10.07.1836</center> |- | [[Капитон Афанасьевич Случевский|Случевский Капитон Афанасьевич]] | алқалық кеңесші | <center>10.07.1836—01.01.1838</center> |- | [[Константин Никифорович Григорьев|Григорьев Константин Никифорович]] | алқалық кеңесші | <center>05.09.1838—21.09.1841</center> |- | [[Алексей Андреевич Македонский|Македонский Алексей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1841—28.04.1852</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | алқалық кеңесші | <center>28.04.1852—18.06.1853</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | статтық кеңесші | <center>18.06.1853—05.04.1857</center> |- | [[Евгений Александрович Кудрявцев|Кудрявцев Евгений Александрович]] | алқалық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.10.1857—06.09.1862</center> |- | [[Филадельф Васильевич Каразин|Каразин Филадельф Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>16.11.1862—22.03.1863</center> |- | [[Василий Петрович Беляев|Беляев Василий Петрович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>22.03.1863—11.06.1865</center> |- | [[Василий Разумникович Жуков|Жуков Василий Разумникович]] | сарай кеңесшісі, м. а. (1868 ж. 21 маусымда статтық кеңесші шеніне жоғарылатылып, бекітілді.), (нақты статтық кеңесші) | <center>11.06.1865—11.07.1880</center> |- | [[Василий Викторович Лукошков|Лукошков Василий Викторович]] | нақты статтық кеңесші | <center>15.09.1880—11.04.1885</center> |- | [[Асинкрит Асинкритович Ломачевский|Ломачевский Асинкрит Асинкритович]] | полковник (генерал-майор) | <center>15.04.1885—20.04.1895</center> |- | [[Иван Николаевич Соколовский|Соколовский Иван Николаевич]] | полковник | <center>27.04.1895—09.12.1901</center> |- | [[Алексей Михайлович Кауфман|Кауфман Алексей Михайлович]] | полковник | <center>31.01.1902—1904</center> |- | [[Михаил Михайлович Эверсман|Эверсман Михаил Михайлович]] | сарай кеңесшісі | <center>24.04.1904—02.11.1910</center> |- | [[Аркадий Владимирович Сумароков|Сумароков Аркадий Владимирович]] | алқалық кеңесші | <center>02.11.1910—28.05.1912</center> |- | [[Дмитрий Орестович Тизенгаузен|Тизенгаузен Дмитрий Орестович]] | барон, алқалық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>28.05.1912—1914</center> |- | [[Лев Анатольевич Пушкин|Пушкин Лев Анатольевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1914—1917</center> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Орынбор губерниясы]] [[Санат:Орынбор облысының тарихы]] [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Башқұртстан тарихы]] hxwdefifkdfbkt1aqn483nk1bqsw4yv 3657450 3657449 2026-09-19T17:14:46Z Орел Карл 81620 /* Вице-губернаторлар */ 3657450 wikitext text/x-wiki {{Ресей империясының әкімшілік бірлігі |Атауы = Орынбор губерниясы |Шынайы атауы = |Статусы = губерниясы |Суреті = 1856. Card from set of geographical cards of the Russian Empire 094.jpg |Ені = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Orenburg Governorate 1867.svg |Елтаңбаның ені = |Елтаңбаның аты = |Ту = |Тудың ені = |Тудың аты = |Орталық = Орынбор |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = 00|lat_dir = N |lon_deg = 55|lon_min = 06|lon_sec = 00|lon_dir = E |Құрылды = 12 желтоқсан 1796 |Жойылды = 14 мамыр 1928 |Жер аумағы = 166 710,9 шаршы шақырым |Уақыт белдеуі = |Халық саны = 1 600 145 адам |Санақ жылы = 1897 |Тығыздығы = |Ұлттық құрамы = |Карта = Orenburg in Russian Empire (1914).svg |Карта ені = |Карта2 = Orenburgskaya gubernia.jpg |Карта2 ені = |дейін = Үфі наменгерлігі |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = Үфі губерниясы |к2 = Орынбор өлкесі |к3 = Орта Еділ облысы |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |Commons = Orenburg Governorate }} '''Орынбор губерниясы''' ({{lang-ru|Оренбургская губерния}}) — [[Ресей империясы|Ресей империясының]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР-дің]] және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-ның]] құрамында 1796–1928 жылдары болған тарихи әкімшілік-аумақтық бірлік. 1797–1802 және 1865–1928 жылдары губернияның әкімшілік орталығы — [[Орынбор]] қаласы, ал 1802–1865 жылдары — [[Үфі]] қаласы болды. Губерия 1796 жылы император [[I Павел|І Павелдің]] жарлығымен [[Үфі наменгерлігі|Үфі наменгерлігін]] қайта құру негізінде құрылып, 1928 жылы таратылды. == Географиясы == Орынбор губерниясы Ресейдің Еуропалық бөлігінің оңтүстік-шығысында орналасты. Оның аумағы 1847 жылы 372 989 км², 1905 жылы 189 717 км²<ref>{{cite web|url=https://geo.1sept.ru/view_article.php?ID=200101502|title=С.А.ТАРХОВ Изменение административно-территориального деления России за последние 300 лет|archive-url=https://www.webcitation.org/61AP9fCt9?url=http://geo.1september.ru/2001/15/2.htm|archive-date=2011-08-24}}</ref>, ал 1926 жылы 67 989 км²<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=269|title=Всесоюзная перепись населения 1926 г. РСФСР и её регионы. Населенные места. Наличное городское и сельское население.|lang=ru|access-date=2011-09-18|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111341/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=271|url-status=live}}</ref> болды. [[Оңтүстік Орал]] таулары губернияның аумағын кесіп өтіп, жекелеген шыңдарының, соның ішінде [[Жамантау (тау)|Жамантаудың]], биіктігі 1640 метрге дейін жетті. Таулардың беткейлері орманмен көмкерілген, орман алқабы 2 мың км²-ге дейін жетті. Губернияның шығысындағы азиялық бөлігі мен оңтүстігі дала аймағына жатады. Таулы өңірлердің топырағы — тасты, ал далалы жерлердің топырағы — қара топырақ болды. == Тарихы == == Әкімшілік бөлінісі == [[Сурет:Оренбург. Карта Оренбургской губернии. Почтовая открытка.jpg|thumb|right|250px|Орынбор губерниясының 1865–1919 жылдардағы әкімшілік бөлінісінің картасы]] 1865-1919 жылдар аралығында Орынбор губерниясының құрамына 5 уез кірді: {| class="wikitable" |- ! № ! Уез ! Уездік қала ! Уездік қаланың<br /> елтаңбасы ! Ауданы, <br> [[Шақырым|шақырым]]² ! Тұрғыны<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|title=Демоскоп Weekly. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Наличное население в губерниях, уездах, городах Российской Империи (без Финляндии)|access-date=2009-11-03|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203004404/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|url-status=live}}</ref> <br> ([[1897 жыл|1897]]), адам |- | 1 | [[Верхнеуральск уезі|Верхнеуральск]] | [[Верхнеуральск]] (11 095 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Verkhneuralsk COA (Orenburg Governorate) (1867).png|42x42px]] | style="text-align:right" |43 768,5 | style="text-align:right" |223 245 |- | 2 | [[Орынбор уезі|Орынбор]] | [[Орынбор]] (72 425 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Orenburg COA (Orenburg Governorate) (1782).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |32 691,1 | style="text-align:right" |555 653 |- | 3 | [[Жаманқала уезі|Жаманқала]] | [[Жаманқала]] (14 016 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Орск проект герба (1875).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |40 806,5 | style="text-align:right" |206 944 |- | 4 | [[Троицк уезі|Троицк]] | [[Троицк (Челябі облысы)|Троицк]] (23 299 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Troitsk COA (Orenburg Governorate) (1867).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |20 551,1 | style="text-align:right" |201 231 |- | 5 | [[Челябі уезі|Челябі]] | [[Челябі]] (19 998 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Chelyabinsk COA (Orenburg Governorate) (1864).png|41x41px]] | style="text-align:right" |28 893,7 | style="text-align:right" |413 072 |} ;Уезден тыс қала {| class="wikitable" |- ! № ! Қала ! Тұрғыны ! Кіреді ! Елтаңба |- | 1 | [[Соль-Илецк|Илецкая Защита]] | 11 768 адам | Орынбор уезі | [[Сурет:Coat of Arms of Iletsk project (1854).png|41x41px]] |- |} [[Сурет:Карта волостей Оренбургской губернии.jpg|thumb|right|250px|Орынбор губерниясының болыстары]] 1923 жылғы 15 мамырдағы жағдай бойынша губерния 42 болысқа бөлінген 8 ауданнан тұрды: Илецкий, Исаево-Дедовский, Краснохолмский, Орынбор, Жаманқала, Петровский, Покровский және Шарлық-Михайловский аудандары. 1924 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша губерния 36 болысқа бөлінген 3 уезден тұрды: Орынбор, Жаманқала және Каширин уездері. 1927 жылы 30 мамырда губернияда 16 ауданнан тұратын жаңа әкімшілік-аумақтық бөлініс енгізілді. == Губерния жетекшілігі == === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Осип Андреевич Игельстром|Игельстром Осип Андреевич]] | барон, инфантерия генералы | <center>1784—1792 және 1795—1798</center> |- | [[Николай Николаевич Бахметев|Бахметев Николай Николаевич]] | генерал-майор | <center>1798—1803</center> |- | [[Григорий Семенович Волконский|Волконский Григорий Семенович]] | кінәз, атты әскер генералы | <center>1803—1817</center> |- | [[Петр Кириллович Эссен|Эссен Петр Кириллович]] | инфантерия генералы | <center>19.01.1817—07.02.1830</center> |- | [[Евгений Александрович Головин|Головин Евгений Александрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>07.02.1830—21.04.1830</center> |- | [[Павел Петрович Сухтелен|Сухтелен Павел Петрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>21.04.1830—15.04.1833</center> |- | [[Василий Алексеевич Перовский|Перовский Василий Алексеевич]] | генерал-адъютант, генерал-майор | <center>15.04.1833—07.05.1842 және 1851—1857</center> |- | [[Владимир Афанасьевич Обручев (генерал)|Обручев Владимир Афанасьевич]] | генерал-лейтенант | <center>10.05.1842—20.03.1851</center> |- | [[Александр Андреевич Катенин|Катенин Александр Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1857—1860</center> |- | [[Александр Павлович Безак|Безак Александр Павлович]] | генерал-адъютант | <center>1860—1864</center> |- | [[Николай Андреевич Крыжановский|Крыжановский Николай Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1864—1881</center> |} === Губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Иван Иванович Неплюев|Неплюев Иван Иванович]] | құпия кеңесші | <center>1744—1758</center> |- | [[Афанасий Романович Давыдов|Давыдов Афанасий Романович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1758—1762</center> |- | [[Дмитрий Васильевич Волков (губернатор)|Волков Дмитрий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1763—1764</center> |- | [[Авраам Артамонович Путятин|Путятин Авраам Артамонович]] | кінәз, генерал-поручик | <center>1764—1768</center> |- | [[Иван Андреевич Рейнсдорп|Рейнсдорп Иван Андреевич]] | генерал-поручик | <center>1768—1781</center> |- | Үфі наменгерлігінің құрамында | | <center>1781—1796</center> |- | [[Иван Михайлович Баратаев|Баратаев Иван Михайлович]] | құпия кеңесші | <center>1797—28.09.1799</center> |- | [[Иван Онуфриевич Курис|Курис Иван Онуфриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1799—27.06.1800</center> |- | [[Карл Иванович Глазенап|Глазенап Карл Иванович]] | нақты статтық кеңесші (құпия кеңесші) | <center>27.06.1800—1802</center> |- | [[Алексей Александрович Враский|Враский Алексей Александрович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1802—1806</center> |- | [[Иван Григорьевич Фризель|Фризель Иван Григорьевич]] | құпия кеңесші | <center>1806— 03.04.1809</center> |- | [[Михаил Федотович Веригин|Веригин Михаил Федотович]] | нақты статтық кеңесші | <center>03.04.1809—7.09.1811</center> |- | [[Матвей Андреевич Наврозов|Наврозов Матвей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1811—1822</center> |- | [[Григорий Васильевич Нелидов|Нелидов Григорий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1822—1827</center> |- | [[Иосиф Львович Дебу|Дебу Иосиф Львович]] | нақты статтық кеңесші | <center>07.06.1827—02.12.1832</center> |- | [[Николай Васильевич Жуковский|Жуковский Николай Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>02.12.1832—13.04.1835</center> |- | [[Авксентий Павлович Гевлич|Гевлич Авксентий Павлович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.04.1835—29.05.1840</center> |- | Бос орын | | <center>1840—29.05.1841</center> |- | [[Иван Дмитриевич Талызин|Талызин Иван Дмитриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>29.05.1841—14.05.1844</center> |- | Бос орын | | <center>14.05.1844—30.03.1846</center> |- | [[Николай Васильевич Балкашин (генерал)|Балкашин Николай Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>30.03.1846—07.12.1851</center> |- | [[Яков Владимирович Ханыков|Ханыков Яков Владимирович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>07.12.1851—03.03.1856</center> |- | [[Ипполит Михайлович Потулов|Потулов Ипполит Михайлович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. | <center>03.03.1856—14.02.1858</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. (06.02.1859 бекітілген) | <center>14.02.1858—23.06.1861</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | статтық кеңесші, м.а. (17.04.1862 бекітілген), нақты статтық кеңесші | <center>23.06.1861—11.06.1865</center> |- | [[Константин Николаевич Боборыкин|Боборыкин Константин Николаевич]] | полковник, м.а. (генерал-майор шеніне жоғарылатылып, бекітілді) | <center>11.06.1865—11.03.1875</center> |- | [[Егор Иванович Зенгбуш|Зенгбуш Егор Иванович]] | генерал-майор | <center>11.03.1875—03.01.1878</center> |- | [[Михаил Иванович Астафьев|Астафьев Михаил Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>16.02.1878—01.07.1884</center> |- | [[Николай Алексеевич Маслаковец|Маслаковец Николай Алексеевич]] | генерал-майор | <center>12.08.1884—21.01.1892</center> |- | [[Владимир Иванович Ершов (губернатор)|Ершов Владимир Иванович]] | генерал-майор | <center>21.01.1892—04.08.1899</center> |- | [[Яков Федорович Барабаш (генерал)|Барабаш Яков Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>03.10.1899—02.1906</center> |- | [[Федор Федорович Таубе|Таубе Федор Федорович]] | генерал-майор, м.а. | <center>02.1906—14.11.1906</center> |- | [[Владимир Федорович Ожаровский|Ожаровский Владимир Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>14.11.1906—04.09.1911</center> |- | [[Николай Александрович Сухомлинов|Сухомлинов Николай Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>04.09.1911—1915</center> |- | [[Михаил Степанович Тюлин|Тюлин Михаил Степанович]] | генерал-лейтенант | <center>1915—1917</center> |} === Губерния ақсүйектерінің басшылары === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | Булгаков Николай Михайлович | статтық кеңесші | <center>1797—1803</center> |- | [[Алексей Федорович Моисеев|Моисеев Алексей Федорович]] | сарай кеңесшісі | <center>1803—1806</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1806—1808</center> |- | [[Савва Федорович Осоргин|Осоргин Савва Федорович]] | алқалық асессор | <center>1808—1812</center> |- | [[Петр Николаевич Пекарский|Пекарский Петр Николаевич]] | майор | <center>1812—1823</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1823—1825</center> |- | [[Александр Дмитриевич Мордвинов|Мордвинов Александр Дмитриевич]] | поручик | <center>1825—1828</center> |- | [[Гермоген Евграфович Пальчиков|Пальчиков Гермоген Евграфович]] | подполковник | <center>1828—1830</center> |- | [[Сергей Александрович Пальчиков|Пальчиков Сергей Александрович]] | поручик | <center>1830—1833</center> |- | [[Егор Николаевич Тимашев|Тимашев Егор Николаевич]] | полковник (генерал-майор) | <center>03.02.1833—17.12.1844</center> |- | [[Николай Николаевич Дурасов|Дурасов Николай Николаевич]] | камергер атағында, нақты статтық кеңесші | <center>27.01.1845—02.08.1862</center> |- | [[Виктор Яковлевич Стобеус|Стобеус Виктор Яковлевич]] | штабс-ротмистр | <center>02.08.1862—05.05.1865</center> |- | [[Ипполит Данилович Шотт|Шотт Ипполит Данилович]] | нақты статтық кеңесші | <center>05.05.1865—16.02.1884</center> |- | [[Иван Васильевич Чернов|Чернов Иван Васильевич]] | отставкадағы генерал-майор | <center>16.02.1884—18.02.1893</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | титулдық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.02.1893—03.05.1902</center> |- | [[Александр Александрович Тимашев|Тимашев Александр Александрович]] | отставкадағы гвардия полковнигі, шталмейстер | <center>03.05.1902—01.01.1905</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | нақты статтық кеңесші | <center>26.02.1905—1917</center> |} === Вице-губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Федор Захарович Кривошеий|Кривошеий Федор Захарович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.12.1800—1804</center> |- | [[Николай Степанович Романовский|Романовский Николай Степанович]] | статтық кеңесші | <center>1804—1811</center> |- | [[Илья Федорович Федоров|Федоров Илья Федорович]] | статтық кеңесші | <center>1811—1818</center> |- | [[Дмитрий Аркадьевич Всеволодский|Всеволодский Дмитрий Аркадьевич]] | алқалық кеңесші | <center>1818—19.07.1819</center> |- | [[Михаил Никитович Сушков|Сушков Михаил Никитович]] | статтық кеңесші, камер-юнкер | <center>19.07.1819—1821</center> |- | [[Николай Дмитриевич Кирьяков|Кирьяков Николай Дмитриевич]] | сарай кеңесшісі | <center>1821—1828</center> |- | [[Порфирий Васильевич Безобразов|Безобразов Порфирий Васильевич]] | алқалық кеңесші | <center>31.03.1828—1834</center> |- | Лавров Василий Иванович | V сыныпты шенеунік | <center>20.04.1834—10.07.1836</center> |- | [[Капитон Афанасьевич Случевский|Случевский Капитон Афанасьевич]] | алқалық кеңесші | <center>10.07.1836—01.01.1838</center> |- | [[Константин Никифорович Григорьев|Григорьев Константин Никифорович]] | алқалық кеңесші | <center>05.09.1838—21.09.1841</center> |- | [[Алексей Андреевич Македонский|Македонский Алексей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1841—28.04.1852</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | алқалық кеңесші | <center>28.04.1852—18.06.1853</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | статтық кеңесші | <center>18.06.1853—05.04.1857</center> |- | [[Евгений Александрович Кудрявцев|Кудрявцев Евгений Александрович]] | алқалық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.10.1857—06.09.1862</center> |- | [[Филадельф Васильевич Каразин|Каразин Филадельф Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>16.11.1862—22.03.1863</center> |- | [[Василий Петрович Беляев|Беляев Василий Петрович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>22.03.1863—11.06.1865</center> |- | [[Василий Разумникович Жуков|Жуков Василий Разумникович]] | сарай кеңесшісі, м. а. (1868 ж. 21 маусымда статтық кеңесші шеніне жоғарылатылып, бекітілді.), (нақты статтық кеңесші) | <center>11.06.1865—11.07.1880</center> |- | [[Василий Викторович Лукошков|Лукошков Василий Викторович]] | нақты статтық кеңесші | <center>15.09.1880—11.04.1885</center> |- | [[Асинкрит Асинкритович Ломачевский|Ломачевский Асинкрит Асинкритович]] | полковник (генерал-майор) | <center>15.04.1885—20.04.1895</center> |- | [[Иван Николаевич Соколовский|Соколовский Иван Николаевич]] | полковник | <center>27.04.1895—09.12.1901</center> |- | [[Алексей Михайлович Кауфман|Кауфман Алексей Михайлович]] | полковник | <center>31.01.1902—1904</center> |- | [[Михаил Михайлович Эверсман|Эверсман Михаил Михайлович]] | сарай кеңесшісі | <center>24.04.1904—02.11.1910</center> |- | [[Аркадий Владимирович Сумароков|Сумароков Аркадий Владимирович]] | алқалық кеңесші | <center>02.11.1910—28.05.1912</center> |- | [[Дмитрий Орестович Тизенгаузен|Тизенгаузен Дмитрий Орестович]] | барон, алқалық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>28.05.1912—1914</center> |- | [[Лев Анатольевич Пушкин|Пушкин Лев Анатольевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1914—1917</center> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Орынбор губерниясы]] [[Санат:Орынбор облысының тарихы]] [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Башқұртстан тарихы]] qwt2svrsv2f5jzrzh0wcwtsd82c18lp 3657453 3657450 2026-09-19T17:15:40Z Орел Карл 81620 /* Дереккөздер */ 3657453 wikitext text/x-wiki {{Ресей империясының әкімшілік бірлігі |Атауы = Орынбор губерниясы |Шынайы атауы = |Статусы = губерниясы |Суреті = 1856. Card from set of geographical cards of the Russian Empire 094.jpg |Ені = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Orenburg Governorate 1867.svg |Елтаңбаның ені = |Елтаңбаның аты = |Ту = |Тудың ені = |Тудың аты = |Орталық = Орынбор |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = 00|lat_dir = N |lon_deg = 55|lon_min = 06|lon_sec = 00|lon_dir = E |Құрылды = 12 желтоқсан 1796 |Жойылды = 14 мамыр 1928 |Жер аумағы = 166 710,9 шаршы шақырым |Уақыт белдеуі = |Халық саны = 1 600 145 адам |Санақ жылы = 1897 |Тығыздығы = |Ұлттық құрамы = |Карта = Orenburg in Russian Empire (1914).svg |Карта ені = |Карта2 = Orenburgskaya gubernia.jpg |Карта2 ені = |дейін = Үфі наменгерлігі |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = Үфі губерниясы |к2 = Орынбор өлкесі |к3 = Орта Еділ облысы |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |Commons = Orenburg Governorate }} '''Орынбор губерниясы''' ({{lang-ru|Оренбургская губерния}}) — [[Ресей империясы|Ресей империясының]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР-дің]] және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-ның]] құрамында 1796–1928 жылдары болған тарихи әкімшілік-аумақтық бірлік. 1797–1802 және 1865–1928 жылдары губернияның әкімшілік орталығы — [[Орынбор]] қаласы, ал 1802–1865 жылдары — [[Үфі]] қаласы болды. Губерия 1796 жылы император [[I Павел|І Павелдің]] жарлығымен [[Үфі наменгерлігі|Үфі наменгерлігін]] қайта құру негізінде құрылып, 1928 жылы таратылды. == Географиясы == Орынбор губерниясы Ресейдің Еуропалық бөлігінің оңтүстік-шығысында орналасты. Оның аумағы 1847 жылы 372 989 км², 1905 жылы 189 717 км²<ref>{{cite web|url=https://geo.1sept.ru/view_article.php?ID=200101502|title=С.А.ТАРХОВ Изменение административно-территориального деления России за последние 300 лет|archive-url=https://www.webcitation.org/61AP9fCt9?url=http://geo.1september.ru/2001/15/2.htm|archive-date=2011-08-24}}</ref>, ал 1926 жылы 67 989 км²<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=269|title=Всесоюзная перепись населения 1926 г. РСФСР и её регионы. Населенные места. Наличное городское и сельское население.|lang=ru|access-date=2011-09-18|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111341/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=271|url-status=live}}</ref> болды. [[Оңтүстік Орал]] таулары губернияның аумағын кесіп өтіп, жекелеген шыңдарының, соның ішінде [[Жамантау (тау)|Жамантаудың]], биіктігі 1640 метрге дейін жетті. Таулардың беткейлері орманмен көмкерілген, орман алқабы 2 мың км²-ге дейін жетті. Губернияның шығысындағы азиялық бөлігі мен оңтүстігі дала аймағына жатады. Таулы өңірлердің топырағы — тасты, ал далалы жерлердің топырағы — қара топырақ болды. == Тарихы == == Әкімшілік бөлінісі == [[Сурет:Оренбург. Карта Оренбургской губернии. Почтовая открытка.jpg|thumb|right|250px|Орынбор губерниясының 1865–1919 жылдардағы әкімшілік бөлінісінің картасы]] 1865-1919 жылдар аралығында Орынбор губерниясының құрамына 5 уез кірді: {| class="wikitable" |- ! № ! Уез ! Уездік қала ! Уездік қаланың<br /> елтаңбасы ! Ауданы, <br> [[Шақырым|шақырым]]² ! Тұрғыны<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|title=Демоскоп Weekly. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Наличное население в губерниях, уездах, городах Российской Империи (без Финляндии)|access-date=2009-11-03|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203004404/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|url-status=live}}</ref> <br> ([[1897 жыл|1897]]), адам |- | 1 | [[Верхнеуральск уезі|Верхнеуральск]] | [[Верхнеуральск]] (11 095 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Verkhneuralsk COA (Orenburg Governorate) (1867).png|42x42px]] | style="text-align:right" |43 768,5 | style="text-align:right" |223 245 |- | 2 | [[Орынбор уезі|Орынбор]] | [[Орынбор]] (72 425 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Orenburg COA (Orenburg Governorate) (1782).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |32 691,1 | style="text-align:right" |555 653 |- | 3 | [[Жаманқала уезі|Жаманқала]] | [[Жаманқала]] (14 016 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Орск проект герба (1875).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |40 806,5 | style="text-align:right" |206 944 |- | 4 | [[Троицк уезі|Троицк]] | [[Троицк (Челябі облысы)|Троицк]] (23 299 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Troitsk COA (Orenburg Governorate) (1867).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |20 551,1 | style="text-align:right" |201 231 |- | 5 | [[Челябі уезі|Челябі]] | [[Челябі]] (19 998 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Chelyabinsk COA (Orenburg Governorate) (1864).png|41x41px]] | style="text-align:right" |28 893,7 | style="text-align:right" |413 072 |} ;Уезден тыс қала {| class="wikitable" |- ! № ! Қала ! Тұрғыны ! Кіреді ! Елтаңба |- | 1 | [[Соль-Илецк|Илецкая Защита]] | 11 768 адам | Орынбор уезі | [[Сурет:Coat of Arms of Iletsk project (1854).png|41x41px]] |- |} [[Сурет:Карта волостей Оренбургской губернии.jpg|thumb|right|250px|Орынбор губерниясының болыстары]] 1923 жылғы 15 мамырдағы жағдай бойынша губерния 42 болысқа бөлінген 8 ауданнан тұрды: Илецкий, Исаево-Дедовский, Краснохолмский, Орынбор, Жаманқала, Петровский, Покровский және Шарлық-Михайловский аудандары. 1924 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша губерния 36 болысқа бөлінген 3 уезден тұрды: Орынбор, Жаманқала және Каширин уездері. 1927 жылы 30 мамырда губернияда 16 ауданнан тұратын жаңа әкімшілік-аумақтық бөлініс енгізілді. == Губерния жетекшілігі == === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Осип Андреевич Игельстром|Игельстром Осип Андреевич]] | барон, инфантерия генералы | <center>1784—1792 және 1795—1798</center> |- | [[Николай Николаевич Бахметев|Бахметев Николай Николаевич]] | генерал-майор | <center>1798—1803</center> |- | [[Григорий Семенович Волконский|Волконский Григорий Семенович]] | кінәз, атты әскер генералы | <center>1803—1817</center> |- | [[Петр Кириллович Эссен|Эссен Петр Кириллович]] | инфантерия генералы | <center>19.01.1817—07.02.1830</center> |- | [[Евгений Александрович Головин|Головин Евгений Александрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>07.02.1830—21.04.1830</center> |- | [[Павел Петрович Сухтелен|Сухтелен Павел Петрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>21.04.1830—15.04.1833</center> |- | [[Василий Алексеевич Перовский|Перовский Василий Алексеевич]] | генерал-адъютант, генерал-майор | <center>15.04.1833—07.05.1842 және 1851—1857</center> |- | [[Владимир Афанасьевич Обручев (генерал)|Обручев Владимир Афанасьевич]] | генерал-лейтенант | <center>10.05.1842—20.03.1851</center> |- | [[Александр Андреевич Катенин|Катенин Александр Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1857—1860</center> |- | [[Александр Павлович Безак|Безак Александр Павлович]] | генерал-адъютант | <center>1860—1864</center> |- | [[Николай Андреевич Крыжановский|Крыжановский Николай Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1864—1881</center> |} === Губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Иван Иванович Неплюев|Неплюев Иван Иванович]] | құпия кеңесші | <center>1744—1758</center> |- | [[Афанасий Романович Давыдов|Давыдов Афанасий Романович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1758—1762</center> |- | [[Дмитрий Васильевич Волков (губернатор)|Волков Дмитрий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1763—1764</center> |- | [[Авраам Артамонович Путятин|Путятин Авраам Артамонович]] | кінәз, генерал-поручик | <center>1764—1768</center> |- | [[Иван Андреевич Рейнсдорп|Рейнсдорп Иван Андреевич]] | генерал-поручик | <center>1768—1781</center> |- | Үфі наменгерлігінің құрамында | | <center>1781—1796</center> |- | [[Иван Михайлович Баратаев|Баратаев Иван Михайлович]] | құпия кеңесші | <center>1797—28.09.1799</center> |- | [[Иван Онуфриевич Курис|Курис Иван Онуфриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1799—27.06.1800</center> |- | [[Карл Иванович Глазенап|Глазенап Карл Иванович]] | нақты статтық кеңесші (құпия кеңесші) | <center>27.06.1800—1802</center> |- | [[Алексей Александрович Враский|Враский Алексей Александрович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1802—1806</center> |- | [[Иван Григорьевич Фризель|Фризель Иван Григорьевич]] | құпия кеңесші | <center>1806— 03.04.1809</center> |- | [[Михаил Федотович Веригин|Веригин Михаил Федотович]] | нақты статтық кеңесші | <center>03.04.1809—7.09.1811</center> |- | [[Матвей Андреевич Наврозов|Наврозов Матвей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1811—1822</center> |- | [[Григорий Васильевич Нелидов|Нелидов Григорий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1822—1827</center> |- | [[Иосиф Львович Дебу|Дебу Иосиф Львович]] | нақты статтық кеңесші | <center>07.06.1827—02.12.1832</center> |- | [[Николай Васильевич Жуковский|Жуковский Николай Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>02.12.1832—13.04.1835</center> |- | [[Авксентий Павлович Гевлич|Гевлич Авксентий Павлович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.04.1835—29.05.1840</center> |- | Бос орын | | <center>1840—29.05.1841</center> |- | [[Иван Дмитриевич Талызин|Талызин Иван Дмитриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>29.05.1841—14.05.1844</center> |- | Бос орын | | <center>14.05.1844—30.03.1846</center> |- | [[Николай Васильевич Балкашин (генерал)|Балкашин Николай Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>30.03.1846—07.12.1851</center> |- | [[Яков Владимирович Ханыков|Ханыков Яков Владимирович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>07.12.1851—03.03.1856</center> |- | [[Ипполит Михайлович Потулов|Потулов Ипполит Михайлович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. | <center>03.03.1856—14.02.1858</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. (06.02.1859 бекітілген) | <center>14.02.1858—23.06.1861</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | статтық кеңесші, м.а. (17.04.1862 бекітілген), нақты статтық кеңесші | <center>23.06.1861—11.06.1865</center> |- | [[Константин Николаевич Боборыкин|Боборыкин Константин Николаевич]] | полковник, м.а. (генерал-майор шеніне жоғарылатылып, бекітілді) | <center>11.06.1865—11.03.1875</center> |- | [[Егор Иванович Зенгбуш|Зенгбуш Егор Иванович]] | генерал-майор | <center>11.03.1875—03.01.1878</center> |- | [[Михаил Иванович Астафьев|Астафьев Михаил Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>16.02.1878—01.07.1884</center> |- | [[Николай Алексеевич Маслаковец|Маслаковец Николай Алексеевич]] | генерал-майор | <center>12.08.1884—21.01.1892</center> |- | [[Владимир Иванович Ершов (губернатор)|Ершов Владимир Иванович]] | генерал-майор | <center>21.01.1892—04.08.1899</center> |- | [[Яков Федорович Барабаш (генерал)|Барабаш Яков Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>03.10.1899—02.1906</center> |- | [[Федор Федорович Таубе|Таубе Федор Федорович]] | генерал-майор, м.а. | <center>02.1906—14.11.1906</center> |- | [[Владимир Федорович Ожаровский|Ожаровский Владимир Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>14.11.1906—04.09.1911</center> |- | [[Николай Александрович Сухомлинов|Сухомлинов Николай Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>04.09.1911—1915</center> |- | [[Михаил Степанович Тюлин|Тюлин Михаил Степанович]] | генерал-лейтенант | <center>1915—1917</center> |} === Губерния ақсүйектерінің басшылары === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | Булгаков Николай Михайлович | статтық кеңесші | <center>1797—1803</center> |- | [[Алексей Федорович Моисеев|Моисеев Алексей Федорович]] | сарай кеңесшісі | <center>1803—1806</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1806—1808</center> |- | [[Савва Федорович Осоргин|Осоргин Савва Федорович]] | алқалық асессор | <center>1808—1812</center> |- | [[Петр Николаевич Пекарский|Пекарский Петр Николаевич]] | майор | <center>1812—1823</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1823—1825</center> |- | [[Александр Дмитриевич Мордвинов|Мордвинов Александр Дмитриевич]] | поручик | <center>1825—1828</center> |- | [[Гермоген Евграфович Пальчиков|Пальчиков Гермоген Евграфович]] | подполковник | <center>1828—1830</center> |- | [[Сергей Александрович Пальчиков|Пальчиков Сергей Александрович]] | поручик | <center>1830—1833</center> |- | [[Егор Николаевич Тимашев|Тимашев Егор Николаевич]] | полковник (генерал-майор) | <center>03.02.1833—17.12.1844</center> |- | [[Николай Николаевич Дурасов|Дурасов Николай Николаевич]] | камергер атағында, нақты статтық кеңесші | <center>27.01.1845—02.08.1862</center> |- | [[Виктор Яковлевич Стобеус|Стобеус Виктор Яковлевич]] | штабс-ротмистр | <center>02.08.1862—05.05.1865</center> |- | [[Ипполит Данилович Шотт|Шотт Ипполит Данилович]] | нақты статтық кеңесші | <center>05.05.1865—16.02.1884</center> |- | [[Иван Васильевич Чернов|Чернов Иван Васильевич]] | отставкадағы генерал-майор | <center>16.02.1884—18.02.1893</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | титулдық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.02.1893—03.05.1902</center> |- | [[Александр Александрович Тимашев|Тимашев Александр Александрович]] | отставкадағы гвардия полковнигі, шталмейстер | <center>03.05.1902—01.01.1905</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | нақты статтық кеңесші | <center>26.02.1905—1917</center> |} === Вице-губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Федор Захарович Кривошеий|Кривошеий Федор Захарович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.12.1800—1804</center> |- | [[Николай Степанович Романовский|Романовский Николай Степанович]] | статтық кеңесші | <center>1804—1811</center> |- | [[Илья Федорович Федоров|Федоров Илья Федорович]] | статтық кеңесші | <center>1811—1818</center> |- | [[Дмитрий Аркадьевич Всеволодский|Всеволодский Дмитрий Аркадьевич]] | алқалық кеңесші | <center>1818—19.07.1819</center> |- | [[Михаил Никитович Сушков|Сушков Михаил Никитович]] | статтық кеңесші, камер-юнкер | <center>19.07.1819—1821</center> |- | [[Николай Дмитриевич Кирьяков|Кирьяков Николай Дмитриевич]] | сарай кеңесшісі | <center>1821—1828</center> |- | [[Порфирий Васильевич Безобразов|Безобразов Порфирий Васильевич]] | алқалық кеңесші | <center>31.03.1828—1834</center> |- | Лавров Василий Иванович | V сыныпты шенеунік | <center>20.04.1834—10.07.1836</center> |- | [[Капитон Афанасьевич Случевский|Случевский Капитон Афанасьевич]] | алқалық кеңесші | <center>10.07.1836—01.01.1838</center> |- | [[Константин Никифорович Григорьев|Григорьев Константин Никифорович]] | алқалық кеңесші | <center>05.09.1838—21.09.1841</center> |- | [[Алексей Андреевич Македонский|Македонский Алексей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1841—28.04.1852</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | алқалық кеңесші | <center>28.04.1852—18.06.1853</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | статтық кеңесші | <center>18.06.1853—05.04.1857</center> |- | [[Евгений Александрович Кудрявцев|Кудрявцев Евгений Александрович]] | алқалық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.10.1857—06.09.1862</center> |- | [[Филадельф Васильевич Каразин|Каразин Филадельф Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>16.11.1862—22.03.1863</center> |- | [[Василий Петрович Беляев|Беляев Василий Петрович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>22.03.1863—11.06.1865</center> |- | [[Василий Разумникович Жуков|Жуков Василий Разумникович]] | сарай кеңесшісі, м. а. (1868 ж. 21 маусымда статтық кеңесші шеніне жоғарылатылып, бекітілді.), (нақты статтық кеңесші) | <center>11.06.1865—11.07.1880</center> |- | [[Василий Викторович Лукошков|Лукошков Василий Викторович]] | нақты статтық кеңесші | <center>15.09.1880—11.04.1885</center> |- | [[Асинкрит Асинкритович Ломачевский|Ломачевский Асинкрит Асинкритович]] | полковник (генерал-майор) | <center>15.04.1885—20.04.1895</center> |- | [[Иван Николаевич Соколовский|Соколовский Иван Николаевич]] | полковник | <center>27.04.1895—09.12.1901</center> |- | [[Алексей Михайлович Кауфман|Кауфман Алексей Михайлович]] | полковник | <center>31.01.1902—1904</center> |- | [[Михаил Михайлович Эверсман|Эверсман Михаил Михайлович]] | сарай кеңесшісі | <center>24.04.1904—02.11.1910</center> |- | [[Аркадий Владимирович Сумароков|Сумароков Аркадий Владимирович]] | алқалық кеңесші | <center>02.11.1910—28.05.1912</center> |- | [[Дмитрий Орестович Тизенгаузен|Тизенгаузен Дмитрий Орестович]] | барон, алқалық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>28.05.1912—1914</center> |- | [[Лев Анатольевич Пушкин|Пушкин Лев Анатольевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1914—1917</center> |} == Тұрғындары == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Орынбор губерниясы]] [[Санат:Орынбор облысының тарихы]] [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Башқұртстан тарихы]] qyi13sejj97fc8vg06agfuhybqnknic 3657461 3657453 2026-09-19T17:27:37Z Орел Карл 81620 /* Тұрғындары */ 3657461 wikitext text/x-wiki {{Ресей империясының әкімшілік бірлігі |Атауы = Орынбор губерниясы |Шынайы атауы = |Статусы = губерниясы |Суреті = 1856. Card from set of geographical cards of the Russian Empire 094.jpg |Ені = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Orenburg Governorate 1867.svg |Елтаңбаның ені = |Елтаңбаның аты = |Ту = |Тудың ені = |Тудың аты = |Орталық = Орынбор |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = 00|lat_dir = N |lon_deg = 55|lon_min = 06|lon_sec = 00|lon_dir = E |Құрылды = 12 желтоқсан 1796 |Жойылды = 14 мамыр 1928 |Жер аумағы = 166 710,9 шаршы шақырым |Уақыт белдеуі = |Халық саны = 1 600 145 адам |Санақ жылы = 1897 |Тығыздығы = |Ұлттық құрамы = |Карта = Orenburg in Russian Empire (1914).svg |Карта ені = |Карта2 = Orenburgskaya gubernia.jpg |Карта2 ені = |дейін = Үфі наменгерлігі |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = Үфі губерниясы |к2 = Орынбор өлкесі |к3 = Орта Еділ облысы |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |Commons = Orenburg Governorate }} '''Орынбор губерниясы''' ({{lang-ru|Оренбургская губерния}}) — [[Ресей империясы|Ресей империясының]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР-дің]] және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-ның]] құрамында 1796–1928 жылдары болған тарихи әкімшілік-аумақтық бірлік. 1797–1802 және 1865–1928 жылдары губернияның әкімшілік орталығы — [[Орынбор]] қаласы, ал 1802–1865 жылдары — [[Үфі]] қаласы болды. Губерия 1796 жылы император [[I Павел|І Павелдің]] жарлығымен [[Үфі наменгерлігі|Үфі наменгерлігін]] қайта құру негізінде құрылып, 1928 жылы таратылды. == Географиясы == Орынбор губерниясы Ресейдің Еуропалық бөлігінің оңтүстік-шығысында орналасты. Оның аумағы 1847 жылы 372 989 км², 1905 жылы 189 717 км²<ref>{{cite web|url=https://geo.1sept.ru/view_article.php?ID=200101502|title=С.А.ТАРХОВ Изменение административно-территориального деления России за последние 300 лет|archive-url=https://www.webcitation.org/61AP9fCt9?url=http://geo.1september.ru/2001/15/2.htm|archive-date=2011-08-24}}</ref>, ал 1926 жылы 67 989 км²<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=269|title=Всесоюзная перепись населения 1926 г. РСФСР и её регионы. Населенные места. Наличное городское и сельское население.|lang=ru|access-date=2011-09-18|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111341/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=271|url-status=live}}</ref> болды. [[Оңтүстік Орал]] таулары губернияның аумағын кесіп өтіп, жекелеген шыңдарының, соның ішінде [[Жамантау (тау)|Жамантаудың]], биіктігі 1640 метрге дейін жетті. Таулардың беткейлері орманмен көмкерілген, орман алқабы 2 мың км²-ге дейін жетті. Губернияның шығысындағы азиялық бөлігі мен оңтүстігі дала аймағына жатады. Таулы өңірлердің топырағы — тасты, ал далалы жерлердің топырағы — қара топырақ болды. == Тарихы == == Әкімшілік бөлінісі == [[Сурет:Оренбург. Карта Оренбургской губернии. Почтовая открытка.jpg|thumb|right|250px|Орынбор губерниясының 1865–1919 жылдардағы әкімшілік бөлінісінің картасы]] 1865-1919 жылдар аралығында Орынбор губерниясының құрамына 5 уез кірді: {| class="wikitable" |- ! № ! Уез ! Уездік қала ! Уездік қаланың<br /> елтаңбасы ! Ауданы, <br> [[Шақырым|шақырым]]² ! Тұрғыны<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|title=Демоскоп Weekly. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Наличное население в губерниях, уездах, городах Российской Империи (без Финляндии)|access-date=2009-11-03|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203004404/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|url-status=live}}</ref> <br> ([[1897 жыл|1897]]), адам |- | 1 | [[Верхнеуральск уезі|Верхнеуральск]] | [[Верхнеуральск]] (11 095 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Verkhneuralsk COA (Orenburg Governorate) (1867).png|42x42px]] | style="text-align:right" |43 768,5 | style="text-align:right" |223 245 |- | 2 | [[Орынбор уезі|Орынбор]] | [[Орынбор]] (72 425 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Orenburg COA (Orenburg Governorate) (1782).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |32 691,1 | style="text-align:right" |555 653 |- | 3 | [[Жаманқала уезі|Жаманқала]] | [[Жаманқала]] (14 016 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Орск проект герба (1875).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |40 806,5 | style="text-align:right" |206 944 |- | 4 | [[Троицк уезі|Троицк]] | [[Троицк (Челябі облысы)|Троицк]] (23 299 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Troitsk COA (Orenburg Governorate) (1867).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |20 551,1 | style="text-align:right" |201 231 |- | 5 | [[Челябі уезі|Челябі]] | [[Челябі]] (19 998 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Chelyabinsk COA (Orenburg Governorate) (1864).png|41x41px]] | style="text-align:right" |28 893,7 | style="text-align:right" |413 072 |} ;Уезден тыс қала {| class="wikitable" |- ! № ! Қала ! Тұрғыны ! Кіреді ! Елтаңба |- | 1 | [[Соль-Илецк|Илецкая Защита]] | 11 768 адам | Орынбор уезі | [[Сурет:Coat of Arms of Iletsk project (1854).png|41x41px]] |- |} [[Сурет:Карта волостей Оренбургской губернии.jpg|thumb|right|250px|Орынбор губерниясының болыстары]] 1923 жылғы 15 мамырдағы жағдай бойынша губерния 42 болысқа бөлінген 8 ауданнан тұрды: Илецкий, Исаево-Дедовский, Краснохолмский, Орынбор, Жаманқала, Петровский, Покровский және Шарлық-Михайловский аудандары. 1924 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша губерния 36 болысқа бөлінген 3 уезден тұрды: Орынбор, Жаманқала және Каширин уездері. 1927 жылы 30 мамырда губернияда 16 ауданнан тұратын жаңа әкімшілік-аумақтық бөлініс енгізілді. == Губерния жетекшілігі == === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Осип Андреевич Игельстром|Игельстром Осип Андреевич]] | барон, инфантерия генералы | <center>1784—1792 және 1795—1798</center> |- | [[Николай Николаевич Бахметев|Бахметев Николай Николаевич]] | генерал-майор | <center>1798—1803</center> |- | [[Григорий Семенович Волконский|Волконский Григорий Семенович]] | кінәз, атты әскер генералы | <center>1803—1817</center> |- | [[Петр Кириллович Эссен|Эссен Петр Кириллович]] | инфантерия генералы | <center>19.01.1817—07.02.1830</center> |- | [[Евгений Александрович Головин|Головин Евгений Александрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>07.02.1830—21.04.1830</center> |- | [[Павел Петрович Сухтелен|Сухтелен Павел Петрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>21.04.1830—15.04.1833</center> |- | [[Василий Алексеевич Перовский|Перовский Василий Алексеевич]] | генерал-адъютант, генерал-майор | <center>15.04.1833—07.05.1842 және 1851—1857</center> |- | [[Владимир Афанасьевич Обручев (генерал)|Обручев Владимир Афанасьевич]] | генерал-лейтенант | <center>10.05.1842—20.03.1851</center> |- | [[Александр Андреевич Катенин|Катенин Александр Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1857—1860</center> |- | [[Александр Павлович Безак|Безак Александр Павлович]] | генерал-адъютант | <center>1860—1864</center> |- | [[Николай Андреевич Крыжановский|Крыжановский Николай Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1864—1881</center> |} === Губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Иван Иванович Неплюев|Неплюев Иван Иванович]] | құпия кеңесші | <center>1744—1758</center> |- | [[Афанасий Романович Давыдов|Давыдов Афанасий Романович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1758—1762</center> |- | [[Дмитрий Васильевич Волков (губернатор)|Волков Дмитрий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1763—1764</center> |- | [[Авраам Артамонович Путятин|Путятин Авраам Артамонович]] | кінәз, генерал-поручик | <center>1764—1768</center> |- | [[Иван Андреевич Рейнсдорп|Рейнсдорп Иван Андреевич]] | генерал-поручик | <center>1768—1781</center> |- | Үфі наменгерлігінің құрамында | | <center>1781—1796</center> |- | [[Иван Михайлович Баратаев|Баратаев Иван Михайлович]] | құпия кеңесші | <center>1797—28.09.1799</center> |- | [[Иван Онуфриевич Курис|Курис Иван Онуфриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1799—27.06.1800</center> |- | [[Карл Иванович Глазенап|Глазенап Карл Иванович]] | нақты статтық кеңесші (құпия кеңесші) | <center>27.06.1800—1802</center> |- | [[Алексей Александрович Враский|Враский Алексей Александрович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1802—1806</center> |- | [[Иван Григорьевич Фризель|Фризель Иван Григорьевич]] | құпия кеңесші | <center>1806— 03.04.1809</center> |- | [[Михаил Федотович Веригин|Веригин Михаил Федотович]] | нақты статтық кеңесші | <center>03.04.1809—7.09.1811</center> |- | [[Матвей Андреевич Наврозов|Наврозов Матвей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1811—1822</center> |- | [[Григорий Васильевич Нелидов|Нелидов Григорий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1822—1827</center> |- | [[Иосиф Львович Дебу|Дебу Иосиф Львович]] | нақты статтық кеңесші | <center>07.06.1827—02.12.1832</center> |- | [[Николай Васильевич Жуковский|Жуковский Николай Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>02.12.1832—13.04.1835</center> |- | [[Авксентий Павлович Гевлич|Гевлич Авксентий Павлович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.04.1835—29.05.1840</center> |- | Бос орын | | <center>1840—29.05.1841</center> |- | [[Иван Дмитриевич Талызин|Талызин Иван Дмитриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>29.05.1841—14.05.1844</center> |- | Бос орын | | <center>14.05.1844—30.03.1846</center> |- | [[Николай Васильевич Балкашин (генерал)|Балкашин Николай Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>30.03.1846—07.12.1851</center> |- | [[Яков Владимирович Ханыков|Ханыков Яков Владимирович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>07.12.1851—03.03.1856</center> |- | [[Ипполит Михайлович Потулов|Потулов Ипполит Михайлович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. | <center>03.03.1856—14.02.1858</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. (06.02.1859 бекітілген) | <center>14.02.1858—23.06.1861</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | статтық кеңесші, м.а. (17.04.1862 бекітілген), нақты статтық кеңесші | <center>23.06.1861—11.06.1865</center> |- | [[Константин Николаевич Боборыкин|Боборыкин Константин Николаевич]] | полковник, м.а. (генерал-майор шеніне жоғарылатылып, бекітілді) | <center>11.06.1865—11.03.1875</center> |- | [[Егор Иванович Зенгбуш|Зенгбуш Егор Иванович]] | генерал-майор | <center>11.03.1875—03.01.1878</center> |- | [[Михаил Иванович Астафьев|Астафьев Михаил Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>16.02.1878—01.07.1884</center> |- | [[Николай Алексеевич Маслаковец|Маслаковец Николай Алексеевич]] | генерал-майор | <center>12.08.1884—21.01.1892</center> |- | [[Владимир Иванович Ершов (губернатор)|Ершов Владимир Иванович]] | генерал-майор | <center>21.01.1892—04.08.1899</center> |- | [[Яков Федорович Барабаш (генерал)|Барабаш Яков Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>03.10.1899—02.1906</center> |- | [[Федор Федорович Таубе|Таубе Федор Федорович]] | генерал-майор, м.а. | <center>02.1906—14.11.1906</center> |- | [[Владимир Федорович Ожаровский|Ожаровский Владимир Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>14.11.1906—04.09.1911</center> |- | [[Николай Александрович Сухомлинов|Сухомлинов Николай Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>04.09.1911—1915</center> |- | [[Михаил Степанович Тюлин|Тюлин Михаил Степанович]] | генерал-лейтенант | <center>1915—1917</center> |} === Губерния ақсүйектерінің басшылары === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | Булгаков Николай Михайлович | статтық кеңесші | <center>1797—1803</center> |- | [[Алексей Федорович Моисеев|Моисеев Алексей Федорович]] | сарай кеңесшісі | <center>1803—1806</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1806—1808</center> |- | [[Савва Федорович Осоргин|Осоргин Савва Федорович]] | алқалық асессор | <center>1808—1812</center> |- | [[Петр Николаевич Пекарский|Пекарский Петр Николаевич]] | майор | <center>1812—1823</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1823—1825</center> |- | [[Александр Дмитриевич Мордвинов|Мордвинов Александр Дмитриевич]] | поручик | <center>1825—1828</center> |- | [[Гермоген Евграфович Пальчиков|Пальчиков Гермоген Евграфович]] | подполковник | <center>1828—1830</center> |- | [[Сергей Александрович Пальчиков|Пальчиков Сергей Александрович]] | поручик | <center>1830—1833</center> |- | [[Егор Николаевич Тимашев|Тимашев Егор Николаевич]] | полковник (генерал-майор) | <center>03.02.1833—17.12.1844</center> |- | [[Николай Николаевич Дурасов|Дурасов Николай Николаевич]] | камергер атағында, нақты статтық кеңесші | <center>27.01.1845—02.08.1862</center> |- | [[Виктор Яковлевич Стобеус|Стобеус Виктор Яковлевич]] | штабс-ротмистр | <center>02.08.1862—05.05.1865</center> |- | [[Ипполит Данилович Шотт|Шотт Ипполит Данилович]] | нақты статтық кеңесші | <center>05.05.1865—16.02.1884</center> |- | [[Иван Васильевич Чернов|Чернов Иван Васильевич]] | отставкадағы генерал-майор | <center>16.02.1884—18.02.1893</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | титулдық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.02.1893—03.05.1902</center> |- | [[Александр Александрович Тимашев|Тимашев Александр Александрович]] | отставкадағы гвардия полковнигі, шталмейстер | <center>03.05.1902—01.01.1905</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | нақты статтық кеңесші | <center>26.02.1905—1917</center> |} === Вице-губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Федор Захарович Кривошеий|Кривошеий Федор Захарович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.12.1800—1804</center> |- | [[Николай Степанович Романовский|Романовский Николай Степанович]] | статтық кеңесші | <center>1804—1811</center> |- | [[Илья Федорович Федоров|Федоров Илья Федорович]] | статтық кеңесші | <center>1811—1818</center> |- | [[Дмитрий Аркадьевич Всеволодский|Всеволодский Дмитрий Аркадьевич]] | алқалық кеңесші | <center>1818—19.07.1819</center> |- | [[Михаил Никитович Сушков|Сушков Михаил Никитович]] | статтық кеңесші, камер-юнкер | <center>19.07.1819—1821</center> |- | [[Николай Дмитриевич Кирьяков|Кирьяков Николай Дмитриевич]] | сарай кеңесшісі | <center>1821—1828</center> |- | [[Порфирий Васильевич Безобразов|Безобразов Порфирий Васильевич]] | алқалық кеңесші | <center>31.03.1828—1834</center> |- | Лавров Василий Иванович | V сыныпты шенеунік | <center>20.04.1834—10.07.1836</center> |- | [[Капитон Афанасьевич Случевский|Случевский Капитон Афанасьевич]] | алқалық кеңесші | <center>10.07.1836—01.01.1838</center> |- | [[Константин Никифорович Григорьев|Григорьев Константин Никифорович]] | алқалық кеңесші | <center>05.09.1838—21.09.1841</center> |- | [[Алексей Андреевич Македонский|Македонский Алексей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1841—28.04.1852</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | алқалық кеңесші | <center>28.04.1852—18.06.1853</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | статтық кеңесші | <center>18.06.1853—05.04.1857</center> |- | [[Евгений Александрович Кудрявцев|Кудрявцев Евгений Александрович]] | алқалық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.10.1857—06.09.1862</center> |- | [[Филадельф Васильевич Каразин|Каразин Филадельф Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>16.11.1862—22.03.1863</center> |- | [[Василий Петрович Беляев|Беляев Василий Петрович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>22.03.1863—11.06.1865</center> |- | [[Василий Разумникович Жуков|Жуков Василий Разумникович]] | сарай кеңесшісі, м. а. (1868 ж. 21 маусымда статтық кеңесші шеніне жоғарылатылып, бекітілді.), (нақты статтық кеңесші) | <center>11.06.1865—11.07.1880</center> |- | [[Василий Викторович Лукошков|Лукошков Василий Викторович]] | нақты статтық кеңесші | <center>15.09.1880—11.04.1885</center> |- | [[Асинкрит Асинкритович Ломачевский|Ломачевский Асинкрит Асинкритович]] | полковник (генерал-майор) | <center>15.04.1885—20.04.1895</center> |- | [[Иван Николаевич Соколовский|Соколовский Иван Николаевич]] | полковник | <center>27.04.1895—09.12.1901</center> |- | [[Алексей Михайлович Кауфман|Кауфман Алексей Михайлович]] | полковник | <center>31.01.1902—1904</center> |- | [[Михаил Михайлович Эверсман|Эверсман Михаил Михайлович]] | сарай кеңесшісі | <center>24.04.1904—02.11.1910</center> |- | [[Аркадий Владимирович Сумароков|Сумароков Аркадий Владимирович]] | алқалық кеңесші | <center>02.11.1910—28.05.1912</center> |- | [[Дмитрий Орестович Тизенгаузен|Тизенгаузен Дмитрий Орестович]] | барон, алқалық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>28.05.1912—1914</center> |- | [[Лев Анатольевич Пушкин|Пушкин Лев Анатольевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1914—1917</center> |} == Тұрғындары == Халық саны — 1836 мың адам; халықтың тығыздығы — 1 км²-ге 10 адам; 6 қалада 174 мың тұрғын тұрған. 1897 жылғы ана тілі бойынша халық санағының қорытындылары<ref>{{Cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=968 |title=Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей |access-date=2009-03-02 |archive-date=2013-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017054749/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=968 |url-status=live }}</ref>: {| class="wikitable" |- ! Уез ! [[Орыс тілі|орысша]] ! [[Башқұрт тілі|башқұртша]] ! [[Татар тілі|татарша]] ! [[украин тілі|украинша]] ! [[Эрзя тілі|мордваша]] ! [[Мишәр диалекті|мишәрша]] және <br>[[Типтерлер|типтерше]] ! [[Чуваш тілі|чувашша]] ! [[Қазақ тілі|қазақша]] |- | Жалпы губерния бойынша | 70,4 % | 15,9 % | 5,8 % | 2,6 % | 2,4 % | 1,4 % | … | … |- | Верхнеуральск | 65,5 % | 19,7 % | 5,4 % | … | 1,3 % | … | … | … |- | Орынбор | 68,4 % | 10,2 % | 8,6 % | 5,4 % | 4,7 % | 7,1 % | … | … |- | Жаманқала | 40,1 % | 42,8 % | 6,8 % | 4,3 % | 3,7 % | … | 1,0 % | … |- | Троицк | 82,2 % | 7,4 % | 7,4 % | … | … | … | … | 1,1 % |- | Челябі | 85,1 % | 12,3 % | … | … | … | … | … | … |} == Климаты == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Орынбор губерниясы]] [[Санат:Орынбор облысының тарихы]] [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Башқұртстан тарихы]] ialumrvrncrq23eqods3bhd613q6cp5 3657462 3657461 2026-09-19T17:29:22Z Орел Карл 81620 /* Климаты */ 3657462 wikitext text/x-wiki {{Ресей империясының әкімшілік бірлігі |Атауы = Орынбор губерниясы |Шынайы атауы = |Статусы = губерниясы |Суреті = 1856. Card from set of geographical cards of the Russian Empire 094.jpg |Ені = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Orenburg Governorate 1867.svg |Елтаңбаның ені = |Елтаңбаның аты = |Ту = |Тудың ені = |Тудың аты = |Орталық = Орынбор |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = 00|lat_dir = N |lon_deg = 55|lon_min = 06|lon_sec = 00|lon_dir = E |Құрылды = 12 желтоқсан 1796 |Жойылды = 14 мамыр 1928 |Жер аумағы = 166 710,9 шаршы шақырым |Уақыт белдеуі = |Халық саны = 1 600 145 адам |Санақ жылы = 1897 |Тығыздығы = |Ұлттық құрамы = |Карта = Orenburg in Russian Empire (1914).svg |Карта ені = |Карта2 = Orenburgskaya gubernia.jpg |Карта2 ені = |дейін = Үфі наменгерлігі |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = Үфі губерниясы |к2 = Орынбор өлкесі |к3 = Орта Еділ облысы |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |Commons = Orenburg Governorate }} '''Орынбор губерниясы''' ({{lang-ru|Оренбургская губерния}}) — [[Ресей империясы|Ресей империясының]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР-дің]] және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-ның]] құрамында 1796–1928 жылдары болған тарихи әкімшілік-аумақтық бірлік. 1797–1802 және 1865–1928 жылдары губернияның әкімшілік орталығы — [[Орынбор]] қаласы, ал 1802–1865 жылдары — [[Үфі]] қаласы болды. Губерия 1796 жылы император [[I Павел|І Павелдің]] жарлығымен [[Үфі наменгерлігі|Үфі наменгерлігін]] қайта құру негізінде құрылып, 1928 жылы таратылды. == Географиясы == Орынбор губерниясы Ресейдің Еуропалық бөлігінің оңтүстік-шығысында орналасты. Оның аумағы 1847 жылы 372 989 км², 1905 жылы 189 717 км²<ref>{{cite web|url=https://geo.1sept.ru/view_article.php?ID=200101502|title=С.А.ТАРХОВ Изменение административно-территориального деления России за последние 300 лет|archive-url=https://www.webcitation.org/61AP9fCt9?url=http://geo.1september.ru/2001/15/2.htm|archive-date=2011-08-24}}</ref>, ал 1926 жылы 67 989 км²<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=269|title=Всесоюзная перепись населения 1926 г. РСФСР и её регионы. Населенные места. Наличное городское и сельское население.|lang=ru|access-date=2011-09-18|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111341/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=271|url-status=live}}</ref> болды. [[Оңтүстік Орал]] таулары губернияның аумағын кесіп өтіп, жекелеген шыңдарының, соның ішінде [[Жамантау (тау)|Жамантаудың]], биіктігі 1640 метрге дейін жетті. Таулардың беткейлері орманмен көмкерілген, орман алқабы 2 мың км²-ге дейін жетті. Губернияның шығысындағы азиялық бөлігі мен оңтүстігі дала аймағына жатады. Таулы өңірлердің топырағы — тасты, ал далалы жерлердің топырағы — қара топырақ болды. == Тарихы == == Әкімшілік бөлінісі == [[Сурет:Оренбург. Карта Оренбургской губернии. Почтовая открытка.jpg|thumb|right|250px|Орынбор губерниясының 1865–1919 жылдардағы әкімшілік бөлінісінің картасы]] 1865-1919 жылдар аралығында Орынбор губерниясының құрамына 5 уез кірді: {| class="wikitable" |- ! № ! Уез ! Уездік қала ! Уездік қаланың<br /> елтаңбасы ! Ауданы, <br> [[Шақырым|шақырым]]² ! Тұрғыны<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|title=Демоскоп Weekly. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Наличное население в губерниях, уездах, городах Российской Империи (без Финляндии)|access-date=2009-11-03|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203004404/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|url-status=live}}</ref> <br> ([[1897 жыл|1897]]), адам |- | 1 | [[Верхнеуральск уезі|Верхнеуральск]] | [[Верхнеуральск]] (11 095 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Verkhneuralsk COA (Orenburg Governorate) (1867).png|42x42px]] | style="text-align:right" |43 768,5 | style="text-align:right" |223 245 |- | 2 | [[Орынбор уезі|Орынбор]] | [[Орынбор]] (72 425 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Orenburg COA (Orenburg Governorate) (1782).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |32 691,1 | style="text-align:right" |555 653 |- | 3 | [[Жаманқала уезі|Жаманқала]] | [[Жаманқала]] (14 016 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Орск проект герба (1875).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |40 806,5 | style="text-align:right" |206 944 |- | 4 | [[Троицк уезі|Троицк]] | [[Троицк (Челябі облысы)|Троицк]] (23 299 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Troitsk COA (Orenburg Governorate) (1867).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |20 551,1 | style="text-align:right" |201 231 |- | 5 | [[Челябі уезі|Челябі]] | [[Челябі]] (19 998 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Chelyabinsk COA (Orenburg Governorate) (1864).png|41x41px]] | style="text-align:right" |28 893,7 | style="text-align:right" |413 072 |} ;Уезден тыс қала {| class="wikitable" |- ! № ! Қала ! Тұрғыны ! Кіреді ! Елтаңба |- | 1 | [[Соль-Илецк|Илецкая Защита]] | 11 768 адам | Орынбор уезі | [[Сурет:Coat of Arms of Iletsk project (1854).png|41x41px]] |- |} [[Сурет:Карта волостей Оренбургской губернии.jpg|thumb|right|250px|Орынбор губерниясының болыстары]] 1923 жылғы 15 мамырдағы жағдай бойынша губерния 42 болысқа бөлінген 8 ауданнан тұрды: Илецкий, Исаево-Дедовский, Краснохолмский, Орынбор, Жаманқала, Петровский, Покровский және Шарлық-Михайловский аудандары. 1924 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша губерния 36 болысқа бөлінген 3 уезден тұрды: Орынбор, Жаманқала және Каширин уездері. 1927 жылы 30 мамырда губернияда 16 ауданнан тұратын жаңа әкімшілік-аумақтық бөлініс енгізілді. == Губерния жетекшілігі == === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Осип Андреевич Игельстром|Игельстром Осип Андреевич]] | барон, инфантерия генералы | <center>1784—1792 және 1795—1798</center> |- | [[Николай Николаевич Бахметев|Бахметев Николай Николаевич]] | генерал-майор | <center>1798—1803</center> |- | [[Григорий Семенович Волконский|Волконский Григорий Семенович]] | кінәз, атты әскер генералы | <center>1803—1817</center> |- | [[Петр Кириллович Эссен|Эссен Петр Кириллович]] | инфантерия генералы | <center>19.01.1817—07.02.1830</center> |- | [[Евгений Александрович Головин|Головин Евгений Александрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>07.02.1830—21.04.1830</center> |- | [[Павел Петрович Сухтелен|Сухтелен Павел Петрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>21.04.1830—15.04.1833</center> |- | [[Василий Алексеевич Перовский|Перовский Василий Алексеевич]] | генерал-адъютант, генерал-майор | <center>15.04.1833—07.05.1842 және 1851—1857</center> |- | [[Владимир Афанасьевич Обручев (генерал)|Обручев Владимир Афанасьевич]] | генерал-лейтенант | <center>10.05.1842—20.03.1851</center> |- | [[Александр Андреевич Катенин|Катенин Александр Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1857—1860</center> |- | [[Александр Павлович Безак|Безак Александр Павлович]] | генерал-адъютант | <center>1860—1864</center> |- | [[Николай Андреевич Крыжановский|Крыжановский Николай Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1864—1881</center> |} === Губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Иван Иванович Неплюев|Неплюев Иван Иванович]] | құпия кеңесші | <center>1744—1758</center> |- | [[Афанасий Романович Давыдов|Давыдов Афанасий Романович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1758—1762</center> |- | [[Дмитрий Васильевич Волков (губернатор)|Волков Дмитрий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1763—1764</center> |- | [[Авраам Артамонович Путятин|Путятин Авраам Артамонович]] | кінәз, генерал-поручик | <center>1764—1768</center> |- | [[Иван Андреевич Рейнсдорп|Рейнсдорп Иван Андреевич]] | генерал-поручик | <center>1768—1781</center> |- | Үфі наменгерлігінің құрамында | | <center>1781—1796</center> |- | [[Иван Михайлович Баратаев|Баратаев Иван Михайлович]] | құпия кеңесші | <center>1797—28.09.1799</center> |- | [[Иван Онуфриевич Курис|Курис Иван Онуфриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1799—27.06.1800</center> |- | [[Карл Иванович Глазенап|Глазенап Карл Иванович]] | нақты статтық кеңесші (құпия кеңесші) | <center>27.06.1800—1802</center> |- | [[Алексей Александрович Враский|Враский Алексей Александрович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1802—1806</center> |- | [[Иван Григорьевич Фризель|Фризель Иван Григорьевич]] | құпия кеңесші | <center>1806— 03.04.1809</center> |- | [[Михаил Федотович Веригин|Веригин Михаил Федотович]] | нақты статтық кеңесші | <center>03.04.1809—7.09.1811</center> |- | [[Матвей Андреевич Наврозов|Наврозов Матвей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1811—1822</center> |- | [[Григорий Васильевич Нелидов|Нелидов Григорий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1822—1827</center> |- | [[Иосиф Львович Дебу|Дебу Иосиф Львович]] | нақты статтық кеңесші | <center>07.06.1827—02.12.1832</center> |- | [[Николай Васильевич Жуковский|Жуковский Николай Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>02.12.1832—13.04.1835</center> |- | [[Авксентий Павлович Гевлич|Гевлич Авксентий Павлович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.04.1835—29.05.1840</center> |- | Бос орын | | <center>1840—29.05.1841</center> |- | [[Иван Дмитриевич Талызин|Талызин Иван Дмитриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>29.05.1841—14.05.1844</center> |- | Бос орын | | <center>14.05.1844—30.03.1846</center> |- | [[Николай Васильевич Балкашин (генерал)|Балкашин Николай Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>30.03.1846—07.12.1851</center> |- | [[Яков Владимирович Ханыков|Ханыков Яков Владимирович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>07.12.1851—03.03.1856</center> |- | [[Ипполит Михайлович Потулов|Потулов Ипполит Михайлович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. | <center>03.03.1856—14.02.1858</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. (06.02.1859 бекітілген) | <center>14.02.1858—23.06.1861</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | статтық кеңесші, м.а. (17.04.1862 бекітілген), нақты статтық кеңесші | <center>23.06.1861—11.06.1865</center> |- | [[Константин Николаевич Боборыкин|Боборыкин Константин Николаевич]] | полковник, м.а. (генерал-майор шеніне жоғарылатылып, бекітілді) | <center>11.06.1865—11.03.1875</center> |- | [[Егор Иванович Зенгбуш|Зенгбуш Егор Иванович]] | генерал-майор | <center>11.03.1875—03.01.1878</center> |- | [[Михаил Иванович Астафьев|Астафьев Михаил Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>16.02.1878—01.07.1884</center> |- | [[Николай Алексеевич Маслаковец|Маслаковец Николай Алексеевич]] | генерал-майор | <center>12.08.1884—21.01.1892</center> |- | [[Владимир Иванович Ершов (губернатор)|Ершов Владимир Иванович]] | генерал-майор | <center>21.01.1892—04.08.1899</center> |- | [[Яков Федорович Барабаш (генерал)|Барабаш Яков Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>03.10.1899—02.1906</center> |- | [[Федор Федорович Таубе|Таубе Федор Федорович]] | генерал-майор, м.а. | <center>02.1906—14.11.1906</center> |- | [[Владимир Федорович Ожаровский|Ожаровский Владимир Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>14.11.1906—04.09.1911</center> |- | [[Николай Александрович Сухомлинов|Сухомлинов Николай Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>04.09.1911—1915</center> |- | [[Михаил Степанович Тюлин|Тюлин Михаил Степанович]] | генерал-лейтенант | <center>1915—1917</center> |} === Губерния ақсүйектерінің басшылары === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | Булгаков Николай Михайлович | статтық кеңесші | <center>1797—1803</center> |- | [[Алексей Федорович Моисеев|Моисеев Алексей Федорович]] | сарай кеңесшісі | <center>1803—1806</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1806—1808</center> |- | [[Савва Федорович Осоргин|Осоргин Савва Федорович]] | алқалық асессор | <center>1808—1812</center> |- | [[Петр Николаевич Пекарский|Пекарский Петр Николаевич]] | майор | <center>1812—1823</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1823—1825</center> |- | [[Александр Дмитриевич Мордвинов|Мордвинов Александр Дмитриевич]] | поручик | <center>1825—1828</center> |- | [[Гермоген Евграфович Пальчиков|Пальчиков Гермоген Евграфович]] | подполковник | <center>1828—1830</center> |- | [[Сергей Александрович Пальчиков|Пальчиков Сергей Александрович]] | поручик | <center>1830—1833</center> |- | [[Егор Николаевич Тимашев|Тимашев Егор Николаевич]] | полковник (генерал-майор) | <center>03.02.1833—17.12.1844</center> |- | [[Николай Николаевич Дурасов|Дурасов Николай Николаевич]] | камергер атағында, нақты статтық кеңесші | <center>27.01.1845—02.08.1862</center> |- | [[Виктор Яковлевич Стобеус|Стобеус Виктор Яковлевич]] | штабс-ротмистр | <center>02.08.1862—05.05.1865</center> |- | [[Ипполит Данилович Шотт|Шотт Ипполит Данилович]] | нақты статтық кеңесші | <center>05.05.1865—16.02.1884</center> |- | [[Иван Васильевич Чернов|Чернов Иван Васильевич]] | отставкадағы генерал-майор | <center>16.02.1884—18.02.1893</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | титулдық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.02.1893—03.05.1902</center> |- | [[Александр Александрович Тимашев|Тимашев Александр Александрович]] | отставкадағы гвардия полковнигі, шталмейстер | <center>03.05.1902—01.01.1905</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | нақты статтық кеңесші | <center>26.02.1905—1917</center> |} === Вице-губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Федор Захарович Кривошеий|Кривошеий Федор Захарович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.12.1800—1804</center> |- | [[Николай Степанович Романовский|Романовский Николай Степанович]] | статтық кеңесші | <center>1804—1811</center> |- | [[Илья Федорович Федоров|Федоров Илья Федорович]] | статтық кеңесші | <center>1811—1818</center> |- | [[Дмитрий Аркадьевич Всеволодский|Всеволодский Дмитрий Аркадьевич]] | алқалық кеңесші | <center>1818—19.07.1819</center> |- | [[Михаил Никитович Сушков|Сушков Михаил Никитович]] | статтық кеңесші, камер-юнкер | <center>19.07.1819—1821</center> |- | [[Николай Дмитриевич Кирьяков|Кирьяков Николай Дмитриевич]] | сарай кеңесшісі | <center>1821—1828</center> |- | [[Порфирий Васильевич Безобразов|Безобразов Порфирий Васильевич]] | алқалық кеңесші | <center>31.03.1828—1834</center> |- | Лавров Василий Иванович | V сыныпты шенеунік | <center>20.04.1834—10.07.1836</center> |- | [[Капитон Афанасьевич Случевский|Случевский Капитон Афанасьевич]] | алқалық кеңесші | <center>10.07.1836—01.01.1838</center> |- | [[Константин Никифорович Григорьев|Григорьев Константин Никифорович]] | алқалық кеңесші | <center>05.09.1838—21.09.1841</center> |- | [[Алексей Андреевич Македонский|Македонский Алексей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1841—28.04.1852</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | алқалық кеңесші | <center>28.04.1852—18.06.1853</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | статтық кеңесші | <center>18.06.1853—05.04.1857</center> |- | [[Евгений Александрович Кудрявцев|Кудрявцев Евгений Александрович]] | алқалық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.10.1857—06.09.1862</center> |- | [[Филадельф Васильевич Каразин|Каразин Филадельф Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>16.11.1862—22.03.1863</center> |- | [[Василий Петрович Беляев|Беляев Василий Петрович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>22.03.1863—11.06.1865</center> |- | [[Василий Разумникович Жуков|Жуков Василий Разумникович]] | сарай кеңесшісі, м. а. (1868 ж. 21 маусымда статтық кеңесші шеніне жоғарылатылып, бекітілді.), (нақты статтық кеңесші) | <center>11.06.1865—11.07.1880</center> |- | [[Василий Викторович Лукошков|Лукошков Василий Викторович]] | нақты статтық кеңесші | <center>15.09.1880—11.04.1885</center> |- | [[Асинкрит Асинкритович Ломачевский|Ломачевский Асинкрит Асинкритович]] | полковник (генерал-майор) | <center>15.04.1885—20.04.1895</center> |- | [[Иван Николаевич Соколовский|Соколовский Иван Николаевич]] | полковник | <center>27.04.1895—09.12.1901</center> |- | [[Алексей Михайлович Кауфман|Кауфман Алексей Михайлович]] | полковник | <center>31.01.1902—1904</center> |- | [[Михаил Михайлович Эверсман|Эверсман Михаил Михайлович]] | сарай кеңесшісі | <center>24.04.1904—02.11.1910</center> |- | [[Аркадий Владимирович Сумароков|Сумароков Аркадий Владимирович]] | алқалық кеңесші | <center>02.11.1910—28.05.1912</center> |- | [[Дмитрий Орестович Тизенгаузен|Тизенгаузен Дмитрий Орестович]] | барон, алқалық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>28.05.1912—1914</center> |- | [[Лев Анатольевич Пушкин|Пушкин Лев Анатольевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1914—1917</center> |} == Тұрғындары == Халық саны — 1836 мың адам; халықтың тығыздығы — 1 км²-ге 10 адам; 6 қалада 174 мың тұрғын тұрған. 1897 жылғы ана тілі бойынша халық санағының қорытындылары<ref>{{Cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=968 |title=Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей |access-date=2009-03-02 |archive-date=2013-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017054749/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=968 |url-status=live }}</ref>: {| class="wikitable" |- ! Уез ! [[Орыс тілі|орысша]] ! [[Башқұрт тілі|башқұртша]] ! [[Татар тілі|татарша]] ! [[украин тілі|украинша]] ! [[Эрзя тілі|мордваша]] ! [[Мишәр диалекті|мишәрша]] және <br>[[Типтерлер|типтерше]] ! [[Чуваш тілі|чувашша]] ! [[Қазақ тілі|қазақша]] |- | Жалпы губерния бойынша | 70,4 % | 15,9 % | 5,8 % | 2,6 % | 2,4 % | 1,4 % | … | … |- | Верхнеуральск | 65,5 % | 19,7 % | 5,4 % | … | 1,3 % | … | … | … |- | Орынбор | 68,4 % | 10,2 % | 8,6 % | 5,4 % | 4,7 % | 7,1 % | … | … |- | Жаманқала | 40,1 % | 42,8 % | 6,8 % | 4,3 % | 3,7 % | … | 1,0 % | … |- | Троицк | 82,2 % | 7,4 % | 7,4 % | … | … | … | … | 1,1 % |- | Челябі | 85,1 % | 12,3 % | … | … | … | … | … | … |} == Климаты == Климаты континенттік: жазы аптап ыстық болғанымен, қуаң әрі қатаң. Орынбор қаласында (51°45′ с. е.) орташа температурасы 1–3,6° аралығында болады. == Пайдалы қазбалары == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Орынбор губерниясы]] [[Санат:Орынбор облысының тарихы]] [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Башқұртстан тарихы]] je8vqm5ap3tavcbxi5dsji92g6t1lce 3657470 3657462 2026-09-19T17:46:12Z Орел Карл 81620 /* Пайдалы қазбалары */ 3657470 wikitext text/x-wiki {{Ресей империясының әкімшілік бірлігі |Атауы = Орынбор губерниясы |Шынайы атауы = |Статусы = губерниясы |Суреті = 1856. Card from set of geographical cards of the Russian Empire 094.jpg |Ені = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Orenburg Governorate 1867.svg |Елтаңбаның ені = |Елтаңбаның аты = |Ту = |Тудың ені = |Тудың аты = |Орталық = Орынбор |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = 00|lat_dir = N |lon_deg = 55|lon_min = 06|lon_sec = 00|lon_dir = E |Құрылды = 12 желтоқсан 1796 |Жойылды = 14 мамыр 1928 |Жер аумағы = 166 710,9 шаршы шақырым |Уақыт белдеуі = |Халық саны = 1 600 145 адам |Санақ жылы = 1897 |Тығыздығы = |Ұлттық құрамы = |Карта = Orenburg in Russian Empire (1914).svg |Карта ені = |Карта2 = Orenburgskaya gubernia.jpg |Карта2 ені = |дейін = Үфі наменгерлігі |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = Үфі губерниясы |к2 = Орынбор өлкесі |к3 = Орта Еділ облысы |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |Commons = Orenburg Governorate }} '''Орынбор губерниясы''' ({{lang-ru|Оренбургская губерния}}) — [[Ресей империясы|Ресей империясының]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР-дің]] және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-ның]] құрамында 1796–1928 жылдары болған тарихи әкімшілік-аумақтық бірлік. 1797–1802 және 1865–1928 жылдары губернияның әкімшілік орталығы — [[Орынбор]] қаласы, ал 1802–1865 жылдары — [[Үфі]] қаласы болды. Губерия 1796 жылы император [[I Павел|І Павелдің]] жарлығымен [[Үфі наменгерлігі|Үфі наменгерлігін]] қайта құру негізінде құрылып, 1928 жылы таратылды. == Географиясы == Орынбор губерниясы Ресейдің Еуропалық бөлігінің оңтүстік-шығысында орналасты. Оның аумағы 1847 жылы 372 989 км², 1905 жылы 189 717 км²<ref>{{cite web|url=https://geo.1sept.ru/view_article.php?ID=200101502|title=С.А.ТАРХОВ Изменение административно-территориального деления России за последние 300 лет|archive-url=https://www.webcitation.org/61AP9fCt9?url=http://geo.1september.ru/2001/15/2.htm|archive-date=2011-08-24}}</ref>, ал 1926 жылы 67 989 км²<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=269|title=Всесоюзная перепись населения 1926 г. РСФСР и её регионы. Населенные места. Наличное городское и сельское население.|lang=ru|access-date=2011-09-18|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111341/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=271|url-status=live}}</ref> болды. [[Оңтүстік Орал]] таулары губернияның аумағын кесіп өтіп, жекелеген шыңдарының, соның ішінде [[Жамантау (тау)|Жамантаудың]], биіктігі 1640 метрге дейін жетті. Таулардың беткейлері орманмен көмкерілген, орман алқабы 2 мың км²-ге дейін жетті. Губернияның шығысындағы азиялық бөлігі мен оңтүстігі дала аймағына жатады. Таулы өңірлердің топырағы — тасты, ал далалы жерлердің топырағы — қара топырақ болды. == Тарихы == == Әкімшілік бөлінісі == [[Сурет:Оренбург. Карта Оренбургской губернии. Почтовая открытка.jpg|thumb|right|250px|Орынбор губерниясының 1865–1919 жылдардағы әкімшілік бөлінісінің картасы]] 1865-1919 жылдар аралығында Орынбор губерниясының құрамына 5 уез кірді: {| class="wikitable" |- ! № ! Уез ! Уездік қала ! Уездік қаланың<br /> елтаңбасы ! Ауданы, <br> [[Шақырым|шақырым]]² ! Тұрғыны<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|title=Демоскоп Weekly. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Наличное население в губерниях, уездах, городах Российской Империи (без Финляндии)|access-date=2009-11-03|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203004404/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|url-status=live}}</ref> <br> ([[1897 жыл|1897]]), адам |- | 1 | [[Верхнеуральск уезі|Верхнеуральск]] | [[Верхнеуральск]] (11 095 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Verkhneuralsk COA (Orenburg Governorate) (1867).png|42x42px]] | style="text-align:right" |43 768,5 | style="text-align:right" |223 245 |- | 2 | [[Орынбор уезі|Орынбор]] | [[Орынбор]] (72 425 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Orenburg COA (Orenburg Governorate) (1782).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |32 691,1 | style="text-align:right" |555 653 |- | 3 | [[Жаманқала уезі|Жаманқала]] | [[Жаманқала]] (14 016 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Орск проект герба (1875).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |40 806,5 | style="text-align:right" |206 944 |- | 4 | [[Троицк уезі|Троицк]] | [[Троицк (Челябі облысы)|Троицк]] (23 299 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Troitsk COA (Orenburg Governorate) (1867).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |20 551,1 | style="text-align:right" |201 231 |- | 5 | [[Челябі уезі|Челябі]] | [[Челябі]] (19 998 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Chelyabinsk COA (Orenburg Governorate) (1864).png|41x41px]] | style="text-align:right" |28 893,7 | style="text-align:right" |413 072 |} ;Уезден тыс қала {| class="wikitable" |- ! № ! Қала ! Тұрғыны ! Кіреді ! Елтаңба |- | 1 | [[Соль-Илецк|Илецкая Защита]] | 11 768 адам | Орынбор уезі | [[Сурет:Coat of Arms of Iletsk project (1854).png|41x41px]] |- |} [[Сурет:Карта волостей Оренбургской губернии.jpg|thumb|right|250px|Орынбор губерниясының болыстары]] 1923 жылғы 15 мамырдағы жағдай бойынша губерния 42 болысқа бөлінген 8 ауданнан тұрды: Илецкий, Исаево-Дедовский, Краснохолмский, Орынбор, Жаманқала, Петровский, Покровский және Шарлық-Михайловский аудандары. 1924 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша губерния 36 болысқа бөлінген 3 уезден тұрды: Орынбор, Жаманқала және Каширин уездері. 1927 жылы 30 мамырда губернияда 16 ауданнан тұратын жаңа әкімшілік-аумақтық бөлініс енгізілді. == Губерния жетекшілігі == === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Осип Андреевич Игельстром|Игельстром Осип Андреевич]] | барон, инфантерия генералы | <center>1784—1792 және 1795—1798</center> |- | [[Николай Николаевич Бахметев|Бахметев Николай Николаевич]] | генерал-майор | <center>1798—1803</center> |- | [[Григорий Семенович Волконский|Волконский Григорий Семенович]] | кінәз, атты әскер генералы | <center>1803—1817</center> |- | [[Петр Кириллович Эссен|Эссен Петр Кириллович]] | инфантерия генералы | <center>19.01.1817—07.02.1830</center> |- | [[Евгений Александрович Головин|Головин Евгений Александрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>07.02.1830—21.04.1830</center> |- | [[Павел Петрович Сухтелен|Сухтелен Павел Петрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>21.04.1830—15.04.1833</center> |- | [[Василий Алексеевич Перовский|Перовский Василий Алексеевич]] | генерал-адъютант, генерал-майор | <center>15.04.1833—07.05.1842 және 1851—1857</center> |- | [[Владимир Афанасьевич Обручев (генерал)|Обручев Владимир Афанасьевич]] | генерал-лейтенант | <center>10.05.1842—20.03.1851</center> |- | [[Александр Андреевич Катенин|Катенин Александр Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1857—1860</center> |- | [[Александр Павлович Безак|Безак Александр Павлович]] | генерал-адъютант | <center>1860—1864</center> |- | [[Николай Андреевич Крыжановский|Крыжановский Николай Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1864—1881</center> |} === Губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Иван Иванович Неплюев|Неплюев Иван Иванович]] | құпия кеңесші | <center>1744—1758</center> |- | [[Афанасий Романович Давыдов|Давыдов Афанасий Романович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1758—1762</center> |- | [[Дмитрий Васильевич Волков (губернатор)|Волков Дмитрий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1763—1764</center> |- | [[Авраам Артамонович Путятин|Путятин Авраам Артамонович]] | кінәз, генерал-поручик | <center>1764—1768</center> |- | [[Иван Андреевич Рейнсдорп|Рейнсдорп Иван Андреевич]] | генерал-поручик | <center>1768—1781</center> |- | Үфі наменгерлігінің құрамында | | <center>1781—1796</center> |- | [[Иван Михайлович Баратаев|Баратаев Иван Михайлович]] | құпия кеңесші | <center>1797—28.09.1799</center> |- | [[Иван Онуфриевич Курис|Курис Иван Онуфриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1799—27.06.1800</center> |- | [[Карл Иванович Глазенап|Глазенап Карл Иванович]] | нақты статтық кеңесші (құпия кеңесші) | <center>27.06.1800—1802</center> |- | [[Алексей Александрович Враский|Враский Алексей Александрович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1802—1806</center> |- | [[Иван Григорьевич Фризель|Фризель Иван Григорьевич]] | құпия кеңесші | <center>1806— 03.04.1809</center> |- | [[Михаил Федотович Веригин|Веригин Михаил Федотович]] | нақты статтық кеңесші | <center>03.04.1809—7.09.1811</center> |- | [[Матвей Андреевич Наврозов|Наврозов Матвей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1811—1822</center> |- | [[Григорий Васильевич Нелидов|Нелидов Григорий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1822—1827</center> |- | [[Иосиф Львович Дебу|Дебу Иосиф Львович]] | нақты статтық кеңесші | <center>07.06.1827—02.12.1832</center> |- | [[Николай Васильевич Жуковский|Жуковский Николай Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>02.12.1832—13.04.1835</center> |- | [[Авксентий Павлович Гевлич|Гевлич Авксентий Павлович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.04.1835—29.05.1840</center> |- | Бос орын | | <center>1840—29.05.1841</center> |- | [[Иван Дмитриевич Талызин|Талызин Иван Дмитриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>29.05.1841—14.05.1844</center> |- | Бос орын | | <center>14.05.1844—30.03.1846</center> |- | [[Николай Васильевич Балкашин (генерал)|Балкашин Николай Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>30.03.1846—07.12.1851</center> |- | [[Яков Владимирович Ханыков|Ханыков Яков Владимирович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>07.12.1851—03.03.1856</center> |- | [[Ипполит Михайлович Потулов|Потулов Ипполит Михайлович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. | <center>03.03.1856—14.02.1858</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. (06.02.1859 бекітілген) | <center>14.02.1858—23.06.1861</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | статтық кеңесші, м.а. (17.04.1862 бекітілген), нақты статтық кеңесші | <center>23.06.1861—11.06.1865</center> |- | [[Константин Николаевич Боборыкин|Боборыкин Константин Николаевич]] | полковник, м.а. (генерал-майор шеніне жоғарылатылып, бекітілді) | <center>11.06.1865—11.03.1875</center> |- | [[Егор Иванович Зенгбуш|Зенгбуш Егор Иванович]] | генерал-майор | <center>11.03.1875—03.01.1878</center> |- | [[Михаил Иванович Астафьев|Астафьев Михаил Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>16.02.1878—01.07.1884</center> |- | [[Николай Алексеевич Маслаковец|Маслаковец Николай Алексеевич]] | генерал-майор | <center>12.08.1884—21.01.1892</center> |- | [[Владимир Иванович Ершов (губернатор)|Ершов Владимир Иванович]] | генерал-майор | <center>21.01.1892—04.08.1899</center> |- | [[Яков Федорович Барабаш (генерал)|Барабаш Яков Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>03.10.1899—02.1906</center> |- | [[Федор Федорович Таубе|Таубе Федор Федорович]] | генерал-майор, м.а. | <center>02.1906—14.11.1906</center> |- | [[Владимир Федорович Ожаровский|Ожаровский Владимир Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>14.11.1906—04.09.1911</center> |- | [[Николай Александрович Сухомлинов|Сухомлинов Николай Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>04.09.1911—1915</center> |- | [[Михаил Степанович Тюлин|Тюлин Михаил Степанович]] | генерал-лейтенант | <center>1915—1917</center> |} === Губерния ақсүйектерінің басшылары === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | Булгаков Николай Михайлович | статтық кеңесші | <center>1797—1803</center> |- | [[Алексей Федорович Моисеев|Моисеев Алексей Федорович]] | сарай кеңесшісі | <center>1803—1806</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1806—1808</center> |- | [[Савва Федорович Осоргин|Осоргин Савва Федорович]] | алқалық асессор | <center>1808—1812</center> |- | [[Петр Николаевич Пекарский|Пекарский Петр Николаевич]] | майор | <center>1812—1823</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1823—1825</center> |- | [[Александр Дмитриевич Мордвинов|Мордвинов Александр Дмитриевич]] | поручик | <center>1825—1828</center> |- | [[Гермоген Евграфович Пальчиков|Пальчиков Гермоген Евграфович]] | подполковник | <center>1828—1830</center> |- | [[Сергей Александрович Пальчиков|Пальчиков Сергей Александрович]] | поручик | <center>1830—1833</center> |- | [[Егор Николаевич Тимашев|Тимашев Егор Николаевич]] | полковник (генерал-майор) | <center>03.02.1833—17.12.1844</center> |- | [[Николай Николаевич Дурасов|Дурасов Николай Николаевич]] | камергер атағында, нақты статтық кеңесші | <center>27.01.1845—02.08.1862</center> |- | [[Виктор Яковлевич Стобеус|Стобеус Виктор Яковлевич]] | штабс-ротмистр | <center>02.08.1862—05.05.1865</center> |- | [[Ипполит Данилович Шотт|Шотт Ипполит Данилович]] | нақты статтық кеңесші | <center>05.05.1865—16.02.1884</center> |- | [[Иван Васильевич Чернов|Чернов Иван Васильевич]] | отставкадағы генерал-майор | <center>16.02.1884—18.02.1893</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | титулдық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.02.1893—03.05.1902</center> |- | [[Александр Александрович Тимашев|Тимашев Александр Александрович]] | отставкадағы гвардия полковнигі, шталмейстер | <center>03.05.1902—01.01.1905</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | нақты статтық кеңесші | <center>26.02.1905—1917</center> |} === Вице-губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Федор Захарович Кривошеий|Кривошеий Федор Захарович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.12.1800—1804</center> |- | [[Николай Степанович Романовский|Романовский Николай Степанович]] | статтық кеңесші | <center>1804—1811</center> |- | [[Илья Федорович Федоров|Федоров Илья Федорович]] | статтық кеңесші | <center>1811—1818</center> |- | [[Дмитрий Аркадьевич Всеволодский|Всеволодский Дмитрий Аркадьевич]] | алқалық кеңесші | <center>1818—19.07.1819</center> |- | [[Михаил Никитович Сушков|Сушков Михаил Никитович]] | статтық кеңесші, камер-юнкер | <center>19.07.1819—1821</center> |- | [[Николай Дмитриевич Кирьяков|Кирьяков Николай Дмитриевич]] | сарай кеңесшісі | <center>1821—1828</center> |- | [[Порфирий Васильевич Безобразов|Безобразов Порфирий Васильевич]] | алқалық кеңесші | <center>31.03.1828—1834</center> |- | Лавров Василий Иванович | V сыныпты шенеунік | <center>20.04.1834—10.07.1836</center> |- | [[Капитон Афанасьевич Случевский|Случевский Капитон Афанасьевич]] | алқалық кеңесші | <center>10.07.1836—01.01.1838</center> |- | [[Константин Никифорович Григорьев|Григорьев Константин Никифорович]] | алқалық кеңесші | <center>05.09.1838—21.09.1841</center> |- | [[Алексей Андреевич Македонский|Македонский Алексей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1841—28.04.1852</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | алқалық кеңесші | <center>28.04.1852—18.06.1853</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | статтық кеңесші | <center>18.06.1853—05.04.1857</center> |- | [[Евгений Александрович Кудрявцев|Кудрявцев Евгений Александрович]] | алқалық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.10.1857—06.09.1862</center> |- | [[Филадельф Васильевич Каразин|Каразин Филадельф Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>16.11.1862—22.03.1863</center> |- | [[Василий Петрович Беляев|Беляев Василий Петрович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>22.03.1863—11.06.1865</center> |- | [[Василий Разумникович Жуков|Жуков Василий Разумникович]] | сарай кеңесшісі, м. а. (1868 ж. 21 маусымда статтық кеңесші шеніне жоғарылатылып, бекітілді.), (нақты статтық кеңесші) | <center>11.06.1865—11.07.1880</center> |- | [[Василий Викторович Лукошков|Лукошков Василий Викторович]] | нақты статтық кеңесші | <center>15.09.1880—11.04.1885</center> |- | [[Асинкрит Асинкритович Ломачевский|Ломачевский Асинкрит Асинкритович]] | полковник (генерал-майор) | <center>15.04.1885—20.04.1895</center> |- | [[Иван Николаевич Соколовский|Соколовский Иван Николаевич]] | полковник | <center>27.04.1895—09.12.1901</center> |- | [[Алексей Михайлович Кауфман|Кауфман Алексей Михайлович]] | полковник | <center>31.01.1902—1904</center> |- | [[Михаил Михайлович Эверсман|Эверсман Михаил Михайлович]] | сарай кеңесшісі | <center>24.04.1904—02.11.1910</center> |- | [[Аркадий Владимирович Сумароков|Сумароков Аркадий Владимирович]] | алқалық кеңесші | <center>02.11.1910—28.05.1912</center> |- | [[Дмитрий Орестович Тизенгаузен|Тизенгаузен Дмитрий Орестович]] | барон, алқалық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>28.05.1912—1914</center> |- | [[Лев Анатольевич Пушкин|Пушкин Лев Анатольевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1914—1917</center> |} == Тұрғындары == Халық саны — 1836 мың адам; халықтың тығыздығы — 1 км²-ге 10 адам; 6 қалада 174 мың тұрғын тұрған. 1897 жылғы ана тілі бойынша халық санағының қорытындылары<ref>{{Cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=968 |title=Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей |access-date=2009-03-02 |archive-date=2013-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017054749/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=968 |url-status=live }}</ref>: {| class="wikitable" |- ! Уез ! [[Орыс тілі|орысша]] ! [[Башқұрт тілі|башқұртша]] ! [[Татар тілі|татарша]] ! [[украин тілі|украинша]] ! [[Эрзя тілі|мордваша]] ! [[Мишәр диалекті|мишәрша]] және <br>[[Типтерлер|типтерше]] ! [[Чуваш тілі|чувашша]] ! [[Қазақ тілі|қазақша]] |- | Жалпы губерния бойынша | 70,4 % | 15,9 % | 5,8 % | 2,6 % | 2,4 % | 1,4 % | … | … |- | Верхнеуральск | 65,5 % | 19,7 % | 5,4 % | … | 1,3 % | … | … | … |- | Орынбор | 68,4 % | 10,2 % | 8,6 % | 5,4 % | 4,7 % | 7,1 % | … | … |- | Жаманқала | 40,1 % | 42,8 % | 6,8 % | 4,3 % | 3,7 % | … | 1,0 % | … |- | Троицк | 82,2 % | 7,4 % | 7,4 % | … | … | … | … | 1,1 % |- | Челябі | 85,1 % | 12,3 % | … | … | … | … | … | … |} == Климаты == Климаты континенттік: жазы аптап ыстық болғанымен, қуаң әрі қатаң. Орынбор қаласында (51°45′ с. е.) орташа температурасы 1–3,6° аралығында болады. == Пайдалы қазбалары == Минералдық ресурстарға бай. 1903 жылы өндірілген пайдалы қазбалардың мөлшері: алтын — 278 пұт, мыс кені — 7 млн тонна, марганец — 1 млн тонна, темір кені (шойын, темір және болат түрінде) — 118 млн тонна, тас тұзы — 36 млн тонна. Өзендері: Жайық, Сақмара және Еділ өзені алабына жататын Белая өзені; сондай-ақ Тобыл, Ертіс және олардың салалары. Губернияның шығысындағы далалы бөлігінде 1500-ге жуық көл болды. Олардың 100-ге жуығы ащы-тұзды, ал қалғандары балыққа бай болды. == Ауыл шаруашылығы == Жердің 72%-ы казактар мен шаруаларға (оның ішінде башқұрттарға), 14%-ы жеке меншік иелеріне, 4%-ы қазына мен енші иеліктеріне, ал 10%-ы зауыттарға, компанияларға және басқа да жер иеленушілерге тиесілі болды. Егіншілік: егістік жерлер губерния аумағының 30%-ын, ал ормандар 20%-ын алып жатты. Негізінен жаздық бидай, сұлы, қарабидай, арпа және басқа да дақылдар өсірілді. Мал шаруашылығы кеңінен дамыды, әсіресе башқұрттар арасында. 1906 жылы губерниядағы мал саны: жылқы — 1 019 мың, ірі қара — 1 095 мың, қой — 1 459 мың, шошқа — 143 мың, түйе — 1 мыңға дейін болды. == Өнеркәсіп == Майдагерлік кәсіптер: негізінен мал шаруашылығы өнімдерін өңдеумен айналысты (жүннен мата өндіру, ешкі түбітінен шәлі тоқу және т.б.). Тау-кен кәсіпорындарын қоспағанда, фабрикалар мен зауыттардың саны — 189. Олардың жалпы өндіріс көлемі 14 млн рубльді құрады. Соның ішінде Орынбор қаласындағы өндіріс көлемі 6 млн рубл болды. Өндірістің неғұрлым ірі салалары: ұн тарту өндірісі — 6 млн рубл, мал сою және май өндіру — 1,7 млн рубл, тері өңдеу — 900 мың рубл, жүн жуу — 526 мың рубл және басқа да өндіріс салалары. == Сауда == Нан және мал шаруашылығы өнімдері өткізілді, Орта Азиямен кең көлемде айырбас саудасы жүргізілді (сауда айналымы 10 млн рублге дейін жетті). Орынбор, Троицк және Жаманқала маңында ірі айырбас аулалары орналасты. Сібір теміржолының 495 шақырым бөлігі Орынбор губерниясының аумағы арқылы өтті. == Білім беру == 1905 жылы оқу орындарының саны — 1690, оның ішінде 12-сі орта оқу орындары болды. Бұл оқу орындарында 97 212 оқушы білім алды. Сауатты халықтың үлесі — 20% болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Орынбор губерниясы]] [[Санат:Орынбор облысының тарихы]] [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Башқұртстан тарихы]] csybhe0tfdvh2y79b4g0kzo2lov7mgn 3657473 3657470 2026-09-19T17:50:27Z Орел Карл 81620 /* Білім беру */ 3657473 wikitext text/x-wiki {{Ресей империясының әкімшілік бірлігі |Атауы = Орынбор губерниясы |Шынайы атауы = |Статусы = губерниясы |Суреті = 1856. Card from set of geographical cards of the Russian Empire 094.jpg |Ені = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Orenburg Governorate 1867.svg |Елтаңбаның ені = |Елтаңбаның аты = |Ту = |Тудың ені = |Тудың аты = |Орталық = Орынбор |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = 00|lat_dir = N |lon_deg = 55|lon_min = 06|lon_sec = 00|lon_dir = E |Құрылды = 12 желтоқсан 1796 |Жойылды = 14 мамыр 1928 |Жер аумағы = 166 710,9 шаршы шақырым |Уақыт белдеуі = |Халық саны = 1 600 145 адам |Санақ жылы = 1897 |Тығыздығы = |Ұлттық құрамы = |Карта = Orenburg in Russian Empire (1914).svg |Карта ені = |Карта2 = Orenburgskaya gubernia.jpg |Карта2 ені = |дейін = Үфі наменгерлігі |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = Үфі губерниясы |к2 = Орынбор өлкесі |к3 = Орта Еділ облысы |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |Commons = Orenburg Governorate }} '''Орынбор губерниясы''' ({{lang-ru|Оренбургская губерния}}) — [[Ресей империясы|Ресей империясының]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР-дің]] және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-ның]] құрамында 1796–1928 жылдары болған тарихи әкімшілік-аумақтық бірлік. 1797–1802 және 1865–1928 жылдары губернияның әкімшілік орталығы — [[Орынбор]] қаласы, ал 1802–1865 жылдары — [[Үфі]] қаласы болды. Губерия 1796 жылы император [[I Павел|І Павелдің]] жарлығымен [[Үфі наменгерлігі|Үфі наменгерлігін]] қайта құру негізінде құрылып, 1928 жылы таратылды. == Географиясы == Орынбор губерниясы Ресейдің Еуропалық бөлігінің оңтүстік-шығысында орналасты. Оның аумағы 1847 жылы 372 989 км², 1905 жылы 189 717 км²<ref>{{cite web|url=https://geo.1sept.ru/view_article.php?ID=200101502|title=С.А.ТАРХОВ Изменение административно-территориального деления России за последние 300 лет|archive-url=https://www.webcitation.org/61AP9fCt9?url=http://geo.1september.ru/2001/15/2.htm|archive-date=2011-08-24}}</ref>, ал 1926 жылы 67 989 км²<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=269|title=Всесоюзная перепись населения 1926 г. РСФСР и её регионы. Населенные места. Наличное городское и сельское население.|lang=ru|access-date=2011-09-18|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111341/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=271|url-status=live}}</ref> болды. [[Оңтүстік Орал]] таулары губернияның аумағын кесіп өтіп, жекелеген шыңдарының, соның ішінде [[Жамантау (тау)|Жамантаудың]], биіктігі 1640 метрге дейін жетті. Таулардың беткейлері орманмен көмкерілген, орман алқабы 2 мың км²-ге дейін жетті. Губернияның шығысындағы азиялық бөлігі мен оңтүстігі дала аймағына жатады. Таулы өңірлердің топырағы — тасты, ал далалы жерлердің топырағы — қара топырақ болды. == Тарихы == == Әкімшілік бөлінісі == [[Сурет:Оренбург. Карта Оренбургской губернии. Почтовая открытка.jpg|thumb|right|250px|Орынбор губерниясының 1865–1919 жылдардағы әкімшілік бөлінісінің картасы]] 1865-1919 жылдар аралығында Орынбор губерниясының құрамына 5 уез кірді: {| class="wikitable" |- ! № ! Уез ! Уездік қала ! Уездік қаланың<br /> елтаңбасы ! Ауданы, <br> [[Шақырым|шақырым]]² ! Тұрғыны<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|title=Демоскоп Weekly. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Наличное население в губерниях, уездах, городах Российской Империи (без Финляндии)|access-date=2009-11-03|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203004404/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|url-status=live}}</ref> <br> ([[1897 жыл|1897]]), адам |- | 1 | [[Верхнеуральск уезі|Верхнеуральск]] | [[Верхнеуральск]] (11 095 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Verkhneuralsk COA (Orenburg Governorate) (1867).png|42x42px]] | style="text-align:right" |43 768,5 | style="text-align:right" |223 245 |- | 2 | [[Орынбор уезі|Орынбор]] | [[Орынбор]] (72 425 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Orenburg COA (Orenburg Governorate) (1782).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |32 691,1 | style="text-align:right" |555 653 |- | 3 | [[Жаманқала уезі|Жаманқала]] | [[Жаманқала]] (14 016 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Орск проект герба (1875).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |40 806,5 | style="text-align:right" |206 944 |- | 4 | [[Троицк уезі|Троицк]] | [[Троицк (Челябі облысы)|Троицк]] (23 299 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Troitsk COA (Orenburg Governorate) (1867).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |20 551,1 | style="text-align:right" |201 231 |- | 5 | [[Челябі уезі|Челябі]] | [[Челябі]] (19 998 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Chelyabinsk COA (Orenburg Governorate) (1864).png|41x41px]] | style="text-align:right" |28 893,7 | style="text-align:right" |413 072 |} ;Уезден тыс қала {| class="wikitable" |- ! № ! Қала ! Тұрғыны ! Кіреді ! Елтаңба |- | 1 | [[Соль-Илецк|Илецкая Защита]] | 11 768 адам | Орынбор уезі | [[Сурет:Coat of Arms of Iletsk project (1854).png|41x41px]] |- |} [[Сурет:Карта волостей Оренбургской губернии.jpg|thumb|right|250px|Орынбор губерниясының болыстары]] 1923 жылғы 15 мамырдағы жағдай бойынша губерния 42 болысқа бөлінген 8 ауданнан тұрды: Илецкий, Исаево-Дедовский, Краснохолмский, Орынбор, Жаманқала, Петровский, Покровский және Шарлық-Михайловский аудандары. 1924 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша губерния 36 болысқа бөлінген 3 уезден тұрды: Орынбор, Жаманқала және Каширин уездері. 1927 жылы 30 мамырда губернияда 16 ауданнан тұратын жаңа әкімшілік-аумақтық бөлініс енгізілді. == Губерния жетекшілігі == === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Осип Андреевич Игельстром|Игельстром Осип Андреевич]] | барон, инфантерия генералы | <center>1784—1792 және 1795—1798</center> |- | [[Николай Николаевич Бахметев|Бахметев Николай Николаевич]] | генерал-майор | <center>1798—1803</center> |- | [[Григорий Семенович Волконский|Волконский Григорий Семенович]] | кінәз, атты әскер генералы | <center>1803—1817</center> |- | [[Петр Кириллович Эссен|Эссен Петр Кириллович]] | инфантерия генералы | <center>19.01.1817—07.02.1830</center> |- | [[Евгений Александрович Головин|Головин Евгений Александрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>07.02.1830—21.04.1830</center> |- | [[Павел Петрович Сухтелен|Сухтелен Павел Петрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>21.04.1830—15.04.1833</center> |- | [[Василий Алексеевич Перовский|Перовский Василий Алексеевич]] | генерал-адъютант, генерал-майор | <center>15.04.1833—07.05.1842 және 1851—1857</center> |- | [[Владимир Афанасьевич Обручев (генерал)|Обручев Владимир Афанасьевич]] | генерал-лейтенант | <center>10.05.1842—20.03.1851</center> |- | [[Александр Андреевич Катенин|Катенин Александр Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1857—1860</center> |- | [[Александр Павлович Безак|Безак Александр Павлович]] | генерал-адъютант | <center>1860—1864</center> |- | [[Николай Андреевич Крыжановский|Крыжановский Николай Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1864—1881</center> |} === Губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Иван Иванович Неплюев|Неплюев Иван Иванович]] | құпия кеңесші | <center>1744—1758</center> |- | [[Афанасий Романович Давыдов|Давыдов Афанасий Романович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1758—1762</center> |- | [[Дмитрий Васильевич Волков (губернатор)|Волков Дмитрий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1763—1764</center> |- | [[Авраам Артамонович Путятин|Путятин Авраам Артамонович]] | кінәз, генерал-поручик | <center>1764—1768</center> |- | [[Иван Андреевич Рейнсдорп|Рейнсдорп Иван Андреевич]] | генерал-поручик | <center>1768—1781</center> |- | Үфі наменгерлігінің құрамында | | <center>1781—1796</center> |- | [[Иван Михайлович Баратаев|Баратаев Иван Михайлович]] | құпия кеңесші | <center>1797—28.09.1799</center> |- | [[Иван Онуфриевич Курис|Курис Иван Онуфриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1799—27.06.1800</center> |- | [[Карл Иванович Глазенап|Глазенап Карл Иванович]] | нақты статтық кеңесші (құпия кеңесші) | <center>27.06.1800—1802</center> |- | [[Алексей Александрович Враский|Враский Алексей Александрович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1802—1806</center> |- | [[Иван Григорьевич Фризель|Фризель Иван Григорьевич]] | құпия кеңесші | <center>1806— 03.04.1809</center> |- | [[Михаил Федотович Веригин|Веригин Михаил Федотович]] | нақты статтық кеңесші | <center>03.04.1809—7.09.1811</center> |- | [[Матвей Андреевич Наврозов|Наврозов Матвей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1811—1822</center> |- | [[Григорий Васильевич Нелидов|Нелидов Григорий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1822—1827</center> |- | [[Иосиф Львович Дебу|Дебу Иосиф Львович]] | нақты статтық кеңесші | <center>07.06.1827—02.12.1832</center> |- | [[Николай Васильевич Жуковский|Жуковский Николай Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>02.12.1832—13.04.1835</center> |- | [[Авксентий Павлович Гевлич|Гевлич Авксентий Павлович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.04.1835—29.05.1840</center> |- | Бос орын | | <center>1840—29.05.1841</center> |- | [[Иван Дмитриевич Талызин|Талызин Иван Дмитриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>29.05.1841—14.05.1844</center> |- | Бос орын | | <center>14.05.1844—30.03.1846</center> |- | [[Николай Васильевич Балкашин (генерал)|Балкашин Николай Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>30.03.1846—07.12.1851</center> |- | [[Яков Владимирович Ханыков|Ханыков Яков Владимирович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>07.12.1851—03.03.1856</center> |- | [[Ипполит Михайлович Потулов|Потулов Ипполит Михайлович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. | <center>03.03.1856—14.02.1858</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. (06.02.1859 бекітілген) | <center>14.02.1858—23.06.1861</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | статтық кеңесші, м.а. (17.04.1862 бекітілген), нақты статтық кеңесші | <center>23.06.1861—11.06.1865</center> |- | [[Константин Николаевич Боборыкин|Боборыкин Константин Николаевич]] | полковник, м.а. (генерал-майор шеніне жоғарылатылып, бекітілді) | <center>11.06.1865—11.03.1875</center> |- | [[Егор Иванович Зенгбуш|Зенгбуш Егор Иванович]] | генерал-майор | <center>11.03.1875—03.01.1878</center> |- | [[Михаил Иванович Астафьев|Астафьев Михаил Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>16.02.1878—01.07.1884</center> |- | [[Николай Алексеевич Маслаковец|Маслаковец Николай Алексеевич]] | генерал-майор | <center>12.08.1884—21.01.1892</center> |- | [[Владимир Иванович Ершов (губернатор)|Ершов Владимир Иванович]] | генерал-майор | <center>21.01.1892—04.08.1899</center> |- | [[Яков Федорович Барабаш (генерал)|Барабаш Яков Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>03.10.1899—02.1906</center> |- | [[Федор Федорович Таубе|Таубе Федор Федорович]] | генерал-майор, м.а. | <center>02.1906—14.11.1906</center> |- | [[Владимир Федорович Ожаровский|Ожаровский Владимир Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>14.11.1906—04.09.1911</center> |- | [[Николай Александрович Сухомлинов|Сухомлинов Николай Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>04.09.1911—1915</center> |- | [[Михаил Степанович Тюлин|Тюлин Михаил Степанович]] | генерал-лейтенант | <center>1915—1917</center> |} === Губерния ақсүйектерінің басшылары === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | Булгаков Николай Михайлович | статтық кеңесші | <center>1797—1803</center> |- | [[Алексей Федорович Моисеев|Моисеев Алексей Федорович]] | сарай кеңесшісі | <center>1803—1806</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1806—1808</center> |- | [[Савва Федорович Осоргин|Осоргин Савва Федорович]] | алқалық асессор | <center>1808—1812</center> |- | [[Петр Николаевич Пекарский|Пекарский Петр Николаевич]] | майор | <center>1812—1823</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1823—1825</center> |- | [[Александр Дмитриевич Мордвинов|Мордвинов Александр Дмитриевич]] | поручик | <center>1825—1828</center> |- | [[Гермоген Евграфович Пальчиков|Пальчиков Гермоген Евграфович]] | подполковник | <center>1828—1830</center> |- | [[Сергей Александрович Пальчиков|Пальчиков Сергей Александрович]] | поручик | <center>1830—1833</center> |- | [[Егор Николаевич Тимашев|Тимашев Егор Николаевич]] | полковник (генерал-майор) | <center>03.02.1833—17.12.1844</center> |- | [[Николай Николаевич Дурасов|Дурасов Николай Николаевич]] | камергер атағында, нақты статтық кеңесші | <center>27.01.1845—02.08.1862</center> |- | [[Виктор Яковлевич Стобеус|Стобеус Виктор Яковлевич]] | штабс-ротмистр | <center>02.08.1862—05.05.1865</center> |- | [[Ипполит Данилович Шотт|Шотт Ипполит Данилович]] | нақты статтық кеңесші | <center>05.05.1865—16.02.1884</center> |- | [[Иван Васильевич Чернов|Чернов Иван Васильевич]] | отставкадағы генерал-майор | <center>16.02.1884—18.02.1893</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | титулдық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.02.1893—03.05.1902</center> |- | [[Александр Александрович Тимашев|Тимашев Александр Александрович]] | отставкадағы гвардия полковнигі, шталмейстер | <center>03.05.1902—01.01.1905</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | нақты статтық кеңесші | <center>26.02.1905—1917</center> |} === Вице-губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Федор Захарович Кривошеий|Кривошеий Федор Захарович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.12.1800—1804</center> |- | [[Николай Степанович Романовский|Романовский Николай Степанович]] | статтық кеңесші | <center>1804—1811</center> |- | [[Илья Федорович Федоров|Федоров Илья Федорович]] | статтық кеңесші | <center>1811—1818</center> |- | [[Дмитрий Аркадьевич Всеволодский|Всеволодский Дмитрий Аркадьевич]] | алқалық кеңесші | <center>1818—19.07.1819</center> |- | [[Михаил Никитович Сушков|Сушков Михаил Никитович]] | статтық кеңесші, камер-юнкер | <center>19.07.1819—1821</center> |- | [[Николай Дмитриевич Кирьяков|Кирьяков Николай Дмитриевич]] | сарай кеңесшісі | <center>1821—1828</center> |- | [[Порфирий Васильевич Безобразов|Безобразов Порфирий Васильевич]] | алқалық кеңесші | <center>31.03.1828—1834</center> |- | Лавров Василий Иванович | V сыныпты шенеунік | <center>20.04.1834—10.07.1836</center> |- | [[Капитон Афанасьевич Случевский|Случевский Капитон Афанасьевич]] | алқалық кеңесші | <center>10.07.1836—01.01.1838</center> |- | [[Константин Никифорович Григорьев|Григорьев Константин Никифорович]] | алқалық кеңесші | <center>05.09.1838—21.09.1841</center> |- | [[Алексей Андреевич Македонский|Македонский Алексей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1841—28.04.1852</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | алқалық кеңесші | <center>28.04.1852—18.06.1853</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | статтық кеңесші | <center>18.06.1853—05.04.1857</center> |- | [[Евгений Александрович Кудрявцев|Кудрявцев Евгений Александрович]] | алқалық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.10.1857—06.09.1862</center> |- | [[Филадельф Васильевич Каразин|Каразин Филадельф Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>16.11.1862—22.03.1863</center> |- | [[Василий Петрович Беляев|Беляев Василий Петрович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>22.03.1863—11.06.1865</center> |- | [[Василий Разумникович Жуков|Жуков Василий Разумникович]] | сарай кеңесшісі, м. а. (1868 ж. 21 маусымда статтық кеңесші шеніне жоғарылатылып, бекітілді.), (нақты статтық кеңесші) | <center>11.06.1865—11.07.1880</center> |- | [[Василий Викторович Лукошков|Лукошков Василий Викторович]] | нақты статтық кеңесші | <center>15.09.1880—11.04.1885</center> |- | [[Асинкрит Асинкритович Ломачевский|Ломачевский Асинкрит Асинкритович]] | полковник (генерал-майор) | <center>15.04.1885—20.04.1895</center> |- | [[Иван Николаевич Соколовский|Соколовский Иван Николаевич]] | полковник | <center>27.04.1895—09.12.1901</center> |- | [[Алексей Михайлович Кауфман|Кауфман Алексей Михайлович]] | полковник | <center>31.01.1902—1904</center> |- | [[Михаил Михайлович Эверсман|Эверсман Михаил Михайлович]] | сарай кеңесшісі | <center>24.04.1904—02.11.1910</center> |- | [[Аркадий Владимирович Сумароков|Сумароков Аркадий Владимирович]] | алқалық кеңесші | <center>02.11.1910—28.05.1912</center> |- | [[Дмитрий Орестович Тизенгаузен|Тизенгаузен Дмитрий Орестович]] | барон, алқалық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>28.05.1912—1914</center> |- | [[Лев Анатольевич Пушкин|Пушкин Лев Анатольевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1914—1917</center> |} == Тұрғындары == Халық саны — 1836 мың адам; халықтың тығыздығы — 1 км²-ге 10 адам; 6 қалада 174 мың тұрғын тұрған. 1897 жылғы ана тілі бойынша халық санағының қорытындылары<ref>{{Cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=968 |title=Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей |access-date=2009-03-02 |archive-date=2013-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017054749/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=968 |url-status=live }}</ref>: {| class="wikitable" |- ! Уез ! [[Орыс тілі|орысша]] ! [[Башқұрт тілі|башқұртша]] ! [[Татар тілі|татарша]] ! [[украин тілі|украинша]] ! [[Эрзя тілі|мордваша]] ! [[Мишәр диалекті|мишәрша]] және <br>[[Типтерлер|типтерше]] ! [[Чуваш тілі|чувашша]] ! [[Қазақ тілі|қазақша]] |- | Жалпы губерния бойынша | 70,4 % | 15,9 % | 5,8 % | 2,6 % | 2,4 % | 1,4 % | … | … |- | Верхнеуральск | 65,5 % | 19,7 % | 5,4 % | … | 1,3 % | … | … | … |- | Орынбор | 68,4 % | 10,2 % | 8,6 % | 5,4 % | 4,7 % | 7,1 % | … | … |- | Жаманқала | 40,1 % | 42,8 % | 6,8 % | 4,3 % | 3,7 % | … | 1,0 % | … |- | Троицк | 82,2 % | 7,4 % | 7,4 % | … | … | … | … | 1,1 % |- | Челябі | 85,1 % | 12,3 % | … | … | … | … | … | … |} == Климаты == Климаты континенттік: жазы аптап ыстық болғанымен, қуаң әрі қатаң. Орынбор қаласында (51°45′ с. е.) орташа температурасы 1–3,6° аралығында болады. == Пайдалы қазбалары == Минералдық ресурстарға бай. 1903 жылы өндірілген пайдалы қазбалардың мөлшері: алтын — 278 пұт, мыс кені — 7 млн тонна, марганец — 1 млн тонна, темір кені (шойын, темір және болат түрінде) — 118 млн тонна, тас тұзы — 36 млн тонна. Өзендері: Жайық, Сақмара және Еділ өзені алабына жататын Белая өзені; сондай-ақ Тобыл, Ертіс және олардың салалары. Губернияның шығысындағы далалы бөлігінде 1500-ге жуық көл болды. Олардың 100-ге жуығы ащы-тұзды, ал қалғандары балыққа бай болды. == Ауыл шаруашылығы == Жердің 72%-ы казактар мен шаруаларға (оның ішінде башқұрттарға), 14%-ы жеке меншік иелеріне, 4%-ы қазына мен енші иеліктеріне, ал 10%-ы зауыттарға, компанияларға және басқа да жер иеленушілерге тиесілі болды. Егіншілік: егістік жерлер губерния аумағының 30%-ын, ал ормандар 20%-ын алып жатты. Негізінен жаздық бидай, сұлы, қарабидай, арпа және басқа да дақылдар өсірілді. Мал шаруашылығы кеңінен дамыды, әсіресе башқұрттар арасында. 1906 жылы губерниядағы мал саны: жылқы — 1 019 мың, ірі қара — 1 095 мың, қой — 1 459 мың, шошқа — 143 мың, түйе — 1 мыңға дейін болды. == Өнеркәсіп == Майдагерлік кәсіптер: негізінен мал шаруашылығы өнімдерін өңдеумен айналысты (жүннен мата өндіру, ешкі түбітінен шәлі тоқу және т.б.). Тау-кен кәсіпорындарын қоспағанда, фабрикалар мен зауыттардың саны — 189. Олардың жалпы өндіріс көлемі 14 млн рубльді құрады. Соның ішінде Орынбор қаласындағы өндіріс көлемі 6 млн рубл болды. Өндірістің неғұрлым ірі салалары: ұн тарту өндірісі — 6 млн рубл, мал сою және май өндіру — 1,7 млн рубл, тері өңдеу — 900 мың рубл, жүн жуу — 526 мың рубл және басқа да өндіріс салалары. == Сауда == Нан және мал шаруашылығы өнімдері өткізілді, Орта Азиямен кең көлемде айырбас саудасы жүргізілді (сауда айналымы 10 млн рублге дейін жетті). Орынбор, Троицк және Жаманқала маңында ірі айырбас аулалары орналасты. Сібір теміржолының 495 шақырым бөлігі Орынбор губерниясының аумағы арқылы өтті. == Білім беру == 1905 жылы оқу орындарының саны — 1690, оның ішінде 12-сі орта оқу орындары болды. Бұл оқу орындарында 97 212 оқушы білім алды. Сауатты халықтың үлесі — 20% болды. == Сілтеме == * Оренбургская губерния // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. * Оренбург // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. * Оренбургская губерния : [арх. 8 октября 2022] / Д. А. Сафонов // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. * Р. Г. Буканова. Оренбургская губерния // Башкирская энциклопедия / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа : Башкирская энциклопедия, 2015—2024. — ISBN 978-5-88185-306-8. * Уфимская губерния : [арх. 5 октября 2022] // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. * С. Г. Синенко. [https://posredi.ru/enc_n_namestnichestvo_uf.html Наместничество Уфимское] // Уфа старая и новая : популярная иллюстрированная энциклопедия. — Уфа : Государственное республиканское издательство «Башкортостан», 2007. — 272 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-8258-0236-7. * {{cite web |title =Список населённых мест. Ч. II. Оренбургская губерния, 1866|url =http://elib.shpl.ru/nodes/17363|url-status =live}} * [https://new.runivers.ru/maps/podratlas/39 Карта Уфимской и Оренбургской губерний из «Атласа» А. А. Ильина 1876 года] (runivers.ru сайтында Google іздеу жүйесін пайдаланып қарау) * [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/11462-28-orenburgskaya-guberniya-statistika-rossiyskoy-imperii-16-vyp-3#page/1/mode/grid/zoom/1 Оренбургская губерния. — (Статистика Российской империи; 16. вып. 3)] — СПб., 1890. * [http://book-olds.ru/BookLibrary/28001-Pam-kn-Orenburgskoy-gub.html Библиотека Царское Село] (Орынбор губерниясының тарихына арналған кітаптар, естелік кітапшалар және мекенжай күнтізбелері) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Орынбор губерниясы]] [[Санат:Орынбор облысының тарихы]] [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Башқұртстан тарихы]] 10rmgam7tg468zli8vnklnn1dvs1zkc 3657477 3657473 2026-09-19T18:13:20Z Орел Карл 81620 /* Тарихы */ 3657477 wikitext text/x-wiki {{Ресей империясының әкімшілік бірлігі |Атауы = Орынбор губерниясы |Шынайы атауы = |Статусы = губерниясы |Суреті = 1856. Card from set of geographical cards of the Russian Empire 094.jpg |Ені = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Orenburg Governorate 1867.svg |Елтаңбаның ені = |Елтаңбаның аты = |Ту = |Тудың ені = |Тудың аты = |Орталық = Орынбор |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = 00|lat_dir = N |lon_deg = 55|lon_min = 06|lon_sec = 00|lon_dir = E |Құрылды = 12 желтоқсан 1796 |Жойылды = 14 мамыр 1928 |Жер аумағы = 166 710,9 шаршы шақырым |Уақыт белдеуі = |Халық саны = 1 600 145 адам |Санақ жылы = 1897 |Тығыздығы = |Ұлттық құрамы = |Карта = Orenburg in Russian Empire (1914).svg |Карта ені = |Карта2 = Orenburgskaya gubernia.jpg |Карта2 ені = |дейін = Үфі наменгерлігі |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = Үфі губерниясы |к2 = Орынбор өлкесі |к3 = Орта Еділ облысы |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |Commons = Orenburg Governorate }} '''Орынбор губерниясы''' ({{lang-ru|Оренбургская губерния}}) — [[Ресей империясы|Ресей империясының]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР-дің]] және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-ның]] құрамында 1796–1928 жылдары болған тарихи әкімшілік-аумақтық бірлік. 1797–1802 және 1865–1928 жылдары губернияның әкімшілік орталығы — [[Орынбор]] қаласы, ал 1802–1865 жылдары — [[Үфі]] қаласы болды. Губерия 1796 жылы император [[I Павел|І Павелдің]] жарлығымен [[Үфі наменгерлігі|Үфі наменгерлігін]] қайта құру негізінде құрылып, 1928 жылы таратылды. == Географиясы == Орынбор губерниясы Ресейдің Еуропалық бөлігінің оңтүстік-шығысында орналасты. Оның аумағы 1847 жылы 372 989 км², 1905 жылы 189 717 км²<ref>{{cite web|url=https://geo.1sept.ru/view_article.php?ID=200101502|title=С.А.ТАРХОВ Изменение административно-территориального деления России за последние 300 лет|archive-url=https://www.webcitation.org/61AP9fCt9?url=http://geo.1september.ru/2001/15/2.htm|archive-date=2011-08-24}}</ref>, ал 1926 жылы 67 989 км²<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=269|title=Всесоюзная перепись населения 1926 г. РСФСР и её регионы. Населенные места. Наличное городское и сельское население.|lang=ru|access-date=2011-09-18|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111341/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=271|url-status=live}}</ref> болды. [[Оңтүстік Орал]] таулары губернияның аумағын кесіп өтіп, жекелеген шыңдарының, соның ішінде [[Жамантау (тау)|Жамантаудың]], биіктігі 1640 метрге дейін жетті. Таулардың беткейлері орманмен көмкерілген, орман алқабы 2 мың км²-ге дейін жетті. Губернияның шығысындағы азиялық бөлігі мен оңтүстігі дала аймағына жатады. Таулы өңірлердің топырағы — тасты, ал далалы жерлердің топырағы — қара топырақ болды. == Тарихы == Алғашқы кезеңдерде өлкенің тұрғындары ирантілдес тайпалар ([[Скифтер|скифтер]], [[Сарматтар|сарматтар]], [[Сақтар|сақтар]], [[Массагеттер|массагеттер]], [[Сабирлер|сабирлер]]), кейінірек фин-угор тайпалары ([[Мажарлар|мадьярлар]]) болды. Страленберг пен Гумбольдт өлкенің ежелгі тұрғындары — [[Башқұрттар|башқұрттарды]] «фин тайпасына» жатқызған және олар уақыт өте келе «[[Түркілер|түркілік сипатқа]]» ие болды деп есептеген. XIII ғасырда [[Моңғол империясы|моңғолдар]] [[Тарихи Башқұртстан]] мен [[Еділ]] және [[Жайық]] аралығындағы жерлерді жаулап алды. Бұл аумақтар кейін [[Қазан хандығы|Қазан]] және [[Астрахан хандығы|Астрахан]] хандықтарына, сондай-ақ [[Ноғай Ордасы|Ноғай Ордасына]] тәуелді болды. XVII ғасырдың екінші жартысында [[Ресей патшалығы]] Орал өңіріндегі ықпалын күшейтіп, қазіргі облыс аумағын біртіндеп өзіне қарата бастады. Орал мен Еділ өзендерінің аралығында Үлкен Ноғай Ордасының көшпелі тайпалары қоныстанды. Олардың ішінде [[Ноғайлар|ноғайлар]] басқаларына қарағанда күшті әрі дәулетті саналып, Жайықтың төменгі ағысы бойындағы бүкіл аумақты иеленді. Орынбор уезінің көп бөлігі, Жаманқала, Верхнеуральск және Троицк уездерінің бүкіл аумағы, Челябі уезінің бір бөлігі, сондай-ақ Пермь губерниясының Шадринск, Екатеринбург және Красноуфимск уездері мен Үфі губерниясының басым бөлігі [[Тарихи Башқұртстан|Башқұртстан]] деп аталып, башқұрттар мекендеген өлкені құрады. Олардың оңтүстік-шығысында, далада, сол кезде едәуір күшті болған әрі [[Ташкент]], [[Самарқан]] және басқа да қалаларды иеленген [[Қазақтар|қырғыз-қайсақтар (қазақтар)]] ордалары көшіп-қонып жүрді. Түркі ордалары мен ноғайлар өзара алауыздықтар мен ішкі қақтығыстардың салдарынан әлсіреді, ал қырғыздар бұл жерлерден шалғай орналасуына байланысты ықпалы әлсіз болды. Ішкі рулық алауыздықтардан әлсіреген және қырғыз-қайсақтардың шапқыншылықтарына ұшыраған башқұрттар Ресей патшалығына тікелей вассалдық тәуелділігін мойындауды жөн көрді. Орыстар арасынан Жайық жағалауына алғаш қоныстанушылар Грозныйдың жазалау шараларынан қашқан және Ресейде қалыптасқан тәртіпке наразы болған адамдар еді. [[I Пётр|І Петр]] Ресейдің оңтүстік-шығыстағы билігі нығайғаннан кейін Орта Азиямен сауда-саттықты дамыту қажет екенін алдын ала болжап, қазіргі Орынбор өлкесін Азияға апаратын кең қақпа деп санады. Алайда оның жоспарларын жүзеге асыру императрица [[Анна Иоанновна]] тұсында ғана басталды. Өлкені алғашқы ұйымдастырушылар [[Иван Кириллович Кириллов|И. К. Кирилов]] (1735–1737), [[Василий Никитич Татищев|В. Н. Татищев]] (1737–1739) және [[Иван Иванович Неплюев|И. И. Неплюев]] (1742) болды. Бекіністер желісі салына бастаған кезде губерниядағы орыс халқының негізгі бөлігін [[Казактар|казактар]] құрады. 1744 жылы 15 наурызда [[Орынбор губерниясы (1744—1781)|Орынбор губерниясы]] құрылды. Оның құрамына [[Сібір губерниясы|Сібір губерниясының]] [[Исет провинциясы]], [[Үфі провинциясы]] және [[Орынбор экспедициясы|Орынбор комиссиясы]] кірді. 1744 жылы 16 (27) сәуірде [[Тольятти|Ставрополь бекінісі]] Орынбор губерниясының қарамағына берілді. 1752 жылы губерния құрамына Астрахан губерниясынан [[Атырау|Гурьев]] қалашығы, ал 1773 жылы [[Қазан губерниясы|Қазан губерниясынан]] [[Самара]] қаласы қосылды. 1775 жылғы қазан айындағы жағдай бойынша губерния мынадай провинциялардан тұрды: * Орынбор провинциясы * Ставрополь провинциясы * Исет провинциясы * Үфі провинциясы 1781 жылдың соңында Орынбор губерниясы [[Пермь наменгерлігі|Пермь наменгерлігінің]] [[Челябі уезі|Челябі уезін]] қосу арқылы [[Үфі наменгерлігі]] болып қайта құрылды. Жаңа наменгерліктің орталығы [[Үфі]] қаласы болды. Ол Үфі және Орынбор облыстарына бөлінді. == Әкімшілік бөлінісі == [[Сурет:Оренбург. Карта Оренбургской губернии. Почтовая открытка.jpg|thumb|right|250px|Орынбор губерниясының 1865–1919 жылдардағы әкімшілік бөлінісінің картасы]] 1865-1919 жылдар аралығында Орынбор губерниясының құрамына 5 уез кірді: {| class="wikitable" |- ! № ! Уез ! Уездік қала ! Уездік қаланың<br /> елтаңбасы ! Ауданы, <br> [[Шақырым|шақырым]]² ! Тұрғыны<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|title=Демоскоп Weekly. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Наличное население в губерниях, уездах, городах Российской Империи (без Финляндии)|access-date=2009-11-03|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203004404/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=28|url-status=live}}</ref> <br> ([[1897 жыл|1897]]), адам |- | 1 | [[Верхнеуральск уезі|Верхнеуральск]] | [[Верхнеуральск]] (11 095 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Verkhneuralsk COA (Orenburg Governorate) (1867).png|42x42px]] | style="text-align:right" |43 768,5 | style="text-align:right" |223 245 |- | 2 | [[Орынбор уезі|Орынбор]] | [[Орынбор]] (72 425 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Orenburg COA (Orenburg Governorate) (1782).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |32 691,1 | style="text-align:right" |555 653 |- | 3 | [[Жаманқала уезі|Жаманқала]] | [[Жаманқала]] (14 016 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Орск проект герба (1875).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |40 806,5 | style="text-align:right" |206 944 |- | 4 | [[Троицк уезі|Троицк]] | [[Троицк (Челябі облысы)|Троицк]] (23 299 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Troitsk COA (Orenburg Governorate) (1867).gif|41x41px]] | style="text-align:right" |20 551,1 | style="text-align:right" |201 231 |- | 5 | [[Челябі уезі|Челябі]] | [[Челябі]] (19 998 адам) | style="text-align:center" |[[Сурет:Chelyabinsk COA (Orenburg Governorate) (1864).png|41x41px]] | style="text-align:right" |28 893,7 | style="text-align:right" |413 072 |} ;Уезден тыс қала {| class="wikitable" |- ! № ! Қала ! Тұрғыны ! Кіреді ! Елтаңба |- | 1 | [[Соль-Илецк|Илецкая Защита]] | 11 768 адам | Орынбор уезі | [[Сурет:Coat of Arms of Iletsk project (1854).png|41x41px]] |- |} [[Сурет:Карта волостей Оренбургской губернии.jpg|thumb|right|250px|Орынбор губерниясының болыстары]] 1923 жылғы 15 мамырдағы жағдай бойынша губерния 42 болысқа бөлінген 8 ауданнан тұрды: Илецкий, Исаево-Дедовский, Краснохолмский, Орынбор, Жаманқала, Петровский, Покровский және Шарлық-Михайловский аудандары. 1924 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша губерния 36 болысқа бөлінген 3 уезден тұрды: Орынбор, Жаманқала және Каширин уездері. 1927 жылы 30 мамырда губернияда 16 ауданнан тұратын жаңа әкімшілік-аумақтық бөлініс енгізілді. == Губерния жетекшілігі == === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Осип Андреевич Игельстром|Игельстром Осип Андреевич]] | барон, инфантерия генералы | <center>1784—1792 және 1795—1798</center> |- | [[Николай Николаевич Бахметев|Бахметев Николай Николаевич]] | генерал-майор | <center>1798—1803</center> |- | [[Григорий Семенович Волконский|Волконский Григорий Семенович]] | кінәз, атты әскер генералы | <center>1803—1817</center> |- | [[Петр Кириллович Эссен|Эссен Петр Кириллович]] | инфантерия генералы | <center>19.01.1817—07.02.1830</center> |- | [[Евгений Александрович Головин|Головин Евгений Александрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>07.02.1830—21.04.1830</center> |- | [[Павел Петрович Сухтелен|Сухтелен Павел Петрович]] | генерал-адъютант, генерал-лейтенант | <center>21.04.1830—15.04.1833</center> |- | [[Василий Алексеевич Перовский|Перовский Василий Алексеевич]] | генерал-адъютант, генерал-майор | <center>15.04.1833—07.05.1842 және 1851—1857</center> |- | [[Владимир Афанасьевич Обручев (генерал)|Обручев Владимир Афанасьевич]] | генерал-лейтенант | <center>10.05.1842—20.03.1851</center> |- | [[Александр Андреевич Катенин|Катенин Александр Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1857—1860</center> |- | [[Александр Павлович Безак|Безак Александр Павлович]] | генерал-адъютант | <center>1860—1864</center> |- | [[Николай Андреевич Крыжановский|Крыжановский Николай Андреевич]] | генерал-адъютант | <center>1864—1881</center> |} === Губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Иван Иванович Неплюев|Неплюев Иван Иванович]] | құпия кеңесші | <center>1744—1758</center> |- | [[Афанасий Романович Давыдов|Давыдов Афанасий Романович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1758—1762</center> |- | [[Дмитрий Васильевич Волков (губернатор)|Волков Дмитрий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1763—1764</center> |- | [[Авраам Артамонович Путятин|Путятин Авраам Артамонович]] | кінәз, генерал-поручик | <center>1764—1768</center> |- | [[Иван Андреевич Рейнсдорп|Рейнсдорп Иван Андреевич]] | генерал-поручик | <center>1768—1781</center> |- | Үфі наменгерлігінің құрамында | | <center>1781—1796</center> |- | [[Иван Михайлович Баратаев|Баратаев Иван Михайлович]] | құпия кеңесші | <center>1797—28.09.1799</center> |- | [[Иван Онуфриевич Курис|Курис Иван Онуфриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1799—27.06.1800</center> |- | [[Карл Иванович Глазенап|Глазенап Карл Иванович]] | нақты статтық кеңесші (құпия кеңесші) | <center>27.06.1800—1802</center> |- | [[Алексей Александрович Враский|Враский Алексей Александрович]] | нақты статтық кеңесші | <center>1802—1806</center> |- | [[Иван Григорьевич Фризель|Фризель Иван Григорьевич]] | құпия кеңесші | <center>1806— 03.04.1809</center> |- | [[Михаил Федотович Веригин|Веригин Михаил Федотович]] | нақты статтық кеңесші | <center>03.04.1809—7.09.1811</center> |- | [[Матвей Андреевич Наврозов|Наврозов Матвей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1811—1822</center> |- | [[Григорий Васильевич Нелидов|Нелидов Григорий Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1822—1827</center> |- | [[Иосиф Львович Дебу|Дебу Иосиф Львович]] | нақты статтық кеңесші | <center>07.06.1827—02.12.1832</center> |- | [[Николай Васильевич Жуковский|Жуковский Николай Васильевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>02.12.1832—13.04.1835</center> |- | [[Авксентий Павлович Гевлич|Гевлич Авксентий Павлович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.04.1835—29.05.1840</center> |- | Бос орын | | <center>1840—29.05.1841</center> |- | [[Иван Дмитриевич Талызин|Талызин Иван Дмитриевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>29.05.1841—14.05.1844</center> |- | Бос орын | | <center>14.05.1844—30.03.1846</center> |- | [[Николай Васильевич Балкашин (генерал)|Балкашин Николай Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>30.03.1846—07.12.1851</center> |- | [[Яков Владимирович Ханыков|Ханыков Яков Владимирович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>07.12.1851—03.03.1856</center> |- | [[Ипполит Михайлович Потулов|Потулов Ипполит Михайлович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. | <center>03.03.1856—14.02.1858</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | нақты статтық кеңесші, м.а. (06.02.1859 бекітілген) | <center>14.02.1858—23.06.1861</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | статтық кеңесші, м.а. (17.04.1862 бекітілген), нақты статтық кеңесші | <center>23.06.1861—11.06.1865</center> |- | [[Константин Николаевич Боборыкин|Боборыкин Константин Николаевич]] | полковник, м.а. (генерал-майор шеніне жоғарылатылып, бекітілді) | <center>11.06.1865—11.03.1875</center> |- | [[Егор Иванович Зенгбуш|Зенгбуш Егор Иванович]] | генерал-майор | <center>11.03.1875—03.01.1878</center> |- | [[Михаил Иванович Астафьев|Астафьев Михаил Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>16.02.1878—01.07.1884</center> |- | [[Николай Алексеевич Маслаковец|Маслаковец Николай Алексеевич]] | генерал-майор | <center>12.08.1884—21.01.1892</center> |- | [[Владимир Иванович Ершов (губернатор)|Ершов Владимир Иванович]] | генерал-майор | <center>21.01.1892—04.08.1899</center> |- | [[Яков Федорович Барабаш (генерал)|Барабаш Яков Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>03.10.1899—02.1906</center> |- | [[Федор Федорович Таубе|Таубе Федор Федорович]] | генерал-майор, м.а. | <center>02.1906—14.11.1906</center> |- | [[Владимир Федорович Ожаровский|Ожаровский Владимир Федорович]] | генерал-лейтенант | <center>14.11.1906—04.09.1911</center> |- | [[Николай Александрович Сухомлинов|Сухомлинов Николай Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>04.09.1911—1915</center> |- | [[Михаил Степанович Тюлин|Тюлин Михаил Степанович]] | генерал-лейтенант | <center>1915—1917</center> |} === Губерния ақсүйектерінің басшылары === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | Булгаков Николай Михайлович | статтық кеңесші | <center>1797—1803</center> |- | [[Алексей Федорович Моисеев|Моисеев Алексей Федорович]] | сарай кеңесшісі | <center>1803—1806</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1806—1808</center> |- | [[Савва Федорович Осоргин|Осоргин Савва Федорович]] | алқалық асессор | <center>1808—1812</center> |- | [[Петр Николаевич Пекарский|Пекарский Петр Николаевич]] | майор | <center>1812—1823</center> |- | [[Степан Борисович Мертваго|Мертваго Степан Борисович]] | алқалық кеңесші | <center>1823—1825</center> |- | [[Александр Дмитриевич Мордвинов|Мордвинов Александр Дмитриевич]] | поручик | <center>1825—1828</center> |- | [[Гермоген Евграфович Пальчиков|Пальчиков Гермоген Евграфович]] | подполковник | <center>1828—1830</center> |- | [[Сергей Александрович Пальчиков|Пальчиков Сергей Александрович]] | поручик | <center>1830—1833</center> |- | [[Егор Николаевич Тимашев|Тимашев Егор Николаевич]] | полковник (генерал-майор) | <center>03.02.1833—17.12.1844</center> |- | [[Николай Николаевич Дурасов|Дурасов Николай Николаевич]] | камергер атағында, нақты статтық кеңесші | <center>27.01.1845—02.08.1862</center> |- | [[Виктор Яковлевич Стобеус|Стобеус Виктор Яковлевич]] | штабс-ротмистр | <center>02.08.1862—05.05.1865</center> |- | [[Ипполит Данилович Шотт|Шотт Ипполит Данилович]] | нақты статтық кеңесші | <center>05.05.1865—16.02.1884</center> |- | [[Иван Васильевич Чернов|Чернов Иван Васильевич]] | отставкадағы генерал-майор | <center>16.02.1884—18.02.1893</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | титулдық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.02.1893—03.05.1902</center> |- | [[Александр Александрович Тимашев|Тимашев Александр Александрович]] | отставкадағы гвардия полковнигі, шталмейстер | <center>03.05.1902—01.01.1905</center> |- | [[Лев Ипполитович Шотт|Шотт Лев Ипполитович]] | нақты статтық кеңесші | <center>26.02.1905—1917</center> |} === Вице-губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Титулы, шені, атағы ! Лауазымды атқарған кезеңі |- | [[Федор Захарович Кривошеий|Кривошеий Федор Захарович]] | нақты статтық кеңесші | <center>13.12.1800—1804</center> |- | [[Николай Степанович Романовский|Романовский Николай Степанович]] | статтық кеңесші | <center>1804—1811</center> |- | [[Илья Федорович Федоров|Федоров Илья Федорович]] | статтық кеңесші | <center>1811—1818</center> |- | [[Дмитрий Аркадьевич Всеволодский|Всеволодский Дмитрий Аркадьевич]] | алқалық кеңесші | <center>1818—19.07.1819</center> |- | [[Михаил Никитович Сушков|Сушков Михаил Никитович]] | статтық кеңесші, камер-юнкер | <center>19.07.1819—1821</center> |- | [[Николай Дмитриевич Кирьяков|Кирьяков Николай Дмитриевич]] | сарай кеңесшісі | <center>1821—1828</center> |- | [[Порфирий Васильевич Безобразов|Безобразов Порфирий Васильевич]] | алқалық кеңесші | <center>31.03.1828—1834</center> |- | Лавров Василий Иванович | V сыныпты шенеунік | <center>20.04.1834—10.07.1836</center> |- | [[Капитон Афанасьевич Случевский|Случевский Капитон Афанасьевич]] | алқалық кеңесші | <center>10.07.1836—01.01.1838</center> |- | [[Константин Никифорович Григорьев|Григорьев Константин Никифорович]] | алқалық кеңесші | <center>05.09.1838—21.09.1841</center> |- | [[Алексей Андреевич Македонский|Македонский Алексей Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>21.09.1841—28.04.1852</center> |- | [[Григорий Сергеевич Аксаков|Аксаков Григорий Сергеевич]] | алқалық кеңесші | <center>28.04.1852—18.06.1853</center> |- | [[Егор Иванович Барановский|Барановский Егор Иванович]] | статтық кеңесші | <center>18.06.1853—05.04.1857</center> |- | [[Евгений Александрович Кудрявцев|Кудрявцев Евгений Александрович]] | алқалық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>18.10.1857—06.09.1862</center> |- | [[Филадельф Васильевич Каразин|Каразин Филадельф Васильевич]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>16.11.1862—22.03.1863</center> |- | [[Василий Петрович Беляев|Беляев Василий Петрович]] | статтық кеңесші (нақты статтық кеңесші) | <center>22.03.1863—11.06.1865</center> |- | [[Василий Разумникович Жуков|Жуков Василий Разумникович]] | сарай кеңесшісі, м. а. (1868 ж. 21 маусымда статтық кеңесші шеніне жоғарылатылып, бекітілді.), (нақты статтық кеңесші) | <center>11.06.1865—11.07.1880</center> |- | [[Василий Викторович Лукошков|Лукошков Василий Викторович]] | нақты статтық кеңесші | <center>15.09.1880—11.04.1885</center> |- | [[Асинкрит Асинкритович Ломачевский|Ломачевский Асинкрит Асинкритович]] | полковник (генерал-майор) | <center>15.04.1885—20.04.1895</center> |- | [[Иван Николаевич Соколовский|Соколовский Иван Николаевич]] | полковник | <center>27.04.1895—09.12.1901</center> |- | [[Алексей Михайлович Кауфман|Кауфман Алексей Михайлович]] | полковник | <center>31.01.1902—1904</center> |- | [[Михаил Михайлович Эверсман|Эверсман Михаил Михайлович]] | сарай кеңесшісі | <center>24.04.1904—02.11.1910</center> |- | [[Аркадий Владимирович Сумароков|Сумароков Аркадий Владимирович]] | алқалық кеңесші | <center>02.11.1910—28.05.1912</center> |- | [[Дмитрий Орестович Тизенгаузен|Тизенгаузен Дмитрий Орестович]] | барон, алқалық кеңесші (статтық кеңесші) | <center>28.05.1912—1914</center> |- | [[Лев Анатольевич Пушкин|Пушкин Лев Анатольевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>1914—1917</center> |} == Тұрғындары == Халық саны — 1836 мың адам; халықтың тығыздығы — 1 км²-ге 10 адам; 6 қалада 174 мың тұрғын тұрған. 1897 жылғы ана тілі бойынша халық санағының қорытындылары<ref>{{Cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=968 |title=Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей |access-date=2009-03-02 |archive-date=2013-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017054749/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=968 |url-status=live }}</ref>: {| class="wikitable" |- ! Уез ! [[Орыс тілі|орысша]] ! [[Башқұрт тілі|башқұртша]] ! [[Татар тілі|татарша]] ! [[украин тілі|украинша]] ! [[Эрзя тілі|мордваша]] ! [[Мишәр диалекті|мишәрша]] және <br>[[Типтерлер|типтерше]] ! [[Чуваш тілі|чувашша]] ! [[Қазақ тілі|қазақша]] |- | Жалпы губерния бойынша | 70,4 % | 15,9 % | 5,8 % | 2,6 % | 2,4 % | 1,4 % | … | … |- | Верхнеуральск | 65,5 % | 19,7 % | 5,4 % | … | 1,3 % | … | … | … |- | Орынбор | 68,4 % | 10,2 % | 8,6 % | 5,4 % | 4,7 % | 7,1 % | … | … |- | Жаманқала | 40,1 % | 42,8 % | 6,8 % | 4,3 % | 3,7 % | … | 1,0 % | … |- | Троицк | 82,2 % | 7,4 % | 7,4 % | … | … | … | … | 1,1 % |- | Челябі | 85,1 % | 12,3 % | … | … | … | … | … | … |} == Климаты == Климаты континенттік: жазы аптап ыстық болғанымен, қуаң әрі қатаң. Орынбор қаласында (51°45′ с. е.) орташа температурасы 1–3,6° аралығында болады. == Пайдалы қазбалары == Минералдық ресурстарға бай. 1903 жылы өндірілген пайдалы қазбалардың мөлшері: алтын — 278 пұт, мыс кені — 7 млн тонна, марганец — 1 млн тонна, темір кені (шойын, темір және болат түрінде) — 118 млн тонна, тас тұзы — 36 млн тонна. Өзендері: Жайық, Сақмара және Еділ өзені алабына жататын Белая өзені; сондай-ақ Тобыл, Ертіс және олардың салалары. Губернияның шығысындағы далалы бөлігінде 1500-ге жуық көл болды. Олардың 100-ге жуығы ащы-тұзды, ал қалғандары балыққа бай болды. == Ауыл шаруашылығы == Жердің 72%-ы казактар мен шаруаларға (оның ішінде башқұрттарға), 14%-ы жеке меншік иелеріне, 4%-ы қазына мен енші иеліктеріне, ал 10%-ы зауыттарға, компанияларға және басқа да жер иеленушілерге тиесілі болды. Егіншілік: егістік жерлер губерния аумағының 30%-ын, ал ормандар 20%-ын алып жатты. Негізінен жаздық бидай, сұлы, қарабидай, арпа және басқа да дақылдар өсірілді. Мал шаруашылығы кеңінен дамыды, әсіресе башқұрттар арасында. 1906 жылы губерниядағы мал саны: жылқы — 1 019 мың, ірі қара — 1 095 мың, қой — 1 459 мың, шошқа — 143 мың, түйе — 1 мыңға дейін болды. == Өнеркәсіп == Майдагерлік кәсіптер: негізінен мал шаруашылығы өнімдерін өңдеумен айналысты (жүннен мата өндіру, ешкі түбітінен шәлі тоқу және т.б.). Тау-кен кәсіпорындарын қоспағанда, фабрикалар мен зауыттардың саны — 189. Олардың жалпы өндіріс көлемі 14 млн рубльді құрады. Соның ішінде Орынбор қаласындағы өндіріс көлемі 6 млн рубл болды. Өндірістің неғұрлым ірі салалары: ұн тарту өндірісі — 6 млн рубл, мал сою және май өндіру — 1,7 млн рубл, тері өңдеу — 900 мың рубл, жүн жуу — 526 мың рубл және басқа да өндіріс салалары. == Сауда == Нан және мал шаруашылығы өнімдері өткізілді, Орта Азиямен кең көлемде айырбас саудасы жүргізілді (сауда айналымы 10 млн рублге дейін жетті). Орынбор, Троицк және Жаманқала маңында ірі айырбас аулалары орналасты. Сібір теміржолының 495 шақырым бөлігі Орынбор губерниясының аумағы арқылы өтті. == Білім беру == 1905 жылы оқу орындарының саны — 1690, оның ішінде 12-сі орта оқу орындары болды. Бұл оқу орындарында 97 212 оқушы білім алды. Сауатты халықтың үлесі — 20% болды. == Сілтеме == * Оренбургская губерния // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. * Оренбург // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. * Оренбургская губерния : [арх. 8 октября 2022] / Д. А. Сафонов // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. * Р. Г. Буканова. Оренбургская губерния // Башкирская энциклопедия / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа : Башкирская энциклопедия, 2015—2024. — ISBN 978-5-88185-306-8. * Уфимская губерния : [арх. 5 октября 2022] // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. * С. Г. Синенко. [https://posredi.ru/enc_n_namestnichestvo_uf.html Наместничество Уфимское] // Уфа старая и новая : популярная иллюстрированная энциклопедия. — Уфа : Государственное республиканское издательство «Башкортостан», 2007. — 272 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-8258-0236-7. * {{cite web |title =Список населённых мест. Ч. II. Оренбургская губерния, 1866|url =http://elib.shpl.ru/nodes/17363|url-status =live}} * [https://new.runivers.ru/maps/podratlas/39 Карта Уфимской и Оренбургской губерний из «Атласа» А. А. Ильина 1876 года] (runivers.ru сайтында Google іздеу жүйесін пайдаланып қарау) * [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/11462-28-orenburgskaya-guberniya-statistika-rossiyskoy-imperii-16-vyp-3#page/1/mode/grid/zoom/1 Оренбургская губерния. — (Статистика Российской империи; 16. вып. 3)] — СПб., 1890. * [http://book-olds.ru/BookLibrary/28001-Pam-kn-Orenburgskoy-gub.html Библиотека Царское Село] (Орынбор губерниясының тарихына арналған кітаптар, естелік кітапшалар және мекенжай күнтізбелері) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Орынбор губерниясы]] [[Санат:Орынбор облысының тарихы]] [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Башқұртстан тарихы]] 3c8frl9p14gmsinp2fyc9mmjz9syizx 0 786811 3657425 2026-09-19T16:11:47Z Орел Карл 81620 Орел Карл [[Пётр Кириллович Эссен]] бетін [[Петр Кириллович Эссен]] деген бағыттау үстіне жылжытты 3657425 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Петр Кириллович Эссен]] 62pno3dcb7u6nwodub17sd13v5m24ti 3 786812 3657438 2026-09-19T16:30:44Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3657438 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Міржақыппп}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 21:30, 2026 ж. қыркүйектің 19 (+05) ed8g3crhuk14rocmdh6wfmb4q8z7nw8 3 786813 3657452 2026-09-19T17:15:10Z Mfield 175533 Mfield [[Қатысушы талқылауы:ByteMega]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Emsanlibo]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/ByteMega|ByteMega]]" to "[[Special:CentralAuth/Emsanlibo|Emsanlibo]]" 3657452 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Emsanlibo]] c63hfr5mcwxg1ccixivdedq4sh3d1is 3 786814 3657457 2026-09-19T17:23:29Z Mfield 175533 Mfield [[Қатысушы талқылауы:IShowSammy]] бетін [[Қатысушы талқылауы:IShowSami]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/IShowSammy|IShowSammy]]" to "[[Special:CentralAuth/IShowSami|IShowSami]]" 3657457 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:IShowSami]] 1s1epgbqgnyv3fxepas7zte75ikaibu 10 786815 3657497 2026-09-19T18:28:38Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-09-20|POTD 2026-09-20]]: filename only 3657497 wikitext text/x-wiki Bloeiwijze van een Rostrinucula dependens. 11-10-2025. (d.j.b).jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> 4e5nd9zaw6fb198ox7kz846zrzl8ccb 0 786816 3657510 2026-09-19T20:08:15Z ShadZ01 56180 Жаңа бетте: Кем дегенде [[XX ғасыр|ХХ ғасыр]]дың [[1920 жж.|20-жылдары]]нан бастап '''[[АҚШ киноиндустрия]]сы''' шығарылатын [[фильм]]дер саны мен [[кассалық түсімдер]] бойынша әлемдегі ең ірі болып қана қоймай, сонымен қатар әлемдік кинематографияның мазмұны мен технологияларына, ки... 3657510 wikitext text/x-wiki Кем дегенде [[XX ғасыр|ХХ ғасыр]]дың [[1920 жж.|20-жылдары]]нан бастап '''[[АҚШ киноиндустрия]]сы''' шығарылатын [[фильм]]дер саны мен [[кассалық түсімдер]] бойынша әлемдегі ең ірі болып қана қоймай, сонымен қатар әлемдік кинематографияның мазмұны мен технологияларына, кинопроцестің экономикалық және мәдени аспектілеріне шешуші әсер етеді. АҚШ-тың ірі [[кинокомпания]]ларының кеңселері мен түсірілім павильондары дәстүрлі түрде [[Голливуд]] маңында ([[Лос-Анджелес маңы]], [[Калифорния]] штаты) шоғырланған, сондықтан «американдық кинематограф» және «Голливуд» ұғымдарының арасында жиі теңдік белгісі қойылады. Бұл толықтай дұрыс емес. Американдық кино — бұл Голливудтың орасан зор киноиндустриясы ғана емес, сонымен қатар [[АҚШ тәуелсіз кинематографы|тәуелсіз кино]]ның дамыған жүйесі. АҚШ-та киножылдың қорытындысын 1929 жылдан бастап беделді «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>» сыйлықтарын беретін [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы|Америка киноакадемиясы]] шығарады. Ұлттық кино мұрасын сақтаумен және дәріптеумен [[Америка кино институты]] айналысады. == Голливуд киноиндустриясының тарихы == === Туылуы === ХХ ғасырдың басында бірнеше ондаған шағын киностудиялар болды, олар негізінен шығыс жағалауда, [[Нью-Йорк]]те орналасты. Үй-жайларды қымбат жалға алу, бұлтты және жаңбырлы күндердің көптігі киноөндіріске кедергі келтірді. Ал павильондардағы жарықтандыру, жарықтандыру құралдарының нашар дамуы және киноүлдірдің [[Фотоматериалдардың жарыққа сезімталдығы|жарық сезімталдығы]]ның төмендігі себебінен, тікелей күн сәулесіне тәуелді болды. 1909 жылы [[Томас Алва Эдисон|Томас Эдисон]] тарапынан жасалған американдық киноөндірісті монополиялау әрекеті тәуелсіз киноөндірушілердің АҚШ-тың батыс жағалауына жаппай қашуына әкелді.<ref>{{cite web|url=http://news.tut.by/culture/367387.html|title=«Золото молчания». Политреклама, порнография, патентные войны, или Как зарождался кинематограф в США|author=Александр Прищепов|date=2013-09-24|work=Культура|publisher=Беларусьтің «Тут» порталы|access-date=2015-09-12|lang=ru|archive-date=2015-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150907222720/http://news.tut.by/culture/367387.html|url-status=dead}}</ref> {{Толық мақала|Эдисон кинотресі}} Эдисон тресінің [[Детектив (мамандық)|детектив]]тері мен [[Сот орындаушысы|сот орындаушы]]ларына [[Калифорния]]дағы Мексика шекарасына жақын жерде жасырынған бәсекелестерді табу қиынырақ болды. Бірте-бірте тәуелсіз кинокәсіпкерлер [[Сан-Франциско]] мен [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]] маңында шоғырлана бастады, ал ең танымал орын Голливуд кенті болды. Ол өз атауын [[XIX ғасыр]]дың аяғында оның орнында болған үлкен ранчодан алды. Шеткері Лос-Анджелестің маңында орналасқан Голливуд айрықша климаттық және географиялық ерекшеліктерге ие болды: жылына 300-ден астам күн шуақты күн, тау массивтерінің (соның ішінде әйгілі [[Үлкен Каньон|Үлкен каньон]]ның) жақындығы, [[прерия]]лардың орасан зор кеңістігі және [[Тынық мұхит]]ы жағалауы. Іргедегі қала құрылыс материалдары мен жұмыс ресурстарын жеткізе алатын, ал уақыт өте келе [[Кино техникасы|киножабдық]]тар мен [[киноматериал]]дар шығаратын орталыққа айналуы мүмкін еді (бұл болашақта жүзеге асты да). [1] «[[Vitagraph]]<nowiki/>» компаниясы саяси оқиғаларға сергек жауап беріп отырды. 1898 жылы Гавана жағалауында [[Испан-Америка соғысы|америка-испан соғысы]]ның басталуына себеп болған оқиға орын алды — жұмбақ жағдайда американдық [[USS Maine (ACR-1)|«Мэн» крейсері]] жарылды. Қақтығыстың алғашқы күні-ақ [[Джеймс Стюарт Блэктон]] «[[Испан туы жұлып алынды]]<nowiki/>» атты фильм түсіріп, жарыққа шығарды. Фильмнің жүздеген көшірмесі бірнеше күн ішінде үлкен табыспен таралып кетті. Осылайша, өзінің дамуының ең алғашқы кезеңінде-ақ АҚШ кинематографы болып жатқан саяси оқиғаларға өз көзқарасын ашық білдірді. Лос-Анджелес маңындағы құрылысқа арналған жерлер іс жүзінде тегінге дерлік берілді, осылайша Голливудта бұрын-соңды болмаған [[құрылыс бумы]] басталды. * [[1907 жыл]]ы Лос-Анджелесте киноөндіріс басталды. * [[1913 жыл]]ы Голливудта [[Сесил Блаунт Демилль|Сесил Б. де Милль]]дің «[[Үндіс әйелдің күйеуі (фильм)|Үндіс әйелдің күйеуі]]<nowiki/>» [[вестерн]]і түсірілді, осы фильмнен бастап Голливудтың кинематографиялық орталық ретіндегі тарихы басталды. * [[1920 жыл]]ға қарай бірқатар ірі студиялардың қарқынды өсуі мен киножұлдыздар жүйесінің пайда болуының арқасында бұл жерде жыл сайын 800-ге жуық фильм түсірілді, ал атаудың өзі сән-салтанаттың, тәтті өмірдің және киноның елес сиқырының символына айналды. 15 жылдың ішінде бұл шағын ауыл Америка [[киноиндустрия]]сының астанасына айналды, өйткені онда американдық [[киностудия]]лардың шамамен 90%-ы шоғырланды. === Қалыптасуы === {{See also|Кодекске дейінгі Голливуд}} Бүгінгі таңдағы ең қуатты салалардың бірі болып табылатын американдық киноиндустрияның қалыптасуы 1892 жылы [[Томас Алва Эдисон|Томас Эдисон]] [[кинетоскоп]]ты құрастырған кезде басталды. Алғашқы көпшілік сеанс Нью-Йоркте, Байэл мен Костердің мюзик-холлында өтті. Сеанс шағын әзіл-оспақ және би нөмірлерінен тұрды. 9 жылдан кейін «[[Никелодеон (кинотеатр)|никелодеон]]дар» пайда болды — бұл ХХ ғасырдың басындағы АҚШ-тағы арзан кинотеатрлардың бір түрі, оған кіру құны 5 цент тұратын. Жыл сайын театрлар саны артып, 1908 жылға қарай олардың саны үш мыңнан асып кетті. Әрине, жаңа ойын-сауық көрермендер арасында үлкен табысқа ие болды. Бәсекелестіктің шиеленісуі кішігірім студиялардың күйреуіне әкелді. Ірі бірлестіктер — кинотрестер деп аталатындар пайда бола бастады. Олар өз кезегінде прокатка шығарушы фирмалармен біріге бастады: * [[1912 жыл]]ы «[[Universal Studios]]<nowiki/>» пен «[[Paramount Pictures]]<nowiki/>». * [[1919 жыл]]ы «[[United Artists]]<nowiki/>» (жетекші актерлер: [[Мэри Пикфорд]], [[Дуглас Фэрбэнкс]], [[Чарли Чаплин]] және [[Дэвид Гриффит]]). * [[1923 жыл]]ы «[[Warner Brothers]]<nowiki/>». * [[1924 жыл]]ы «[[Metro-Goldwyn-Mayer]]<nowiki/>» мен «[[Columbia Pictures]]<nowiki/>». Калифорниядағы алғашқы студияны 1911 жылы «Нестор» тәуелсіз компаниясы құрды. Кинопатенттер компаниясына кіретін фирмалардың — «[[Мутоскоп пен Байограф|Biograph]]<nowiki/>», «[[Vitagraph]]<nowiki/>» және т. б. — жобаларға белсенді қатысуының арқасында 1914 жылға қарай неғұрлым іргелі студиялардың құрылысы басталды. Американдық киноиндустрияның жаппай көрерменге бағдарлануы режиссерлердің «авторлық» мүмкіндіктерін айтарлықтай шектеді. Жүйе көбірек пайда әкелетін «тартымды» фильмдерді талап етті, сондықтан алдыңғы қатарға [[Режиссёр|режиссер]]лер емес, [[Актёр|актер]]-[[жұлдыз]]дар (киножұлдыздар жүйесі пайда болды) мен [[продюсер]]лер шықты. Американдық кинематографтың дамуы әрдайым тегіс жүрген жоқ. Қарама-қайшылықтар, әртүрлі бағыттар мен үрдістердің қақтығыстары, студиялардың күйреуі мен қайта өрлеуі, олардың бірігуі. Голливуд өмірінде киноөндірісті ірілендіру үрдісі өте айқын көрінді. Мысалы, «Metro-Goldwyn-Mayer» компаниясының негізін 1924 жылдың сәуірінде ірі кинотеатрлар желісінің иесі Маркус Лов қалады, ол үш киноөндірушінің — «Metro Pictures», С. Голдвиннің «Goldwyn Pictures» және Л. Б. Майердің «Louis B. Mayer Pictures» компанияларының бірігуін ұйымдастырды. == Гүлдену және классикалық Голливуд == {{Толық мақала|Голливудтың классикалық киносы}} [[Сурет:Joan Fontaine and Gary Cooper.jpg|thumb|[[Джоан Фонтейн]] мен [[Гэри Купер]] «Оскар» мүсіншелерімен (1942)]] Голливуд тарихындағы ең үлкен бетбұрыс 1920-жылдардың соңында дыбысты кино дәуірінің келуі болды. Келесі 20–30 жыл ішінде АҚШ кинематографы орталықтандырылған [[студиялық жүйе]] қағидаты бойынша ұйымдастырылды: сегіз кинотрест АҚШ-тағы фильмдердің өндірісін де, дистрибуциясын да толықтай бақылауға алды. Кинотеатрлардың негізгі желілері жеті кинокомпанияға тиесілі болды — [[MGM]] (ең үлкені), [[Paramount]] (оның ең жақын бәсекелесі), [[20th Century Studios|20th Century Fox]], [[Warner Bros.]], [[RKO]], [[Universal Pictures|Universal]] және [[Columbia Pictures|Columbia]]. Бұл студияларда, мысалы, [[Ирвинг Тальберг]], [[Дэвид Селзник]] және [[Дэррил Занук]] сияқты ең табысты продюсерлер киноөндіріс шарттарын белгіледі. Ірі кинокомпаниялар [[Анимация|мультипликация]]мен айналысатын бөлімшелерді белсенді дамытты. «Сырттан» келген киноөндірушілер ([[Уолт Дисней]]дің, [[Сэмюэл Голдвин]]нің және т.б. фирмалары) фильмдерді [[United Artists]] арналары арқылы прокатқа шығару мүмкіндігіне ие болды. Классикалық Голливудқа [[жанр]]лардың егжей-тегжейлі жасалған жүйесі тән: * [[Комедия]]лар ([[Макс Линдер|М. Линдер]], [[Чарли Чаплин|Ч. Чаплин]], [[Бастер Китон|Б. Китон]], [[ағайынды Маркс]]), соның ішінде: ** [[Эрнст Любич|Э. Любич]] пен [[Джордж Кьюкор|Дж. Кьюкор]]дың [[Романтикалық комедия|лирикалық кинокомедиялар]]ы, ** [[Фрэнк Капра|Ф. Капра]] мен [[Говард Хоукс|Х. Хоукс]]тың [[Эксцентрикалық комедия|бурлеск комедиялар]]ы. * Әртүрлі [[мелодрама]]лар — [[Эррол Флинн]]нің қатысуымен өткен [[Плащ пен қылыш фильмі|плащ пен қылыш фильмдері]]нен бастап, [[Дуглас Сирк|Д. Сирк]]тің әлеуметтік өткір фильмдеріне дейін. * [[Джон Форд]] пен Х. Хоукстың [[вестерн]]дері. * [[Хамфри Богарт|Х. Богарт]] пен [[Барбара Стэнвик|Б. Стэнвик]] қатысқан [[Нуар|фильм-нуар]]лар; * [[Фред Астер]] мен [[Джин Келли]] қатысқан [[мюзикл]]дер; * [[Альфред Хичкок|А. Хичкок]]тың қылмыстық [[триллер]]лері және т. б. Киноиндустрия марапаттарын бөлуге тек «жоғары» жанрдағы фильмдер ғана қатысты. В санатындағы аз бюджетті фильмдер (мысалы, [[Universal құбыжықтары|Universal студиясының қорқынышты фильмдерінің классикалық сериясы]]) ойын-сауық киномакулатурасы ретінде қарастырылды. Кейбір жанрлар (мысалы, фильм-нуар) уақыт өте келе осы бейресми лауазымдар кестесінде жоғарылады. Консерваторлардың қысымымен цензура мақсатында қоғамдық имандылықты қорғауға бағытталған [[Хейс кодексі]] қабылданып, ол бұлжытпай сақталды. 1930 жылдардың аяғынан бастап ең жоғары бюджетті және тартымды фильмдер түрлі-түсті болып түсіріледі ([[текниколор]] дәуірі). [[Сурет:Griffith_intolerance.jpg|thumb|300px|[[Дэвид Уорк Гриффит|Дэвид Гриффит]]тің «[[Төзімсіздік (фильм)|Төзімсіздік]]» (1916) фильмінен кадр]] Соғыстан кейінгі кезеңде [[пеплум]] жанры — антикалық сюжеттер бойынша түсірілген, хронометражы үлкен, жаппай көріністердің орасан көптігімен және қиялды таңғалдыратын декорацияларымен ерекшеленетін жоғары бюджетті, ауқымды киноленталар гүлденді, мысалы, «[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]]<nowiki/>». [[Кең экранды кино]]ның танымалдығы дәл осылардан басталды, бұл көрерменге кадрда жасалған панорамадан ләззат алып, «көзін кеңірек ашуға» мүмкіндік берді. Сондай-ақ, соғыстан кейінгі алғашқы онжылдықтар дәстүрлі Голливуд мюзиклдерінің гүлденген уақыты болып саналады. ==== Жұлдыздар институты ==== {{Толық мақала|Жұлдызды конвейер}} Голливуд киносындағы «[[Жұлдыз (атақты)|киножұлдыздар]]<nowiki/>» институты сонау [[1920 жж.|1920]] [[1920 жж.|жылдар]]ы пайда болып, [[1930 жж.|1930]] [[1930 жж.|жылдар]]ы біржола қалыптасты және [[1940 жж.|1940]]-[[1950 жж.|1950 жылдар]]ы өзінің гүлдену шегіне жетті. Ол заманда актер-жұлдыздар көрермендерге көктегі құдайдай көрінетін, ал болашақ жұлдыздарды киностудиялар жанындағы арнайы курстарда дайындайтын. Ірі киностудиялардағы орасан зор пиар-индустрия жұлдыздардың имиджін жасаумен және оны қолдаумен айналысты. Сары баспасөз жұлдызды актерлердің әр қадамын жіті бақылап, олардың өміріндегі барлық оқиғалар мен ерсі қылықтары туралы жазып отырды, осылайша олардың танымалдылығының шекарасын тексеретін. [[Сурет:Golden Age of Hollywood.png|thumb|400px|Голливудтың «Алтын ғасыр» жұлдыздары]] Тек 1970 жылдары ғана студиялық жүйенің күйреуімен және қазіргі Голливуд кинематографының тууымен жұлдыздарға деген қызығушылық басқа сипатқа ие бола бастады: актер-жұлдыздар көктен жерге түсіп, көрерменге жақындады; олар енді соншалықты қол жетімсіз болып көрінбейтін. Екінші жағынан, олар әлдеқайда дербес бола түсті. [[1980 жж.|1980]] [[1980 жж.|жылдар]]ға қарай актер-жұлдыздар киностудиялардың бақылауынан толықтай босап, өз имиджін өздері қалыптастыруға, тіпті өздері ойнағысы келетін фильмдерді өздері таңдауға мүмкіндік алды. [[1990 жж.|1990 жылдар]]ға қарай жұлдыздардың дербестігі соншалықты дәрежеге жетті, тіпті олар өздері үшін тиісті фильмдерді таңдай отырып, кинематографтың даму стилі мен бағытын көбіне өздері айқындай бастады десек асыра сілтегендік болмас — өйткені олардың есімдерінің титрде көрінуінің өзі фильмнің кең танымалдылығын бірден қамтамасыз етті және жоғары кассалық түсімдерге кепілдік берді. Осылайша, [[1940 жж.|1940]] [[1940 жж.|жылдар]]мен салыстырғанда жағдай түбегейлі өзгерді: енді киностудиялар актер-жұлдыздарға түсірілім үшін тек қандай да бір материалды ұсынады, ал гонорарлары аспандап кеткен жұлдыздар өздеріне не көбірек сәйкес келетінін таңдап, осылайша бүкіл жанрлардың даму бағытын белгілейді. === Жаңа Голливуд === {{Толық мақала|Жаңа Голливуд}} Голливуд киносындағы жаңа кезең 1960 жылдардың аяғында, студиялық жүйенің күйреуімен басталды және 1970 жылдардың ең соңында аяқталды. Кинокөрермендердің телеэкрандарға ағылуы, [[Азаматтық құқықтар қозғалысы|дәуірлік қоғамдық өзгерістер]] мен [[сексуалдық революция]] жағдайында дәстүрлі «жұлдыздар» қатысатын шаблонды студиялық фильмдерге деген қызығушылық тұрақты түрде төмендеді, тіпті ірі көптеген киностудиялар күйреуге жақын қалды. Студия бостары жас көрерменнің қандай кино көргісі келетінін біле алмай дал болды. Эксперимент ретінде үлкен студиялардың басшылары жас режиссерлерге сенім білдіре бастады, оларды түсірілімдерге шақыру сәнге айналды, әсіресе олар киномектептер мен шағын студиялардан шығып, өте аз бюджеттермен жұмыс істей алатын. 1970 жылдардағы жаңа, ерекше, ашық киноның қуатты толқыны көрермендерді баурап алды және Голливуд киносында 1980 жылдардың басына дейін созылған жаңа дәуір басталды. Жас режиссерлер жұмыс істеген фильмдер көбінесе дәстүрлі жанрлардың негізгі ұстанымдарына күмән келтірді [[ревизионистік вестерн]], [[неонуар]] және т. б.. Олар еуропалық [[Авторлық кино теориясы|авторлық кино]]ның жетістіктерін қолданды және киноиндустрияға студиялардың дәстүрлеріне қайшы келетін тақырыптар мен стилистиканы енгізді. Студия жағдайында ірі бюджеттерге түсірілген [[Стэнли Кубрик]], [[Фрэнсис Форд Коппола|Ф. Ф. Коппола]], [[Мартин Скорсезе]], [[Роман Полански]], [[Вуди Аллен]], [[Роберт Олтмен]] фильмдері оларды авторлық мәлімдемелер ретінде қарастыруға мүмкіндік беретін ерекше жоғары көркемдік деңгейімен ерекшеленді. Эксперименттерге деген қызығушылық 1970 жылдардың аяғында, «[[Жұмақ қақпасы]]<nowiki/>» 1980 фильмі сияқты бірнеше ірі бюджеттік эксперименттік жобалар сәтсіздікке ұшырағаннан кейін жоғалды. Ол уақытқа қарай негізгі кассалық түсімді [[Джордж Лукас|Дж. Лукас]]тың «[[Жұлдызды соғыстар]]<nowiki/>» және [[Стивен Спилберг]]тің «[[Жақтар (фильм)|Жақтар]]<nowiki/>» сияқты өткір сюжетті немесе ғылыми-фантастикалық [[блокбастер]]лері әкелгендіктен, студия басшылығы бұдан былай коммерциялық табыстың тексерілген рецепттеріне сүйенуді шешті. Голливуд тарихындағы қарқынды көркемдік эксперименттер кезеңі аяқталды. ==== Тәуелсіз американдық кино ==== {{Толық мақала|АҚШ тәуелсіз кинематографы}} [[Сурет:Sundance-Film-Festival.jpg|thumb|1985 жылдан бастап [[Юта]] штатында жыл сайын «[[Сандэнс]]» тәуелсіз американдық кинофестивалі өтеді|альт=|300x300пкс]] [[Тәуелсіз кинематограф|Тәуелсіз]] ([[артхаус]]) киноны бастапқыда ірі кинокомпаниялар қолдамады. Бір жағынан, бұл аз бюджетті білдірсе, екінші жағынан — режиссерлерге қысымның аз болуын білдіреді. Ірі кинокомпаниялар кинофильмдер өндірісін коммерциялық қызмет ретінде ұйымдастырады, сондықтан продюсерлердің коммерциялық мүдделері әдетте режиссердің көркемдік ұмтылыстарынан басым түсіп жатады. Фильм [[кинопрокат]]та тым ересек рейтинг алып қалмауы үшін, продюсерлерге көбіне ең тәуекелді сахналарды алып тастаған тиімді. Кейде толық режиссерлік нұсқасы DVD-де бөлек тиражбен шығарылады. 1960 жылдары АҚШ-тың тәуелсіз киносы өте әртүрлі болды: бұл [[Культті фильм|культтік]] роуд-муви «[[Қамсыз саяхатшы]]<nowiki/>», [[Энди Уорхол]]дың шығармашылық эксперименттері және көрермендердің тар шеңберіне арналған [[Эксплуатациялық кино|трэш]] түн ортасында кинотеатрларда көрсетілген «түн ортасындағы фильмдер» деп аталатындар. Жаңа Голливуд заманынан бастап тәуелсіз кино мен коммерциялық [[мейнстрим]] арасындағы шекара әр онжылдық сайын барған сайын бұлдырап барады. Тәуелсіз кино көшбасшылары [[ағайынды Коэндер]] мен [[Квентин Тарантино]] сияқты прокатта коммерциялық бағытталған орта қол жобалардан кем түспейтін касса жинайтын фильмдер түсіреді. Кейбір режиссерлер өз фильмдерін саналы түрде кино өнерін бағалаушылар аудиториясына арнайды [[Джефф Николс (режиссёр)|Джефф Николс]], [[Лодж Керриган]]. «Барлығына бірдей емес» киноөнімдеріне мамандандырылған бөлімшелер барлық ірі киностудияларда ашылған: [[Дисней студиясы]] жанындағы [[Miramax Films]], [[Universal Pictures|Universal]] студиясы жанындағы [[Focus Features]], [[20th Century Studios|20th Century Fox]] жанындағы [[Fox Searchlight]] және т. б. === Қазіргі кезеңі === Қазіргі американдық кинонарықтағы ең ірі ойыншылар — бес мейджор-студия: [[Paramount Pictures]], [[Warner Bros.]], [[Columbia Pictures]], [[Universal Studios]] және [[Walt Disney Company]] (Buena Vista сауда маркасымен өнер көрсететін). Кинонарықтың шамамен 10–15%-ын [[DreamWorks Pictures|DreamWorks]], [[Lionsgate]] және [[The Weinstein Company]] тәуелсіз компанияларының өнімдері иеленеді. Ірі киностудияларға ең үлкен пайданы [[компьютерлік графика]] мен [[арнайы эффекті]]лерді қолдана отырып түсірілген және осы себепті бастапқыда кең экранда көруге арналған тартымды фильмдер әкеледі. Көрерменді танымал хиттердің жалғасымен ([[сиквел]]дерімен) қызықтыру оңайырақ, сондықтан прокаттағы ең табысты фильмдер франшизаның сериялық принципі бойынша ұйымдастырылады. == АҚШ фильмдерін санаттау == {{Толық мақала|Америкалық кино қауымдастығының рейтинг жүйесі}} Кинокартинаға санатты Жіктеу және бағалау жөніндегі басқарма кеңесі береді. Бұл басқарма Американдық кино қауымдастығы мен Ұлттық кинотеатр иелері қауымдастығының қолдауымен жұмыс істейді. Фильмге берілген санатқа сүйене отырып, ата-аналар баласының бұл фильмді көргенін қалайтыны немесе қаламайтыны туралы қорытынды жасай алады. == Тағы қараңыз == * [[Голливуд (телехикая)]] * [[AFI нұсқасы бойынша 100 жыл ішіндеге американдық фильмдерден 100 танымал цитата|100 жыл ішіндегі американдық фильмдерден 100 танымал цитата]] * [[Америка режиссерлер гильдиясы]] * [[Америка кинооператорлар қоғамы]] * [[АҚШ-ғы қоғамдық игіліктегі фильмдер тізімі]] * [[Кинодағы байырғы американдықтар]] * [[Голливудтағы антисемитизм]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * ''[[Эдгар Михайлович Арнольди|Арнольди Э. М.]]'' Кино тарихы. 1-кітап. Американдық және батыс еуропалық кино. — [[Санкт-Петербург|Ленинград]]: баспасыз, 1940. — 92 б. * ''[[Валентина Сергеевна Колодяжная|Колодяжная В. С.]]'' АҚШ киносы. (1929—1941). — М.: [[БМКИ|ВГИК]], 1967. — 105 б. * ''Колодяжная B. C., Трутко И. И''. Шетел киносының тарихы. 2-том: 1929—1945 жылдар. — М.: [[Искусство (баспа)|Искусство]], 1970. — 434 б. * ''[[Сергей Васильевич Комаров|Комаров С. В.]]'' Шетел киносының тарихы. 1-том: Дыбыссыз кино. — 2-бас., кеңейт. және тол. — М.: Искусство, 1965. — 416 б., ил. * ''[[Жорж Садуль|Садуль Ж.]]'' Киноның жалпы тарихы. 2-том: Кино өнерге айналуда. 1909—1914 / Фр. ауд. — М.: Искусство, 1958. — 524 с., ил. * ''Садуль Ж.'' Киноның жалпы тарихы. 3-том: Кино өнерге айналуда. 1914—1920 / С. Юткевичтің жалпы ред.; фр. ауд. А. А. Худадова, безенд. сур. С. Бершадский. — М.: Искусство, 1961. — 626 б., ил. * ''Садуль Ж.'' Киноның жалпы тарихы. 4-том. 2-бөлім: Голливуд. Дыбыссыз киноның аяқталуы. 1919—1929. — М.: Искусство, 1982. — 560 б., ил. * ''Садуль Ж.'' Киноның жалпы тарихы. 6-том: Соғыс кезеңіндегі кино. 1939—1945 / Ред. С. І. Юткевич; фр. ауд. Л. Ю. Флоровская. — М.: Искусство, 1963. — 498 б. * ''Садуль Ж.'' Пайда болғаннан бүгінгі күнге дейінгі кино өнерінің тарихы / 4-ші фр. бас. ауд. М. К. Левина; ред., алғы сөз және ескертп. Г. А. Авенариус. — М.: Мемлекеттік шетел әдебиеті баспасы, 1957. — 464 б., ил. * ''[[Ежи Тёплиц|Тёплиц Е.]]'' Кино өнерінің тарихы. 1-том (1—2 кітаптар): 1895—1927 / Пол. ауд. — М.: Прогресс, 1968. — 413 б., ил. * ''Тёплиц Е.'' Кино өнерінің тарихы. 2-том (3-кітап): 1928—1933 / Пол. ауд. — М.: Прогресс, 1971. — 280 б., ил. * ''Тёплиц Е''. Кино өнерінің тарихы. 3-том (4-кітап): 1934—1939 / Пол. ауд. — М.: Прогресс, 1973. — 272 б., ил. * ''Тёплиц Е.'' Кино өнерінің тарихы. 4-том (5-кітап): 1939—1945 / Пол. ауд. — М.: Прогресс, 1974. — 320 б., ил. * ''{{iw|Эдвард Эпштейн|Эпштейн Э.||Edward Jay Epstein}}'' Голливуд экономикасы: киноиндустрия шын мәнінде неден табыс табады = The Hollywood Economist: The Hidden Financial Reality Behind the Movies. / Ағылш. ауд. [М. Иутина]. — М.: [[Альпина Паблишер]], 2011. — 199 б., п. кесте: ил. — ISBN 978-5-9614-1444-8 * De Vany A. (2003). *Hollywood Economics: How Extreme Uncertainty Shapes the Film Industry.* Routledge, 328 pages. ISBN 978-0-4153-1261-5. * [https://archive.org/details/introductiontoam00earl Earley, Steven C. (1978). *An introduction to American movies.*] A Mentor book series. New York: New American Library, Signet edition, xii, 337 pages, leaves of plates. ISBN 978-0-4516-1638-8. * [[Джордж Макдоналд Фрейзер|Fraser G. M.]] (1988). *The Hollywood History of the World, from One Million Years B.C. to 'Apocalypse Now'*. London: M. Joseph; 1st US ed., New York: Beech Tree Books. Both eds. collate thus: xix, 268 pages, amply ill. (b&w photos). ISBN 0-7181-2997-0 (U.K. ed.), ISBN 0-688-07520-7 (US ed.). * Hallett H. A. (2013). *Go West, Young Women! The Rise of Early Hollywood.* 1st Edition. Berkeley, California: University of California Press, 326 pages, 30 b&w photographs. ISBN 978-0-5202-7409-9. * Ragan D. (1976). *Who’s Who in Hollywood, 1900—1976.* 1st Edition. New Rochelle, New York: Arlington House, 864 pages. ISBN 978-0-8700-0349-3. * The Oxford Handbook of American Film History. Edited by Jon Lewis. (2025). [[Oxford University Press]], 824 pages. ISBN 978-0-1975-5612-2. * The Routledge Companion to American Film History. Edited By Pamela Robertson Wojcik & Paula J. Massood (2025).[[Routledge]], 442 pages. ISBN 978-1-0326-1028-3. == Сыртқы сілтемелер == * Алғашқы голливудтық фильм («[[Ескі Калифорнияда]]», реж. [[Дэвид Уорк Гриффит]]): [https://www.film.ru/articles/kinoslovar-pervyy-gollivudskiy-film Жасалу тарихы] // [[Film.ru]], 8.07.2016 * [https://knife.media/goodcinemafromivan/ Голливудтың құлдырауының қысқаша тарихы: американдық кинодағы revolution қалай басталды және 2000 жылдар оны неліктен құртты] // 6 маусым 2020 * [https://lenta.ru/articles/2022/11/30/speculation/ Тарантино 1970 жылдардағы голливудтық фильмдер туралы кітап жазды. Ұлы режиссерден қандай киновед шықты?] [https://lenta.ru/news/2023/04/21/tarantino/] // [[Лента.ру]], 30 қараша 2022 [[Санат:АҚШ кинематографы| ]] [[Санат:Он үш колония тарихы]] 1684wrhsr46b8zqauekm4yy1q3dl18u 3657511 3657510 2026-09-19T20:12:24Z ShadZ01 56180 3657511 wikitext text/x-wiki Кем дегенде [[XX ғасыр|ХХ ғасыр]]дың [[1920 жж.|20-жылдары]]нан бастап '''[[АҚШ киноиндустрия]]сы''' шығарылатын [[фильм]]дер саны мен [[кассалық түсімдер]] бойынша әлемдегі ең ірі болып қана қоймай, сонымен қатар әлемдік кинематографияның мазмұны мен технологияларына, кинопроцестің экономикалық және мәдени аспектілеріне шешуші әсер етеді. АҚШ-тың ірі [[кинокомпания]]ларының кеңселері мен түсірілім павильондары дәстүрлі түрде [[Голливуд]] маңында ([[Лос-Анджелес маңы]], [[Калифорния]] штаты) шоғырланған, сондықтан «америкалық кинематограф» және «Голливуд» ұғымдарының арасында жиі теңдік белгісі қойылады. Бұл толықтай дұрыс емес. Америкалық кино — бұл Голливудтың орасан зор киноиндустриясы ғана емес, сонымен қатар [[АҚШ тәуелсіз кинематографы|тәуелсіз кино]]ның дамыған жүйесі. АҚШ-та киножылдың қорытындысын 1929 жылдан бастап беделді «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>» сыйлықтарын беретін [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы|Америка киноакадемиясы]] шығарады. Ұлттық кино мұрасын сақтаумен және дәріптеумен [[Америка кино институты]] айналысады. == Голливуд киноиндустриясының тарихы == === Туылуы === ХХ ғасырдың басында бірнеше ондаған шағын киностудиялар болды, олар негізінен шығыс жағалауда, [[Нью-Йорк]]те орналасты. Үй-жайларды қымбат жалға алу, бұлтты және жаңбырлы күндердің көптігі киноөндіріске кедергі келтірді. Ал павильондардағы жарықтандыру, жарықтандыру құралдарының нашар дамуы және киноүлдірдің [[Фотоматериалдардың жарыққа сезімталдығы|жарық сезімталдығы]]ның төмендігі себебінен, тікелей күн сәулесіне тәуелді болды. 1909 жылы [[Томас Алва Эдисон|Томас Эдисон]] тарапынан жасалған америкалық киноөндірісті монополиялау әрекеті тәуелсіз киноөндірушілердің АҚШ-тың батыс жағалауына жаппай қашуына әкелді.<ref>{{cite web|url=http://news.tut.by/culture/367387.html|title=«Золото молчания». Политреклама, порнография, патентные войны, или Как зарождался кинематограф в США|author=Александр Прищепов|date=2013-09-24|work=Культура|publisher=Беларусьтің «Тут» порталы|access-date=2015-09-12|lang=ru|archive-date=2015-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150907222720/http://news.tut.by/culture/367387.html|url-status=dead}}</ref> {{Толық мақала|Эдисон кинотресі}} Эдисон тресінің [[Детектив (мамандық)|детектив]]тері мен [[Сот орындаушысы|сот орындаушы]]ларына [[Калифорния]]дағы Мексика шекарасына жақын жерде жасырынған бәсекелестерді табу қиынырақ болды. Бірте-бірте тәуелсіз кинокәсіпкерлер [[Сан-Франциско]] мен [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]] маңында шоғырлана бастады, ал ең танымал орын Голливуд кенті болды. Ол өз атауын [[XIX ғасыр]]дың аяғында оның орнында болған үлкен ранчодан алды. Шеткері Лос-Анджелестің маңында орналасқан Голливуд айрықша климаттық және географиялық ерекшеліктерге ие болды: жылына 300-ден астам күн шуақты күн, тау массивтерінің (соның ішінде әйгілі [[Үлкен Каньон|Үлкен каньон]]ның) жақындығы, [[прерия]]лардың орасан зор кеңістігі және [[Тынық мұхит]]ы жағалауы. Іргедегі қала құрылыс материалдары мен жұмыс ресурстарын жеткізе алатын, ал уақыт өте келе [[Кино техникасы|киножабдық]]тар мен [[киноматериал]]дар шығаратын орталыққа айналуы мүмкін еді (бұл болашақта жүзеге асты да). [1] «[[Vitagraph]]<nowiki/>» компаниясы саяси оқиғаларға сергек жауап беріп отырды. 1898 жылы Гавана жағалауында [[Испан-Америка соғысы|америка-испан соғысы]]ның басталуына себеп болған оқиға орын алды — жұмбақ жағдайда америкалық [[USS Maine (ACR-1)|«Мэн» крейсері]] жарылды. Қақтығыстың алғашқы күні-ақ [[Джеймс Стюарт Блэктон]] «[[Испан туы жұлып алынды]]<nowiki/>» атты фильм түсіріп, жарыққа шығарды. Фильмнің жүздеген көшірмесі бірнеше күн ішінде үлкен табыспен таралып кетті. Осылайша, өзінің дамуының ең алғашқы кезеңінде-ақ АҚШ кинематографы болып жатқан саяси оқиғаларға өз көзқарасын ашық білдірді. Лос-Анджелес маңындағы құрылысқа арналған жерлер іс жүзінде тегінге дерлік берілді, осылайша Голливудта бұрын-соңды болмаған [[құрылыс бумы]] басталды. * [[1907 жыл]]ы Лос-Анджелесте киноөндіріс басталды. * [[1913 жыл]]ы Голливудта [[Сесил Блаунт Демилль|Сесил Б. де Милль]]дің «[[Үндіс әйелдің күйеуі (фильм)|Үндіс әйелдің күйеуі]]<nowiki/>» [[вестерн]]і түсірілді, осы фильмнен бастап Голливудтың кинематографиялық орталық ретіндегі тарихы басталды. * [[1920 жыл]]ға қарай бірқатар ірі студиялардың қарқынды өсуі мен киножұлдыздар жүйесінің пайда болуының арқасында бұл жерде жыл сайын 800-ге жуық фильм түсірілді, ал атаудың өзі сән-салтанаттың, тәтті өмірдің және киноның елес сиқырының символына айналды. 15 жылдың ішінде бұл шағын ауыл Америка [[киноиндустрия]]сының астанасына айналды, өйткені онда америкалық [[киностудия]]лардың шамамен 90%-ы шоғырланды. === Қалыптасуы === {{See also|Кодекске дейінгі Голливуд}} Бүгінгі таңдағы ең қуатты салалардың бірі болып табылатын америкалық киноиндустрияның қалыптасуы 1892 жылы [[Томас Алва Эдисон|Томас Эдисон]] [[кинетоскоп]]ты құрастырған кезде басталды. Алғашқы көпшілік сеанс Нью-Йоркте, Байэл мен Костердің мюзик-холлында өтті. Сеанс шағын әзіл-оспақ және би нөмірлерінен тұрды. 9 жылдан кейін «[[Никелодеон (кинотеатр)|никелодеон]]дар» пайда болды — бұл ХХ ғасырдың басындағы АҚШ-тағы арзан кинотеатрлардың бір түрі, оған кіру құны 5 цент тұратын. Жыл сайын театрлар саны артып, 1908 жылға қарай олардың саны үш мыңнан асып кетті. Әрине, жаңа ойын-сауық көрермендер арасында үлкен табысқа ие болды. Бәсекелестіктің шиеленісуі кішігірім студиялардың күйреуіне әкелді. Ірі бірлестіктер — кинотрестер деп аталатындар пайда бола бастады. Олар өз кезегінде прокатка шығарушы фирмалармен біріге бастады: * [[1912 жыл]]ы «[[Universal Studios]]<nowiki/>» пен «[[Paramount Pictures]]<nowiki/>». * [[1919 жыл]]ы «[[United Artists]]<nowiki/>» (жетекші актерлер: [[Мэри Пикфорд]], [[Дуглас Фэрбэнкс]], [[Чарли Чаплин]] және [[Дэвид Гриффит]]). * [[1923 жыл]]ы «[[Warner Brothers]]<nowiki/>». * [[1924 жыл]]ы «[[Metro-Goldwyn-Mayer]]<nowiki/>» мен «[[Columbia Pictures]]<nowiki/>». Калифорниядағы алғашқы студияны 1911 жылы «Нестор» тәуелсіз компаниясы құрды. Кинопатенттер компаниясына кіретін фирмалардың — «[[Мутоскоп пен Байограф|Biograph]]<nowiki/>», «[[Vitagraph]]<nowiki/>» және т. б. — жобаларға белсенді қатысуының арқасында 1914 жылға қарай неғұрлым іргелі студиялардың құрылысы басталды. Америкалық киноиндустрияның жаппай көрерменге бағдарлануы режиссерлердің «авторлық» мүмкіндіктерін айтарлықтай шектеді. Жүйе көбірек пайда әкелетін «тартымды» фильмдерді талап етті, сондықтан алдыңғы қатарға [[Режиссёр|режиссер]]лер емес, [[Актёр|актер]]-[[жұлдыз]]дар (киножұлдыздар жүйесі пайда болды) мен [[продюсер]]лер шықты. Америкалық кинематографтың дамуы әрдайым тегіс жүрген жоқ. Қарама-қайшылықтар, әртүрлі бағыттар мен үрдістердің қақтығыстары, студиялардың күйреуі мен қайта өрлеуі, олардың бірігуі. Голливуд өмірінде киноөндірісті ірілендіру үрдісі өте айқын көрінді. Мысалы, «Metro-Goldwyn-Mayer» компаниясының негізін 1924 жылдың сәуірінде ірі кинотеатрлар желісінің иесі Маркус Лов қалады, ол үш киноөндірушінің — «Metro Pictures», С. Голдвиннің «Goldwyn Pictures» және Л. Б. Майердің «Louis B. Mayer Pictures» компанияларының бірігуін ұйымдастырды. == Гүлдену және классикалық Голливуд == {{Толық мақала|Голливудтың классикалық киносы}} [[Сурет:Joan Fontaine and Gary Cooper.jpg|thumb|[[Джоан Фонтейн]] мен [[Гэри Купер]] «Оскар» мүсіншелерімен (1942)]] Голливуд тарихындағы ең үлкен бетбұрыс 1920-жылдардың соңында дыбысты кино дәуірінің келуі болды. Келесі 20–30 жыл ішінде АҚШ кинематографы орталықтандырылған [[студиялық жүйе]] қағидаты бойынша ұйымдастырылды: сегіз кинотрест АҚШ-тағы фильмдердің өндірісін де, дистрибуциясын да толықтай бақылауға алды. Кинотеатрлардың негізгі желілері жеті кинокомпанияға тиесілі болды — [[MGM]] (ең үлкені), [[Paramount]] (оның ең жақын бәсекелесі), [[20th Century Studios|20th Century Fox]], [[Warner Bros.]], [[RKO]], [[Universal Pictures|Universal]] және [[Columbia Pictures|Columbia]]. Бұл студияларда, мысалы, [[Ирвинг Тальберг]], [[Дэвид Селзник]] және [[Дэррил Занук]] сияқты ең табысты продюсерлер киноөндіріс шарттарын белгіледі. Ірі кинокомпаниялар [[Анимация|мультипликация]]мен айналысатын бөлімшелерді белсенді дамытты. «Сырттан» келген киноөндірушілер ([[Уолт Дисней]]дің, [[Сэмюэл Голдвин]]нің және т.б. фирмалары) фильмдерді [[United Artists]] арналары арқылы прокатқа шығару мүмкіндігіне ие болды. Классикалық Голливудқа [[жанр]]лардың егжей-тегжейлі жасалған жүйесі тән: * [[Комедия]]лар ([[Макс Линдер|М. Линдер]], [[Чарли Чаплин|Ч. Чаплин]], [[Бастер Китон|Б. Китон]], [[ағайынды Маркс]]), соның ішінде: ** [[Эрнст Любич|Э. Любич]] пен [[Джордж Кьюкор|Дж. Кьюкор]]дың [[Романтикалық комедия|лирикалық кинокомедиялар]]ы, ** [[Фрэнк Капра|Ф. Капра]] мен [[Говард Хоукс|Х. Хоукс]]тың [[Эксцентрикалық комедия|бурлеск комедиялар]]ы. * Әртүрлі [[мелодрама]]лар — [[Эррол Флинн]]нің қатысуымен өткен [[Плащ пен қылыш фильмі|плащ пен қылыш фильмдері]]нен бастап, [[Дуглас Сирк|Д. Сирк]]тің әлеуметтік өткір фильмдеріне дейін. * [[Джон Форд]] пен Х. Хоукстың [[вестерн]]дері. * [[Хамфри Богарт|Х. Богарт]] пен [[Барбара Стэнвик|Б. Стэнвик]] қатысқан [[Нуар|фильм-нуар]]лар; * [[Фред Астер]] мен [[Джин Келли]] қатысқан [[мюзикл]]дер; * [[Альфред Хичкок|А. Хичкок]]тың қылмыстық [[триллер]]лері және т. б. Киноиндустрия марапаттарын бөлуге тек «жоғары» жанрдағы фильмдер ғана қатысты. В санатындағы аз бюджетті фильмдер (мысалы, [[Universal құбыжықтары|Universal студиясының қорқынышты фильмдерінің классикалық сериясы]]) ойын-сауық киномакулатурасы ретінде қарастырылды. Кейбір жанрлар (мысалы, фильм-нуар) уақыт өте келе осы бейресми лауазымдар кестесінде жоғарылады. Консерваторлардың қысымымен цензура мақсатында қоғамдық имандылықты қорғауға бағытталған [[Хейс кодексі]] қабылданып, ол бұлжытпай сақталды. 1930 жылдардың аяғынан бастап ең жоғары бюджетті және тартымды фильмдер түрлі-түсті болып түсіріледі ([[текниколор]] дәуірі). [[Сурет:Griffith_intolerance.jpg|thumb|300px|[[Дэвид Уорк Гриффит|Дэвид Гриффит]]тің «[[Төзімсіздік (фильм)|Төзімсіздік]]» (1916) фильмінен кадр]] Соғыстан кейінгі кезеңде [[пеплум]] жанры — антикалық сюжеттер бойынша түсірілген, хронометражы үлкен, жаппай көріністердің орасан көптігімен және қиялды таңғалдыратын декорацияларымен ерекшеленетін жоғары бюджетті, ауқымды киноленталар гүлденді, мысалы, «[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]]<nowiki/>». [[Кең экранды кино]]ның танымалдығы дәл осылардан басталды, бұл көрерменге кадрда жасалған панорамадан ләззат алып, «көзін кеңірек ашуға» мүмкіндік берді. Сондай-ақ, соғыстан кейінгі алғашқы онжылдықтар дәстүрлі Голливуд мюзиклдерінің гүлденген уақыты болып саналады. ==== Жұлдыздар институты ==== {{Толық мақала|Жұлдызды конвейер}} Голливуд киносындағы «[[Жұлдыз (атақты)|киножұлдыздар]]<nowiki/>» институты сонау [[1920 жж.|1920]] [[1920 жж.|жылдар]]ы пайда болып, [[1930 жж.|1930]] [[1930 жж.|жылдар]]ы біржола қалыптасты және [[1940 жж.|1940]]-[[1950 жж.|1950 жылдар]]ы өзінің гүлдену шегіне жетті. Ол заманда актер-жұлдыздар көрермендерге көктегі құдайдай көрінетін, ал болашақ жұлдыздарды киностудиялар жанындағы арнайы курстарда дайындайтын. Ірі киностудиялардағы орасан зор пиар-индустрия жұлдыздардың имиджін жасаумен және оны қолдаумен айналысты. Сары баспасөз жұлдызды актерлердің әр қадамын жіті бақылап, олардың өміріндегі барлық оқиғалар мен ерсі қылықтары туралы жазып отырды, осылайша олардың танымалдылығының шекарасын тексеретін. [[Сурет:Golden Age of Hollywood.png|thumb|400px|Голливудтың «Алтын ғасыр» жұлдыздары]] Тек 1970 жылдары ғана студиялық жүйенің күйреуімен және қазіргі Голливуд кинематографының тууымен жұлдыздарға деген қызығушылық басқа сипатқа ие бола бастады: актер-жұлдыздар көктен жерге түсіп, көрерменге жақындады; олар енді соншалықты қол жетімсіз болып көрінбейтін. Екінші жағынан, олар әлдеқайда дербес бола түсті. [[1980 жж.|1980]] [[1980 жж.|жылдар]]ға қарай актер-жұлдыздар киностудиялардың бақылауынан толықтай босап, өз имиджін өздері қалыптастыруға, тіпті өздері ойнағысы келетін фильмдерді өздері таңдауға мүмкіндік алды. [[1990 жж.|1990 жылдар]]ға қарай жұлдыздардың дербестігі соншалықты дәрежеге жетті, тіпті олар өздері үшін тиісті фильмдерді таңдай отырып, кинематографтың даму стилі мен бағытын көбіне өздері айқындай бастады десек асыра сілтегендік болмас — өйткені олардың есімдерінің титрде көрінуінің өзі фильмнің кең танымалдылығын бірден қамтамасыз етті және жоғары кассалық түсімдерге кепілдік берді. Осылайша, [[1940 жж.|1940]] [[1940 жж.|жылдар]]мен салыстырғанда жағдай түбегейлі өзгерді: енді киностудиялар актер-жұлдыздарға түсірілім үшін тек қандай да бір материалды ұсынады, ал гонорарлары аспандап кеткен жұлдыздар өздеріне не көбірек сәйкес келетінін таңдап, осылайша бүкіл жанрлардың даму бағытын белгілейді. === Жаңа Голливуд === {{Толық мақала|Жаңа Голливуд}} Голливуд киносындағы жаңа кезең 1960 жылдардың аяғында, студиялық жүйенің күйреуімен басталды және 1970 жылдардың ең соңында аяқталды. Кинокөрермендердің телеэкрандарға ағылуы, [[Азаматтық құқықтар қозғалысы|дәуірлік қоғамдық өзгерістер]] мен [[сексуалдық революция]] жағдайында дәстүрлі «жұлдыздар» қатысатын шаблонды студиялық фильмдерге деген қызығушылық тұрақты түрде төмендеді, тіпті ірі көптеген киностудиялар күйреуге жақын қалды. Студия бостары жас көрерменнің қандай кино көргісі келетінін біле алмай дал болды. Эксперимент ретінде үлкен студиялардың басшылары жас режиссерлерге сенім білдіре бастады, оларды түсірілімдерге шақыру сәнге айналды, әсіресе олар киномектептер мен шағын студиялардан шығып, өте аз бюджеттермен жұмыс істей алатын. 1970 жылдардағы жаңа, ерекше, ашық киноның қуатты толқыны көрермендерді баурап алды және Голливуд киносында 1980 жылдардың басына дейін созылған жаңа дәуір басталды. Жас режиссерлер жұмыс істеген фильмдер көбінесе дәстүрлі жанрлардың негізгі ұстанымдарына күмән келтірді [[ревизионистік вестерн]], [[неонуар]] және т. б.. Олар еуропалық [[Авторлық кино теориясы|авторлық кино]]ның жетістіктерін қолданды және киноиндустрияға студиялардың дәстүрлеріне қайшы келетін тақырыптар мен стилистиканы енгізді. Студия жағдайында ірі бюджеттерге түсірілген [[Стэнли Кубрик]], [[Фрэнсис Форд Коппола|Ф. Ф. Коппола]], [[Мартин Скорсезе]], [[Роман Полански]], [[Вуди Аллен]], [[Роберт Олтмен]] фильмдері оларды авторлық мәлімдемелер ретінде қарастыруға мүмкіндік беретін ерекше жоғары көркемдік деңгейімен ерекшеленді. Эксперименттерге деген қызығушылық 1970 жылдардың аяғында, «[[Жұмақ қақпасы]]<nowiki/>» 1980 фильмі сияқты бірнеше ірі бюджеттік эксперименттік жобалар сәтсіздікке ұшырағаннан кейін жоғалды. Ол уақытқа қарай негізгі кассалық түсімді [[Джордж Лукас|Дж. Лукас]]тың «[[Жұлдызды соғыстар]]<nowiki/>» және [[Стивен Спилберг]]тің «[[Жақтар (фильм)|Жақтар]]<nowiki/>» сияқты өткір сюжетті немесе ғылыми-фантастикалық [[блокбастер]]лері әкелгендіктен, студия басшылығы бұдан былай коммерциялық табыстың тексерілген рецепттеріне сүйенуді шешті. Голливуд тарихындағы қарқынды көркемдік эксперименттер кезеңі аяқталды. ==== Тәуелсіз америкалық кино ==== {{Толық мақала|АҚШ тәуелсіз кинематографы}} [[Сурет:Sundance-Film-Festival.jpg|thumb|1985 жылдан бастап [[Юта]] штатында жыл сайын «[[Сандэнс]]» тәуелсіз американдық кинофестивалі өтеді|альт=|300x300пкс]] [[Тәуелсіз кинематограф|Тәуелсіз]] ([[артхаус]]) киноны бастапқыда ірі кинокомпаниялар қолдамады. Бір жағынан, бұл аз бюджетті білдірсе, екінші жағынан — режиссерлерге қысымның аз болуын білдіреді. Ірі кинокомпаниялар кинофильмдер өндірісін коммерциялық қызмет ретінде ұйымдастырады, сондықтан продюсерлердің коммерциялық мүдделері әдетте режиссердің көркемдік ұмтылыстарынан басым түсіп жатады. Фильм [[кинопрокат]]та тым ересек рейтинг алып қалмауы үшін, продюсерлерге көбіне ең тәуекелді сахналарды алып тастаған тиімді. Кейде толық режиссерлік нұсқасы DVD-де бөлек тиражбен шығарылады. 1960 жылдары АҚШ-тың тәуелсіз киносы өте әртүрлі болды: бұл [[Культті фильм|культтік]] роуд-муви «[[Қамсыз саяхатшы]]<nowiki/>», [[Энди Уорхол]]дың шығармашылық эксперименттері және көрермендердің тар шеңберіне арналған [[Эксплуатациялық кино|трэш]] түн ортасында кинотеатрларда көрсетілген «түн ортасындағы фильмдер» деп аталатындар. Жаңа Голливуд заманынан бастап тәуелсіз кино мен коммерциялық [[мейнстрим]] арасындағы шекара әр онжылдық сайын барған сайын бұлдырап барады. Тәуелсіз кино көшбасшылары [[ағайынды Коэндер]] мен [[Квентин Тарантино]] сияқты прокатта коммерциялық бағытталған орта қол жобалардан кем түспейтін касса жинайтын фильмдер түсіреді. Кейбір режиссерлер өз фильмдерін саналы түрде кино өнерін бағалаушылар аудиториясына арнайды [[Джефф Николс (режиссёр)|Джефф Николс]], [[Лодж Керриган]]. «Барлығына бірдей емес» киноөнімдеріне мамандандырылған бөлімшелер барлық ірі киностудияларда ашылған: [[Дисней студиясы]] жанындағы [[Miramax Films]], [[Universal Pictures|Universal]] студиясы жанындағы [[Focus Features]], [[20th Century Studios|20th Century Fox]] жанындағы [[Fox Searchlight]] және т. б. === Қазіргі кезеңі === Қазіргі америкалық кинонарықтағы ең ірі ойыншылар — бес мейджор-студия: [[Paramount Pictures]], [[Warner Bros.]], [[Columbia Pictures]], [[Universal Studios]] және [[Walt Disney Company]] (Buena Vista сауда маркасымен өнер көрсететін). Кинонарықтың шамамен 10–15%-ын [[DreamWorks Pictures|DreamWorks]], [[Lionsgate]] және [[The Weinstein Company]] тәуелсіз компанияларының өнімдері иеленеді. Ірі киностудияларға ең үлкен пайданы [[компьютерлік графика]] мен [[арнайы эффекті]]лерді қолдана отырып түсірілген және осы себепті бастапқыда кең экранда көруге арналған тартымды фильмдер әкеледі. Көрерменді танымал хиттердің жалғасымен ([[сиквел]]дерімен) қызықтыру оңайырақ, сондықтан прокаттағы ең табысты фильмдер франшизаның сериялық принципі бойынша ұйымдастырылады. == АҚШ фильмдерін санаттау == {{Толық мақала|Америкалық кино қауымдастығының рейтинг жүйесі}} Кинокартинаға санатты Жіктеу және бағалау жөніндегі басқарма кеңесі береді. Бұл басқарма Америкалық кино қауымдастығы мен Ұлттық кинотеатр иелері қауымдастығының қолдауымен жұмыс істейді. Фильмге берілген санатқа сүйене отырып, ата-аналар баласының бұл фильмді көргенін қалайтыны немесе қаламайтыны туралы қорытынды жасай алады. == Тағы қараңыз == * [[Голливуд (телехикая)]] * [[AFI нұсқасы бойынша 100 жыл ішіндеге американдық фильмдерден 100 танымал цитата|100 жыл ішіндегі америкалық фильмдерден 100 танымал цитата]] * [[Америка режиссерлер гильдиясы]] * [[Америка кинооператорлар қоғамы]] * [[АҚШ-ғы қоғамдық игіліктегі фильмдер тізімі]] * [[Кинодағы байырғы американдықтар|Кинодағы байырғы америкалықтар]] * [[Голливудтағы антисемитизм]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * ''[[Эдгар Михайлович Арнольди|Арнольди Э. М.]]'' Кино тарихы. 1-кітап. Америкалық және батыс еуропалық кино. — [[Санкт-Петербург|Ленинград]]: баспасыз, 1940. — 92 б. * ''[[Валентина Сергеевна Колодяжная|Колодяжная В. С.]]'' АҚШ киносы. (1929—1941). — М.: [[БМКИ|ВГИК]], 1967. — 105 б. * ''Колодяжная B. C., Трутко И. И''. Шетел киносының тарихы. 2-том: 1929—1945 жылдар. — М.: [[Искусство (баспа)|Искусство]], 1970. — 434 б. * ''[[Сергей Васильевич Комаров|Комаров С. В.]]'' Шетел киносының тарихы. 1-том: Дыбыссыз кино. — 2-бас., кеңейт. және тол. — М.: Искусство, 1965. — 416 б., ил. * ''[[Жорж Садуль|Садуль Ж.]]'' Киноның жалпы тарихы. 2-том: Кино өнерге айналуда. 1909—1914 / Фр. ауд. — М.: Искусство, 1958. — 524 с., ил. * ''Садуль Ж.'' Киноның жалпы тарихы. 3-том: Кино өнерге айналуда. 1914—1920 / С. Юткевичтің жалпы ред.; фр. ауд. А. А. Худадова, безенд. сур. С. Бершадский. — М.: Искусство, 1961. — 626 б., ил. * ''Садуль Ж.'' Киноның жалпы тарихы. 4-том. 2-бөлім: Голливуд. Дыбыссыз киноның аяқталуы. 1919—1929. — М.: Искусство, 1982. — 560 б., ил. * ''Садуль Ж.'' Киноның жалпы тарихы. 6-том: Соғыс кезеңіндегі кино. 1939—1945 / Ред. С. І. Юткевич; фр. ауд. Л. Ю. Флоровская. — М.: Искусство, 1963. — 498 б. * ''Садуль Ж.'' Пайда болғаннан бүгінгі күнге дейінгі кино өнерінің тарихы / 4-ші фр. бас. ауд. М. К. Левина; ред., алғы сөз және ескертп. Г. А. Авенариус. — М.: Мемлекеттік шетел әдебиеті баспасы, 1957. — 464 б., ил. * ''[[Ежи Тёплиц|Тёплиц Е.]]'' Кино өнерінің тарихы. 1-том (1—2 кітаптар): 1895—1927 / Пол. ауд. — М.: Прогресс, 1968. — 413 б., ил. * ''Тёплиц Е.'' Кино өнерінің тарихы. 2-том (3-кітап): 1928—1933 / Пол. ауд. — М.: Прогресс, 1971. — 280 б., ил. * ''Тёплиц Е''. Кино өнерінің тарихы. 3-том (4-кітап): 1934—1939 / Пол. ауд. — М.: Прогресс, 1973. — 272 б., ил. * ''Тёплиц Е.'' Кино өнерінің тарихы. 4-том (5-кітап): 1939—1945 / Пол. ауд. — М.: Прогресс, 1974. — 320 б., ил. * ''{{iw|Эдвард Эпштейн|Эпштейн Э.||Edward Jay Epstein}}'' Голливуд экономикасы: киноиндустрия шын мәнінде неден табыс табады = The Hollywood Economist: The Hidden Financial Reality Behind the Movies. / Ағылш. ауд. [М. Иутина]. — М.: [[Альпина Паблишер]], 2011. — 199 б., п. кесте: ил. — ISBN 978-5-9614-1444-8 * De Vany A. (2003). *Hollywood Economics: How Extreme Uncertainty Shapes the Film Industry.* Routledge, 328 pages. ISBN 978-0-4153-1261-5. * [https://archive.org/details/introductiontoam00earl Earley, Steven C. (1978). *An introduction to American movies.*] A Mentor book series. New York: New American Library, Signet edition, xii, 337 pages, leaves of plates. ISBN 978-0-4516-1638-8. * [[Джордж Макдоналд Фрейзер|Fraser G. M.]] (1988). *The Hollywood History of the World, from One Million Years B.C. to 'Apocalypse Now'*. London: M. Joseph; 1st US ed., New York: Beech Tree Books. Both eds. collate thus: xix, 268 pages, amply ill. (b&w photos). ISBN 0-7181-2997-0 (U.K. ed.), ISBN 0-688-07520-7 (US ed.). * Hallett H. A. (2013). *Go West, Young Women! The Rise of Early Hollywood.* 1st Edition. Berkeley, California: University of California Press, 326 pages, 30 b&w photographs. ISBN 978-0-5202-7409-9. * Ragan D. (1976). *Who’s Who in Hollywood, 1900—1976.* 1st Edition. New Rochelle, New York: Arlington House, 864 pages. ISBN 978-0-8700-0349-3. * The Oxford Handbook of American Film History. Edited by Jon Lewis. (2025). [[Oxford University Press]], 824 pages. ISBN 978-0-1975-5612-2. * The Routledge Companion to American Film History. Edited By Pamela Robertson Wojcik & Paula J. Massood (2025).[[Routledge]], 442 pages. ISBN 978-1-0326-1028-3. == Сыртқы сілтемелер == * Алғашқы голливудтық фильм («[[Ескі Калифорнияда]]», реж. [[Дэвид Уорк Гриффит]]): [https://www.film.ru/articles/kinoslovar-pervyy-gollivudskiy-film Жасалу тарихы] // [[Film.ru]], 8.07.2016 * [https://knife.media/goodcinemafromivan/ Голливудтың құлдырауының қысқаша тарихы: америкалық кинодағы revolution қалай басталды және 2000 жылдар оны неліктен құртты] // 6 маусым 2020 * [https://lenta.ru/articles/2022/11/30/speculation/ Тарантино 1970 жылдардағы голливудтық фильмдер туралы кітап жазды. Ұлы режиссерден қандай киновед шықты?] [https://lenta.ru/news/2023/04/21/tarantino/] // [[Лента.ру]], 30 қараша 2022 [[Санат:АҚШ кинематографы| ]] [[Санат:Он үш колония тарихы]] c9jr0o7qdtithe8xst64znzz20xxpkd 3657512 3657511 2026-09-19T20:15:12Z ShadZ01 56180 /* Гүлдену және классикалық Голливуд */ 3657512 wikitext text/x-wiki Кем дегенде [[XX ғасыр|ХХ ғасыр]]дың [[1920 жж.|20-жылдары]]нан бастап '''[[АҚШ киноиндустрия]]сы''' шығарылатын [[фильм]]дер саны мен [[кассалық түсімдер]] бойынша әлемдегі ең ірі болып қана қоймай, сонымен қатар әлемдік кинематографияның мазмұны мен технологияларына, кинопроцестің экономикалық және мәдени аспектілеріне шешуші әсер етеді. АҚШ-тың ірі [[кинокомпания]]ларының кеңселері мен түсірілім павильондары дәстүрлі түрде [[Голливуд]] маңында ([[Лос-Анджелес маңы]], [[Калифорния]] штаты) шоғырланған, сондықтан «америкалық кинематограф» және «Голливуд» ұғымдарының арасында жиі теңдік белгісі қойылады. Бұл толықтай дұрыс емес. Америкалық кино — бұл Голливудтың орасан зор киноиндустриясы ғана емес, сонымен қатар [[АҚШ тәуелсіз кинематографы|тәуелсіз кино]]ның дамыған жүйесі. АҚШ-та киножылдың қорытындысын 1929 жылдан бастап беделді «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>» сыйлықтарын беретін [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы|Америка киноакадемиясы]] шығарады. Ұлттық кино мұрасын сақтаумен және дәріптеумен [[Америка кино институты]] айналысады. == Голливуд киноиндустриясының тарихы == === Туылуы === ХХ ғасырдың басында бірнеше ондаған шағын киностудиялар болды, олар негізінен шығыс жағалауда, [[Нью-Йорк]]те орналасты. Үй-жайларды қымбат жалға алу, бұлтты және жаңбырлы күндердің көптігі киноөндіріске кедергі келтірді. Ал павильондардағы жарықтандыру, жарықтандыру құралдарының нашар дамуы және киноүлдірдің [[Фотоматериалдардың жарыққа сезімталдығы|жарық сезімталдығы]]ның төмендігі себебінен, тікелей күн сәулесіне тәуелді болды. 1909 жылы [[Томас Алва Эдисон|Томас Эдисон]] тарапынан жасалған америкалық киноөндірісті монополиялау әрекеті тәуелсіз киноөндірушілердің АҚШ-тың батыс жағалауына жаппай қашуына әкелді.<ref>{{cite web|url=http://news.tut.by/culture/367387.html|title=«Золото молчания». Политреклама, порнография, патентные войны, или Как зарождался кинематограф в США|author=Александр Прищепов|date=2013-09-24|work=Культура|publisher=Беларусьтің «Тут» порталы|access-date=2015-09-12|lang=ru|archive-date=2015-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150907222720/http://news.tut.by/culture/367387.html|url-status=dead}}</ref> {{Толық мақала|Эдисон кинотресі}} Эдисон тресінің [[Детектив (мамандық)|детектив]]тері мен [[Сот орындаушысы|сот орындаушы]]ларына [[Калифорния]]дағы Мексика шекарасына жақын жерде жасырынған бәсекелестерді табу қиынырақ болды. Бірте-бірте тәуелсіз кинокәсіпкерлер [[Сан-Франциско]] мен [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]] маңында шоғырлана бастады, ал ең танымал орын Голливуд кенті болды. Ол өз атауын [[XIX ғасыр]]дың аяғында оның орнында болған үлкен ранчодан алды. Шеткері Лос-Анджелестің маңында орналасқан Голливуд айрықша климаттық және географиялық ерекшеліктерге ие болды: жылына 300-ден астам күн шуақты күн, тау массивтерінің (соның ішінде әйгілі [[Үлкен Каньон|Үлкен каньон]]ның) жақындығы, [[прерия]]лардың орасан зор кеңістігі және [[Тынық мұхит]]ы жағалауы. Іргедегі қала құрылыс материалдары мен жұмыс ресурстарын жеткізе алатын, ал уақыт өте келе [[Кино техникасы|киножабдық]]тар мен [[киноматериал]]дар шығаратын орталыққа айналуы мүмкін еді (бұл болашақта жүзеге асты да). [1] «[[Vitagraph]]<nowiki/>» компаниясы саяси оқиғаларға сергек жауап беріп отырды. 1898 жылы Гавана жағалауында [[Испан-Америка соғысы|америка-испан соғысы]]ның басталуына себеп болған оқиға орын алды — жұмбақ жағдайда америкалық [[USS Maine (ACR-1)|«Мэн» крейсері]] жарылды. Қақтығыстың алғашқы күні-ақ [[Джеймс Стюарт Блэктон]] «[[Испан туы жұлып алынды]]<nowiki/>» атты фильм түсіріп, жарыққа шығарды. Фильмнің жүздеген көшірмесі бірнеше күн ішінде үлкен табыспен таралып кетті. Осылайша, өзінің дамуының ең алғашқы кезеңінде-ақ АҚШ кинематографы болып жатқан саяси оқиғаларға өз көзқарасын ашық білдірді. Лос-Анджелес маңындағы құрылысқа арналған жерлер іс жүзінде тегінге дерлік берілді, осылайша Голливудта бұрын-соңды болмаған [[құрылыс бумы]] басталды. * [[1907 жыл]]ы Лос-Анджелесте киноөндіріс басталды. * [[1913 жыл]]ы Голливудта [[Сесил Блаунт Демилль|Сесил Б. де Милль]]дің «[[Үндіс әйелдің күйеуі (фильм)|Үндіс әйелдің күйеуі]]<nowiki/>» [[вестерн]]і түсірілді, осы фильмнен бастап Голливудтың кинематографиялық орталық ретіндегі тарихы басталды. * [[1920 жыл]]ға қарай бірқатар ірі студиялардың қарқынды өсуі мен киножұлдыздар жүйесінің пайда болуының арқасында бұл жерде жыл сайын 800-ге жуық фильм түсірілді, ал атаудың өзі сән-салтанаттың, тәтті өмірдің және киноның елес сиқырының символына айналды. 15 жылдың ішінде бұл шағын ауыл Америка [[киноиндустрия]]сының астанасына айналды, өйткені онда америкалық [[киностудия]]лардың шамамен 90%-ы шоғырланды. === Қалыптасуы === {{See also|Кодекске дейінгі Голливуд}} Бүгінгі таңдағы ең қуатты салалардың бірі болып табылатын америкалық киноиндустрияның қалыптасуы 1892 жылы [[Томас Алва Эдисон|Томас Эдисон]] [[кинетоскоп]]ты құрастырған кезде басталды. Алғашқы көпшілік сеанс Нью-Йоркте, Байэл мен Костердің мюзик-холлында өтті. Сеанс шағын әзіл-оспақ және би нөмірлерінен тұрды. 9 жылдан кейін «[[Никелодеон (кинотеатр)|никелодеон]]дар» пайда болды — бұл ХХ ғасырдың басындағы АҚШ-тағы арзан кинотеатрлардың бір түрі, оған кіру құны 5 цент тұратын. Жыл сайын театрлар саны артып, 1908 жылға қарай олардың саны үш мыңнан асып кетті. Әрине, жаңа ойын-сауық көрермендер арасында үлкен табысқа ие болды. Бәсекелестіктің шиеленісуі кішігірім студиялардың күйреуіне әкелді. Ірі бірлестіктер — кинотрестер деп аталатындар пайда бола бастады. Олар өз кезегінде прокатка шығарушы фирмалармен біріге бастады: * [[1912 жыл]]ы «[[Universal Studios]]<nowiki/>» пен «[[Paramount Pictures]]<nowiki/>». * [[1919 жыл]]ы «[[United Artists]]<nowiki/>» (жетекші актерлер: [[Мэри Пикфорд]], [[Дуглас Фэрбэнкс]], [[Чарли Чаплин]] және [[Дэвид Гриффит]]). * [[1923 жыл]]ы «[[Warner Brothers]]<nowiki/>». * [[1924 жыл]]ы «[[Metro-Goldwyn-Mayer]]<nowiki/>» мен «[[Columbia Pictures]]<nowiki/>». Калифорниядағы алғашқы студияны 1911 жылы «Нестор» тәуелсіз компаниясы құрды. Кинопатенттер компаниясына кіретін фирмалардың — «[[Мутоскоп пен Байограф|Biograph]]<nowiki/>», «[[Vitagraph]]<nowiki/>» және т. б. — жобаларға белсенді қатысуының арқасында 1914 жылға қарай неғұрлым іргелі студиялардың құрылысы басталды. Америкалық киноиндустрияның жаппай көрерменге бағдарлануы режиссерлердің «авторлық» мүмкіндіктерін айтарлықтай шектеді. Жүйе көбірек пайда әкелетін «тартымды» фильмдерді талап етті, сондықтан алдыңғы қатарға [[Режиссёр|режиссер]]лер емес, [[Актёр|актер]]-[[жұлдыз]]дар (киножұлдыздар жүйесі пайда болды) мен [[продюсер]]лер шықты. Америкалық кинематографтың дамуы әрдайым тегіс жүрген жоқ. Қарама-қайшылықтар, әртүрлі бағыттар мен үрдістердің қақтығыстары, студиялардың күйреуі мен қайта өрлеуі, олардың бірігуі. Голливуд өмірінде киноөндірісті ірілендіру үрдісі өте айқын көрінді. Мысалы, «Metro-Goldwyn-Mayer» компаниясының негізін 1924 жылдың сәуірінде ірі кинотеатрлар желісінің иесі Маркус Лов қалады, ол үш киноөндірушінің — «Metro Pictures», С. Голдвиннің «Goldwyn Pictures» және Л. Б. Майердің «Louis B. Mayer Pictures» компанияларының бірігуін ұйымдастырды. == Гүлдену және классикалық Голливуд == {{Толық мақала|Голливудтың классикалық киносы}} [[Сурет:Joan Fontaine and Gary Cooper.jpg|thumb|[[Джоан Фонтейн]] мен [[Гэри Купер]] «Оскар» мүсіншелерімен (1942)]] Голливуд тарихындағы ең үлкен бетбұрыс 1920-жылдардың соңында дыбысты кино дәуірінің келуі болды. Келесі 20–30 жыл ішінде АҚШ кинематографы орталықтандырылған [[студиялық жүйе]] қағидаты бойынша ұйымдастырылды: сегіз кинотрест АҚШ-тағы фильмдердің өндірісін де, дистрибуциясын да толықтай бақылауға алды. Кинотеатрлардың негізгі желілері жеті кинокомпанияға тиесілі болды — [[MGM]] (ең үлкені), [[Paramount]] (оның ең жақын бәсекелесі), [[20th Century Studios|20th Century Fox]], [[Warner Bros.]], [[RKO]], [[Universal Pictures|Universal]] және [[Columbia Pictures|Columbia]]. Бұл студияларда, мысалы, [[Ирвинг Тальберг]], [[Дэвид Селзник]] және [[Дэррил Занук]] сияқты ең табысты продюсерлер киноөндіріс шарттарын белгіледі. Ірі кинокомпаниялар [[Анимация|мультипликация]]мен айналысатын бөлімшелерді белсенді дамытты. «Сырттан» келген киноөндірушілер ([[Уолт Дисней]]дің, [[Сэмюэл Голдвин]]нің және т.б. фирмалары) фильмдерді [[United Artists]] арналары арқылы прокатқа шығару мүмкіндігіне ие болды. Классикалық Голливудқа [[жанр]]лардың егжей-тегжейлі жасалған жүйесі тән: * [[Комедия]]лар ([[Макс Линдер|М. Линдер]], [[Чарли Чаплин|Ч. Чаплин]], [[Бастер Китон|Б. Китон]], [[ағайынды Маркс]]), соның ішінде: ** [[Эрнст Любич|Э. Любич]] пен [[Джордж Кьюкор|Дж. Кьюкор]]дың [[Романтикалық комедия|лирикалық кинокомедиялар]]ы, ** [[Фрэнк Капра|Ф. Капра]] мен [[Говард Хоукс|Х. Хоукс]]тың [[Эксцентрикалық комедия|бурлеск комедиялар]]ы. * Әртүрлі [[мелодрама]]лар — [[Эррол Флинн]]нің қатысуымен өткен [[Плащ пен қылыш фильмі|плащ пен қылыш фильмдері]]нен бастап, [[Дуглас Сирк|Д. Сирк]]тің әлеуметтік өткір фильмдеріне дейін. * [[Джон Форд]] пен Х. Хоукстың [[вестерн]]дері. * [[Хамфри Богарт|Х. Богарт]] пен [[Барбара Стэнвик|Б. Стэнвик]] қатысқан [[Нуар|фильм-нуар]]лар; * [[Фред Астер]] мен [[Джин Келли]] қатысқан [[мюзикл]]дер; * [[Альфред Хичкок|А. Хичкок]]тың қылмыстық [[триллер]]лері және т. б. Киноиндустрия марапаттарын бөлуге тек «жоғары» жанрдағы фильмдер ғана қатысты. В санатындағы аз бюджетті фильмдер (мысалы, [[Universal құбыжықтары|Universal студиясының қорқынышты фильмдерінің классикалық сериясы]]) ойын-сауық киномакулатурасы ретінде қарастырылды. Кейбір жанрлар (мысалы, фильм-нуар) уақыт өте келе осы бейресми лауазымдар кестесінде жоғарылады. Консерваторлардың қысымымен цензура мақсатында қоғамдық имандылықты қорғауға бағытталған [[Хейс кодексі]] қабылданып, ол бұлжытпай сақталды. 1930 жылдардың аяғынан бастап ең жоғары бюджетті және тартымды фильмдер түрлі-түсті болып түсіріледі ([[текниколор]] дәуірі). [[Сурет:Griffith_intolerance.jpg|thumb|300px|[[Дэвид Уорк Гриффит|Дэвид Гриффит]]тің «[[Төзімсіздік (фильм)|Төзімсіздік]]» (1916) фильмінен кадр|солға]] Соғыстан кейінгі кезеңде [[пеплум]] жанры — антикалық сюжеттер бойынша түсірілген, хронометражы үлкен, жаппай көріністердің орасан көптігімен және қиялды таңғалдыратын декорацияларымен ерекшеленетін жоғары бюджетті, ауқымды киноленталар гүлденді, мысалы, «[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]]<nowiki/>». [[Кең экранды кино]]ның танымалдығы дәл осылардан басталды, бұл көрерменге кадрда жасалған панорамадан ләззат алып, «көзін кеңірек ашуға» мүмкіндік берді. Сондай-ақ, соғыстан кейінгі алғашқы онжылдықтар дәстүрлі Голливуд мюзиклдерінің гүлденген уақыты болып саналады. ==== Жұлдыздар институты ==== {{Толық мақала|Жұлдызды конвейер}} Голливуд киносындағы «[[Жұлдыз (атақты)|киножұлдыздар]]<nowiki/>» институты сонау [[1920 жж.|1920]] [[1920 жж.|жылдар]]ы пайда болып, [[1930 жж.|1930]] [[1930 жж.|жылдар]]ы біржола қалыптасты және [[1940 жж.|1940]]-[[1950 жж.|1950 жылдар]]ы өзінің гүлдену шегіне жетті. Ол заманда актер-жұлдыздар көрермендерге көктегі құдайдай көрінетін, ал болашақ жұлдыздарды киностудиялар жанындағы арнайы курстарда дайындайтын. Ірі киностудиялардағы орасан зор пиар-индустрия жұлдыздардың имиджін жасаумен және оны қолдаумен айналысты. Сары баспасөз жұлдызды актерлердің әр қадамын жіті бақылап, олардың өміріндегі барлық оқиғалар мен ерсі қылықтары туралы жазып отырды, осылайша олардың танымалдылығының шекарасын тексеретін. [[Сурет:Golden Age of Hollywood.png|thumb|400px|Голливудтың «Алтын ғасыр» жұлдыздары]] Тек 1970 жылдары ғана студиялық жүйенің күйреуімен және қазіргі Голливуд кинематографының тууымен жұлдыздарға деген қызығушылық басқа сипатқа ие бола бастады: актер-жұлдыздар көктен жерге түсіп, көрерменге жақындады; олар енді соншалықты қол жетімсіз болып көрінбейтін. Екінші жағынан, олар әлдеқайда дербес бола түсті. [[1980 жж.|1980]] [[1980 жж.|жылдар]]ға қарай актер-жұлдыздар киностудиялардың бақылауынан толықтай босап, өз имиджін өздері қалыптастыруға, тіпті өздері ойнағысы келетін фильмдерді өздері таңдауға мүмкіндік алды. [[1990 жж.|1990 жылдар]]ға қарай жұлдыздардың дербестігі соншалықты дәрежеге жетті, тіпті олар өздері үшін тиісті фильмдерді таңдай отырып, кинематографтың даму стилі мен бағытын көбіне өздері айқындай бастады десек асыра сілтегендік болмас — өйткені олардың есімдерінің титрде көрінуінің өзі фильмнің кең танымалдылығын бірден қамтамасыз етті және жоғары кассалық түсімдерге кепілдік берді. Осылайша, [[1940 жж.|1940]] [[1940 жж.|жылдар]]мен салыстырғанда жағдай түбегейлі өзгерді: енді киностудиялар актер-жұлдыздарға түсірілім үшін тек қандай да бір материалды ұсынады, ал гонорарлары аспандап кеткен жұлдыздар өздеріне не көбірек сәйкес келетінін таңдап, осылайша бүкіл жанрлардың даму бағытын белгілейді. === Жаңа Голливуд === {{Толық мақала|Жаңа Голливуд}} Голливуд киносындағы жаңа кезең 1960 жылдардың аяғында, студиялық жүйенің күйреуімен басталды және 1970 жылдардың ең соңында аяқталды. Кинокөрермендердің телеэкрандарға ағылуы, [[Азаматтық құқықтар қозғалысы|дәуірлік қоғамдық өзгерістер]] мен [[сексуалдық революция]] жағдайында дәстүрлі «жұлдыздар» қатысатын шаблонды студиялық фильмдерге деген қызығушылық тұрақты түрде төмендеді, тіпті ірі көптеген киностудиялар күйреуге жақын қалды. Студия бостары жас көрерменнің қандай кино көргісі келетінін біле алмай дал болды. Эксперимент ретінде үлкен студиялардың басшылары жас режиссерлерге сенім білдіре бастады, оларды түсірілімдерге шақыру сәнге айналды, әсіресе олар киномектептер мен шағын студиялардан шығып, өте аз бюджеттермен жұмыс істей алатын. 1970 жылдардағы жаңа, ерекше, ашық киноның қуатты толқыны көрермендерді баурап алды және Голливуд киносында 1980 жылдардың басына дейін созылған жаңа дәуір басталды. Жас режиссерлер жұмыс істеген фильмдер көбінесе дәстүрлі жанрлардың негізгі ұстанымдарына күмән келтірді [[ревизионистік вестерн]], [[неонуар]] және т. б.. Олар еуропалық [[Авторлық кино теориясы|авторлық кино]]ның жетістіктерін қолданды және киноиндустрияға студиялардың дәстүрлеріне қайшы келетін тақырыптар мен стилистиканы енгізді. Студия жағдайында ірі бюджеттерге түсірілген [[Стэнли Кубрик]], [[Фрэнсис Форд Коппола|Ф. Ф. Коппола]], [[Мартин Скорсезе]], [[Роман Полански]], [[Вуди Аллен]], [[Роберт Олтмен]] фильмдері оларды авторлық мәлімдемелер ретінде қарастыруға мүмкіндік беретін ерекше жоғары көркемдік деңгейімен ерекшеленді. Эксперименттерге деген қызығушылық 1970 жылдардың аяғында, «[[Жұмақ қақпасы]]<nowiki/>» 1980 фильмі сияқты бірнеше ірі бюджеттік эксперименттік жобалар сәтсіздікке ұшырағаннан кейін жоғалды. Ол уақытқа қарай негізгі кассалық түсімді [[Джордж Лукас|Дж. Лукас]]тың «[[Жұлдызды соғыстар]]<nowiki/>» және [[Стивен Спилберг]]тің «[[Жақтар (фильм)|Жақтар]]<nowiki/>» сияқты өткір сюжетті немесе ғылыми-фантастикалық [[блокбастер]]лері әкелгендіктен, студия басшылығы бұдан былай коммерциялық табыстың тексерілген рецепттеріне сүйенуді шешті. Голливуд тарихындағы қарқынды көркемдік эксперименттер кезеңі аяқталды. ==== Тәуелсіз америкалық кино ==== {{Толық мақала|АҚШ тәуелсіз кинематографы}} [[Сурет:Sundance-Film-Festival.jpg|thumb|1985 жылдан бастап [[Юта]] штатында жыл сайын «[[Сандэнс кинофестивалі|Сандэнс]]<nowiki/>» тәуелсіз америкалық кинофестивалі өтеді|300x300 нүкте]] [[Тәуелсіз кинематограф|Тәуелсіз]] ([[артхаус]]) киноны бастапқыда ірі кинокомпаниялар қолдамады. Бір жағынан, бұл аз бюджетті білдірсе, екінші жағынан — режиссерлерге қысымның аз болуын білдіреді. Ірі кинокомпаниялар кинофильмдер өндірісін коммерциялық қызмет ретінде ұйымдастырады, сондықтан продюсерлердің коммерциялық мүдделері әдетте режиссердің көркемдік ұмтылыстарынан басым түсіп жатады. Фильм [[кинопрокат]]та тым ересек рейтинг алып қалмауы үшін, продюсерлерге көбіне ең тәуекелді сахналарды алып тастаған тиімді. Кейде толық режиссерлік нұсқасы DVD-де бөлек тиражбен шығарылады. 1960 жылдары АҚШ-тың тәуелсіз киносы өте әртүрлі болды: бұл [[Культті фильм|культтік]] роуд-муви «[[Қамсыз саяхатшы]]<nowiki/>», [[Энди Уорхол]]дың шығармашылық эксперименттері және көрермендердің тар шеңберіне арналған [[Эксплуатациялық кино|трэш]] түн ортасында кинотеатрларда көрсетілген «түн ортасындағы фильмдер» деп аталатындар. Жаңа Голливуд заманынан бастап тәуелсіз кино мен коммерциялық [[мейнстрим]] арасындағы шекара әр онжылдық сайын барған сайын бұлдырап барады. Тәуелсіз кино көшбасшылары [[ағайынды Коэндер]] мен [[Квентин Тарантино]] сияқты прокатта коммерциялық бағытталған орта қол жобалардан кем түспейтін касса жинайтын фильмдер түсіреді. Кейбір режиссерлер өз фильмдерін саналы түрде кино өнерін бағалаушылар аудиториясына арнайды [[Джефф Николс (режиссёр)|Джефф Николс]], [[Лодж Керриган]]. «Барлығына бірдей емес» киноөнімдеріне мамандандырылған бөлімшелер барлық ірі киностудияларда ашылған: [[Дисней студиясы]] жанындағы [[Miramax Films]], [[Universal Pictures|Universal]] студиясы жанындағы [[Focus Features]], [[20th Century Studios|20th Century Fox]] жанындағы [[Fox Searchlight]] және т. б. === Қазіргі кезеңі === Қазіргі америкалық кинонарықтағы ең ірі ойыншылар — бес мейджор-студия: [[Paramount Pictures]], [[Warner Bros.]], [[Columbia Pictures]], [[Universal Studios]] және [[Walt Disney Company]] (Buena Vista сауда маркасымен өнер көрсететін). Кинонарықтың шамамен 10–15%-ын [[DreamWorks Pictures|DreamWorks]], [[Lionsgate]] және [[The Weinstein Company]] тәуелсіз компанияларының өнімдері иеленеді. Ірі киностудияларға ең үлкен пайданы [[компьютерлік графика]] мен [[арнайы эффекті]]лерді қолдана отырып түсірілген және осы себепті бастапқыда кең экранда көруге арналған тартымды фильмдер әкеледі. Көрерменді танымал хиттердің жалғасымен ([[сиквел]]дерімен) қызықтыру оңайырақ, сондықтан прокаттағы ең табысты фильмдер франшизаның сериялық принципі бойынша ұйымдастырылады. == АҚШ фильмдерін санаттау == {{Толық мақала|Америкалық кино қауымдастығының рейтинг жүйесі}} Кинокартинаға санатты Жіктеу және бағалау жөніндегі басқарма кеңесі береді. Бұл басқарма Америкалық кино қауымдастығы мен Ұлттық кинотеатр иелері қауымдастығының қолдауымен жұмыс істейді. Фильмге берілген санатқа сүйене отырып, ата-аналар баласының бұл фильмді көргенін қалайтыны немесе қаламайтыны туралы қорытынды жасай алады. == Тағы қараңыз == * [[Голливуд (телехикая)]] * [[AFI нұсқасы бойынша 100 жыл ішіндеге американдық фильмдерден 100 танымал цитата|100 жыл ішіндегі америкалық фильмдерден 100 танымал цитата]] * [[Америка режиссерлер гильдиясы]] * [[Америка кинооператорлар қоғамы]] * [[АҚШ-ғы қоғамдық игіліктегі фильмдер тізімі]] * [[Кинодағы байырғы американдықтар|Кинодағы байырғы америкалықтар]] * [[Голливудтағы антисемитизм]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * ''[[Эдгар Михайлович Арнольди|Арнольди Э. М.]]'' Кино тарихы. 1-кітап. Америкалық және батыс еуропалық кино. — [[Санкт-Петербург|Ленинград]]: баспасыз, 1940. — 92 б. * ''[[Валентина Сергеевна Колодяжная|Колодяжная В. С.]]'' АҚШ киносы. (1929—1941). — М.: [[БМКИ|ВГИК]], 1967. — 105 б. * ''Колодяжная B. C., Трутко И. И''. Шетел киносының тарихы. 2-том: 1929—1945 жылдар. — М.: [[Искусство (баспа)|Искусство]], 1970. — 434 б. * ''[[Сергей Васильевич Комаров|Комаров С. В.]]'' Шетел киносының тарихы. 1-том: Дыбыссыз кино. — 2-бас., кеңейт. және тол. — М.: Искусство, 1965. — 416 б., ил. * ''[[Жорж Садуль|Садуль Ж.]]'' Киноның жалпы тарихы. 2-том: Кино өнерге айналуда. 1909—1914 / Фр. ауд. — М.: Искусство, 1958. — 524 с., ил. * ''Садуль Ж.'' Киноның жалпы тарихы. 3-том: Кино өнерге айналуда. 1914—1920 / С. Юткевичтің жалпы ред.; фр. ауд. А. А. Худадова, безенд. сур. С. Бершадский. — М.: Искусство, 1961. — 626 б., ил. * ''Садуль Ж.'' Киноның жалпы тарихы. 4-том. 2-бөлім: Голливуд. Дыбыссыз киноның аяқталуы. 1919—1929. — М.: Искусство, 1982. — 560 б., ил. * ''Садуль Ж.'' Киноның жалпы тарихы. 6-том: Соғыс кезеңіндегі кино. 1939—1945 / Ред. С. І. Юткевич; фр. ауд. Л. Ю. Флоровская. — М.: Искусство, 1963. — 498 б. * ''Садуль Ж.'' Пайда болғаннан бүгінгі күнге дейінгі кино өнерінің тарихы / 4-ші фр. бас. ауд. М. К. Левина; ред., алғы сөз және ескертп. Г. А. Авенариус. — М.: Мемлекеттік шетел әдебиеті баспасы, 1957. — 464 б., ил. * ''[[Ежи Тёплиц|Тёплиц Е.]]'' Кино өнерінің тарихы. 1-том (1—2 кітаптар): 1895—1927 / Пол. ауд. — М.: Прогресс, 1968. — 413 б., ил. * ''Тёплиц Е.'' Кино өнерінің тарихы. 2-том (3-кітап): 1928—1933 / Пол. ауд. — М.: Прогресс, 1971. — 280 б., ил. * ''Тёплиц Е''. Кино өнерінің тарихы. 3-том (4-кітап): 1934—1939 / Пол. ауд. — М.: Прогресс, 1973. — 272 б., ил. * ''Тёплиц Е.'' Кино өнерінің тарихы. 4-том (5-кітап): 1939—1945 / Пол. ауд. — М.: Прогресс, 1974. — 320 б., ил. * ''{{iw|Эдвард Эпштейн|Эпштейн Э.||Edward Jay Epstein}}'' Голливуд экономикасы: киноиндустрия шын мәнінде неден табыс табады = The Hollywood Economist: The Hidden Financial Reality Behind the Movies. / Ағылш. ауд. [М. Иутина]. — М.: [[Альпина Паблишер]], 2011. — 199 б., п. кесте: ил. — ISBN 978-5-9614-1444-8 * De Vany A. (2003). *Hollywood Economics: How Extreme Uncertainty Shapes the Film Industry.* Routledge, 328 pages. ISBN 978-0-4153-1261-5. * [https://archive.org/details/introductiontoam00earl Earley, Steven C. (1978). *An introduction to American movies.*] A Mentor book series. New York: New American Library, Signet edition, xii, 337 pages, leaves of plates. ISBN 978-0-4516-1638-8. * [[Джордж Макдоналд Фрейзер|Fraser G. M.]] (1988). *The Hollywood History of the World, from One Million Years B.C. to 'Apocalypse Now'*. London: M. Joseph; 1st US ed., New York: Beech Tree Books. Both eds. collate thus: xix, 268 pages, amply ill. (b&w photos). ISBN 0-7181-2997-0 (U.K. ed.), ISBN 0-688-07520-7 (US ed.). * Hallett H. A. (2013). *Go West, Young Women! The Rise of Early Hollywood.* 1st Edition. Berkeley, California: University of California Press, 326 pages, 30 b&w photographs. ISBN 978-0-5202-7409-9. * Ragan D. (1976). *Who’s Who in Hollywood, 1900—1976.* 1st Edition. New Rochelle, New York: Arlington House, 864 pages. ISBN 978-0-8700-0349-3. * The Oxford Handbook of American Film History. Edited by Jon Lewis. (2025). [[Oxford University Press]], 824 pages. ISBN 978-0-1975-5612-2. * The Routledge Companion to American Film History. Edited By Pamela Robertson Wojcik & Paula J. Massood (2025).[[Routledge]], 442 pages. ISBN 978-1-0326-1028-3. == Сыртқы сілтемелер == * Алғашқы голливудтық фильм («[[Ескі Калифорнияда]]», реж. [[Дэвид Уорк Гриффит]]): [https://www.film.ru/articles/kinoslovar-pervyy-gollivudskiy-film Жасалу тарихы] // [[Film.ru]], 8.07.2016 * [https://knife.media/goodcinemafromivan/ Голливудтың құлдырауының қысқаша тарихы: америкалық кинодағы revolution қалай басталды және 2000 жылдар оны неліктен құртты] // 6 маусым 2020 * [https://lenta.ru/articles/2022/11/30/speculation/ Тарантино 1970 жылдардағы голливудтық фильмдер туралы кітап жазды. Ұлы режиссерден қандай киновед шықты?] [https://lenta.ru/news/2023/04/21/tarantino/] // [[Лента.ру]], 30 қараша 2022 [[Санат:АҚШ кинематографы| ]] [[Санат:Он үш колония тарихы]] n84p2sjl5rzi08fkbems08kbl1nlihr 3657533 3657512 2026-09-19T21:58:59Z ShadZ01 56180 /* Әдебиет */ 3657533 wikitext text/x-wiki Кем дегенде [[XX ғасыр|ХХ ғасыр]]дың [[1920 жж.|20-жылдары]]нан бастап '''[[АҚШ киноиндустрия]]сы''' шығарылатын [[фильм]]дер саны мен [[кассалық түсімдер]] бойынша әлемдегі ең ірі болып қана қоймай, сонымен қатар әлемдік кинематографияның мазмұны мен технологияларына, кинопроцестің экономикалық және мәдени аспектілеріне шешуші әсер етеді. АҚШ-тың ірі [[кинокомпания]]ларының кеңселері мен түсірілім павильондары дәстүрлі түрде [[Голливуд]] маңында ([[Лос-Анджелес маңы]], [[Калифорния]] штаты) шоғырланған, сондықтан «америкалық кинематограф» және «Голливуд» ұғымдарының арасында жиі теңдік белгісі қойылады. Бұл толықтай дұрыс емес. Америкалық кино — бұл Голливудтың орасан зор киноиндустриясы ғана емес, сонымен қатар [[АҚШ тәуелсіз кинематографы|тәуелсіз кино]]ның дамыған жүйесі. АҚШ-та киножылдың қорытындысын 1929 жылдан бастап беделді «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>» сыйлықтарын беретін [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы|Америка киноакадемиясы]] шығарады. Ұлттық кино мұрасын сақтаумен және дәріптеумен [[Америка кино институты]] айналысады. == Голливуд киноиндустриясының тарихы == === Туылуы === ХХ ғасырдың басында бірнеше ондаған шағын киностудиялар болды, олар негізінен шығыс жағалауда, [[Нью-Йорк]]те орналасты. Үй-жайларды қымбат жалға алу, бұлтты және жаңбырлы күндердің көптігі киноөндіріске кедергі келтірді. Ал павильондардағы жарықтандыру, жарықтандыру құралдарының нашар дамуы және киноүлдірдің [[Фотоматериалдардың жарыққа сезімталдығы|жарық сезімталдығы]]ның төмендігі себебінен, тікелей күн сәулесіне тәуелді болды. 1909 жылы [[Томас Алва Эдисон|Томас Эдисон]] тарапынан жасалған америкалық киноөндірісті монополиялау әрекеті тәуелсіз киноөндірушілердің АҚШ-тың батыс жағалауына жаппай қашуына әкелді.<ref>{{cite web|url=http://news.tut.by/culture/367387.html|title=«Золото молчания». Политреклама, порнография, патентные войны, или Как зарождался кинематограф в США|author=Александр Прищепов|date=2013-09-24|work=Культура|publisher=Беларусьтің «Тут» порталы|access-date=2015-09-12|lang=ru|archive-date=2015-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150907222720/http://news.tut.by/culture/367387.html|url-status=dead}}</ref> {{Толық мақала|Эдисон кинотресі}} Эдисон тресінің [[Детектив (мамандық)|детектив]]тері мен [[Сот орындаушысы|сот орындаушы]]ларына [[Калифорния]]дағы Мексика шекарасына жақын жерде жасырынған бәсекелестерді табу қиынырақ болды. Бірте-бірте тәуелсіз кинокәсіпкерлер [[Сан-Франциско]] мен [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]] маңында шоғырлана бастады, ал ең танымал орын Голливуд кенті болды. Ол өз атауын [[XIX ғасыр]]дың аяғында оның орнында болған үлкен ранчодан алды. Шеткері Лос-Анджелестің маңында орналасқан Голливуд айрықша климаттық және географиялық ерекшеліктерге ие болды: жылына 300-ден астам күн шуақты күн, тау массивтерінің (соның ішінде әйгілі [[Үлкен Каньон|Үлкен каньон]]ның) жақындығы, [[прерия]]лардың орасан зор кеңістігі және [[Тынық мұхит]]ы жағалауы. Іргедегі қала құрылыс материалдары мен жұмыс ресурстарын жеткізе алатын, ал уақыт өте келе [[Кино техникасы|киножабдық]]тар мен [[киноматериал]]дар шығаратын орталыққа айналуы мүмкін еді (бұл болашақта жүзеге асты да). [1] «[[Vitagraph]]<nowiki/>» компаниясы саяси оқиғаларға сергек жауап беріп отырды. 1898 жылы Гавана жағалауында [[Испан-Америка соғысы|америка-испан соғысы]]ның басталуына себеп болған оқиға орын алды — жұмбақ жағдайда америкалық [[USS Maine (ACR-1)|«Мэн» крейсері]] жарылды. Қақтығыстың алғашқы күні-ақ [[Джеймс Стюарт Блэктон]] «[[Испан туы жұлып алынды]]<nowiki/>» атты фильм түсіріп, жарыққа шығарды. Фильмнің жүздеген көшірмесі бірнеше күн ішінде үлкен табыспен таралып кетті. Осылайша, өзінің дамуының ең алғашқы кезеңінде-ақ АҚШ кинематографы болып жатқан саяси оқиғаларға өз көзқарасын ашық білдірді. Лос-Анджелес маңындағы құрылысқа арналған жерлер іс жүзінде тегінге дерлік берілді, осылайша Голливудта бұрын-соңды болмаған [[құрылыс бумы]] басталды. * [[1907 жыл]]ы Лос-Анджелесте киноөндіріс басталды. * [[1913 жыл]]ы Голливудта [[Сесил Блаунт Демилль|Сесил Б. де Милль]]дің «[[Үндіс әйелдің күйеуі (фильм)|Үндіс әйелдің күйеуі]]<nowiki/>» [[вестерн]]і түсірілді, осы фильмнен бастап Голливудтың кинематографиялық орталық ретіндегі тарихы басталды. * [[1920 жыл]]ға қарай бірқатар ірі студиялардың қарқынды өсуі мен киножұлдыздар жүйесінің пайда болуының арқасында бұл жерде жыл сайын 800-ге жуық фильм түсірілді, ал атаудың өзі сән-салтанаттың, тәтті өмірдің және киноның елес сиқырының символына айналды. 15 жылдың ішінде бұл шағын ауыл Америка [[киноиндустрия]]сының астанасына айналды, өйткені онда америкалық [[киностудия]]лардың шамамен 90%-ы шоғырланды. === Қалыптасуы === {{See also|Кодекске дейінгі Голливуд}} Бүгінгі таңдағы ең қуатты салалардың бірі болып табылатын америкалық киноиндустрияның қалыптасуы 1892 жылы [[Томас Алва Эдисон|Томас Эдисон]] [[кинетоскоп]]ты құрастырған кезде басталды. Алғашқы көпшілік сеанс Нью-Йоркте, Байэл мен Костердің мюзик-холлында өтті. Сеанс шағын әзіл-оспақ және би нөмірлерінен тұрды. 9 жылдан кейін «[[Никелодеон (кинотеатр)|никелодеон]]дар» пайда болды — бұл ХХ ғасырдың басындағы АҚШ-тағы арзан кинотеатрлардың бір түрі, оған кіру құны 5 цент тұратын. Жыл сайын театрлар саны артып, 1908 жылға қарай олардың саны үш мыңнан асып кетті. Әрине, жаңа ойын-сауық көрермендер арасында үлкен табысқа ие болды. Бәсекелестіктің шиеленісуі кішігірім студиялардың күйреуіне әкелді. Ірі бірлестіктер — кинотрестер деп аталатындар пайда бола бастады. Олар өз кезегінде прокатка шығарушы фирмалармен біріге бастады: * [[1912 жыл]]ы «[[Universal Studios]]<nowiki/>» пен «[[Paramount Pictures]]<nowiki/>». * [[1919 жыл]]ы «[[United Artists]]<nowiki/>» (жетекші актерлер: [[Мэри Пикфорд]], [[Дуглас Фэрбэнкс]], [[Чарли Чаплин]] және [[Дэвид Гриффит]]). * [[1923 жыл]]ы «[[Warner Brothers]]<nowiki/>». * [[1924 жыл]]ы «[[Metro-Goldwyn-Mayer]]<nowiki/>» мен «[[Columbia Pictures]]<nowiki/>». Калифорниядағы алғашқы студияны 1911 жылы «Нестор» тәуелсіз компаниясы құрды. Кинопатенттер компаниясына кіретін фирмалардың — «[[Мутоскоп пен Байограф|Biograph]]<nowiki/>», «[[Vitagraph]]<nowiki/>» және т. б. — жобаларға белсенді қатысуының арқасында 1914 жылға қарай неғұрлым іргелі студиялардың құрылысы басталды. Америкалық киноиндустрияның жаппай көрерменге бағдарлануы режиссерлердің «авторлық» мүмкіндіктерін айтарлықтай шектеді. Жүйе көбірек пайда әкелетін «тартымды» фильмдерді талап етті, сондықтан алдыңғы қатарға [[Режиссёр|режиссер]]лер емес, [[Актёр|актер]]-[[жұлдыз]]дар (киножұлдыздар жүйесі пайда болды) мен [[продюсер]]лер шықты. Америкалық кинематографтың дамуы әрдайым тегіс жүрген жоқ. Қарама-қайшылықтар, әртүрлі бағыттар мен үрдістердің қақтығыстары, студиялардың күйреуі мен қайта өрлеуі, олардың бірігуі. Голливуд өмірінде киноөндірісті ірілендіру үрдісі өте айқын көрінді. Мысалы, «Metro-Goldwyn-Mayer» компаниясының негізін 1924 жылдың сәуірінде ірі кинотеатрлар желісінің иесі Маркус Лов қалады, ол үш киноөндірушінің — «Metro Pictures», С. Голдвиннің «Goldwyn Pictures» және Л. Б. Майердің «Louis B. Mayer Pictures» компанияларының бірігуін ұйымдастырды. == Гүлдену және классикалық Голливуд == {{Толық мақала|Голливудтың классикалық киносы}} [[Сурет:Joan Fontaine and Gary Cooper.jpg|thumb|[[Джоан Фонтейн]] мен [[Гэри Купер]] «Оскар» мүсіншелерімен (1942)]] Голливуд тарихындағы ең үлкен бетбұрыс 1920-жылдардың соңында дыбысты кино дәуірінің келуі болды. Келесі 20–30 жыл ішінде АҚШ кинематографы орталықтандырылған [[студиялық жүйе]] қағидаты бойынша ұйымдастырылды: сегіз кинотрест АҚШ-тағы фильмдердің өндірісін де, дистрибуциясын да толықтай бақылауға алды. Кинотеатрлардың негізгі желілері жеті кинокомпанияға тиесілі болды — [[MGM]] (ең үлкені), [[Paramount]] (оның ең жақын бәсекелесі), [[20th Century Studios|20th Century Fox]], [[Warner Bros.]], [[RKO]], [[Universal Pictures|Universal]] және [[Columbia Pictures|Columbia]]. Бұл студияларда, мысалы, [[Ирвинг Тальберг]], [[Дэвид Селзник]] және [[Дэррил Занук]] сияқты ең табысты продюсерлер киноөндіріс шарттарын белгіледі. Ірі кинокомпаниялар [[Анимация|мультипликация]]мен айналысатын бөлімшелерді белсенді дамытты. «Сырттан» келген киноөндірушілер ([[Уолт Дисней]]дің, [[Сэмюэл Голдвин]]нің және т.б. фирмалары) фильмдерді [[United Artists]] арналары арқылы прокатқа шығару мүмкіндігіне ие болды. Классикалық Голливудқа [[жанр]]лардың егжей-тегжейлі жасалған жүйесі тән: * [[Комедия]]лар ([[Макс Линдер|М. Линдер]], [[Чарли Чаплин|Ч. Чаплин]], [[Бастер Китон|Б. Китон]], [[ағайынды Маркс]]), соның ішінде: ** [[Эрнст Любич|Э. Любич]] пен [[Джордж Кьюкор|Дж. Кьюкор]]дың [[Романтикалық комедия|лирикалық кинокомедиялар]]ы, ** [[Фрэнк Капра|Ф. Капра]] мен [[Говард Хоукс|Х. Хоукс]]тың [[Эксцентрикалық комедия|бурлеск комедиялар]]ы. * Әртүрлі [[мелодрама]]лар — [[Эррол Флинн]]нің қатысуымен өткен [[Плащ пен қылыш фильмі|плащ пен қылыш фильмдері]]нен бастап, [[Дуглас Сирк|Д. Сирк]]тің әлеуметтік өткір фильмдеріне дейін. * [[Джон Форд]] пен Х. Хоукстың [[вестерн]]дері. * [[Хамфри Богарт|Х. Богарт]] пен [[Барбара Стэнвик|Б. Стэнвик]] қатысқан [[Нуар|фильм-нуар]]лар; * [[Фред Астер]] мен [[Джин Келли]] қатысқан [[мюзикл]]дер; * [[Альфред Хичкок|А. Хичкок]]тың қылмыстық [[триллер]]лері және т. б. Киноиндустрия марапаттарын бөлуге тек «жоғары» жанрдағы фильмдер ғана қатысты. В санатындағы аз бюджетті фильмдер (мысалы, [[Universal құбыжықтары|Universal студиясының қорқынышты фильмдерінің классикалық сериясы]]) ойын-сауық киномакулатурасы ретінде қарастырылды. Кейбір жанрлар (мысалы, фильм-нуар) уақыт өте келе осы бейресми лауазымдар кестесінде жоғарылады. Консерваторлардың қысымымен цензура мақсатында қоғамдық имандылықты қорғауға бағытталған [[Хейс кодексі]] қабылданып, ол бұлжытпай сақталды. 1930 жылдардың аяғынан бастап ең жоғары бюджетті және тартымды фильмдер түрлі-түсті болып түсіріледі ([[текниколор]] дәуірі). [[Сурет:Griffith_intolerance.jpg|thumb|300px|[[Дэвид Уорк Гриффит|Дэвид Гриффит]]тің «[[Төзімсіздік (фильм)|Төзімсіздік]]» (1916) фильмінен кадр|солға]] Соғыстан кейінгі кезеңде [[пеплум]] жанры — антикалық сюжеттер бойынша түсірілген, хронометражы үлкен, жаппай көріністердің орасан көптігімен және қиялды таңғалдыратын декорацияларымен ерекшеленетін жоғары бюджетті, ауқымды киноленталар гүлденді, мысалы, «[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]]<nowiki/>». [[Кең экранды кино]]ның танымалдығы дәл осылардан басталды, бұл көрерменге кадрда жасалған панорамадан ләззат алып, «көзін кеңірек ашуға» мүмкіндік берді. Сондай-ақ, соғыстан кейінгі алғашқы онжылдықтар дәстүрлі Голливуд мюзиклдерінің гүлденген уақыты болып саналады. ==== Жұлдыздар институты ==== {{Толық мақала|Жұлдызды конвейер}} Голливуд киносындағы «[[Жұлдыз (атақты)|киножұлдыздар]]<nowiki/>» институты сонау [[1920 жж.|1920]] [[1920 жж.|жылдар]]ы пайда болып, [[1930 жж.|1930]] [[1930 жж.|жылдар]]ы біржола қалыптасты және [[1940 жж.|1940]]-[[1950 жж.|1950 жылдар]]ы өзінің гүлдену шегіне жетті. Ол заманда актер-жұлдыздар көрермендерге көктегі құдайдай көрінетін, ал болашақ жұлдыздарды киностудиялар жанындағы арнайы курстарда дайындайтын. Ірі киностудиялардағы орасан зор пиар-индустрия жұлдыздардың имиджін жасаумен және оны қолдаумен айналысты. Сары баспасөз жұлдызды актерлердің әр қадамын жіті бақылап, олардың өміріндегі барлық оқиғалар мен ерсі қылықтары туралы жазып отырды, осылайша олардың танымалдылығының шекарасын тексеретін. [[Сурет:Golden Age of Hollywood.png|thumb|400px|Голливудтың «Алтын ғасыр» жұлдыздары]] Тек 1970 жылдары ғана студиялық жүйенің күйреуімен және қазіргі Голливуд кинематографының тууымен жұлдыздарға деген қызығушылық басқа сипатқа ие бола бастады: актер-жұлдыздар көктен жерге түсіп, көрерменге жақындады; олар енді соншалықты қол жетімсіз болып көрінбейтін. Екінші жағынан, олар әлдеқайда дербес бола түсті. [[1980 жж.|1980]] [[1980 жж.|жылдар]]ға қарай актер-жұлдыздар киностудиялардың бақылауынан толықтай босап, өз имиджін өздері қалыптастыруға, тіпті өздері ойнағысы келетін фильмдерді өздері таңдауға мүмкіндік алды. [[1990 жж.|1990 жылдар]]ға қарай жұлдыздардың дербестігі соншалықты дәрежеге жетті, тіпті олар өздері үшін тиісті фильмдерді таңдай отырып, кинематографтың даму стилі мен бағытын көбіне өздері айқындай бастады десек асыра сілтегендік болмас — өйткені олардың есімдерінің титрде көрінуінің өзі фильмнің кең танымалдылығын бірден қамтамасыз етті және жоғары кассалық түсімдерге кепілдік берді. Осылайша, [[1940 жж.|1940]] [[1940 жж.|жылдар]]мен салыстырғанда жағдай түбегейлі өзгерді: енді киностудиялар актер-жұлдыздарға түсірілім үшін тек қандай да бір материалды ұсынады, ал гонорарлары аспандап кеткен жұлдыздар өздеріне не көбірек сәйкес келетінін таңдап, осылайша бүкіл жанрлардың даму бағытын белгілейді. === Жаңа Голливуд === {{Толық мақала|Жаңа Голливуд}} Голливуд киносындағы жаңа кезең 1960 жылдардың аяғында, студиялық жүйенің күйреуімен басталды және 1970 жылдардың ең соңында аяқталды. Кинокөрермендердің телеэкрандарға ағылуы, [[Азаматтық құқықтар қозғалысы|дәуірлік қоғамдық өзгерістер]] мен [[сексуалдық революция]] жағдайында дәстүрлі «жұлдыздар» қатысатын шаблонды студиялық фильмдерге деген қызығушылық тұрақты түрде төмендеді, тіпті ірі көптеген киностудиялар күйреуге жақын қалды. Студия бостары жас көрерменнің қандай кино көргісі келетінін біле алмай дал болды. Эксперимент ретінде үлкен студиялардың басшылары жас режиссерлерге сенім білдіре бастады, оларды түсірілімдерге шақыру сәнге айналды, әсіресе олар киномектептер мен шағын студиялардан шығып, өте аз бюджеттермен жұмыс істей алатын. 1970 жылдардағы жаңа, ерекше, ашық киноның қуатты толқыны көрермендерді баурап алды және Голливуд киносында 1980 жылдардың басына дейін созылған жаңа дәуір басталды. Жас режиссерлер жұмыс істеген фильмдер көбінесе дәстүрлі жанрлардың негізгі ұстанымдарына күмән келтірді [[ревизионистік вестерн]], [[неонуар]] және т. б.. Олар еуропалық [[Авторлық кино теориясы|авторлық кино]]ның жетістіктерін қолданды және киноиндустрияға студиялардың дәстүрлеріне қайшы келетін тақырыптар мен стилистиканы енгізді. Студия жағдайында ірі бюджеттерге түсірілген [[Стэнли Кубрик]], [[Фрэнсис Форд Коппола|Ф. Ф. Коппола]], [[Мартин Скорсезе]], [[Роман Полански]], [[Вуди Аллен]], [[Роберт Олтмен]] фильмдері оларды авторлық мәлімдемелер ретінде қарастыруға мүмкіндік беретін ерекше жоғары көркемдік деңгейімен ерекшеленді. Эксперименттерге деген қызығушылық 1970 жылдардың аяғында, «[[Жұмақ қақпасы]]<nowiki/>» 1980 фильмі сияқты бірнеше ірі бюджеттік эксперименттік жобалар сәтсіздікке ұшырағаннан кейін жоғалды. Ол уақытқа қарай негізгі кассалық түсімді [[Джордж Лукас|Дж. Лукас]]тың «[[Жұлдызды соғыстар]]<nowiki/>» және [[Стивен Спилберг]]тің «[[Жақтар (фильм)|Жақтар]]<nowiki/>» сияқты өткір сюжетті немесе ғылыми-фантастикалық [[блокбастер]]лері әкелгендіктен, студия басшылығы бұдан былай коммерциялық табыстың тексерілген рецепттеріне сүйенуді шешті. Голливуд тарихындағы қарқынды көркемдік эксперименттер кезеңі аяқталды. ==== Тәуелсіз америкалық кино ==== {{Толық мақала|АҚШ тәуелсіз кинематографы}} [[Сурет:Sundance-Film-Festival.jpg|thumb|1985 жылдан бастап [[Юта]] штатында жыл сайын «[[Сандэнс кинофестивалі|Сандэнс]]<nowiki/>» тәуелсіз америкалық кинофестивалі өтеді|300x300 нүкте]] [[Тәуелсіз кинематограф|Тәуелсіз]] ([[артхаус]]) киноны бастапқыда ірі кинокомпаниялар қолдамады. Бір жағынан, бұл аз бюджетті білдірсе, екінші жағынан — режиссерлерге қысымның аз болуын білдіреді. Ірі кинокомпаниялар кинофильмдер өндірісін коммерциялық қызмет ретінде ұйымдастырады, сондықтан продюсерлердің коммерциялық мүдделері әдетте режиссердің көркемдік ұмтылыстарынан басым түсіп жатады. Фильм [[кинопрокат]]та тым ересек рейтинг алып қалмауы үшін, продюсерлерге көбіне ең тәуекелді сахналарды алып тастаған тиімді. Кейде толық режиссерлік нұсқасы DVD-де бөлек тиражбен шығарылады. 1960 жылдары АҚШ-тың тәуелсіз киносы өте әртүрлі болды: бұл [[Культті фильм|культтік]] роуд-муви «[[Қамсыз саяхатшы]]<nowiki/>», [[Энди Уорхол]]дың шығармашылық эксперименттері және көрермендердің тар шеңберіне арналған [[Эксплуатациялық кино|трэш]] түн ортасында кинотеатрларда көрсетілген «түн ортасындағы фильмдер» деп аталатындар. Жаңа Голливуд заманынан бастап тәуелсіз кино мен коммерциялық [[мейнстрим]] арасындағы шекара әр онжылдық сайын барған сайын бұлдырап барады. Тәуелсіз кино көшбасшылары [[ағайынды Коэндер]] мен [[Квентин Тарантино]] сияқты прокатта коммерциялық бағытталған орта қол жобалардан кем түспейтін касса жинайтын фильмдер түсіреді. Кейбір режиссерлер өз фильмдерін саналы түрде кино өнерін бағалаушылар аудиториясына арнайды [[Джефф Николс (режиссёр)|Джефф Николс]], [[Лодж Керриган]]. «Барлығына бірдей емес» киноөнімдеріне мамандандырылған бөлімшелер барлық ірі киностудияларда ашылған: [[Дисней студиясы]] жанындағы [[Miramax Films]], [[Universal Pictures|Universal]] студиясы жанындағы [[Focus Features]], [[20th Century Studios|20th Century Fox]] жанындағы [[Fox Searchlight]] және т. б. === Қазіргі кезеңі === Қазіргі америкалық кинонарықтағы ең ірі ойыншылар — бес мейджор-студия: [[Paramount Pictures]], [[Warner Bros.]], [[Columbia Pictures]], [[Universal Studios]] және [[Walt Disney Company]] (Buena Vista сауда маркасымен өнер көрсететін). Кинонарықтың шамамен 10–15%-ын [[DreamWorks Pictures|DreamWorks]], [[Lionsgate]] және [[The Weinstein Company]] тәуелсіз компанияларының өнімдері иеленеді. Ірі киностудияларға ең үлкен пайданы [[компьютерлік графика]] мен [[арнайы эффекті]]лерді қолдана отырып түсірілген және осы себепті бастапқыда кең экранда көруге арналған тартымды фильмдер әкеледі. Көрерменді танымал хиттердің жалғасымен ([[сиквел]]дерімен) қызықтыру оңайырақ, сондықтан прокаттағы ең табысты фильмдер франшизаның сериялық принципі бойынша ұйымдастырылады. == АҚШ фильмдерін санаттау == {{Толық мақала|Америкалық кино қауымдастығының рейтинг жүйесі}} Кинокартинаға санатты Жіктеу және бағалау жөніндегі басқарма кеңесі береді. Бұл басқарма Америкалық кино қауымдастығы мен Ұлттық кинотеатр иелері қауымдастығының қолдауымен жұмыс істейді. Фильмге берілген санатқа сүйене отырып, ата-аналар баласының бұл фильмді көргенін қалайтыны немесе қаламайтыны туралы қорытынды жасай алады. == Тағы қараңыз == * [[Голливуд (телехикая)]] * [[AFI нұсқасы бойынша 100 жыл ішіндеге американдық фильмдерден 100 танымал цитата|100 жыл ішіндегі америкалық фильмдерден 100 танымал цитата]] * [[Америка режиссерлер гильдиясы]] * [[Америка кинооператорлар қоғамы]] * [[АҚШ-ғы қоғамдық игіліктегі фильмдер тізімі]] * [[Кинодағы байырғы американдықтар|Кинодағы байырғы америкалықтар]] * [[Голливудтағы антисемитизм]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * {{кітап|авторы=[[Эдгар Михайлович Арнольди|Арнольди Э. М.]]|бөлімі=Книга 1. Американское и западно-европейское кино|тақырыбы=История кино|lang=ru|орны=[[Санкт-Петербург|Ленинград]]|баспасы=|жылы=1940|барлық беті=92}} * {{кітап|авторы=[[Валентина Сергеевна Колодяжная|Колодяжная В. С.]]|тақырыбы=Кино США. (1929—1941)|lang=ru|орны=М.|баспасы=[[ВГИК]]|жылы=1967|барлық беті=105}} * {{кітап|авторы=Колодяжная B. C., Трутко И. И|тақырыбы=История зарубежного кино|lang=ru|орны=М.|баспасы=[[Искусство (издательство)|Искусство]]|жылы=1970|томы=Том 2: 1929—1945 годы|барлық беті=434}} * {{кітап|авторы=[[Комаров, Сергей Васильевич|Комаров С. В.]]|тақырыбы=История зарубежного кино|lang=ru|басылым=2-е, изд., расшир. и доп.|орны=М.|баспасы=Искусство|жылы=1965|томы=Том 1: Немое кино|беттері=416, ил.}} * {{кітап|авторы=[[Жорж Садуль|Садуль Ж.]]|тақырыбы=Всеобщая история кино|lang=ru|жауапты=Пер. с фр.|орны=М.|баспасы=Искусство|жылы=1958|томы=Том 2: Кино становится искусством. 1909—1914|беттері=524 с., ил.}} * {{кітап|авторы=Садуль Ж.|тақырыбы=Всеобщая история кино|lang=ru|жауапты=Под общей ред. С. Юткевича; пер. с фр. А. А. Худадовой, оформл. худ. С. Бершадского|орны=М.|баспасы=Искусство|жылы=1961|томы=Том 3: Кино становится искусством. 1914—1920|беттері=626, ил.}} * {{кітап|авторы=Садуль Ж.|тақырыбы=Всеобщая история кино|lang=ru|орны=М.|баспасы=Искусство|жылы=1982|томы=Том 4. Часть 2: Голливуд. Конец немого кино. 1919—1929|беттері=560, ил.}} * {{кітап|авторы=Садуль Ж.|тақырыбы=Всеобщая история кино|lang=ru|жауапты=Ред. С. И. Юткевич; пер. с фр. Л. Ю. Флоровской|орны=М.|баспасы=Искусство|жылы=1963|томы=Том 6: Кино в период войны. 1939—1945|барлық беті=498}} * {{кітап|авторы=Садуль Ж.|тақырыбы=История киноискусства от его зарождения до наших дней|lang=ru|жауапты=Пер. с 4-го фр. изд. М. К. Левиной; ред., предисл. и примеч. Г. А. Авенариуса|орны=М.|баспасы=Государственное издательство иностранной литературы|жылы=1957|беттері=464, ил.}} * {{кітап|авторы=[[Ежи Тёплиц|Тёплиц Е.]]|тақырыбы=История киноискусства|lang=ru|жауапты=Пер. с польск.|орны=М.|баспасы=Прогресс|жылы=1968|томы=Том 1 (Книги 1—2): 1895—1927|беттері=413, ил.}} * {{кітап|авторы=Тёплиц Е.|тақырыбы=История киноискусства|lang=ru|жауапты=Пер. с польск.|орны=М.|баспасы=Прогресс|жылы=1971|томы=Том 2 (Книга 3): 1928—1933|беттері=280, ил.}} * {{кітап|авторы=Тёплиц Е.|тақырыбы=История киноискусства|lang=ru|жауапты=Пер. с польск.|орны=М.|баспасы=Прогресс|жылы=1973|томы=Том 3 (Книга 4): 1934—1939|беттері=272, ил.}} * {{кітап|авторы=Тёплиц Е.|тақырыбы=История киноискусства|lang=ru|жауапты=Пер. с польск.|орны=М.|баспасы=Прогресс|жылы=1974|томы=Том 4 (Книга 5): 1939—1945|беттері=320, ил.}} * {{кітап|авторы={{iw|Эдвард Эпштейн|Эпштейн Э.||Edward Jay Epstein}}|тақырыбы=Голливуд экономикасы: киноиндустрия шын мәнінде неден табыс табады|шынайы атауы=The Hollywood Economist: The Hidden Financial Reality Behind the Movies|lang=ru|жауапты=Ағылш. ауд. [М. Иутина]|орны=М.|баспасы=[[Альпина Паблишер]]|жылы=2011|беттері=199 c., [6] л. табл.: ил.|isbn=978-5-9614-1444-8}} * {{кітап|авторы=De Vany A.|тақырыбы=Hollywood Economics: How Extreme Uncertainty Shapes the Film Industry|lang=en|баспасы=Routledge|жылы=2003|барлық беті=328|isbn=978-0-4153-1261-5}} * {{кітап|авторы=Earley, Steven C.|тақырыбы=Американдық фильмдерге кіріспе|шынайы атауы=An introduction to American movies|url=https://archive.org|lang=en|басылым=Signet edition|орны=New York|баспасы=New American Library|жылы=1978|барлық беті=368|сериясы=A Mentor book series|isbn=978-0-4516-1638-8}} * {{кітап|авторы=[[Джордж Макдоналд Фрейзер|Fraser G. M.]]|тақырыбы=The Hollywood History of the World, from One Million Years B.C. to 'Apocalypse Now'|lang=en|басылым=1st US ed.|орны=London / New York|баспасы=M. Joseph / Beech Tree Books|жылы=1988|барлық беті=268|isbn=0-7181-2997-0}} * {{кітап|авторы=Hallett H. A.|тақырыбы=Go West, Young Women! The Rise of Early Hollywood|lang=en|басылым=1st Edition|орны=Berkeley, California|баспасы=University of California Press|жылы=2013|барлық беті=326|isbn=978-0-5202-7409-9}} * {{кітап|авторы=Ragan D.|тақырыбы=Who’s Who in Hollywood, 1900—1976|lang=en|басылым=1st Edition|орны=New Rochelle, New York|баспасы=Arlington House|жылы=1976|барлық беті=864|isbn=978-0-8700-0349-3}} * {{кітап|авторы=Edited by Jon Lewis|тақырыбы=The Oxford Handbook of American Film History|lang=en|баспасы=[[Oxford University Press]]|жылы=2025|барлық беті=824|isbn=978-0-1975-5612-2}} * {{кітап|авторы=Edited By Pamela Robertson Wojcik & Paula J. Massood|тақырыбы=The Routledge Companion to American Film History|lang=en|баспасы=[[Routledge]]|жылы=2025|барлық беті=442|isbn=978-1-0326-1028-3}} == Сыртқы сілтемелер == * Алғашқы голливудтық фильм («[[Ескі Калифорнияда]]», реж. [[Дэвид Уорк Гриффит]]): [https://www.film.ru/articles/kinoslovar-pervyy-gollivudskiy-film Жасалу тарихы] // [[Film.ru]], 8.07.2016 * [https://knife.media/goodcinemafromivan/ Голливудтың құлдырауының қысқаша тарихы: америкалық кинодағы revolution қалай басталды және 2000 жылдар оны неліктен құртты] // 6 маусым 2020 * [https://lenta.ru/articles/2022/11/30/speculation/ Тарантино 1970 жылдардағы голливудтық фильмдер туралы кітап жазды. Ұлы режиссерден қандай киновед шықты?] [https://lenta.ru/news/2023/04/21/tarantino/] // [[Лента.ру]], 30 қараша 2022 [[Санат:АҚШ кинематографы| ]] [[Санат:Он үш колония тарихы]] hzcf3kktjxte12zgvo1fgxy3y6hgp6s 3657534 3657533 2026-09-19T22:01:16Z ShadZ01 56180 /* Әдебиет */ 3657534 wikitext text/x-wiki Кем дегенде [[XX ғасыр|ХХ ғасыр]]дың [[1920 жж.|20-жылдары]]нан бастап '''[[АҚШ киноиндустрия]]сы''' шығарылатын [[фильм]]дер саны мен [[кассалық түсімдер]] бойынша әлемдегі ең ірі болып қана қоймай, сонымен қатар әлемдік кинематографияның мазмұны мен технологияларына, кинопроцестің экономикалық және мәдени аспектілеріне шешуші әсер етеді. АҚШ-тың ірі [[кинокомпания]]ларының кеңселері мен түсірілім павильондары дәстүрлі түрде [[Голливуд]] маңында ([[Лос-Анджелес маңы]], [[Калифорния]] штаты) шоғырланған, сондықтан «америкалық кинематограф» және «Голливуд» ұғымдарының арасында жиі теңдік белгісі қойылады. Бұл толықтай дұрыс емес. Америкалық кино — бұл Голливудтың орасан зор киноиндустриясы ғана емес, сонымен қатар [[АҚШ тәуелсіз кинематографы|тәуелсіз кино]]ның дамыған жүйесі. АҚШ-та киножылдың қорытындысын 1929 жылдан бастап беделді «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>» сыйлықтарын беретін [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы|Америка киноакадемиясы]] шығарады. Ұлттық кино мұрасын сақтаумен және дәріптеумен [[Америка кино институты]] айналысады. == Голливуд киноиндустриясының тарихы == === Туылуы === ХХ ғасырдың басында бірнеше ондаған шағын киностудиялар болды, олар негізінен шығыс жағалауда, [[Нью-Йорк]]те орналасты. Үй-жайларды қымбат жалға алу, бұлтты және жаңбырлы күндердің көптігі киноөндіріске кедергі келтірді. Ал павильондардағы жарықтандыру, жарықтандыру құралдарының нашар дамуы және киноүлдірдің [[Фотоматериалдардың жарыққа сезімталдығы|жарық сезімталдығы]]ның төмендігі себебінен, тікелей күн сәулесіне тәуелді болды. 1909 жылы [[Томас Алва Эдисон|Томас Эдисон]] тарапынан жасалған америкалық киноөндірісті монополиялау әрекеті тәуелсіз киноөндірушілердің АҚШ-тың батыс жағалауына жаппай қашуына әкелді.<ref>{{cite web|url=http://news.tut.by/culture/367387.html|title=«Золото молчания». Политреклама, порнография, патентные войны, или Как зарождался кинематограф в США|author=Александр Прищепов|date=2013-09-24|work=Культура|publisher=Беларусьтің «Тут» порталы|access-date=2015-09-12|lang=ru|archive-date=2015-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150907222720/http://news.tut.by/culture/367387.html|url-status=dead}}</ref> {{Толық мақала|Эдисон кинотресі}} Эдисон тресінің [[Детектив (мамандық)|детектив]]тері мен [[Сот орындаушысы|сот орындаушы]]ларына [[Калифорния]]дағы Мексика шекарасына жақын жерде жасырынған бәсекелестерді табу қиынырақ болды. Бірте-бірте тәуелсіз кинокәсіпкерлер [[Сан-Франциско]] мен [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]] маңында шоғырлана бастады, ал ең танымал орын Голливуд кенті болды. Ол өз атауын [[XIX ғасыр]]дың аяғында оның орнында болған үлкен ранчодан алды. Шеткері Лос-Анджелестің маңында орналасқан Голливуд айрықша климаттық және географиялық ерекшеліктерге ие болды: жылына 300-ден астам күн шуақты күн, тау массивтерінің (соның ішінде әйгілі [[Үлкен Каньон|Үлкен каньон]]ның) жақындығы, [[прерия]]лардың орасан зор кеңістігі және [[Тынық мұхит]]ы жағалауы. Іргедегі қала құрылыс материалдары мен жұмыс ресурстарын жеткізе алатын, ал уақыт өте келе [[Кино техникасы|киножабдық]]тар мен [[киноматериал]]дар шығаратын орталыққа айналуы мүмкін еді (бұл болашақта жүзеге асты да). [1] «[[Vitagraph]]<nowiki/>» компаниясы саяси оқиғаларға сергек жауап беріп отырды. 1898 жылы Гавана жағалауында [[Испан-Америка соғысы|америка-испан соғысы]]ның басталуына себеп болған оқиға орын алды — жұмбақ жағдайда америкалық [[USS Maine (ACR-1)|«Мэн» крейсері]] жарылды. Қақтығыстың алғашқы күні-ақ [[Джеймс Стюарт Блэктон]] «[[Испан туы жұлып алынды]]<nowiki/>» атты фильм түсіріп, жарыққа шығарды. Фильмнің жүздеген көшірмесі бірнеше күн ішінде үлкен табыспен таралып кетті. Осылайша, өзінің дамуының ең алғашқы кезеңінде-ақ АҚШ кинематографы болып жатқан саяси оқиғаларға өз көзқарасын ашық білдірді. Лос-Анджелес маңындағы құрылысқа арналған жерлер іс жүзінде тегінге дерлік берілді, осылайша Голливудта бұрын-соңды болмаған [[құрылыс бумы]] басталды. * [[1907 жыл]]ы Лос-Анджелесте киноөндіріс басталды. * [[1913 жыл]]ы Голливудта [[Сесил Блаунт Демилль|Сесил Б. де Милль]]дің «[[Үндіс әйелдің күйеуі (фильм)|Үндіс әйелдің күйеуі]]<nowiki/>» [[вестерн]]і түсірілді, осы фильмнен бастап Голливудтың кинематографиялық орталық ретіндегі тарихы басталды. * [[1920 жыл]]ға қарай бірқатар ірі студиялардың қарқынды өсуі мен киножұлдыздар жүйесінің пайда болуының арқасында бұл жерде жыл сайын 800-ге жуық фильм түсірілді, ал атаудың өзі сән-салтанаттың, тәтті өмірдің және киноның елес сиқырының символына айналды. 15 жылдың ішінде бұл шағын ауыл Америка [[киноиндустрия]]сының астанасына айналды, өйткені онда америкалық [[киностудия]]лардың шамамен 90%-ы шоғырланды. === Қалыптасуы === {{See also|Кодекске дейінгі Голливуд}} Бүгінгі таңдағы ең қуатты салалардың бірі болып табылатын америкалық киноиндустрияның қалыптасуы 1892 жылы [[Томас Алва Эдисон|Томас Эдисон]] [[кинетоскоп]]ты құрастырған кезде басталды. Алғашқы көпшілік сеанс Нью-Йоркте, Байэл мен Костердің мюзик-холлында өтті. Сеанс шағын әзіл-оспақ және би нөмірлерінен тұрды. 9 жылдан кейін «[[Никелодеон (кинотеатр)|никелодеон]]дар» пайда болды — бұл ХХ ғасырдың басындағы АҚШ-тағы арзан кинотеатрлардың бір түрі, оған кіру құны 5 цент тұратын. Жыл сайын театрлар саны артып, 1908 жылға қарай олардың саны үш мыңнан асып кетті. Әрине, жаңа ойын-сауық көрермендер арасында үлкен табысқа ие болды. Бәсекелестіктің шиеленісуі кішігірім студиялардың күйреуіне әкелді. Ірі бірлестіктер — кинотрестер деп аталатындар пайда бола бастады. Олар өз кезегінде прокатка шығарушы фирмалармен біріге бастады: * [[1912 жыл]]ы «[[Universal Studios]]<nowiki/>» пен «[[Paramount Pictures]]<nowiki/>». * [[1919 жыл]]ы «[[United Artists]]<nowiki/>» (жетекші актерлер: [[Мэри Пикфорд]], [[Дуглас Фэрбэнкс]], [[Чарли Чаплин]] және [[Дэвид Гриффит]]). * [[1923 жыл]]ы «[[Warner Brothers]]<nowiki/>». * [[1924 жыл]]ы «[[Metro-Goldwyn-Mayer]]<nowiki/>» мен «[[Columbia Pictures]]<nowiki/>». Калифорниядағы алғашқы студияны 1911 жылы «Нестор» тәуелсіз компаниясы құрды. Кинопатенттер компаниясына кіретін фирмалардың — «[[Мутоскоп пен Байограф|Biograph]]<nowiki/>», «[[Vitagraph]]<nowiki/>» және т. б. — жобаларға белсенді қатысуының арқасында 1914 жылға қарай неғұрлым іргелі студиялардың құрылысы басталды. Америкалық киноиндустрияның жаппай көрерменге бағдарлануы режиссерлердің «авторлық» мүмкіндіктерін айтарлықтай шектеді. Жүйе көбірек пайда әкелетін «тартымды» фильмдерді талап етті, сондықтан алдыңғы қатарға [[Режиссёр|режиссер]]лер емес, [[Актёр|актер]]-[[жұлдыз]]дар (киножұлдыздар жүйесі пайда болды) мен [[продюсер]]лер шықты. Америкалық кинематографтың дамуы әрдайым тегіс жүрген жоқ. Қарама-қайшылықтар, әртүрлі бағыттар мен үрдістердің қақтығыстары, студиялардың күйреуі мен қайта өрлеуі, олардың бірігуі. Голливуд өмірінде киноөндірісті ірілендіру үрдісі өте айқын көрінді. Мысалы, «Metro-Goldwyn-Mayer» компаниясының негізін 1924 жылдың сәуірінде ірі кинотеатрлар желісінің иесі Маркус Лов қалады, ол үш киноөндірушінің — «Metro Pictures», С. Голдвиннің «Goldwyn Pictures» және Л. Б. Майердің «Louis B. Mayer Pictures» компанияларының бірігуін ұйымдастырды. == Гүлдену және классикалық Голливуд == {{Толық мақала|Голливудтың классикалық киносы}} [[Сурет:Joan Fontaine and Gary Cooper.jpg|thumb|[[Джоан Фонтейн]] мен [[Гэри Купер]] «Оскар» мүсіншелерімен (1942)]] Голливуд тарихындағы ең үлкен бетбұрыс 1920-жылдардың соңында дыбысты кино дәуірінің келуі болды. Келесі 20–30 жыл ішінде АҚШ кинематографы орталықтандырылған [[студиялық жүйе]] қағидаты бойынша ұйымдастырылды: сегіз кинотрест АҚШ-тағы фильмдердің өндірісін де, дистрибуциясын да толықтай бақылауға алды. Кинотеатрлардың негізгі желілері жеті кинокомпанияға тиесілі болды — [[MGM]] (ең үлкені), [[Paramount]] (оның ең жақын бәсекелесі), [[20th Century Studios|20th Century Fox]], [[Warner Bros.]], [[RKO]], [[Universal Pictures|Universal]] және [[Columbia Pictures|Columbia]]. Бұл студияларда, мысалы, [[Ирвинг Тальберг]], [[Дэвид Селзник]] және [[Дэррил Занук]] сияқты ең табысты продюсерлер киноөндіріс шарттарын белгіледі. Ірі кинокомпаниялар [[Анимация|мультипликация]]мен айналысатын бөлімшелерді белсенді дамытты. «Сырттан» келген киноөндірушілер ([[Уолт Дисней]]дің, [[Сэмюэл Голдвин]]нің және т.б. фирмалары) фильмдерді [[United Artists]] арналары арқылы прокатқа шығару мүмкіндігіне ие болды. Классикалық Голливудқа [[жанр]]лардың егжей-тегжейлі жасалған жүйесі тән: * [[Комедия]]лар ([[Макс Линдер|М. Линдер]], [[Чарли Чаплин|Ч. Чаплин]], [[Бастер Китон|Б. Китон]], [[ағайынды Маркс]]), соның ішінде: ** [[Эрнст Любич|Э. Любич]] пен [[Джордж Кьюкор|Дж. Кьюкор]]дың [[Романтикалық комедия|лирикалық кинокомедиялар]]ы, ** [[Фрэнк Капра|Ф. Капра]] мен [[Говард Хоукс|Х. Хоукс]]тың [[Эксцентрикалық комедия|бурлеск комедиялар]]ы. * Әртүрлі [[мелодрама]]лар — [[Эррол Флинн]]нің қатысуымен өткен [[Плащ пен қылыш фильмі|плащ пен қылыш фильмдері]]нен бастап, [[Дуглас Сирк|Д. Сирк]]тің әлеуметтік өткір фильмдеріне дейін. * [[Джон Форд]] пен Х. Хоукстың [[вестерн]]дері. * [[Хамфри Богарт|Х. Богарт]] пен [[Барбара Стэнвик|Б. Стэнвик]] қатысқан [[Нуар|фильм-нуар]]лар; * [[Фред Астер]] мен [[Джин Келли]] қатысқан [[мюзикл]]дер; * [[Альфред Хичкок|А. Хичкок]]тың қылмыстық [[триллер]]лері және т. б. Киноиндустрия марапаттарын бөлуге тек «жоғары» жанрдағы фильмдер ғана қатысты. В санатындағы аз бюджетті фильмдер (мысалы, [[Universal құбыжықтары|Universal студиясының қорқынышты фильмдерінің классикалық сериясы]]) ойын-сауық киномакулатурасы ретінде қарастырылды. Кейбір жанрлар (мысалы, фильм-нуар) уақыт өте келе осы бейресми лауазымдар кестесінде жоғарылады. Консерваторлардың қысымымен цензура мақсатында қоғамдық имандылықты қорғауға бағытталған [[Хейс кодексі]] қабылданып, ол бұлжытпай сақталды. 1930 жылдардың аяғынан бастап ең жоғары бюджетті және тартымды фильмдер түрлі-түсті болып түсіріледі ([[текниколор]] дәуірі). [[Сурет:Griffith_intolerance.jpg|thumb|300px|[[Дэвид Уорк Гриффит|Дэвид Гриффит]]тің «[[Төзімсіздік (фильм)|Төзімсіздік]]» (1916) фильмінен кадр|солға]] Соғыстан кейінгі кезеңде [[пеплум]] жанры — антикалық сюжеттер бойынша түсірілген, хронометражы үлкен, жаппай көріністердің орасан көптігімен және қиялды таңғалдыратын декорацияларымен ерекшеленетін жоғары бюджетті, ауқымды киноленталар гүлденді, мысалы, «[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]]<nowiki/>». [[Кең экранды кино]]ның танымалдығы дәл осылардан басталды, бұл көрерменге кадрда жасалған панорамадан ләззат алып, «көзін кеңірек ашуға» мүмкіндік берді. Сондай-ақ, соғыстан кейінгі алғашқы онжылдықтар дәстүрлі Голливуд мюзиклдерінің гүлденген уақыты болып саналады. ==== Жұлдыздар институты ==== {{Толық мақала|Жұлдызды конвейер}} Голливуд киносындағы «[[Жұлдыз (атақты)|киножұлдыздар]]<nowiki/>» институты сонау [[1920 жж.|1920]] [[1920 жж.|жылдар]]ы пайда болып, [[1930 жж.|1930]] [[1930 жж.|жылдар]]ы біржола қалыптасты және [[1940 жж.|1940]]-[[1950 жж.|1950 жылдар]]ы өзінің гүлдену шегіне жетті. Ол заманда актер-жұлдыздар көрермендерге көктегі құдайдай көрінетін, ал болашақ жұлдыздарды киностудиялар жанындағы арнайы курстарда дайындайтын. Ірі киностудиялардағы орасан зор пиар-индустрия жұлдыздардың имиджін жасаумен және оны қолдаумен айналысты. Сары баспасөз жұлдызды актерлердің әр қадамын жіті бақылап, олардың өміріндегі барлық оқиғалар мен ерсі қылықтары туралы жазып отырды, осылайша олардың танымалдылығының шекарасын тексеретін. [[Сурет:Golden Age of Hollywood.png|thumb|400px|Голливудтың «Алтын ғасыр» жұлдыздары]] Тек 1970 жылдары ғана студиялық жүйенің күйреуімен және қазіргі Голливуд кинематографының тууымен жұлдыздарға деген қызығушылық басқа сипатқа ие бола бастады: актер-жұлдыздар көктен жерге түсіп, көрерменге жақындады; олар енді соншалықты қол жетімсіз болып көрінбейтін. Екінші жағынан, олар әлдеқайда дербес бола түсті. [[1980 жж.|1980]] [[1980 жж.|жылдар]]ға қарай актер-жұлдыздар киностудиялардың бақылауынан толықтай босап, өз имиджін өздері қалыптастыруға, тіпті өздері ойнағысы келетін фильмдерді өздері таңдауға мүмкіндік алды. [[1990 жж.|1990 жылдар]]ға қарай жұлдыздардың дербестігі соншалықты дәрежеге жетті, тіпті олар өздері үшін тиісті фильмдерді таңдай отырып, кинематографтың даму стилі мен бағытын көбіне өздері айқындай бастады десек асыра сілтегендік болмас — өйткені олардың есімдерінің титрде көрінуінің өзі фильмнің кең танымалдылығын бірден қамтамасыз етті және жоғары кассалық түсімдерге кепілдік берді. Осылайша, [[1940 жж.|1940]] [[1940 жж.|жылдар]]мен салыстырғанда жағдай түбегейлі өзгерді: енді киностудиялар актер-жұлдыздарға түсірілім үшін тек қандай да бір материалды ұсынады, ал гонорарлары аспандап кеткен жұлдыздар өздеріне не көбірек сәйкес келетінін таңдап, осылайша бүкіл жанрлардың даму бағытын белгілейді. === Жаңа Голливуд === {{Толық мақала|Жаңа Голливуд}} Голливуд киносындағы жаңа кезең 1960 жылдардың аяғында, студиялық жүйенің күйреуімен басталды және 1970 жылдардың ең соңында аяқталды. Кинокөрермендердің телеэкрандарға ағылуы, [[Азаматтық құқықтар қозғалысы|дәуірлік қоғамдық өзгерістер]] мен [[сексуалдық революция]] жағдайында дәстүрлі «жұлдыздар» қатысатын шаблонды студиялық фильмдерге деген қызығушылық тұрақты түрде төмендеді, тіпті ірі көптеген киностудиялар күйреуге жақын қалды. Студия бостары жас көрерменнің қандай кино көргісі келетінін біле алмай дал болды. Эксперимент ретінде үлкен студиялардың басшылары жас режиссерлерге сенім білдіре бастады, оларды түсірілімдерге шақыру сәнге айналды, әсіресе олар киномектептер мен шағын студиялардан шығып, өте аз бюджеттермен жұмыс істей алатын. 1970 жылдардағы жаңа, ерекше, ашық киноның қуатты толқыны көрермендерді баурап алды және Голливуд киносында 1980 жылдардың басына дейін созылған жаңа дәуір басталды. Жас режиссерлер жұмыс істеген фильмдер көбінесе дәстүрлі жанрлардың негізгі ұстанымдарына күмән келтірді [[ревизионистік вестерн]], [[неонуар]] және т. б.. Олар еуропалық [[Авторлық кино теориясы|авторлық кино]]ның жетістіктерін қолданды және киноиндустрияға студиялардың дәстүрлеріне қайшы келетін тақырыптар мен стилистиканы енгізді. Студия жағдайында ірі бюджеттерге түсірілген [[Стэнли Кубрик]], [[Фрэнсис Форд Коппола|Ф. Ф. Коппола]], [[Мартин Скорсезе]], [[Роман Полански]], [[Вуди Аллен]], [[Роберт Олтмен]] фильмдері оларды авторлық мәлімдемелер ретінде қарастыруға мүмкіндік беретін ерекше жоғары көркемдік деңгейімен ерекшеленді. Эксперименттерге деген қызығушылық 1970 жылдардың аяғында, «[[Жұмақ қақпасы]]<nowiki/>» 1980 фильмі сияқты бірнеше ірі бюджеттік эксперименттік жобалар сәтсіздікке ұшырағаннан кейін жоғалды. Ол уақытқа қарай негізгі кассалық түсімді [[Джордж Лукас|Дж. Лукас]]тың «[[Жұлдызды соғыстар]]<nowiki/>» және [[Стивен Спилберг]]тің «[[Жақтар (фильм)|Жақтар]]<nowiki/>» сияқты өткір сюжетті немесе ғылыми-фантастикалық [[блокбастер]]лері әкелгендіктен, студия басшылығы бұдан былай коммерциялық табыстың тексерілген рецепттеріне сүйенуді шешті. Голливуд тарихындағы қарқынды көркемдік эксперименттер кезеңі аяқталды. ==== Тәуелсіз америкалық кино ==== {{Толық мақала|АҚШ тәуелсіз кинематографы}} [[Сурет:Sundance-Film-Festival.jpg|thumb|1985 жылдан бастап [[Юта]] штатында жыл сайын «[[Сандэнс кинофестивалі|Сандэнс]]<nowiki/>» тәуелсіз америкалық кинофестивалі өтеді|300x300 нүкте]] [[Тәуелсіз кинематограф|Тәуелсіз]] ([[артхаус]]) киноны бастапқыда ірі кинокомпаниялар қолдамады. Бір жағынан, бұл аз бюджетті білдірсе, екінші жағынан — режиссерлерге қысымның аз болуын білдіреді. Ірі кинокомпаниялар кинофильмдер өндірісін коммерциялық қызмет ретінде ұйымдастырады, сондықтан продюсерлердің коммерциялық мүдделері әдетте режиссердің көркемдік ұмтылыстарынан басым түсіп жатады. Фильм [[кинопрокат]]та тым ересек рейтинг алып қалмауы үшін, продюсерлерге көбіне ең тәуекелді сахналарды алып тастаған тиімді. Кейде толық режиссерлік нұсқасы DVD-де бөлек тиражбен шығарылады. 1960 жылдары АҚШ-тың тәуелсіз киносы өте әртүрлі болды: бұл [[Культті фильм|культтік]] роуд-муви «[[Қамсыз саяхатшы]]<nowiki/>», [[Энди Уорхол]]дың шығармашылық эксперименттері және көрермендердің тар шеңберіне арналған [[Эксплуатациялық кино|трэш]] түн ортасында кинотеатрларда көрсетілген «түн ортасындағы фильмдер» деп аталатындар. Жаңа Голливуд заманынан бастап тәуелсіз кино мен коммерциялық [[мейнстрим]] арасындағы шекара әр онжылдық сайын барған сайын бұлдырап барады. Тәуелсіз кино көшбасшылары [[ағайынды Коэндер]] мен [[Квентин Тарантино]] сияқты прокатта коммерциялық бағытталған орта қол жобалардан кем түспейтін касса жинайтын фильмдер түсіреді. Кейбір режиссерлер өз фильмдерін саналы түрде кино өнерін бағалаушылар аудиториясына арнайды [[Джефф Николс (режиссёр)|Джефф Николс]], [[Лодж Керриган]]. «Барлығына бірдей емес» киноөнімдеріне мамандандырылған бөлімшелер барлық ірі киностудияларда ашылған: [[Дисней студиясы]] жанындағы [[Miramax Films]], [[Universal Pictures|Universal]] студиясы жанындағы [[Focus Features]], [[20th Century Studios|20th Century Fox]] жанындағы [[Fox Searchlight]] және т. б. === Қазіргі кезеңі === Қазіргі америкалық кинонарықтағы ең ірі ойыншылар — бес мейджор-студия: [[Paramount Pictures]], [[Warner Bros.]], [[Columbia Pictures]], [[Universal Studios]] және [[Walt Disney Company]] (Buena Vista сауда маркасымен өнер көрсететін). Кинонарықтың шамамен 10–15%-ын [[DreamWorks Pictures|DreamWorks]], [[Lionsgate]] және [[The Weinstein Company]] тәуелсіз компанияларының өнімдері иеленеді. Ірі киностудияларға ең үлкен пайданы [[компьютерлік графика]] мен [[арнайы эффекті]]лерді қолдана отырып түсірілген және осы себепті бастапқыда кең экранда көруге арналған тартымды фильмдер әкеледі. Көрерменді танымал хиттердің жалғасымен ([[сиквел]]дерімен) қызықтыру оңайырақ, сондықтан прокаттағы ең табысты фильмдер франшизаның сериялық принципі бойынша ұйымдастырылады. == АҚШ фильмдерін санаттау == {{Толық мақала|Америкалық кино қауымдастығының рейтинг жүйесі}} Кинокартинаға санатты Жіктеу және бағалау жөніндегі басқарма кеңесі береді. Бұл басқарма Америкалық кино қауымдастығы мен Ұлттық кинотеатр иелері қауымдастығының қолдауымен жұмыс істейді. Фильмге берілген санатқа сүйене отырып, ата-аналар баласының бұл фильмді көргенін қалайтыны немесе қаламайтыны туралы қорытынды жасай алады. == Тағы қараңыз == * [[Голливуд (телехикая)]] * [[AFI нұсқасы бойынша 100 жыл ішіндеге американдық фильмдерден 100 танымал цитата|100 жыл ішіндегі америкалық фильмдерден 100 танымал цитата]] * [[Америка режиссерлер гильдиясы]] * [[Америка кинооператорлар қоғамы]] * [[АҚШ-ғы қоғамдық игіліктегі фильмдер тізімі]] * [[Кинодағы байырғы американдықтар|Кинодағы байырғы америкалықтар]] * [[Голливудтағы антисемитизм]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * {{кітап|авторы=[[Эдгар Михайлович Арнольди|Арнольди Э. М.]]|бөлімі=Книга 1. Американское и западно-европейское кино|тақырыбы=История кино|lang=ru|орны=[[Санкт-Петербург|Ленинград]]|баспасы=|жылы=1940|барлық беті=92}} * {{кітап|авторы=[[Валентина Сергеевна Колодяжная|Колодяжная В. С.]]|тақырыбы=Кино США. (1929—1941)|lang=ru|орны=М.|баспасы=[[ВГИК]]|жылы=1967|барлық беті=105}} * {{кітап|авторы=Колодяжная B. C., Трутко И. И|тақырыбы=История зарубежного кино|lang=ru|орны=М.|баспасы=[[Искусство (издательство)|Искусство]]|жылы=1970|томы=Том 2: 1929—1945 годы|барлық беті=434}} * {{кітап|авторы=[[Сергей Васильевич Комаров|Комаров С. В.]]|тақырыбы=История зарубежного кино|lang=ru|басылым=2-е, изд., расшир. и доп.|орны=М.|баспасы=Искусство|жылы=1965|томы=Том 1: Немое кино|беттері=416, ил.}} * {{кітап|авторы=[[Жорж Садуль|Садуль Ж.]]|тақырыбы=Всеобщая история кино|lang=ru|жауапты=Пер. с фр.|орны=М.|баспасы=Искусство|жылы=1958|томы=Том 2: Кино становится искусством. 1909—1914|беттері=524 с., ил.}} * {{кітап|авторы=Садуль Ж.|тақырыбы=Всеобщая история кино|lang=ru|жауапты=Под общей ред. С. Юткевича; пер. с фр. А. А. Худадовой, оформл. худ. С. Бершадского|орны=М.|баспасы=Искусство|жылы=1961|томы=Том 3: Кино становится искусством. 1914—1920|беттері=626, ил.}} * {{кітап|авторы=Садуль Ж.|тақырыбы=Всеобщая история кино|lang=ru|орны=М.|баспасы=Искусство|жылы=1982|томы=Том 4. Часть 2: Голливуд. Конец немого кино. 1919—1929|беттері=560, ил.}} * {{кітап|авторы=Садуль Ж.|тақырыбы=Всеобщая история кино|lang=ru|жауапты=Ред. С. И. Юткевич; пер. с фр. Л. Ю. Флоровской|орны=М.|баспасы=Искусство|жылы=1963|томы=Том 6: Кино в период войны. 1939—1945|барлық беті=498}} * {{кітап|авторы=Садуль Ж.|тақырыбы=История киноискусства от его зарождения до наших дней|lang=ru|жауапты=Пер. с 4-го фр. изд. М. К. Левиной; ред., предисл. и примеч. Г. А. Авенариуса|орны=М.|баспасы=Государственное издательство иностранной литературы|жылы=1957|беттері=464, ил.}} * {{кітап|авторы=[[Ежи Тёплиц|Тёплиц Е.]]|тақырыбы=История киноискусства|lang=ru|жауапты=Пер. с польск.|орны=М.|баспасы=Прогресс|жылы=1968|томы=Том 1 (Книги 1—2): 1895—1927|беттері=413, ил.}} * {{кітап|авторы=Тёплиц Е.|тақырыбы=История киноискусства|lang=ru|жауапты=Пер. с польск.|орны=М.|баспасы=Прогресс|жылы=1971|томы=Том 2 (Книга 3): 1928—1933|беттері=280, ил.}} * {{кітап|авторы=Тёплиц Е.|тақырыбы=История киноискусства|lang=ru|жауапты=Пер. с польск.|орны=М.|баспасы=Прогресс|жылы=1973|томы=Том 3 (Книга 4): 1934—1939|беттері=272, ил.}} * {{кітап|авторы=Тёплиц Е.|тақырыбы=История киноискусства|lang=ru|жауапты=Пер. с польск.|орны=М.|баспасы=Прогресс|жылы=1974|томы=Том 4 (Книга 5): 1939—1945|беттері=320, ил.}} * {{кітап|авторы={{iw|Эдвард Эпштейн|Эпштейн Э.||Edward Jay Epstein}}|тақырыбы=Голливуд экономикасы: киноиндустрия шын мәнінде неден табыс табады|шынайы атауы=The Hollywood Economist: The Hidden Financial Reality Behind the Movies|lang=ru|жауапты=Ағылш. ауд. [М. Иутина]|орны=М.|баспасы=[[Альпина Паблишер]]|жылы=2011|беттері=199 c., [6] л. табл.: ил.|isbn=978-5-9614-1444-8}} * {{кітап|авторы=De Vany A.|тақырыбы=Hollywood Economics: How Extreme Uncertainty Shapes the Film Industry|lang=en|баспасы=Routledge|жылы=2003|барлық беті=328|isbn=978-0-4153-1261-5}} * {{кітап|авторы=Earley, Steven C.|тақырыбы=Америкалық фильмдерге кіріспе|шынайы атауы=An introduction to American movies|url=https://archive.org/details/introductiontoam00earl|lang=en|басылым=Signet edition|орны=New York|баспасы=New American Library|жылы=1978|барлық беті=368|сериясы=A Mentor book series|isbn=978-0-4516-1638-8}} * {{кітап|авторы=[[Джордж Макдоналд Фрейзер|Fraser G. M.]]|тақырыбы=The Hollywood History of the World, from One Million Years B.C. to 'Apocalypse Now'|lang=en|басылым=1st US ed.|орны=London / New York|баспасы=M. Joseph / Beech Tree Books|жылы=1988|барлық беті=268|isbn=0-7181-2997-0}} * {{кітап|авторы=Hallett H. A.|тақырыбы=Go West, Young Women! The Rise of Early Hollywood|lang=en|басылым=1st Edition|орны=Berkeley, California|баспасы=University of California Press|жылы=2013|барлық беті=326|isbn=978-0-5202-7409-9}} * {{кітап|авторы=Ragan D.|тақырыбы=Who’s Who in Hollywood, 1900—1976|lang=en|басылым=1st Edition|орны=New Rochelle, New York|баспасы=Arlington House|жылы=1976|барлық беті=864|isbn=978-0-8700-0349-3}} * {{кітап|авторы=Edited by Jon Lewis|тақырыбы=The Oxford Handbook of American Film History|lang=en|баспасы=[[Oxford University Press]]|жылы=2025|барлық беті=824|isbn=978-0-1975-5612-2}} * {{кітап|авторы=Edited By Pamela Robertson Wojcik & Paula J. Massood|тақырыбы=The Routledge Companion to American Film History|lang=en|баспасы=[[Routledge]]|жылы=2025|барлық беті=442|isbn=978-1-0326-1028-3}} == Сыртқы сілтемелер == * Алғашқы голливудтық фильм («[[Ескі Калифорнияда]]», реж. [[Дэвид Уорк Гриффит]]): [https://www.film.ru/articles/kinoslovar-pervyy-gollivudskiy-film Жасалу тарихы] // [[Film.ru]], 8.07.2016 * [https://knife.media/goodcinemafromivan/ Голливудтың құлдырауының қысқаша тарихы: америкалық кинодағы revolution қалай басталды және 2000 жылдар оны неліктен құртты] // 6 маусым 2020 * [https://lenta.ru/articles/2022/11/30/speculation/ Тарантино 1970 жылдардағы голливудтық фильмдер туралы кітап жазды. Ұлы режиссерден қандай киновед шықты?] [https://lenta.ru/news/2023/04/21/tarantino/] // [[Лента.ру]], 30 қараша 2022 [[Санат:АҚШ кинематографы| ]] [[Санат:Он үш колония тарихы]] 40tnwktl13495bv76lbpf50g2a3szbu 3657535 3657534 2026-09-19T22:02:33Z ShadZ01 56180 /* Әдебиет */ 3657535 wikitext text/x-wiki Кем дегенде [[XX ғасыр|ХХ ғасыр]]дың [[1920 жж.|20-жылдары]]нан бастап '''[[АҚШ киноиндустрия]]сы''' шығарылатын [[фильм]]дер саны мен [[кассалық түсімдер]] бойынша әлемдегі ең ірі болып қана қоймай, сонымен қатар әлемдік кинематографияның мазмұны мен технологияларына, кинопроцестің экономикалық және мәдени аспектілеріне шешуші әсер етеді. АҚШ-тың ірі [[кинокомпания]]ларының кеңселері мен түсірілім павильондары дәстүрлі түрде [[Голливуд]] маңында ([[Лос-Анджелес маңы]], [[Калифорния]] штаты) шоғырланған, сондықтан «америкалық кинематограф» және «Голливуд» ұғымдарының арасында жиі теңдік белгісі қойылады. Бұл толықтай дұрыс емес. Америкалық кино — бұл Голливудтың орасан зор киноиндустриясы ғана емес, сонымен қатар [[АҚШ тәуелсіз кинематографы|тәуелсіз кино]]ның дамыған жүйесі. АҚШ-та киножылдың қорытындысын 1929 жылдан бастап беделді «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>» сыйлықтарын беретін [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы|Америка киноакадемиясы]] шығарады. Ұлттық кино мұрасын сақтаумен және дәріптеумен [[Америка кино институты]] айналысады. == Голливуд киноиндустриясының тарихы == === Туылуы === ХХ ғасырдың басында бірнеше ондаған шағын киностудиялар болды, олар негізінен шығыс жағалауда, [[Нью-Йорк]]те орналасты. Үй-жайларды қымбат жалға алу, бұлтты және жаңбырлы күндердің көптігі киноөндіріске кедергі келтірді. Ал павильондардағы жарықтандыру, жарықтандыру құралдарының нашар дамуы және киноүлдірдің [[Фотоматериалдардың жарыққа сезімталдығы|жарық сезімталдығы]]ның төмендігі себебінен, тікелей күн сәулесіне тәуелді болды. 1909 жылы [[Томас Алва Эдисон|Томас Эдисон]] тарапынан жасалған америкалық киноөндірісті монополиялау әрекеті тәуелсіз киноөндірушілердің АҚШ-тың батыс жағалауына жаппай қашуына әкелді.<ref>{{cite web|url=http://news.tut.by/culture/367387.html|title=«Золото молчания». Политреклама, порнография, патентные войны, или Как зарождался кинематограф в США|author=Александр Прищепов|date=2013-09-24|work=Культура|publisher=Беларусьтің «Тут» порталы|access-date=2015-09-12|lang=ru|archive-date=2015-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150907222720/http://news.tut.by/culture/367387.html|url-status=dead}}</ref> {{Толық мақала|Эдисон кинотресі}} Эдисон тресінің [[Детектив (мамандық)|детектив]]тері мен [[Сот орындаушысы|сот орындаушы]]ларына [[Калифорния]]дағы Мексика шекарасына жақын жерде жасырынған бәсекелестерді табу қиынырақ болды. Бірте-бірте тәуелсіз кинокәсіпкерлер [[Сан-Франциско]] мен [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]] маңында шоғырлана бастады, ал ең танымал орын Голливуд кенті болды. Ол өз атауын [[XIX ғасыр]]дың аяғында оның орнында болған үлкен ранчодан алды. Шеткері Лос-Анджелестің маңында орналасқан Голливуд айрықша климаттық және географиялық ерекшеліктерге ие болды: жылына 300-ден астам күн шуақты күн, тау массивтерінің (соның ішінде әйгілі [[Үлкен Каньон|Үлкен каньон]]ның) жақындығы, [[прерия]]лардың орасан зор кеңістігі және [[Тынық мұхит]]ы жағалауы. Іргедегі қала құрылыс материалдары мен жұмыс ресурстарын жеткізе алатын, ал уақыт өте келе [[Кино техникасы|киножабдық]]тар мен [[киноматериал]]дар шығаратын орталыққа айналуы мүмкін еді (бұл болашақта жүзеге асты да). [1] «[[Vitagraph]]<nowiki/>» компаниясы саяси оқиғаларға сергек жауап беріп отырды. 1898 жылы Гавана жағалауында [[Испан-Америка соғысы|америка-испан соғысы]]ның басталуына себеп болған оқиға орын алды — жұмбақ жағдайда америкалық [[USS Maine (ACR-1)|«Мэн» крейсері]] жарылды. Қақтығыстың алғашқы күні-ақ [[Джеймс Стюарт Блэктон]] «[[Испан туы жұлып алынды]]<nowiki/>» атты фильм түсіріп, жарыққа шығарды. Фильмнің жүздеген көшірмесі бірнеше күн ішінде үлкен табыспен таралып кетті. Осылайша, өзінің дамуының ең алғашқы кезеңінде-ақ АҚШ кинематографы болып жатқан саяси оқиғаларға өз көзқарасын ашық білдірді. Лос-Анджелес маңындағы құрылысқа арналған жерлер іс жүзінде тегінге дерлік берілді, осылайша Голливудта бұрын-соңды болмаған [[құрылыс бумы]] басталды. * [[1907 жыл]]ы Лос-Анджелесте киноөндіріс басталды. * [[1913 жыл]]ы Голливудта [[Сесил Блаунт Демилль|Сесил Б. де Милль]]дің «[[Үндіс әйелдің күйеуі (фильм)|Үндіс әйелдің күйеуі]]<nowiki/>» [[вестерн]]і түсірілді, осы фильмнен бастап Голливудтың кинематографиялық орталық ретіндегі тарихы басталды. * [[1920 жыл]]ға қарай бірқатар ірі студиялардың қарқынды өсуі мен киножұлдыздар жүйесінің пайда болуының арқасында бұл жерде жыл сайын 800-ге жуық фильм түсірілді, ал атаудың өзі сән-салтанаттың, тәтті өмірдің және киноның елес сиқырының символына айналды. 15 жылдың ішінде бұл шағын ауыл Америка [[киноиндустрия]]сының астанасына айналды, өйткені онда америкалық [[киностудия]]лардың шамамен 90%-ы шоғырланды. === Қалыптасуы === {{See also|Кодекске дейінгі Голливуд}} Бүгінгі таңдағы ең қуатты салалардың бірі болып табылатын америкалық киноиндустрияның қалыптасуы 1892 жылы [[Томас Алва Эдисон|Томас Эдисон]] [[кинетоскоп]]ты құрастырған кезде басталды. Алғашқы көпшілік сеанс Нью-Йоркте, Байэл мен Костердің мюзик-холлында өтті. Сеанс шағын әзіл-оспақ және би нөмірлерінен тұрды. 9 жылдан кейін «[[Никелодеон (кинотеатр)|никелодеон]]дар» пайда болды — бұл ХХ ғасырдың басындағы АҚШ-тағы арзан кинотеатрлардың бір түрі, оған кіру құны 5 цент тұратын. Жыл сайын театрлар саны артып, 1908 жылға қарай олардың саны үш мыңнан асып кетті. Әрине, жаңа ойын-сауық көрермендер арасында үлкен табысқа ие болды. Бәсекелестіктің шиеленісуі кішігірім студиялардың күйреуіне әкелді. Ірі бірлестіктер — кинотрестер деп аталатындар пайда бола бастады. Олар өз кезегінде прокатка шығарушы фирмалармен біріге бастады: * [[1912 жыл]]ы «[[Universal Studios]]<nowiki/>» пен «[[Paramount Pictures]]<nowiki/>». * [[1919 жыл]]ы «[[United Artists]]<nowiki/>» (жетекші актерлер: [[Мэри Пикфорд]], [[Дуглас Фэрбэнкс]], [[Чарли Чаплин]] және [[Дэвид Гриффит]]). * [[1923 жыл]]ы «[[Warner Brothers]]<nowiki/>». * [[1924 жыл]]ы «[[Metro-Goldwyn-Mayer]]<nowiki/>» мен «[[Columbia Pictures]]<nowiki/>». Калифорниядағы алғашқы студияны 1911 жылы «Нестор» тәуелсіз компаниясы құрды. Кинопатенттер компаниясына кіретін фирмалардың — «[[Мутоскоп пен Байограф|Biograph]]<nowiki/>», «[[Vitagraph]]<nowiki/>» және т. б. — жобаларға белсенді қатысуының арқасында 1914 жылға қарай неғұрлым іргелі студиялардың құрылысы басталды. Америкалық киноиндустрияның жаппай көрерменге бағдарлануы режиссерлердің «авторлық» мүмкіндіктерін айтарлықтай шектеді. Жүйе көбірек пайда әкелетін «тартымды» фильмдерді талап етті, сондықтан алдыңғы қатарға [[Режиссёр|режиссер]]лер емес, [[Актёр|актер]]-[[жұлдыз]]дар (киножұлдыздар жүйесі пайда болды) мен [[продюсер]]лер шықты. Америкалық кинематографтың дамуы әрдайым тегіс жүрген жоқ. Қарама-қайшылықтар, әртүрлі бағыттар мен үрдістердің қақтығыстары, студиялардың күйреуі мен қайта өрлеуі, олардың бірігуі. Голливуд өмірінде киноөндірісті ірілендіру үрдісі өте айқын көрінді. Мысалы, «Metro-Goldwyn-Mayer» компаниясының негізін 1924 жылдың сәуірінде ірі кинотеатрлар желісінің иесі Маркус Лов қалады, ол үш киноөндірушінің — «Metro Pictures», С. Голдвиннің «Goldwyn Pictures» және Л. Б. Майердің «Louis B. Mayer Pictures» компанияларының бірігуін ұйымдастырды. == Гүлдену және классикалық Голливуд == {{Толық мақала|Голливудтың классикалық киносы}} [[Сурет:Joan Fontaine and Gary Cooper.jpg|thumb|[[Джоан Фонтейн]] мен [[Гэри Купер]] «Оскар» мүсіншелерімен (1942)]] Голливуд тарихындағы ең үлкен бетбұрыс 1920-жылдардың соңында дыбысты кино дәуірінің келуі болды. Келесі 20–30 жыл ішінде АҚШ кинематографы орталықтандырылған [[студиялық жүйе]] қағидаты бойынша ұйымдастырылды: сегіз кинотрест АҚШ-тағы фильмдердің өндірісін де, дистрибуциясын да толықтай бақылауға алды. Кинотеатрлардың негізгі желілері жеті кинокомпанияға тиесілі болды — [[MGM]] (ең үлкені), [[Paramount]] (оның ең жақын бәсекелесі), [[20th Century Studios|20th Century Fox]], [[Warner Bros.]], [[RKO]], [[Universal Pictures|Universal]] және [[Columbia Pictures|Columbia]]. Бұл студияларда, мысалы, [[Ирвинг Тальберг]], [[Дэвид Селзник]] және [[Дэррил Занук]] сияқты ең табысты продюсерлер киноөндіріс шарттарын белгіледі. Ірі кинокомпаниялар [[Анимация|мультипликация]]мен айналысатын бөлімшелерді белсенді дамытты. «Сырттан» келген киноөндірушілер ([[Уолт Дисней]]дің, [[Сэмюэл Голдвин]]нің және т.б. фирмалары) фильмдерді [[United Artists]] арналары арқылы прокатқа шығару мүмкіндігіне ие болды. Классикалық Голливудқа [[жанр]]лардың егжей-тегжейлі жасалған жүйесі тән: * [[Комедия]]лар ([[Макс Линдер|М. Линдер]], [[Чарли Чаплин|Ч. Чаплин]], [[Бастер Китон|Б. Китон]], [[ағайынды Маркс]]), соның ішінде: ** [[Эрнст Любич|Э. Любич]] пен [[Джордж Кьюкор|Дж. Кьюкор]]дың [[Романтикалық комедия|лирикалық кинокомедиялар]]ы, ** [[Фрэнк Капра|Ф. Капра]] мен [[Говард Хоукс|Х. Хоукс]]тың [[Эксцентрикалық комедия|бурлеск комедиялар]]ы. * Әртүрлі [[мелодрама]]лар — [[Эррол Флинн]]нің қатысуымен өткен [[Плащ пен қылыш фильмі|плащ пен қылыш фильмдері]]нен бастап, [[Дуглас Сирк|Д. Сирк]]тің әлеуметтік өткір фильмдеріне дейін. * [[Джон Форд]] пен Х. Хоукстың [[вестерн]]дері. * [[Хамфри Богарт|Х. Богарт]] пен [[Барбара Стэнвик|Б. Стэнвик]] қатысқан [[Нуар|фильм-нуар]]лар; * [[Фред Астер]] мен [[Джин Келли]] қатысқан [[мюзикл]]дер; * [[Альфред Хичкок|А. Хичкок]]тың қылмыстық [[триллер]]лері және т. б. Киноиндустрия марапаттарын бөлуге тек «жоғары» жанрдағы фильмдер ғана қатысты. В санатындағы аз бюджетті фильмдер (мысалы, [[Universal құбыжықтары|Universal студиясының қорқынышты фильмдерінің классикалық сериясы]]) ойын-сауық киномакулатурасы ретінде қарастырылды. Кейбір жанрлар (мысалы, фильм-нуар) уақыт өте келе осы бейресми лауазымдар кестесінде жоғарылады. Консерваторлардың қысымымен цензура мақсатында қоғамдық имандылықты қорғауға бағытталған [[Хейс кодексі]] қабылданып, ол бұлжытпай сақталды. 1930 жылдардың аяғынан бастап ең жоғары бюджетті және тартымды фильмдер түрлі-түсті болып түсіріледі ([[текниколор]] дәуірі). [[Сурет:Griffith_intolerance.jpg|thumb|300px|[[Дэвид Уорк Гриффит|Дэвид Гриффит]]тің «[[Төзімсіздік (фильм)|Төзімсіздік]]» (1916) фильмінен кадр|солға]] Соғыстан кейінгі кезеңде [[пеплум]] жанры — антикалық сюжеттер бойынша түсірілген, хронометражы үлкен, жаппай көріністердің орасан көптігімен және қиялды таңғалдыратын декорацияларымен ерекшеленетін жоғары бюджетті, ауқымды киноленталар гүлденді, мысалы, «[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]]<nowiki/>». [[Кең экранды кино]]ның танымалдығы дәл осылардан басталды, бұл көрерменге кадрда жасалған панорамадан ләззат алып, «көзін кеңірек ашуға» мүмкіндік берді. Сондай-ақ, соғыстан кейінгі алғашқы онжылдықтар дәстүрлі Голливуд мюзиклдерінің гүлденген уақыты болып саналады. ==== Жұлдыздар институты ==== {{Толық мақала|Жұлдызды конвейер}} Голливуд киносындағы «[[Жұлдыз (атақты)|киножұлдыздар]]<nowiki/>» институты сонау [[1920 жж.|1920]] [[1920 жж.|жылдар]]ы пайда болып, [[1930 жж.|1930]] [[1930 жж.|жылдар]]ы біржола қалыптасты және [[1940 жж.|1940]]-[[1950 жж.|1950 жылдар]]ы өзінің гүлдену шегіне жетті. Ол заманда актер-жұлдыздар көрермендерге көктегі құдайдай көрінетін, ал болашақ жұлдыздарды киностудиялар жанындағы арнайы курстарда дайындайтын. Ірі киностудиялардағы орасан зор пиар-индустрия жұлдыздардың имиджін жасаумен және оны қолдаумен айналысты. Сары баспасөз жұлдызды актерлердің әр қадамын жіті бақылап, олардың өміріндегі барлық оқиғалар мен ерсі қылықтары туралы жазып отырды, осылайша олардың танымалдылығының шекарасын тексеретін. [[Сурет:Golden Age of Hollywood.png|thumb|400px|Голливудтың «Алтын ғасыр» жұлдыздары]] Тек 1970 жылдары ғана студиялық жүйенің күйреуімен және қазіргі Голливуд кинематографының тууымен жұлдыздарға деген қызығушылық басқа сипатқа ие бола бастады: актер-жұлдыздар көктен жерге түсіп, көрерменге жақындады; олар енді соншалықты қол жетімсіз болып көрінбейтін. Екінші жағынан, олар әлдеқайда дербес бола түсті. [[1980 жж.|1980]] [[1980 жж.|жылдар]]ға қарай актер-жұлдыздар киностудиялардың бақылауынан толықтай босап, өз имиджін өздері қалыптастыруға, тіпті өздері ойнағысы келетін фильмдерді өздері таңдауға мүмкіндік алды. [[1990 жж.|1990 жылдар]]ға қарай жұлдыздардың дербестігі соншалықты дәрежеге жетті, тіпті олар өздері үшін тиісті фильмдерді таңдай отырып, кинематографтың даму стилі мен бағытын көбіне өздері айқындай бастады десек асыра сілтегендік болмас — өйткені олардың есімдерінің титрде көрінуінің өзі фильмнің кең танымалдылығын бірден қамтамасыз етті және жоғары кассалық түсімдерге кепілдік берді. Осылайша, [[1940 жж.|1940]] [[1940 жж.|жылдар]]мен салыстырғанда жағдай түбегейлі өзгерді: енді киностудиялар актер-жұлдыздарға түсірілім үшін тек қандай да бір материалды ұсынады, ал гонорарлары аспандап кеткен жұлдыздар өздеріне не көбірек сәйкес келетінін таңдап, осылайша бүкіл жанрлардың даму бағытын белгілейді. === Жаңа Голливуд === {{Толық мақала|Жаңа Голливуд}} Голливуд киносындағы жаңа кезең 1960 жылдардың аяғында, студиялық жүйенің күйреуімен басталды және 1970 жылдардың ең соңында аяқталды. Кинокөрермендердің телеэкрандарға ағылуы, [[Азаматтық құқықтар қозғалысы|дәуірлік қоғамдық өзгерістер]] мен [[сексуалдық революция]] жағдайында дәстүрлі «жұлдыздар» қатысатын шаблонды студиялық фильмдерге деген қызығушылық тұрақты түрде төмендеді, тіпті ірі көптеген киностудиялар күйреуге жақын қалды. Студия бостары жас көрерменнің қандай кино көргісі келетінін біле алмай дал болды. Эксперимент ретінде үлкен студиялардың басшылары жас режиссерлерге сенім білдіре бастады, оларды түсірілімдерге шақыру сәнге айналды, әсіресе олар киномектептер мен шағын студиялардан шығып, өте аз бюджеттермен жұмыс істей алатын. 1970 жылдардағы жаңа, ерекше, ашық киноның қуатты толқыны көрермендерді баурап алды және Голливуд киносында 1980 жылдардың басына дейін созылған жаңа дәуір басталды. Жас режиссерлер жұмыс істеген фильмдер көбінесе дәстүрлі жанрлардың негізгі ұстанымдарына күмән келтірді [[ревизионистік вестерн]], [[неонуар]] және т. б.. Олар еуропалық [[Авторлық кино теориясы|авторлық кино]]ның жетістіктерін қолданды және киноиндустрияға студиялардың дәстүрлеріне қайшы келетін тақырыптар мен стилистиканы енгізді. Студия жағдайында ірі бюджеттерге түсірілген [[Стэнли Кубрик]], [[Фрэнсис Форд Коппола|Ф. Ф. Коппола]], [[Мартин Скорсезе]], [[Роман Полански]], [[Вуди Аллен]], [[Роберт Олтмен]] фильмдері оларды авторлық мәлімдемелер ретінде қарастыруға мүмкіндік беретін ерекше жоғары көркемдік деңгейімен ерекшеленді. Эксперименттерге деген қызығушылық 1970 жылдардың аяғында, «[[Жұмақ қақпасы]]<nowiki/>» 1980 фильмі сияқты бірнеше ірі бюджеттік эксперименттік жобалар сәтсіздікке ұшырағаннан кейін жоғалды. Ол уақытқа қарай негізгі кассалық түсімді [[Джордж Лукас|Дж. Лукас]]тың «[[Жұлдызды соғыстар]]<nowiki/>» және [[Стивен Спилберг]]тің «[[Жақтар (фильм)|Жақтар]]<nowiki/>» сияқты өткір сюжетті немесе ғылыми-фантастикалық [[блокбастер]]лері әкелгендіктен, студия басшылығы бұдан былай коммерциялық табыстың тексерілген рецепттеріне сүйенуді шешті. Голливуд тарихындағы қарқынды көркемдік эксперименттер кезеңі аяқталды. ==== Тәуелсіз америкалық кино ==== {{Толық мақала|АҚШ тәуелсіз кинематографы}} [[Сурет:Sundance-Film-Festival.jpg|thumb|1985 жылдан бастап [[Юта]] штатында жыл сайын «[[Сандэнс кинофестивалі|Сандэнс]]<nowiki/>» тәуелсіз америкалық кинофестивалі өтеді|300x300 нүкте]] [[Тәуелсіз кинематограф|Тәуелсіз]] ([[артхаус]]) киноны бастапқыда ірі кинокомпаниялар қолдамады. Бір жағынан, бұл аз бюджетті білдірсе, екінші жағынан — режиссерлерге қысымның аз болуын білдіреді. Ірі кинокомпаниялар кинофильмдер өндірісін коммерциялық қызмет ретінде ұйымдастырады, сондықтан продюсерлердің коммерциялық мүдделері әдетте режиссердің көркемдік ұмтылыстарынан басым түсіп жатады. Фильм [[кинопрокат]]та тым ересек рейтинг алып қалмауы үшін, продюсерлерге көбіне ең тәуекелді сахналарды алып тастаған тиімді. Кейде толық режиссерлік нұсқасы DVD-де бөлек тиражбен шығарылады. 1960 жылдары АҚШ-тың тәуелсіз киносы өте әртүрлі болды: бұл [[Культті фильм|культтік]] роуд-муви «[[Қамсыз саяхатшы]]<nowiki/>», [[Энди Уорхол]]дың шығармашылық эксперименттері және көрермендердің тар шеңберіне арналған [[Эксплуатациялық кино|трэш]] түн ортасында кинотеатрларда көрсетілген «түн ортасындағы фильмдер» деп аталатындар. Жаңа Голливуд заманынан бастап тәуелсіз кино мен коммерциялық [[мейнстрим]] арасындағы шекара әр онжылдық сайын барған сайын бұлдырап барады. Тәуелсіз кино көшбасшылары [[ағайынды Коэндер]] мен [[Квентин Тарантино]] сияқты прокатта коммерциялық бағытталған орта қол жобалардан кем түспейтін касса жинайтын фильмдер түсіреді. Кейбір режиссерлер өз фильмдерін саналы түрде кино өнерін бағалаушылар аудиториясына арнайды [[Джефф Николс (режиссёр)|Джефф Николс]], [[Лодж Керриган]]. «Барлығына бірдей емес» киноөнімдеріне мамандандырылған бөлімшелер барлық ірі киностудияларда ашылған: [[Дисней студиясы]] жанындағы [[Miramax Films]], [[Universal Pictures|Universal]] студиясы жанындағы [[Focus Features]], [[20th Century Studios|20th Century Fox]] жанындағы [[Fox Searchlight]] және т. б. === Қазіргі кезеңі === Қазіргі америкалық кинонарықтағы ең ірі ойыншылар — бес мейджор-студия: [[Paramount Pictures]], [[Warner Bros.]], [[Columbia Pictures]], [[Universal Studios]] және [[Walt Disney Company]] (Buena Vista сауда маркасымен өнер көрсететін). Кинонарықтың шамамен 10–15%-ын [[DreamWorks Pictures|DreamWorks]], [[Lionsgate]] және [[The Weinstein Company]] тәуелсіз компанияларының өнімдері иеленеді. Ірі киностудияларға ең үлкен пайданы [[компьютерлік графика]] мен [[арнайы эффекті]]лерді қолдана отырып түсірілген және осы себепті бастапқыда кең экранда көруге арналған тартымды фильмдер әкеледі. Көрерменді танымал хиттердің жалғасымен ([[сиквел]]дерімен) қызықтыру оңайырақ, сондықтан прокаттағы ең табысты фильмдер франшизаның сериялық принципі бойынша ұйымдастырылады. == АҚШ фильмдерін санаттау == {{Толық мақала|Америкалық кино қауымдастығының рейтинг жүйесі}} Кинокартинаға санатты Жіктеу және бағалау жөніндегі басқарма кеңесі береді. Бұл басқарма Америкалық кино қауымдастығы мен Ұлттық кинотеатр иелері қауымдастығының қолдауымен жұмыс істейді. Фильмге берілген санатқа сүйене отырып, ата-аналар баласының бұл фильмді көргенін қалайтыны немесе қаламайтыны туралы қорытынды жасай алады. == Тағы қараңыз == * [[Голливуд (телехикая)]] * [[AFI нұсқасы бойынша 100 жыл ішіндеге американдық фильмдерден 100 танымал цитата|100 жыл ішіндегі америкалық фильмдерден 100 танымал цитата]] * [[Америка режиссерлер гильдиясы]] * [[Америка кинооператорлар қоғамы]] * [[АҚШ-ғы қоғамдық игіліктегі фильмдер тізімі]] * [[Кинодағы байырғы американдықтар|Кинодағы байырғы америкалықтар]] * [[Голливудтағы антисемитизм]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * {{кітап|авторы=[[Эдгар Михайлович Арнольди|Арнольди Э. М.]]|бөлімі=Книга 1. Американское и западно-европейское кино|тақырыбы=История кино|lang=ru|орны=[[Санкт-Петербург|Ленинград]]|баспасы=|жылы=1940|барлық беті=92}} * {{кітап|авторы=[[Валентина Сергеевна Колодяжная|Колодяжная В. С.]]|тақырыбы=Кино США. (1929—1941)|lang=ru|орны=М.|баспасы=[[ВГИК]]|жылы=1967|барлық беті=105}} * {{кітап|авторы=Колодяжная B. C., Трутко И. И|тақырыбы=История зарубежного кино|lang=ru|орны=М.|баспасы=[[Искусство (издательство)|Искусство]]|жылы=1970|томы=Том 2: 1929—1945 годы|барлық беті=434}} * {{кітап|авторы=[[Сергей Васильевич Комаров|Комаров С. В.]]|тақырыбы=История зарубежного кино|lang=ru|басылым=2-е, изд., расшир. и доп.|орны=М.|баспасы=Искусство|жылы=1965|томы=Том 1: Немое кино|беттері=416, ил.}} * {{кітап|авторы=[[Жорж Садуль|Садуль Ж.]]|тақырыбы=Всеобщая история кино|lang=ru|жауапты=Пер. с фр.|орны=М.|баспасы=Искусство|жылы=1958|томы=Том 2: Кино становится искусством. 1909—1914|беттері=524 с., ил.}} * {{кітап|авторы=Садуль Ж.|тақырыбы=Всеобщая история кино|lang=ru|жауапты=Под общей ред. С. Юткевича; пер. с фр. А. А. Худадовой, оформл. худ. С. Бершадского|орны=М.|баспасы=Искусство|жылы=1961|томы=Том 3: Кино становится искусством. 1914—1920|беттері=626, ил.}} * {{кітап|авторы=Садуль Ж.|тақырыбы=Всеобщая история кино|lang=ru|орны=М.|баспасы=Искусство|жылы=1982|томы=Том 4. Часть 2: Голливуд. Конец немого кино. 1919—1929|беттері=560, ил.}} * {{кітап|авторы=Садуль Ж.|тақырыбы=Всеобщая история кино|lang=ru|жауапты=Ред. С. И. Юткевич; пер. с фр. Л. Ю. Флоровской|орны=М.|баспасы=Искусство|жылы=1963|томы=Том 6: Кино в период войны. 1939—1945|барлық беті=498}} * {{кітап|авторы=Садуль Ж.|тақырыбы=История киноискусства от его зарождения до наших дней|lang=ru|жауапты=Пер. с 4-го фр. изд. М. К. Левиной; ред., предисл. и примеч. Г. А. Авенариуса|орны=М.|баспасы=Государственное издательство иностранной литературы|жылы=1957|беттері=464, ил.}} * {{кітап|авторы=[[Ежи Тёплиц|Тёплиц Е.]]|тақырыбы=История киноискусства|lang=ru|жауапты=Пер. с польск.|орны=М.|баспасы=Прогресс|жылы=1968|томы=Том 1 (Книги 1—2): 1895—1927|беттері=413, ил.}} * {{кітап|авторы=Тёплиц Е.|тақырыбы=История киноискусства|lang=ru|жауапты=Пер. с польск.|орны=М.|баспасы=Прогресс|жылы=1971|томы=Том 2 (Книга 3): 1928—1933|беттері=280, ил.}} * {{кітап|авторы=Тёплиц Е.|тақырыбы=История киноискусства|lang=ru|жауапты=Пер. с польск.|орны=М.|баспасы=Прогресс|жылы=1973|томы=Том 3 (Книга 4): 1934—1939|беттері=272, ил.}} * {{кітап|авторы=Тёплиц Е.|тақырыбы=История киноискусства|lang=ru|жауапты=Пер. с польск.|орны=М.|баспасы=Прогресс|жылы=1974|томы=Том 4 (Книга 5): 1939—1945|беттері=320, ил.}} * {{кітап|авторы={{iw|Эдвард Эпштейн|Эпштейн Э.||Edward Jay Epstein}}|тақырыбы=Голливуд экономикасы: киноиндустрия шын мәнінде неден табыс табады|шынайы атауы=The Hollywood Economist: The Hidden Financial Reality Behind the Movies|lang=en|жауапты=Ағылш. ауд. [М. Иутина]|орны=М.|баспасы=[[Альпина Паблишер]]|жылы=2011|беттері=199 c., [6] л. табл.: ил.|isbn=978-5-9614-1444-8}} * {{кітап|авторы=De Vany A.|тақырыбы=Hollywood Economics: How Extreme Uncertainty Shapes the Film Industry|lang=en|баспасы=Routledge|жылы=2003|барлық беті=328|isbn=978-0-4153-1261-5}} * {{кітап|авторы=Earley, Steven C.|тақырыбы=Америкалық фильмдерге кіріспе|шынайы атауы=An introduction to American movies|url=https://archive.org/details/introductiontoam00earl|lang=en|басылым=Signet edition|орны=New York|баспасы=New American Library|жылы=1978|барлық беті=368|сериясы=A Mentor book series|isbn=978-0-4516-1638-8}} * {{кітап|авторы=[[Джордж Макдоналд Фрейзер|Fraser G. M.]]|тақырыбы=The Hollywood History of the World, from One Million Years B.C. to 'Apocalypse Now'|lang=en|басылым=1st US ed.|орны=London / New York|баспасы=M. Joseph / Beech Tree Books|жылы=1988|барлық беті=268|isbn=0-7181-2997-0}} * {{кітап|авторы=Hallett H. A.|тақырыбы=Go West, Young Women! The Rise of Early Hollywood|lang=en|басылым=1st Edition|орны=Berkeley, California|баспасы=University of California Press|жылы=2013|барлық беті=326|isbn=978-0-5202-7409-9}} * {{кітап|авторы=Ragan D.|тақырыбы=Who’s Who in Hollywood, 1900—1976|lang=en|басылым=1st Edition|орны=New Rochelle, New York|баспасы=Arlington House|жылы=1976|барлық беті=864|isbn=978-0-8700-0349-3}} * {{кітап|авторы=Edited by Jon Lewis|тақырыбы=The Oxford Handbook of American Film History|lang=en|баспасы=[[Oxford University Press]]|жылы=2025|барлық беті=824|isbn=978-0-1975-5612-2}} * {{кітап|авторы=Edited By Pamela Robertson Wojcik & Paula J. Massood|тақырыбы=The Routledge Companion to American Film History|lang=en|баспасы=[[Routledge]]|жылы=2025|барлық беті=442|isbn=978-1-0326-1028-3}} == Сыртқы сілтемелер == * Алғашқы голливудтық фильм («[[Ескі Калифорнияда]]», реж. [[Дэвид Уорк Гриффит]]): [https://www.film.ru/articles/kinoslovar-pervyy-gollivudskiy-film Жасалу тарихы] // [[Film.ru]], 8.07.2016 * [https://knife.media/goodcinemafromivan/ Голливудтың құлдырауының қысқаша тарихы: америкалық кинодағы revolution қалай басталды және 2000 жылдар оны неліктен құртты] // 6 маусым 2020 * [https://lenta.ru/articles/2022/11/30/speculation/ Тарантино 1970 жылдардағы голливудтық фильмдер туралы кітап жазды. Ұлы режиссерден қандай киновед шықты?] [https://lenta.ru/news/2023/04/21/tarantino/] // [[Лента.ру]], 30 қараша 2022 [[Санат:АҚШ кинематографы| ]] [[Санат:Он үш колония тарихы]] q2g38yxcc7rhzzialq7gi5rjwol9riq 10 786817 3657519 2026-09-19T20:41:15Z ShadZ01 56180 Жаңа бетте: <noinclude> <!-- * NOTE: * * This is implemented in terms of ISSN search link. * That should be the only template to change in case * we need a different database or website for ISSN searches * --> </noinclude>[[ISSN]] {{ISSN search link|{{{1}}}}}<noinclude>{{doc}}</noinclude> 3657519 wikitext text/x-wiki <noinclude> <!-- * NOTE: * * This is implemented in terms of ISSN search link. * That should be the only template to change in case * we need a different database or website for ISSN searches * --> </noinclude>[[ISSN]] {{ISSN search link|{{{1}}}}}<noinclude>{{doc}}</noinclude> 4y6aj4rkte7jf68u0eia1k36n5u5c8k 3 786818 3657526 2026-09-19T21:05:27Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3657526 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ербол аға}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 02:05, 2026 ж. қыркүйектің 20 (+05) euu59vo3fsclkz5jfv9uxlryguc06fp 10 786819 3657528 2026-09-19T21:27:23Z ShadZ01 56180 Жаңа бетте: <includeonly>[[PMID]] [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/{{#expr:{{{1|0}}}}} {{{1}}}]</includeonly><noinclude> {{doc}}<!-- Санаттар мен интервикилерді құжаттама бетіне қосыңыз! --> </noinclude> 3657528 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[PMID]] [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/{{#expr:{{{1|0}}}}} {{{1}}}]</includeonly><noinclude> {{doc}}<!-- Санаттар мен интервикилерді құжаттама бетіне қосыңыз! --> </noinclude> r4vh9kesfjs4bjmww82odevzkr5y6he 10 786820 3657529 2026-09-19T21:30:07Z ShadZ01 56180 Жаңа бетте: <includeonly><!-- -->{{hide in print |{{#if:{{{stable|{{{1|}}}}}} |[[JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/{{{stable|{{{1|}}}}}} {{{stable|{{{1|}}}}}}] |{{#if:{{{sici|}}} |[[JSTOR]]&nbsp;[[Serial Item and Contribution Identifier|SICI]]&nbsp;[https://links.jstor.org/sici?sici={{urlencode:{{{sici|}}}}} {{{sici|}}}] |{{#if:{{{issn|{{{no|}}}}}} |[[JSTOR]]&nbsp;[[International Standard Serial Number|ISSN]]&nbsp;[https://www.jstor.org... 3657529 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- -->{{hide in print |{{#if:{{{stable|{{{1|}}}}}} |[[JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/{{{stable|{{{1|}}}}}} {{{stable|{{{1|}}}}}}] |{{#if:{{{sici|}}} |[[JSTOR]]&nbsp;[[Serial Item and Contribution Identifier|SICI]]&nbsp;[https://links.jstor.org/sici?sici={{urlencode:{{{sici|}}}}} {{{sici|}}}] |{{#if:{{{issn|{{{no|}}}}}} |[[JSTOR]]&nbsp;[[International Standard Serial Number|ISSN]]&nbsp;[https://www.jstor.org/journals/{{{issn|{{{no|}}}}}}.html {{{issn|{{{no|}}}}}}] | }}}}}}}}<!--(no indent space here or it causes a <pre> area) -->{{only in print |{{#if:{{{stable|{{{1|}}}}}} |JSTOR&nbsp;{{{stable|{{{1|}}}}}} |{{#if:{{{sici|}}} |JSTOR&nbsp;SICI&nbsp;{{{sici|}}} |{{#if:{{{issn|{{{no|}}}}}} |JSTOR&nbsp;ISSN&nbsp;{{{issn|{{{no|}}}}}} | }}}}}}}}<!--(no indent space here or it causes a <pre> area)--></includeonly><noinclude>{{doc}} [[Санат:Үлгілер:Сыртқы сілтемелер]] </noinclude> rrg3n7on5pgyb1bj1vmf03qvbkmsl0n 0 786821 3657539 2026-09-19T22:21:30Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |реда... 3657539 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 0erowie95wprf4v8kifkh7x0gvx5out 3657540 3657539 2026-09-19T22:22:10Z 1nter pares 146705 3657540 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ipahyk6ps1hp8fxzqq9z4ys06h27439 3657541 3657540 2026-09-19T22:22:23Z 1nter pares 146705 3657541 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы {{num|1600000|данадан}} асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 00rj9el4yuqhmhkrn32pxvaebvluhqk 3657542 3657541 2026-09-19T22:23:12Z 1nter pares 146705 /* */ 3657542 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} bloh5yn38u3bewq1o8k1cy9sd69jybi 3657543 3657542 2026-09-19T22:23:56Z 1nter pares 146705 /* */ 3657543 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ky0ucuns9ch7lgqun47yzgdcp7uu1we 3657544 3657543 2026-09-19T22:24:52Z 1nter pares 146705 3657544 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8rjn49oatla2letdqni6ovecmum5f9c 3657545 3657544 2026-09-19T22:25:03Z 1nter pares 146705 3657545 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} pkw6uzvahlg0tjkmmdb8j96xgb4inoa 3657546 3657545 2026-09-19T22:26:35Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3657546 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Файл:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|мини|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} kw8iq1p9hbznqwunqx3w84isbkg8buy 3657547 3657546 2026-09-19T22:27:02Z 1nter pares 146705 3657547 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 050p4mbg2jx7qc0h17tg3293cc3hpr6 3657548 3657547 2026-09-19T22:28:32Z 1nter pares 146705 3657548 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} n9d5686bjx95hb1ubb3fosb3qaz56yb 3657549 3657548 2026-09-19T22:30:59Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3657549 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} fjydit8fshgno163h5hhwr7h36tgw84 3657550 3657549 2026-09-19T22:31:44Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3657550 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} iayp4xujgdntr2wd72p04mol0s58qtp 3657551 3657550 2026-09-19T22:32:35Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3657551 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5c3uogq6jp0ebh5vc6czpc8s6miv8h1 3657552 3657551 2026-09-19T22:33:20Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3657552 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Файл:The Economist May 16 1846.png|мини|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} pv6chsuyvz43thj846hmay4xmh8z2i7 3657553 3657552 2026-09-19T22:33:39Z 1nter pares 146705 /* Редакция ұстанымы */ 3657553 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ogg5n7ah9fi26499mlthr9fanpgt39g 3657554 3657553 2026-09-19T22:34:54Z 1nter pares 146705 /* Редакция ұстанымы */ 3657554 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} tezpdld6nmbwxwzj1w3w4zgmhnbkbg0 3657555 3657554 2026-09-19T22:35:56Z 1nter pares 146705 /* Редакция ұстанымы */ 3657555 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3ddn62syea7n9kqzd3divjm46d6es3a 3657556 3657555 2026-09-19T22:36:52Z 1nter pares 146705 /* Редакция ұстанымы */ 3657556 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> Басылым [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2005)|2005 жылғы сайлауда]]) және [[Консервативтік партия (Ұлыбритания)|Консервативтік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2010)|2010 жылғы сайлауда]]) қолдады.<ref>[https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives «The Economist backs the Conservatives»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives |date=20171018124627 }} , The Guardian (PA report), 29 April 2010</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} tvd0r6x514ah930hkwaksaaqfa39dui 3657557 3657556 2026-09-19T22:37:37Z 1nter pares 146705 /* Редакция ұстанымы */ 3657557 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> Басылым [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2005)|2005 жылғы сайлауда]]) және [[Ұлыбритания консервативті партиясы|Консервативтік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2010)|2010 жылғы сайлауда]]) қолдады.<ref>[https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives «The Economist backs the Conservatives»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives |date=20171018124627 }} , The Guardian (PA report), 29 April 2010</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} o9yp6pcly95z2mszdr4r519gi5uvjgk 3657558 3657557 2026-09-19T22:39:23Z 1nter pares 146705 /* Редакция ұстанымы */ 3657558 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> Басылым [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2005)|2005 жылғы сайлауда]]) және [[Ұлыбритания консервативті партиясы|Консервативтік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2010)|2010 жылғы сайлауда]]) қолдады.<ref>[https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives «The Economist backs the Conservatives»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives |date=20171018124627 }} , The Guardian (PA report), 29 April 2010</ref> ''The Economist'' әртүрлі қайраткерлер мен тұтас елдерді [[жемқорлық]] немесе адал емес әрекеттер үшін жиі айыптайды. Мысалы, соңғы жылдары ''The Economist'' [[Дүниежүзілік банк]]тің бұрынғы президенті [[Пол Вулфовиц]]ті, [[Италия премьер-министрі|Италияның бұрынғы премьер-министрі]] [[Сильвио Берлускони]]ді (ол журналды ''Ecommunist'' деп атаған<ref>[http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html «Report of Rome anti-war demo on Saturday 24th with photos»] {{Wayback|url=http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html |date=20070211011648 }}. Independent Media Center.</ref>), [[Конго Демократиялық Республикасының президенті|Конго Демократиялық Республикасының]] марқұм президенті [[Лоран-Дезире Кабила]]ны, [[Зимбабве]] үкіметінің басшысы [[Роберт Мугабе]]ні және кейінгі кезеңде [[Аргентина президенті]] [[Кристина Фернандес де Киршнер]]ді сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 «Cristina in the land of make believe»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 |date=20080706153609 }} . The Economist. 1 May 2008.</ref> ''The Economist'' сондай-ақ президент [[Билл Клинтон]]ға [[импичмент]] жариялауға шақырды, ал кейінірек [[Абу-Грейб түрмесіндегі тұтқындарды азаптау|Абу-Грейб түрмесіндегі азаптаулар]] туралы ақпарат пайда болғаннан кейін [[Дональд Рамсфелд]]тің отставкаға кетуін талап етті.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 «Resign Rumsfeld»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 |date=20160412164307 }} . The Economist. 6 May 2004.</ref> Журнал бастапқыда [[Ирак соғысы|АҚШ-тың Иракқа басып кіруін]] қолдағанымен, кейінірек операцияны сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP «Mugged by reality»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP |date=20080416022624 }} . The Economist. 22 March 2007.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2004)|2004 жылғы АҚШ президент сайлауында]] редакция [[Джон Керри]]ді қолдады.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 «The incompetent or the incoherent?»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 |date=20160412164307 }} . The Economist. 28 October 2004.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2008)|2008]] және [[АҚШ президент сайлауы (2012)|2012 жылғы]] сайлауларда редакция [[Барак Обама]]ны қолдады.<ref>«[https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 Our American Endorsement. Which one?»] {{Wayback|url=https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 |date=20171014062654 }} . The Economist. 3 November 2012.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1w3gl74xeyhik25u3yvmmkrc6y7o53n 3657559 3657558 2026-09-19T22:40:26Z 1nter pares 146705 /* Редакция ұстанымы */ 3657559 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> Басылым [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2005)|2005 жылғы сайлауда]]) және [[Ұлыбритания консервативті партиясы|Консервативтік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2010)|2010 жылғы сайлауда]]) қолдады.<ref>[https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives «The Economist backs the Conservatives»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives |date=20171018124627 }} , The Guardian (PA report), 29 April 2010</ref> ''The Economist'' әртүрлі қайраткерлер мен тұтас елдерді [[жемқорлық]] немесе адал емес әрекеттер үшін жиі айыптайды. Мысалы, соңғы жылдары ''The Economist'' [[Дүниежүзілік банк]]тің бұрынғы президенті [[Пол Вулфовиц]]ті, [[Италия премьер-министрі|Италияның бұрынғы премьер-министрі]] [[Сильвио Берлускони]]ді (ол журналды ''Ecommunist'' деп атаған<ref>[http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html «Report of Rome anti-war demo on Saturday 24th with photos»] {{Wayback|url=http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html |date=20070211011648 }}. Independent Media Center.</ref>), [[Конго Демократиялық Республикасының президенті|Конго Демократиялық Республикасының]] марқұм президенті [[Лоран-Дезире Кабила]]ны, [[Зимбабве]] үкіметінің басшысы [[Роберт Мугабе]]ні және кейінгі кезеңде [[Аргентина президенті]] [[Кристина Фернандес де Киршнер]]ді сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 «Cristina in the land of make believe»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 |date=20080706153609 }} . The Economist. 1 May 2008.</ref> ''The Economist'' сондай-ақ президент [[Билл Клинтон]]ға [[импичмент]] жариялауға шақырды, ал кейінірек [[Абу-Грейб түрмесіндегі тұтқындарды азаптау|Абу-Грейб түрмесіндегі азаптаулар]] туралы ақпарат пайда болғаннан кейін [[Дональд Рамсфелд]]тің отставкаға кетуін талап етті.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 «Resign Rumsfeld»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 |date=20160412164307 }} . The Economist. 6 May 2004.</ref> Журнал бастапқыда [[Ирак соғысы|АҚШ-тың Иракқа басып кіруін]] қолдағанымен, кейінірек операцияны сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP «Mugged by reality»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP |date=20080416022624 }} . The Economist. 22 March 2007.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2004)|2004 жылғы АҚШ президент сайлауында]] редакция [[Джон Керри]]ді қолдады.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 «The incompetent or the incoherent?»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 |date=20160412164307 }} . The Economist. 28 October 2004.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2008)|2008]] және [[АҚШ президент сайлауы (2012)|2012 жылғы]] сайлауларда редакция [[Барак Обама]]ны қолдады.<ref>«[https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 Our American Endorsement. Which one?»] {{Wayback|url=https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 |date=20171014062654 }} . The Economist. 3 November 2012.</ref> == Журнал стилі == Басылымда көптеген авторлық бағандар болғанымен<ref>[http://www.economist.com/styleguide/introduction «Style Guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/styleguide/introduction |date=20130207195439 }}. The Economist.</ref>, ''The Economist'' мақалаларда бірыңғай редакциялық стильді ұстану тәжірибесін қалыптастырған. Сонымен қатар басылым авторлардың [[анонимдік|анонимдігін]] сақтайды, соның салдарынан мақалалардың басым бөлігін бір автор жазғандай әсер тууы мүмкін. Басылым стиліне ұстамды ирония мен тұжырымдардың дәлдігі тән.<ref>[http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 «The Economist — Tone»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 |date=20070311123112 }} . The Economist.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5pez3lo0peg9s23z1ka411ncu0ioqdv 3657560 3657559 2026-09-19T22:40:40Z 1nter pares 146705 /* Журнал стилі */ 3657560 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> Басылым [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2005)|2005 жылғы сайлауда]]) және [[Ұлыбритания консервативті партиясы|Консервативтік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2010)|2010 жылғы сайлауда]]) қолдады.<ref>[https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives «The Economist backs the Conservatives»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives |date=20171018124627 }} , The Guardian (PA report), 29 April 2010</ref> ''The Economist'' әртүрлі қайраткерлер мен тұтас елдерді [[жемқорлық]] немесе адал емес әрекеттер үшін жиі айыптайды. Мысалы, соңғы жылдары ''The Economist'' [[Дүниежүзілік банк]]тің бұрынғы президенті [[Пол Вулфовиц]]ті, [[Италия премьер-министрі|Италияның бұрынғы премьер-министрі]] [[Сильвио Берлускони]]ді (ол журналды ''Ecommunist'' деп атаған<ref>[http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html «Report of Rome anti-war demo on Saturday 24th with photos»] {{Wayback|url=http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html |date=20070211011648 }}. Independent Media Center.</ref>), [[Конго Демократиялық Республикасының президенті|Конго Демократиялық Республикасының]] марқұм президенті [[Лоран-Дезире Кабила]]ны, [[Зимбабве]] үкіметінің басшысы [[Роберт Мугабе]]ні және кейінгі кезеңде [[Аргентина президенті]] [[Кристина Фернандес де Киршнер]]ді сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 «Cristina in the land of make believe»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 |date=20080706153609 }} . The Economist. 1 May 2008.</ref> ''The Economist'' сондай-ақ президент [[Билл Клинтон]]ға [[импичмент]] жариялауға шақырды, ал кейінірек [[Абу-Грейб түрмесіндегі тұтқындарды азаптау|Абу-Грейб түрмесіндегі азаптаулар]] туралы ақпарат пайда болғаннан кейін [[Дональд Рамсфелд]]тің отставкаға кетуін талап етті.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 «Resign Rumsfeld»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 |date=20160412164307 }} . The Economist. 6 May 2004.</ref> Журнал бастапқыда [[Ирак соғысы|АҚШ-тың Иракқа басып кіруін]] қолдағанымен, кейінірек операцияны сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP «Mugged by reality»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP |date=20080416022624 }} . The Economist. 22 March 2007.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2004)|2004 жылғы АҚШ президент сайлауында]] редакция [[Джон Керри]]ді қолдады.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 «The incompetent or the incoherent?»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 |date=20160412164307 }} . The Economist. 28 October 2004.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2008)|2008]] және [[АҚШ президент сайлауы (2012)|2012 жылғы]] сайлауларда редакция [[Барак Обама]]ны қолдады.<ref>«[https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 Our American Endorsement. Which one?»] {{Wayback|url=https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 |date=20171014062654 }} . The Economist. 3 November 2012.</ref> == Журнал стилі == Басылымда көптеген авторлық бағандар болғанымен,<ref>[http://www.economist.com/styleguide/introduction «Style Guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/styleguide/introduction |date=20130207195439 }}. The Economist.</ref> ''The Economist'' мақалаларда бірыңғай редакциялық стильді ұстану тәжірибесін қалыптастырған. Сонымен қатар басылым авторлардың [[анонимдік|анонимдігін]] сақтайды, соның салдарынан мақалалардың басым бөлігін бір автор жазғандай әсер тууы мүмкін. Басылым стиліне ұстамды ирония мен тұжырымдардың дәлдігі тән.<ref>[http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 «The Economist — Tone»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 |date=20070311123112 }} . The Economist.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} eez3ebaparu7nj9dqswh1cb6n5grn1l 3657562 3657560 2026-09-19T22:42:15Z 1nter pares 146705 /* Журнал стилі */ 3657562 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> Басылым [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2005)|2005 жылғы сайлауда]]) және [[Ұлыбритания консервативті партиясы|Консервативтік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2010)|2010 жылғы сайлауда]]) қолдады.<ref>[https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives «The Economist backs the Conservatives»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives |date=20171018124627 }} , The Guardian (PA report), 29 April 2010</ref> ''The Economist'' әртүрлі қайраткерлер мен тұтас елдерді [[жемқорлық]] немесе адал емес әрекеттер үшін жиі айыптайды. Мысалы, соңғы жылдары ''The Economist'' [[Дүниежүзілік банк]]тің бұрынғы президенті [[Пол Вулфовиц]]ті, [[Италия премьер-министрі|Италияның бұрынғы премьер-министрі]] [[Сильвио Берлускони]]ді (ол журналды ''Ecommunist'' деп атаған<ref>[http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html «Report of Rome anti-war demo on Saturday 24th with photos»] {{Wayback|url=http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html |date=20070211011648 }}. Independent Media Center.</ref>), [[Конго Демократиялық Республикасының президенті|Конго Демократиялық Республикасының]] марқұм президенті [[Лоран-Дезире Кабила]]ны, [[Зимбабве]] үкіметінің басшысы [[Роберт Мугабе]]ні және кейінгі кезеңде [[Аргентина президенті]] [[Кристина Фернандес де Киршнер]]ді сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 «Cristina in the land of make believe»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 |date=20080706153609 }} . The Economist. 1 May 2008.</ref> ''The Economist'' сондай-ақ президент [[Билл Клинтон]]ға [[импичмент]] жариялауға шақырды, ал кейінірек [[Абу-Грейб түрмесіндегі тұтқындарды азаптау|Абу-Грейб түрмесіндегі азаптаулар]] туралы ақпарат пайда болғаннан кейін [[Дональд Рамсфелд]]тің отставкаға кетуін талап етті.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 «Resign Rumsfeld»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 |date=20160412164307 }} . The Economist. 6 May 2004.</ref> Журнал бастапқыда [[Ирак соғысы|АҚШ-тың Иракқа басып кіруін]] қолдағанымен, кейінірек операцияны сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP «Mugged by reality»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP |date=20080416022624 }} . The Economist. 22 March 2007.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2004)|2004 жылғы АҚШ президент сайлауында]] редакция [[Джон Керри]]ді қолдады.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 «The incompetent or the incoherent?»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 |date=20160412164307 }} . The Economist. 28 October 2004.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2008)|2008]] және [[АҚШ президент сайлауы (2012)|2012 жылғы]] сайлауларда редакция [[Барак Обама]]ны қолдады.<ref>«[https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 Our American Endorsement. Which one?»] {{Wayback|url=https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 |date=20171014062654 }} . The Economist. 3 November 2012.</ref> == Журнал стилі == Басылымда көптеген авторлық бағандар болғанымен,<ref>[http://www.economist.com/styleguide/introduction «Style Guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/styleguide/introduction |date=20130207195439 }}. The Economist.</ref> ''The Economist'' мақалаларда бірыңғай редакциялық стильді ұстану тәжірибесін қалыптастырған. Сонымен қатар басылым авторлардың [[анонимдік|анонимдігін]] сақтайды, соның салдарынан мақалалардың басым бөлігін бір автор жазғандай әсер тууы мүмкін. Басылым стиліне ұстамды ирония мен тұжырымдардың дәлдігі тән.<ref>[http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 «The Economist — Tone»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 |date=20070311123112 }} . The Economist.</ref> Мақалаларды оқу оқырманның [[Экономика|классикалық экономиканың]] негізгі ұғымдарымен таныс болуын көздейді. Мысалы, журнал [[көрінбейтін қол]], [[макроэкономика]] немесе [[сұраныс қисығы]] сияқты терминдерді түсіндірмейді және [[Салыстырмалы артықшылық теориясы|салыстырмалы артықшылық теориясын]] бірнеше сөзбен ғана түсіндіруі мүмкін. Алайда экономика туралы мақалалар оқырманнан арнайы білімді талап етпейді және білімді, бірақ осы саланың маманы емес оқырмандарға түсінікті болуға ұмтылады. ''The Economist'' әдетте француз тіліндегі қысқа мақал-мәтелдер мен сөз тіркестерін аудармайды. ''The Economist'' мақалаларында тапқыр әзілдер жиі кездеседі; суреттердің астындағы жазуларда әзіл-оспақты [[каламбур]]лар да жиі қолданылады. Мұндай әзілдер кейде жұртшылық тарапынан әртүрлі қабылданады. Мысалы, [[ДСҰ]]-ның [[Канкун]]дағы үкіметаралық конференциясына арналған 2003 жылғы 20 қыркүйектегі нөмірдің мұқабасында [[Ортаңғы саусақ (ым)|ортаңғы саусағын]] көрсетіп тұрған [[кактус]] бейнеленген.<ref>[http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg Обложка номера 20 сентября 2003] {{Wayback|url=http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg |date=20120221084903 }}, economist.com</ref> Оқырмандардың пікірлері оң да, теріс те болды.<ref>[http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP Letters: Pointing the Finger] {{Wayback|url=http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP |date=20080416022317 }} , The Economist, 2 October 2003.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} pn5m1210yz0tgqtincnmztspcci5gd7 3657563 3657562 2026-09-19T22:43:23Z 1nter pares 146705 /* Журнал стилі */ 3657563 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> Басылым [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2005)|2005 жылғы сайлауда]]) және [[Ұлыбритания консервативті партиясы|Консервативтік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2010)|2010 жылғы сайлауда]]) қолдады.<ref>[https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives «The Economist backs the Conservatives»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives |date=20171018124627 }} , The Guardian (PA report), 29 April 2010</ref> ''The Economist'' әртүрлі қайраткерлер мен тұтас елдерді [[жемқорлық]] немесе адал емес әрекеттер үшін жиі айыптайды. Мысалы, соңғы жылдары ''The Economist'' [[Дүниежүзілік банк]]тің бұрынғы президенті [[Пол Вулфовиц]]ті, [[Италия премьер-министрі|Италияның бұрынғы премьер-министрі]] [[Сильвио Берлускони]]ді (ол журналды ''Ecommunist'' деп атаған<ref>[http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html «Report of Rome anti-war demo on Saturday 24th with photos»] {{Wayback|url=http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html |date=20070211011648 }}. Independent Media Center.</ref>), [[Конго Демократиялық Республикасының президенті|Конго Демократиялық Республикасының]] марқұм президенті [[Лоран-Дезире Кабила]]ны, [[Зимбабве]] үкіметінің басшысы [[Роберт Мугабе]]ні және кейінгі кезеңде [[Аргентина президенті]] [[Кристина Фернандес де Киршнер]]ді сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 «Cristina in the land of make believe»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 |date=20080706153609 }} . The Economist. 1 May 2008.</ref> ''The Economist'' сондай-ақ президент [[Билл Клинтон]]ға [[импичмент]] жариялауға шақырды, ал кейінірек [[Абу-Грейб түрмесіндегі тұтқындарды азаптау|Абу-Грейб түрмесіндегі азаптаулар]] туралы ақпарат пайда болғаннан кейін [[Дональд Рамсфелд]]тің отставкаға кетуін талап етті.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 «Resign Rumsfeld»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 |date=20160412164307 }} . The Economist. 6 May 2004.</ref> Журнал бастапқыда [[Ирак соғысы|АҚШ-тың Иракқа басып кіруін]] қолдағанымен, кейінірек операцияны сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP «Mugged by reality»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP |date=20080416022624 }} . The Economist. 22 March 2007.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2004)|2004 жылғы АҚШ президент сайлауында]] редакция [[Джон Керри]]ді қолдады.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 «The incompetent or the incoherent?»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 |date=20160412164307 }} . The Economist. 28 October 2004.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2008)|2008]] және [[АҚШ президент сайлауы (2012)|2012 жылғы]] сайлауларда редакция [[Барак Обама]]ны қолдады.<ref>«[https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 Our American Endorsement. Which one?»] {{Wayback|url=https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 |date=20171014062654 }} . The Economist. 3 November 2012.</ref> == Журнал стилі == Басылымда көптеген авторлық бағандар болғанымен,<ref>[http://www.economist.com/styleguide/introduction «Style Guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/styleguide/introduction |date=20130207195439 }}. The Economist.</ref> ''The Economist'' мақалаларда бірыңғай редакциялық стильді ұстану тәжірибесін қалыптастырған. Сонымен қатар басылым авторлардың [[анонимдік|анонимдігін]] сақтайды, соның салдарынан мақалалардың басым бөлігін бір автор жазғандай әсер тууы мүмкін. Басылым стиліне ұстамды ирония мен тұжырымдардың дәлдігі тән.<ref>[http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 «The Economist — Tone»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 |date=20070311123112 }} . The Economist.</ref> Мақалаларды оқу оқырманның [[Экономика|классикалық экономиканың]] негізгі ұғымдарымен таныс болуын көздейді. Мысалы, журнал [[көрінбейтін қол]], [[макроэкономика]] немесе [[сұраныс қисығы]] сияқты терминдерді түсіндірмейді және [[Салыстырмалы артықшылық теориясы|салыстырмалы артықшылық теориясын]] бірнеше сөзбен ғана түсіндіруі мүмкін. Алайда экономика туралы мақалалар оқырманнан арнайы білімді талап етпейді және білімді, бірақ осы саланың маманы емес оқырмандарға түсінікті болуға ұмтылады. ''The Economist'' әдетте француз тіліндегі қысқа мақал-мәтелдер мен сөз тіркестерін аудармайды. ''The Economist'' мақалаларында тапқыр әзілдер жиі кездеседі; суреттердің астындағы жазуларда әзіл-оспақты [[каламбур]]лар да жиі қолданылады. Мұндай әзілдер кейде жұртшылық тарапынан әртүрлі қабылданады. Мысалы, [[ДСҰ]]-ның [[Канкун]]дағы үкіметаралық конференциясына арналған 2003 жылғы 20 қыркүйектегі нөмірдің мұқабасында [[Ортаңғы саусақ (ым)|ортаңғы саусағын]] көрсетіп тұрған [[кактус]] бейнеленген.<ref>[http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg Обложка номера 20 сентября 2003] {{Wayback|url=http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg |date=20120221084903 }}, economist.com</ref> Оқырмандардың пікірлері оң да, теріс те болды.<ref>[http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP Letters: Pointing the Finger] {{Wayback|url=http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP |date=20080416022317 }} , The Economist, 2 October 2003.</ref> === Редакциялық анонимдік === [[Файл:Economist building London4.jpg|мини|''The Economist'' редакциясының ғимараты]] Журнал мақалаларына, әдетте, автордың аты-жөні қойылмайды. Бұл — басылымның бұрыннан қалыптасқан редакциялық дәстүрі: редактордың өз атымен қол қойылған мақаласы тек оның қызметінен кетуіне байланысты жарияланады. Материал авторлары тек кейбір жағдайларда ғана көрсетіледі: материалды белгілі тұлға дайындаған кезде, сондай-ақ ''The Economist'' журналистері жылдың үздік материалдарына шолу жасалатын арнайы шығарылым үшін арнайы баяндамалар (зерттеулер деп те аталады) әзірлеген жағдайда. Басылым сайтындағы [[блог]] жазбаларына автордың аты-жөнінің бас әріптері қойылады.<ref>[http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ «Why The Economist has no bylines | Hannibal and Me»] {{Wayback|url=http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ |date=20081220115743 }} . Andreaskluth.org. Retrieved 25 May 2012.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8byg7zp24pfvg9bi6kfp6u69sn283gc 3657564 3657563 2026-09-19T22:43:39Z 1nter pares 146705 /* Редакциялық анонимдік */ 3657564 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> Басылым [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2005)|2005 жылғы сайлауда]]) және [[Ұлыбритания консервативті партиясы|Консервативтік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2010)|2010 жылғы сайлауда]]) қолдады.<ref>[https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives «The Economist backs the Conservatives»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives |date=20171018124627 }} , The Guardian (PA report), 29 April 2010</ref> ''The Economist'' әртүрлі қайраткерлер мен тұтас елдерді [[жемқорлық]] немесе адал емес әрекеттер үшін жиі айыптайды. Мысалы, соңғы жылдары ''The Economist'' [[Дүниежүзілік банк]]тің бұрынғы президенті [[Пол Вулфовиц]]ті, [[Италия премьер-министрі|Италияның бұрынғы премьер-министрі]] [[Сильвио Берлускони]]ді (ол журналды ''Ecommunist'' деп атаған<ref>[http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html «Report of Rome anti-war demo on Saturday 24th with photos»] {{Wayback|url=http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html |date=20070211011648 }}. Independent Media Center.</ref>), [[Конго Демократиялық Республикасының президенті|Конго Демократиялық Республикасының]] марқұм президенті [[Лоран-Дезире Кабила]]ны, [[Зимбабве]] үкіметінің басшысы [[Роберт Мугабе]]ні және кейінгі кезеңде [[Аргентина президенті]] [[Кристина Фернандес де Киршнер]]ді сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 «Cristina in the land of make believe»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 |date=20080706153609 }} . The Economist. 1 May 2008.</ref> ''The Economist'' сондай-ақ президент [[Билл Клинтон]]ға [[импичмент]] жариялауға шақырды, ал кейінірек [[Абу-Грейб түрмесіндегі тұтқындарды азаптау|Абу-Грейб түрмесіндегі азаптаулар]] туралы ақпарат пайда болғаннан кейін [[Дональд Рамсфелд]]тің отставкаға кетуін талап етті.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 «Resign Rumsfeld»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 |date=20160412164307 }} . The Economist. 6 May 2004.</ref> Журнал бастапқыда [[Ирак соғысы|АҚШ-тың Иракқа басып кіруін]] қолдағанымен, кейінірек операцияны сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP «Mugged by reality»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP |date=20080416022624 }} . The Economist. 22 March 2007.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2004)|2004 жылғы АҚШ президент сайлауында]] редакция [[Джон Керри]]ді қолдады.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 «The incompetent or the incoherent?»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 |date=20160412164307 }} . The Economist. 28 October 2004.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2008)|2008]] және [[АҚШ президент сайлауы (2012)|2012 жылғы]] сайлауларда редакция [[Барак Обама]]ны қолдады.<ref>«[https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 Our American Endorsement. Which one?»] {{Wayback|url=https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 |date=20171014062654 }} . The Economist. 3 November 2012.</ref> == Журнал стилі == Басылымда көптеген авторлық бағандар болғанымен,<ref>[http://www.economist.com/styleguide/introduction «Style Guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/styleguide/introduction |date=20130207195439 }}. The Economist.</ref> ''The Economist'' мақалаларда бірыңғай редакциялық стильді ұстану тәжірибесін қалыптастырған. Сонымен қатар басылым авторлардың [[анонимдік|анонимдігін]] сақтайды, соның салдарынан мақалалардың басым бөлігін бір автор жазғандай әсер тууы мүмкін. Басылым стиліне ұстамды ирония мен тұжырымдардың дәлдігі тән.<ref>[http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 «The Economist — Tone»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 |date=20070311123112 }} . The Economist.</ref> Мақалаларды оқу оқырманның [[Экономика|классикалық экономиканың]] негізгі ұғымдарымен таныс болуын көздейді. Мысалы, журнал [[көрінбейтін қол]], [[макроэкономика]] немесе [[сұраныс қисығы]] сияқты терминдерді түсіндірмейді және [[Салыстырмалы артықшылық теориясы|салыстырмалы артықшылық теориясын]] бірнеше сөзбен ғана түсіндіруі мүмкін. Алайда экономика туралы мақалалар оқырманнан арнайы білімді талап етпейді және білімді, бірақ осы саланың маманы емес оқырмандарға түсінікті болуға ұмтылады. ''The Economist'' әдетте француз тіліндегі қысқа мақал-мәтелдер мен сөз тіркестерін аудармайды. ''The Economist'' мақалаларында тапқыр әзілдер жиі кездеседі; суреттердің астындағы жазуларда әзіл-оспақты [[каламбур]]лар да жиі қолданылады. Мұндай әзілдер кейде жұртшылық тарапынан әртүрлі қабылданады. Мысалы, [[ДСҰ]]-ның [[Канкун]]дағы үкіметаралық конференциясына арналған 2003 жылғы 20 қыркүйектегі нөмірдің мұқабасында [[Ортаңғы саусақ (ым)|ортаңғы саусағын]] көрсетіп тұрған [[кактус]] бейнеленген.<ref>[http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg Обложка номера 20 сентября 2003] {{Wayback|url=http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg |date=20120221084903 }}, economist.com</ref> Оқырмандардың пікірлері оң да, теріс те болды.<ref>[http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP Letters: Pointing the Finger] {{Wayback|url=http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP |date=20080416022317 }} , The Economist, 2 October 2003.</ref> === Редакциялық анонимдік === [[Сурет:Economist building London4.jpg|thumb|''The Economist'' редакциясының ғимараты]] Журнал мақалаларына, әдетте, автордың аты-жөні қойылмайды. Бұл — басылымның бұрыннан қалыптасқан редакциялық дәстүрі: редактордың өз атымен қол қойылған мақаласы тек оның қызметінен кетуіне байланысты жарияланады. Материал авторлары тек кейбір жағдайларда ғана көрсетіледі: материалды белгілі тұлға дайындаған кезде, сондай-ақ ''The Economist'' журналистері жылдың үздік материалдарына шолу жасалатын арнайы шығарылым үшін арнайы баяндамалар (зерттеулер деп те аталады) әзірлеген жағдайда. Басылым сайтындағы [[блог]] жазбаларына автордың аты-жөнінің бас әріптері қойылады.<ref>[http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ «Why The Economist has no bylines | Hannibal and Me»] {{Wayback|url=http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ |date=20081220115743 }} . Andreaskluth.org. Retrieved 25 May 2012.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ha00ln3vi7g2ar4dnxln213fi21va1b 3657565 3657564 2026-09-19T22:44:35Z 1nter pares 146705 /* Редакциялық анонимдік */ 3657565 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> Басылым [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2005)|2005 жылғы сайлауда]]) және [[Ұлыбритания консервативті партиясы|Консервативтік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2010)|2010 жылғы сайлауда]]) қолдады.<ref>[https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives «The Economist backs the Conservatives»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives |date=20171018124627 }} , The Guardian (PA report), 29 April 2010</ref> ''The Economist'' әртүрлі қайраткерлер мен тұтас елдерді [[жемқорлық]] немесе адал емес әрекеттер үшін жиі айыптайды. Мысалы, соңғы жылдары ''The Economist'' [[Дүниежүзілік банк]]тің бұрынғы президенті [[Пол Вулфовиц]]ті, [[Италия премьер-министрі|Италияның бұрынғы премьер-министрі]] [[Сильвио Берлускони]]ді (ол журналды ''Ecommunist'' деп атаған<ref>[http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html «Report of Rome anti-war demo on Saturday 24th with photos»] {{Wayback|url=http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html |date=20070211011648 }}. Independent Media Center.</ref>), [[Конго Демократиялық Республикасының президенті|Конго Демократиялық Республикасының]] марқұм президенті [[Лоран-Дезире Кабила]]ны, [[Зимбабве]] үкіметінің басшысы [[Роберт Мугабе]]ні және кейінгі кезеңде [[Аргентина президенті]] [[Кристина Фернандес де Киршнер]]ді сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 «Cristina in the land of make believe»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 |date=20080706153609 }} . The Economist. 1 May 2008.</ref> ''The Economist'' сондай-ақ президент [[Билл Клинтон]]ға [[импичмент]] жариялауға шақырды, ал кейінірек [[Абу-Грейб түрмесіндегі тұтқындарды азаптау|Абу-Грейб түрмесіндегі азаптаулар]] туралы ақпарат пайда болғаннан кейін [[Дональд Рамсфелд]]тің отставкаға кетуін талап етті.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 «Resign Rumsfeld»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 |date=20160412164307 }} . The Economist. 6 May 2004.</ref> Журнал бастапқыда [[Ирак соғысы|АҚШ-тың Иракқа басып кіруін]] қолдағанымен, кейінірек операцияны сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP «Mugged by reality»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP |date=20080416022624 }} . The Economist. 22 March 2007.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2004)|2004 жылғы АҚШ президент сайлауында]] редакция [[Джон Керри]]ді қолдады.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 «The incompetent or the incoherent?»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 |date=20160412164307 }} . The Economist. 28 October 2004.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2008)|2008]] және [[АҚШ президент сайлауы (2012)|2012 жылғы]] сайлауларда редакция [[Барак Обама]]ны қолдады.<ref>«[https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 Our American Endorsement. Which one?»] {{Wayback|url=https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 |date=20171014062654 }} . The Economist. 3 November 2012.</ref> == Журнал стилі == Басылымда көптеген авторлық бағандар болғанымен,<ref>[http://www.economist.com/styleguide/introduction «Style Guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/styleguide/introduction |date=20130207195439 }}. The Economist.</ref> ''The Economist'' мақалаларда бірыңғай редакциялық стильді ұстану тәжірибесін қалыптастырған. Сонымен қатар басылым авторлардың [[анонимдік|анонимдігін]] сақтайды, соның салдарынан мақалалардың басым бөлігін бір автор жазғандай әсер тууы мүмкін. Басылым стиліне ұстамды ирония мен тұжырымдардың дәлдігі тән.<ref>[http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 «The Economist — Tone»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 |date=20070311123112 }} . The Economist.</ref> Мақалаларды оқу оқырманның [[Экономика|классикалық экономиканың]] негізгі ұғымдарымен таныс болуын көздейді. Мысалы, журнал [[көрінбейтін қол]], [[макроэкономика]] немесе [[сұраныс қисығы]] сияқты терминдерді түсіндірмейді және [[Салыстырмалы артықшылық теориясы|салыстырмалы артықшылық теориясын]] бірнеше сөзбен ғана түсіндіруі мүмкін. Алайда экономика туралы мақалалар оқырманнан арнайы білімді талап етпейді және білімді, бірақ осы саланың маманы емес оқырмандарға түсінікті болуға ұмтылады. ''The Economist'' әдетте француз тіліндегі қысқа мақал-мәтелдер мен сөз тіркестерін аудармайды. ''The Economist'' мақалаларында тапқыр әзілдер жиі кездеседі; суреттердің астындағы жазуларда әзіл-оспақты [[каламбур]]лар да жиі қолданылады. Мұндай әзілдер кейде жұртшылық тарапынан әртүрлі қабылданады. Мысалы, [[ДСҰ]]-ның [[Канкун]]дағы үкіметаралық конференциясына арналған 2003 жылғы 20 қыркүйектегі нөмірдің мұқабасында [[Ортаңғы саусақ (ым)|ортаңғы саусағын]] көрсетіп тұрған [[кактус]] бейнеленген.<ref>[http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg Обложка номера 20 сентября 2003] {{Wayback|url=http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg |date=20120221084903 }}, economist.com</ref> Оқырмандардың пікірлері оң да, теріс те болды.<ref>[http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP Letters: Pointing the Finger] {{Wayback|url=http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP |date=20080416022317 }} , The Economist, 2 October 2003.</ref> === Редакциялық анонимдік === [[Сурет:Economist building London4.jpg|thumb|''The Economist'' редакциясының ғимараты]] Журнал мақалаларына, әдетте, автордың аты-жөні қойылмайды. Бұл — басылымның бұрыннан қалыптасқан редакциялық дәстүрі: редактордың өз атымен қол қойылған мақаласы тек оның қызметінен кетуіне байланысты жарияланады. Материал авторлары тек кейбір жағдайларда ғана көрсетіледі: материалды белгілі тұлға дайындаған кезде, сондай-ақ ''The Economist'' журналистері жылдың үздік материалдарына шолу жасалатын арнайы шығарылым үшін арнайы баяндамалар (зерттеулер деп те аталады) әзірлеген жағдайда. Басылым сайтындағы [[блог]] жазбаларына автордың аты-жөнінің бас әріптері қойылады.<ref>[http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ «Why The Economist has no bylines | Hannibal and Me»] {{Wayback|url=http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ |date=20081220115743 }} . Andreaskluth.org. Retrieved 25 May 2012.</ref> Редакторлардың айтуынша, бұл қажет, өйткені «ұжымдық үн жекелеген журналистердің тұлғасынан маңыздырақ» және ол «бірлескен еңбекті» көрсетеді. Көптеген мақалаларда авторлар өздерін «сіздің тілшіңіз» немесе «осы шолушы» деп атайды.<ref>[http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities «Economist Editor Micklethwait brings his global perspective to the Twin Cities»] {{Wayback|url=http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities |date=20080705161308 }} . MinnPost.com. 29 April 2008.</ref> Америкалық жазушы және журналист [[Майкл Льюис]] журналдағы анонимділікті сынға алып, оның авторлардың жастығы мен тәжірибесіздігін жасыру үшін қажет екенін мәлімдеді.<ref>[https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ «The Economics of the Colonial Cringe: Pseudonomics and the Sneer on the Face of The Economist.»] {{Wayback|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ |date=20100526075502 }} . Washington Post.</ref> 2026 жылы журнал мобильді қосымшасы аясында өз тілшілері мен қызметкерлерінің қатысуымен ток-шоулар шығара бастады.<ref name="NYT">{{Cite news|title=The Economist Is Putting Names (and Faces) to Its Magazine|url=https://www.nytimes.com/2026/04/13/business/media/economist-magazine-videos.html|website=The New-York Times|date=2026-04-13}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} aiq2q6zk1n1vw09r6amw7tnqaqur0ik 3657566 3657565 2026-09-19T22:45:52Z 1nter pares 146705 /* Редакциялық анонимдік */ 3657566 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> Басылым [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2005)|2005 жылғы сайлауда]]) және [[Ұлыбритания консервативті партиясы|Консервативтік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2010)|2010 жылғы сайлауда]]) қолдады.<ref>[https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives «The Economist backs the Conservatives»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives |date=20171018124627 }} , The Guardian (PA report), 29 April 2010</ref> ''The Economist'' әртүрлі қайраткерлер мен тұтас елдерді [[жемқорлық]] немесе адал емес әрекеттер үшін жиі айыптайды. Мысалы, соңғы жылдары ''The Economist'' [[Дүниежүзілік банк]]тің бұрынғы президенті [[Пол Вулфовиц]]ті, [[Италия премьер-министрі|Италияның бұрынғы премьер-министрі]] [[Сильвио Берлускони]]ді (ол журналды ''Ecommunist'' деп атаған<ref>[http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html «Report of Rome anti-war demo on Saturday 24th with photos»] {{Wayback|url=http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html |date=20070211011648 }}. Independent Media Center.</ref>), [[Конго Демократиялық Республикасының президенті|Конго Демократиялық Республикасының]] марқұм президенті [[Лоран-Дезире Кабила]]ны, [[Зимбабве]] үкіметінің басшысы [[Роберт Мугабе]]ні және кейінгі кезеңде [[Аргентина президенті]] [[Кристина Фернандес де Киршнер]]ді сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 «Cristina in the land of make believe»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 |date=20080706153609 }} . The Economist. 1 May 2008.</ref> ''The Economist'' сондай-ақ президент [[Билл Клинтон]]ға [[импичмент]] жариялауға шақырды, ал кейінірек [[Абу-Грейб түрмесіндегі тұтқындарды азаптау|Абу-Грейб түрмесіндегі азаптаулар]] туралы ақпарат пайда болғаннан кейін [[Дональд Рамсфелд]]тің отставкаға кетуін талап етті.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 «Resign Rumsfeld»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 |date=20160412164307 }} . The Economist. 6 May 2004.</ref> Журнал бастапқыда [[Ирак соғысы|АҚШ-тың Иракқа басып кіруін]] қолдағанымен, кейінірек операцияны сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP «Mugged by reality»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP |date=20080416022624 }} . The Economist. 22 March 2007.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2004)|2004 жылғы АҚШ президент сайлауында]] редакция [[Джон Керри]]ді қолдады.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 «The incompetent or the incoherent?»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 |date=20160412164307 }} . The Economist. 28 October 2004.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2008)|2008]] және [[АҚШ президент сайлауы (2012)|2012 жылғы]] сайлауларда редакция [[Барак Обама]]ны қолдады.<ref>«[https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 Our American Endorsement. Which one?»] {{Wayback|url=https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 |date=20171014062654 }} . The Economist. 3 November 2012.</ref> == Журнал стилі == Басылымда көптеген авторлық бағандар болғанымен,<ref>[http://www.economist.com/styleguide/introduction «Style Guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/styleguide/introduction |date=20130207195439 }}. The Economist.</ref> ''The Economist'' мақалаларда бірыңғай редакциялық стильді ұстану тәжірибесін қалыптастырған. Сонымен қатар басылым авторлардың [[анонимдік|анонимдігін]] сақтайды, соның салдарынан мақалалардың басым бөлігін бір автор жазғандай әсер тууы мүмкін. Басылым стиліне ұстамды ирония мен тұжырымдардың дәлдігі тән.<ref>[http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 «The Economist — Tone»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 |date=20070311123112 }} . The Economist.</ref> Мақалаларды оқу оқырманның [[Экономика|классикалық экономиканың]] негізгі ұғымдарымен таныс болуын көздейді. Мысалы, журнал [[көрінбейтін қол]], [[макроэкономика]] немесе [[сұраныс қисығы]] сияқты терминдерді түсіндірмейді және [[Салыстырмалы артықшылық теориясы|салыстырмалы артықшылық теориясын]] бірнеше сөзбен ғана түсіндіруі мүмкін. Алайда экономика туралы мақалалар оқырманнан арнайы білімді талап етпейді және білімді, бірақ осы саланың маманы емес оқырмандарға түсінікті болуға ұмтылады. ''The Economist'' әдетте француз тіліндегі қысқа мақал-мәтелдер мен сөз тіркестерін аудармайды. ''The Economist'' мақалаларында тапқыр әзілдер жиі кездеседі; суреттердің астындағы жазуларда әзіл-оспақты [[каламбур]]лар да жиі қолданылады. Мұндай әзілдер кейде жұртшылық тарапынан әртүрлі қабылданады. Мысалы, [[ДСҰ]]-ның [[Канкун]]дағы үкіметаралық конференциясына арналған 2003 жылғы 20 қыркүйектегі нөмірдің мұқабасында [[Ортаңғы саусақ (ым)|ортаңғы саусағын]] көрсетіп тұрған [[кактус]] бейнеленген.<ref>[http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg Обложка номера 20 сентября 2003] {{Wayback|url=http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg |date=20120221084903 }}, economist.com</ref> Оқырмандардың пікірлері оң да, теріс те болды.<ref>[http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP Letters: Pointing the Finger] {{Wayback|url=http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP |date=20080416022317 }} , The Economist, 2 October 2003.</ref> === Редакциялық анонимдік === [[Сурет:Economist building London4.jpg|thumb|''The Economist'' редакциясының ғимараты]] Журнал мақалаларына, әдетте, автордың аты-жөні қойылмайды. Бұл — басылымның бұрыннан қалыптасқан редакциялық дәстүрі: редактордың өз атымен қол қойылған мақаласы тек оның қызметінен кетуіне байланысты жарияланады. Материал авторлары тек кейбір жағдайларда ғана көрсетіледі: материалды белгілі тұлға дайындаған кезде, сондай-ақ ''The Economist'' журналистері жылдың үздік материалдарына шолу жасалатын арнайы шығарылым үшін арнайы баяндамалар (зерттеулер деп те аталады) әзірлеген жағдайда. Басылым сайтындағы [[блог]] жазбаларына автордың аты-жөнінің бас әріптері қойылады.<ref>[http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ «Why The Economist has no bylines | Hannibal and Me»] {{Wayback|url=http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ |date=20081220115743 }} . Andreaskluth.org. Retrieved 25 May 2012.</ref> Редакторлардың айтуынша, бұл қажет, өйткені «ұжымдық үн жекелеген журналистердің тұлғасынан маңыздырақ» және ол «бірлескен еңбекті» көрсетеді. Көптеген мақалаларда авторлар өздерін «сіздің тілшіңіз» немесе «осы шолушы» деп атайды.<ref>[http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities «Economist Editor Micklethwait brings his global perspective to the Twin Cities»] {{Wayback|url=http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities |date=20080705161308 }} . MinnPost.com. 29 April 2008.</ref> Америкалық жазушы және журналист [[Майкл Льюис]] журналдағы анонимділікті сынға алып, оның авторлардың жастығы мен тәжірибесіздігін жасыру үшін қажет екенін мәлімдеді.<ref>[https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ «The Economics of the Colonial Cringe: Pseudonomics and the Sneer on the Face of The Economist.»] {{Wayback|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ |date=20100526075502 }} . Washington Post.</ref> 2026 жылы журнал мобильді қосымшасы аясында өз тілшілері мен қызметкерлерінің қатысуымен ток-шоулар шығара бастады.<ref name="NYT">{{Cite news|title=The Economist Is Putting Names (and Faces) to Its Magazine|url=https://www.nytimes.com/2026/04/13/business/media/economist-magazine-videos.html|website=The New-York Times|date=2026-04-13}}</ref> == Таралымы == ''The Economist'' нөмірлері жұма күндері жарық көреді. Сайтта жаңа материалдар келесі нөмір жарық көрер алдында, бейсенбі күні кешке жарияланады. 1877 жылы газет таралымы 3700 дананы құрады. 1920 жылы ол 6000 данаға дейін өсті. 1945 жылдан кейін таралымы жылдам өсіп, 1970 жылға қарай 100 000 данаға жетті.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }} . The Economist.</ref> 2012 жылы оның таралымы шамамен 1,5 млн дананы құрады. Барлық сатылымның шамамен жартысы (54%) АҚШ-тың үлесіне тиесілі, ал [[Ұлыбритания]]дағы сатылым жалпы көлемнің 14%-ын, құрлықтық Еуропада 19%-ын құрайды. Журнал жазылым арқылы да, газет дүңгіршектері арқылы да 200-ден астам елде сатылады. Журналдың америкалық оқырмандарының үштен екісінің жылдық табысы 100 мың АҚШ долларынан асады.<ref>«[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 'Economist' Magazine Wins American Readers» .] {{Wayback|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 |date=20120514101206 }} NPR. 8 March 2006. Retrieved 27 December 2006.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша басылымның 1,3 млн жазылушысы болды.<ref name="NYT" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} kjhhm9f62weamwxdkasfd9glgkd9p9s 3657567 3657566 2026-09-19T22:46:48Z 1nter pares 146705 /* Таралымы */ 3657567 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> Басылым [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2005)|2005 жылғы сайлауда]]) және [[Ұлыбритания консервативті партиясы|Консервативтік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2010)|2010 жылғы сайлауда]]) қолдады.<ref>[https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives «The Economist backs the Conservatives»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives |date=20171018124627 }} , The Guardian (PA report), 29 April 2010</ref> ''The Economist'' әртүрлі қайраткерлер мен тұтас елдерді [[жемқорлық]] немесе адал емес әрекеттер үшін жиі айыптайды. Мысалы, соңғы жылдары ''The Economist'' [[Дүниежүзілік банк]]тің бұрынғы президенті [[Пол Вулфовиц]]ті, [[Италия премьер-министрі|Италияның бұрынғы премьер-министрі]] [[Сильвио Берлускони]]ді (ол журналды ''Ecommunist'' деп атаған<ref>[http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html «Report of Rome anti-war demo on Saturday 24th with photos»] {{Wayback|url=http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html |date=20070211011648 }}. Independent Media Center.</ref>), [[Конго Демократиялық Республикасының президенті|Конго Демократиялық Республикасының]] марқұм президенті [[Лоран-Дезире Кабила]]ны, [[Зимбабве]] үкіметінің басшысы [[Роберт Мугабе]]ні және кейінгі кезеңде [[Аргентина президенті]] [[Кристина Фернандес де Киршнер]]ді сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 «Cristina in the land of make believe»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 |date=20080706153609 }} . The Economist. 1 May 2008.</ref> ''The Economist'' сондай-ақ президент [[Билл Клинтон]]ға [[импичмент]] жариялауға шақырды, ал кейінірек [[Абу-Грейб түрмесіндегі тұтқындарды азаптау|Абу-Грейб түрмесіндегі азаптаулар]] туралы ақпарат пайда болғаннан кейін [[Дональд Рамсфелд]]тің отставкаға кетуін талап етті.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 «Resign Rumsfeld»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 |date=20160412164307 }} . The Economist. 6 May 2004.</ref> Журнал бастапқыда [[Ирак соғысы|АҚШ-тың Иракқа басып кіруін]] қолдағанымен, кейінірек операцияны сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP «Mugged by reality»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP |date=20080416022624 }} . The Economist. 22 March 2007.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2004)|2004 жылғы АҚШ президент сайлауында]] редакция [[Джон Керри]]ді қолдады.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 «The incompetent or the incoherent?»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 |date=20160412164307 }} . The Economist. 28 October 2004.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2008)|2008]] және [[АҚШ президент сайлауы (2012)|2012 жылғы]] сайлауларда редакция [[Барак Обама]]ны қолдады.<ref>«[https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 Our American Endorsement. Which one?»] {{Wayback|url=https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 |date=20171014062654 }} . The Economist. 3 November 2012.</ref> == Журнал стилі == Басылымда көптеген авторлық бағандар болғанымен,<ref>[http://www.economist.com/styleguide/introduction «Style Guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/styleguide/introduction |date=20130207195439 }}. The Economist.</ref> ''The Economist'' мақалаларда бірыңғай редакциялық стильді ұстану тәжірибесін қалыптастырған. Сонымен қатар басылым авторлардың [[анонимдік|анонимдігін]] сақтайды, соның салдарынан мақалалардың басым бөлігін бір автор жазғандай әсер тууы мүмкін. Басылым стиліне ұстамды ирония мен тұжырымдардың дәлдігі тән.<ref>[http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 «The Economist — Tone»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 |date=20070311123112 }} . The Economist.</ref> Мақалаларды оқу оқырманның [[Экономика|классикалық экономиканың]] негізгі ұғымдарымен таныс болуын көздейді. Мысалы, журнал [[көрінбейтін қол]], [[макроэкономика]] немесе [[сұраныс қисығы]] сияқты терминдерді түсіндірмейді және [[Салыстырмалы артықшылық теориясы|салыстырмалы артықшылық теориясын]] бірнеше сөзбен ғана түсіндіруі мүмкін. Алайда экономика туралы мақалалар оқырманнан арнайы білімді талап етпейді және білімді, бірақ осы саланың маманы емес оқырмандарға түсінікті болуға ұмтылады. ''The Economist'' әдетте француз тіліндегі қысқа мақал-мәтелдер мен сөз тіркестерін аудармайды. ''The Economist'' мақалаларында тапқыр әзілдер жиі кездеседі; суреттердің астындағы жазуларда әзіл-оспақты [[каламбур]]лар да жиі қолданылады. Мұндай әзілдер кейде жұртшылық тарапынан әртүрлі қабылданады. Мысалы, [[ДСҰ]]-ның [[Канкун]]дағы үкіметаралық конференциясына арналған 2003 жылғы 20 қыркүйектегі нөмірдің мұқабасында [[Ортаңғы саусақ (ым)|ортаңғы саусағын]] көрсетіп тұрған [[кактус]] бейнеленген.<ref>[http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg Обложка номера 20 сентября 2003] {{Wayback|url=http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg |date=20120221084903 }}, economist.com</ref> Оқырмандардың пікірлері оң да, теріс те болды.<ref>[http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP Letters: Pointing the Finger] {{Wayback|url=http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP |date=20080416022317 }} , The Economist, 2 October 2003.</ref> === Редакциялық анонимдік === [[Сурет:Economist building London4.jpg|thumb|''The Economist'' редакциясының ғимараты]] Журнал мақалаларына, әдетте, автордың аты-жөні қойылмайды. Бұл — басылымның бұрыннан қалыптасқан редакциялық дәстүрі: редактордың өз атымен қол қойылған мақаласы тек оның қызметінен кетуіне байланысты жарияланады. Материал авторлары тек кейбір жағдайларда ғана көрсетіледі: материалды белгілі тұлға дайындаған кезде, сондай-ақ ''The Economist'' журналистері жылдың үздік материалдарына шолу жасалатын арнайы шығарылым үшін арнайы баяндамалар (зерттеулер деп те аталады) әзірлеген жағдайда. Басылым сайтындағы [[блог]] жазбаларына автордың аты-жөнінің бас әріптері қойылады.<ref>[http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ «Why The Economist has no bylines | Hannibal and Me»] {{Wayback|url=http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ |date=20081220115743 }} . Andreaskluth.org. Retrieved 25 May 2012.</ref> Редакторлардың айтуынша, бұл қажет, өйткені «ұжымдық үн жекелеген журналистердің тұлғасынан маңыздырақ» және ол «бірлескен еңбекті» көрсетеді. Көптеген мақалаларда авторлар өздерін «сіздің тілшіңіз» немесе «осы шолушы» деп атайды.<ref>[http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities «Economist Editor Micklethwait brings his global perspective to the Twin Cities»] {{Wayback|url=http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities |date=20080705161308 }} . MinnPost.com. 29 April 2008.</ref> Америкалық жазушы және журналист [[Майкл Льюис]] журналдағы анонимділікті сынға алып, оның авторлардың жастығы мен тәжірибесіздігін жасыру үшін қажет екенін мәлімдеді.<ref>[https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ «The Economics of the Colonial Cringe: Pseudonomics and the Sneer on the Face of The Economist.»] {{Wayback|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ |date=20100526075502 }} . Washington Post.</ref> 2026 жылы журнал мобильді қосымшасы аясында өз тілшілері мен қызметкерлерінің қатысуымен ток-шоулар шығара бастады.<ref name="NYT">{{Cite news|title=The Economist Is Putting Names (and Faces) to Its Magazine|url=https://www.nytimes.com/2026/04/13/business/media/economist-magazine-videos.html|website=The New-York Times|date=2026-04-13}}</ref> == Таралымы == ''The Economist'' нөмірлері жұма күндері жарық көреді. Сайтта жаңа материалдар келесі нөмір жарық көрер алдында, бейсенбі күні кешке жарияланады. 1877 жылы газет таралымы 3700 дананы құрады. 1920 жылы ол 6000 данаға дейін өсті. 1945 жылдан кейін таралымы жылдам өсіп, 1970 жылға қарай 100 000 данаға жетті.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }} . The Economist.</ref> 2012 жылы оның таралымы шамамен 1,5 млн дананы құрады. Барлық сатылымның шамамен жартысы (54%) АҚШ-тың үлесіне тиесілі, ал [[Ұлыбритания]]дағы сатылым жалпы көлемнің 14%-ын, құрлықтық Еуропада 19%-ын құрайды. Журнал жазылым арқылы да, газет дүңгіршектері арқылы да 200-ден астам елде сатылады. Журналдың америкалық оқырмандарының үштен екісінің жылдық табысы 100 мың АҚШ долларынан асады.<ref>«[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 'Economist' Magazine Wins American Readers» .] {{Wayback|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 |date=20120514101206 }} NPR. 8 March 2006. Retrieved 27 December 2006.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша басылымның 1,3 млн жазылушысы болды.<ref name="NYT" /> == Ерекшеліктері == [[Файл:Big Mac index 50USD 2columns.png|мини|Биг Мак индексінің визуализациясы]] ''The Economist'' негізінен әлем жаңалықтарына, саясат пен бизнеске назар аударады, сондай-ақ [[ғылым]] мен [[техника]]ға, кітаптар мен өнерге арналған тұрақты бөлімдері бар. Шамамен екі аптада бір рет басылым белгілі бір тақырыпқа арналған егжей-тегжейлі есеп жариялайды: елдер мен өңірлер, [[бизнес]], қаржы және экономика, ғылым мен техника және тағы басқа. Әр үш ай сайын ''Technology Quarterly'' (TQ) — ғылым мен техникадағы соңғы үрдістер мен өзгерістерге арналған арнайы бөлім жарияланады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8w9guya9tjrg2yt7kmdsrfhonxhkxd8 3657568 3657567 2026-09-19T22:47:12Z 1nter pares 146705 3657568 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> Басылым [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2005)|2005 жылғы сайлауда]]) және [[Ұлыбритания консервативті партиясы|Консервативтік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2010)|2010 жылғы сайлауда]]) қолдады.<ref>[https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives «The Economist backs the Conservatives»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives |date=20171018124627 }} , The Guardian (PA report), 29 April 2010</ref> ''The Economist'' әртүрлі қайраткерлер мен тұтас елдерді [[жемқорлық]] немесе адал емес әрекеттер үшін жиі айыптайды. Мысалы, соңғы жылдары ''The Economist'' [[Дүниежүзілік банк]]тің бұрынғы президенті [[Пол Вулфовиц]]ті, [[Италия премьер-министрі|Италияның бұрынғы премьер-министрі]] [[Сильвио Берлускони]]ді (ол журналды ''Ecommunist'' деп атаған<ref>[http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html «Report of Rome anti-war demo on Saturday 24th with photos»] {{Wayback|url=http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html |date=20070211011648 }}. Independent Media Center.</ref>), [[Конго Демократиялық Республикасының президенті|Конго Демократиялық Республикасының]] марқұм президенті [[Лоран-Дезире Кабила]]ны, [[Зимбабве]] үкіметінің басшысы [[Роберт Мугабе]]ні және кейінгі кезеңде [[Аргентина президенті]] [[Кристина Фернандес де Киршнер]]ді сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 «Cristina in the land of make believe»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 |date=20080706153609 }} . The Economist. 1 May 2008.</ref> ''The Economist'' сондай-ақ президент [[Билл Клинтон]]ға [[импичмент]] жариялауға шақырды, ал кейінірек [[Абу-Грейб түрмесіндегі тұтқындарды азаптау|Абу-Грейб түрмесіндегі азаптаулар]] туралы ақпарат пайда болғаннан кейін [[Дональд Рамсфелд]]тің отставкаға кетуін талап етті.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 «Resign Rumsfeld»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 |date=20160412164307 }} . The Economist. 6 May 2004.</ref> Журнал бастапқыда [[Ирак соғысы|АҚШ-тың Иракқа басып кіруін]] қолдағанымен, кейінірек операцияны сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP «Mugged by reality»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP |date=20080416022624 }} . The Economist. 22 March 2007.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2004)|2004 жылғы АҚШ президент сайлауында]] редакция [[Джон Керри]]ді қолдады.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 «The incompetent or the incoherent?»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 |date=20160412164307 }} . The Economist. 28 October 2004.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2008)|2008]] және [[АҚШ президент сайлауы (2012)|2012 жылғы]] сайлауларда редакция [[Барак Обама]]ны қолдады.<ref>«[https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 Our American Endorsement. Which one?»] {{Wayback|url=https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 |date=20171014062654 }} . The Economist. 3 November 2012.</ref> == Журнал стилі == Басылымда көптеген авторлық бағандар болғанымен,<ref>[http://www.economist.com/styleguide/introduction «Style Guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/styleguide/introduction |date=20130207195439 }}. The Economist.</ref> ''The Economist'' мақалаларда бірыңғай редакциялық стильді ұстану тәжірибесін қалыптастырған. Сонымен қатар басылым авторлардың [[анонимдік|анонимдігін]] сақтайды, соның салдарынан мақалалардың басым бөлігін бір автор жазғандай әсер тууы мүмкін. Басылым стиліне ұстамды ирония мен тұжырымдардың дәлдігі тән.<ref>[http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 «The Economist — Tone»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 |date=20070311123112 }} . The Economist.</ref> Мақалаларды оқу оқырманның [[Экономика|классикалық экономиканың]] негізгі ұғымдарымен таныс болуын көздейді. Мысалы, журнал [[көрінбейтін қол]], [[макроэкономика]] немесе [[сұраныс қисығы]] сияқты терминдерді түсіндірмейді және [[Салыстырмалы артықшылық теориясы|салыстырмалы артықшылық теориясын]] бірнеше сөзбен ғана түсіндіруі мүмкін. Алайда экономика туралы мақалалар оқырманнан арнайы білімді талап етпейді және білімді, бірақ осы саланың маманы емес оқырмандарға түсінікті болуға ұмтылады. ''The Economist'' әдетте француз тіліндегі қысқа мақал-мәтелдер мен сөз тіркестерін аудармайды. ''The Economist'' мақалаларында тапқыр әзілдер жиі кездеседі; суреттердің астындағы жазуларда әзіл-оспақты [[каламбур]]лар да жиі қолданылады. Мұндай әзілдер кейде жұртшылық тарапынан әртүрлі қабылданады. Мысалы, [[ДСҰ]]-ның [[Канкун]]дағы үкіметаралық конференциясына арналған 2003 жылғы 20 қыркүйектегі нөмірдің мұқабасында [[Ортаңғы саусақ (ым)|ортаңғы саусағын]] көрсетіп тұрған [[кактус]] бейнеленген.<ref>[http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg Обложка номера 20 сентября 2003] {{Wayback|url=http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg |date=20120221084903 }}, economist.com</ref> Оқырмандардың пікірлері оң да, теріс те болды.<ref>[http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP Letters: Pointing the Finger] {{Wayback|url=http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP |date=20080416022317 }} , The Economist, 2 October 2003.</ref> === Редакциялық анонимдік === [[Сурет:Economist building London4.jpg|thumb|''The Economist'' редакциясының ғимараты]] Журнал мақалаларына, әдетте, автордың аты-жөні қойылмайды. Бұл — басылымның бұрыннан қалыптасқан редакциялық дәстүрі: редактордың өз атымен қол қойылған мақаласы тек оның қызметінен кетуіне байланысты жарияланады. Материал авторлары тек кейбір жағдайларда ғана көрсетіледі: материалды белгілі тұлға дайындаған кезде, сондай-ақ ''The Economist'' журналистері жылдың үздік материалдарына шолу жасалатын арнайы шығарылым үшін арнайы баяндамалар (зерттеулер деп те аталады) әзірлеген жағдайда. Басылым сайтындағы [[блог]] жазбаларына автордың аты-жөнінің бас әріптері қойылады.<ref>[http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ «Why The Economist has no bylines | Hannibal and Me»] {{Wayback|url=http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ |date=20081220115743 }} . Andreaskluth.org. Retrieved 25 May 2012.</ref> Редакторлардың айтуынша, бұл қажет, өйткені «ұжымдық үн жекелеген журналистердің тұлғасынан маңыздырақ» және ол «бірлескен еңбекті» көрсетеді. Көптеген мақалаларда авторлар өздерін «сіздің тілшіңіз» немесе «осы шолушы» деп атайды.<ref>[http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities «Economist Editor Micklethwait brings his global perspective to the Twin Cities»] {{Wayback|url=http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities |date=20080705161308 }} . MinnPost.com. 29 April 2008.</ref> Америкалық жазушы және журналист [[Майкл Льюис]] журналдағы анонимділікті сынға алып, оның авторлардың жастығы мен тәжірибесіздігін жасыру үшін қажет екенін мәлімдеді.<ref>[https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ «The Economics of the Colonial Cringe: Pseudonomics and the Sneer on the Face of The Economist.»] {{Wayback|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ |date=20100526075502 }} . Washington Post.</ref> 2026 жылы журнал мобильді қосымшасы аясында өз тілшілері мен қызметкерлерінің қатысуымен ток-шоулар шығара бастады.<ref name="NYT">{{Cite news|title=The Economist Is Putting Names (and Faces) to Its Magazine|url=https://www.nytimes.com/2026/04/13/business/media/economist-magazine-videos.html|website=The New-York Times|date=2026-04-13}}</ref> == Таралымы == ''The Economist'' нөмірлері жұма күндері жарық көреді. Сайтта жаңа материалдар келесі нөмір жарық көрер алдында, бейсенбі күні кешке жарияланады. 1877 жылы газет таралымы 3700 дананы құрады. 1920 жылы ол 6000 данаға дейін өсті. 1945 жылдан кейін таралымы жылдам өсіп, 1970 жылға қарай 100 000 данаға жетті.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }} . The Economist.</ref> 2012 жылы оның таралымы шамамен 1,5 млн дананы құрады. Барлық сатылымның шамамен жартысы (54%) АҚШ-тың үлесіне тиесілі, ал [[Ұлыбритания]]дағы сатылым жалпы көлемнің 14%-ын, құрлықтық Еуропада 19%-ын құрайды. Журнал жазылым арқылы да, газет дүңгіршектері арқылы да 200-ден астам елде сатылады. Журналдың америкалық оқырмандарының үштен екісінің жылдық табысы 100 мың АҚШ долларынан асады.<ref>«[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 'Economist' Magazine Wins American Readers» .] {{Wayback|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 |date=20120514101206 }} NPR. 8 March 2006. Retrieved 27 December 2006.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша басылымның 1,3 млн жазылушысы болды.<ref name="NYT" /> == Ерекшеліктері == [[Сурет:Big Mac index 50USD 2columns.png|thumb|Биг Мак индексінің визуализациясы]] ''The Economist'' негізінен әлем жаңалықтарына, саясат пен бизнеске назар аударады, сондай-ақ [[ғылым]] мен [[техника]]ға, кітаптар мен өнерге арналған тұрақты бөлімдері бар. Шамамен екі аптада бір рет басылым белгілі бір тақырыпқа арналған егжей-тегжейлі есеп жариялайды: елдер мен өңірлер, [[бизнес]], қаржы және экономика, ғылым мен техника және тағы басқа. Әр үш ай сайын ''Technology Quarterly'' (TQ) — ғылым мен техникадағы соңғы үрдістер мен өзгерістерге арналған арнайы бөлім жарияланады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} o76rkjh70w58a7kpemmixj922bvupi7 3657569 3657568 2026-09-19T22:49:10Z 1nter pares 146705 /* Ерекшеліктері */ 3657569 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> Басылым [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2005)|2005 жылғы сайлауда]]) және [[Ұлыбритания консервативті партиясы|Консервативтік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2010)|2010 жылғы сайлауда]]) қолдады.<ref>[https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives «The Economist backs the Conservatives»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives |date=20171018124627 }} , The Guardian (PA report), 29 April 2010</ref> ''The Economist'' әртүрлі қайраткерлер мен тұтас елдерді [[жемқорлық]] немесе адал емес әрекеттер үшін жиі айыптайды. Мысалы, соңғы жылдары ''The Economist'' [[Дүниежүзілік банк]]тің бұрынғы президенті [[Пол Вулфовиц]]ті, [[Италия премьер-министрі|Италияның бұрынғы премьер-министрі]] [[Сильвио Берлускони]]ді (ол журналды ''Ecommunist'' деп атаған<ref>[http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html «Report of Rome anti-war demo on Saturday 24th with photos»] {{Wayback|url=http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html |date=20070211011648 }}. Independent Media Center.</ref>), [[Конго Демократиялық Республикасының президенті|Конго Демократиялық Республикасының]] марқұм президенті [[Лоран-Дезире Кабила]]ны, [[Зимбабве]] үкіметінің басшысы [[Роберт Мугабе]]ні және кейінгі кезеңде [[Аргентина президенті]] [[Кристина Фернандес де Киршнер]]ді сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 «Cristina in the land of make believe»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 |date=20080706153609 }} . The Economist. 1 May 2008.</ref> ''The Economist'' сондай-ақ президент [[Билл Клинтон]]ға [[импичмент]] жариялауға шақырды, ал кейінірек [[Абу-Грейб түрмесіндегі тұтқындарды азаптау|Абу-Грейб түрмесіндегі азаптаулар]] туралы ақпарат пайда болғаннан кейін [[Дональд Рамсфелд]]тің отставкаға кетуін талап етті.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 «Resign Rumsfeld»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 |date=20160412164307 }} . The Economist. 6 May 2004.</ref> Журнал бастапқыда [[Ирак соғысы|АҚШ-тың Иракқа басып кіруін]] қолдағанымен, кейінірек операцияны сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP «Mugged by reality»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP |date=20080416022624 }} . The Economist. 22 March 2007.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2004)|2004 жылғы АҚШ президент сайлауында]] редакция [[Джон Керри]]ді қолдады.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 «The incompetent or the incoherent?»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 |date=20160412164307 }} . The Economist. 28 October 2004.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2008)|2008]] және [[АҚШ президент сайлауы (2012)|2012 жылғы]] сайлауларда редакция [[Барак Обама]]ны қолдады.<ref>«[https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 Our American Endorsement. Which one?»] {{Wayback|url=https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 |date=20171014062654 }} . The Economist. 3 November 2012.</ref> == Журнал стилі == Басылымда көптеген авторлық бағандар болғанымен,<ref>[http://www.economist.com/styleguide/introduction «Style Guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/styleguide/introduction |date=20130207195439 }}. The Economist.</ref> ''The Economist'' мақалаларда бірыңғай редакциялық стильді ұстану тәжірибесін қалыптастырған. Сонымен қатар басылым авторлардың [[анонимдік|анонимдігін]] сақтайды, соның салдарынан мақалалардың басым бөлігін бір автор жазғандай әсер тууы мүмкін. Басылым стиліне ұстамды ирония мен тұжырымдардың дәлдігі тән.<ref>[http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 «The Economist — Tone»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 |date=20070311123112 }} . The Economist.</ref> Мақалаларды оқу оқырманның [[Экономика|классикалық экономиканың]] негізгі ұғымдарымен таныс болуын көздейді. Мысалы, журнал [[көрінбейтін қол]], [[макроэкономика]] немесе [[сұраныс қисығы]] сияқты терминдерді түсіндірмейді және [[Салыстырмалы артықшылық теориясы|салыстырмалы артықшылық теориясын]] бірнеше сөзбен ғана түсіндіруі мүмкін. Алайда экономика туралы мақалалар оқырманнан арнайы білімді талап етпейді және білімді, бірақ осы саланың маманы емес оқырмандарға түсінікті болуға ұмтылады. ''The Economist'' әдетте француз тіліндегі қысқа мақал-мәтелдер мен сөз тіркестерін аудармайды. ''The Economist'' мақалаларында тапқыр әзілдер жиі кездеседі; суреттердің астындағы жазуларда әзіл-оспақты [[каламбур]]лар да жиі қолданылады. Мұндай әзілдер кейде жұртшылық тарапынан әртүрлі қабылданады. Мысалы, [[ДСҰ]]-ның [[Канкун]]дағы үкіметаралық конференциясына арналған 2003 жылғы 20 қыркүйектегі нөмірдің мұқабасында [[Ортаңғы саусақ (ым)|ортаңғы саусағын]] көрсетіп тұрған [[кактус]] бейнеленген.<ref>[http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg Обложка номера 20 сентября 2003] {{Wayback|url=http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg |date=20120221084903 }}, economist.com</ref> Оқырмандардың пікірлері оң да, теріс те болды.<ref>[http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP Letters: Pointing the Finger] {{Wayback|url=http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP |date=20080416022317 }} , The Economist, 2 October 2003.</ref> === Редакциялық анонимдік === [[Сурет:Economist building London4.jpg|thumb|''The Economist'' редакциясының ғимараты]] Журнал мақалаларына, әдетте, автордың аты-жөні қойылмайды. Бұл — басылымның бұрыннан қалыптасқан редакциялық дәстүрі: редактордың өз атымен қол қойылған мақаласы тек оның қызметінен кетуіне байланысты жарияланады. Материал авторлары тек кейбір жағдайларда ғана көрсетіледі: материалды белгілі тұлға дайындаған кезде, сондай-ақ ''The Economist'' журналистері жылдың үздік материалдарына шолу жасалатын арнайы шығарылым үшін арнайы баяндамалар (зерттеулер деп те аталады) әзірлеген жағдайда. Басылым сайтындағы [[блог]] жазбаларына автордың аты-жөнінің бас әріптері қойылады.<ref>[http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ «Why The Economist has no bylines | Hannibal and Me»] {{Wayback|url=http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ |date=20081220115743 }} . Andreaskluth.org. Retrieved 25 May 2012.</ref> Редакторлардың айтуынша, бұл қажет, өйткені «ұжымдық үн жекелеген журналистердің тұлғасынан маңыздырақ» және ол «бірлескен еңбекті» көрсетеді. Көптеген мақалаларда авторлар өздерін «сіздің тілшіңіз» немесе «осы шолушы» деп атайды.<ref>[http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities «Economist Editor Micklethwait brings his global perspective to the Twin Cities»] {{Wayback|url=http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities |date=20080705161308 }} . MinnPost.com. 29 April 2008.</ref> Америкалық жазушы және журналист [[Майкл Льюис]] журналдағы анонимділікті сынға алып, оның авторлардың жастығы мен тәжірибесіздігін жасыру үшін қажет екенін мәлімдеді.<ref>[https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ «The Economics of the Colonial Cringe: Pseudonomics and the Sneer on the Face of The Economist.»] {{Wayback|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ |date=20100526075502 }} . Washington Post.</ref> 2026 жылы журнал мобильді қосымшасы аясында өз тілшілері мен қызметкерлерінің қатысуымен ток-шоулар шығара бастады.<ref name="NYT">{{Cite news|title=The Economist Is Putting Names (and Faces) to Its Magazine|url=https://www.nytimes.com/2026/04/13/business/media/economist-magazine-videos.html|website=The New-York Times|date=2026-04-13}}</ref> == Таралымы == ''The Economist'' нөмірлері жұма күндері жарық көреді. Сайтта жаңа материалдар келесі нөмір жарық көрер алдында, бейсенбі күні кешке жарияланады. 1877 жылы газет таралымы 3700 дананы құрады. 1920 жылы ол 6000 данаға дейін өсті. 1945 жылдан кейін таралымы жылдам өсіп, 1970 жылға қарай 100 000 данаға жетті.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }} . The Economist.</ref> 2012 жылы оның таралымы шамамен 1,5 млн дананы құрады. Барлық сатылымның шамамен жартысы (54%) АҚШ-тың үлесіне тиесілі, ал [[Ұлыбритания]]дағы сатылым жалпы көлемнің 14%-ын, құрлықтық Еуропада 19%-ын құрайды. Журнал жазылым арқылы да, газет дүңгіршектері арқылы да 200-ден астам елде сатылады. Журналдың америкалық оқырмандарының үштен екісінің жылдық табысы 100 мың АҚШ долларынан асады.<ref>«[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 'Economist' Magazine Wins American Readers» .] {{Wayback|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 |date=20120514101206 }} NPR. 8 March 2006. Retrieved 27 December 2006.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша басылымның 1,3 млн жазылушысы болды.<ref name="NYT" /> == Ерекшеліктері == [[Сурет:Big Mac index 50USD 2columns.png|thumb|Биг Мак индексінің визуализациясы]] ''The Economist'' негізінен әлем жаңалықтарына, саясат пен бизнеске назар аударады, сондай-ақ [[ғылым]] мен [[техника]]ға, кітаптар мен өнерге арналған тұрақты бөлімдері бар. Шамамен екі аптада бір рет басылым белгілі бір тақырыпқа арналған егжей-тегжейлі есеп жариялайды: елдер мен өңірлер, [[бизнес]], қаржы және экономика, ғылым мен техника және тағы басқа. Әр үш ай сайын ''Technology Quarterly'' (TQ) — ғылым мен техникадағы соңғы үрдістер мен өзгерістерге арналған арнайы бөлім жарияланады. Мақала авторлары шектеулі көлемде барынша көп ақпарат қамту үшін ықшам әрі қатаң стильді қолданады.<ref>[http://www.economist.com/research/StyleGuide/ «The Economist style guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/StyleGuide/ |date=20120201083451 }} . The Economist.</ref> Басылымда экономикалық статистика бөлімі бар. [[Жұмыспен қамту|Жұмыспен қамту статистикасы]] секілді кестелер апта сайын жарияланады. Бұл бөлім британдық апталық басылымдар арасында бірегей саналады, ал онда жарияланатын халықаралық статистика рейтингтерінің маңызы зор.<ref>[https://books.google.com/?id=3WVLKKSOcGYC&pg=PA88 Great expectations—the social sciences in Great Britain . Commission on the Social Sciences.] 2004. p. 88. ISBN 978-0-7658-0849-3.</ref> Сонымен қатар ''The Economist'' алғаш рет [[1986 жыл]]ы жарияланған [[Биг Мак индексі]]мен танымал. Ол валюталардың сатып алу қабілетін өлшеу үшін әртүрлі елдердегі [[гамбургер]] бағасын пайдаланады.<ref>Paul R. Krugman, Maurice Obstfeld (2009). [https://books.google.com/?id=NZnk5C2r8qEC&pg=PA396 International Economics] . Pearson Education. p. 396. ISBN 978-0-321-55398-0.</ref> Журналда атаулары қамтитын тақырыбын білдіретін бірнеше бөлім бар: * Лунь юй (''Analects'') (Қытай) — [[Конфуций]]дің [[Лунь юй|нақыл сөздер жинағының]] құрметіне аталған, 2012 жылғы ақпанда құрылған. * Баджот (''Bagehot'') (Ұлыбритания) — XIX ғасырдағы британдық конституциялық құқық маманы, экономист және ''The Economist'' басылымының алғашқы редакторларының бірі [[Уолтер Баджот]]тың есімімен аталған. * Карл Ұлы (''Charlemagne'') (Еуропа) — Франк империясының императоры [[Карл Ұлы]]ның құрметіне аталған. * Лексингтон (АҚШ) — [[Массачусетс]] штатындағы [[Лексингтон (Массачусетс)|Лексингтон]] қаласының құрметіне аталған; бұл жерде [[Лексингтон және Конкорд шайқастары|Америка тәуелсіздігі үшін соғыс басталған]]. * Платан (''Buttonwood'') (Қаржы) — [[Уолл-стрит]]тің алғашқы [[трейдер]]лері жиналған [[платан]] ағашының құрметіне аталған. 2006 жылғы қыркүйекке дейін бөлім тек сайтта қолжетімді болды, ал қазіргі уақытта баспа нұсқасына енгізілген. * Баньян (Азия) — [[баньян]] ағашының құрметіне аталған және Азияның әртүрлі мәселелері мен проблемаларына арналған. * Баобаб (Африка және Таяу Шығыс) — [[баобаб]] ағашының құрметіне аталған. Бұл баған 2010 жылғы шілдеде құрылып, Африка құрлығына қатысты мақалаларды қамтиды. * Бэббидж (Технологиялар) — өнертапқыш [[Чарльз Бэббидж]]дің есімімен аталған; баған технологиялар мен ғылымға арналған. * Просперо (Кітаптар және өнер) — [[Уильям Шекспир]]дің «[[Дауыл (пьеса)|Дауыл]]» пьесасындағы кейіпкердің құрметіне аталған. Мұнда кітаптарға рецензиялар мен өнер мәселелері жөніндегі мақалалар жарияланады. * Ойындар теориясы (''Game theory'') (Спорт) — белгілі бір жағдайдағы нәтижелерді болжауды зерттейтін [[ойындар теориясы]]ның құрметіне аталған. * Шумпетер (Бизнес) — экономист [[Йозеф Шумпетер]]дің есімімен аталған. === Мұқабалардағы шарадалар === Журнал мұқабаларындағы жыл сайынғы шарадалар [[Хольцманның сия дақтары әдістемесі]] немесе [[Роршах тесті]] тәрізді, бірақ кең аудиторияға арналған. Оларда әр адам өзі көргісі келген нәрсені көреді. Сарапшылар аудиторияның [[қоғамдық сана]]сын талдау үшін оның жауаптарын зерттейді.{{Дереккөз жоқ|14|11|2025}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} oc0lkrwvftwajusvlvnqb8nlqw2tva4 3657570 3657569 2026-09-19T22:49:27Z 1nter pares 146705 /* Мұқабалардағы шарадалар */ 3657570 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> Басылым [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2005)|2005 жылғы сайлауда]]) және [[Ұлыбритания консервативті партиясы|Консервативтік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2010)|2010 жылғы сайлауда]]) қолдады.<ref>[https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives «The Economist backs the Conservatives»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives |date=20171018124627 }} , The Guardian (PA report), 29 April 2010</ref> ''The Economist'' әртүрлі қайраткерлер мен тұтас елдерді [[жемқорлық]] немесе адал емес әрекеттер үшін жиі айыптайды. Мысалы, соңғы жылдары ''The Economist'' [[Дүниежүзілік банк]]тің бұрынғы президенті [[Пол Вулфовиц]]ті, [[Италия премьер-министрі|Италияның бұрынғы премьер-министрі]] [[Сильвио Берлускони]]ді (ол журналды ''Ecommunist'' деп атаған<ref>[http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html «Report of Rome anti-war demo on Saturday 24th with photos»] {{Wayback|url=http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html |date=20070211011648 }}. Independent Media Center.</ref>), [[Конго Демократиялық Республикасының президенті|Конго Демократиялық Республикасының]] марқұм президенті [[Лоран-Дезире Кабила]]ны, [[Зимбабве]] үкіметінің басшысы [[Роберт Мугабе]]ні және кейінгі кезеңде [[Аргентина президенті]] [[Кристина Фернандес де Киршнер]]ді сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 «Cristina in the land of make believe»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 |date=20080706153609 }} . The Economist. 1 May 2008.</ref> ''The Economist'' сондай-ақ президент [[Билл Клинтон]]ға [[импичмент]] жариялауға шақырды, ал кейінірек [[Абу-Грейб түрмесіндегі тұтқындарды азаптау|Абу-Грейб түрмесіндегі азаптаулар]] туралы ақпарат пайда болғаннан кейін [[Дональд Рамсфелд]]тің отставкаға кетуін талап етті.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 «Resign Rumsfeld»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 |date=20160412164307 }} . The Economist. 6 May 2004.</ref> Журнал бастапқыда [[Ирак соғысы|АҚШ-тың Иракқа басып кіруін]] қолдағанымен, кейінірек операцияны сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP «Mugged by reality»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP |date=20080416022624 }} . The Economist. 22 March 2007.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2004)|2004 жылғы АҚШ президент сайлауында]] редакция [[Джон Керри]]ді қолдады.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 «The incompetent or the incoherent?»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 |date=20160412164307 }} . The Economist. 28 October 2004.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2008)|2008]] және [[АҚШ президент сайлауы (2012)|2012 жылғы]] сайлауларда редакция [[Барак Обама]]ны қолдады.<ref>«[https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 Our American Endorsement. Which one?»] {{Wayback|url=https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 |date=20171014062654 }} . The Economist. 3 November 2012.</ref> == Журнал стилі == Басылымда көптеген авторлық бағандар болғанымен,<ref>[http://www.economist.com/styleguide/introduction «Style Guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/styleguide/introduction |date=20130207195439 }}. The Economist.</ref> ''The Economist'' мақалаларда бірыңғай редакциялық стильді ұстану тәжірибесін қалыптастырған. Сонымен қатар басылым авторлардың [[анонимдік|анонимдігін]] сақтайды, соның салдарынан мақалалардың басым бөлігін бір автор жазғандай әсер тууы мүмкін. Басылым стиліне ұстамды ирония мен тұжырымдардың дәлдігі тән.<ref>[http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 «The Economist — Tone»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 |date=20070311123112 }} . The Economist.</ref> Мақалаларды оқу оқырманның [[Экономика|классикалық экономиканың]] негізгі ұғымдарымен таныс болуын көздейді. Мысалы, журнал [[көрінбейтін қол]], [[макроэкономика]] немесе [[сұраныс қисығы]] сияқты терминдерді түсіндірмейді және [[Салыстырмалы артықшылық теориясы|салыстырмалы артықшылық теориясын]] бірнеше сөзбен ғана түсіндіруі мүмкін. Алайда экономика туралы мақалалар оқырманнан арнайы білімді талап етпейді және білімді, бірақ осы саланың маманы емес оқырмандарға түсінікті болуға ұмтылады. ''The Economist'' әдетте француз тіліндегі қысқа мақал-мәтелдер мен сөз тіркестерін аудармайды. ''The Economist'' мақалаларында тапқыр әзілдер жиі кездеседі; суреттердің астындағы жазуларда әзіл-оспақты [[каламбур]]лар да жиі қолданылады. Мұндай әзілдер кейде жұртшылық тарапынан әртүрлі қабылданады. Мысалы, [[ДСҰ]]-ның [[Канкун]]дағы үкіметаралық конференциясына арналған 2003 жылғы 20 қыркүйектегі нөмірдің мұқабасында [[Ортаңғы саусақ (ым)|ортаңғы саусағын]] көрсетіп тұрған [[кактус]] бейнеленген.<ref>[http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg Обложка номера 20 сентября 2003] {{Wayback|url=http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg |date=20120221084903 }}, economist.com</ref> Оқырмандардың пікірлері оң да, теріс те болды.<ref>[http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP Letters: Pointing the Finger] {{Wayback|url=http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP |date=20080416022317 }} , The Economist, 2 October 2003.</ref> === Редакциялық анонимдік === [[Сурет:Economist building London4.jpg|thumb|''The Economist'' редакциясының ғимараты]] Журнал мақалаларына, әдетте, автордың аты-жөні қойылмайды. Бұл — басылымның бұрыннан қалыптасқан редакциялық дәстүрі: редактордың өз атымен қол қойылған мақаласы тек оның қызметінен кетуіне байланысты жарияланады. Материал авторлары тек кейбір жағдайларда ғана көрсетіледі: материалды белгілі тұлға дайындаған кезде, сондай-ақ ''The Economist'' журналистері жылдың үздік материалдарына шолу жасалатын арнайы шығарылым үшін арнайы баяндамалар (зерттеулер деп те аталады) әзірлеген жағдайда. Басылым сайтындағы [[блог]] жазбаларына автордың аты-жөнінің бас әріптері қойылады.<ref>[http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ «Why The Economist has no bylines | Hannibal and Me»] {{Wayback|url=http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ |date=20081220115743 }} . Andreaskluth.org. Retrieved 25 May 2012.</ref> Редакторлардың айтуынша, бұл қажет, өйткені «ұжымдық үн жекелеген журналистердің тұлғасынан маңыздырақ» және ол «бірлескен еңбекті» көрсетеді. Көптеген мақалаларда авторлар өздерін «сіздің тілшіңіз» немесе «осы шолушы» деп атайды.<ref>[http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities «Economist Editor Micklethwait brings his global perspective to the Twin Cities»] {{Wayback|url=http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities |date=20080705161308 }} . MinnPost.com. 29 April 2008.</ref> Америкалық жазушы және журналист [[Майкл Льюис]] журналдағы анонимділікті сынға алып, оның авторлардың жастығы мен тәжірибесіздігін жасыру үшін қажет екенін мәлімдеді.<ref>[https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ «The Economics of the Colonial Cringe: Pseudonomics and the Sneer on the Face of The Economist.»] {{Wayback|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ |date=20100526075502 }} . Washington Post.</ref> 2026 жылы журнал мобильді қосымшасы аясында өз тілшілері мен қызметкерлерінің қатысуымен ток-шоулар шығара бастады.<ref name="NYT">{{Cite news|title=The Economist Is Putting Names (and Faces) to Its Magazine|url=https://www.nytimes.com/2026/04/13/business/media/economist-magazine-videos.html|website=The New-York Times|date=2026-04-13}}</ref> == Таралымы == ''The Economist'' нөмірлері жұма күндері жарық көреді. Сайтта жаңа материалдар келесі нөмір жарық көрер алдында, бейсенбі күні кешке жарияланады. 1877 жылы газет таралымы 3700 дананы құрады. 1920 жылы ол 6000 данаға дейін өсті. 1945 жылдан кейін таралымы жылдам өсіп, 1970 жылға қарай 100 000 данаға жетті.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }} . The Economist.</ref> 2012 жылы оның таралымы шамамен 1,5 млн дананы құрады. Барлық сатылымның шамамен жартысы (54%) АҚШ-тың үлесіне тиесілі, ал [[Ұлыбритания]]дағы сатылым жалпы көлемнің 14%-ын, құрлықтық Еуропада 19%-ын құрайды. Журнал жазылым арқылы да, газет дүңгіршектері арқылы да 200-ден астам елде сатылады. Журналдың америкалық оқырмандарының үштен екісінің жылдық табысы 100 мың АҚШ долларынан асады.<ref>«[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 'Economist' Magazine Wins American Readers» .] {{Wayback|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 |date=20120514101206 }} NPR. 8 March 2006. Retrieved 27 December 2006.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша басылымның 1,3 млн жазылушысы болды.<ref name="NYT" /> == Ерекшеліктері == [[Сурет:Big Mac index 50USD 2columns.png|thumb|Биг Мак индексінің визуализациясы]] ''The Economist'' негізінен әлем жаңалықтарына, саясат пен бизнеске назар аударады, сондай-ақ [[ғылым]] мен [[техника]]ға, кітаптар мен өнерге арналған тұрақты бөлімдері бар. Шамамен екі аптада бір рет басылым белгілі бір тақырыпқа арналған егжей-тегжейлі есеп жариялайды: елдер мен өңірлер, [[бизнес]], қаржы және экономика, ғылым мен техника және тағы басқа. Әр үш ай сайын ''Technology Quarterly'' (TQ) — ғылым мен техникадағы соңғы үрдістер мен өзгерістерге арналған арнайы бөлім жарияланады. Мақала авторлары шектеулі көлемде барынша көп ақпарат қамту үшін ықшам әрі қатаң стильді қолданады.<ref>[http://www.economist.com/research/StyleGuide/ «The Economist style guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/StyleGuide/ |date=20120201083451 }} . The Economist.</ref> Басылымда экономикалық статистика бөлімі бар. [[Жұмыспен қамту|Жұмыспен қамту статистикасы]] секілді кестелер апта сайын жарияланады. Бұл бөлім британдық апталық басылымдар арасында бірегей саналады, ал онда жарияланатын халықаралық статистика рейтингтерінің маңызы зор.<ref>[https://books.google.com/?id=3WVLKKSOcGYC&pg=PA88 Great expectations—the social sciences in Great Britain . Commission on the Social Sciences.] 2004. p. 88. ISBN 978-0-7658-0849-3.</ref> Сонымен қатар ''The Economist'' алғаш рет [[1986 жыл]]ы жарияланған [[Биг Мак индексі]]мен танымал. Ол валюталардың сатып алу қабілетін өлшеу үшін әртүрлі елдердегі [[гамбургер]] бағасын пайдаланады.<ref>Paul R. Krugman, Maurice Obstfeld (2009). [https://books.google.com/?id=NZnk5C2r8qEC&pg=PA396 International Economics] . Pearson Education. p. 396. ISBN 978-0-321-55398-0.</ref> Журналда атаулары қамтитын тақырыбын білдіретін бірнеше бөлім бар: * Лунь юй (''Analects'') (Қытай) — [[Конфуций]]дің [[Лунь юй|нақыл сөздер жинағының]] құрметіне аталған, 2012 жылғы ақпанда құрылған. * Баджот (''Bagehot'') (Ұлыбритания) — XIX ғасырдағы британдық конституциялық құқық маманы, экономист және ''The Economist'' басылымының алғашқы редакторларының бірі [[Уолтер Баджот]]тың есімімен аталған. * Карл Ұлы (''Charlemagne'') (Еуропа) — Франк империясының императоры [[Карл Ұлы]]ның құрметіне аталған. * Лексингтон (АҚШ) — [[Массачусетс]] штатындағы [[Лексингтон (Массачусетс)|Лексингтон]] қаласының құрметіне аталған; бұл жерде [[Лексингтон және Конкорд шайқастары|Америка тәуелсіздігі үшін соғыс басталған]]. * Платан (''Buttonwood'') (Қаржы) — [[Уолл-стрит]]тің алғашқы [[трейдер]]лері жиналған [[платан]] ағашының құрметіне аталған. 2006 жылғы қыркүйекке дейін бөлім тек сайтта қолжетімді болды, ал қазіргі уақытта баспа нұсқасына енгізілген. * Баньян (Азия) — [[баньян]] ағашының құрметіне аталған және Азияның әртүрлі мәселелері мен проблемаларына арналған. * Баобаб (Африка және Таяу Шығыс) — [[баобаб]] ағашының құрметіне аталған. Бұл баған 2010 жылғы шілдеде құрылып, Африка құрлығына қатысты мақалаларды қамтиды. * Бэббидж (Технологиялар) — өнертапқыш [[Чарльз Бэббидж]]дің есімімен аталған; баған технологиялар мен ғылымға арналған. * Просперо (Кітаптар және өнер) — [[Уильям Шекспир]]дің «[[Дауыл (пьеса)|Дауыл]]» пьесасындағы кейіпкердің құрметіне аталған. Мұнда кітаптарға рецензиялар мен өнер мәселелері жөніндегі мақалалар жарияланады. * Ойындар теориясы (''Game theory'') (Спорт) — белгілі бір жағдайдағы нәтижелерді болжауды зерттейтін [[ойындар теориясы]]ның құрметіне аталған. * Шумпетер (Бизнес) — экономист [[Йозеф Шумпетер]]дің есімімен аталған. === Мұқабалардағы шарадалар === Журнал мұқабаларындағы жыл сайынғы шарадалар [[Хольцманның сия дақтары әдістемесі]] немесе [[Роршах тесті]] тәрізді, бірақ кең аудиторияға арналған. Оларда әр адам өзі көргісі келген нәрсені көреді. Сарапшылар аудиторияның [[қоғамдық сана]]сын талдау үшін оның жауаптарын зерттейді.{{Citation needed|14|11|2025}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 19kt57lckuwzhow9yblcgr64u1ogycx 3657571 3657570 2026-09-19T22:51:13Z 1nter pares 146705 3657571 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> Басылым [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2005)|2005 жылғы сайлауда]]) және [[Ұлыбритания консервативті партиясы|Консервативтік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2010)|2010 жылғы сайлауда]]) қолдады.<ref>[https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives «The Economist backs the Conservatives»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives |date=20171018124627 }} , The Guardian (PA report), 29 April 2010</ref> ''The Economist'' әртүрлі қайраткерлер мен тұтас елдерді [[жемқорлық]] немесе адал емес әрекеттер үшін жиі айыптайды. Мысалы, соңғы жылдары ''The Economist'' [[Дүниежүзілік банк]]тің бұрынғы президенті [[Пол Вулфовиц]]ті, [[Италия премьер-министрі|Италияның бұрынғы премьер-министрі]] [[Сильвио Берлускони]]ді (ол журналды ''Ecommunist'' деп атаған<ref>[http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html «Report of Rome anti-war demo on Saturday 24th with photos»] {{Wayback|url=http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html |date=20070211011648 }}. Independent Media Center.</ref>), [[Конго Демократиялық Республикасының президенті|Конго Демократиялық Республикасының]] марқұм президенті [[Лоран-Дезире Кабила]]ны, [[Зимбабве]] үкіметінің басшысы [[Роберт Мугабе]]ні және кейінгі кезеңде [[Аргентина президенті]] [[Кристина Фернандес де Киршнер]]ді сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 «Cristina in the land of make believe»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 |date=20080706153609 }} . The Economist. 1 May 2008.</ref> ''The Economist'' сондай-ақ президент [[Билл Клинтон]]ға [[импичмент]] жариялауға шақырды, ал кейінірек [[Абу-Грейб түрмесіндегі тұтқындарды азаптау|Абу-Грейб түрмесіндегі азаптаулар]] туралы ақпарат пайда болғаннан кейін [[Дональд Рамсфелд]]тің отставкаға кетуін талап етті.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 «Resign Rumsfeld»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 |date=20160412164307 }} . The Economist. 6 May 2004.</ref> Журнал бастапқыда [[Ирак соғысы|АҚШ-тың Иракқа басып кіруін]] қолдағанымен, кейінірек операцияны сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP «Mugged by reality»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP |date=20080416022624 }} . The Economist. 22 March 2007.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2004)|2004 жылғы АҚШ президент сайлауында]] редакция [[Джон Керри]]ді қолдады.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 «The incompetent or the incoherent?»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 |date=20160412164307 }} . The Economist. 28 October 2004.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2008)|2008]] және [[АҚШ президент сайлауы (2012)|2012 жылғы]] сайлауларда редакция [[Барак Обама]]ны қолдады.<ref>«[https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 Our American Endorsement. Which one?»] {{Wayback|url=https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 |date=20171014062654 }} . The Economist. 3 November 2012.</ref> == Журнал стилі == Басылымда көптеген авторлық бағандар болғанымен,<ref>[http://www.economist.com/styleguide/introduction «Style Guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/styleguide/introduction |date=20130207195439 }}. The Economist.</ref> ''The Economist'' мақалаларда бірыңғай редакциялық стильді ұстану тәжірибесін қалыптастырған. Сонымен қатар басылым авторлардың [[анонимдік|анонимдігін]] сақтайды, соның салдарынан мақалалардың басым бөлігін бір автор жазғандай әсер тууы мүмкін. Басылым стиліне ұстамды ирония мен тұжырымдардың дәлдігі тән.<ref>[http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 «The Economist — Tone»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 |date=20070311123112 }} . The Economist.</ref> Мақалаларды оқу оқырманның [[Экономика|классикалық экономиканың]] негізгі ұғымдарымен таныс болуын көздейді. Мысалы, журнал [[көрінбейтін қол]], [[макроэкономика]] немесе [[сұраныс қисығы]] сияқты терминдерді түсіндірмейді және [[Салыстырмалы артықшылық теориясы|салыстырмалы артықшылық теориясын]] бірнеше сөзбен ғана түсіндіруі мүмкін. Алайда экономика туралы мақалалар оқырманнан арнайы білімді талап етпейді және білімді, бірақ осы саланың маманы емес оқырмандарға түсінікті болуға ұмтылады. ''The Economist'' әдетте француз тіліндегі қысқа мақал-мәтелдер мен сөз тіркестерін аудармайды. ''The Economist'' мақалаларында тапқыр әзілдер жиі кездеседі; суреттердің астындағы жазуларда әзіл-оспақты [[каламбур]]лар да жиі қолданылады. Мұндай әзілдер кейде жұртшылық тарапынан әртүрлі қабылданады. Мысалы, [[ДСҰ]]-ның [[Канкун]]дағы үкіметаралық конференциясына арналған 2003 жылғы 20 қыркүйектегі нөмірдің мұқабасында [[Ортаңғы саусақ (ым)|ортаңғы саусағын]] көрсетіп тұрған [[кактус]] бейнеленген.<ref>[http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg Обложка номера 20 сентября 2003] {{Wayback|url=http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg |date=20120221084903 }}, economist.com</ref> Оқырмандардың пікірлері оң да, теріс те болды.<ref>[http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP Letters: Pointing the Finger] {{Wayback|url=http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP |date=20080416022317 }} , The Economist, 2 October 2003.</ref> === Редакциялық анонимдік === [[Сурет:Economist building London4.jpg|thumb|''The Economist'' редакциясының ғимараты]] Журнал мақалаларына, әдетте, автордың аты-жөні қойылмайды. Бұл — басылымның бұрыннан қалыптасқан редакциялық дәстүрі: редактордың өз атымен қол қойылған мақаласы тек оның қызметінен кетуіне байланысты жарияланады. Материал авторлары тек кейбір жағдайларда ғана көрсетіледі: материалды белгілі тұлға дайындаған кезде, сондай-ақ ''The Economist'' журналистері жылдың үздік материалдарына шолу жасалатын арнайы шығарылым үшін арнайы баяндамалар (зерттеулер деп те аталады) әзірлеген жағдайда. Басылым сайтындағы [[блог]] жазбаларына автордың аты-жөнінің бас әріптері қойылады.<ref>[http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ «Why The Economist has no bylines | Hannibal and Me»] {{Wayback|url=http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ |date=20081220115743 }} . Andreaskluth.org. Retrieved 25 May 2012.</ref> Редакторлардың айтуынша, бұл қажет, өйткені «ұжымдық үн жекелеген журналистердің тұлғасынан маңыздырақ» және ол «бірлескен еңбекті» көрсетеді. Көптеген мақалаларда авторлар өздерін «сіздің тілшіңіз» немесе «осы шолушы» деп атайды.<ref>[http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities «Economist Editor Micklethwait brings his global perspective to the Twin Cities»] {{Wayback|url=http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities |date=20080705161308 }} . MinnPost.com. 29 April 2008.</ref> Америкалық жазушы және журналист [[Майкл Льюис]] журналдағы анонимділікті сынға алып, оның авторлардың жастығы мен тәжірибесіздігін жасыру үшін қажет екенін мәлімдеді.<ref>[https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ «The Economics of the Colonial Cringe: Pseudonomics and the Sneer on the Face of The Economist.»] {{Wayback|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ |date=20100526075502 }} . Washington Post.</ref> 2026 жылы журнал мобильді қосымшасы аясында өз тілшілері мен қызметкерлерінің қатысуымен ток-шоулар шығара бастады.<ref name="NYT">{{Cite news|title=The Economist Is Putting Names (and Faces) to Its Magazine|url=https://www.nytimes.com/2026/04/13/business/media/economist-magazine-videos.html|website=The New-York Times|date=2026-04-13}}</ref> == Таралымы == ''The Economist'' нөмірлері жұма күндері жарық көреді. Сайтта жаңа материалдар келесі нөмір жарық көрер алдында, бейсенбі күні кешке жарияланады. 1877 жылы газет таралымы 3700 дананы құрады. 1920 жылы ол 6000 данаға дейін өсті. 1945 жылдан кейін таралымы жылдам өсіп, 1970 жылға қарай 100 000 данаға жетті.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }} . The Economist.</ref> 2012 жылы оның таралымы шамамен 1,5 млн дананы құрады. Барлық сатылымның шамамен жартысы (54%) АҚШ-тың үлесіне тиесілі, ал [[Ұлыбритания]]дағы сатылым жалпы көлемнің 14%-ын, құрлықтық Еуропада 19%-ын құрайды. Журнал жазылым арқылы да, газет дүңгіршектері арқылы да 200-ден астам елде сатылады. Журналдың америкалық оқырмандарының үштен екісінің жылдық табысы 100 мың АҚШ долларынан асады.<ref>«[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 'Economist' Magazine Wins American Readers» .] {{Wayback|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 |date=20120514101206 }} NPR. 8 March 2006. Retrieved 27 December 2006.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша басылымның 1,3 млн жазылушысы болды.<ref name="NYT" /> == Ерекшеліктері == [[Сурет:Big Mac index 50USD 2columns.png|thumb|Биг Мак индексінің визуализациясы]] ''The Economist'' негізінен әлем жаңалықтарына, саясат пен бизнеске назар аударады, сондай-ақ [[ғылым]] мен [[техника]]ға, кітаптар мен өнерге арналған тұрақты бөлімдері бар. Шамамен екі аптада бір рет басылым белгілі бір тақырыпқа арналған егжей-тегжейлі есеп жариялайды: елдер мен өңірлер, [[бизнес]], қаржы және экономика, ғылым мен техника және тағы басқа. Әр үш ай сайын ''Technology Quarterly'' (TQ) — ғылым мен техникадағы соңғы үрдістер мен өзгерістерге арналған арнайы бөлім жарияланады. Мақала авторлары шектеулі көлемде барынша көп ақпарат қамту үшін ықшам әрі қатаң стильді қолданады.<ref>[http://www.economist.com/research/StyleGuide/ «The Economist style guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/StyleGuide/ |date=20120201083451 }} . The Economist.</ref> Басылымда экономикалық статистика бөлімі бар. [[Жұмыспен қамту|Жұмыспен қамту статистикасы]] секілді кестелер апта сайын жарияланады. Бұл бөлім британдық апталық басылымдар арасында бірегей саналады, ал онда жарияланатын халықаралық статистика рейтингтерінің маңызы зор.<ref>[https://books.google.com/?id=3WVLKKSOcGYC&pg=PA88 Great expectations—the social sciences in Great Britain . Commission on the Social Sciences.] 2004. p. 88. ISBN 978-0-7658-0849-3.</ref> Сонымен қатар ''The Economist'' алғаш рет [[1986 жыл]]ы жарияланған [[Биг Мак индексі]]мен танымал. Ол валюталардың сатып алу қабілетін өлшеу үшін әртүрлі елдердегі [[гамбургер]] бағасын пайдаланады.<ref>Paul R. Krugman, Maurice Obstfeld (2009). [https://books.google.com/?id=NZnk5C2r8qEC&pg=PA396 International Economics] . Pearson Education. p. 396. ISBN 978-0-321-55398-0.</ref> Журналда атаулары қамтитын тақырыбын білдіретін бірнеше бөлім бар: * Лунь юй (''Analects'') (Қытай) — [[Конфуций]]дің [[Лунь юй|нақыл сөздер жинағының]] құрметіне аталған, 2012 жылғы ақпанда құрылған. * Баджот (''Bagehot'') (Ұлыбритания) — XIX ғасырдағы британдық конституциялық құқық маманы, экономист және ''The Economist'' басылымының алғашқы редакторларының бірі [[Уолтер Баджот]]тың есімімен аталған. * Карл Ұлы (''Charlemagne'') (Еуропа) — Франк империясының императоры [[Карл Ұлы]]ның құрметіне аталған. * Лексингтон (АҚШ) — [[Массачусетс]] штатындағы [[Лексингтон (Массачусетс)|Лексингтон]] қаласының құрметіне аталған; бұл жерде [[Лексингтон және Конкорд шайқастары|Америка тәуелсіздігі үшін соғыс басталған]]. * Платан (''Buttonwood'') (Қаржы) — [[Уолл-стрит]]тің алғашқы [[трейдер]]лері жиналған [[платан]] ағашының құрметіне аталған. 2006 жылғы қыркүйекке дейін бөлім тек сайтта қолжетімді болды, ал қазіргі уақытта баспа нұсқасына енгізілген. * Баньян (Азия) — [[баньян]] ағашының құрметіне аталған және Азияның әртүрлі мәселелері мен проблемаларына арналған. * Баобаб (Африка және Таяу Шығыс) — [[баобаб]] ағашының құрметіне аталған. Бұл баған 2010 жылғы шілдеде құрылып, Африка құрлығына қатысты мақалаларды қамтиды. * Бэббидж (Технологиялар) — өнертапқыш [[Чарльз Бэббидж]]дің есімімен аталған; баған технологиялар мен ғылымға арналған. * Просперо (Кітаптар және өнер) — [[Уильям Шекспир]]дің «[[Дауыл (пьеса)|Дауыл]]» пьесасындағы кейіпкердің құрметіне аталған. Мұнда кітаптарға рецензиялар мен өнер мәселелері жөніндегі мақалалар жарияланады. * Ойындар теориясы (''Game theory'') (Спорт) — белгілі бір жағдайдағы нәтижелерді болжауды зерттейтін [[ойындар теориясы]]ның құрметіне аталған. * Шумпетер (Бизнес) — экономист [[Йозеф Шумпетер]]дің есімімен аталған. === Мұқабалардағы шарадалар === Журнал мұқабаларындағы жыл сайынғы шарадалар [[Хольцманның сия дақтары әдістемесі]] немесе [[Роршах тесті]] тәрізді, бірақ кең аудиторияға арналған. Оларда әр адам өзі көргісі келген нәрсені көреді. Сарапшылар аудиторияның [[қоғамдық сана]]сын талдау үшін оның жауаптарын зерттейді.{{Citation needed|14|11|2025}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0dfpdbzputplpfkvakb9yaeyx2fs938 3657572 3657571 2026-09-19T22:51:56Z 1nter pares 146705 /* Мұқабалардағы шарадалар */ 3657572 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> Басылым [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2005)|2005 жылғы сайлауда]]) және [[Ұлыбритания консервативті партиясы|Консервативтік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2010)|2010 жылғы сайлауда]]) қолдады.<ref>[https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives «The Economist backs the Conservatives»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives |date=20171018124627 }} , The Guardian (PA report), 29 April 2010</ref> ''The Economist'' әртүрлі қайраткерлер мен тұтас елдерді [[жемқорлық]] немесе адал емес әрекеттер үшін жиі айыптайды. Мысалы, соңғы жылдары ''The Economist'' [[Дүниежүзілік банк]]тің бұрынғы президенті [[Пол Вулфовиц]]ті, [[Италия премьер-министрі|Италияның бұрынғы премьер-министрі]] [[Сильвио Берлускони]]ді (ол журналды ''Ecommunist'' деп атаған<ref>[http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html «Report of Rome anti-war demo on Saturday 24th with photos»] {{Wayback|url=http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html |date=20070211011648 }}. Independent Media Center.</ref>), [[Конго Демократиялық Республикасының президенті|Конго Демократиялық Республикасының]] марқұм президенті [[Лоран-Дезире Кабила]]ны, [[Зимбабве]] үкіметінің басшысы [[Роберт Мугабе]]ні және кейінгі кезеңде [[Аргентина президенті]] [[Кристина Фернандес де Киршнер]]ді сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 «Cristina in the land of make believe»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 |date=20080706153609 }} . The Economist. 1 May 2008.</ref> ''The Economist'' сондай-ақ президент [[Билл Клинтон]]ға [[импичмент]] жариялауға шақырды, ал кейінірек [[Абу-Грейб түрмесіндегі тұтқындарды азаптау|Абу-Грейб түрмесіндегі азаптаулар]] туралы ақпарат пайда болғаннан кейін [[Дональд Рамсфелд]]тің отставкаға кетуін талап етті.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 «Resign Rumsfeld»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 |date=20160412164307 }} . The Economist. 6 May 2004.</ref> Журнал бастапқыда [[Ирак соғысы|АҚШ-тың Иракқа басып кіруін]] қолдағанымен, кейінірек операцияны сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP «Mugged by reality»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP |date=20080416022624 }} . The Economist. 22 March 2007.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2004)|2004 жылғы АҚШ президент сайлауында]] редакция [[Джон Керри]]ді қолдады.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 «The incompetent or the incoherent?»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 |date=20160412164307 }} . The Economist. 28 October 2004.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2008)|2008]] және [[АҚШ президент сайлауы (2012)|2012 жылғы]] сайлауларда редакция [[Барак Обама]]ны қолдады.<ref>«[https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 Our American Endorsement. Which one?»] {{Wayback|url=https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 |date=20171014062654 }} . The Economist. 3 November 2012.</ref> == Журнал стилі == Басылымда көптеген авторлық бағандар болғанымен,<ref>[http://www.economist.com/styleguide/introduction «Style Guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/styleguide/introduction |date=20130207195439 }}. The Economist.</ref> ''The Economist'' мақалаларда бірыңғай редакциялық стильді ұстану тәжірибесін қалыптастырған. Сонымен қатар басылым авторлардың [[анонимдік|анонимдігін]] сақтайды, соның салдарынан мақалалардың басым бөлігін бір автор жазғандай әсер тууы мүмкін. Басылым стиліне ұстамды ирония мен тұжырымдардың дәлдігі тән.<ref>[http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 «The Economist — Tone»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 |date=20070311123112 }} . The Economist.</ref> Мақалаларды оқу оқырманның [[Экономика|классикалық экономиканың]] негізгі ұғымдарымен таныс болуын көздейді. Мысалы, журнал [[көрінбейтін қол]], [[макроэкономика]] немесе [[сұраныс қисығы]] сияқты терминдерді түсіндірмейді және [[Салыстырмалы артықшылық теориясы|салыстырмалы артықшылық теориясын]] бірнеше сөзбен ғана түсіндіруі мүмкін. Алайда экономика туралы мақалалар оқырманнан арнайы білімді талап етпейді және білімді, бірақ осы саланың маманы емес оқырмандарға түсінікті болуға ұмтылады. ''The Economist'' әдетте француз тіліндегі қысқа мақал-мәтелдер мен сөз тіркестерін аудармайды. ''The Economist'' мақалаларында тапқыр әзілдер жиі кездеседі; суреттердің астындағы жазуларда әзіл-оспақты [[каламбур]]лар да жиі қолданылады. Мұндай әзілдер кейде жұртшылық тарапынан әртүрлі қабылданады. Мысалы, [[ДСҰ]]-ның [[Канкун]]дағы үкіметаралық конференциясына арналған 2003 жылғы 20 қыркүйектегі нөмірдің мұқабасында [[Ортаңғы саусақ (ым)|ортаңғы саусағын]] көрсетіп тұрған [[кактус]] бейнеленген.<ref>[http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg Обложка номера 20 сентября 2003] {{Wayback|url=http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg |date=20120221084903 }}, economist.com</ref> Оқырмандардың пікірлері оң да, теріс те болды.<ref>[http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP Letters: Pointing the Finger] {{Wayback|url=http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP |date=20080416022317 }} , The Economist, 2 October 2003.</ref> === Редакциялық анонимдік === [[Сурет:Economist building London4.jpg|thumb|''The Economist'' редакциясының ғимараты]] Журнал мақалаларына, әдетте, автордың аты-жөні қойылмайды. Бұл — басылымның бұрыннан қалыптасқан редакциялық дәстүрі: редактордың өз атымен қол қойылған мақаласы тек оның қызметінен кетуіне байланысты жарияланады. Материал авторлары тек кейбір жағдайларда ғана көрсетіледі: материалды белгілі тұлға дайындаған кезде, сондай-ақ ''The Economist'' журналистері жылдың үздік материалдарына шолу жасалатын арнайы шығарылым үшін арнайы баяндамалар (зерттеулер деп те аталады) әзірлеген жағдайда. Басылым сайтындағы [[блог]] жазбаларына автордың аты-жөнінің бас әріптері қойылады.<ref>[http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ «Why The Economist has no bylines | Hannibal and Me»] {{Wayback|url=http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ |date=20081220115743 }} . Andreaskluth.org. Retrieved 25 May 2012.</ref> Редакторлардың айтуынша, бұл қажет, өйткені «ұжымдық үн жекелеген журналистердің тұлғасынан маңыздырақ» және ол «бірлескен еңбекті» көрсетеді. Көптеген мақалаларда авторлар өздерін «сіздің тілшіңіз» немесе «осы шолушы» деп атайды.<ref>[http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities «Economist Editor Micklethwait brings his global perspective to the Twin Cities»] {{Wayback|url=http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities |date=20080705161308 }} . MinnPost.com. 29 April 2008.</ref> Америкалық жазушы және журналист [[Майкл Льюис]] журналдағы анонимділікті сынға алып, оның авторлардың жастығы мен тәжірибесіздігін жасыру үшін қажет екенін мәлімдеді.<ref>[https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ «The Economics of the Colonial Cringe: Pseudonomics and the Sneer on the Face of The Economist.»] {{Wayback|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ |date=20100526075502 }} . Washington Post.</ref> 2026 жылы журнал мобильді қосымшасы аясында өз тілшілері мен қызметкерлерінің қатысуымен ток-шоулар шығара бастады.<ref name="NYT">{{Cite news|title=The Economist Is Putting Names (and Faces) to Its Magazine|url=https://www.nytimes.com/2026/04/13/business/media/economist-magazine-videos.html|website=The New-York Times|date=2026-04-13}}</ref> == Таралымы == ''The Economist'' нөмірлері жұма күндері жарық көреді. Сайтта жаңа материалдар келесі нөмір жарық көрер алдында, бейсенбі күні кешке жарияланады. 1877 жылы газет таралымы 3700 дананы құрады. 1920 жылы ол 6000 данаға дейін өсті. 1945 жылдан кейін таралымы жылдам өсіп, 1970 жылға қарай 100 000 данаға жетті.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }} . The Economist.</ref> 2012 жылы оның таралымы шамамен 1,5 млн дананы құрады. Барлық сатылымның шамамен жартысы (54%) АҚШ-тың үлесіне тиесілі, ал [[Ұлыбритания]]дағы сатылым жалпы көлемнің 14%-ын, құрлықтық Еуропада 19%-ын құрайды. Журнал жазылым арқылы да, газет дүңгіршектері арқылы да 200-ден астам елде сатылады. Журналдың америкалық оқырмандарының үштен екісінің жылдық табысы 100 мың АҚШ долларынан асады.<ref>«[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 'Economist' Magazine Wins American Readers» .] {{Wayback|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 |date=20120514101206 }} NPR. 8 March 2006. Retrieved 27 December 2006.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша басылымның 1,3 млн жазылушысы болды.<ref name="NYT" /> == Ерекшеліктері == [[Сурет:Big Mac index 50USD 2columns.png|thumb|Биг Мак индексінің визуализациясы]] ''The Economist'' негізінен әлем жаңалықтарына, саясат пен бизнеске назар аударады, сондай-ақ [[ғылым]] мен [[техника]]ға, кітаптар мен өнерге арналған тұрақты бөлімдері бар. Шамамен екі аптада бір рет басылым белгілі бір тақырыпқа арналған егжей-тегжейлі есеп жариялайды: елдер мен өңірлер, [[бизнес]], қаржы және экономика, ғылым мен техника және тағы басқа. Әр үш ай сайын ''Technology Quarterly'' (TQ) — ғылым мен техникадағы соңғы үрдістер мен өзгерістерге арналған арнайы бөлім жарияланады. Мақала авторлары шектеулі көлемде барынша көп ақпарат қамту үшін ықшам әрі қатаң стильді қолданады.<ref>[http://www.economist.com/research/StyleGuide/ «The Economist style guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/StyleGuide/ |date=20120201083451 }} . The Economist.</ref> Басылымда экономикалық статистика бөлімі бар. [[Жұмыспен қамту|Жұмыспен қамту статистикасы]] секілді кестелер апта сайын жарияланады. Бұл бөлім британдық апталық басылымдар арасында бірегей саналады, ал онда жарияланатын халықаралық статистика рейтингтерінің маңызы зор.<ref>[https://books.google.com/?id=3WVLKKSOcGYC&pg=PA88 Great expectations—the social sciences in Great Britain . Commission on the Social Sciences.] 2004. p. 88. ISBN 978-0-7658-0849-3.</ref> Сонымен қатар ''The Economist'' алғаш рет [[1986 жыл]]ы жарияланған [[Биг Мак индексі]]мен танымал. Ол валюталардың сатып алу қабілетін өлшеу үшін әртүрлі елдердегі [[гамбургер]] бағасын пайдаланады.<ref>Paul R. Krugman, Maurice Obstfeld (2009). [https://books.google.com/?id=NZnk5C2r8qEC&pg=PA396 International Economics] . Pearson Education. p. 396. ISBN 978-0-321-55398-0.</ref> Журналда атаулары қамтитын тақырыбын білдіретін бірнеше бөлім бар: * Лунь юй (''Analects'') (Қытай) — [[Конфуций]]дің [[Лунь юй|нақыл сөздер жинағының]] құрметіне аталған, 2012 жылғы ақпанда құрылған. * Баджот (''Bagehot'') (Ұлыбритания) — XIX ғасырдағы британдық конституциялық құқық маманы, экономист және ''The Economist'' басылымының алғашқы редакторларының бірі [[Уолтер Баджот]]тың есімімен аталған. * Карл Ұлы (''Charlemagne'') (Еуропа) — Франк империясының императоры [[Карл Ұлы]]ның құрметіне аталған. * Лексингтон (АҚШ) — [[Массачусетс]] штатындағы [[Лексингтон (Массачусетс)|Лексингтон]] қаласының құрметіне аталған; бұл жерде [[Лексингтон және Конкорд шайқастары|Америка тәуелсіздігі үшін соғыс басталған]]. * Платан (''Buttonwood'') (Қаржы) — [[Уолл-стрит]]тің алғашқы [[трейдер]]лері жиналған [[платан]] ағашының құрметіне аталған. 2006 жылғы қыркүйекке дейін бөлім тек сайтта қолжетімді болды, ал қазіргі уақытта баспа нұсқасына енгізілген. * Баньян (Азия) — [[баньян]] ағашының құрметіне аталған және Азияның әртүрлі мәселелері мен проблемаларына арналған. * Баобаб (Африка және Таяу Шығыс) — [[баобаб]] ағашының құрметіне аталған. Бұл баған 2010 жылғы шілдеде құрылып, Африка құрлығына қатысты мақалаларды қамтиды. * Бэббидж (Технологиялар) — өнертапқыш [[Чарльз Бэббидж]]дің есімімен аталған; баған технологиялар мен ғылымға арналған. * Просперо (Кітаптар және өнер) — [[Уильям Шекспир]]дің «[[Дауыл (пьеса)|Дауыл]]» пьесасындағы кейіпкердің құрметіне аталған. Мұнда кітаптарға рецензиялар мен өнер мәселелері жөніндегі мақалалар жарияланады. * Ойындар теориясы (''Game theory'') (Спорт) — белгілі бір жағдайдағы нәтижелерді болжауды зерттейтін [[ойындар теориясы]]ның құрметіне аталған. * Шумпетер (Бизнес) — экономист [[Йозеф Шумпетер]]дің есімімен аталған. === Мұқабалардағы шарадалар === Журнал мұқабаларындағы жыл сайынғы шарадалар [[Хольцманның сия дақтары әдістемесі]] немесе [[Роршах тесті]] тәрізді, бірақ кең аудиторияға арналған. Оларда әр адам өзі көргісі келген нәрсені көреді. Сарапшылар аудиторияның [[қоғамдық сана]]сын талдау үшін оның жауаптарын зерттейді.{{Citation needed|14|11|2025}} == Цензура == ''The Economist'' кейбір елдердің билігін сынаған материалдарына байланысты бірнеше рет шектеулерге тап болған. Басылым [[Сингапур]]дың билеуші [[Халық әрекеті партиясы]]мен бірнеше рет дауға түскен; Сингапурда партия өкілдері басылымға қарсы жала жабу туралы сот істерінде жеңіске жеткен.<ref>[http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HL01Ae01.html Inconvenient truths in Singapore] {{Wayback|url=http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HL01Ae01.html |date=20061229045320 }}. Asia Times.</ref> ''The Economist'', басқа да бірқатар басылымдар сияқты, [[Кашмир]] картасын бейнелеуіне байланысты [[Үндістан]]да [[цензура]]ға ұшыраған. Үндістан шенеуніктері басылымдағы карталарды «дұрыс та, шынайы да емес» деп бағалаған. Журналдың кейбір нөмірлерінің таратылуы кешіктірілгенімен, олар сатылымнан алынбаған және оларға толық тыйым салынбаған.<ref>[http://www.economist.com/blogs/asiaview/2010/12/censorship_india Censorship in India] {{Wayback|url=http://www.economist.com/blogs/asiaview/2010/12/censorship_india |date=20160303232353 }}. // The Economist. — 7 December 2010.</ref> 2006 жылғы 15 маусымда [[Иран]] [[Парсы шығанағы]] көрсетілген картаны жариялауына байланысты ''The Economist'' сатылымына тыйым салды. Картада шығанақ тек «Gulf» («Шығанақ») деп белгіленген еді; бұл атау Парсы шығанағының атауына қатысты Иран мен бірқатар араб мемлекеттері арасындағы даумен байланысты болды.<ref>[http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1150191582529&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull Iran bans The Economist over map] {{Wayback|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1150191582529&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull |date=20111223062030 }}. // The Jerusalem Post.</ref> [[Зимбабве]]де ''The Economist'' тілшісі Эндрю Мелдрум билеуші партия жақтастары бір әйелдің басын шапты деген хабарды жариялағаннан кейін жалған ақпарат таратты деген айыппен қамауға алынып, сотқа тартылды. Кейін бастапқы хабардың расталмағаны белгілі болды. Мелдрум сотта ақталды, ал кейінірек Зимбабведен [[депортация]]ланды.<ref>[https://web.archive.org/web/20020830045225/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=2574 Guardian and RFI correspondent risks two years in jail]. Reporters Without Borders.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9eeyzcb1pl2815kzp0r9px15ejxlzge 3657573 3657572 2026-09-19T22:53:23Z 1nter pares 146705 /* Цензура */ 3657573 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> Басылым [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2005)|2005 жылғы сайлауда]]) және [[Ұлыбритания консервативті партиясы|Консервативтік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2010)|2010 жылғы сайлауда]]) қолдады.<ref>[https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives «The Economist backs the Conservatives»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives |date=20171018124627 }} , The Guardian (PA report), 29 April 2010</ref> ''The Economist'' әртүрлі қайраткерлер мен тұтас елдерді [[жемқорлық]] немесе адал емес әрекеттер үшін жиі айыптайды. Мысалы, соңғы жылдары ''The Economist'' [[Дүниежүзілік банк]]тің бұрынғы президенті [[Пол Вулфовиц]]ті, [[Италия премьер-министрі|Италияның бұрынғы премьер-министрі]] [[Сильвио Берлускони]]ді (ол журналды ''Ecommunist'' деп атаған<ref>[http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html «Report of Rome anti-war demo on Saturday 24th with photos»] {{Wayback|url=http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html |date=20070211011648 }}. Independent Media Center.</ref>), [[Конго Демократиялық Республикасының президенті|Конго Демократиялық Республикасының]] марқұм президенті [[Лоран-Дезире Кабила]]ны, [[Зимбабве]] үкіметінің басшысы [[Роберт Мугабе]]ні және кейінгі кезеңде [[Аргентина президенті]] [[Кристина Фернандес де Киршнер]]ді сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 «Cristina in the land of make believe»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 |date=20080706153609 }} . The Economist. 1 May 2008.</ref> ''The Economist'' сондай-ақ президент [[Билл Клинтон]]ға [[импичмент]] жариялауға шақырды, ал кейінірек [[Абу-Грейб түрмесіндегі тұтқындарды азаптау|Абу-Грейб түрмесіндегі азаптаулар]] туралы ақпарат пайда болғаннан кейін [[Дональд Рамсфелд]]тің отставкаға кетуін талап етті.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 «Resign Rumsfeld»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 |date=20160412164307 }} . The Economist. 6 May 2004.</ref> Журнал бастапқыда [[Ирак соғысы|АҚШ-тың Иракқа басып кіруін]] қолдағанымен, кейінірек операцияны сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP «Mugged by reality»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP |date=20080416022624 }} . The Economist. 22 March 2007.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2004)|2004 жылғы АҚШ президент сайлауында]] редакция [[Джон Керри]]ді қолдады.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 «The incompetent or the incoherent?»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 |date=20160412164307 }} . The Economist. 28 October 2004.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2008)|2008]] және [[АҚШ президент сайлауы (2012)|2012 жылғы]] сайлауларда редакция [[Барак Обама]]ны қолдады.<ref>«[https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 Our American Endorsement. Which one?»] {{Wayback|url=https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 |date=20171014062654 }} . The Economist. 3 November 2012.</ref> == Журнал стилі == Басылымда көптеген авторлық бағандар болғанымен,<ref>[http://www.economist.com/styleguide/introduction «Style Guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/styleguide/introduction |date=20130207195439 }}. The Economist.</ref> ''The Economist'' мақалаларда бірыңғай редакциялық стильді ұстану тәжірибесін қалыптастырған. Сонымен қатар басылым авторлардың [[анонимдік|анонимдігін]] сақтайды, соның салдарынан мақалалардың басым бөлігін бір автор жазғандай әсер тууы мүмкін. Басылым стиліне ұстамды ирония мен тұжырымдардың дәлдігі тән.<ref>[http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 «The Economist — Tone»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 |date=20070311123112 }} . The Economist.</ref> Мақалаларды оқу оқырманның [[Экономика|классикалық экономиканың]] негізгі ұғымдарымен таныс болуын көздейді. Мысалы, журнал [[көрінбейтін қол]], [[макроэкономика]] немесе [[сұраныс қисығы]] сияқты терминдерді түсіндірмейді және [[Салыстырмалы артықшылық теориясы|салыстырмалы артықшылық теориясын]] бірнеше сөзбен ғана түсіндіруі мүмкін. Алайда экономика туралы мақалалар оқырманнан арнайы білімді талап етпейді және білімді, бірақ осы саланың маманы емес оқырмандарға түсінікті болуға ұмтылады. ''The Economist'' әдетте француз тіліндегі қысқа мақал-мәтелдер мен сөз тіркестерін аудармайды. ''The Economist'' мақалаларында тапқыр әзілдер жиі кездеседі; суреттердің астындағы жазуларда әзіл-оспақты [[каламбур]]лар да жиі қолданылады. Мұндай әзілдер кейде жұртшылық тарапынан әртүрлі қабылданады. Мысалы, [[ДСҰ]]-ның [[Канкун]]дағы үкіметаралық конференциясына арналған 2003 жылғы 20 қыркүйектегі нөмірдің мұқабасында [[Ортаңғы саусақ (ым)|ортаңғы саусағын]] көрсетіп тұрған [[кактус]] бейнеленген.<ref>[http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg Обложка номера 20 сентября 2003] {{Wayback|url=http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg |date=20120221084903 }}, economist.com</ref> Оқырмандардың пікірлері оң да, теріс те болды.<ref>[http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP Letters: Pointing the Finger] {{Wayback|url=http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP |date=20080416022317 }} , The Economist, 2 October 2003.</ref> === Редакциялық анонимдік === [[Сурет:Economist building London4.jpg|thumb|''The Economist'' редакциясының ғимараты]] Журнал мақалаларына, әдетте, автордың аты-жөні қойылмайды. Бұл — басылымның бұрыннан қалыптасқан редакциялық дәстүрі: редактордың өз атымен қол қойылған мақаласы тек оның қызметінен кетуіне байланысты жарияланады. Материал авторлары тек кейбір жағдайларда ғана көрсетіледі: материалды белгілі тұлға дайындаған кезде, сондай-ақ ''The Economist'' журналистері жылдың үздік материалдарына шолу жасалатын арнайы шығарылым үшін арнайы баяндамалар (зерттеулер деп те аталады) әзірлеген жағдайда. Басылым сайтындағы [[блог]] жазбаларына автордың аты-жөнінің бас әріптері қойылады.<ref>[http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ «Why The Economist has no bylines | Hannibal and Me»] {{Wayback|url=http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ |date=20081220115743 }} . Andreaskluth.org. Retrieved 25 May 2012.</ref> Редакторлардың айтуынша, бұл қажет, өйткені «ұжымдық үн жекелеген журналистердің тұлғасынан маңыздырақ» және ол «бірлескен еңбекті» көрсетеді. Көптеген мақалаларда авторлар өздерін «сіздің тілшіңіз» немесе «осы шолушы» деп атайды.<ref>[http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities «Economist Editor Micklethwait brings his global perspective to the Twin Cities»] {{Wayback|url=http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities |date=20080705161308 }} . MinnPost.com. 29 April 2008.</ref> Америкалық жазушы және журналист [[Майкл Льюис]] журналдағы анонимділікті сынға алып, оның авторлардың жастығы мен тәжірибесіздігін жасыру үшін қажет екенін мәлімдеді.<ref>[https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ «The Economics of the Colonial Cringe: Pseudonomics and the Sneer on the Face of The Economist.»] {{Wayback|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ |date=20100526075502 }} . Washington Post.</ref> 2026 жылы журнал мобильді қосымшасы аясында өз тілшілері мен қызметкерлерінің қатысуымен ток-шоулар шығара бастады.<ref name="NYT">{{Cite news|title=The Economist Is Putting Names (and Faces) to Its Magazine|url=https://www.nytimes.com/2026/04/13/business/media/economist-magazine-videos.html|website=The New-York Times|date=2026-04-13}}</ref> == Таралымы == ''The Economist'' нөмірлері жұма күндері жарық көреді. Сайтта жаңа материалдар келесі нөмір жарық көрер алдында, бейсенбі күні кешке жарияланады. 1877 жылы газет таралымы 3700 дананы құрады. 1920 жылы ол 6000 данаға дейін өсті. 1945 жылдан кейін таралымы жылдам өсіп, 1970 жылға қарай 100 000 данаға жетті.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }} . The Economist.</ref> 2012 жылы оның таралымы шамамен 1,5 млн дананы құрады. Барлық сатылымның шамамен жартысы (54%) АҚШ-тың үлесіне тиесілі, ал [[Ұлыбритания]]дағы сатылым жалпы көлемнің 14%-ын, құрлықтық Еуропада 19%-ын құрайды. Журнал жазылым арқылы да, газет дүңгіршектері арқылы да 200-ден астам елде сатылады. Журналдың америкалық оқырмандарының үштен екісінің жылдық табысы 100 мың АҚШ долларынан асады.<ref>«[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 'Economist' Magazine Wins American Readers» .] {{Wayback|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 |date=20120514101206 }} NPR. 8 March 2006. Retrieved 27 December 2006.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша басылымның 1,3 млн жазылушысы болды.<ref name="NYT" /> == Ерекшеліктері == [[Сурет:Big Mac index 50USD 2columns.png|thumb|Биг Мак индексінің визуализациясы]] ''The Economist'' негізінен әлем жаңалықтарына, саясат пен бизнеске назар аударады, сондай-ақ [[ғылым]] мен [[техника]]ға, кітаптар мен өнерге арналған тұрақты бөлімдері бар. Шамамен екі аптада бір рет басылым белгілі бір тақырыпқа арналған егжей-тегжейлі есеп жариялайды: елдер мен өңірлер, [[бизнес]], қаржы және экономика, ғылым мен техника және тағы басқа. Әр үш ай сайын ''Technology Quarterly'' (TQ) — ғылым мен техникадағы соңғы үрдістер мен өзгерістерге арналған арнайы бөлім жарияланады. Мақала авторлары шектеулі көлемде барынша көп ақпарат қамту үшін ықшам әрі қатаң стильді қолданады.<ref>[http://www.economist.com/research/StyleGuide/ «The Economist style guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/StyleGuide/ |date=20120201083451 }} . The Economist.</ref> Басылымда экономикалық статистика бөлімі бар. [[Жұмыспен қамту|Жұмыспен қамту статистикасы]] секілді кестелер апта сайын жарияланады. Бұл бөлім британдық апталық басылымдар арасында бірегей саналады, ал онда жарияланатын халықаралық статистика рейтингтерінің маңызы зор.<ref>[https://books.google.com/?id=3WVLKKSOcGYC&pg=PA88 Great expectations—the social sciences in Great Britain . Commission on the Social Sciences.] 2004. p. 88. ISBN 978-0-7658-0849-3.</ref> Сонымен қатар ''The Economist'' алғаш рет [[1986 жыл]]ы жарияланған [[Биг Мак индексі]]мен танымал. Ол валюталардың сатып алу қабілетін өлшеу үшін әртүрлі елдердегі [[гамбургер]] бағасын пайдаланады.<ref>Paul R. Krugman, Maurice Obstfeld (2009). [https://books.google.com/?id=NZnk5C2r8qEC&pg=PA396 International Economics] . Pearson Education. p. 396. ISBN 978-0-321-55398-0.</ref> Журналда атаулары қамтитын тақырыбын білдіретін бірнеше бөлім бар: * Лунь юй (''Analects'') (Қытай) — [[Конфуций]]дің [[Лунь юй|нақыл сөздер жинағының]] құрметіне аталған, 2012 жылғы ақпанда құрылған. * Баджот (''Bagehot'') (Ұлыбритания) — XIX ғасырдағы британдық конституциялық құқық маманы, экономист және ''The Economist'' басылымының алғашқы редакторларының бірі [[Уолтер Баджот]]тың есімімен аталған. * Карл Ұлы (''Charlemagne'') (Еуропа) — Франк империясының императоры [[Карл Ұлы]]ның құрметіне аталған. * Лексингтон (АҚШ) — [[Массачусетс]] штатындағы [[Лексингтон (Массачусетс)|Лексингтон]] қаласының құрметіне аталған; бұл жерде [[Лексингтон және Конкорд шайқастары|Америка тәуелсіздігі үшін соғыс басталған]]. * Платан (''Buttonwood'') (Қаржы) — [[Уолл-стрит]]тің алғашқы [[трейдер]]лері жиналған [[платан]] ағашының құрметіне аталған. 2006 жылғы қыркүйекке дейін бөлім тек сайтта қолжетімді болды, ал қазіргі уақытта баспа нұсқасына енгізілген. * Баньян (Азия) — [[баньян]] ағашының құрметіне аталған және Азияның әртүрлі мәселелері мен проблемаларына арналған. * Баобаб (Африка және Таяу Шығыс) — [[баобаб]] ағашының құрметіне аталған. Бұл баған 2010 жылғы шілдеде құрылып, Африка құрлығына қатысты мақалаларды қамтиды. * Бэббидж (Технологиялар) — өнертапқыш [[Чарльз Бэббидж]]дің есімімен аталған; баған технологиялар мен ғылымға арналған. * Просперо (Кітаптар және өнер) — [[Уильям Шекспир]]дің «[[Дауыл (пьеса)|Дауыл]]» пьесасындағы кейіпкердің құрметіне аталған. Мұнда кітаптарға рецензиялар мен өнер мәселелері жөніндегі мақалалар жарияланады. * Ойындар теориясы (''Game theory'') (Спорт) — белгілі бір жағдайдағы нәтижелерді болжауды зерттейтін [[ойындар теориясы]]ның құрметіне аталған. * Шумпетер (Бизнес) — экономист [[Йозеф Шумпетер]]дің есімімен аталған. === Мұқабалардағы шарадалар === Журнал мұқабаларындағы жыл сайынғы шарадалар [[Хольцманның сия дақтары әдістемесі]] немесе [[Роршах тесті]] тәрізді, бірақ кең аудиторияға арналған. Оларда әр адам өзі көргісі келген нәрсені көреді. Сарапшылар аудиторияның [[қоғамдық сана]]сын талдау үшін оның жауаптарын зерттейді.{{Citation needed|14|11|2025}} == Цензура == ''The Economist'' кейбір елдердің билігін сынаған материалдарына байланысты бірнеше рет шектеулерге тап болған. Басылым [[Сингапур]]дың билеуші [[Халық әрекеті партиясы]]мен бірнеше рет дауға түскен; Сингапурда партия өкілдері басылымға қарсы жала жабу туралы сот істерінде жеңіске жеткен.<ref>[http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HL01Ae01.html Inconvenient truths in Singapore] {{Wayback|url=http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HL01Ae01.html |date=20061229045320 }}. Asia Times.</ref> ''The Economist'', басқа да бірқатар басылымдар сияқты, [[Кашмир]] картасын бейнелеуіне байланысты [[Үндістан]]да [[цензура]]ға ұшыраған. Үндістан шенеуніктері басылымдағы карталарды «дұрыс та, шынайы да емес» деп бағалаған. Журналдың кейбір нөмірлерінің таратылуы кешіктірілгенімен, олар сатылымнан алынбаған және оларға толық тыйым салынбаған.<ref>[http://www.economist.com/blogs/asiaview/2010/12/censorship_india Censorship in India] {{Wayback|url=http://www.economist.com/blogs/asiaview/2010/12/censorship_india |date=20160303232353 }}. // The Economist. — 7 December 2010.</ref> 2006 жылғы 15 маусымда [[Иран]] [[Парсы шығанағы]] көрсетілген картаны жариялауына байланысты ''The Economist'' сатылымына тыйым салды. Картада шығанақ тек «Gulf» («Шығанақ») деп белгіленген еді; бұл атау Парсы шығанағының атауына қатысты Иран мен бірқатар араб мемлекеттері арасындағы даумен байланысты болды.<ref>[http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1150191582529&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull Iran bans The Economist over map] {{Wayback|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1150191582529&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull |date=20111223062030 }}. // The Jerusalem Post.</ref> [[Зимбабве]]де ''The Economist'' тілшісі Эндрю Мелдрум билеуші партия жақтастары бір әйелдің басын шапты деген хабарды жариялағаннан кейін жалған ақпарат таратты деген айыппен қамауға алынып, сотқа тартылды. Кейін бастапқы хабардың расталмағаны белгілі болды. Мелдрум сотта ақталды, ал кейінірек Зимбабведен [[депортация]]ланды.<ref>[https://web.archive.org/web/20020830045225/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=2574 Guardian and RFI correspondent risks two years in jail]. Reporters Without Borders.</ref> == Акционерлері == <!--Сэр [[Эвелин Роберт Адриан де Ротшильд|Эвелин Ротшильд]] 1972 жылдан 1989 жылға дейін «Economist» тобының басқарма төрағасы болды. Оның жұбайы Линн Ротшильд қазіргі уақытта{{қашан?}} «Economist» басқармасының құрамына кіреді.-->2026 жылғы наурызға дейін басылым акцияларының 26,9%-ы [[Ротшильдтер|Ротшильдтер әулетіне]] тиесілі болды, кейін әулет бұл үлесті канадалық миллиардер Стивен Смитке сатты.<ref>[http://www.globalresearch.ca/index.php?context=va&aid=22389 «Who is Behind Wikileaks?»]</ref><ref name="NYT" />. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 063vr8wlih4zqnq9e0skiwskskgaovv 3657574 3657573 2026-09-19T22:54:06Z 1nter pares 146705 3657574 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> Басылым [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2005)|2005 жылғы сайлауда]]) және [[Ұлыбритания консервативті партиясы|Консервативтік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2010)|2010 жылғы сайлауда]]) қолдады.<ref>[https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives «The Economist backs the Conservatives»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives |date=20171018124627 }} , The Guardian (PA report), 29 April 2010</ref> ''The Economist'' әртүрлі қайраткерлер мен тұтас елдерді [[жемқорлық]] немесе адал емес әрекеттер үшін жиі айыптайды. Мысалы, соңғы жылдары ''The Economist'' [[Дүниежүзілік банк]]тің бұрынғы президенті [[Пол Вулфовиц]]ті, [[Италия премьер-министрі|Италияның бұрынғы премьер-министрі]] [[Сильвио Берлускони]]ді (ол журналды ''Ecommunist'' деп атаған<ref>[http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html «Report of Rome anti-war demo on Saturday 24th with photos»] {{Wayback|url=http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html |date=20070211011648 }}. Independent Media Center.</ref>), [[Конго Демократиялық Республикасының президенті|Конго Демократиялық Республикасының]] марқұм президенті [[Лоран-Дезире Кабила]]ны, [[Зимбабве]] үкіметінің басшысы [[Роберт Мугабе]]ні және кейінгі кезеңде [[Аргентина президенті]] [[Кристина Фернандес де Киршнер]]ді сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 «Cristina in the land of make believe»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 |date=20080706153609 }} . The Economist. 1 May 2008.</ref> ''The Economist'' сондай-ақ президент [[Билл Клинтон]]ға [[импичмент]] жариялауға шақырды, ал кейінірек [[Абу-Грейб түрмесіндегі тұтқындарды азаптау|Абу-Грейб түрмесіндегі азаптаулар]] туралы ақпарат пайда болғаннан кейін [[Дональд Рамсфелд]]тің отставкаға кетуін талап етті.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 «Resign Rumsfeld»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 |date=20160412164307 }} . The Economist. 6 May 2004.</ref> Журнал бастапқыда [[Ирак соғысы|АҚШ-тың Иракқа басып кіруін]] қолдағанымен, кейінірек операцияны сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP «Mugged by reality»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP |date=20080416022624 }} . The Economist. 22 March 2007.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2004)|2004 жылғы АҚШ президент сайлауында]] редакция [[Джон Керри]]ді қолдады.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 «The incompetent or the incoherent?»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 |date=20160412164307 }} . The Economist. 28 October 2004.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2008)|2008]] және [[АҚШ президент сайлауы (2012)|2012 жылғы]] сайлауларда редакция [[Барак Обама]]ны қолдады.<ref>«[https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 Our American Endorsement. Which one?»] {{Wayback|url=https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 |date=20171014062654 }} . The Economist. 3 November 2012.</ref> == Журнал стилі == Басылымда көптеген авторлық бағандар болғанымен,<ref>[http://www.economist.com/styleguide/introduction «Style Guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/styleguide/introduction |date=20130207195439 }}. The Economist.</ref> ''The Economist'' мақалаларда бірыңғай редакциялық стильді ұстану тәжірибесін қалыптастырған. Сонымен қатар басылым авторлардың [[анонимдік|анонимдігін]] сақтайды, соның салдарынан мақалалардың басым бөлігін бір автор жазғандай әсер тууы мүмкін. Басылым стиліне ұстамды ирония мен тұжырымдардың дәлдігі тән.<ref>[http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 «The Economist — Tone»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 |date=20070311123112 }} . The Economist.</ref> Мақалаларды оқу оқырманның [[Экономика|классикалық экономиканың]] негізгі ұғымдарымен таныс болуын көздейді. Мысалы, журнал [[көрінбейтін қол]], [[макроэкономика]] немесе [[сұраныс қисығы]] сияқты терминдерді түсіндірмейді және [[Салыстырмалы артықшылық теориясы|салыстырмалы артықшылық теориясын]] бірнеше сөзбен ғана түсіндіруі мүмкін. Алайда экономика туралы мақалалар оқырманнан арнайы білімді талап етпейді және білімді, бірақ осы саланың маманы емес оқырмандарға түсінікті болуға ұмтылады. ''The Economist'' әдетте француз тіліндегі қысқа мақал-мәтелдер мен сөз тіркестерін аудармайды. ''The Economist'' мақалаларында тапқыр әзілдер жиі кездеседі; суреттердің астындағы жазуларда әзіл-оспақты [[каламбур]]лар да жиі қолданылады. Мұндай әзілдер кейде жұртшылық тарапынан әртүрлі қабылданады. Мысалы, [[ДСҰ]]-ның [[Канкун]]дағы үкіметаралық конференциясына арналған 2003 жылғы 20 қыркүйектегі нөмірдің мұқабасында [[Ортаңғы саусақ (ым)|ортаңғы саусағын]] көрсетіп тұрған [[кактус]] бейнеленген.<ref>[http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg Обложка номера 20 сентября 2003] {{Wayback|url=http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg |date=20120221084903 }}, economist.com</ref> Оқырмандардың пікірлері оң да, теріс те болды.<ref>[http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP Letters: Pointing the Finger] {{Wayback|url=http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP |date=20080416022317 }} , The Economist, 2 October 2003.</ref> === Редакциялық анонимдік === [[Сурет:Economist building London4.jpg|thumb|''The Economist'' редакциясының ғимараты]] Журнал мақалаларына, әдетте, автордың аты-жөні қойылмайды. Бұл — басылымның бұрыннан қалыптасқан редакциялық дәстүрі: редактордың өз атымен қол қойылған мақаласы тек оның қызметінен кетуіне байланысты жарияланады. Материал авторлары тек кейбір жағдайларда ғана көрсетіледі: материалды белгілі тұлға дайындаған кезде, сондай-ақ ''The Economist'' журналистері жылдың үздік материалдарына шолу жасалатын арнайы шығарылым үшін арнайы баяндамалар (зерттеулер деп те аталады) әзірлеген жағдайда. Басылым сайтындағы [[блог]] жазбаларына автордың аты-жөнінің бас әріптері қойылады.<ref>[http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ «Why The Economist has no bylines | Hannibal and Me»] {{Wayback|url=http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ |date=20081220115743 }} . Andreaskluth.org. Retrieved 25 May 2012.</ref> Редакторлардың айтуынша, бұл қажет, өйткені «ұжымдық үн жекелеген журналистердің тұлғасынан маңыздырақ» және ол «бірлескен еңбекті» көрсетеді. Көптеген мақалаларда авторлар өздерін «сіздің тілшіңіз» немесе «осы шолушы» деп атайды.<ref>[http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities «Economist Editor Micklethwait brings his global perspective to the Twin Cities»] {{Wayback|url=http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities |date=20080705161308 }} . MinnPost.com. 29 April 2008.</ref> Америкалық жазушы және журналист [[Майкл Льюис]] журналдағы анонимділікті сынға алып, оның авторлардың жастығы мен тәжірибесіздігін жасыру үшін қажет екенін мәлімдеді.<ref>[https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ «The Economics of the Colonial Cringe: Pseudonomics and the Sneer on the Face of The Economist.»] {{Wayback|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ |date=20100526075502 }} . Washington Post.</ref> 2026 жылы журнал мобильді қосымшасы аясында өз тілшілері мен қызметкерлерінің қатысуымен ток-шоулар шығара бастады.<ref name="NYT">{{Cite news|title=The Economist Is Putting Names (and Faces) to Its Magazine|url=https://www.nytimes.com/2026/04/13/business/media/economist-magazine-videos.html|website=The New-York Times|date=2026-04-13}}</ref> == Таралымы == ''The Economist'' нөмірлері жұма күндері жарық көреді. Сайтта жаңа материалдар келесі нөмір жарық көрер алдында, бейсенбі күні кешке жарияланады. 1877 жылы газет таралымы 3700 дананы құрады. 1920 жылы ол 6000 данаға дейін өсті. 1945 жылдан кейін таралымы жылдам өсіп, 1970 жылға қарай 100 000 данаға жетті.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }} . The Economist.</ref> 2012 жылы оның таралымы шамамен 1,5 млн дананы құрады. Барлық сатылымның шамамен жартысы (54%) АҚШ-тың үлесіне тиесілі, ал [[Ұлыбритания]]дағы сатылым жалпы көлемнің 14%-ын, құрлықтық Еуропада 19%-ын құрайды. Журнал жазылым арқылы да, газет дүңгіршектері арқылы да 200-ден астам елде сатылады. Журналдың америкалық оқырмандарының үштен екісінің жылдық табысы 100 мың АҚШ долларынан асады.<ref>«[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 'Economist' Magazine Wins American Readers» .] {{Wayback|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 |date=20120514101206 }} NPR. 8 March 2006. Retrieved 27 December 2006.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша басылымның 1,3 млн жазылушысы болды.<ref name="NYT" /> == Ерекшеліктері == [[Сурет:Big Mac index 50USD 2columns.png|thumb|Биг Мак индексінің визуализациясы]] ''The Economist'' негізінен әлем жаңалықтарына, саясат пен бизнеске назар аударады, сондай-ақ [[ғылым]] мен [[техника]]ға, кітаптар мен өнерге арналған тұрақты бөлімдері бар. Шамамен екі аптада бір рет басылым белгілі бір тақырыпқа арналған егжей-тегжейлі есеп жариялайды: елдер мен өңірлер, [[бизнес]], қаржы және экономика, ғылым мен техника және тағы басқа. Әр үш ай сайын ''Technology Quarterly'' (TQ) — ғылым мен техникадағы соңғы үрдістер мен өзгерістерге арналған арнайы бөлім жарияланады. Мақала авторлары шектеулі көлемде барынша көп ақпарат қамту үшін ықшам әрі қатаң стильді қолданады.<ref>[http://www.economist.com/research/StyleGuide/ «The Economist style guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/StyleGuide/ |date=20120201083451 }} . The Economist.</ref> Басылымда экономикалық статистика бөлімі бар. [[Жұмыспен қамту|Жұмыспен қамту статистикасы]] секілді кестелер апта сайын жарияланады. Бұл бөлім британдық апталық басылымдар арасында бірегей саналады, ал онда жарияланатын халықаралық статистика рейтингтерінің маңызы зор.<ref>[https://books.google.com/?id=3WVLKKSOcGYC&pg=PA88 Great expectations—the social sciences in Great Britain . Commission on the Social Sciences.] 2004. p. 88. ISBN 978-0-7658-0849-3.</ref> Сонымен қатар ''The Economist'' алғаш рет [[1986 жыл]]ы жарияланған [[Биг Мак индексі]]мен танымал. Ол валюталардың сатып алу қабілетін өлшеу үшін әртүрлі елдердегі [[гамбургер]] бағасын пайдаланады.<ref>Paul R. Krugman, Maurice Obstfeld (2009). [https://books.google.com/?id=NZnk5C2r8qEC&pg=PA396 International Economics] . Pearson Education. p. 396. ISBN 978-0-321-55398-0.</ref> Журналда атаулары қамтитын тақырыбын білдіретін бірнеше бөлім бар: * Лунь юй (''Analects'') (Қытай) — [[Конфуций]]дің [[Лунь юй|нақыл сөздер жинағының]] құрметіне аталған, 2012 жылғы ақпанда құрылған. * Баджот (''Bagehot'') (Ұлыбритания) — XIX ғасырдағы британдық конституциялық құқық маманы, экономист және ''The Economist'' басылымының алғашқы редакторларының бірі [[Уолтер Баджот]]тың есімімен аталған. * Карл Ұлы (''Charlemagne'') (Еуропа) — Франк империясының императоры [[Карл Ұлы]]ның құрметіне аталған. * Лексингтон (АҚШ) — [[Массачусетс]] штатындағы [[Лексингтон (Массачусетс)|Лексингтон]] қаласының құрметіне аталған; бұл жерде [[Лексингтон және Конкорд шайқастары|Америка тәуелсіздігі үшін соғыс басталған]]. * Платан (''Buttonwood'') (Қаржы) — [[Уолл-стрит]]тің алғашқы [[трейдер]]лері жиналған [[платан]] ағашының құрметіне аталған. 2006 жылғы қыркүйекке дейін бөлім тек сайтта қолжетімді болды, ал қазіргі уақытта баспа нұсқасына енгізілген. * Баньян (Азия) — [[баньян]] ағашының құрметіне аталған және Азияның әртүрлі мәселелері мен проблемаларына арналған. * Баобаб (Африка және Таяу Шығыс) — [[баобаб]] ағашының құрметіне аталған. Бұл баған 2010 жылғы шілдеде құрылып, Африка құрлығына қатысты мақалаларды қамтиды. * Бэббидж (Технологиялар) — өнертапқыш [[Чарльз Бэббидж]]дің есімімен аталған; баған технологиялар мен ғылымға арналған. * Просперо (Кітаптар және өнер) — [[Уильям Шекспир]]дің «[[Дауыл (пьеса)|Дауыл]]» пьесасындағы кейіпкердің құрметіне аталған. Мұнда кітаптарға рецензиялар мен өнер мәселелері жөніндегі мақалалар жарияланады. * Ойындар теориясы (''Game theory'') (Спорт) — белгілі бір жағдайдағы нәтижелерді болжауды зерттейтін [[ойындар теориясы]]ның құрметіне аталған. * Шумпетер (Бизнес) — экономист [[Йозеф Шумпетер]]дің есімімен аталған. === Мұқабалардағы шарадалар === Журнал мұқабаларындағы жыл сайынғы шарадалар [[Хольцманның сия дақтары әдістемесі]] немесе [[Роршах тесті]] тәрізді, бірақ кең аудиторияға арналған. Оларда әр адам өзі көргісі келген нәрсені көреді. Сарапшылар аудиторияның [[қоғамдық сана]]сын талдау үшін оның жауаптарын зерттейді.{{Citation needed|14|11|2025}} == Цензура == ''The Economist'' кейбір елдердің билігін сынаған материалдарына байланысты бірнеше рет шектеулерге тап болған. Басылым [[Сингапур]]дың билеуші [[Халық әрекеті партиясы]]мен бірнеше рет дауға түскен; Сингапурда партия өкілдері басылымға қарсы жала жабу туралы сот істерінде жеңіске жеткен.<ref>[http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HL01Ae01.html Inconvenient truths in Singapore] {{Wayback|url=http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HL01Ae01.html |date=20061229045320 }}. Asia Times.</ref> ''The Economist'', басқа да бірқатар басылымдар сияқты, [[Кашмир]] картасын бейнелеуіне байланысты [[Үндістан]]да [[цензура]]ға ұшыраған. Үндістан шенеуніктері басылымдағы карталарды «дұрыс та, шынайы да емес» деп бағалаған. Журналдың кейбір нөмірлерінің таратылуы кешіктірілгенімен, олар сатылымнан алынбаған және оларға толық тыйым салынбаған.<ref>[http://www.economist.com/blogs/asiaview/2010/12/censorship_india Censorship in India] {{Wayback|url=http://www.economist.com/blogs/asiaview/2010/12/censorship_india |date=20160303232353 }}. // The Economist. — 7 December 2010.</ref> 2006 жылғы 15 маусымда [[Иран]] [[Парсы шығанағы]] көрсетілген картаны жариялауына байланысты ''The Economist'' сатылымына тыйым салды. Картада шығанақ тек «Gulf» («Шығанақ») деп белгіленген еді; бұл атау Парсы шығанағының атауына қатысты Иран мен бірқатар араб мемлекеттері арасындағы даумен байланысты болды.<ref>[http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1150191582529&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull Iran bans The Economist over map] {{Wayback|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1150191582529&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull |date=20111223062030 }}. // The Jerusalem Post.</ref> [[Зимбабве]]де ''The Economist'' тілшісі Эндрю Мелдрум билеуші партия жақтастары бір әйелдің басын шапты деген хабарды жариялағаннан кейін жалған ақпарат таратты деген айыппен қамауға алынып, сотқа тартылды. Кейін бастапқы хабардың расталмағаны белгілі болды. Мелдрум сотта ақталды, ал кейінірек Зимбабведен [[депортация]]ланды.<ref>[https://web.archive.org/web/20020830045225/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=2574 Guardian and RFI correspondent risks two years in jail]. Reporters Without Borders.</ref> == Акционерлері == <!--Сэр [[Эвелин Роберт Адриан де Ротшильд|Эвелин Ротшильд]] 1972 жылдан 1989 жылға дейін «Economist» тобының басқарма төрағасы болды. Оның жұбайы Линн Ротшильд қазіргі уақытта{{қашан?}} «Economist» басқармасының құрамына кіреді.-->2026 жылғы наурызға дейін басылым акцияларының 26,9%-ы [[Ротшильдтер|Ротшильдтер әулетіне]] тиесілі болды, кейін әулет бұл үлесті канадалық миллиардер Стивен Смитке сатты.<ref>[http://www.globalresearch.ca/index.php?context=va&aid=22389 «Who is Behind Wikileaks?»]</ref><ref name="NYT" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} mqqvvvesfjxuaijgws0lt1e8ozi7m7s 3657575 3657574 2026-09-19T22:54:21Z 1nter pares 146705 3657575 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> Басылым [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2005)|2005 жылғы сайлауда]]) және [[Ұлыбритания консервативті партиясы|Консервативтік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2010)|2010 жылғы сайлауда]]) қолдады.<ref>[https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives «The Economist backs the Conservatives»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives |date=20171018124627 }} , The Guardian (PA report), 29 April 2010</ref> ''The Economist'' әртүрлі қайраткерлер мен тұтас елдерді [[жемқорлық]] немесе адал емес әрекеттер үшін жиі айыптайды. Мысалы, соңғы жылдары ''The Economist'' [[Дүниежүзілік банк]]тің бұрынғы президенті [[Пол Вулфовиц]]ті, [[Италия премьер-министрі|Италияның бұрынғы премьер-министрі]] [[Сильвио Берлускони]]ді (ол журналды ''Ecommunist'' деп атаған<ref>[http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html «Report of Rome anti-war demo on Saturday 24th with photos»] {{Wayback|url=http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html |date=20070211011648 }}. Independent Media Center.</ref>), [[Конго Демократиялық Республикасының президенті|Конго Демократиялық Республикасының]] марқұм президенті [[Лоран-Дезире Кабила]]ны, [[Зимбабве]] үкіметінің басшысы [[Роберт Мугабе]]ні және кейінгі кезеңде [[Аргентина президенті]] [[Кристина Фернандес де Киршнер]]ді сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 «Cristina in the land of make believe»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 |date=20080706153609 }} . The Economist. 1 May 2008.</ref> ''The Economist'' сондай-ақ президент [[Билл Клинтон]]ға [[импичмент]] жариялауға шақырды, ал кейінірек [[Абу-Грейб түрмесіндегі тұтқындарды азаптау|Абу-Грейб түрмесіндегі азаптаулар]] туралы ақпарат пайда болғаннан кейін [[Дональд Рамсфелд]]тің отставкаға кетуін талап етті.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 «Resign Rumsfeld»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 |date=20160412164307 }} . The Economist. 6 May 2004.</ref> Журнал бастапқыда [[Ирак соғысы|АҚШ-тың Иракқа басып кіруін]] қолдағанымен, кейінірек операцияны сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP «Mugged by reality»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP |date=20080416022624 }} . The Economist. 22 March 2007.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2004)|2004 жылғы АҚШ президент сайлауында]] редакция [[Джон Керри]]ді қолдады.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 «The incompetent or the incoherent?»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 |date=20160412164307 }} . The Economist. 28 October 2004.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2008)|2008]] және [[АҚШ президент сайлауы (2012)|2012 жылғы]] сайлауларда редакция [[Барак Обама]]ны қолдады.<ref>«[https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 Our American Endorsement. Which one?»] {{Wayback|url=https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 |date=20171014062654 }} . The Economist. 3 November 2012.</ref> == Журнал стилі == Басылымда көптеген авторлық бағандар болғанымен,<ref>[http://www.economist.com/styleguide/introduction «Style Guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/styleguide/introduction |date=20130207195439 }}. The Economist.</ref> ''The Economist'' мақалаларда бірыңғай редакциялық стильді ұстану тәжірибесін қалыптастырған. Сонымен қатар басылым авторлардың [[анонимдік|анонимдігін]] сақтайды, соның салдарынан мақалалардың басым бөлігін бір автор жазғандай әсер тууы мүмкін. Басылым стиліне ұстамды ирония мен тұжырымдардың дәлдігі тән.<ref>[http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 «The Economist — Tone»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 |date=20070311123112 }} . The Economist.</ref> Мақалаларды оқу оқырманның [[Экономика|классикалық экономиканың]] негізгі ұғымдарымен таныс болуын көздейді. Мысалы, журнал [[көрінбейтін қол]], [[макроэкономика]] немесе [[сұраныс қисығы]] сияқты терминдерді түсіндірмейді және [[Салыстырмалы артықшылық теориясы|салыстырмалы артықшылық теориясын]] бірнеше сөзбен ғана түсіндіруі мүмкін. Алайда экономика туралы мақалалар оқырманнан арнайы білімді талап етпейді және білімді, бірақ осы саланың маманы емес оқырмандарға түсінікті болуға ұмтылады. ''The Economist'' әдетте француз тіліндегі қысқа мақал-мәтелдер мен сөз тіркестерін аудармайды. ''The Economist'' мақалаларында тапқыр әзілдер жиі кездеседі; суреттердің астындағы жазуларда әзіл-оспақты [[каламбур]]лар да жиі қолданылады. Мұндай әзілдер кейде жұртшылық тарапынан әртүрлі қабылданады. Мысалы, [[ДСҰ]]-ның [[Канкун]]дағы үкіметаралық конференциясына арналған 2003 жылғы 20 қыркүйектегі нөмірдің мұқабасында [[Ортаңғы саусақ (ым)|ортаңғы саусағын]] көрсетіп тұрған [[кактус]] бейнеленген.<ref>[http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg Обложка номера 20 сентября 2003] {{Wayback|url=http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg |date=20120221084903 }}, economist.com</ref> Оқырмандардың пікірлері оң да, теріс те болды.<ref>[http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP Letters: Pointing the Finger] {{Wayback|url=http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP |date=20080416022317 }} , The Economist, 2 October 2003.</ref> === Редакциялық анонимдік === [[Сурет:Economist building London4.jpg|thumb|''The Economist'' редакциясының ғимараты]] Журнал мақалаларына, әдетте, автордың аты-жөні қойылмайды. Бұл — басылымның бұрыннан қалыптасқан редакциялық дәстүрі: редактордың өз атымен қол қойылған мақаласы тек оның қызметінен кетуіне байланысты жарияланады. Материал авторлары тек кейбір жағдайларда ғана көрсетіледі: материалды белгілі тұлға дайындаған кезде, сондай-ақ ''The Economist'' журналистері жылдың үздік материалдарына шолу жасалатын арнайы шығарылым үшін арнайы баяндамалар (зерттеулер деп те аталады) әзірлеген жағдайда. Басылым сайтындағы [[блог]] жазбаларына автордың аты-жөнінің бас әріптері қойылады.<ref>[http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ «Why The Economist has no bylines | Hannibal and Me»] {{Wayback|url=http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ |date=20081220115743 }} . Andreaskluth.org. Retrieved 25 May 2012.</ref> Редакторлардың айтуынша, бұл қажет, өйткені «ұжымдық үн жекелеген журналистердің тұлғасынан маңыздырақ» және ол «бірлескен еңбекті» көрсетеді. Көптеген мақалаларда авторлар өздерін «сіздің тілшіңіз» немесе «осы шолушы» деп атайды.<ref>[http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities «Economist Editor Micklethwait brings his global perspective to the Twin Cities»] {{Wayback|url=http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities |date=20080705161308 }} . MinnPost.com. 29 April 2008.</ref> Америкалық жазушы және журналист [[Майкл Льюис]] журналдағы анонимділікті сынға алып, оның авторлардың жастығы мен тәжірибесіздігін жасыру үшін қажет екенін мәлімдеді.<ref>[https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ «The Economics of the Colonial Cringe: Pseudonomics and the Sneer on the Face of The Economist.»] {{Wayback|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ |date=20100526075502 }} . Washington Post.</ref> 2026 жылы журнал мобильді қосымшасы аясында өз тілшілері мен қызметкерлерінің қатысуымен ток-шоулар шығара бастады.<ref name="NYT">{{Cite news|title=The Economist Is Putting Names (and Faces) to Its Magazine|url=https://www.nytimes.com/2026/04/13/business/media/economist-magazine-videos.html|website=The New-York Times|date=2026-04-13}}</ref> == Таралымы == ''The Economist'' нөмірлері жұма күндері жарық көреді. Сайтта жаңа материалдар келесі нөмір жарық көрер алдында, бейсенбі күні кешке жарияланады. 1877 жылы газет таралымы 3700 дананы құрады. 1920 жылы ол 6000 данаға дейін өсті. 1945 жылдан кейін таралымы жылдам өсіп, 1970 жылға қарай 100 000 данаға жетті.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }} . The Economist.</ref> 2012 жылы оның таралымы шамамен 1,5 млн дананы құрады. Барлық сатылымның шамамен жартысы (54%) АҚШ-тың үлесіне тиесілі, ал [[Ұлыбритания]]дағы сатылым жалпы көлемнің 14%-ын, құрлықтық Еуропада 19%-ын құрайды. Журнал жазылым арқылы да, газет дүңгіршектері арқылы да 200-ден астам елде сатылады. Журналдың америкалық оқырмандарының үштен екісінің жылдық табысы 100 мың АҚШ долларынан асады.<ref>«[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 'Economist' Magazine Wins American Readers» .] {{Wayback|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 |date=20120514101206 }} NPR. 8 March 2006. Retrieved 27 December 2006.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша басылымның 1,3 млн жазылушысы болды.<ref name="NYT" /> == Ерекшеліктері == [[Сурет:Big Mac index 50USD 2columns.png|thumb|Биг Мак индексінің визуализациясы]] ''The Economist'' негізінен әлем жаңалықтарына, саясат пен бизнеске назар аударады, сондай-ақ [[ғылым]] мен [[техника]]ға, кітаптар мен өнерге арналған тұрақты бөлімдері бар. Шамамен екі аптада бір рет басылым белгілі бір тақырыпқа арналған егжей-тегжейлі есеп жариялайды: елдер мен өңірлер, [[бизнес]], қаржы және экономика, ғылым мен техника және тағы басқа. Әр үш ай сайын ''Technology Quarterly'' (TQ) — ғылым мен техникадағы соңғы үрдістер мен өзгерістерге арналған арнайы бөлім жарияланады. Мақала авторлары шектеулі көлемде барынша көп ақпарат қамту үшін ықшам әрі қатаң стильді қолданады.<ref>[http://www.economist.com/research/StyleGuide/ «The Economist style guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/StyleGuide/ |date=20120201083451 }} . The Economist.</ref> Басылымда экономикалық статистика бөлімі бар. [[Жұмыспен қамту|Жұмыспен қамту статистикасы]] секілді кестелер апта сайын жарияланады. Бұл бөлім британдық апталық басылымдар арасында бірегей саналады, ал онда жарияланатын халықаралық статистика рейтингтерінің маңызы зор.<ref>[https://books.google.com/?id=3WVLKKSOcGYC&pg=PA88 Great expectations—the social sciences in Great Britain . Commission on the Social Sciences.] 2004. p. 88. ISBN 978-0-7658-0849-3.</ref> Сонымен қатар ''The Economist'' алғаш рет [[1986 жыл]]ы жарияланған [[Биг Мак индексі]]мен танымал. Ол валюталардың сатып алу қабілетін өлшеу үшін әртүрлі елдердегі [[гамбургер]] бағасын пайдаланады.<ref>Paul R. Krugman, Maurice Obstfeld (2009). [https://books.google.com/?id=NZnk5C2r8qEC&pg=PA396 International Economics] . Pearson Education. p. 396. ISBN 978-0-321-55398-0.</ref> Журналда атаулары қамтитын тақырыбын білдіретін бірнеше бөлім бар: * Лунь юй (''Analects'') (Қытай) — [[Конфуций]]дің [[Лунь юй|нақыл сөздер жинағының]] құрметіне аталған, 2012 жылғы ақпанда құрылған. * Баджот (''Bagehot'') (Ұлыбритания) — XIX ғасырдағы британдық конституциялық құқық маманы, экономист және ''The Economist'' басылымының алғашқы редакторларының бірі [[Уолтер Баджот]]тың есімімен аталған. * Карл Ұлы (''Charlemagne'') (Еуропа) — Франк империясының императоры [[Карл Ұлы]]ның құрметіне аталған. * Лексингтон (АҚШ) — [[Массачусетс]] штатындағы [[Лексингтон (Массачусетс)|Лексингтон]] қаласының құрметіне аталған; бұл жерде [[Лексингтон және Конкорд шайқастары|Америка тәуелсіздігі үшін соғыс басталған]]. * Платан (''Buttonwood'') (Қаржы) — [[Уолл-стрит]]тің алғашқы [[трейдер]]лері жиналған [[платан]] ағашының құрметіне аталған. 2006 жылғы қыркүйекке дейін бөлім тек сайтта қолжетімді болды, ал қазіргі уақытта баспа нұсқасына енгізілген. * Баньян (Азия) — [[баньян]] ағашының құрметіне аталған және Азияның әртүрлі мәселелері мен проблемаларына арналған. * Баобаб (Африка және Таяу Шығыс) — [[баобаб]] ағашының құрметіне аталған. Бұл баған 2010 жылғы шілдеде құрылып, Африка құрлығына қатысты мақалаларды қамтиды. * Бэббидж (Технологиялар) — өнертапқыш [[Чарльз Бэббидж]]дің есімімен аталған; баған технологиялар мен ғылымға арналған. * Просперо (Кітаптар және өнер) — [[Уильям Шекспир]]дің «[[Дауыл (пьеса)|Дауыл]]» пьесасындағы кейіпкердің құрметіне аталған. Мұнда кітаптарға рецензиялар мен өнер мәселелері жөніндегі мақалалар жарияланады. * Ойындар теориясы (''Game theory'') (Спорт) — белгілі бір жағдайдағы нәтижелерді болжауды зерттейтін [[ойындар теориясы]]ның құрметіне аталған. * Шумпетер (Бизнес) — экономист [[Йозеф Шумпетер]]дің есімімен аталған. === Мұқабалардағы шарадалар === Журнал мұқабаларындағы жыл сайынғы шарадалар [[Хольцманның сия дақтары әдістемесі]] немесе [[Роршах тесті]] тәрізді, бірақ кең аудиторияға арналған. Оларда әр адам өзі көргісі келген нәрсені көреді. Сарапшылар аудиторияның [[қоғамдық сана]]сын талдау үшін оның жауаптарын зерттейді.{{Citation needed|14|11|2025}} == Цензура == ''The Economist'' кейбір елдердің билігін сынаған материалдарына байланысты бірнеше рет шектеулерге тап болған. Басылым [[Сингапур]]дың билеуші [[Халық әрекеті партиясы]]мен бірнеше рет дауға түскен; Сингапурда партия өкілдері басылымға қарсы жала жабу туралы сот істерінде жеңіске жеткен.<ref>[http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HL01Ae01.html Inconvenient truths in Singapore] {{Wayback|url=http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HL01Ae01.html |date=20061229045320 }}. Asia Times.</ref> ''The Economist'', басқа да бірқатар басылымдар сияқты, [[Кашмир]] картасын бейнелеуіне байланысты [[Үндістан]]да [[цензура]]ға ұшыраған. Үндістан шенеуніктері басылымдағы карталарды «дұрыс та, шынайы да емес» деп бағалаған. Журналдың кейбір нөмірлерінің таратылуы кешіктірілгенімен, олар сатылымнан алынбаған және оларға толық тыйым салынбаған.<ref>[http://www.economist.com/blogs/asiaview/2010/12/censorship_india Censorship in India] {{Wayback|url=http://www.economist.com/blogs/asiaview/2010/12/censorship_india |date=20160303232353 }}. // The Economist. — 7 December 2010.</ref> 2006 жылғы 15 маусымда [[Иран]] [[Парсы шығанағы]] көрсетілген картаны жариялауына байланысты ''The Economist'' сатылымына тыйым салды. Картада шығанақ тек «Gulf» («Шығанақ») деп белгіленген еді; бұл атау Парсы шығанағының атауына қатысты Иран мен бірқатар араб мемлекеттері арасындағы даумен байланысты болды.<ref>[http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1150191582529&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull Iran bans The Economist over map] {{Wayback|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1150191582529&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull |date=20111223062030 }}. // The Jerusalem Post.</ref> [[Зимбабве]]де ''The Economist'' тілшісі Эндрю Мелдрум билеуші партия жақтастары бір әйелдің басын шапты деген хабарды жариялағаннан кейін жалған ақпарат таратты деген айыппен қамауға алынып, сотқа тартылды. Кейін бастапқы хабардың расталмағаны белгілі болды. Мелдрум сотта ақталды, ал кейінірек Зимбабведен [[депортация]]ланды.<ref>[https://web.archive.org/web/20020830045225/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=2574 Guardian and RFI correspondent risks two years in jail]. Reporters Without Borders.</ref> == Акционерлері == <!--Сэр [[Эвелин Роберт Адриан де Ротшильд|Эвелин Ротшильд]] 1972 жылдан 1989 жылға дейін «Economist» тобының басқарма төрағасы болды. Оның жұбайы Линн Ротшильд қазіргі уақытта{{қашан?}} «Economist» басқармасының құрамына кіреді.-->2026 жылғы наурызға дейін басылым акцияларының 26,9%-ы [[Ротшильдтер|Ротшильдтер әулетіне]] тиесілі болды, кейін әулет бұл үлесті канадалық миллиардер Стивен Смитке сатты.<ref>[http://www.globalresearch.ca/index.php?context=va&aid=22389 «Who is Behind Wikileaks?»]</ref><ref name="NYT" /> == Тағы қараңыз == * [[Демократия индексі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8adigcihv2r5xdbz0ct7xen4n5isjlf 3657576 3657575 2026-09-19T22:55:10Z 1nter pares 146705 3657576 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> Басылым [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2005)|2005 жылғы сайлауда]]) және [[Ұлыбритания консервативті партиясы|Консервативтік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2010)|2010 жылғы сайлауда]]) қолдады.<ref>[https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives «The Economist backs the Conservatives»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives |date=20171018124627 }} , The Guardian (PA report), 29 April 2010</ref> ''The Economist'' әртүрлі қайраткерлер мен тұтас елдерді [[жемқорлық]] немесе адал емес әрекеттер үшін жиі айыптайды. Мысалы, соңғы жылдары ''The Economist'' [[Дүниежүзілік банк]]тің бұрынғы президенті [[Пол Вулфовиц]]ті, [[Италия премьер-министрі|Италияның бұрынғы премьер-министрі]] [[Сильвио Берлускони]]ді (ол журналды ''Ecommunist'' деп атаған<ref>[http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html «Report of Rome anti-war demo on Saturday 24th with photos»] {{Wayback|url=http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html |date=20070211011648 }}. Independent Media Center.</ref>), [[Конго Демократиялық Республикасының президенті|Конго Демократиялық Республикасының]] марқұм президенті [[Лоран-Дезире Кабила]]ны, [[Зимбабве]] үкіметінің басшысы [[Роберт Мугабе]]ні және кейінгі кезеңде [[Аргентина президенті]] [[Кристина Фернандес де Киршнер]]ді сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 «Cristina in the land of make believe»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 |date=20080706153609 }} . The Economist. 1 May 2008.</ref> ''The Economist'' сондай-ақ президент [[Билл Клинтон]]ға [[импичмент]] жариялауға шақырды, ал кейінірек [[Абу-Грейб түрмесіндегі тұтқындарды азаптау|Абу-Грейб түрмесіндегі азаптаулар]] туралы ақпарат пайда болғаннан кейін [[Дональд Рамсфелд]]тің отставкаға кетуін талап етті.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 «Resign Rumsfeld»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 |date=20160412164307 }} . The Economist. 6 May 2004.</ref> Журнал бастапқыда [[Ирак соғысы|АҚШ-тың Иракқа басып кіруін]] қолдағанымен, кейінірек операцияны сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP «Mugged by reality»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP |date=20080416022624 }} . The Economist. 22 March 2007.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2004)|2004 жылғы АҚШ президент сайлауында]] редакция [[Джон Керри]]ді қолдады.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 «The incompetent or the incoherent?»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 |date=20160412164307 }} . The Economist. 28 October 2004.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2008)|2008]] және [[АҚШ президент сайлауы (2012)|2012 жылғы]] сайлауларда редакция [[Барак Обама]]ны қолдады.<ref>«[https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 Our American Endorsement. Which one?»] {{Wayback|url=https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 |date=20171014062654 }} . The Economist. 3 November 2012.</ref> == Журнал стилі == Басылымда көптеген авторлық бағандар болғанымен,<ref>[http://www.economist.com/styleguide/introduction «Style Guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/styleguide/introduction |date=20130207195439 }}. The Economist.</ref> ''The Economist'' мақалаларда бірыңғай редакциялық стильді ұстану тәжірибесін қалыптастырған. Сонымен қатар басылым авторлардың [[анонимдік|анонимдігін]] сақтайды, соның салдарынан мақалалардың басым бөлігін бір автор жазғандай әсер тууы мүмкін. Басылым стиліне ұстамды ирония мен тұжырымдардың дәлдігі тән.<ref>[http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 «The Economist — Tone»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 |date=20070311123112 }} . The Economist.</ref> Мақалаларды оқу оқырманның [[Экономика|классикалық экономиканың]] негізгі ұғымдарымен таныс болуын көздейді. Мысалы, журнал [[көрінбейтін қол]], [[макроэкономика]] немесе [[сұраныс қисығы]] сияқты терминдерді түсіндірмейді және [[Салыстырмалы артықшылық теориясы|салыстырмалы артықшылық теориясын]] бірнеше сөзбен ғана түсіндіруі мүмкін. Алайда экономика туралы мақалалар оқырманнан арнайы білімді талап етпейді және білімді, бірақ осы саланың маманы емес оқырмандарға түсінікті болуға ұмтылады. ''The Economist'' әдетте француз тіліндегі қысқа мақал-мәтелдер мен сөз тіркестерін аудармайды. ''The Economist'' мақалаларында тапқыр әзілдер жиі кездеседі; суреттердің астындағы жазуларда әзіл-оспақты [[каламбур]]лар да жиі қолданылады. Мұндай әзілдер кейде жұртшылық тарапынан әртүрлі қабылданады. Мысалы, [[ДСҰ]]-ның [[Канкун]]дағы үкіметаралық конференциясына арналған 2003 жылғы 20 қыркүйектегі нөмірдің мұқабасында [[Ортаңғы саусақ (ым)|ортаңғы саусағын]] көрсетіп тұрған [[кактус]] бейнеленген.<ref>[http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg Обложка номера 20 сентября 2003] {{Wayback|url=http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg |date=20120221084903 }}, economist.com</ref> Оқырмандардың пікірлері оң да, теріс те болды.<ref>[http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP Letters: Pointing the Finger] {{Wayback|url=http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP |date=20080416022317 }} , The Economist, 2 October 2003.</ref> === Редакциялық анонимдік === [[Сурет:Economist building London4.jpg|thumb|''The Economist'' редакциясының ғимараты]] Журнал мақалаларына, әдетте, автордың аты-жөні қойылмайды. Бұл — басылымның бұрыннан қалыптасқан редакциялық дәстүрі: редактордың өз атымен қол қойылған мақаласы тек оның қызметінен кетуіне байланысты жарияланады. Материал авторлары тек кейбір жағдайларда ғана көрсетіледі: материалды белгілі тұлға дайындаған кезде, сондай-ақ ''The Economist'' журналистері жылдың үздік материалдарына шолу жасалатын арнайы шығарылым үшін арнайы баяндамалар (зерттеулер деп те аталады) әзірлеген жағдайда. Басылым сайтындағы [[блог]] жазбаларына автордың аты-жөнінің бас әріптері қойылады.<ref>[http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ «Why The Economist has no bylines | Hannibal and Me»] {{Wayback|url=http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ |date=20081220115743 }} . Andreaskluth.org. Retrieved 25 May 2012.</ref> Редакторлардың айтуынша, бұл қажет, өйткені «ұжымдық үн жекелеген журналистердің тұлғасынан маңыздырақ» және ол «бірлескен еңбекті» көрсетеді. Көптеген мақалаларда авторлар өздерін «сіздің тілшіңіз» немесе «осы шолушы» деп атайды.<ref>[http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities «Economist Editor Micklethwait brings his global perspective to the Twin Cities»] {{Wayback|url=http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities |date=20080705161308 }} . MinnPost.com. 29 April 2008.</ref> Америкалық жазушы және журналист [[Майкл Льюис]] журналдағы анонимділікті сынға алып, оның авторлардың жастығы мен тәжірибесіздігін жасыру үшін қажет екенін мәлімдеді.<ref>[https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ «The Economics of the Colonial Cringe: Pseudonomics and the Sneer on the Face of The Economist.»] {{Wayback|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ |date=20100526075502 }} . Washington Post.</ref> 2026 жылы журнал мобильді қосымшасы аясында өз тілшілері мен қызметкерлерінің қатысуымен ток-шоулар шығара бастады.<ref name="NYT">{{Cite news|title=The Economist Is Putting Names (and Faces) to Its Magazine|url=https://www.nytimes.com/2026/04/13/business/media/economist-magazine-videos.html|website=The New-York Times|date=2026-04-13}}</ref> == Таралымы == ''The Economist'' нөмірлері жұма күндері жарық көреді. Сайтта жаңа материалдар келесі нөмір жарық көрер алдында, бейсенбі күні кешке жарияланады. 1877 жылы газет таралымы 3700 дананы құрады. 1920 жылы ол 6000 данаға дейін өсті. 1945 жылдан кейін таралымы жылдам өсіп, 1970 жылға қарай 100 000 данаға жетті.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }} . The Economist.</ref> 2012 жылы оның таралымы шамамен 1,5 млн дананы құрады. Барлық сатылымның шамамен жартысы (54%) АҚШ-тың үлесіне тиесілі, ал [[Ұлыбритания]]дағы сатылым жалпы көлемнің 14%-ын, құрлықтық Еуропада 19%-ын құрайды. Журнал жазылым арқылы да, газет дүңгіршектері арқылы да 200-ден астам елде сатылады. Журналдың америкалық оқырмандарының үштен екісінің жылдық табысы 100 мың АҚШ долларынан асады.<ref>«[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 'Economist' Magazine Wins American Readers» .] {{Wayback|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 |date=20120514101206 }} NPR. 8 March 2006. Retrieved 27 December 2006.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша басылымның 1,3 млн жазылушысы болды.<ref name="NYT" /> == Ерекшеліктері == [[Сурет:Big Mac index 50USD 2columns.png|thumb|Биг Мак индексінің визуализациясы]] ''The Economist'' негізінен әлем жаңалықтарына, саясат пен бизнеске назар аударады, сондай-ақ [[ғылым]] мен [[техника]]ға, кітаптар мен өнерге арналған тұрақты бөлімдері бар. Шамамен екі аптада бір рет басылым белгілі бір тақырыпқа арналған егжей-тегжейлі есеп жариялайды: елдер мен өңірлер, [[бизнес]], қаржы және экономика, ғылым мен техника және тағы басқа. Әр үш ай сайын ''Technology Quarterly'' (TQ) — ғылым мен техникадағы соңғы үрдістер мен өзгерістерге арналған арнайы бөлім жарияланады. Мақала авторлары шектеулі көлемде барынша көп ақпарат қамту үшін ықшам әрі қатаң стильді қолданады.<ref>[http://www.economist.com/research/StyleGuide/ «The Economist style guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/StyleGuide/ |date=20120201083451 }} . The Economist.</ref> Басылымда экономикалық статистика бөлімі бар. [[Жұмыспен қамту|Жұмыспен қамту статистикасы]] секілді кестелер апта сайын жарияланады. Бұл бөлім британдық апталық басылымдар арасында бірегей саналады, ал онда жарияланатын халықаралық статистика рейтингтерінің маңызы зор.<ref>[https://books.google.com/?id=3WVLKKSOcGYC&pg=PA88 Great expectations—the social sciences in Great Britain . Commission on the Social Sciences.] 2004. p. 88. ISBN 978-0-7658-0849-3.</ref> Сонымен қатар ''The Economist'' алғаш рет [[1986 жыл]]ы жарияланған [[Биг Мак индексі]]мен танымал. Ол валюталардың сатып алу қабілетін өлшеу үшін әртүрлі елдердегі [[гамбургер]] бағасын пайдаланады.<ref>Paul R. Krugman, Maurice Obstfeld (2009). [https://books.google.com/?id=NZnk5C2r8qEC&pg=PA396 International Economics] . Pearson Education. p. 396. ISBN 978-0-321-55398-0.</ref> Журналда атаулары қамтитын тақырыбын білдіретін бірнеше бөлім бар: * Лунь юй (''Analects'') (Қытай) — [[Конфуций]]дің [[Лунь юй|нақыл сөздер жинағының]] құрметіне аталған, 2012 жылғы ақпанда құрылған. * Баджот (''Bagehot'') (Ұлыбритания) — XIX ғасырдағы британдық конституциялық құқық маманы, экономист және ''The Economist'' басылымының алғашқы редакторларының бірі [[Уолтер Баджот]]тың есімімен аталған. * Карл Ұлы (''Charlemagne'') (Еуропа) — Франк империясының императоры [[Карл Ұлы]]ның құрметіне аталған. * Лексингтон (АҚШ) — [[Массачусетс]] штатындағы [[Лексингтон (Массачусетс)|Лексингтон]] қаласының құрметіне аталған; бұл жерде [[Лексингтон және Конкорд шайқастары|Америка тәуелсіздігі үшін соғыс басталған]]. * Платан (''Buttonwood'') (Қаржы) — [[Уолл-стрит]]тің алғашқы [[трейдер]]лері жиналған [[платан]] ағашының құрметіне аталған. 2006 жылғы қыркүйекке дейін бөлім тек сайтта қолжетімді болды, ал қазіргі уақытта баспа нұсқасына енгізілген. * Баньян (Азия) — [[баньян]] ағашының құрметіне аталған және Азияның әртүрлі мәселелері мен проблемаларына арналған. * Баобаб (Африка және Таяу Шығыс) — [[баобаб]] ағашының құрметіне аталған. Бұл баған 2010 жылғы шілдеде құрылып, Африка құрлығына қатысты мақалаларды қамтиды. * Бэббидж (Технологиялар) — өнертапқыш [[Чарльз Бэббидж]]дің есімімен аталған; баған технологиялар мен ғылымға арналған. * Просперо (Кітаптар және өнер) — [[Уильям Шекспир]]дің «[[Дауыл (пьеса)|Дауыл]]» пьесасындағы кейіпкердің құрметіне аталған. Мұнда кітаптарға рецензиялар мен өнер мәселелері жөніндегі мақалалар жарияланады. * Ойындар теориясы (''Game theory'') (Спорт) — белгілі бір жағдайдағы нәтижелерді болжауды зерттейтін [[ойындар теориясы]]ның құрметіне аталған. * Шумпетер (Бизнес) — экономист [[Йозеф Шумпетер]]дің есімімен аталған. === Мұқабалардағы шарадалар === Журнал мұқабаларындағы жыл сайынғы шарадалар [[Хольцманның сия дақтары әдістемесі]] немесе [[Роршах тесті]] тәрізді, бірақ кең аудиторияға арналған. Оларда әр адам өзі көргісі келген нәрсені көреді. Сарапшылар аудиторияның [[қоғамдық сана]]сын талдау үшін оның жауаптарын зерттейді.{{Citation needed|14|11|2025}} == Цензура == ''The Economist'' кейбір елдердің билігін сынаған материалдарына байланысты бірнеше рет шектеулерге тап болған. Басылым [[Сингапур]]дың билеуші [[Халық әрекеті партиясы]]мен бірнеше рет дауға түскен; Сингапурда партия өкілдері басылымға қарсы жала жабу туралы сот істерінде жеңіске жеткен.<ref>[http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HL01Ae01.html Inconvenient truths in Singapore] {{Wayback|url=http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HL01Ae01.html |date=20061229045320 }}. Asia Times.</ref> ''The Economist'', басқа да бірқатар басылымдар сияқты, [[Кашмир]] картасын бейнелеуіне байланысты [[Үндістан]]да [[цензура]]ға ұшыраған. Үндістан шенеуніктері басылымдағы карталарды «дұрыс та, шынайы да емес» деп бағалаған. Журналдың кейбір нөмірлерінің таратылуы кешіктірілгенімен, олар сатылымнан алынбаған және оларға толық тыйым салынбаған.<ref>[http://www.economist.com/blogs/asiaview/2010/12/censorship_india Censorship in India] {{Wayback|url=http://www.economist.com/blogs/asiaview/2010/12/censorship_india |date=20160303232353 }}. // The Economist. — 7 December 2010.</ref> 2006 жылғы 15 маусымда [[Иран]] [[Парсы шығанағы]] көрсетілген картаны жариялауына байланысты ''The Economist'' сатылымына тыйым салды. Картада шығанақ тек «Gulf» («Шығанақ») деп белгіленген еді; бұл атау Парсы шығанағының атауына қатысты Иран мен бірқатар араб мемлекеттері арасындағы даумен байланысты болды.<ref>[http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1150191582529&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull Iran bans The Economist over map] {{Wayback|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1150191582529&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull |date=20111223062030 }}. // The Jerusalem Post.</ref> [[Зимбабве]]де ''The Economist'' тілшісі Эндрю Мелдрум билеуші партия жақтастары бір әйелдің басын шапты деген хабарды жариялағаннан кейін жалған ақпарат таратты деген айыппен қамауға алынып, сотқа тартылды. Кейін бастапқы хабардың расталмағаны белгілі болды. Мелдрум сотта ақталды, ал кейінірек Зимбабведен [[депортация]]ланды.<ref>[https://web.archive.org/web/20020830045225/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=2574 Guardian and RFI correspondent risks two years in jail]. Reporters Without Borders.</ref> == Акционерлері == <!--Сэр [[Эвелин Роберт Адриан де Ротшильд|Эвелин Ротшильд]] 1972 жылдан 1989 жылға дейін «Economist» тобының басқарма төрағасы болды. Оның жұбайы Линн Ротшильд қазіргі уақытта{{қашан?}} «Economist» басқармасының құрамына кіреді.-->2026 жылғы наурызға дейін басылым акцияларының 26,9%-ы [[Ротшильдтер|Ротшильдтер әулетіне]] тиесілі болды, кейін әулет бұл үлесті канадалық миллиардер Стивен Смитке сатты.<ref>[http://www.globalresearch.ca/index.php?context=va&aid=22389 «Who is Behind Wikileaks?»]</ref><ref name="NYT" /> == Тағы қараңыз == * [[Демократия индексі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:The Economist]] [[Санат:Либерализм]] [[Санат:Халықаралық журналдар]] [[Санат:Саяси журналдар]] [[Санат:Ротшильдтер]] [[Санат:Экономикалық журналдар]] [[Санат:1843 жылы Ұлыбританияда пайда болғандар]] m1xtthj0xrzmows2m2krhvwdeimscr3 3657577 3657576 2026-09-19T22:56:23Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3657577 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Economist |шынайы атауы = |логотипі = The Economist Logo.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = Логотип |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = пәнаралық |мерзімділік = аптасына бір рет |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Ұлыбритания]] |бас редактор = [[Зэнни Минтон Беддоуз]]<ref>{{cite web |url=https://www.economistgroup.com/esg/executive-leadership |title=Executive Leadership |publisher=[[The Economist Group]] |lang=en |access-date=2026-08-29 }}</ref> |құрылтайшылары = Джеймс Уилсон |ел = Ұлыбритания |орны = |баспашы = [[The Economist Group]] |тарихы = |құрылғаны = [[қыркүйек]] [[1843 жыл|1843]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0013-0613 |eISSN = |марапаттары = |сайты = [https://www.economist.com Журнал сайты] |ортаққор = }} '''The Economist''' («Эко́номист» деп оқылады) — ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағытындағы апталық журнал (басылым өзін газет деп атайды). Британдық [[The Economist Group]] медиакомпаниясына тиесілі. 1843 жылғы қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]да жарық көреді. 2012 жылы таралымы 1,6 млн данадан асты, оның жартысынан көбі [[Солтүстік Америка]]да сатылды<ref name="gainsreaders">{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|title='Economist' Magazine Wins American Readers|access-date=2006-12-27|format=|work=[[National Public Radio|NPR]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68BSN2R6v?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996|archive-date=2012-06-05}}</ref>. Жаһандық бағыт-бағдарына байланысты ''The Economist'' тек ағылшындық басылым ретінде қарастырылмайды. Журналда негізінен саяси оқиғалар, халықаралық қатынастар, қаржы, экономика және бизнес жаңалықтары, сондай-ақ ғылым мен мәдениет тақырыптары қамтылады. Журнал редакциясы классикалық [[либерализм]] ұстанымдарын қолдайды. 1928 жылдан бері компания акцияларының жартысы [[Financial Times]] газетіне тиесілі, ал қалған жартысы тәуелсіз [[инвестор]]лардың иелігінде. Олардың көпшілігі компания қызметкерлері мен журнал тілшілері болып табылады. == Тарихы == ''The Economist'' журналын британдық кәсіпкер және [[банкир]] [[Джеймс Уилсон]] 1843 жылы [[Астық заңдары]]ның күшін жоюға ықпал ету мақсатында құрды.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox] {{Wayback|url=http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html |date=20100612061955 }} , The MIT Press Log, 30 January 2007.</ref> 1843 жылғы 5 тамызда жасалған болашақ газет жоспарына редакторлар басылымда қамтуды көздеген 13 тақырып енгізілді.<ref>[http://www.economist.com/node/1873493 «Prospectus»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/1873493 |date=20160118121343 }} . The Economist. 5 August 1843.</ref> [[Сурет:James Wilson by Sir John Watson-Gordon.jpg|thumb|Журналдың негізін қалаушы [[Джеймс Уилсон]]ның портреті. Сэр Джон Уилсон Гордонның жұмысы]] # Күннің маңызды мәселелері [[еркін сауда]] қағидаттары тұрғысынан қарастырылатын бағдарламалық мақалалар. # Практикалық, сауда, ауыл шаруашылығы немесе халықаралық мәселелерге, мысалы, шетелдік келісімдерге қатысты мақалалар. # Практикалық тәжірибеге қолданылатын [[саяси экономия]]ның негізгі қағидаттары туралы мақалалар (заңдар, бағалар, жалақы, жалдау ақысы, айырбас, кірістер мен салықтар мәселелері). # [[Ұлыбритания парламенті|Парламент есептері]], әсіресе сауда, ауыл шаруашылығы және еркін сауда мәселелеріне баса назар аударылады. # Еркін сауданы қолдайтын қоғамдық қозғалыстар туралы есептер. # [[Сент-Джеймс сарайы]], [[Үлкен Лондон]], провинциялар, [[Шотландия]] және [[Ирландия]]дағы басты жаңалықтар. # Саудаға қатысты мәселелер, мысалы, салық ережелеріндегі өзгерістер, нарықтың жағдайы мен келешегі, [[импорт]] пен [[экспорт]], шетел жаңалықтары, өнеркәсіптік аудандардағы жағдай, маңызды жаңа механикалық жетілдірулер туралы хабарламалар. # [[Ауыл шаруашылығы]] мәселелері, соның ішінде геология мен химияны қолдану; жаңа және жетілдірілген құралдар, егіннің жағдайы, нарықтар мен бағалар туралы хабарламалар. # [[Ұлыбританияның отарлары мен тәуелді аумақтары|Отарлардан]] және шетелден келетін жаңалықтар, соның ішінде сауда, өндіріс, саяси және қаржылық өзгерістер туралы мәліметтер, сондай-ақ [[протекционизм]]нің зияны және еркін қарым-қатынас пен сауданың артықшылықтары туралы мақалалар. # Жаңа заңдар туралы мақалалар, негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы үшін маңызды құқық салалары бойынша. # Негізінен сауда, өндіріс және ауыл шаруашылығы туралы кітаптар, сондай-ақ саяси экономика, қаржы немесе салық салу жөніндегі барлық трактаттар. # Негізгі тауарлардың бағалары мен статистикалық деректер. # Оқырмандардың хаттары мен сауалдары. 1845 жылы [[Теміржол дүрбелеңі]] кезінде журнал атауын ''The Economist, Weekly Commercial Times, Bankers' Gazette, and Railway Monitor. A Political, Literary and General Newspaper'' деп өзгертті.<ref>[http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 «The many paradoxes of broadband»] {{Wayback|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1072/992 |date=20130729082901 }} . firstmonday.org. This scholarly paper was written in 1952.</ref> Басылым логотипін 1959 жылы [[Рейнольдс Стоун]] әзірледі.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }}. The Economist.</ref> 2012 жылғы қаңтарда ''The Economist'' тек [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]ға арналған жаңа апталық бөлімді іске қосты. Бұл 1942 жылы [[АҚШ]] туралы бөлім енгізілгеннен бергі белгілі бір елге арналған алғашқы жаңа бөлім болды.<ref>«[http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 The Economist Launches New China Section] {{Wayback|url=http://www.asiamediajournal.com/pressrelease.php?id=3277 |date=20120201210032 }}». Asian Media Journal.</ref> == Редакция ұстанымы == [[Сурет:The Economist May 16 1846.png|thumb|The Economist журналының 1846 жылғы 16 мамырдағы санының мұқабасы]] Журнал құрылған кезеңде «экономизм» термині қазіргі кезде [[экономикалық либерализм]] деп аталатын ұғымды білдірді. ''The Economist'' жалпы алғанда [[еркін сауда]]ны, [[жаһандану]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/17732859 «Globalisation: The redistribution of hope»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/17732859 |date=20110422201232 }}. The Economist. 16 December 2010.</ref> және еркін [[иммиграция]]ны қолдайды. Басылым әдетте [[неолиберализм|неолибералды]] журнал ретінде сипатталады, дегенмен кейде [[кейнсшілдік]] қағидаларын да қолдайды.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 George Monbiot (11 January 2005). «George Monbiot, Punitive — and it works»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/politics/2005/jan/11/economy.g8 |date=20171018124521 }} . The Guardian.</ref> Бұрынғы редакторы Билл Эммоттың айтуынша, «''The Economist'' философиясы әрдайым консервативті емес, либералды болды».<ref>Emmot, Bill (8 December 2000). [https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment «Time for a referendum on the monarchy»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/dec/08/monarchy.comment |date=20171018124617 }} . Comment (London)</ref> [[Карл Маркс]] ''The Economist'' басылымын «қаржы аристократиясының» «Еуропадағы органы» деп санаған.<ref>Marx, Karl (1852). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte] {{Wayback|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch06.htm |date=20130313030711 }}</ref> Журнал сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді шешудің либералды тәсілдерін, соның ішінде [[біржынысты некені заңдастыру]]ды<ref>[http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 «Let them wed»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/2515389/print?story_id=2515389 |date=20130623123829 }}, cover article on 4 January 1996</ref>, [[есірткіні заңдастыру|жеңіл есірткілерді заңдастыру]]ды<ref>[http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf How to stop the drug wars] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160516092707/http://www.drogasedemocracia.org/Arquivos/the-economist.pdf |date=2016-05-16 }}, cover article on 7 March 2009. The newspaper calls legalisation «the least bad solution».</ref> қолдайды, АҚШ-тың қазіргі салық жүйесін сынға алады<ref>[http://www.economist.com/node/21545981 «Tax reform in America: A simple bare necessity»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/21545981 |date=20120525100024 }} . The Economist.</ref>, сондай-ақ денсаулық сақтау мәселелерінде белгілі бір мемлекеттік реттеуді: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салуды<ref>«[http://www.economist.com/node/16333351 Smoking and public health: Breathe easy»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/16333351 |date=20120221145448 }} . The Economist. 10 June 2010.</ref> және балаларды ұрып жазалауға тыйым салуды қолдайды.<ref>[http://www.economist.com/node/11455006 Spare The Rod, Say Some] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/11455006 |date=20160808013546 }} , The Economist, 31 May 2008</ref> ''The Economist'' шетелдік жұмыс күшін пайдалану бағдарламасын тұрақты түрде қолдап келеді. Сондай-ақ ''The Economist'' атыс қаруын бақылау идеясын ұзақ уақыттан бері қолдайды.<ref>«[http://www.economist.com/node/13447986 Lexington: Reflections on Virginia Tech] {{Wayback|url=http://www.economist.com/node/13447986 |date=20110511091608 }}» . The Economist. 8 April 2009.</ref> Басылым [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2005)|2005 жылғы сайлауда]]) және [[Ұлыбритания консервативті партиясы|Консервативтік партияны]] ([[Ұлыбританиядағы парламент сайлауы (2010)|2010 жылғы сайлауда]]) қолдады.<ref>[https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives «The Economist backs the Conservatives»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/29/the-economist-backs-conservatives |date=20171018124627 }} , The Guardian (PA report), 29 April 2010</ref> ''The Economist'' әртүрлі қайраткерлер мен тұтас елдерді [[жемқорлық]] немесе адал емес әрекеттер үшін жиі айыптайды. Мысалы, соңғы жылдары ''The Economist'' [[Дүниежүзілік банк]]тің бұрынғы президенті [[Пол Вулфовиц]]ті, [[Италия премьер-министрі|Италияның бұрынғы премьер-министрі]] [[Сильвио Берлускони]]ді (ол журналды ''Ecommunist'' деп атаған<ref>[http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html «Report of Rome anti-war demo on Saturday 24th with photos»] {{Wayback|url=http://www.indymedia.org.uk/en/2005/09/324682.html |date=20070211011648 }}. Independent Media Center.</ref>), [[Конго Демократиялық Республикасының президенті|Конго Демократиялық Республикасының]] марқұм президенті [[Лоран-Дезире Кабила]]ны, [[Зимбабве]] үкіметінің басшысы [[Роберт Мугабе]]ні және кейінгі кезеңде [[Аргентина президенті]] [[Кристина Фернандес де Киршнер]]ді сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 «Cristina in the land of make believe»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=11293743 |date=20080706153609 }} . The Economist. 1 May 2008.</ref> ''The Economist'' сондай-ақ президент [[Билл Клинтон]]ға [[импичмент]] жариялауға шақырды, ал кейінірек [[Абу-Грейб түрмесіндегі тұтқындарды азаптау|Абу-Грейб түрмесіндегі азаптаулар]] туралы ақпарат пайда болғаннан кейін [[Дональд Рамсфелд]]тің отставкаға кетуін талап етті.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 «Resign Rumsfeld»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2647493 |date=20160412164307 }} . The Economist. 6 May 2004.</ref> Журнал бастапқыда [[Ирак соғысы|АҚШ-тың Иракқа басып кіруін]] қолдағанымен, кейінірек операцияны сынға алды.<ref>[http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP «Mugged by reality»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/world/displaystory.cfm?story_id=E1_RRRTGGP |date=20080416022624 }} . The Economist. 22 March 2007.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2004)|2004 жылғы АҚШ президент сайлауында]] редакция [[Джон Керри]]ді қолдады.<ref>[http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 «The incompetent or the incoherent?»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3329802 |date=20160412164307 }} . The Economist. 28 October 2004.</ref> [[АҚШ президент сайлауы (2008)|2008]] және [[АҚШ президент сайлауы (2012)|2012 жылғы]] сайлауларда редакция [[Барак Обама]]ны қолдады.<ref>«[https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 Our American Endorsement. Which one?»] {{Wayback|url=https://www.economist.com/news/leaders/21565623-america-could-do-better-barack-obama-sadly-mitt-romney-does-not-fit-bill-which-one?spc=scode&spv=xm&ah=9d7f7ab945510a56fa6d37c30b6f1709 |date=20171014062654 }} . The Economist. 3 November 2012.</ref> == Журнал стилі == Басылымда көптеген авторлық бағандар болғанымен,<ref>[http://www.economist.com/styleguide/introduction «Style Guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/styleguide/introduction |date=20130207195439 }}. The Economist.</ref> ''The Economist'' мақалаларда бірыңғай редакциялық стильді ұстану тәжірибесін қалыптастырған. Сонымен қатар басылым авторлардың [[анонимдік|анонимдігін]] сақтайды, соның салдарынан мақалалардың басым бөлігін бір автор жазғандай әсер тууы мүмкін. Басылым стиліне ұстамды ирония мен тұжырымдардың дәлдігі тән.<ref>[http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 «The Economist — Tone»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=673927 |date=20070311123112 }} . The Economist.</ref> Мақалаларды оқу оқырманның [[Экономика|классикалық экономиканың]] негізгі ұғымдарымен таныс болуын көздейді. Мысалы, журнал [[көрінбейтін қол]], [[макроэкономика]] немесе [[сұраныс қисығы]] сияқты терминдерді түсіндірмейді және [[Салыстырмалы артықшылық теориясы|салыстырмалы артықшылық теориясын]] бірнеше сөзбен ғана түсіндіруі мүмкін. Алайда экономика туралы мақалалар оқырманнан арнайы білімді талап етпейді және білімді, бірақ осы саланың маманы емес оқырмандарға түсінікті болуға ұмтылады. ''The Economist'' әдетте француз тіліндегі қысқа мақал-мәтелдер мен сөз тіркестерін аудармайды. ''The Economist'' мақалаларында тапқыр әзілдер жиі кездеседі; суреттердің астындағы жазуларда әзіл-оспақты [[каламбур]]лар да жиі қолданылады. Мұндай әзілдер кейде жұртшылық тарапынан әртүрлі қабылданады. Мысалы, [[ДСҰ]]-ның [[Канкун]]дағы үкіметаралық конференциясына арналған 2003 жылғы 20 қыркүйектегі нөмірдің мұқабасында [[Ортаңғы саусақ (ым)|ортаңғы саусағын]] көрсетіп тұрған [[кактус]] бейнеленген.<ref>[http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg Обложка номера 20 сентября 2003] {{Wayback|url=http://www.economist.com/images/20030920/20030920issuecovUS400.jpg |date=20120221084903 }}, economist.com</ref> Оқырмандардың пікірлері оң да, теріс те болды.<ref>[http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP Letters: Pointing the Finger] {{Wayback|url=http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_NDJJSJP |date=20080416022317 }} , The Economist, 2 October 2003.</ref> === Редакциялық анонимдік === [[Сурет:Economist building London4.jpg|thumb|''The Economist'' редакциясының ғимараты]] Журнал мақалаларына, әдетте, автордың аты-жөні қойылмайды. Бұл — басылымның бұрыннан қалыптасқан редакциялық дәстүрі: редактордың өз атымен қол қойылған мақаласы тек оның қызметінен кетуіне байланысты жарияланады. Материал авторлары тек кейбір жағдайларда ғана көрсетіледі: материалды белгілі тұлға дайындаған кезде, сондай-ақ ''The Economist'' журналистері жылдың үздік материалдарына шолу жасалатын арнайы шығарылым үшін арнайы баяндамалар (зерттеулер деп те аталады) әзірлеген жағдайда. Басылым сайтындағы [[блог]] жазбаларына автордың аты-жөнінің бас әріптері қойылады.<ref>[http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ «Why The Economist has no bylines | Hannibal and Me»] {{Wayback|url=http://andreaskluth.org/2008/11/20/why-the-economist-has-no-bylines/ |date=20081220115743 }} . Andreaskluth.org. Retrieved 25 May 2012.</ref> Редакторлардың айтуынша, бұл қажет, өйткені «ұжымдық үн жекелеген журналистердің тұлғасынан маңыздырақ» және ол «бірлескен еңбекті» көрсетеді. Көптеген мақалаларда авторлар өздерін «сіздің тілшіңіз» немесе «осы шолушы» деп атайды.<ref>[http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities «Economist Editor Micklethwait brings his global perspective to the Twin Cities»] {{Wayback|url=http://www.minnpost.com/stories/2008/04/29/1659/economist_editor_micklethwait_brings_his_global_perspective_to_the_twin_cities |date=20080705161308 }} . MinnPost.com. 29 April 2008.</ref> Америкалық жазушы және журналист [[Майкл Льюис]] журналдағы анонимділікті сынға алып, оның авторлардың жастығы мен тәжірибесіздігін жасыру үшін қажет екенін мәлімдеді.<ref>[https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ «The Economics of the Colonial Cringe: Pseudonomics and the Sneer on the Face of The Economist.»] {{Wayback|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/1991/10/-quot-the-economics-of-the-colonial-cringe-quot-about-the-economist-magazine-washington-post-1991/7415/ |date=20100526075502 }} . Washington Post.</ref> 2026 жылы журнал мобильді қосымшасы аясында өз тілшілері мен қызметкерлерінің қатысуымен ток-шоулар шығара бастады.<ref name="NYT">{{Cite news|title=The Economist Is Putting Names (and Faces) to Its Magazine|url=https://www.nytimes.com/2026/04/13/business/media/economist-magazine-videos.html|website=The New-York Times|date=2026-04-13}}</ref> == Таралымы == ''The Economist'' нөмірлері жұма күндері жарық көреді. Сайтта жаңа материалдар келесі нөмір жарық көрер алдында, бейсенбі күні кешке жарияланады. 1877 жылы газет таралымы 3700 дананы құрады. 1920 жылы ол 6000 данаға дейін өсті. 1945 жылдан кейін таралымы жылдам өсіп, 1970 жылға қарай 100 000 данаға жетті.<ref>[http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist «About us»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/help/about-us#About_The_Economist |date=20180324021901 }} . The Economist.</ref> 2012 жылы оның таралымы шамамен 1,5 млн дананы құрады. Барлық сатылымның шамамен жартысы (54%) АҚШ-тың үлесіне тиесілі, ал [[Ұлыбритания]]дағы сатылым жалпы көлемнің 14%-ын, құрлықтық Еуропада 19%-ын құрайды. Журнал жазылым арқылы да, газет дүңгіршектері арқылы да 200-ден астам елде сатылады. Журналдың америкалық оқырмандарының үштен екісінің жылдық табысы 100 мың АҚШ долларынан асады.<ref>«[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 'Economist' Magazine Wins American Readers» .] {{Wayback|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5250996 |date=20120514101206 }} NPR. 8 March 2006. Retrieved 27 December 2006.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша басылымның 1,3 млн жазылушысы болды.<ref name="NYT" /> == Ерекшеліктері == [[Сурет:Big Mac index 50USD 2columns.png|thumb|Биг Мак индексінің визуализациясы]] ''The Economist'' негізінен әлем жаңалықтарына, саясат пен бизнеске назар аударады, сондай-ақ [[ғылым]] мен [[техника]]ға, кітаптар мен өнерге арналған тұрақты бөлімдері бар. Шамамен екі аптада бір рет басылым белгілі бір тақырыпқа арналған егжей-тегжейлі есеп жариялайды: елдер мен өңірлер, [[бизнес]], қаржы және экономика, ғылым мен техника және тағы басқа. Әр үш ай сайын ''Technology Quarterly'' (TQ) — ғылым мен техникадағы соңғы үрдістер мен өзгерістерге арналған арнайы бөлім жарияланады. Мақала авторлары шектеулі көлемде барынша көп ақпарат қамту үшін ықшам әрі қатаң стильді қолданады.<ref>[http://www.economist.com/research/StyleGuide/ «The Economist style guide»] {{Wayback|url=http://www.economist.com/research/StyleGuide/ |date=20120201083451 }} . The Economist.</ref> Басылымда экономикалық статистика бөлімі бар. [[Жұмыспен қамту|Жұмыспен қамту статистикасы]] секілді кестелер апта сайын жарияланады. Бұл бөлім британдық апталық басылымдар арасында бірегей саналады, ал онда жарияланатын халықаралық статистика рейтингтерінің маңызы зор.<ref>[https://books.google.com/?id=3WVLKKSOcGYC&pg=PA88 Great expectations—the social sciences in Great Britain . Commission on the Social Sciences.] 2004. p. 88. ISBN 978-0-7658-0849-3.</ref> Сонымен қатар ''The Economist'' алғаш рет [[1986 жыл]]ы жарияланған [[Биг Мак индексі]]мен танымал. Ол валюталардың сатып алу қабілетін өлшеу үшін әртүрлі елдердегі [[гамбургер]] бағасын пайдаланады.<ref>Paul R. Krugman, Maurice Obstfeld (2009). [https://books.google.com/?id=NZnk5C2r8qEC&pg=PA396 International Economics] . Pearson Education. p. 396. ISBN 978-0-321-55398-0.</ref> Журналда атаулары қамтитын тақырыбын білдіретін бірнеше бөлім бар: * Лунь юй (''Analects'') (Қытай) — [[Конфуций]]дің [[Лунь юй|нақыл сөздер жинағының]] құрметіне аталған, 2012 жылғы ақпанда құрылған. * Баджот (''Bagehot'') (Ұлыбритания) — XIX ғасырдағы британдық конституциялық құқық маманы, экономист және ''The Economist'' басылымының алғашқы редакторларының бірі [[Уолтер Баджот]]тың есімімен аталған. * Карл Ұлы (''Charlemagne'') (Еуропа) — Франк империясының императоры [[Карл Ұлы]]ның құрметіне аталған. * Лексингтон (АҚШ) — [[Массачусетс]] штатындағы [[Лексингтон (Массачусетс)|Лексингтон]] қаласының құрметіне аталған; бұл жерде [[Лексингтон және Конкорд шайқастары|Америка тәуелсіздігі үшін соғыс басталған]]. * Платан (''Buttonwood'') (Қаржы) — [[Уолл-стрит]]тің алғашқы [[трейдер]]лері жиналған [[платан]] ағашының құрметіне аталған. 2006 жылғы қыркүйекке дейін бөлім тек сайтта қолжетімді болды, ал қазіргі уақытта баспа нұсқасына енгізілген. * Баньян (Азия) — [[баньян]] ағашының құрметіне аталған және Азияның әртүрлі мәселелері мен проблемаларына арналған. * Баобаб (Африка және Таяу Шығыс) — [[баобаб]] ағашының құрметіне аталған. Бұл баған 2010 жылғы шілдеде құрылып, Африка құрлығына қатысты мақалаларды қамтиды. * Бэббидж (Технологиялар) — өнертапқыш [[Чарльз Бэббидж]]дің есімімен аталған; баған технологиялар мен ғылымға арналған. * Просперо (Кітаптар және өнер) — [[Уильям Шекспир]]дің «[[Дауыл (пьеса)|Дауыл]]» пьесасындағы кейіпкердің құрметіне аталған. Мұнда кітаптарға рецензиялар мен өнер мәселелері жөніндегі мақалалар жарияланады. * Ойындар теориясы (''Game theory'') (Спорт) — белгілі бір жағдайдағы нәтижелерді болжауды зерттейтін [[ойындар теориясы]]ның құрметіне аталған. * Шумпетер (Бизнес) — экономист [[Йозеф Шумпетер]]дің есімімен аталған. === Мұқабалардағы шарадалар === Журнал мұқабаларындағы жыл сайынғы шарадалар [[Хольцманның сия дақтары әдістемесі]] немесе [[Роршах тесті]] тәрізді, бірақ кең аудиторияға арналған. Оларда әр адам өзі көргісі келген нәрсені көреді. Сарапшылар аудиторияның [[қоғамдық сана]]сын талдау үшін оның жауаптарын зерттейді.{{Citation needed|14|11|2025}} == Цензура == ''The Economist'' кейбір елдердің билігін сынаған материалдарына байланысты бірнеше рет шектеулерге тап болған. Басылым [[Сингапур]]дың билеуші [[Халық әрекеті партиясы]]мен бірнеше рет дауға түскен; Сингапурда партия өкілдері басылымға қарсы жала жабу туралы сот істерінде жеңіске жеткен.<ref>[http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HL01Ae01.html Inconvenient truths in Singapore] {{Wayback|url=http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HL01Ae01.html |date=20061229045320 }}. Asia Times.</ref> ''The Economist'', басқа да бірқатар басылымдар сияқты, [[Кашмир]] картасын бейнелеуіне байланысты [[Үндістан]]да [[цензура]]ға ұшыраған. Үндістан шенеуніктері басылымдағы карталарды «дұрыс та, шынайы да емес» деп бағалаған. Журналдың кейбір нөмірлерінің таратылуы кешіктірілгенімен, олар сатылымнан алынбаған және оларға толық тыйым салынбаған.<ref>[http://www.economist.com/blogs/asiaview/2010/12/censorship_india Censorship in India] {{Wayback|url=http://www.economist.com/blogs/asiaview/2010/12/censorship_india |date=20160303232353 }}. // The Economist. — 7 December 2010.</ref> 2006 жылғы 15 маусымда [[Иран]] [[Парсы шығанағы]] көрсетілген картаны жариялауына байланысты ''The Economist'' сатылымына тыйым салды. Картада шығанақ тек «Gulf» («Шығанақ») деп белгіленген еді; бұл атау Парсы шығанағының атауына қатысты Иран мен бірқатар араб мемлекеттері арасындағы даумен байланысты болды.<ref>[http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1150191582529&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull Iran bans The Economist over map] {{Wayback|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1150191582529&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull |date=20111223062030 }}. // The Jerusalem Post.</ref> [[Зимбабве]]де ''The Economist'' тілшісі Эндрю Мелдрум билеуші партия жақтастары бір әйелдің басын шапты деген хабарды жариялағаннан кейін жалған ақпарат таратты деген айыппен қамауға алынып, сотқа тартылды. Кейін бастапқы хабардың расталмағаны белгілі болды. Мелдрум сотта ақталды, ал кейінірек Зимбабведен [[депортация]]ланды.<ref>[https://web.archive.org/web/20020830045225/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=2574 Guardian and RFI correspondent risks two years in jail]. Reporters Without Borders.</ref> == Акционерлері == <!--Сэр [[Эвелин Роберт Адриан де Ротшильд|Эвелин Ротшильд]] 1972 жылдан 1989 жылға дейін «Economist» тобының басқарма төрағасы болды. Оның жұбайы Линн Ротшильд қазіргі уақытта{{қашан?}} «Economist» басқармасының құрамына кіреді.-->2026 жылғы наурызға дейін басылым акцияларының 26,9%-ы [[Ротшильдтер|Ротшильдтер әулетіне]] тиесілі болды, кейін әулет бұл үлесті канадалық миллиардер Стивен Смитке сатты.<ref>[http://www.globalresearch.ca/index.php?context=va&aid=22389 «Who is Behind Wikileaks?»]</ref><ref name="NYT" /> == Тағы қараңыз == * [[Демократия индексі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:The Economist]] [[Санат:1843 жылы Англияда құрылғандар]] [[Санат:1843 жылы құрылған газеттер]] [[Санат:Лондонда шығатын газеттер]] [[Санат:Халықаралық газеттер]] [[Санат:Ұлыбританияда шығатын ұлттық газеттер]] [[Санат:Ұлыбританияда шығатын апталық газеттер]] [[Санат:Ұлыбританияда шығатын іскерлік газеттер]] [[Санат:Ұлыбританиядағы либералды бұқаралық ақпарат құралдары]] [[Санат:Ұлыбританияда шығатын жаңалық журналдары]] [[Санат:Апталық жаңалық журналдары]] [[Санат:Ұлыбританияда шығатын саяси журналдар]] [[Санат:Ұлыбритания подкастинг компаниялары]] [[Санат:Экономикалық либерализм]] [[Санат:Неолиберализм]] 9i3519r9zsu71lm93k20wqq3xrz7qxm 14 786822 3657578 2026-09-19T22:57:35Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Economist Group]] [[Санат:Ұлыбританияда шығатын іскерлік журналдар]] [[Санат:Ұлыбританияда шығатын апталық журналдар]] 3657578 wikitext text/x-wiki [[Санат:Economist Group]] [[Санат:Ұлыбританияда шығатын іскерлік журналдар]] [[Санат:Ұлыбританияда шығатын апталық журналдар]] 5zld2bzitunow42uowihuoizi7zxk04 14 786823 3657579 2026-09-19T22:58:57Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ұлыбритания бұқаралық ақпарат құралдары компаниялары]] 3657579 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ұлыбритания бұқаралық ақпарат құралдары компаниялары]] j8aht62xenxt9cxnvmlfgasdpz1x3rf 3 786824 3657601 2026-09-20T01:01:35Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3657601 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Қамзаев Әбілмансұр}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 06:01, 2026 ж. қыркүйектің 20 (+05) 542qlk7ujk9og741y88uem8orjubgb0 0 786825 3657624 2026-09-20T01:27:27Z ShadZ01 56180 Жаңа бетте: {{Сингл | Атауы = Baba O’Riley | Тыс = | Орындаушы = [[The Who]] | Альбом = [[Who’s Next]] | Б жағы = «[[My Wife]]» | Шығарылған = 23 қазан 1971<ref name="HP"/> | Формат = 7" | Жазылған = мамыр 1971 | Жанр = [[Хард-рок]]<ref name="Atkins2000">{{кітап |авторы=John Atkins |тақырыбы=The Who on Record: A Critical History,... 3657624 wikitext text/x-wiki {{Сингл | Атауы = Baba O’Riley | Тыс = | Орындаушы = [[The Who]] | Альбом = [[Who’s Next]] | Б жағы = «[[My Wife]]» | Шығарылған = 23 қазан 1971<ref name="HP"/> | Формат = 7" | Жазылған = мамыр 1971 | Жанр = [[Хард-рок]]<ref name="Atkins2000">{{кітап |авторы=John Atkins |тақырыбы=The Who on Record: A Critical History, 1963-1998 |сілтеме=https://google.com |баспасы=McFarland |isbn=978-0-7864-4097-9 |беттері=158 |тілі=en |күн=1 |ай=2 |жыл=2000}}</ref>, [[арт-рок]] | Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] | Ұзақтығы = 5:08 | Лейблі = [[Polydor Records|Polydor]] | Өлең авторы = [[Пит Таунcенд]] | Алдыңғы = [[Let’s See Action]] | Алд_жыл = 1971 | Жыл = 1971 | Келесі = [[Behind Blue Eyes]] | Кел_жыл = 1971 | Басқа = {{External music video|{{YouTube|Gu9HhYv0C7E|logo=1|«Baba O’Riley» (Shepperton Studios / 1978)}}}} }} «'''Baba O’Riley'''» ({{tr-en|Баба О’Райли}}) — британдық [[The Who]] рок-тобының [[ән]]і, олардың 1971 жылғы ''[[Who’s Next]]'' студиялық альбомының алғашқы трегі. Еуропаның кейбір елдерінде бұл ән 1971 жылы қазанда жеке [[сингл]] болып шықты (сыртқы жағында «[[My Wife]]<nowiki/>» әнімен). Әннің көп бөлігін [[Роджер Долтри]] айтады. [[Пит Таунсенд]] ортасындағы 8 тактты айтады — «Don’t cry / don’t raise your eye / it’s only teenage wasteland». Әннің атауы — Таунсендке философиялық және музыкалық тұрғыдан әсер еткен екі адамның — [[Мехер Баба]] мен [[Терри Райли]]дің есімдерінің үйлесімі.<ref>{{cite AV media notes|title=The Who: The Ultimate Collection|title-link=The Ultimate_Collection (The_Who_album)|others=The Who|year=2002|pages=12|publisher=MCA Records}}</ref> == Жобаның жасалу тарихы == Бастапқыда Таунсенд «Baba O’Riley» әнін ''[[Lifehouse (рок-опера)|Lifehouse]]'' [[рок-опера]]сы үшін жазған болатын, ол оның ойынша топтың 1969 жылы жарық көрген «[[Tommy (альбом)|Томми]]<nowiki/>» туындысынан кейінгі The Who тобының келесі рок-операсы болуы керек еді. ''Lifehouse'' рок-операсында бұл әнді ең басында Рей есімді [[Шотландтар|шотландтық]] [[фермер]] әйелі мен екі баласын Лондонға көшуге жинап жатқан сәтте орындайтын еді. Жоба тоқтатылған кезде, оның ішіндегі сегіз ән The Who тобының 1971 жылғы ''[[Who’s Next]]'' альбомында қолданылды, соның ішінде «Baba O’Riley» оныңเบташар (бірінші) трегі болды. Сұхбаттарының бірінде Таунсенд былай деген: «„Баба О’Райли“ әні [[Вудсток (фестиваль)|Вудсток]]тағы жасөспірімдердің мүлдем азғындауы туралы, онда [[ЛСД|көрермендер қышқыл]]ға елітіп, 20 адам ми жарақатын алған болатын. Ирониясы сол, тыңдаушылар бұл әнді жасөспірімдердің шаттанған әнұраны ретінде қабылдады: „Жасөспірімдер сахарасы, иә! Бәріміз маспыз“» ({{Lang-en|'Baba O'Riley' is about the absolute desolation of teenagers at Woodstock, where audience members were strung out on acid and 20 people had brain damage. The irony was that some listeners took the song to be a teenage celebration: 'Teenage Wasteland, yes! We're all wasted!}}).<ref>''Guitar World'' Vol. 30 No. 9 pg. 76</ref> == Марапаттары мен танылуы == 2004 жылы ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]'' журналы The Who тобының орындауындағы «Baba O’Riley» әнін өздерінің «[[Rolling Stone журналының нұсқасы бойынша барлық уақыттағы 500 ұлы ән|Барлық уақыттағы 500 ұлы ән]]<nowiki/>» тізімінде 340-орынға қойды.<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/news/coverstory/500songs/page/4|title=The RS 500 Greatest Songs of All Time :: Rolling Stone|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080208074701/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/500songs/page/4|year=2004|archivedate=2008-02-08|accessdate=2017-04-12|language=en}} (page 4)</ref> 2011 жылғы тізімде бұл ән 349-орында тұр.<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/the-who-baba-oriley-20110526|title=<nowiki>The Who, 'Baba O'Riley' | 500 Greatest Songs of All Time | Rolling Stone</nowiki>|publisher=[[Rolling Stone]]|date=2011-04-07|accessdate=2017-04-12|language=en|archive-date=2017-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170503115412/http://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/the-who-baba-oriley-20110526|url-status=live}}</ref> Бұдан бөлек, The Who тобының орындауындағы «Baba O’Riley» әні олардың тағы үш әнімен — «[[Go to the Mirror!]]<nowiki/>», «[[I Can See for Miles]]<nowiki/>» және «[[My Generation (ән)|My Generation]]<nowiki/>» әндерімен бірге — [[Рок-н-ролл даңқ залы]] құрастырған ''500 Songs That Shaped Rock and Roll'' тізіміне кіреді.<ref>{{cite web|url=https://rockhall.com/exhibits/one-hit-wonders-songs-that-shaped-rock-and-roll/|title=Experience The Music: One Hit Wonders and The Songs That Shaped Rock and Roll|publisher=[[The Rock and Roll Hall of Fame and Museum]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624025328/http://www.rockhall.com/exhibits/one-hit-wonders-songs-that-shaped-rock-and-roll/|archivedate=2016-06-24|accessdate=2017-04-12|language=en}}</ref> == Чарттары == {| class="wikitable" ! style="text-align:left;" |Чарты (1972) ! style="text-align:center;" |Жоғ. поз. |- | style="text-align:left;" |Нидерланд | style="text-align:center;" |11<ref name="HP">{{cite web|title=Baba O'Riley|url=http://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Who&titel=Baba+O%27Riley&cat=s|publisher=ung Medien / hitparade.ch|accessdate=2011-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815204334/https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Who&titel=Baba+O%27Riley&cat=s|archive-date=2021-08-15|url-status=live}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:The Who әндері]] [[Санат:1971 жылғы синглдер]] [[Санат:Глин Джонс продюсерлік еткен әндер]] [[Санат:Decca Records синглдері]] [[Санат:Polydor Records синглдері]] [[Санат:MCA Records синглдері]] 8cusv241ddqd31kj4xqn4dxipnfr7x2 0 786826 3657639 2026-09-20T05:52:12Z Coffee86 27186 «[[:ru:Special:Redirect/revision/150082548|Византийский обряд]]» бетінен аударылып түзілді 3657639 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>  [[Файл:Патриарх_со_свитой.JPG|нобай|320x320 нүкте| [[Епископ|Иерархиялық]] дәреже бойынша Византия рәсімінің литургиясын ашық түрде атап өту]] '''Византия рәсімі, грек рәсімі''' ― [[Константинополь православие шіркеуі|Константинополь православие шіркеуінде]] дамыған және Шығыстың басқа халкидон шіркеулері (Александрия, Антиохия және Иерусалим православие шіркеулері) қабылдаған литургиялық жүйе. Славяндар мен румындар Византия дәстүрін Константинопольден қабылдады. Әртүрлі православие және шығыс католик шіркеулері қолданады. Әдетте, адамдар «православиелік ғибадат» туралы айтқанда, олар Византия рәсімін айтып отыр, дегенмен грек католиктері Византия рәсіміне сәйкес қызмет көрсететін сияқты, басқа литургиялық дәстүрді қолданатын православие қауымдастықтары да бар. Византия рәсіміне Құдайлық литургия, басқа да құпия рәсімдер (шомылдыру рәсімі, неке, евхаристия, діни қызметке тағайындау, майлау, тәубе ету, [[Қасиетті май жағу|Рождество]]), таңғы ас, кешкі ас, сағаттар, түні бойы күзет, литургиялық күнтізбе, шіркеу қызметтері (жын шығару, монастырлық тонусура, жер жемістеріне бата беру) кіреді. Византия дәстүрімен сәулет өнері мен интерьер дизайнындағы Византия стилі, Византия литургиялық киімдері және Византия иконографиясы да байланысты. Тарихи тұрғыдан алғанда, Византия рәсімі Антиохия рәсімінің күшті әсерімен дамыды. Атап айтқанда, Византия рәсімінің негізін қалаушылардың бірі Иоанн Златоуст болды. [[I Юстиниан|Юстинианның]] тұсында Византия рәсімі империялық стильге ие болды және Трисагион мен Керубим сияқты компоненттер пайда болды. VII ғасырға қарай Византия рәсімі ақыры латын және армян рәсімдерінен бөлініп шықты. Қазіргі уақытта Византия рәсімі Құдайлық литургияның екі рәсімін орындайды: Иоанн Хризостомның литургиясы және Ұлы Василийдің литургиясы. Сонымен қатар, Ұлы Оразаның сәрсенбі және жұма күндері Алдын ала киелі сыйлықтардың литургиясы атап өтіледі. Құдайдың ағасы Елші Жақыпты еске алу күндері Елші Жақыптың литургиясын атап өтуге болады. Византия рәсімінің барлық қызметтері күнделікті (күнделікті) цикл, апталық цикл және жылдық цикл шеңберінде орындалады. Византия рәсіміндегі епископ рәсімі бойынша литургияны атап өту бірқатар ерекшеліктерге ие (жалпы рәсімді өзгертпейді) және ерекше салтанаттылықпен ерекшеленеді<ref>{{Cite web|title=М. С. Желтов. АРХИЕРЕЙСКОЕ БОГОСЛУЖЕНИЕ|url=http://www.liturgica.ru/bibliot/arkh_bogosl.html|accessdate=2008-06-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111005000111/http://www.liturgica.ru/bibliot/arkh_bogosl.html|archivedate=2011-10-05}}</ref>. == Тағы қараңыз == * Шығыс литургиялық рәсімдері * Батыс литургиялық рәсімдері == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Әдебиеттер == * ''Шмеман А.'' ''D.'' Литургиялық теологияға кіріспе. — Париж, 1961 ж. * Діни қызметкердің анықтамалығы. Т. 1. ― М. Орыс Православиелік Шіркеуінің Баспа Кеңесі, 1992 ж. * ''Тафт Р.'' ''F.'' [https://azbyka.ru/otechnik/Pravoslavnoe_Bogosluzhenie/vizantijskij-tserkovnyj-obrjad-kratkij-ocherk/ Византия шіркеуінің рәсімі]. — СПб., 2000 ж. [[Санат:Византия мәдениеті]] 1b7072sj82xw178h0cgx94z6n25hcck 3657640 3657639 2026-09-20T05:54:00Z Coffee86 27186 3657640 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Патриарх_со_свитой.JPG|нобай|320x320 нүкте|[[Епископ|Иерархиялық]] дәреже бойынша Византия рәсімінің литургиясын ашық түрде атап өту]] '''Византия рәсімі, грек рәсімі''' ― [[Константинополь православие шіркеуі|Константинополь православие шіркеуінде]] дамыған және Шығыстың басқа халкидон шіркеулері (Александрия, Антиохия және Иерусалим православие шіркеулері) қабылдаған литургиялық жүйе. Славяндар мен румындар Византия дәстүрін Константинопольден қабылдады. Әртүрлі православие және шығыс католик шіркеулері қолданады. Әдетте, адамдар «православиелік ғибадат» туралы айтқанда, олар Византия рәсімін айтып отыр, дегенмен грек католиктері Византия рәсіміне сәйкес қызмет көрсететін сияқты, басқа литургиялық дәстүрді қолданатын православие қауымдастықтары да бар. Византия рәсіміне Құдайлық литургия, басқа да құпия рәсімдер (шомылдыру рәсімі, неке, евхаристия, діни қызметке тағайындау, майлау, тәубе ету, [[Қасиетті май жағу|Рождество]]), таңғы ас, кешкі ас, сағаттар, түні бойы күзет, литургиялық күнтізбе, шіркеу қызметтері (жын шығару, монастырлық тонусура, жер жемістеріне бата беру) кіреді. Византия дәстүрімен сәулет өнері мен интерьер дизайнындағы Византия стилі, Византия литургиялық киімдері және Византия иконографиясы да байланысты. Тарихи тұрғыдан алғанда, Византия рәсімі Антиохия рәсімінің күшті әсерімен дамыды. Атап айтқанда, Византия рәсімінің негізін қалаушылардың бірі Иоанн Златоуст болды. [[I Юстиниан|Юстинианның]] тұсында Византия рәсімі империялық стильге ие болды және Трисагион мен Керубим сияқты компоненттер пайда болды. VII ғасырға қарай Византия рәсімі ақыры латын және армян рәсімдерінен бөлініп шықты. Қазіргі уақытта Византия рәсімі Құдайлық литургияның екі рәсімін орындайды: Иоанн Хризостомның литургиясы және Ұлы Василийдің литургиясы. Сонымен қатар, Ұлы Оразаның сәрсенбі және жұма күндері Алдын ала киелі сыйлықтардың литургиясы атап өтіледі. Құдайдың ағасы Елші Жақыпты еске алу күндері Елші Жақыптың литургиясын атап өтуге болады. Византия рәсімінің барлық қызметтері күнделікті (күнделікті) цикл, апталық цикл және жылдық цикл шеңберінде орындалады. Византия рәсіміндегі епископ рәсімі бойынша литургияны атап өту бірқатар ерекшеліктерге ие (жалпы рәсімді өзгертпейді) және ерекше салтанаттылықпен ерекшеленеді<ref>{{Cite web|title=М. С. Желтов. АРХИЕРЕЙСКОЕ БОГОСЛУЖЕНИЕ|url=http://www.liturgica.ru/bibliot/arkh_bogosl.html|accessdate=2008-06-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111005000111/http://www.liturgica.ru/bibliot/arkh_bogosl.html|archivedate=2011-10-05}}</ref>. == Тағы қараңыз == * [[Шығыс литургиялық рәсімдері]] * [[Батыс литургиялық рәсімдері]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * ''Шмеман А. D.'' Литургиялық теологияға кіріспе. — Париж, 1961 ж. * Діни қызметкердің анықтамалығы. Т. 1. ― М. Орыс Православиелік Шіркеуінің Баспа Кеңесі, 1992 ж. * ''Тафт Р. F.'' [https://azbyka.ru/otechnik/Pravoslavnoe_Bogosluzhenie/vizantijskij-tserkovnyj-obrjad-kratkij-ocherk/ Византия шіркеуінің рәсімі]. — СПб., 2000 ж. [[Санат:Византия мәдениеті]] h5sa9a1fba05erlw8yuptsvsuebpbpt 3 786828 3657646 2026-09-20T06:18:26Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3657646 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Legacy of Justinian}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 11:18, 2026 ж. қыркүйектің 20 (+05) b57q5jrgos2f4tzfkxpe9nnulliipil 0 786829 3657651 2026-09-20T06:44:04Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = Financial Times 22 February 2021 cover.jpg |өлшемі = |сурет атауы = [[22 ақпан]] [[2021 жыл|2021]] күнгі шығарылымының мұқабасы |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік... 3657651 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = Financial Times 22 February 2021 cover.jpg |өлшемі = |сурет атауы = [[22 ақпан]] [[2021 жыл|2021]] күнгі шығарылымының мұқабасы |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> ob56iim0xscgs1el7ktchkh5oarqkqk 3657652 3657651 2026-09-20T06:44:23Z 1nter pares 146705 3657652 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = Financial Times 22 February 2021 cover.jpg |өлшемі = |сурет атауы = [[22 ақпан]] [[2021 жыл|2021]] күнгі шығарылымының мұқабасы |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 06y41bw61ag1boe5fkpxezmupnklziz 3657653 3657652 2026-09-20T06:44:35Z 1nter pares 146705 /* */ 3657653 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = [[22 ақпан]] [[2021 жыл|2021]] күнгі шығарылымының мұқабасы |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3jrsohanqvb2idhn5yqa449q4yf8p0c 3657654 3657653 2026-09-20T06:44:48Z 1nter pares 146705 /* */ 3657654 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ekvl87ypapwmtii0lf4ddtzyatral05 3657656 3657654 2026-09-20T06:45:15Z 1nter pares 146705 3657656 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[#Тарихы|Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 21nx0fb4pwe9ry8j9phir800q4oadbl 3657657 3657656 2026-09-20T06:45:37Z 1nter pares 146705 3657657 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[#Тарихы|Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0c7coawr3vsxxw6yrls91jt9tiv9nf8 3657658 3657657 2026-09-20T06:46:00Z 1nter pares 146705 /* */ 3657658 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} dxpz31k4a9ahfhw3fw15kpo7d8e5v6q 3657659 3657658 2026-09-20T06:46:32Z 1nter pares 146705 /* */ 3657659 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, оқырман хаттары, кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) қағазымен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''FT Magazine'' журналы, демалыс күнгі ''FT Weekend'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0xudul36yscgkvm8eo40j9ig9xaptq2 3657660 3657659 2026-09-20T06:47:46Z 1nter pares 146705 /* */ 3657660 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, [[оқырман хаттары]], кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) [[газет қағазы]]мен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''[[FT Magazine]]'' журналы, демалыс күнгі ''[[FT Weekend]]'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} dqt7aamkxz9ueh2gtrqnore7zpq4d8h 3657661 3657660 2026-09-20T06:49:51Z 1nter pares 146705 /* */ 3657661 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, [[оқырман хаттары]], кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) [[газет қағазы]]мен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''[[FT Magazine]]'' журналы, демалыс күнгі ''[[FT Weekend]]'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. ''[[#Редакция ұстанымы|Financial Times редакциясының ұстанымы]]'' [[экономикалық либерализм]]ге, әсіресе [[еркін сауда]] мен [[еркін нарық]]ты қолдауға негізделген. Құрылғаннан бері басылым [[либералдық демократия]]ны қолдап, әртүрлі елдер үкіметтерінің [[классикалық либерализм|классикалық либералдық]] саясаттары мен шараларына оң көзқарас танытып келеді; газеттің жаңалық редакциясы редакциялық алқадан тәуелсіз және ол [[беделді газет]] ретінде қарастырылады. Экономикалық тақырыптарды ұзақ уақыт бойы талдап келе жатқандықтан, ''FT'' [[#Индекстері|түрлі қаржы индекстерін]], ең алдымен [[FTSE All-Share Index]] индексін жариялайды. XX ғасырдың аяғынан бері материалдарының әдетте терең қамтылуы басылымды [[ақ жағалылар]], білімді және қаржылық сауатты оқырмандар аудиториясымен байланыстырып келеді.<ref>{{cite news |last1=Plunkett |first1=John |last2=Martinson |first2=Jane |title=Financial Times sold to Japanese media group Nikkei for £844m |url=https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |newspaper=The Guardian |date=24 July 2015 |access-date=29 May 2020 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523174549/https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Kynaston |first=David |title=A Brief History of the Financial Times |url=https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |publisher=Viking Adult |year=1988 |access-date=20 May 2020 |archive-date=18 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218030317/https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |url-status=live }}</ref> Осыған байланысты ''FT'' дәстүрлі түрде [[центризм|центристік]]<ref>{{cite book |editor-last=Rawlinson |editor-first=Francis |title=How Press Propaganda Paved the Way to Brexit |url=https://books.google.com/books?id=J2vLDwAAQBAJ&dq=%22The+Financial+Times%22+%22Centre%22+How+Press+Propaganda+Paved+the+Way+to+Brexit&pg=PA65 |publisher=[[Springer Nature]] |date=2020 |page=65 |isbn=978-3-030-27765-9}}</ref> пен [[орталық-оңшыл саясат|орталық-оңшыл]]<ref>{{cite book |editor-last=Schaeffner |editor-first=Christina |title=Political Discourse, Media and Translation |url=https://books.google.com/books?id=6BIaBwAAQBAJ&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA35 |quote=With regard to political affiliation ''The Daily Telegraph'' is a right-wing paper, ''The Times'' centre-right, the ''Financial Times'' centre-right and liberal, and ''The Guardian'' centre-left. |date=2009 |page=35 |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |isbn=978-1-4438-1793-6}}</ref> [[либерализм|либералдық]],<ref>{{cite book|editor=Essvale Corporation Limited |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals |url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA46 |quote=The Financial Times is normally seen as centre-right/liberal, although to the left of its principal competitor, The Wall Street Journal. It advocates free markets and is generally in favour of globalisation. |date=2007 |page=46 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4}}</ref> [[неолиберализм|неолибералдық]]<ref>{{cite book |last1=Morgan |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Terry |last3=Murdoch |first3=Jonathan |title=Worlds of Food: Place, Power, and Provenance in the Food Chain |url=https://books.google.com/books?id=LeM9CyPsnvAC&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA41 |quote=The neo-liberal Financial Times was outraged by the Farm Bill's 'grotesque farm subsidies' and it accused Washington of having 'surrendered to protectionism', while the heads of the WTO, World Bank, and the IMF penned a joint protest ... |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=41 |isbn=978-0-19-155662-3}}</ref> және [[консервативтік либерализм|консервативтік-либералдық]]<ref name="cons">{{cite book |editor-last=Kirchhelle |editor-first=Claas |title=Pyrrhic Progress: The History of Antibiotics in Anglo-American Food Production |url=https://books.google.com/books?id=jT6-DwAAQBAJ&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA1927 |quote=Enthusiastic reports subsequently appeared in the left-leaning Observer and the conservative-liberal Financial Times. |date=2020 |page=1927 |publisher=[[Rutgers University Press]] |isbn=978-0-8135-9149-0}}</ref> газет ретінде сипатталып келеді. ''Financial Times'' штаб-пәтері Лондонның қаржы орталығына жақын, [[Friday Street]] көшесіндегі 1-үйде орналасқан [[Bracken House]] ғимаратында орналасқан; мұнда оның [[баспа ісі|баспасы]], корпоративтік орталығы және негізгі редакциясы жұмыс істейді. == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} bnfnc8cniecwzzq1z41u1cw15u3gkaj 3657663 3657661 2026-09-20T06:50:49Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3657663 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, [[оқырман хаттары]], кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) [[газет қағазы]]мен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''[[FT Magazine]]'' журналы, демалыс күнгі ''[[FT Weekend]]'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. ''[[#Редакция ұстанымы|Financial Times редакциясының ұстанымы]]'' [[экономикалық либерализм]]ге, әсіресе [[еркін сауда]] мен [[еркін нарық]]ты қолдауға негізделген. Құрылғаннан бері басылым [[либералдық демократия]]ны қолдап, әртүрлі елдер үкіметтерінің [[классикалық либерализм|классикалық либералдық]] саясаттары мен шараларына оң көзқарас танытып келеді; газеттің жаңалық редакциясы редакциялық алқадан тәуелсіз және ол [[беделді газет]] ретінде қарастырылады. Экономикалық тақырыптарды ұзақ уақыт бойы талдап келе жатқандықтан, ''FT'' [[#Индекстері|түрлі қаржы индекстерін]], ең алдымен [[FTSE All-Share Index]] индексін жариялайды. XX ғасырдың аяғынан бері материалдарының әдетте терең қамтылуы басылымды [[ақ жағалылар]], білімді және қаржылық сауатты оқырмандар аудиториясымен байланыстырып келеді.<ref>{{cite news |last1=Plunkett |first1=John |last2=Martinson |first2=Jane |title=Financial Times sold to Japanese media group Nikkei for £844m |url=https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |newspaper=The Guardian |date=24 July 2015 |access-date=29 May 2020 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523174549/https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Kynaston |first=David |title=A Brief History of the Financial Times |url=https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |publisher=Viking Adult |year=1988 |access-date=20 May 2020 |archive-date=18 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218030317/https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |url-status=live }}</ref> Осыған байланысты ''FT'' дәстүрлі түрде [[центризм|центристік]]<ref>{{cite book |editor-last=Rawlinson |editor-first=Francis |title=How Press Propaganda Paved the Way to Brexit |url=https://books.google.com/books?id=J2vLDwAAQBAJ&dq=%22The+Financial+Times%22+%22Centre%22+How+Press+Propaganda+Paved+the+Way+to+Brexit&pg=PA65 |publisher=[[Springer Nature]] |date=2020 |page=65 |isbn=978-3-030-27765-9}}</ref> пен [[орталық-оңшыл саясат|орталық-оңшыл]]<ref>{{cite book |editor-last=Schaeffner |editor-first=Christina |title=Political Discourse, Media and Translation |url=https://books.google.com/books?id=6BIaBwAAQBAJ&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA35 |quote=With regard to political affiliation ''The Daily Telegraph'' is a right-wing paper, ''The Times'' centre-right, the ''Financial Times'' centre-right and liberal, and ''The Guardian'' centre-left. |date=2009 |page=35 |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |isbn=978-1-4438-1793-6}}</ref> [[либерализм|либералдық]],<ref>{{cite book|editor=Essvale Corporation Limited |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals |url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA46 |quote=The Financial Times is normally seen as centre-right/liberal, although to the left of its principal competitor, The Wall Street Journal. It advocates free markets and is generally in favour of globalisation. |date=2007 |page=46 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4}}</ref> [[неолиберализм|неолибералдық]]<ref>{{cite book |last1=Morgan |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Terry |last3=Murdoch |first3=Jonathan |title=Worlds of Food: Place, Power, and Provenance in the Food Chain |url=https://books.google.com/books?id=LeM9CyPsnvAC&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA41 |quote=The neo-liberal Financial Times was outraged by the Farm Bill's 'grotesque farm subsidies' and it accused Washington of having 'surrendered to protectionism', while the heads of the WTO, World Bank, and the IMF penned a joint protest ... |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=41 |isbn=978-0-19-155662-3}}</ref> және [[консервативтік либерализм|консервативтік-либералдық]]<ref name="cons">{{cite book |editor-last=Kirchhelle |editor-first=Claas |title=Pyrrhic Progress: The History of Antibiotics in Anglo-American Food Production |url=https://books.google.com/books?id=jT6-DwAAQBAJ&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA1927 |quote=Enthusiastic reports subsequently appeared in the left-leaning Observer and the conservative-liberal Financial Times. |date=2020 |page=1927 |publisher=[[Rutgers University Press]] |isbn=978-0-8135-9149-0}}</ref> газет ретінде сипатталып келеді. ''Financial Times'' штаб-пәтері Лондонның қаржы орталығына жақын, [[Friday Street]] көшесіндегі 1-үйде орналасқан [[Bracken House]] ғимаратында орналасқан; мұнда оның [[баспа ісі|баспасы]], корпоративтік орталығы және негізгі редакциясы жұмыс істейді. == Тарихы == [[Файл:Financial Times 1888 front page.jpg|мини|''Financial Times'' газетінің 1888 жылғы 13 ақпандағы бірінші беті|247x247px]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7gf49gq6cnypsc1amyid87q0o2k4w4o 3657664 3657663 2026-09-20T06:51:03Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3657664 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, [[оқырман хаттары]], кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) [[газет қағазы]]мен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''[[FT Magazine]]'' журналы, демалыс күнгі ''[[FT Weekend]]'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. ''[[#Редакция ұстанымы|Financial Times редакциясының ұстанымы]]'' [[экономикалық либерализм]]ге, әсіресе [[еркін сауда]] мен [[еркін нарық]]ты қолдауға негізделген. Құрылғаннан бері басылым [[либералдық демократия]]ны қолдап, әртүрлі елдер үкіметтерінің [[классикалық либерализм|классикалық либералдық]] саясаттары мен шараларына оң көзқарас танытып келеді; газеттің жаңалық редакциясы редакциялық алқадан тәуелсіз және ол [[беделді газет]] ретінде қарастырылады. Экономикалық тақырыптарды ұзақ уақыт бойы талдап келе жатқандықтан, ''FT'' [[#Индекстері|түрлі қаржы индекстерін]], ең алдымен [[FTSE All-Share Index]] индексін жариялайды. XX ғасырдың аяғынан бері материалдарының әдетте терең қамтылуы басылымды [[ақ жағалылар]], білімді және қаржылық сауатты оқырмандар аудиториясымен байланыстырып келеді.<ref>{{cite news |last1=Plunkett |first1=John |last2=Martinson |first2=Jane |title=Financial Times sold to Japanese media group Nikkei for £844m |url=https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |newspaper=The Guardian |date=24 July 2015 |access-date=29 May 2020 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523174549/https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Kynaston |first=David |title=A Brief History of the Financial Times |url=https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |publisher=Viking Adult |year=1988 |access-date=20 May 2020 |archive-date=18 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218030317/https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |url-status=live }}</ref> Осыған байланысты ''FT'' дәстүрлі түрде [[центризм|центристік]]<ref>{{cite book |editor-last=Rawlinson |editor-first=Francis |title=How Press Propaganda Paved the Way to Brexit |url=https://books.google.com/books?id=J2vLDwAAQBAJ&dq=%22The+Financial+Times%22+%22Centre%22+How+Press+Propaganda+Paved+the+Way+to+Brexit&pg=PA65 |publisher=[[Springer Nature]] |date=2020 |page=65 |isbn=978-3-030-27765-9}}</ref> пен [[орталық-оңшыл саясат|орталық-оңшыл]]<ref>{{cite book |editor-last=Schaeffner |editor-first=Christina |title=Political Discourse, Media and Translation |url=https://books.google.com/books?id=6BIaBwAAQBAJ&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA35 |quote=With regard to political affiliation ''The Daily Telegraph'' is a right-wing paper, ''The Times'' centre-right, the ''Financial Times'' centre-right and liberal, and ''The Guardian'' centre-left. |date=2009 |page=35 |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |isbn=978-1-4438-1793-6}}</ref> [[либерализм|либералдық]],<ref>{{cite book|editor=Essvale Corporation Limited |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals |url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA46 |quote=The Financial Times is normally seen as centre-right/liberal, although to the left of its principal competitor, The Wall Street Journal. It advocates free markets and is generally in favour of globalisation. |date=2007 |page=46 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4}}</ref> [[неолиберализм|неолибералдық]]<ref>{{cite book |last1=Morgan |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Terry |last3=Murdoch |first3=Jonathan |title=Worlds of Food: Place, Power, and Provenance in the Food Chain |url=https://books.google.com/books?id=LeM9CyPsnvAC&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA41 |quote=The neo-liberal Financial Times was outraged by the Farm Bill's 'grotesque farm subsidies' and it accused Washington of having 'surrendered to protectionism', while the heads of the WTO, World Bank, and the IMF penned a joint protest ... |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=41 |isbn=978-0-19-155662-3}}</ref> және [[консервативтік либерализм|консервативтік-либералдық]]<ref name="cons">{{cite book |editor-last=Kirchhelle |editor-first=Claas |title=Pyrrhic Progress: The History of Antibiotics in Anglo-American Food Production |url=https://books.google.com/books?id=jT6-DwAAQBAJ&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA1927 |quote=Enthusiastic reports subsequently appeared in the left-leaning Observer and the conservative-liberal Financial Times. |date=2020 |page=1927 |publisher=[[Rutgers University Press]] |isbn=978-0-8135-9149-0}}</ref> газет ретінде сипатталып келеді. ''Financial Times'' штаб-пәтері Лондонның қаржы орталығына жақын, [[Friday Street]] көшесіндегі 1-үйде орналасқан [[Bracken House]] ғимаратында орналасқан; мұнда оның [[баспа ісі|баспасы]], корпоративтік орталығы және негізгі редакциясы жұмыс істейді. == Тарихы == [[Сурет:Financial Times 1888 front page.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің 1888 жылғы 13 ақпандағы бірінші беті|247x247px]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ldsf3gaye2yeop3lvbumq8qu7b93s0t 3657668 3657664 2026-09-20T06:53:35Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3657668 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, [[оқырман хаттары]], кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) [[газет қағазы]]мен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''[[FT Magazine]]'' журналы, демалыс күнгі ''[[FT Weekend]]'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. ''[[#Редакция ұстанымы|Financial Times редакциясының ұстанымы]]'' [[экономикалық либерализм]]ге, әсіресе [[еркін сауда]] мен [[еркін нарық]]ты қолдауға негізделген. Құрылғаннан бері басылым [[либералдық демократия]]ны қолдап, әртүрлі елдер үкіметтерінің [[классикалық либерализм|классикалық либералдық]] саясаттары мен шараларына оң көзқарас танытып келеді; газеттің жаңалық редакциясы редакциялық алқадан тәуелсіз және ол [[беделді газет]] ретінде қарастырылады. Экономикалық тақырыптарды ұзақ уақыт бойы талдап келе жатқандықтан, ''FT'' [[#Индекстері|түрлі қаржы индекстерін]], ең алдымен [[FTSE All-Share Index]] индексін жариялайды. XX ғасырдың аяғынан бері материалдарының әдетте терең қамтылуы басылымды [[ақ жағалылар]], білімді және қаржылық сауатты оқырмандар аудиториясымен байланыстырып келеді.<ref>{{cite news |last1=Plunkett |first1=John |last2=Martinson |first2=Jane |title=Financial Times sold to Japanese media group Nikkei for £844m |url=https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |newspaper=The Guardian |date=24 July 2015 |access-date=29 May 2020 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523174549/https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Kynaston |first=David |title=A Brief History of the Financial Times |url=https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |publisher=Viking Adult |year=1988 |access-date=20 May 2020 |archive-date=18 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218030317/https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |url-status=live }}</ref> Осыған байланысты ''FT'' дәстүрлі түрде [[центризм|центристік]]<ref>{{cite book |editor-last=Rawlinson |editor-first=Francis |title=How Press Propaganda Paved the Way to Brexit |url=https://books.google.com/books?id=J2vLDwAAQBAJ&dq=%22The+Financial+Times%22+%22Centre%22+How+Press+Propaganda+Paved+the+Way+to+Brexit&pg=PA65 |publisher=[[Springer Nature]] |date=2020 |page=65 |isbn=978-3-030-27765-9}}</ref> пен [[орталық-оңшыл саясат|орталық-оңшыл]]<ref>{{cite book |editor-last=Schaeffner |editor-first=Christina |title=Political Discourse, Media and Translation |url=https://books.google.com/books?id=6BIaBwAAQBAJ&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA35 |quote=With regard to political affiliation ''The Daily Telegraph'' is a right-wing paper, ''The Times'' centre-right, the ''Financial Times'' centre-right and liberal, and ''The Guardian'' centre-left. |date=2009 |page=35 |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |isbn=978-1-4438-1793-6}}</ref> [[либерализм|либералдық]],<ref>{{cite book|editor=Essvale Corporation Limited |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals |url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA46 |quote=The Financial Times is normally seen as centre-right/liberal, although to the left of its principal competitor, The Wall Street Journal. It advocates free markets and is generally in favour of globalisation. |date=2007 |page=46 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4}}</ref> [[неолиберализм|неолибералдық]]<ref>{{cite book |last1=Morgan |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Terry |last3=Murdoch |first3=Jonathan |title=Worlds of Food: Place, Power, and Provenance in the Food Chain |url=https://books.google.com/books?id=LeM9CyPsnvAC&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA41 |quote=The neo-liberal Financial Times was outraged by the Farm Bill's 'grotesque farm subsidies' and it accused Washington of having 'surrendered to protectionism', while the heads of the WTO, World Bank, and the IMF penned a joint protest ... |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=41 |isbn=978-0-19-155662-3}}</ref> және [[консервативтік либерализм|консервативтік-либералдық]]<ref name="cons">{{cite book |editor-last=Kirchhelle |editor-first=Claas |title=Pyrrhic Progress: The History of Antibiotics in Anglo-American Food Production |url=https://books.google.com/books?id=jT6-DwAAQBAJ&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA1927 |quote=Enthusiastic reports subsequently appeared in the left-leaning Observer and the conservative-liberal Financial Times. |date=2020 |page=1927 |publisher=[[Rutgers University Press]] |isbn=978-0-8135-9149-0}}</ref> газет ретінде сипатталып келеді. ''Financial Times'' штаб-пәтері Лондонның қаржы орталығына жақын, [[Friday Street]] көшесіндегі 1-үйде орналасқан [[Bracken House]] ғимаратында орналасқан; мұнда оның [[баспа ісі|баспасы]], корпоративтік орталығы және негізгі редакциясы жұмыс істейді. == Тарихы == [[Сурет:Financial Times 1888 front page.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің 1888 жылғы 13 ақпандағы бірінші беті|247x247px]] === Құрылуы === ''FT'' 1888 жылғы 10 қаңтарда ''London Financial Guide'' атауымен шыға бастады, ал сол жылғы 13 ақпанда атауын ''Financial Times'' деп өзгертті. Өзін «Адал қаржыгердің, шынайы инвестордың, беделді брокердің, нағыз директордың және заңды алыпсатардың досы» деп сипаттаған басылым төрт беттен тұрды. Оның негізгі оқырмандары [[Лондон Ситиі]]нің қаржы қауымдастығы болды, ал жалғыз бәсекелесі батылырақ әрі сәл ертерек (1884 жылы) құрылған ''[[Financial News (1884–1945)|Financial News]]'' газеті еді. 1893 жылғы 2 қаңтарда ''FT'' атауы ұқсас ''Financial News'' басылымынан ерекшелену үшін ашық қызғылт қағазға басыла бастады.<ref name=FTabout>{{cite web|website=Financial Times|title=About the newspaper|url=http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108062240/http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/#axzz3ZDPTGgyZ|archive-date=8 January 2012 |access-date=4 May 2015}}</ref> Қағаздың қызғылт реңкі [[Корнуолл]]дағы [[Сент-Остелл]] маңындағы [[Боделва]] [[карьер]]інен алына бастаған [[каолин]]нің түсінен пайда болған.<ref name="Becquart2020">{{cite news |last1=Becquart |first1=Charlotte |title=The Financial Times newspaper is pink because of Cornwall's China clay |url=https://www.cornwalllive.com/news/cornwall-news/financial-times-newspaper-pink-because-4394084 |access-date=27 May 2025 |work=[[Cornwall Live]] |publisher=[[InYourArea]] |date=8 August 2020}}</ref> Сол кезде қағазды ағартпау арзанырақ болатын (''[[The Sporting Times]]'' сияқты бірқатар басқа жалпы тақырыптағы газеттер де осындай тәсілді қолданған), ал қазіргі кезде қағазды арнайы бояу қажет болғандықтан, бұл керісінше қымбатырақ түседі.<ref name=FTabout/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ej4x8fusvpty533zygjrjgkyf7eob5r 3657670 3657668 2026-09-20T06:56:53Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3657670 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, [[оқырман хаттары]], кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) [[газет қағазы]]мен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''[[FT Magazine]]'' журналы, демалыс күнгі ''[[FT Weekend]]'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. ''[[#Редакция ұстанымы|Financial Times редакциясының ұстанымы]]'' [[экономикалық либерализм]]ге, әсіресе [[еркін сауда]] мен [[еркін нарық]]ты қолдауға негізделген. Құрылғаннан бері басылым [[либералдық демократия]]ны қолдап, әртүрлі елдер үкіметтерінің [[классикалық либерализм|классикалық либералдық]] саясаттары мен шараларына оң көзқарас танытып келеді; газеттің жаңалық редакциясы редакциялық алқадан тәуелсіз және ол [[беделді газет]] ретінде қарастырылады. Экономикалық тақырыптарды ұзақ уақыт бойы талдап келе жатқандықтан, ''FT'' [[#Индекстері|түрлі қаржы индекстерін]], ең алдымен [[FTSE All-Share Index]] индексін жариялайды. XX ғасырдың аяғынан бері материалдарының әдетте терең қамтылуы басылымды [[ақ жағалылар]], білімді және қаржылық сауатты оқырмандар аудиториясымен байланыстырып келеді.<ref>{{cite news |last1=Plunkett |first1=John |last2=Martinson |first2=Jane |title=Financial Times sold to Japanese media group Nikkei for £844m |url=https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |newspaper=The Guardian |date=24 July 2015 |access-date=29 May 2020 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523174549/https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Kynaston |first=David |title=A Brief History of the Financial Times |url=https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |publisher=Viking Adult |year=1988 |access-date=20 May 2020 |archive-date=18 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218030317/https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |url-status=live }}</ref> Осыған байланысты ''FT'' дәстүрлі түрде [[центризм|центристік]]<ref>{{cite book |editor-last=Rawlinson |editor-first=Francis |title=How Press Propaganda Paved the Way to Brexit |url=https://books.google.com/books?id=J2vLDwAAQBAJ&dq=%22The+Financial+Times%22+%22Centre%22+How+Press+Propaganda+Paved+the+Way+to+Brexit&pg=PA65 |publisher=[[Springer Nature]] |date=2020 |page=65 |isbn=978-3-030-27765-9}}</ref> пен [[орталық-оңшыл саясат|орталық-оңшыл]]<ref>{{cite book |editor-last=Schaeffner |editor-first=Christina |title=Political Discourse, Media and Translation |url=https://books.google.com/books?id=6BIaBwAAQBAJ&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA35 |quote=With regard to political affiliation ''The Daily Telegraph'' is a right-wing paper, ''The Times'' centre-right, the ''Financial Times'' centre-right and liberal, and ''The Guardian'' centre-left. |date=2009 |page=35 |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |isbn=978-1-4438-1793-6}}</ref> [[либерализм|либералдық]],<ref>{{cite book|editor=Essvale Corporation Limited |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals |url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA46 |quote=The Financial Times is normally seen as centre-right/liberal, although to the left of its principal competitor, The Wall Street Journal. It advocates free markets and is generally in favour of globalisation. |date=2007 |page=46 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4}}</ref> [[неолиберализм|неолибералдық]]<ref>{{cite book |last1=Morgan |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Terry |last3=Murdoch |first3=Jonathan |title=Worlds of Food: Place, Power, and Provenance in the Food Chain |url=https://books.google.com/books?id=LeM9CyPsnvAC&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA41 |quote=The neo-liberal Financial Times was outraged by the Farm Bill's 'grotesque farm subsidies' and it accused Washington of having 'surrendered to protectionism', while the heads of the WTO, World Bank, and the IMF penned a joint protest ... |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=41 |isbn=978-0-19-155662-3}}</ref> және [[консервативтік либерализм|консервативтік-либералдық]]<ref name="cons">{{cite book |editor-last=Kirchhelle |editor-first=Claas |title=Pyrrhic Progress: The History of Antibiotics in Anglo-American Food Production |url=https://books.google.com/books?id=jT6-DwAAQBAJ&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA1927 |quote=Enthusiastic reports subsequently appeared in the left-leaning Observer and the conservative-liberal Financial Times. |date=2020 |page=1927 |publisher=[[Rutgers University Press]] |isbn=978-0-8135-9149-0}}</ref> газет ретінде сипатталып келеді. ''Financial Times'' штаб-пәтері Лондонның қаржы орталығына жақын, [[Friday Street]] көшесіндегі 1-үйде орналасқан [[Bracken House]] ғимаратында орналасқан; мұнда оның [[баспа ісі|баспасы]], корпоративтік орталығы және негізгі редакциясы жұмыс істейді. == Тарихы == [[Сурет:Financial Times 1888 front page.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің 1888 жылғы 13 ақпандағы бірінші беті|247x247px]] === Құрылуы === ''FT'' 1888 жылғы 10 қаңтарда ''London Financial Guide'' атауымен шыға бастады, ал сол жылғы 13 ақпанда атауын ''Financial Times'' деп өзгертті. Өзін «Адал қаржыгердің, шынайы инвестордың, беделді брокердің, нағыз директордың және заңды алыпсатардың досы» деп сипаттаған басылым төрт беттен тұрды. Оның негізгі оқырмандары [[Лондон Ситиі]]нің қаржы қауымдастығы болды, ал жалғыз бәсекелесі батылырақ әрі сәл ертерек (1884 жылы) құрылған ''[[Financial News (1884–1945)|Financial News]]'' газеті еді. 1893 жылғы 2 қаңтарда ''FT'' атауы ұқсас ''Financial News'' басылымынан ерекшелену үшін ашық қызғылт қағазға басыла бастады.<ref name=FTabout>{{cite web|website=Financial Times|title=About the newspaper|url=http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108062240/http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/#axzz3ZDPTGgyZ|archive-date=8 January 2012 |access-date=4 May 2015}}</ref> Қағаздың қызғылт реңкі [[Корнуолл]]дағы [[Сент-Остелл]] маңындағы [[Боделва]] [[карьер]]інен алына бастаған [[каолин]]нің түсінен пайда болған.<ref name="Becquart2020">{{cite news |last1=Becquart |first1=Charlotte |title=The Financial Times newspaper is pink because of Cornwall's China clay |url=https://www.cornwalllive.com/news/cornwall-news/financial-times-newspaper-pink-because-4394084 |access-date=27 May 2025 |work=[[Cornwall Live]] |publisher=[[InYourArea]] |date=8 August 2020}}</ref> Сол кезде қағазды ағартпау арзанырақ болатын (''[[The Sporting Times]]'' сияқты бірқатар басқа жалпы тақырыптағы газеттер де осындай тәсілді қолданған), ал қазіргі кезде қағазды арнайы бояу қажет болғандықтан, бұл керісінше қымбатырақ түседі.<ref name=FTabout/> === Берри ағайындыларының сатып алуы === Берри ағайындылары — [[Уильям Берри, 1-виконт Кэмроуз|лорд Кэмроуз]] және [[Гомер Берри, 1-виконт Кемсли|Гомер Берри]] (кейін лорд Кемсли) — 1919 жылы ''Financial Times'' газетін сатып алды.<ref name=Kynaston1988>{{cite book|author-link= David Kynaston|first=David|last=Kynaston|title=The Financial Times: A Centenary History|publisher= Viking |date=1988|pages=142–144}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8so0k4ptf1j1zj25fu40z5efuc2rnso 3657683 3657670 2026-09-20T07:33:10Z 1nter pares 146705 /* Берри ағайындыларының сатып алуы */ 3657683 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, [[оқырман хаттары]], кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) [[газет қағазы]]мен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''[[FT Magazine]]'' журналы, демалыс күнгі ''[[FT Weekend]]'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. ''[[#Редакция ұстанымы|Financial Times редакциясының ұстанымы]]'' [[экономикалық либерализм]]ге, әсіресе [[еркін сауда]] мен [[еркін нарық]]ты қолдауға негізделген. Құрылғаннан бері басылым [[либералдық демократия]]ны қолдап, әртүрлі елдер үкіметтерінің [[классикалық либерализм|классикалық либералдық]] саясаттары мен шараларына оң көзқарас танытып келеді; газеттің жаңалық редакциясы редакциялық алқадан тәуелсіз және ол [[беделді газет]] ретінде қарастырылады. Экономикалық тақырыптарды ұзақ уақыт бойы талдап келе жатқандықтан, ''FT'' [[#Индекстері|түрлі қаржы индекстерін]], ең алдымен [[FTSE All-Share Index]] индексін жариялайды. XX ғасырдың аяғынан бері материалдарының әдетте терең қамтылуы басылымды [[ақ жағалылар]], білімді және қаржылық сауатты оқырмандар аудиториясымен байланыстырып келеді.<ref>{{cite news |last1=Plunkett |first1=John |last2=Martinson |first2=Jane |title=Financial Times sold to Japanese media group Nikkei for £844m |url=https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |newspaper=The Guardian |date=24 July 2015 |access-date=29 May 2020 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523174549/https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Kynaston |first=David |title=A Brief History of the Financial Times |url=https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |publisher=Viking Adult |year=1988 |access-date=20 May 2020 |archive-date=18 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218030317/https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |url-status=live }}</ref> Осыған байланысты ''FT'' дәстүрлі түрде [[центризм|центристік]]<ref>{{cite book |editor-last=Rawlinson |editor-first=Francis |title=How Press Propaganda Paved the Way to Brexit |url=https://books.google.com/books?id=J2vLDwAAQBAJ&dq=%22The+Financial+Times%22+%22Centre%22+How+Press+Propaganda+Paved+the+Way+to+Brexit&pg=PA65 |publisher=[[Springer Nature]] |date=2020 |page=65 |isbn=978-3-030-27765-9}}</ref> пен [[орталық-оңшыл саясат|орталық-оңшыл]]<ref>{{cite book |editor-last=Schaeffner |editor-first=Christina |title=Political Discourse, Media and Translation |url=https://books.google.com/books?id=6BIaBwAAQBAJ&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA35 |quote=With regard to political affiliation ''The Daily Telegraph'' is a right-wing paper, ''The Times'' centre-right, the ''Financial Times'' centre-right and liberal, and ''The Guardian'' centre-left. |date=2009 |page=35 |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |isbn=978-1-4438-1793-6}}</ref> [[либерализм|либералдық]],<ref>{{cite book|editor=Essvale Corporation Limited |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals |url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA46 |quote=The Financial Times is normally seen as centre-right/liberal, although to the left of its principal competitor, The Wall Street Journal. It advocates free markets and is generally in favour of globalisation. |date=2007 |page=46 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4}}</ref> [[неолиберализм|неолибералдық]]<ref>{{cite book |last1=Morgan |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Terry |last3=Murdoch |first3=Jonathan |title=Worlds of Food: Place, Power, and Provenance in the Food Chain |url=https://books.google.com/books?id=LeM9CyPsnvAC&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA41 |quote=The neo-liberal Financial Times was outraged by the Farm Bill's 'grotesque farm subsidies' and it accused Washington of having 'surrendered to protectionism', while the heads of the WTO, World Bank, and the IMF penned a joint protest ... |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=41 |isbn=978-0-19-155662-3}}</ref> және [[консервативтік либерализм|консервативтік-либералдық]]<ref name="cons">{{cite book |editor-last=Kirchhelle |editor-first=Claas |title=Pyrrhic Progress: The History of Antibiotics in Anglo-American Food Production |url=https://books.google.com/books?id=jT6-DwAAQBAJ&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA1927 |quote=Enthusiastic reports subsequently appeared in the left-leaning Observer and the conservative-liberal Financial Times. |date=2020 |page=1927 |publisher=[[Rutgers University Press]] |isbn=978-0-8135-9149-0}}</ref> газет ретінде сипатталып келеді. ''Financial Times'' штаб-пәтері Лондонның қаржы орталығына жақын, [[Friday Street]] көшесіндегі 1-үйде орналасқан [[Bracken House]] ғимаратында орналасқан; мұнда оның [[баспа ісі|баспасы]], корпоративтік орталығы және негізгі редакциясы жұмыс істейді. == Тарихы == [[Сурет:Financial Times 1888 front page.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің 1888 жылғы 13 ақпандағы бірінші беті|247x247px]] === Құрылуы === ''FT'' 1888 жылғы 10 қаңтарда ''London Financial Guide'' атауымен шыға бастады, ал сол жылғы 13 ақпанда атауын ''Financial Times'' деп өзгертті. Өзін «Адал қаржыгердің, шынайы инвестордың, беделді брокердің, нағыз директордың және заңды алыпсатардың досы» деп сипаттаған басылым төрт беттен тұрды. Оның негізгі оқырмандары [[Лондон Ситиі]]нің қаржы қауымдастығы болды, ал жалғыз бәсекелесі батылырақ әрі сәл ертерек (1884 жылы) құрылған ''[[Financial News (1884–1945)|Financial News]]'' газеті еді. 1893 жылғы 2 қаңтарда ''FT'' атауы ұқсас ''Financial News'' басылымынан ерекшелену үшін ашық қызғылт қағазға басыла бастады.<ref name=FTabout>{{cite web|website=Financial Times|title=About the newspaper|url=http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108062240/http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/#axzz3ZDPTGgyZ|archive-date=8 January 2012 |access-date=4 May 2015}}</ref> Қағаздың қызғылт реңкі [[Корнуолл]]дағы [[Сент-Остелл]] маңындағы [[Боделва]] [[карьер]]інен алына бастаған [[каолин]]нің түсінен пайда болған.<ref name="Becquart2020">{{cite news |last1=Becquart |first1=Charlotte |title=The Financial Times newspaper is pink because of Cornwall's China clay |url=https://www.cornwalllive.com/news/cornwall-news/financial-times-newspaper-pink-because-4394084 |access-date=27 May 2025 |work=[[Cornwall Live]] |publisher=[[InYourArea]] |date=8 August 2020}}</ref> Сол кезде қағазды ағартпау арзанырақ болатын (''[[The Sporting Times]]'' сияқты бірқатар басқа жалпы тақырыптағы газеттер де осындай тәсілді қолданған), ал қазіргі кезде қағазды арнайы бояу қажет болғандықтан, бұл керісінше қымбатырақ түседі.<ref name=FTabout/> === Берри ағайындыларының сатып алуы === Берри ағайындылары — [[Уильям Берри, 1-виконт Кэмроуз|лорд Кэмроуз]] және [[Гомер Берри, 1-виконт Кемсли|Гомер Берри]] (кейін лорд Кемсли) — 1919 жылы ''Financial Times'' газетін сатып алды.<ref name=Kynaston1988>{{cite book|author-link= David Kynaston|first=David|last=Kynaston|title=The Financial Times: A Centenary History|publisher= Viking |date=1988|pages=142–144}}</ref> === Брендан Брэкеннің сатып алуы және ''Financial News''-пен бірігуі === 1945 жылы [[Брендан Брэкен]] ''Financial Times'' газетін лорд Кэмроуздан сатып алды<ref name=Kynaston1988 /> және 57 жылға созылған бәсекелестіктен кейін оны ''Financial News'' газетімен біріктіріп, алты беттік біртұтас газет құрды. ''Financial Times'' таралымы жағынан басым болса, ''Financial News'' редакциялық құрамдағы білікті мамандардың едәуір бөлігін қамтамасыз етті. «Lex» бағаны да ''Financial News'' басылымынан ауыстырылды.<ref>{{cite web |url=http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |title=A brief history of the FT by David Kynaston, author of ''The Financial Times: A Centenary History''. |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015044548/http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |archive-date=15 October 2013 }}</ref> Осы сатып алу мен бірігудің арқасында Брэкен «қазіргі ''Financial Times''-тың, Ұлыбританиядағы ең сапалы күнделікті газеттің, іс жүзіндегі негізін қалаушы» деп есептеледі.<ref>{{Cite web |last=Evilly |first=Barry Mac |date=28 September 2016 |title=Churchill & the Irishman |url=https://www.littlemuseum.ie/whats-on/churchill-the-irishman/ |access-date=11 October 2024 |website=Little Museum of Dublin |language=en-US}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5rr7ca6sxbs1bpph8q7kbn6ztgczhdd 3657684 3657683 2026-09-20T07:34:45Z 1nter pares 146705 /* Брендан Брэкеннің сатып алуы және Financial News-пен бірігуі */ 3657684 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, [[оқырман хаттары]], кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) [[газет қағазы]]мен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''[[FT Magazine]]'' журналы, демалыс күнгі ''[[FT Weekend]]'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. ''[[#Редакция ұстанымы|Financial Times редакциясының ұстанымы]]'' [[экономикалық либерализм]]ге, әсіресе [[еркін сауда]] мен [[еркін нарық]]ты қолдауға негізделген. Құрылғаннан бері басылым [[либералдық демократия]]ны қолдап, әртүрлі елдер үкіметтерінің [[классикалық либерализм|классикалық либералдық]] саясаттары мен шараларына оң көзқарас танытып келеді; газеттің жаңалық редакциясы редакциялық алқадан тәуелсіз және ол [[беделді газет]] ретінде қарастырылады. Экономикалық тақырыптарды ұзақ уақыт бойы талдап келе жатқандықтан, ''FT'' [[#Индекстері|түрлі қаржы индекстерін]], ең алдымен [[FTSE All-Share Index]] индексін жариялайды. XX ғасырдың аяғынан бері материалдарының әдетте терең қамтылуы басылымды [[ақ жағалылар]], білімді және қаржылық сауатты оқырмандар аудиториясымен байланыстырып келеді.<ref>{{cite news |last1=Plunkett |first1=John |last2=Martinson |first2=Jane |title=Financial Times sold to Japanese media group Nikkei for £844m |url=https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |newspaper=The Guardian |date=24 July 2015 |access-date=29 May 2020 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523174549/https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Kynaston |first=David |title=A Brief History of the Financial Times |url=https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |publisher=Viking Adult |year=1988 |access-date=20 May 2020 |archive-date=18 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218030317/https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |url-status=live }}</ref> Осыған байланысты ''FT'' дәстүрлі түрде [[центризм|центристік]]<ref>{{cite book |editor-last=Rawlinson |editor-first=Francis |title=How Press Propaganda Paved the Way to Brexit |url=https://books.google.com/books?id=J2vLDwAAQBAJ&dq=%22The+Financial+Times%22+%22Centre%22+How+Press+Propaganda+Paved+the+Way+to+Brexit&pg=PA65 |publisher=[[Springer Nature]] |date=2020 |page=65 |isbn=978-3-030-27765-9}}</ref> пен [[орталық-оңшыл саясат|орталық-оңшыл]]<ref>{{cite book |editor-last=Schaeffner |editor-first=Christina |title=Political Discourse, Media and Translation |url=https://books.google.com/books?id=6BIaBwAAQBAJ&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA35 |quote=With regard to political affiliation ''The Daily Telegraph'' is a right-wing paper, ''The Times'' centre-right, the ''Financial Times'' centre-right and liberal, and ''The Guardian'' centre-left. |date=2009 |page=35 |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |isbn=978-1-4438-1793-6}}</ref> [[либерализм|либералдық]],<ref>{{cite book|editor=Essvale Corporation Limited |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals |url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA46 |quote=The Financial Times is normally seen as centre-right/liberal, although to the left of its principal competitor, The Wall Street Journal. It advocates free markets and is generally in favour of globalisation. |date=2007 |page=46 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4}}</ref> [[неолиберализм|неолибералдық]]<ref>{{cite book |last1=Morgan |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Terry |last3=Murdoch |first3=Jonathan |title=Worlds of Food: Place, Power, and Provenance in the Food Chain |url=https://books.google.com/books?id=LeM9CyPsnvAC&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA41 |quote=The neo-liberal Financial Times was outraged by the Farm Bill's 'grotesque farm subsidies' and it accused Washington of having 'surrendered to protectionism', while the heads of the WTO, World Bank, and the IMF penned a joint protest ... |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=41 |isbn=978-0-19-155662-3}}</ref> және [[консервативтік либерализм|консервативтік-либералдық]]<ref name="cons">{{cite book |editor-last=Kirchhelle |editor-first=Claas |title=Pyrrhic Progress: The History of Antibiotics in Anglo-American Food Production |url=https://books.google.com/books?id=jT6-DwAAQBAJ&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA1927 |quote=Enthusiastic reports subsequently appeared in the left-leaning Observer and the conservative-liberal Financial Times. |date=2020 |page=1927 |publisher=[[Rutgers University Press]] |isbn=978-0-8135-9149-0}}</ref> газет ретінде сипатталып келеді. ''Financial Times'' штаб-пәтері Лондонның қаржы орталығына жақын, [[Friday Street]] көшесіндегі 1-үйде орналасқан [[Bracken House]] ғимаратында орналасқан; мұнда оның [[баспа ісі|баспасы]], корпоративтік орталығы және негізгі редакциясы жұмыс істейді. == Тарихы == [[Сурет:Financial Times 1888 front page.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің 1888 жылғы 13 ақпандағы бірінші беті|247x247px]] === Құрылуы === ''FT'' 1888 жылғы 10 қаңтарда ''London Financial Guide'' атауымен шыға бастады, ал сол жылғы 13 ақпанда атауын ''Financial Times'' деп өзгертті. Өзін «Адал қаржыгердің, шынайы инвестордың, беделді брокердің, нағыз директордың және заңды алыпсатардың досы» деп сипаттаған басылым төрт беттен тұрды. Оның негізгі оқырмандары [[Лондон Ситиі]]нің қаржы қауымдастығы болды, ал жалғыз бәсекелесі батылырақ әрі сәл ертерек (1884 жылы) құрылған ''[[Financial News (1884–1945)|Financial News]]'' газеті еді. 1893 жылғы 2 қаңтарда ''FT'' атауы ұқсас ''Financial News'' басылымынан ерекшелену үшін ашық қызғылт қағазға басыла бастады.<ref name=FTabout>{{cite web|website=Financial Times|title=About the newspaper|url=http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108062240/http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/#axzz3ZDPTGgyZ|archive-date=8 January 2012 |access-date=4 May 2015}}</ref> Қағаздың қызғылт реңкі [[Корнуолл]]дағы [[Сент-Остелл]] маңындағы [[Боделва]] [[карьер]]інен алына бастаған [[каолин]]нің түсінен пайда болған.<ref name="Becquart2020">{{cite news |last1=Becquart |first1=Charlotte |title=The Financial Times newspaper is pink because of Cornwall's China clay |url=https://www.cornwalllive.com/news/cornwall-news/financial-times-newspaper-pink-because-4394084 |access-date=27 May 2025 |work=[[Cornwall Live]] |publisher=[[InYourArea]] |date=8 August 2020}}</ref> Сол кезде қағазды ағартпау арзанырақ болатын (''[[The Sporting Times]]'' сияқты бірқатар басқа жалпы тақырыптағы газеттер де осындай тәсілді қолданған), ал қазіргі кезде қағазды арнайы бояу қажет болғандықтан, бұл керісінше қымбатырақ түседі.<ref name=FTabout/> === Берри ағайындыларының сатып алуы === Берри ағайындылары — [[Уильям Берри, 1-виконт Кэмроуз|лорд Кэмроуз]] және [[Гомер Берри, 1-виконт Кемсли|Гомер Берри]] (кейін лорд Кемсли) — 1919 жылы ''Financial Times'' газетін сатып алды.<ref name=Kynaston1988>{{cite book|author-link= David Kynaston|first=David|last=Kynaston|title=The Financial Times: A Centenary History|publisher= Viking |date=1988|pages=142–144}}</ref> === Брендан Брэкеннің сатып алуы және ''Financial News''-пен бірігуі === 1945 жылы [[Брендан Брэкен]] ''Financial Times'' газетін лорд Кэмроуздан сатып алды<ref name=Kynaston1988 /> және 57 жылға созылған бәсекелестіктен кейін оны ''Financial News'' газетімен біріктіріп, алты беттік біртұтас газет құрды. ''Financial Times'' таралымы жағынан басым болса, ''Financial News'' редакциялық құрамдағы білікті мамандардың едәуір бөлігін қамтамасыз етті. «Lex» бағаны да ''Financial News'' басылымынан ауыстырылды.<ref>{{cite web |url=http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |title=A brief history of the FT by David Kynaston, author of ''The Financial Times: A Centenary History''. |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015044548/http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |archive-date=15 October 2013 }}</ref> Осы сатып алу мен бірігудің арқасында Брэкен «қазіргі ''Financial Times''-тың, Ұлыбританиядағы ең сапалы күнделікті газеттің, іс жүзіндегі негізін қалаушы» деп есептеледі.<ref>{{Cite web |last=Evilly |first=Barry Mac |date=28 September 2016 |title=Churchill & the Irishman |url=https://www.littlemuseum.ie/whats-on/churchill-the-irishman/ |access-date=11 October 2024 |website=Little Museum of Dublin |language=en-US}}</ref> === Гордон Ньютон және «тікелей іріктеу» === Кембридж түлегі [[Гордон Ньютон]] 1949 жылы редактор қызметіне кірісіп, бірден жаңа университет түлектерін, негізінен Оксбриджден, тағылымдамадан өтуші журналист ретінде тікелей жұмысқа қабылдау саясатын енгізді. Ол кезде мұндай тәжірибе [[Флит-стрит]] үшін өте сирек болатын. Олардың көбі кейін журналистикада және Ұлыбританияның қоғамдық өмірінде көрнекті мансап жасап, 1990 жылдарға дейін газеттің редакциялық әлеуетінің негізгі тірегіне айналды. Осындай алғашқы «тікелей қабылданған» қызметкер кейін Ұлыбританияның белгілі экономисі атанған [[Эндрю Шонфилд]] болды; екіншісі — кейін сэр атағын алған [[Уильям Рис-Могг]], ол ''[[The Sunday Times]]'' арқылы өтіп, [[Рой Томсон, 1-барон Томсон оф Флит|Рой Томсон]] ''[[The Times]]'' газетін сатып алғаннан кейін, 1967 жылы оның редакторы болды. ''FT''-ның Оксбриджден қабылданған басқа қызметкерлерінің қатарында кейін [[Қазынашылық канцлері]] болған [[Найджел Лоусон]] да бар еді. ''FT''-ның Флит-стрит журналистерін іріктеуге арналған ерекше саясаты [[Журналистердің ұлттық одағы]] арасында ешқашан танымал болған жоқ және 1966 жылы Оксфордтан кейіннен ''FT'' редакторы болған [[Ричард Ламберт]] жұмысқа қабылданған соң тоқтатылды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} c21bknut7m04svmth3wavou2n5bx4ls 3657685 3657684 2026-09-20T07:37:41Z 1nter pares 146705 /* Гордон Ньютон және «тікелей іріктеу» */ 3657685 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, [[оқырман хаттары]], кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) [[газет қағазы]]мен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''[[FT Magazine]]'' журналы, демалыс күнгі ''[[FT Weekend]]'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. ''[[#Редакция ұстанымы|Financial Times редакциясының ұстанымы]]'' [[экономикалық либерализм]]ге, әсіресе [[еркін сауда]] мен [[еркін нарық]]ты қолдауға негізделген. Құрылғаннан бері басылым [[либералдық демократия]]ны қолдап, әртүрлі елдер үкіметтерінің [[классикалық либерализм|классикалық либералдық]] саясаттары мен шараларына оң көзқарас танытып келеді; газеттің жаңалық редакциясы редакциялық алқадан тәуелсіз және ол [[беделді газет]] ретінде қарастырылады. Экономикалық тақырыптарды ұзақ уақыт бойы талдап келе жатқандықтан, ''FT'' [[#Индекстері|түрлі қаржы индекстерін]], ең алдымен [[FTSE All-Share Index]] индексін жариялайды. XX ғасырдың аяғынан бері материалдарының әдетте терең қамтылуы басылымды [[ақ жағалылар]], білімді және қаржылық сауатты оқырмандар аудиториясымен байланыстырып келеді.<ref>{{cite news |last1=Plunkett |first1=John |last2=Martinson |first2=Jane |title=Financial Times sold to Japanese media group Nikkei for £844m |url=https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |newspaper=The Guardian |date=24 July 2015 |access-date=29 May 2020 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523174549/https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Kynaston |first=David |title=A Brief History of the Financial Times |url=https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |publisher=Viking Adult |year=1988 |access-date=20 May 2020 |archive-date=18 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218030317/https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |url-status=live }}</ref> Осыған байланысты ''FT'' дәстүрлі түрде [[центризм|центристік]]<ref>{{cite book |editor-last=Rawlinson |editor-first=Francis |title=How Press Propaganda Paved the Way to Brexit |url=https://books.google.com/books?id=J2vLDwAAQBAJ&dq=%22The+Financial+Times%22+%22Centre%22+How+Press+Propaganda+Paved+the+Way+to+Brexit&pg=PA65 |publisher=[[Springer Nature]] |date=2020 |page=65 |isbn=978-3-030-27765-9}}</ref> пен [[орталық-оңшыл саясат|орталық-оңшыл]]<ref>{{cite book |editor-last=Schaeffner |editor-first=Christina |title=Political Discourse, Media and Translation |url=https://books.google.com/books?id=6BIaBwAAQBAJ&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA35 |quote=With regard to political affiliation ''The Daily Telegraph'' is a right-wing paper, ''The Times'' centre-right, the ''Financial Times'' centre-right and liberal, and ''The Guardian'' centre-left. |date=2009 |page=35 |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |isbn=978-1-4438-1793-6}}</ref> [[либерализм|либералдық]],<ref>{{cite book|editor=Essvale Corporation Limited |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals |url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA46 |quote=The Financial Times is normally seen as centre-right/liberal, although to the left of its principal competitor, The Wall Street Journal. It advocates free markets and is generally in favour of globalisation. |date=2007 |page=46 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4}}</ref> [[неолиберализм|неолибералдық]]<ref>{{cite book |last1=Morgan |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Terry |last3=Murdoch |first3=Jonathan |title=Worlds of Food: Place, Power, and Provenance in the Food Chain |url=https://books.google.com/books?id=LeM9CyPsnvAC&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA41 |quote=The neo-liberal Financial Times was outraged by the Farm Bill's 'grotesque farm subsidies' and it accused Washington of having 'surrendered to protectionism', while the heads of the WTO, World Bank, and the IMF penned a joint protest ... |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=41 |isbn=978-0-19-155662-3}}</ref> және [[консервативтік либерализм|консервативтік-либералдық]]<ref name="cons">{{cite book |editor-last=Kirchhelle |editor-first=Claas |title=Pyrrhic Progress: The History of Antibiotics in Anglo-American Food Production |url=https://books.google.com/books?id=jT6-DwAAQBAJ&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA1927 |quote=Enthusiastic reports subsequently appeared in the left-leaning Observer and the conservative-liberal Financial Times. |date=2020 |page=1927 |publisher=[[Rutgers University Press]] |isbn=978-0-8135-9149-0}}</ref> газет ретінде сипатталып келеді. ''Financial Times'' штаб-пәтері Лондонның қаржы орталығына жақын, [[Friday Street]] көшесіндегі 1-үйде орналасқан [[Bracken House]] ғимаратында орналасқан; мұнда оның [[баспа ісі|баспасы]], корпоративтік орталығы және негізгі редакциясы жұмыс істейді. == Тарихы == [[Сурет:Financial Times 1888 front page.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің 1888 жылғы 13 ақпандағы бірінші беті|247x247px]] === Құрылуы === ''FT'' 1888 жылғы 10 қаңтарда ''London Financial Guide'' атауымен шыға бастады, ал сол жылғы 13 ақпанда атауын ''Financial Times'' деп өзгертті. Өзін «Адал қаржыгердің, шынайы инвестордың, беделді брокердің, нағыз директордың және заңды алыпсатардың досы» деп сипаттаған басылым төрт беттен тұрды. Оның негізгі оқырмандары [[Лондон Ситиі]]нің қаржы қауымдастығы болды, ал жалғыз бәсекелесі батылырақ әрі сәл ертерек (1884 жылы) құрылған ''[[Financial News (1884–1945)|Financial News]]'' газеті еді. 1893 жылғы 2 қаңтарда ''FT'' атауы ұқсас ''Financial News'' басылымынан ерекшелену үшін ашық қызғылт қағазға басыла бастады.<ref name=FTabout>{{cite web|website=Financial Times|title=About the newspaper|url=http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108062240/http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/#axzz3ZDPTGgyZ|archive-date=8 January 2012 |access-date=4 May 2015}}</ref> Қағаздың қызғылт реңкі [[Корнуолл]]дағы [[Сент-Остелл]] маңындағы [[Боделва]] [[карьер]]інен алына бастаған [[каолин]]нің түсінен пайда болған.<ref name="Becquart2020">{{cite news |last1=Becquart |first1=Charlotte |title=The Financial Times newspaper is pink because of Cornwall's China clay |url=https://www.cornwalllive.com/news/cornwall-news/financial-times-newspaper-pink-because-4394084 |access-date=27 May 2025 |work=[[Cornwall Live]] |publisher=[[InYourArea]] |date=8 August 2020}}</ref> Сол кезде қағазды ағартпау арзанырақ болатын (''[[The Sporting Times]]'' сияқты бірқатар басқа жалпы тақырыптағы газеттер де осындай тәсілді қолданған), ал қазіргі кезде қағазды арнайы бояу қажет болғандықтан, бұл керісінше қымбатырақ түседі.<ref name=FTabout/> === Берри ағайындыларының сатып алуы === Берри ағайындылары — [[Уильям Берри, 1-виконт Кэмроуз|лорд Кэмроуз]] және [[Гомер Берри, 1-виконт Кемсли|Гомер Берри]] (кейін лорд Кемсли) — 1919 жылы ''Financial Times'' газетін сатып алды.<ref name=Kynaston1988>{{cite book|author-link= David Kynaston|first=David|last=Kynaston|title=The Financial Times: A Centenary History|publisher= Viking |date=1988|pages=142–144}}</ref> === Брендан Брэкеннің сатып алуы және ''Financial News''-пен бірігуі === 1945 жылы [[Брендан Брэкен]] ''Financial Times'' газетін лорд Кэмроуздан сатып алды<ref name=Kynaston1988 /> және 57 жылға созылған бәсекелестіктен кейін оны ''Financial News'' газетімен біріктіріп, алты беттік біртұтас газет құрды. ''Financial Times'' таралымы жағынан басым болса, ''Financial News'' редакциялық құрамдағы білікті мамандардың едәуір бөлігін қамтамасыз етті. «Lex» бағаны да ''Financial News'' басылымынан ауыстырылды.<ref>{{cite web |url=http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |title=A brief history of the FT by David Kynaston, author of ''The Financial Times: A Centenary History''. |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015044548/http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |archive-date=15 October 2013 }}</ref> Осы сатып алу мен бірігудің арқасында Брэкен «қазіргі ''Financial Times''-тың, Ұлыбританиядағы ең сапалы күнделікті газеттің, іс жүзіндегі негізін қалаушы» деп есептеледі.<ref>{{Cite web |last=Evilly |first=Barry Mac |date=28 September 2016 |title=Churchill & the Irishman |url=https://www.littlemuseum.ie/whats-on/churchill-the-irishman/ |access-date=11 October 2024 |website=Little Museum of Dublin |language=en-US}}</ref> === Гордон Ньютон және «тікелей іріктеу» === Кембридж түлегі [[Гордон Ньютон]] 1949 жылы редактор қызметіне кірісіп, бірден жаңа университет түлектерін, негізінен Оксбриджден, тағылымдамадан өтуші журналист ретінде тікелей жұмысқа қабылдау саясатын енгізді. Ол кезде мұндай тәжірибе [[Флит-стрит]] үшін өте сирек болатын. Олардың көбі кейін журналистикада және Ұлыбританияның қоғамдық өмірінде көрнекті мансап жасап, 1990 жылдарға дейін газеттің редакциялық әлеуетінің негізгі тірегіне айналды. Осындай алғашқы «тікелей қабылданған» қызметкер кейін Ұлыбританияның белгілі экономисі атанған [[Эндрю Шонфилд]] болды; екіншісі — кейін сэр атағын алған [[Уильям Рис-Могг]], ол ''[[The Sunday Times]]'' арқылы өтіп, [[Рой Томсон, 1-барон Томсон оф Флит|Рой Томсон]] ''[[The Times]]'' газетін сатып алғаннан кейін, 1967 жылы оның редакторы болды. ''FT''-ның Оксбриджден қабылданған басқа қызметкерлерінің қатарында кейін [[Қазынашылық канцлері]] болған [[Найджел Лоусон]] да бар еді. ''FT''-ның Флит-стрит журналистерін іріктеуге арналған ерекше саясаты [[Журналистердің ұлттық одағы]] арасында ешқашан танымал болған жоқ және 1966 жылы Оксфордтан кейіннен ''FT'' редакторы болған [[Ричард Ламберт]] жұмысқа қабылданған соң тоқтатылды. === Pearson сатып алуы және жаһандық газетке айналуы === Осы аралықта [[Pearson]] газетті 1957 жылы сатып алды.<ref>{{cite web|title=History of Pearson plc |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|access-date=2 March 2021|website=FundingUniverse |archive-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504105629/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|url-status=live}}</ref> Кейінгі жылдары газеттің көлемі, оқырмандар саны және қамтитын тақырыптарының ауқымы ұлғайды. Басылым [[әлемдік экономика]]да [[жаһандану]] үдерісінің қайта жандануын көрсете отырып, дүниежүзінің түрлі қалаларында тілшілер желісін құрды. 1970 жылдары трансшекаралық сауда мен капитал ағындары артқан кезде, технологиялардың дамуы және ағылшын тілінің халықаралық бизнес тілі ретінде кеңінен мойындалуы ''FT''-ның халықаралық деңгейде кеңеюіне мүмкіндік берді. 1979 жылғы 1 қаңтарда ''FT''-ның алғашқы шетелдік нұсқасы (құрлықтық Еуропа басылымы) Ұлыбританиядан тыс жерде, Франкфуртта басылып шықты; АҚШ-та басып шығару 1985 жылғы шілдеде басталды.<ref name=npius>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636%2C6548979 |work=Eugene Register-Guard |location=Oregon |agency=Associated Press |title=Financial Times of London now printed in U.S. |date=28 July 1985 |page=3F |access-date=22 April 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422202132/https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636,6548979 |url-status=live }}</ref> Содан бері халықаралық тақырыптарды қамту ауқымының кеңеюімен ''FT'' жаһандық газетке айналды. Ол 22 жерде басылып, Ұлыбританияға, құрлықтық Еуропаға, АҚШ-қа, Азияға және Таяу Шығысқа арналған бес халықаралық нұсқамен шығарылады.<ref>{{cite web |url=http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |title=FT's Media Kit: FT Heritage and Innovation |publisher=Fttoolkit.co.uk |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215215337/http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |archive-date=15 February 2013 }}</ref> Еуропалық нұсқасы құрлықтық Еуропа мен Африка аумағында таратылады. Ол дүйсенбіден сенбіге дейін Еуропадағы бес орталықта басылып, Еуропалық Одаққа, [[еуро]]ға және еуропалық компаниялардың қызметіне қатысты мәселелерді қамтиды.<ref>{{cite web |url=https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |title=FT tour |website=Financial Times|publisher=Financialtimes.net |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513183713/https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |archive-date=13 May 2013 }}</ref> 1994 жылы ''FT'' сән-салтанатты өмір салтына арналған ''How To Spend It'' журналын шығарды. 2009 жылы журналдың жеке веб-сайты іске қосылды.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |title=Financial Times launches How To Spend It online |publisher=Pearson |date=1 October 2009 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160117/http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} q69t2v2i9mf11dgdxn7kj89482cvtui 3657686 3657685 2026-09-20T07:39:22Z 1nter pares 146705 /* Pearson сатып алуы және жаһандық газетке айналуы */ 3657686 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, [[оқырман хаттары]], кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) [[газет қағазы]]мен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''[[FT Magazine]]'' журналы, демалыс күнгі ''[[FT Weekend]]'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. ''[[#Редакция ұстанымы|Financial Times редакциясының ұстанымы]]'' [[экономикалық либерализм]]ге, әсіресе [[еркін сауда]] мен [[еркін нарық]]ты қолдауға негізделген. Құрылғаннан бері басылым [[либералдық демократия]]ны қолдап, әртүрлі елдер үкіметтерінің [[классикалық либерализм|классикалық либералдық]] саясаттары мен шараларына оң көзқарас танытып келеді; газеттің жаңалық редакциясы редакциялық алқадан тәуелсіз және ол [[беделді газет]] ретінде қарастырылады. Экономикалық тақырыптарды ұзақ уақыт бойы талдап келе жатқандықтан, ''FT'' [[#Индекстері|түрлі қаржы индекстерін]], ең алдымен [[FTSE All-Share Index]] индексін жариялайды. XX ғасырдың аяғынан бері материалдарының әдетте терең қамтылуы басылымды [[ақ жағалылар]], білімді және қаржылық сауатты оқырмандар аудиториясымен байланыстырып келеді.<ref>{{cite news |last1=Plunkett |first1=John |last2=Martinson |first2=Jane |title=Financial Times sold to Japanese media group Nikkei for £844m |url=https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |newspaper=The Guardian |date=24 July 2015 |access-date=29 May 2020 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523174549/https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Kynaston |first=David |title=A Brief History of the Financial Times |url=https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |publisher=Viking Adult |year=1988 |access-date=20 May 2020 |archive-date=18 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218030317/https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |url-status=live }}</ref> Осыған байланысты ''FT'' дәстүрлі түрде [[центризм|центристік]]<ref>{{cite book |editor-last=Rawlinson |editor-first=Francis |title=How Press Propaganda Paved the Way to Brexit |url=https://books.google.com/books?id=J2vLDwAAQBAJ&dq=%22The+Financial+Times%22+%22Centre%22+How+Press+Propaganda+Paved+the+Way+to+Brexit&pg=PA65 |publisher=[[Springer Nature]] |date=2020 |page=65 |isbn=978-3-030-27765-9}}</ref> пен [[орталық-оңшыл саясат|орталық-оңшыл]]<ref>{{cite book |editor-last=Schaeffner |editor-first=Christina |title=Political Discourse, Media and Translation |url=https://books.google.com/books?id=6BIaBwAAQBAJ&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA35 |quote=With regard to political affiliation ''The Daily Telegraph'' is a right-wing paper, ''The Times'' centre-right, the ''Financial Times'' centre-right and liberal, and ''The Guardian'' centre-left. |date=2009 |page=35 |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |isbn=978-1-4438-1793-6}}</ref> [[либерализм|либералдық]],<ref>{{cite book|editor=Essvale Corporation Limited |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals |url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA46 |quote=The Financial Times is normally seen as centre-right/liberal, although to the left of its principal competitor, The Wall Street Journal. It advocates free markets and is generally in favour of globalisation. |date=2007 |page=46 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4}}</ref> [[неолиберализм|неолибералдық]]<ref>{{cite book |last1=Morgan |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Terry |last3=Murdoch |first3=Jonathan |title=Worlds of Food: Place, Power, and Provenance in the Food Chain |url=https://books.google.com/books?id=LeM9CyPsnvAC&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA41 |quote=The neo-liberal Financial Times was outraged by the Farm Bill's 'grotesque farm subsidies' and it accused Washington of having 'surrendered to protectionism', while the heads of the WTO, World Bank, and the IMF penned a joint protest ... |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=41 |isbn=978-0-19-155662-3}}</ref> және [[консервативтік либерализм|консервативтік-либералдық]]<ref name="cons">{{cite book |editor-last=Kirchhelle |editor-first=Claas |title=Pyrrhic Progress: The History of Antibiotics in Anglo-American Food Production |url=https://books.google.com/books?id=jT6-DwAAQBAJ&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA1927 |quote=Enthusiastic reports subsequently appeared in the left-leaning Observer and the conservative-liberal Financial Times. |date=2020 |page=1927 |publisher=[[Rutgers University Press]] |isbn=978-0-8135-9149-0}}</ref> газет ретінде сипатталып келеді. ''Financial Times'' штаб-пәтері Лондонның қаржы орталығына жақын, [[Friday Street]] көшесіндегі 1-үйде орналасқан [[Bracken House]] ғимаратында орналасқан; мұнда оның [[баспа ісі|баспасы]], корпоративтік орталығы және негізгі редакциясы жұмыс істейді. == Тарихы == [[Сурет:Financial Times 1888 front page.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің 1888 жылғы 13 ақпандағы бірінші беті|247x247px]] === Құрылуы === ''FT'' 1888 жылғы 10 қаңтарда ''London Financial Guide'' атауымен шыға бастады, ал сол жылғы 13 ақпанда атауын ''Financial Times'' деп өзгертті. Өзін «Адал қаржыгердің, шынайы инвестордың, беделді брокердің, нағыз директордың және заңды алыпсатардың досы» деп сипаттаған басылым төрт беттен тұрды. Оның негізгі оқырмандары [[Лондон Ситиі]]нің қаржы қауымдастығы болды, ал жалғыз бәсекелесі батылырақ әрі сәл ертерек (1884 жылы) құрылған ''[[Financial News (1884–1945)|Financial News]]'' газеті еді. 1893 жылғы 2 қаңтарда ''FT'' атауы ұқсас ''Financial News'' басылымынан ерекшелену үшін ашық қызғылт қағазға басыла бастады.<ref name=FTabout>{{cite web|website=Financial Times|title=About the newspaper|url=http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108062240/http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/#axzz3ZDPTGgyZ|archive-date=8 January 2012 |access-date=4 May 2015}}</ref> Қағаздың қызғылт реңкі [[Корнуолл]]дағы [[Сент-Остелл]] маңындағы [[Боделва]] [[карьер]]інен алына бастаған [[каолин]]нің түсінен пайда болған.<ref name="Becquart2020">{{cite news |last1=Becquart |first1=Charlotte |title=The Financial Times newspaper is pink because of Cornwall's China clay |url=https://www.cornwalllive.com/news/cornwall-news/financial-times-newspaper-pink-because-4394084 |access-date=27 May 2025 |work=[[Cornwall Live]] |publisher=[[InYourArea]] |date=8 August 2020}}</ref> Сол кезде қағазды ағартпау арзанырақ болатын (''[[The Sporting Times]]'' сияқты бірқатар басқа жалпы тақырыптағы газеттер де осындай тәсілді қолданған), ал қазіргі кезде қағазды арнайы бояу қажет болғандықтан, бұл керісінше қымбатырақ түседі.<ref name=FTabout/> === Берри ағайындыларының сатып алуы === Берри ағайындылары — [[Уильям Берри, 1-виконт Кэмроуз|лорд Кэмроуз]] және [[Гомер Берри, 1-виконт Кемсли|Гомер Берри]] (кейін лорд Кемсли) — 1919 жылы ''Financial Times'' газетін сатып алды.<ref name=Kynaston1988>{{cite book|author-link= David Kynaston|first=David|last=Kynaston|title=The Financial Times: A Centenary History|publisher= Viking |date=1988|pages=142–144}}</ref> === Брендан Брэкеннің сатып алуы және ''Financial News''-пен бірігуі === 1945 жылы [[Брендан Брэкен]] ''Financial Times'' газетін лорд Кэмроуздан сатып алды<ref name=Kynaston1988 /> және 57 жылға созылған бәсекелестіктен кейін оны ''Financial News'' газетімен біріктіріп, алты беттік біртұтас газет құрды. ''Financial Times'' таралымы жағынан басым болса, ''Financial News'' редакциялық құрамдағы білікті мамандардың едәуір бөлігін қамтамасыз етті. «Lex» бағаны да ''Financial News'' басылымынан ауыстырылды.<ref>{{cite web |url=http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |title=A brief history of the FT by David Kynaston, author of ''The Financial Times: A Centenary History''. |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015044548/http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |archive-date=15 October 2013 }}</ref> Осы сатып алу мен бірігудің арқасында Брэкен «қазіргі ''Financial Times''-тың, Ұлыбританиядағы ең сапалы күнделікті газеттің, іс жүзіндегі негізін қалаушы» деп есептеледі.<ref>{{Cite web |last=Evilly |first=Barry Mac |date=28 September 2016 |title=Churchill & the Irishman |url=https://www.littlemuseum.ie/whats-on/churchill-the-irishman/ |access-date=11 October 2024 |website=Little Museum of Dublin |language=en-US}}</ref> === Гордон Ньютон және «тікелей іріктеу» === Кембридж түлегі [[Гордон Ньютон]] 1949 жылы редактор қызметіне кірісіп, бірден жаңа университет түлектерін, негізінен Оксбриджден, тағылымдамадан өтуші журналист ретінде тікелей жұмысқа қабылдау саясатын енгізді. Ол кезде мұндай тәжірибе [[Флит-стрит]] үшін өте сирек болатын. Олардың көбі кейін журналистикада және Ұлыбританияның қоғамдық өмірінде көрнекті мансап жасап, 1990 жылдарға дейін газеттің редакциялық әлеуетінің негізгі тірегіне айналды. Осындай алғашқы «тікелей қабылданған» қызметкер кейін Ұлыбританияның белгілі экономисі атанған [[Эндрю Шонфилд]] болды; екіншісі — кейін сэр атағын алған [[Уильям Рис-Могг]], ол ''[[The Sunday Times]]'' арқылы өтіп, [[Рой Томсон, 1-барон Томсон оф Флит|Рой Томсон]] ''[[The Times]]'' газетін сатып алғаннан кейін, 1967 жылы оның редакторы болды. ''FT''-ның Оксбриджден қабылданған басқа қызметкерлерінің қатарында кейін [[Қазынашылық канцлері]] болған [[Найджел Лоусон]] да бар еді. ''FT''-ның Флит-стрит журналистерін іріктеуге арналған ерекше саясаты [[Журналистердің ұлттық одағы]] арасында ешқашан танымал болған жоқ және 1966 жылы Оксфордтан кейіннен ''FT'' редакторы болған [[Ричард Ламберт]] жұмысқа қабылданған соң тоқтатылды. === Pearson сатып алуы және жаһандық газетке айналуы === Осы аралықта [[Pearson]] газетті 1957 жылы сатып алды.<ref>{{cite web|title=History of Pearson plc |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|access-date=2 March 2021|website=FundingUniverse |archive-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504105629/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|url-status=live}}</ref> Кейінгі жылдары газеттің көлемі, оқырмандар саны және қамтитын тақырыптарының ауқымы ұлғайды. Басылым [[әлемдік экономика]]да [[жаһандану]] үдерісінің қайта жандануын көрсете отырып, дүниежүзінің түрлі қалаларында тілшілер желісін құрды. 1970 жылдары трансшекаралық сауда мен капитал ағындары артқан кезде, технологиялардың дамуы және ағылшын тілінің халықаралық бизнес тілі ретінде кеңінен мойындалуы ''FT''-ның халықаралық деңгейде кеңеюіне мүмкіндік берді. 1979 жылғы 1 қаңтарда ''FT''-ның алғашқы шетелдік нұсқасы (құрлықтық Еуропа басылымы) Ұлыбританиядан тыс жерде, Франкфуртта басылып шықты; АҚШ-та басып шығару 1985 жылғы шілдеде басталды.<ref name=npius>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636%2C6548979 |work=Eugene Register-Guard |location=Oregon |agency=Associated Press |title=Financial Times of London now printed in U.S. |date=28 July 1985 |page=3F |access-date=22 April 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422202132/https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636,6548979 |url-status=live }}</ref> Содан бері халықаралық тақырыптарды қамту ауқымының кеңеюімен ''FT'' жаһандық газетке айналды. Ол 22 жерде басылып, Ұлыбританияға, құрлықтық Еуропаға, АҚШ-қа, Азияға және Таяу Шығысқа арналған бес халықаралық нұсқамен шығарылады.<ref>{{cite web |url=http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |title=FT's Media Kit: FT Heritage and Innovation |publisher=Fttoolkit.co.uk |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215215337/http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |archive-date=15 February 2013 }}</ref> Еуропалық нұсқасы құрлықтық Еуропа мен Африка аумағында таратылады. Ол дүйсенбіден сенбіге дейін Еуропадағы бес орталықта басылып, Еуропалық Одаққа, [[еуро]]ға және еуропалық компаниялардың қызметіне қатысты мәселелерді қамтиды.<ref>{{cite web |url=https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |title=FT tour |website=Financial Times|publisher=Financialtimes.net |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513183713/https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |archive-date=13 May 2013 }}</ref> 1994 жылы ''FT'' сән-салтанатты өмір салтына арналған ''How To Spend It'' журналын шығарды. 2009 жылы журналдың жеке веб-сайты іске қосылды.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |title=Financial Times launches How To Spend It online |publisher=Pearson |date=1 October 2009 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160117/http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> === FT.com === [[Файл:Financial Times building One Southwark Bridge.jpg|мини|''Financial Times'' газетінің [[Саутуарк-Бридж-Роуд|One Southwark Bridge]] ғимаратындағы бұрынғы Лондон кеңселері|alt=]] 1995 жылғы 13 мамырда ''Financial Times'' тобы FT.com сайтын іске қосып, интернет кеңістігіне алғаш рет қадам басты. Сайтта әлемнің түкпір-түкпіріндегі жаңалықтардың қысқаша шолуы ұсынылды, ал 1996 жылғы ақпанда оған акциялар бағасы туралы мәліметтер қосылды. Сайттың екінші буыны 1996 жылғы көктемде іске қосылды. Сайт жарнама есебінен қаржыландырылып, 1990 жылдардың соңында Ұлыбританиядағы интернет-жарнама нарығының дамуына үлес қосты. 1997–2000 жылдар аралығында FT Group пен Pearson интернеттегі өзгерістерге бейімделуіне байланысты сайт бірнеше рет жаңартылып, оның стратегиясы өзгертілді. 2002 жылы ''FT'' жазылым қызметтерін енгізді.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |title=FT.com to launch improved website with new content and services for users, subscribers and advertisers |publisher=Pearson |date=30 April 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160115/http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> ''FT.com'' — жеке жазылымдар есебінен табысты қаржыландырылатын Ұлыбританиядағы санаулы жаңалық сайттарының бірі. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 2jg9a5ponanjzoo2bp2jnnmxr985etk 3657687 3657686 2026-09-20T07:39:35Z 1nter pares 146705 3657687 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, [[оқырман хаттары]], кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) [[газет қағазы]]мен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''[[FT Magazine]]'' журналы, демалыс күнгі ''[[FT Weekend]]'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. ''[[#Редакция ұстанымы|Financial Times редакциясының ұстанымы]]'' [[экономикалық либерализм]]ге, әсіресе [[еркін сауда]] мен [[еркін нарық]]ты қолдауға негізделген. Құрылғаннан бері басылым [[либералдық демократия]]ны қолдап, әртүрлі елдер үкіметтерінің [[классикалық либерализм|классикалық либералдық]] саясаттары мен шараларына оң көзқарас танытып келеді; газеттің жаңалық редакциясы редакциялық алқадан тәуелсіз және ол [[беделді газет]] ретінде қарастырылады. Экономикалық тақырыптарды ұзақ уақыт бойы талдап келе жатқандықтан, ''FT'' [[#Индекстері|түрлі қаржы индекстерін]], ең алдымен [[FTSE All-Share Index]] индексін жариялайды. XX ғасырдың аяғынан бері материалдарының әдетте терең қамтылуы басылымды [[ақ жағалылар]], білімді және қаржылық сауатты оқырмандар аудиториясымен байланыстырып келеді.<ref>{{cite news |last1=Plunkett |first1=John |last2=Martinson |first2=Jane |title=Financial Times sold to Japanese media group Nikkei for £844m |url=https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |newspaper=The Guardian |date=24 July 2015 |access-date=29 May 2020 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523174549/https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Kynaston |first=David |title=A Brief History of the Financial Times |url=https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |publisher=Viking Adult |year=1988 |access-date=20 May 2020 |archive-date=18 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218030317/https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |url-status=live }}</ref> Осыған байланысты ''FT'' дәстүрлі түрде [[центризм|центристік]]<ref>{{cite book |editor-last=Rawlinson |editor-first=Francis |title=How Press Propaganda Paved the Way to Brexit |url=https://books.google.com/books?id=J2vLDwAAQBAJ&dq=%22The+Financial+Times%22+%22Centre%22+How+Press+Propaganda+Paved+the+Way+to+Brexit&pg=PA65 |publisher=[[Springer Nature]] |date=2020 |page=65 |isbn=978-3-030-27765-9}}</ref> пен [[орталық-оңшыл саясат|орталық-оңшыл]]<ref>{{cite book |editor-last=Schaeffner |editor-first=Christina |title=Political Discourse, Media and Translation |url=https://books.google.com/books?id=6BIaBwAAQBAJ&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA35 |quote=With regard to political affiliation ''The Daily Telegraph'' is a right-wing paper, ''The Times'' centre-right, the ''Financial Times'' centre-right and liberal, and ''The Guardian'' centre-left. |date=2009 |page=35 |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |isbn=978-1-4438-1793-6}}</ref> [[либерализм|либералдық]],<ref>{{cite book|editor=Essvale Corporation Limited |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals |url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA46 |quote=The Financial Times is normally seen as centre-right/liberal, although to the left of its principal competitor, The Wall Street Journal. It advocates free markets and is generally in favour of globalisation. |date=2007 |page=46 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4}}</ref> [[неолиберализм|неолибералдық]]<ref>{{cite book |last1=Morgan |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Terry |last3=Murdoch |first3=Jonathan |title=Worlds of Food: Place, Power, and Provenance in the Food Chain |url=https://books.google.com/books?id=LeM9CyPsnvAC&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA41 |quote=The neo-liberal Financial Times was outraged by the Farm Bill's 'grotesque farm subsidies' and it accused Washington of having 'surrendered to protectionism', while the heads of the WTO, World Bank, and the IMF penned a joint protest ... |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=41 |isbn=978-0-19-155662-3}}</ref> және [[консервативтік либерализм|консервативтік-либералдық]]<ref name="cons">{{cite book |editor-last=Kirchhelle |editor-first=Claas |title=Pyrrhic Progress: The History of Antibiotics in Anglo-American Food Production |url=https://books.google.com/books?id=jT6-DwAAQBAJ&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA1927 |quote=Enthusiastic reports subsequently appeared in the left-leaning Observer and the conservative-liberal Financial Times. |date=2020 |page=1927 |publisher=[[Rutgers University Press]] |isbn=978-0-8135-9149-0}}</ref> газет ретінде сипатталып келеді. ''Financial Times'' штаб-пәтері Лондонның қаржы орталығына жақын, [[Friday Street]] көшесіндегі 1-үйде орналасқан [[Bracken House]] ғимаратында орналасқан; мұнда оның [[баспа ісі|баспасы]], корпоративтік орталығы және негізгі редакциясы жұмыс істейді. == Тарихы == [[Сурет:Financial Times 1888 front page.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің 1888 жылғы 13 ақпандағы бірінші беті|247x247px]] === Құрылуы === ''FT'' 1888 жылғы 10 қаңтарда ''London Financial Guide'' атауымен шыға бастады, ал сол жылғы 13 ақпанда атауын ''Financial Times'' деп өзгертті. Өзін «Адал қаржыгердің, шынайы инвестордың, беделді брокердің, нағыз директордың және заңды алыпсатардың досы» деп сипаттаған басылым төрт беттен тұрды. Оның негізгі оқырмандары [[Лондон Ситиі]]нің қаржы қауымдастығы болды, ал жалғыз бәсекелесі батылырақ әрі сәл ертерек (1884 жылы) құрылған ''[[Financial News (1884–1945)|Financial News]]'' газеті еді. 1893 жылғы 2 қаңтарда ''FT'' атауы ұқсас ''Financial News'' басылымынан ерекшелену үшін ашық қызғылт қағазға басыла бастады.<ref name=FTabout>{{cite web|website=Financial Times|title=About the newspaper|url=http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108062240/http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/#axzz3ZDPTGgyZ|archive-date=8 January 2012 |access-date=4 May 2015}}</ref> Қағаздың қызғылт реңкі [[Корнуолл]]дағы [[Сент-Остелл]] маңындағы [[Боделва]] [[карьер]]інен алына бастаған [[каолин]]нің түсінен пайда болған.<ref name="Becquart2020">{{cite news |last1=Becquart |first1=Charlotte |title=The Financial Times newspaper is pink because of Cornwall's China clay |url=https://www.cornwalllive.com/news/cornwall-news/financial-times-newspaper-pink-because-4394084 |access-date=27 May 2025 |work=[[Cornwall Live]] |publisher=[[InYourArea]] |date=8 August 2020}}</ref> Сол кезде қағазды ағартпау арзанырақ болатын (''[[The Sporting Times]]'' сияқты бірқатар басқа жалпы тақырыптағы газеттер де осындай тәсілді қолданған), ал қазіргі кезде қағазды арнайы бояу қажет болғандықтан, бұл керісінше қымбатырақ түседі.<ref name=FTabout/> === Берри ағайындыларының сатып алуы === Берри ағайындылары — [[Уильям Берри, 1-виконт Кэмроуз|лорд Кэмроуз]] және [[Гомер Берри, 1-виконт Кемсли|Гомер Берри]] (кейін лорд Кемсли) — 1919 жылы ''Financial Times'' газетін сатып алды.<ref name=Kynaston1988>{{cite book|author-link= David Kynaston|first=David|last=Kynaston|title=The Financial Times: A Centenary History|publisher= Viking |date=1988|pages=142–144}}</ref> === Брендан Брэкеннің сатып алуы және ''Financial News''-пен бірігуі === 1945 жылы [[Брендан Брэкен]] ''Financial Times'' газетін лорд Кэмроуздан сатып алды<ref name=Kynaston1988 /> және 57 жылға созылған бәсекелестіктен кейін оны ''Financial News'' газетімен біріктіріп, алты беттік біртұтас газет құрды. ''Financial Times'' таралымы жағынан басым болса, ''Financial News'' редакциялық құрамдағы білікті мамандардың едәуір бөлігін қамтамасыз етті. «Lex» бағаны да ''Financial News'' басылымынан ауыстырылды.<ref>{{cite web |url=http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |title=A brief history of the FT by David Kynaston, author of ''The Financial Times: A Centenary History''. |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015044548/http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |archive-date=15 October 2013 }}</ref> Осы сатып алу мен бірігудің арқасында Брэкен «қазіргі ''Financial Times''-тың, Ұлыбританиядағы ең сапалы күнделікті газеттің, іс жүзіндегі негізін қалаушы» деп есептеледі.<ref>{{Cite web |last=Evilly |first=Barry Mac |date=28 September 2016 |title=Churchill & the Irishman |url=https://www.littlemuseum.ie/whats-on/churchill-the-irishman/ |access-date=11 October 2024 |website=Little Museum of Dublin |language=en-US}}</ref> === Гордон Ньютон және «тікелей іріктеу» === Кембридж түлегі [[Гордон Ньютон]] 1949 жылы редактор қызметіне кірісіп, бірден жаңа университет түлектерін, негізінен Оксбриджден, тағылымдамадан өтуші журналист ретінде тікелей жұмысқа қабылдау саясатын енгізді. Ол кезде мұндай тәжірибе [[Флит-стрит]] үшін өте сирек болатын. Олардың көбі кейін журналистикада және Ұлыбританияның қоғамдық өмірінде көрнекті мансап жасап, 1990 жылдарға дейін газеттің редакциялық әлеуетінің негізгі тірегіне айналды. Осындай алғашқы «тікелей қабылданған» қызметкер кейін Ұлыбританияның белгілі экономисі атанған [[Эндрю Шонфилд]] болды; екіншісі — кейін сэр атағын алған [[Уильям Рис-Могг]], ол ''[[The Sunday Times]]'' арқылы өтіп, [[Рой Томсон, 1-барон Томсон оф Флит|Рой Томсон]] ''[[The Times]]'' газетін сатып алғаннан кейін, 1967 жылы оның редакторы болды. ''FT''-ның Оксбриджден қабылданған басқа қызметкерлерінің қатарында кейін [[Қазынашылық канцлері]] болған [[Найджел Лоусон]] да бар еді. ''FT''-ның Флит-стрит журналистерін іріктеуге арналған ерекше саясаты [[Журналистердің ұлттық одағы]] арасында ешқашан танымал болған жоқ және 1966 жылы Оксфордтан кейіннен ''FT'' редакторы болған [[Ричард Ламберт]] жұмысқа қабылданған соң тоқтатылды. === Pearson сатып алуы және жаһандық газетке айналуы === Осы аралықта [[Pearson]] газетті 1957 жылы сатып алды.<ref>{{cite web|title=History of Pearson plc |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|access-date=2 March 2021|website=FundingUniverse |archive-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504105629/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|url-status=live}}</ref> Кейінгі жылдары газеттің көлемі, оқырмандар саны және қамтитын тақырыптарының ауқымы ұлғайды. Басылым [[әлемдік экономика]]да [[жаһандану]] үдерісінің қайта жандануын көрсете отырып, дүниежүзінің түрлі қалаларында тілшілер желісін құрды. 1970 жылдары трансшекаралық сауда мен капитал ағындары артқан кезде, технологиялардың дамуы және ағылшын тілінің халықаралық бизнес тілі ретінде кеңінен мойындалуы ''FT''-ның халықаралық деңгейде кеңеюіне мүмкіндік берді. 1979 жылғы 1 қаңтарда ''FT''-ның алғашқы шетелдік нұсқасы (құрлықтық Еуропа басылымы) Ұлыбританиядан тыс жерде, Франкфуртта басылып шықты; АҚШ-та басып шығару 1985 жылғы шілдеде басталды.<ref name=npius>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636%2C6548979 |work=Eugene Register-Guard |location=Oregon |agency=Associated Press |title=Financial Times of London now printed in U.S. |date=28 July 1985 |page=3F |access-date=22 April 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422202132/https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636,6548979 |url-status=live }}</ref> Содан бері халықаралық тақырыптарды қамту ауқымының кеңеюімен ''FT'' жаһандық газетке айналды. Ол 22 жерде басылып, Ұлыбританияға, құрлықтық Еуропаға, АҚШ-қа, Азияға және Таяу Шығысқа арналған бес халықаралық нұсқамен шығарылады.<ref>{{cite web |url=http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |title=FT's Media Kit: FT Heritage and Innovation |publisher=Fttoolkit.co.uk |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215215337/http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |archive-date=15 February 2013 }}</ref> Еуропалық нұсқасы құрлықтық Еуропа мен Африка аумағында таратылады. Ол дүйсенбіден сенбіге дейін Еуропадағы бес орталықта басылып, Еуропалық Одаққа, [[еуро]]ға және еуропалық компаниялардың қызметіне қатысты мәселелерді қамтиды.<ref>{{cite web |url=https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |title=FT tour |website=Financial Times|publisher=Financialtimes.net |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513183713/https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |archive-date=13 May 2013 }}</ref> 1994 жылы ''FT'' сән-салтанатты өмір салтына арналған ''How To Spend It'' журналын шығарды. 2009 жылы журналдың жеке веб-сайты іске қосылды.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |title=Financial Times launches How To Spend It online |publisher=Pearson |date=1 October 2009 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160117/http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> === FT.com === [[Сурет:Financial Times building One Southwark Bridge.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің [[Саутуарк-Бридж-Роуд|One Southwark Bridge]] ғимаратындағы бұрынғы Лондон кеңселері|alt=]] 1995 жылғы 13 мамырда ''Financial Times'' тобы FT.com сайтын іске қосып, интернет кеңістігіне алғаш рет қадам басты. Сайтта әлемнің түкпір-түкпіріндегі жаңалықтардың қысқаша шолуы ұсынылды, ал 1996 жылғы ақпанда оған акциялар бағасы туралы мәліметтер қосылды. Сайттың екінші буыны 1996 жылғы көктемде іске қосылды. Сайт жарнама есебінен қаржыландырылып, 1990 жылдардың соңында Ұлыбританиядағы интернет-жарнама нарығының дамуына үлес қосты. 1997–2000 жылдар аралығында FT Group пен Pearson интернеттегі өзгерістерге бейімделуіне байланысты сайт бірнеше рет жаңартылып, оның стратегиясы өзгертілді. 2002 жылы ''FT'' жазылым қызметтерін енгізді.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |title=FT.com to launch improved website with new content and services for users, subscribers and advertisers |publisher=Pearson |date=30 April 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160115/http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> ''FT.com'' — жеке жазылымдар есебінен табысты қаржыландырылатын Ұлыбританиядағы санаулы жаңалық сайттарының бірі. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} i3qc9kch16efs5p873i5os0hplx6gut 3657688 3657687 2026-09-20T07:39:41Z 1nter pares 146705 3657688 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, [[оқырман хаттары]], кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) [[газет қағазы]]мен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''[[FT Magazine]]'' журналы, демалыс күнгі ''[[FT Weekend]]'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. ''[[#Редакция ұстанымы|Financial Times редакциясының ұстанымы]]'' [[экономикалық либерализм]]ге, әсіресе [[еркін сауда]] мен [[еркін нарық]]ты қолдауға негізделген. Құрылғаннан бері басылым [[либералдық демократия]]ны қолдап, әртүрлі елдер үкіметтерінің [[классикалық либерализм|классикалық либералдық]] саясаттары мен шараларына оң көзқарас танытып келеді; газеттің жаңалық редакциясы редакциялық алқадан тәуелсіз және ол [[беделді газет]] ретінде қарастырылады. Экономикалық тақырыптарды ұзақ уақыт бойы талдап келе жатқандықтан, ''FT'' [[#Индекстері|түрлі қаржы индекстерін]], ең алдымен [[FTSE All-Share Index]] индексін жариялайды. XX ғасырдың аяғынан бері материалдарының әдетте терең қамтылуы басылымды [[ақ жағалылар]], білімді және қаржылық сауатты оқырмандар аудиториясымен байланыстырып келеді.<ref>{{cite news |last1=Plunkett |first1=John |last2=Martinson |first2=Jane |title=Financial Times sold to Japanese media group Nikkei for £844m |url=https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |newspaper=The Guardian |date=24 July 2015 |access-date=29 May 2020 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523174549/https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Kynaston |first=David |title=A Brief History of the Financial Times |url=https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |publisher=Viking Adult |year=1988 |access-date=20 May 2020 |archive-date=18 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218030317/https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |url-status=live }}</ref> Осыған байланысты ''FT'' дәстүрлі түрде [[центризм|центристік]]<ref>{{cite book |editor-last=Rawlinson |editor-first=Francis |title=How Press Propaganda Paved the Way to Brexit |url=https://books.google.com/books?id=J2vLDwAAQBAJ&dq=%22The+Financial+Times%22+%22Centre%22+How+Press+Propaganda+Paved+the+Way+to+Brexit&pg=PA65 |publisher=[[Springer Nature]] |date=2020 |page=65 |isbn=978-3-030-27765-9}}</ref> пен [[орталық-оңшыл саясат|орталық-оңшыл]]<ref>{{cite book |editor-last=Schaeffner |editor-first=Christina |title=Political Discourse, Media and Translation |url=https://books.google.com/books?id=6BIaBwAAQBAJ&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA35 |quote=With regard to political affiliation ''The Daily Telegraph'' is a right-wing paper, ''The Times'' centre-right, the ''Financial Times'' centre-right and liberal, and ''The Guardian'' centre-left. |date=2009 |page=35 |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |isbn=978-1-4438-1793-6}}</ref> [[либерализм|либералдық]],<ref>{{cite book|editor=Essvale Corporation Limited |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals |url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA46 |quote=The Financial Times is normally seen as centre-right/liberal, although to the left of its principal competitor, The Wall Street Journal. It advocates free markets and is generally in favour of globalisation. |date=2007 |page=46 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4}}</ref> [[неолиберализм|неолибералдық]]<ref>{{cite book |last1=Morgan |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Terry |last3=Murdoch |first3=Jonathan |title=Worlds of Food: Place, Power, and Provenance in the Food Chain |url=https://books.google.com/books?id=LeM9CyPsnvAC&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA41 |quote=The neo-liberal Financial Times was outraged by the Farm Bill's 'grotesque farm subsidies' and it accused Washington of having 'surrendered to protectionism', while the heads of the WTO, World Bank, and the IMF penned a joint protest ... |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=41 |isbn=978-0-19-155662-3}}</ref> және [[консервативтік либерализм|консервативтік-либералдық]]<ref name="cons">{{cite book |editor-last=Kirchhelle |editor-first=Claas |title=Pyrrhic Progress: The History of Antibiotics in Anglo-American Food Production |url=https://books.google.com/books?id=jT6-DwAAQBAJ&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA1927 |quote=Enthusiastic reports subsequently appeared in the left-leaning Observer and the conservative-liberal Financial Times. |date=2020 |page=1927 |publisher=[[Rutgers University Press]] |isbn=978-0-8135-9149-0}}</ref> газет ретінде сипатталып келеді. ''Financial Times'' штаб-пәтері Лондонның қаржы орталығына жақын, [[Friday Street]] көшесіндегі 1-үйде орналасқан [[Bracken House]] ғимаратында орналасқан; мұнда оның [[баспа ісі|баспасы]], корпоративтік орталығы және негізгі редакциясы жұмыс істейді. == Тарихы == [[Сурет:Financial Times 1888 front page.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің 1888 жылғы 13 ақпандағы бірінші беті|247x247px]] === Құрылуы === ''FT'' 1888 жылғы 10 қаңтарда ''London Financial Guide'' атауымен шыға бастады, ал сол жылғы 13 ақпанда атауын ''Financial Times'' деп өзгертті. Өзін «Адал қаржыгердің, шынайы инвестордың, беделді брокердің, нағыз директордың және заңды алыпсатардың досы» деп сипаттаған басылым төрт беттен тұрды. Оның негізгі оқырмандары [[Лондон Ситиі]]нің қаржы қауымдастығы болды, ал жалғыз бәсекелесі батылырақ әрі сәл ертерек (1884 жылы) құрылған ''[[Financial News (1884–1945)|Financial News]]'' газеті еді. 1893 жылғы 2 қаңтарда ''FT'' атауы ұқсас ''Financial News'' басылымынан ерекшелену үшін ашық қызғылт қағазға басыла бастады.<ref name=FTabout>{{cite web|website=Financial Times|title=About the newspaper|url=http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108062240/http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/#axzz3ZDPTGgyZ|archive-date=8 January 2012 |access-date=4 May 2015}}</ref> Қағаздың қызғылт реңкі [[Корнуолл]]дағы [[Сент-Остелл]] маңындағы [[Боделва]] [[карьер]]інен алына бастаған [[каолин]]нің түсінен пайда болған.<ref name="Becquart2020">{{cite news |last1=Becquart |first1=Charlotte |title=The Financial Times newspaper is pink because of Cornwall's China clay |url=https://www.cornwalllive.com/news/cornwall-news/financial-times-newspaper-pink-because-4394084 |access-date=27 May 2025 |work=[[Cornwall Live]] |publisher=[[InYourArea]] |date=8 August 2020}}</ref> Сол кезде қағазды ағартпау арзанырақ болатын (''[[The Sporting Times]]'' сияқты бірқатар басқа жалпы тақырыптағы газеттер де осындай тәсілді қолданған), ал қазіргі кезде қағазды арнайы бояу қажет болғандықтан, бұл керісінше қымбатырақ түседі.<ref name=FTabout/> === Берри ағайындыларының сатып алуы === Берри ағайындылары — [[Уильям Берри, 1-виконт Кэмроуз|лорд Кэмроуз]] және [[Гомер Берри, 1-виконт Кемсли|Гомер Берри]] (кейін лорд Кемсли) — 1919 жылы ''Financial Times'' газетін сатып алды.<ref name=Kynaston1988>{{cite book|author-link= David Kynaston|first=David|last=Kynaston|title=The Financial Times: A Centenary History|publisher= Viking |date=1988|pages=142–144}}</ref> === Брендан Брэкеннің сатып алуы және ''Financial News''-пен бірігуі === 1945 жылы [[Брендан Брэкен]] ''Financial Times'' газетін лорд Кэмроуздан сатып алды<ref name=Kynaston1988 /> және 57 жылға созылған бәсекелестіктен кейін оны ''Financial News'' газетімен біріктіріп, алты беттік біртұтас газет құрды. ''Financial Times'' таралымы жағынан басым болса, ''Financial News'' редакциялық құрамдағы білікті мамандардың едәуір бөлігін қамтамасыз етті. «Lex» бағаны да ''Financial News'' басылымынан ауыстырылды.<ref>{{cite web |url=http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |title=A brief history of the FT by David Kynaston, author of ''The Financial Times: A Centenary History''. |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015044548/http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |archive-date=15 October 2013 }}</ref> Осы сатып алу мен бірігудің арқасында Брэкен «қазіргі ''Financial Times''-тың, Ұлыбританиядағы ең сапалы күнделікті газеттің, іс жүзіндегі негізін қалаушы» деп есептеледі.<ref>{{Cite web |last=Evilly |first=Barry Mac |date=28 September 2016 |title=Churchill & the Irishman |url=https://www.littlemuseum.ie/whats-on/churchill-the-irishman/ |access-date=11 October 2024 |website=Little Museum of Dublin |language=en-US}}</ref> === Гордон Ньютон және «тікелей іріктеу» === Кембридж түлегі [[Гордон Ньютон]] 1949 жылы редактор қызметіне кірісіп, бірден жаңа университет түлектерін, негізінен Оксбриджден, тағылымдамадан өтуші журналист ретінде тікелей жұмысқа қабылдау саясатын енгізді. Ол кезде мұндай тәжірибе [[Флит-стрит]] үшін өте сирек болатын. Олардың көбі кейін журналистикада және Ұлыбританияның қоғамдық өмірінде көрнекті мансап жасап, 1990 жылдарға дейін газеттің редакциялық әлеуетінің негізгі тірегіне айналды. Осындай алғашқы «тікелей қабылданған» қызметкер кейін Ұлыбританияның белгілі экономисі атанған [[Эндрю Шонфилд]] болды; екіншісі — кейін сэр атағын алған [[Уильям Рис-Могг]], ол ''[[The Sunday Times]]'' арқылы өтіп, [[Рой Томсон, 1-барон Томсон оф Флит|Рой Томсон]] ''[[The Times]]'' газетін сатып алғаннан кейін, 1967 жылы оның редакторы болды. ''FT''-ның Оксбриджден қабылданған басқа қызметкерлерінің қатарында кейін [[Қазынашылық канцлері]] болған [[Найджел Лоусон]] да бар еді. ''FT''-ның Флит-стрит журналистерін іріктеуге арналған ерекше саясаты [[Журналистердің ұлттық одағы]] арасында ешқашан танымал болған жоқ және 1966 жылы Оксфордтан кейіннен ''FT'' редакторы болған [[Ричард Ламберт]] жұмысқа қабылданған соң тоқтатылды. === Pearson сатып алуы және жаһандық газетке айналуы === Осы аралықта [[Pearson]] газетті 1957 жылы сатып алды.<ref>{{cite web|title=History of Pearson plc |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|access-date=2 March 2021|website=FundingUniverse |archive-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504105629/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|url-status=live}}</ref> Кейінгі жылдары газеттің көлемі, оқырмандар саны және қамтитын тақырыптарының ауқымы ұлғайды. Басылым [[әлемдік экономика]]да [[жаһандану]] үдерісінің қайта жандануын көрсете отырып, дүниежүзінің түрлі қалаларында тілшілер желісін құрды. 1970 жылдары трансшекаралық сауда мен капитал ағындары артқан кезде, технологиялардың дамуы және ағылшын тілінің халықаралық бизнес тілі ретінде кеңінен мойындалуы ''FT''-ның халықаралық деңгейде кеңеюіне мүмкіндік берді. 1979 жылғы 1 қаңтарда ''FT''-ның алғашқы шетелдік нұсқасы (құрлықтық Еуропа басылымы) Ұлыбританиядан тыс жерде, Франкфуртта басылып шықты; АҚШ-та басып шығару 1985 жылғы шілдеде басталды.<ref name=npius>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636%2C6548979 |work=Eugene Register-Guard |location=Oregon |agency=Associated Press |title=Financial Times of London now printed in U.S. |date=28 July 1985 |page=3F |access-date=22 April 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422202132/https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636,6548979 |url-status=live }}</ref> Содан бері халықаралық тақырыптарды қамту ауқымының кеңеюімен ''FT'' жаһандық газетке айналды. Ол 22 жерде басылып, Ұлыбританияға, құрлықтық Еуропаға, АҚШ-қа, Азияға және Таяу Шығысқа арналған бес халықаралық нұсқамен шығарылады.<ref>{{cite web |url=http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |title=FT's Media Kit: FT Heritage and Innovation |publisher=Fttoolkit.co.uk |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215215337/http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |archive-date=15 February 2013 }}</ref> Еуропалық нұсқасы құрлықтық Еуропа мен Африка аумағында таратылады. Ол дүйсенбіден сенбіге дейін Еуропадағы бес орталықта басылып, Еуропалық Одаққа, [[еуро]]ға және еуропалық компаниялардың қызметіне қатысты мәселелерді қамтиды.<ref>{{cite web |url=https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |title=FT tour |website=Financial Times|publisher=Financialtimes.net |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513183713/https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |archive-date=13 May 2013 }}</ref> 1994 жылы ''FT'' сән-салтанатты өмір салтына арналған ''How To Spend It'' журналын шығарды. 2009 жылы журналдың жеке веб-сайты іске қосылды.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |title=Financial Times launches How To Spend It online |publisher=Pearson |date=1 October 2009 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160117/http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> === FT.com === [[Сурет:Financial Times building One Southwark Bridge.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің [[Саутуарк-Бридж-Роуд|One Southwark Bridge]] ғимаратындағы бұрынғы Лондон кеңселері|alt=]] 1995 жылғы 13 мамырда ''Financial Times'' тобы FT.com сайтын іске қосып, интернет кеңістігіне алғаш рет қадам басты. Сайтта әлемнің түкпір-түкпіріндегі жаңалықтардың қысқаша шолуы ұсынылды, ал 1996 жылғы ақпанда оған акциялар бағасы туралы мәліметтер қосылды. Сайттың екінші буыны 1996 жылғы көктемде іске қосылды. Сайт жарнама есебінен қаржыландырылып, 1990 жылдардың соңында Ұлыбританиядағы интернет-жарнама нарығының дамуына үлес қосты. 1997–2000 жылдар аралығында FT Group пен Pearson интернеттегі өзгерістерге бейімделуіне байланысты сайт бірнеше рет жаңартылып, оның стратегиясы өзгертілді. 2002 жылы ''FT'' жазылым қызметтерін енгізді.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |title=FT.com to launch improved website with new content and services for users, subscribers and advertisers |publisher=Pearson |date=30 April 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160115/http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> ''FT.com'' — жеке жазылымдар есебінен табысты қаржыландырылатын Ұлыбританиядағы санаулы жаңалық сайттарының бірі. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} e9hfsk2ghol2blf1a1dkucqqxscpjlx 3657689 3657688 2026-09-20T07:41:34Z 1nter pares 146705 /* FT.com */ 3657689 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, [[оқырман хаттары]], кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) [[газет қағазы]]мен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''[[FT Magazine]]'' журналы, демалыс күнгі ''[[FT Weekend]]'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. ''[[#Редакция ұстанымы|Financial Times редакциясының ұстанымы]]'' [[экономикалық либерализм]]ге, әсіресе [[еркін сауда]] мен [[еркін нарық]]ты қолдауға негізделген. Құрылғаннан бері басылым [[либералдық демократия]]ны қолдап, әртүрлі елдер үкіметтерінің [[классикалық либерализм|классикалық либералдық]] саясаттары мен шараларына оң көзқарас танытып келеді; газеттің жаңалық редакциясы редакциялық алқадан тәуелсіз және ол [[беделді газет]] ретінде қарастырылады. Экономикалық тақырыптарды ұзақ уақыт бойы талдап келе жатқандықтан, ''FT'' [[#Индекстері|түрлі қаржы индекстерін]], ең алдымен [[FTSE All-Share Index]] индексін жариялайды. XX ғасырдың аяғынан бері материалдарының әдетте терең қамтылуы басылымды [[ақ жағалылар]], білімді және қаржылық сауатты оқырмандар аудиториясымен байланыстырып келеді.<ref>{{cite news |last1=Plunkett |first1=John |last2=Martinson |first2=Jane |title=Financial Times sold to Japanese media group Nikkei for £844m |url=https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |newspaper=The Guardian |date=24 July 2015 |access-date=29 May 2020 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523174549/https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Kynaston |first=David |title=A Brief History of the Financial Times |url=https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |publisher=Viking Adult |year=1988 |access-date=20 May 2020 |archive-date=18 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218030317/https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |url-status=live }}</ref> Осыған байланысты ''FT'' дәстүрлі түрде [[центризм|центристік]]<ref>{{cite book |editor-last=Rawlinson |editor-first=Francis |title=How Press Propaganda Paved the Way to Brexit |url=https://books.google.com/books?id=J2vLDwAAQBAJ&dq=%22The+Financial+Times%22+%22Centre%22+How+Press+Propaganda+Paved+the+Way+to+Brexit&pg=PA65 |publisher=[[Springer Nature]] |date=2020 |page=65 |isbn=978-3-030-27765-9}}</ref> пен [[орталық-оңшыл саясат|орталық-оңшыл]]<ref>{{cite book |editor-last=Schaeffner |editor-first=Christina |title=Political Discourse, Media and Translation |url=https://books.google.com/books?id=6BIaBwAAQBAJ&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA35 |quote=With regard to political affiliation ''The Daily Telegraph'' is a right-wing paper, ''The Times'' centre-right, the ''Financial Times'' centre-right and liberal, and ''The Guardian'' centre-left. |date=2009 |page=35 |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |isbn=978-1-4438-1793-6}}</ref> [[либерализм|либералдық]],<ref>{{cite book|editor=Essvale Corporation Limited |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals |url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA46 |quote=The Financial Times is normally seen as centre-right/liberal, although to the left of its principal competitor, The Wall Street Journal. It advocates free markets and is generally in favour of globalisation. |date=2007 |page=46 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4}}</ref> [[неолиберализм|неолибералдық]]<ref>{{cite book |last1=Morgan |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Terry |last3=Murdoch |first3=Jonathan |title=Worlds of Food: Place, Power, and Provenance in the Food Chain |url=https://books.google.com/books?id=LeM9CyPsnvAC&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA41 |quote=The neo-liberal Financial Times was outraged by the Farm Bill's 'grotesque farm subsidies' and it accused Washington of having 'surrendered to protectionism', while the heads of the WTO, World Bank, and the IMF penned a joint protest ... |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=41 |isbn=978-0-19-155662-3}}</ref> және [[консервативтік либерализм|консервативтік-либералдық]]<ref name="cons">{{cite book |editor-last=Kirchhelle |editor-first=Claas |title=Pyrrhic Progress: The History of Antibiotics in Anglo-American Food Production |url=https://books.google.com/books?id=jT6-DwAAQBAJ&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA1927 |quote=Enthusiastic reports subsequently appeared in the left-leaning Observer and the conservative-liberal Financial Times. |date=2020 |page=1927 |publisher=[[Rutgers University Press]] |isbn=978-0-8135-9149-0}}</ref> газет ретінде сипатталып келеді. ''Financial Times'' штаб-пәтері Лондонның қаржы орталығына жақын, [[Friday Street]] көшесіндегі 1-үйде орналасқан [[Bracken House]] ғимаратында орналасқан; мұнда оның [[баспа ісі|баспасы]], корпоративтік орталығы және негізгі редакциясы жұмыс істейді. == Тарихы == [[Сурет:Financial Times 1888 front page.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің 1888 жылғы 13 ақпандағы бірінші беті|247x247px]] === Құрылуы === ''FT'' 1888 жылғы 10 қаңтарда ''London Financial Guide'' атауымен шыға бастады, ал сол жылғы 13 ақпанда атауын ''Financial Times'' деп өзгертті. Өзін «Адал қаржыгердің, шынайы инвестордың, беделді брокердің, нағыз директордың және заңды алыпсатардың досы» деп сипаттаған басылым төрт беттен тұрды. Оның негізгі оқырмандары [[Лондон Ситиі]]нің қаржы қауымдастығы болды, ал жалғыз бәсекелесі батылырақ әрі сәл ертерек (1884 жылы) құрылған ''[[Financial News (1884–1945)|Financial News]]'' газеті еді. 1893 жылғы 2 қаңтарда ''FT'' атауы ұқсас ''Financial News'' басылымынан ерекшелену үшін ашық қызғылт қағазға басыла бастады.<ref name=FTabout>{{cite web|website=Financial Times|title=About the newspaper|url=http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108062240/http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/#axzz3ZDPTGgyZ|archive-date=8 January 2012 |access-date=4 May 2015}}</ref> Қағаздың қызғылт реңкі [[Корнуолл]]дағы [[Сент-Остелл]] маңындағы [[Боделва]] [[карьер]]інен алына бастаған [[каолин]]нің түсінен пайда болған.<ref name="Becquart2020">{{cite news |last1=Becquart |first1=Charlotte |title=The Financial Times newspaper is pink because of Cornwall's China clay |url=https://www.cornwalllive.com/news/cornwall-news/financial-times-newspaper-pink-because-4394084 |access-date=27 May 2025 |work=[[Cornwall Live]] |publisher=[[InYourArea]] |date=8 August 2020}}</ref> Сол кезде қағазды ағартпау арзанырақ болатын (''[[The Sporting Times]]'' сияқты бірқатар басқа жалпы тақырыптағы газеттер де осындай тәсілді қолданған), ал қазіргі кезде қағазды арнайы бояу қажет болғандықтан, бұл керісінше қымбатырақ түседі.<ref name=FTabout/> === Берри ағайындыларының сатып алуы === Берри ағайындылары — [[Уильям Берри, 1-виконт Кэмроуз|лорд Кэмроуз]] және [[Гомер Берри, 1-виконт Кемсли|Гомер Берри]] (кейін лорд Кемсли) — 1919 жылы ''Financial Times'' газетін сатып алды.<ref name=Kynaston1988>{{cite book|author-link= David Kynaston|first=David|last=Kynaston|title=The Financial Times: A Centenary History|publisher= Viking |date=1988|pages=142–144}}</ref> === Брендан Брэкеннің сатып алуы және ''Financial News''-пен бірігуі === 1945 жылы [[Брендан Брэкен]] ''Financial Times'' газетін лорд Кэмроуздан сатып алды<ref name=Kynaston1988 /> және 57 жылға созылған бәсекелестіктен кейін оны ''Financial News'' газетімен біріктіріп, алты беттік біртұтас газет құрды. ''Financial Times'' таралымы жағынан басым болса, ''Financial News'' редакциялық құрамдағы білікті мамандардың едәуір бөлігін қамтамасыз етті. «Lex» бағаны да ''Financial News'' басылымынан ауыстырылды.<ref>{{cite web |url=http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |title=A brief history of the FT by David Kynaston, author of ''The Financial Times: A Centenary History''. |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015044548/http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |archive-date=15 October 2013 }}</ref> Осы сатып алу мен бірігудің арқасында Брэкен «қазіргі ''Financial Times''-тың, Ұлыбританиядағы ең сапалы күнделікті газеттің, іс жүзіндегі негізін қалаушы» деп есептеледі.<ref>{{Cite web |last=Evilly |first=Barry Mac |date=28 September 2016 |title=Churchill & the Irishman |url=https://www.littlemuseum.ie/whats-on/churchill-the-irishman/ |access-date=11 October 2024 |website=Little Museum of Dublin |language=en-US}}</ref> === Гордон Ньютон және «тікелей іріктеу» === Кембридж түлегі [[Гордон Ньютон]] 1949 жылы редактор қызметіне кірісіп, бірден жаңа университет түлектерін, негізінен Оксбриджден, тағылымдамадан өтуші журналист ретінде тікелей жұмысқа қабылдау саясатын енгізді. Ол кезде мұндай тәжірибе [[Флит-стрит]] үшін өте сирек болатын. Олардың көбі кейін журналистикада және Ұлыбританияның қоғамдық өмірінде көрнекті мансап жасап, 1990 жылдарға дейін газеттің редакциялық әлеуетінің негізгі тірегіне айналды. Осындай алғашқы «тікелей қабылданған» қызметкер кейін Ұлыбританияның белгілі экономисі атанған [[Эндрю Шонфилд]] болды; екіншісі — кейін сэр атағын алған [[Уильям Рис-Могг]], ол ''[[The Sunday Times]]'' арқылы өтіп, [[Рой Томсон, 1-барон Томсон оф Флит|Рой Томсон]] ''[[The Times]]'' газетін сатып алғаннан кейін, 1967 жылы оның редакторы болды. ''FT''-ның Оксбриджден қабылданған басқа қызметкерлерінің қатарында кейін [[Қазынашылық канцлері]] болған [[Найджел Лоусон]] да бар еді. ''FT''-ның Флит-стрит журналистерін іріктеуге арналған ерекше саясаты [[Журналистердің ұлттық одағы]] арасында ешқашан танымал болған жоқ және 1966 жылы Оксфордтан кейіннен ''FT'' редакторы болған [[Ричард Ламберт]] жұмысқа қабылданған соң тоқтатылды. === Pearson сатып алуы және жаһандық газетке айналуы === Осы аралықта [[Pearson]] газетті 1957 жылы сатып алды.<ref>{{cite web|title=History of Pearson plc |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|access-date=2 March 2021|website=FundingUniverse |archive-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504105629/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|url-status=live}}</ref> Кейінгі жылдары газеттің көлемі, оқырмандар саны және қамтитын тақырыптарының ауқымы ұлғайды. Басылым [[әлемдік экономика]]да [[жаһандану]] үдерісінің қайта жандануын көрсете отырып, дүниежүзінің түрлі қалаларында тілшілер желісін құрды. 1970 жылдары трансшекаралық сауда мен капитал ағындары артқан кезде, технологиялардың дамуы және ағылшын тілінің халықаралық бизнес тілі ретінде кеңінен мойындалуы ''FT''-ның халықаралық деңгейде кеңеюіне мүмкіндік берді. 1979 жылғы 1 қаңтарда ''FT''-ның алғашқы шетелдік нұсқасы (құрлықтық Еуропа басылымы) Ұлыбританиядан тыс жерде, Франкфуртта басылып шықты; АҚШ-та басып шығару 1985 жылғы шілдеде басталды.<ref name=npius>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636%2C6548979 |work=Eugene Register-Guard |location=Oregon |agency=Associated Press |title=Financial Times of London now printed in U.S. |date=28 July 1985 |page=3F |access-date=22 April 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422202132/https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636,6548979 |url-status=live }}</ref> Содан бері халықаралық тақырыптарды қамту ауқымының кеңеюімен ''FT'' жаһандық газетке айналды. Ол 22 жерде басылып, Ұлыбританияға, құрлықтық Еуропаға, АҚШ-қа, Азияға және Таяу Шығысқа арналған бес халықаралық нұсқамен шығарылады.<ref>{{cite web |url=http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |title=FT's Media Kit: FT Heritage and Innovation |publisher=Fttoolkit.co.uk |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215215337/http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |archive-date=15 February 2013 }}</ref> Еуропалық нұсқасы құрлықтық Еуропа мен Африка аумағында таратылады. Ол дүйсенбіден сенбіге дейін Еуропадағы бес орталықта басылып, Еуропалық Одаққа, [[еуро]]ға және еуропалық компаниялардың қызметіне қатысты мәселелерді қамтиды.<ref>{{cite web |url=https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |title=FT tour |website=Financial Times|publisher=Financialtimes.net |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513183713/https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |archive-date=13 May 2013 }}</ref> 1994 жылы ''FT'' сән-салтанатты өмір салтына арналған ''How To Spend It'' журналын шығарды. 2009 жылы журналдың жеке веб-сайты іске қосылды.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |title=Financial Times launches How To Spend It online |publisher=Pearson |date=1 October 2009 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160117/http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> === FT.com === [[Сурет:Financial Times building One Southwark Bridge.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің [[Саутуарк-Бридж-Роуд|One Southwark Bridge]] ғимаратындағы бұрынғы Лондон кеңселері|alt=]] 1995 жылғы 13 мамырда ''Financial Times'' тобы FT.com сайтын іске қосып, интернет кеңістігіне алғаш рет қадам басты. Сайтта әлемнің түкпір-түкпіріндегі жаңалықтардың қысқаша шолуы ұсынылды, ал 1996 жылғы ақпанда оған акциялар бағасы туралы мәліметтер қосылды. Сайттың екінші буыны 1996 жылғы көктемде іске қосылды. Сайт жарнама есебінен қаржыландырылып, 1990 жылдардың соңында Ұлыбританиядағы интернет-жарнама нарығының дамуына үлес қосты. 1997–2000 жылдар аралығында FT Group пен Pearson интернеттегі өзгерістерге бейімделуіне байланысты сайт бірнеше рет жаңартылып, оның стратегиясы өзгертілді. 2002 жылы ''FT'' жазылым қызметтерін енгізді.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |title=FT.com to launch improved website with new content and services for users, subscribers and advertisers |publisher=Pearson |date=30 April 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160115/http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> ''FT.com'' — жеке жазылымдар есебінен табысты қаржыландырылатын Ұлыбританиядағы санаулы жаңалық сайттарының бірі. 1997 жылы ''FT'' Нью-Йорк, Чикаго, Лос-Анджелес, Сан-Франциско, Даллас, Атланта, Орландо және Вашингтонда басылатын АҚШ нұсқасын шығарды, дегенмен газет Нью-Йорктен тыс жерде алғаш рет 1985 жылы басылған еді. 1998 жылғы қыркүйекте ''FT'' Ұлыбритания ішінде сатылған даналарынан гөрі халықаралық нарықта көбірек данасы сатылған Ұлыбританияда орналасқан алғашқы газет болды. 2000 жылы ''Financial Times'' Гамбургте орналасқан жаңалықтар және редакциялық тобы бар неміс тіліндегі ''[[Financial Times Deutschland]]'' басылымын шығара бастады. 2003 жылы оның бастапқы таралымы 90 000 дананы құрады. Бастапқыда ол немістің [[Gruner + Jahr]] баспа компаниясымен бірлескен кәсіпорын ретінде құрылды. 2008 жылғы қаңтарда ''FT'' өзінің 50% үлесін неміс серіктесіне сатты.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2008/january/pearson-to-sell-its-ft-deutschland-stake-to-gruner-%2B-jahr.html?article=true |title=Pearson to sell its FT Deutschland stake to Gruner + Jahr |publisher=Pearson |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160113/http://www.pearson.com/news/2008/january/pearson-to-sell-its-ft-deutschland-stake-to-gruner-%2B-jahr.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> ''FT Deutschland'' ешқашан пайдаға шықпады және 12 жыл ішінде оның жинақталған шығыны 250 млн еуроға жеткені айтылады. Басылым 2012 жылғы 7 желтоқсанда жабылды.<ref>{{cite web|last=Wiesmann |first=Gerrit |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0c8df1ae-356b-11e2-bd77-00144feabdc0.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0c8df1ae-356b-11e2-bd77-00144feabdc0.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |title=FT Deutschland closure date confirmed |work=Financial Times |date=23 November 2012 |access-date=15 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/news/business/21567952-curtains-or-see-you-world-wide-web-so-farewell-then-ftd |title=So farewell then, FTD |newspaper=The Economist |date=8 December 2012 |access-date=15 October 2013 |archive-date=20 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020131605/http://www.economist.com/news/business/21567952-curtains-or-see-you-world-wide-web-so-farewell-then-ftd |url-status=live }}</ref> 2002 жылғы 4 ақпанда ''Financial Times'' қорларды басқару саласына арналған жаңа апталық қосымшаны іске қосты. ''FT fund management'' (FTfm) сол кезден бері әр дүйсенбі сайын газетпен бірге таратылады. FTfm — қорларды басқаруға арналған әлемдегі ең көп таралымды басылым.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/january/financial-times-to-expand-fund-management-coverage.html?article=true |title=Financial Times to expand fund management coverage with new weekly supplement |publisher=Pearson |date=28 January 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160028/http://www.pearson.com/news/2002/january/financial-times-to-expand-fund-management-coverage.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> 2005 жылдан бері ''FT'' жыл сайынғы [[Financial Times жылдың бизнес кітабы сыйлығы|''Financial Times'' жылдың бизнес кітабы сыйлығына]] демеушілік етеді.<ref>{{cite web |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/d61420c0-a83d-11d9-87a9-00000e2511c8.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/d61420c0-a83d-11d9-87a9-00000e2511c8.html |archive-date=10 December 2022 |url-status=live |title=Why there is a need for this award |first= Andrew |last=Gowers|author-link= Andrew Gowers |website=Financial Times |date=10 April 2005 |access-date=30 May 2012}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} aief9ysofidbyymivjp56hhdlk7u6l7 3657690 3657689 2026-09-20T07:43:14Z 1nter pares 146705 /* FT.com */ 3657690 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, [[оқырман хаттары]], кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) [[газет қағазы]]мен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''[[FT Magazine]]'' журналы, демалыс күнгі ''[[FT Weekend]]'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. ''[[#Редакция ұстанымы|Financial Times редакциясының ұстанымы]]'' [[экономикалық либерализм]]ге, әсіресе [[еркін сауда]] мен [[еркін нарық]]ты қолдауға негізделген. Құрылғаннан бері басылым [[либералдық демократия]]ны қолдап, әртүрлі елдер үкіметтерінің [[классикалық либерализм|классикалық либералдық]] саясаттары мен шараларына оң көзқарас танытып келеді; газеттің жаңалық редакциясы редакциялық алқадан тәуелсіз және ол [[беделді газет]] ретінде қарастырылады. Экономикалық тақырыптарды ұзақ уақыт бойы талдап келе жатқандықтан, ''FT'' [[#Индекстері|түрлі қаржы индекстерін]], ең алдымен [[FTSE All-Share Index]] индексін жариялайды. XX ғасырдың аяғынан бері материалдарының әдетте терең қамтылуы басылымды [[ақ жағалылар]], білімді және қаржылық сауатты оқырмандар аудиториясымен байланыстырып келеді.<ref>{{cite news |last1=Plunkett |first1=John |last2=Martinson |first2=Jane |title=Financial Times sold to Japanese media group Nikkei for £844m |url=https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |newspaper=The Guardian |date=24 July 2015 |access-date=29 May 2020 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523174549/https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Kynaston |first=David |title=A Brief History of the Financial Times |url=https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |publisher=Viking Adult |year=1988 |access-date=20 May 2020 |archive-date=18 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218030317/https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |url-status=live }}</ref> Осыған байланысты ''FT'' дәстүрлі түрде [[центризм|центристік]]<ref>{{cite book |editor-last=Rawlinson |editor-first=Francis |title=How Press Propaganda Paved the Way to Brexit |url=https://books.google.com/books?id=J2vLDwAAQBAJ&dq=%22The+Financial+Times%22+%22Centre%22+How+Press+Propaganda+Paved+the+Way+to+Brexit&pg=PA65 |publisher=[[Springer Nature]] |date=2020 |page=65 |isbn=978-3-030-27765-9}}</ref> пен [[орталық-оңшыл саясат|орталық-оңшыл]]<ref>{{cite book |editor-last=Schaeffner |editor-first=Christina |title=Political Discourse, Media and Translation |url=https://books.google.com/books?id=6BIaBwAAQBAJ&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA35 |quote=With regard to political affiliation ''The Daily Telegraph'' is a right-wing paper, ''The Times'' centre-right, the ''Financial Times'' centre-right and liberal, and ''The Guardian'' centre-left. |date=2009 |page=35 |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |isbn=978-1-4438-1793-6}}</ref> [[либерализм|либералдық]],<ref>{{cite book|editor=Essvale Corporation Limited |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals |url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA46 |quote=The Financial Times is normally seen as centre-right/liberal, although to the left of its principal competitor, The Wall Street Journal. It advocates free markets and is generally in favour of globalisation. |date=2007 |page=46 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4}}</ref> [[неолиберализм|неолибералдық]]<ref>{{cite book |last1=Morgan |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Terry |last3=Murdoch |first3=Jonathan |title=Worlds of Food: Place, Power, and Provenance in the Food Chain |url=https://books.google.com/books?id=LeM9CyPsnvAC&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA41 |quote=The neo-liberal Financial Times was outraged by the Farm Bill's 'grotesque farm subsidies' and it accused Washington of having 'surrendered to protectionism', while the heads of the WTO, World Bank, and the IMF penned a joint protest ... |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=41 |isbn=978-0-19-155662-3}}</ref> және [[консервативтік либерализм|консервативтік-либералдық]]<ref name="cons">{{cite book |editor-last=Kirchhelle |editor-first=Claas |title=Pyrrhic Progress: The History of Antibiotics in Anglo-American Food Production |url=https://books.google.com/books?id=jT6-DwAAQBAJ&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA1927 |quote=Enthusiastic reports subsequently appeared in the left-leaning Observer and the conservative-liberal Financial Times. |date=2020 |page=1927 |publisher=[[Rutgers University Press]] |isbn=978-0-8135-9149-0}}</ref> газет ретінде сипатталып келеді. ''Financial Times'' штаб-пәтері Лондонның қаржы орталығына жақын, [[Friday Street]] көшесіндегі 1-үйде орналасқан [[Bracken House]] ғимаратында орналасқан; мұнда оның [[баспа ісі|баспасы]], корпоративтік орталығы және негізгі редакциясы жұмыс істейді. == Тарихы == [[Сурет:Financial Times 1888 front page.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің 1888 жылғы 13 ақпандағы бірінші беті|247x247px]] === Құрылуы === ''FT'' 1888 жылғы 10 қаңтарда ''London Financial Guide'' атауымен шыға бастады, ал сол жылғы 13 ақпанда атауын ''Financial Times'' деп өзгертті. Өзін «Адал қаржыгердің, шынайы инвестордың, беделді брокердің, нағыз директордың және заңды алыпсатардың досы» деп сипаттаған басылым төрт беттен тұрды. Оның негізгі оқырмандары [[Лондон Ситиі]]нің қаржы қауымдастығы болды, ал жалғыз бәсекелесі батылырақ әрі сәл ертерек (1884 жылы) құрылған ''[[Financial News (1884–1945)|Financial News]]'' газеті еді. 1893 жылғы 2 қаңтарда ''FT'' атауы ұқсас ''Financial News'' басылымынан ерекшелену үшін ашық қызғылт қағазға басыла бастады.<ref name=FTabout>{{cite web|website=Financial Times|title=About the newspaper|url=http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108062240/http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/#axzz3ZDPTGgyZ|archive-date=8 January 2012 |access-date=4 May 2015}}</ref> Қағаздың қызғылт реңкі [[Корнуолл]]дағы [[Сент-Остелл]] маңындағы [[Боделва]] [[карьер]]інен алына бастаған [[каолин]]нің түсінен пайда болған.<ref name="Becquart2020">{{cite news |last1=Becquart |first1=Charlotte |title=The Financial Times newspaper is pink because of Cornwall's China clay |url=https://www.cornwalllive.com/news/cornwall-news/financial-times-newspaper-pink-because-4394084 |access-date=27 May 2025 |work=[[Cornwall Live]] |publisher=[[InYourArea]] |date=8 August 2020}}</ref> Сол кезде қағазды ағартпау арзанырақ болатын (''[[The Sporting Times]]'' сияқты бірқатар басқа жалпы тақырыптағы газеттер де осындай тәсілді қолданған), ал қазіргі кезде қағазды арнайы бояу қажет болғандықтан, бұл керісінше қымбатырақ түседі.<ref name=FTabout/> === Берри ағайындыларының сатып алуы === Берри ағайындылары — [[Уильям Берри, 1-виконт Кэмроуз|лорд Кэмроуз]] және [[Гомер Берри, 1-виконт Кемсли|Гомер Берри]] (кейін лорд Кемсли) — 1919 жылы ''Financial Times'' газетін сатып алды.<ref name=Kynaston1988>{{cite book|author-link= David Kynaston|first=David|last=Kynaston|title=The Financial Times: A Centenary History|publisher= Viking |date=1988|pages=142–144}}</ref> === Брендан Брэкеннің сатып алуы және ''Financial News''-пен бірігуі === 1945 жылы [[Брендан Брэкен]] ''Financial Times'' газетін лорд Кэмроуздан сатып алды<ref name=Kynaston1988 /> және 57 жылға созылған бәсекелестіктен кейін оны ''Financial News'' газетімен біріктіріп, алты беттік біртұтас газет құрды. ''Financial Times'' таралымы жағынан басым болса, ''Financial News'' редакциялық құрамдағы білікті мамандардың едәуір бөлігін қамтамасыз етті. «Lex» бағаны да ''Financial News'' басылымынан ауыстырылды.<ref>{{cite web |url=http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |title=A brief history of the FT by David Kynaston, author of ''The Financial Times: A Centenary History''. |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015044548/http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |archive-date=15 October 2013 }}</ref> Осы сатып алу мен бірігудің арқасында Брэкен «қазіргі ''Financial Times''-тың, Ұлыбританиядағы ең сапалы күнделікті газеттің, іс жүзіндегі негізін қалаушы» деп есептеледі.<ref>{{Cite web |last=Evilly |first=Barry Mac |date=28 September 2016 |title=Churchill & the Irishman |url=https://www.littlemuseum.ie/whats-on/churchill-the-irishman/ |access-date=11 October 2024 |website=Little Museum of Dublin |language=en-US}}</ref> === Гордон Ньютон және «тікелей іріктеу» === Кембридж түлегі [[Гордон Ньютон]] 1949 жылы редактор қызметіне кірісіп, бірден жаңа университет түлектерін, негізінен Оксбриджден, тағылымдамадан өтуші журналист ретінде тікелей жұмысқа қабылдау саясатын енгізді. Ол кезде мұндай тәжірибе [[Флит-стрит]] үшін өте сирек болатын. Олардың көбі кейін журналистикада және Ұлыбританияның қоғамдық өмірінде көрнекті мансап жасап, 1990 жылдарға дейін газеттің редакциялық әлеуетінің негізгі тірегіне айналды. Осындай алғашқы «тікелей қабылданған» қызметкер кейін Ұлыбританияның белгілі экономисі атанған [[Эндрю Шонфилд]] болды; екіншісі — кейін сэр атағын алған [[Уильям Рис-Могг]], ол ''[[The Sunday Times]]'' арқылы өтіп, [[Рой Томсон, 1-барон Томсон оф Флит|Рой Томсон]] ''[[The Times]]'' газетін сатып алғаннан кейін, 1967 жылы оның редакторы болды. ''FT''-ның Оксбриджден қабылданған басқа қызметкерлерінің қатарында кейін [[Қазынашылық канцлері]] болған [[Найджел Лоусон]] да бар еді. ''FT''-ның Флит-стрит журналистерін іріктеуге арналған ерекше саясаты [[Журналистердің ұлттық одағы]] арасында ешқашан танымал болған жоқ және 1966 жылы Оксфордтан кейіннен ''FT'' редакторы болған [[Ричард Ламберт]] жұмысқа қабылданған соң тоқтатылды. === Pearson сатып алуы және жаһандық газетке айналуы === Осы аралықта [[Pearson]] газетті 1957 жылы сатып алды.<ref>{{cite web|title=History of Pearson plc |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|access-date=2 March 2021|website=FundingUniverse |archive-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504105629/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|url-status=live}}</ref> Кейінгі жылдары газеттің көлемі, оқырмандар саны және қамтитын тақырыптарының ауқымы ұлғайды. Басылым [[әлемдік экономика]]да [[жаһандану]] үдерісінің қайта жандануын көрсете отырып, дүниежүзінің түрлі қалаларында тілшілер желісін құрды. 1970 жылдары трансшекаралық сауда мен капитал ағындары артқан кезде, технологиялардың дамуы және ағылшын тілінің халықаралық бизнес тілі ретінде кеңінен мойындалуы ''FT''-ның халықаралық деңгейде кеңеюіне мүмкіндік берді. 1979 жылғы 1 қаңтарда ''FT''-ның алғашқы шетелдік нұсқасы (құрлықтық Еуропа басылымы) Ұлыбританиядан тыс жерде, Франкфуртта басылып шықты; АҚШ-та басып шығару 1985 жылғы шілдеде басталды.<ref name=npius>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636%2C6548979 |work=Eugene Register-Guard |location=Oregon |agency=Associated Press |title=Financial Times of London now printed in U.S. |date=28 July 1985 |page=3F |access-date=22 April 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422202132/https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636,6548979 |url-status=live }}</ref> Содан бері халықаралық тақырыптарды қамту ауқымының кеңеюімен ''FT'' жаһандық газетке айналды. Ол 22 жерде басылып, Ұлыбританияға, құрлықтық Еуропаға, АҚШ-қа, Азияға және Таяу Шығысқа арналған бес халықаралық нұсқамен шығарылады.<ref>{{cite web |url=http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |title=FT's Media Kit: FT Heritage and Innovation |publisher=Fttoolkit.co.uk |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215215337/http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |archive-date=15 February 2013 }}</ref> Еуропалық нұсқасы құрлықтық Еуропа мен Африка аумағында таратылады. Ол дүйсенбіден сенбіге дейін Еуропадағы бес орталықта басылып, Еуропалық Одаққа, [[еуро]]ға және еуропалық компаниялардың қызметіне қатысты мәселелерді қамтиды.<ref>{{cite web |url=https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |title=FT tour |website=Financial Times|publisher=Financialtimes.net |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513183713/https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |archive-date=13 May 2013 }}</ref> 1994 жылы ''FT'' сән-салтанатты өмір салтына арналған ''How To Spend It'' журналын шығарды. 2009 жылы журналдың жеке веб-сайты іске қосылды.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |title=Financial Times launches How To Spend It online |publisher=Pearson |date=1 October 2009 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160117/http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> === FT.com === [[Сурет:Financial Times building One Southwark Bridge.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің [[Саутуарк-Бридж-Роуд|One Southwark Bridge]] ғимаратындағы бұрынғы Лондон кеңселері|alt=]] 1995 жылғы 13 мамырда ''Financial Times'' тобы FT.com сайтын іске қосып, интернет кеңістігіне алғаш рет қадам басты. Сайтта әлемнің түкпір-түкпіріндегі жаңалықтардың қысқаша шолуы ұсынылды, ал 1996 жылғы ақпанда оған акциялар бағасы туралы мәліметтер қосылды. Сайттың екінші буыны 1996 жылғы көктемде іске қосылды. Сайт жарнама есебінен қаржыландырылып, 1990 жылдардың соңында Ұлыбританиядағы интернет-жарнама нарығының дамуына үлес қосты. 1997–2000 жылдар аралығында FT Group пен Pearson интернеттегі өзгерістерге бейімделуіне байланысты сайт бірнеше рет жаңартылып, оның стратегиясы өзгертілді. 2002 жылы ''FT'' жазылым қызметтерін енгізді.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |title=FT.com to launch improved website with new content and services for users, subscribers and advertisers |publisher=Pearson |date=30 April 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160115/http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> ''FT.com'' — жеке жазылымдар есебінен табысты қаржыландырылатын Ұлыбританиядағы санаулы жаңалық сайттарының бірі. 1997 жылы ''FT'' Нью-Йорк, Чикаго, Лос-Анджелес, Сан-Франциско, Даллас, Атланта, Орландо және Вашингтонда басылатын АҚШ нұсқасын шығарды, дегенмен газет Нью-Йорктен тыс жерде алғаш рет 1985 жылы басылған еді. 1998 жылғы қыркүйекте ''FT'' Ұлыбритания ішінде сатылған даналарынан гөрі халықаралық нарықта көбірек данасы сатылған Ұлыбританияда орналасқан алғашқы газет болды. 2000 жылы ''Financial Times'' Гамбургте орналасқан жаңалықтар және редакциялық тобы бар неміс тіліндегі ''[[Financial Times Deutschland]]'' басылымын шығара бастады. 2003 жылы оның бастапқы таралымы 90 000 дананы құрады. Бастапқыда ол немістің [[Gruner + Jahr]] баспа компаниясымен бірлескен кәсіпорын ретінде құрылды. 2008 жылғы қаңтарда ''FT'' өзінің 50% үлесін неміс серіктесіне сатты.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2008/january/pearson-to-sell-its-ft-deutschland-stake-to-gruner-%2B-jahr.html?article=true |title=Pearson to sell its FT Deutschland stake to Gruner + Jahr |publisher=Pearson |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160113/http://www.pearson.com/news/2008/january/pearson-to-sell-its-ft-deutschland-stake-to-gruner-%2B-jahr.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> ''FT Deutschland'' ешқашан пайдаға шықпады және 12 жыл ішінде оның жинақталған шығыны 250 млн еуроға жеткені айтылады. Басылым 2012 жылғы 7 желтоқсанда жабылды.<ref>{{cite web|last=Wiesmann |first=Gerrit |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0c8df1ae-356b-11e2-bd77-00144feabdc0.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0c8df1ae-356b-11e2-bd77-00144feabdc0.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |title=FT Deutschland closure date confirmed |work=Financial Times |date=23 November 2012 |access-date=15 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/news/business/21567952-curtains-or-see-you-world-wide-web-so-farewell-then-ftd |title=So farewell then, FTD |newspaper=The Economist |date=8 December 2012 |access-date=15 October 2013 |archive-date=20 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020131605/http://www.economist.com/news/business/21567952-curtains-or-see-you-world-wide-web-so-farewell-then-ftd |url-status=live }}</ref> 2002 жылғы 4 ақпанда ''Financial Times'' қорларды басқару саласына арналған жаңа апталық қосымшаны іске қосты. ''FT fund management'' (FTfm) сол кезден бері әр дүйсенбі сайын газетпен бірге таратылады. FTfm — қорларды басқаруға арналған әлемдегі ең көп таралымды басылым.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/january/financial-times-to-expand-fund-management-coverage.html?article=true |title=Financial Times to expand fund management coverage with new weekly supplement |publisher=Pearson |date=28 January 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160028/http://www.pearson.com/news/2002/january/financial-times-to-expand-fund-management-coverage.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> 2005 жылдан бері ''FT'' жыл сайынғы [[Financial Times жылдың бизнес кітабы сыйлығы|''Financial Times'' жылдың бизнес кітабы сыйлығына]] демеушілік етеді.<ref>{{cite web |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/d61420c0-a83d-11d9-87a9-00000e2511c8.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/d61420c0-a83d-11d9-87a9-00000e2511c8.html |archive-date=10 December 2022 |url-status=live |title=Why there is a need for this award |first= Andrew |last=Gowers|author-link= Andrew Gowers |website=Financial Times |date=10 April 2005 |access-date=30 May 2012}}</ref> === «Жаңартылған» ''FT'' === 2007 жылғы 23 сәуірде ''FT'' газеттің «жаңартылған» нұсқасын таныстырып, «We Live in Financial Times» («Біз Financial Times дәуірінде өмір сүреміз») атты жаңа ұранын енгізді.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2007/april/financial-times-unveils-global-refresh.html?article=true |title=Financial Times unveils global refresh |publisher=Pearson |date=23 April 2007 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160110/http://www.pearson.com/news/2007/april/financial-times-unveils-global-refresh.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> 2007 жылы ''FT'' [[төлем қабырғасы]]ның өлшемді моделін алғашқылардың бірі болып енгізді: ол сайтқа кірушілерге ақы төлеу талап етілгенге дейін ай сайын шектеулі мөлшерде мақаланы тегін оқуға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/special-report/2011/07/09/reinventing-the-newspaper |title=Special report: The news industry |newspaper=The Economist |date=7 July 2011 |access-date=15 October 2013 |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612170302/https://www.economist.com/node/18904178 |url-status=live }}</ref> Төрт жылдан кейін ''FT'' [[HTML5]] негізіндегі мобильді интернет-қосымшасын іске қосты. Смартфондар мен планшеттер жазылымдардың 12%-ын және FT.com трафигінің 19%-ын қамтамасыз етті.<ref>{{cite web |url=http://aboutus.ft.com/2012/04/12/ft-web-app-hits-two-million-users/ |title=FT Web App hits two million users |work=Financial Times |date=12 April 2012 |access-date=15 October 2013 |archive-date=13 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170313053459/http://aboutus.ft.com/2012/04/12/ft-web-app-hits-two-million-users/ }}</ref> 2012 жылы цифрлық жазылушылар саны алғаш рет газеттің таралымынан асып түсті, ал ''FT'' кірісінің жартысына жуығын жарнамадан емес, жазылымдардан ала бастады.<ref>{{cite web |last=Barber |first=Lionel |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/6fce6e6e-711c-11e2-9d5c-00144feab49a.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/6fce6e6e-711c-11e2-9d5c-00144feab49a.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title= FT at 125: The world in focus |work=Financial Times |date=12 February 2013 |access-date=15 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://aboutus.ft.com/2013/01/03/gillian-tett-keynote-remarks-at-the-knight-bagehot-37th-anniversary-gala/ |title=Gillian Tett keynote remarks at the Knight-Bagehot 37th Anniversary Gala |work=Financial Times |date=3 January 2013 |access-date=15 October 2013 |archive-date=7 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307121537/http://aboutus.ft.com/2013/01/03/gillian-tett-keynote-remarks-at-the-knight-bagehot-37th-anniversary-gala/ }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} laqxjuk9igugyi9r2kt1aaiuf0iylsb 3657691 3657690 2026-09-20T07:45:03Z 1nter pares 146705 /* «Жаңартылған» FT */ 3657691 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, [[оқырман хаттары]], кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) [[газет қағазы]]мен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''[[FT Magazine]]'' журналы, демалыс күнгі ''[[FT Weekend]]'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. ''[[#Редакция ұстанымы|Financial Times редакциясының ұстанымы]]'' [[экономикалық либерализм]]ге, әсіресе [[еркін сауда]] мен [[еркін нарық]]ты қолдауға негізделген. Құрылғаннан бері басылым [[либералдық демократия]]ны қолдап, әртүрлі елдер үкіметтерінің [[классикалық либерализм|классикалық либералдық]] саясаттары мен шараларына оң көзқарас танытып келеді; газеттің жаңалық редакциясы редакциялық алқадан тәуелсіз және ол [[беделді газет]] ретінде қарастырылады. Экономикалық тақырыптарды ұзақ уақыт бойы талдап келе жатқандықтан, ''FT'' [[#Индекстері|түрлі қаржы индекстерін]], ең алдымен [[FTSE All-Share Index]] индексін жариялайды. XX ғасырдың аяғынан бері материалдарының әдетте терең қамтылуы басылымды [[ақ жағалылар]], білімді және қаржылық сауатты оқырмандар аудиториясымен байланыстырып келеді.<ref>{{cite news |last1=Plunkett |first1=John |last2=Martinson |first2=Jane |title=Financial Times sold to Japanese media group Nikkei for £844m |url=https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |newspaper=The Guardian |date=24 July 2015 |access-date=29 May 2020 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523174549/https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Kynaston |first=David |title=A Brief History of the Financial Times |url=https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |publisher=Viking Adult |year=1988 |access-date=20 May 2020 |archive-date=18 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218030317/https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |url-status=live }}</ref> Осыған байланысты ''FT'' дәстүрлі түрде [[центризм|центристік]]<ref>{{cite book |editor-last=Rawlinson |editor-first=Francis |title=How Press Propaganda Paved the Way to Brexit |url=https://books.google.com/books?id=J2vLDwAAQBAJ&dq=%22The+Financial+Times%22+%22Centre%22+How+Press+Propaganda+Paved+the+Way+to+Brexit&pg=PA65 |publisher=[[Springer Nature]] |date=2020 |page=65 |isbn=978-3-030-27765-9}}</ref> пен [[орталық-оңшыл саясат|орталық-оңшыл]]<ref>{{cite book |editor-last=Schaeffner |editor-first=Christina |title=Political Discourse, Media and Translation |url=https://books.google.com/books?id=6BIaBwAAQBAJ&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA35 |quote=With regard to political affiliation ''The Daily Telegraph'' is a right-wing paper, ''The Times'' centre-right, the ''Financial Times'' centre-right and liberal, and ''The Guardian'' centre-left. |date=2009 |page=35 |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |isbn=978-1-4438-1793-6}}</ref> [[либерализм|либералдық]],<ref>{{cite book|editor=Essvale Corporation Limited |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals |url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA46 |quote=The Financial Times is normally seen as centre-right/liberal, although to the left of its principal competitor, The Wall Street Journal. It advocates free markets and is generally in favour of globalisation. |date=2007 |page=46 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4}}</ref> [[неолиберализм|неолибералдық]]<ref>{{cite book |last1=Morgan |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Terry |last3=Murdoch |first3=Jonathan |title=Worlds of Food: Place, Power, and Provenance in the Food Chain |url=https://books.google.com/books?id=LeM9CyPsnvAC&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA41 |quote=The neo-liberal Financial Times was outraged by the Farm Bill's 'grotesque farm subsidies' and it accused Washington of having 'surrendered to protectionism', while the heads of the WTO, World Bank, and the IMF penned a joint protest ... |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=41 |isbn=978-0-19-155662-3}}</ref> және [[консервативтік либерализм|консервативтік-либералдық]]<ref name="cons">{{cite book |editor-last=Kirchhelle |editor-first=Claas |title=Pyrrhic Progress: The History of Antibiotics in Anglo-American Food Production |url=https://books.google.com/books?id=jT6-DwAAQBAJ&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA1927 |quote=Enthusiastic reports subsequently appeared in the left-leaning Observer and the conservative-liberal Financial Times. |date=2020 |page=1927 |publisher=[[Rutgers University Press]] |isbn=978-0-8135-9149-0}}</ref> газет ретінде сипатталып келеді. ''Financial Times'' штаб-пәтері Лондонның қаржы орталығына жақын, [[Friday Street]] көшесіндегі 1-үйде орналасқан [[Bracken House]] ғимаратында орналасқан; мұнда оның [[баспа ісі|баспасы]], корпоративтік орталығы және негізгі редакциясы жұмыс істейді. == Тарихы == [[Сурет:Financial Times 1888 front page.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің 1888 жылғы 13 ақпандағы бірінші беті|247x247px]] === Құрылуы === ''FT'' 1888 жылғы 10 қаңтарда ''London Financial Guide'' атауымен шыға бастады, ал сол жылғы 13 ақпанда атауын ''Financial Times'' деп өзгертті. Өзін «Адал қаржыгердің, шынайы инвестордың, беделді брокердің, нағыз директордың және заңды алыпсатардың досы» деп сипаттаған басылым төрт беттен тұрды. Оның негізгі оқырмандары [[Лондон Ситиі]]нің қаржы қауымдастығы болды, ал жалғыз бәсекелесі батылырақ әрі сәл ертерек (1884 жылы) құрылған ''[[Financial News (1884–1945)|Financial News]]'' газеті еді. 1893 жылғы 2 қаңтарда ''FT'' атауы ұқсас ''Financial News'' басылымынан ерекшелену үшін ашық қызғылт қағазға басыла бастады.<ref name=FTabout>{{cite web|website=Financial Times|title=About the newspaper|url=http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108062240/http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/#axzz3ZDPTGgyZ|archive-date=8 January 2012 |access-date=4 May 2015}}</ref> Қағаздың қызғылт реңкі [[Корнуолл]]дағы [[Сент-Остелл]] маңындағы [[Боделва]] [[карьер]]інен алына бастаған [[каолин]]нің түсінен пайда болған.<ref name="Becquart2020">{{cite news |last1=Becquart |first1=Charlotte |title=The Financial Times newspaper is pink because of Cornwall's China clay |url=https://www.cornwalllive.com/news/cornwall-news/financial-times-newspaper-pink-because-4394084 |access-date=27 May 2025 |work=[[Cornwall Live]] |publisher=[[InYourArea]] |date=8 August 2020}}</ref> Сол кезде қағазды ағартпау арзанырақ болатын (''[[The Sporting Times]]'' сияқты бірқатар басқа жалпы тақырыптағы газеттер де осындай тәсілді қолданған), ал қазіргі кезде қағазды арнайы бояу қажет болғандықтан, бұл керісінше қымбатырақ түседі.<ref name=FTabout/> === Берри ағайындыларының сатып алуы === Берри ағайындылары — [[Уильям Берри, 1-виконт Кэмроуз|лорд Кэмроуз]] және [[Гомер Берри, 1-виконт Кемсли|Гомер Берри]] (кейін лорд Кемсли) — 1919 жылы ''Financial Times'' газетін сатып алды.<ref name=Kynaston1988>{{cite book|author-link= David Kynaston|first=David|last=Kynaston|title=The Financial Times: A Centenary History|publisher= Viking |date=1988|pages=142–144}}</ref> === Брендан Брэкеннің сатып алуы және ''Financial News''-пен бірігуі === 1945 жылы [[Брендан Брэкен]] ''Financial Times'' газетін лорд Кэмроуздан сатып алды<ref name=Kynaston1988 /> және 57 жылға созылған бәсекелестіктен кейін оны ''Financial News'' газетімен біріктіріп, алты беттік біртұтас газет құрды. ''Financial Times'' таралымы жағынан басым болса, ''Financial News'' редакциялық құрамдағы білікті мамандардың едәуір бөлігін қамтамасыз етті. «Lex» бағаны да ''Financial News'' басылымынан ауыстырылды.<ref>{{cite web |url=http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |title=A brief history of the FT by David Kynaston, author of ''The Financial Times: A Centenary History''. |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015044548/http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |archive-date=15 October 2013 }}</ref> Осы сатып алу мен бірігудің арқасында Брэкен «қазіргі ''Financial Times''-тың, Ұлыбританиядағы ең сапалы күнделікті газеттің, іс жүзіндегі негізін қалаушы» деп есептеледі.<ref>{{Cite web |last=Evilly |first=Barry Mac |date=28 September 2016 |title=Churchill & the Irishman |url=https://www.littlemuseum.ie/whats-on/churchill-the-irishman/ |access-date=11 October 2024 |website=Little Museum of Dublin |language=en-US}}</ref> === Гордон Ньютон және «тікелей іріктеу» === Кембридж түлегі [[Гордон Ньютон]] 1949 жылы редактор қызметіне кірісіп, бірден жаңа университет түлектерін, негізінен Оксбриджден, тағылымдамадан өтуші журналист ретінде тікелей жұмысқа қабылдау саясатын енгізді. Ол кезде мұндай тәжірибе [[Флит-стрит]] үшін өте сирек болатын. Олардың көбі кейін журналистикада және Ұлыбританияның қоғамдық өмірінде көрнекті мансап жасап, 1990 жылдарға дейін газеттің редакциялық әлеуетінің негізгі тірегіне айналды. Осындай алғашқы «тікелей қабылданған» қызметкер кейін Ұлыбританияның белгілі экономисі атанған [[Эндрю Шонфилд]] болды; екіншісі — кейін сэр атағын алған [[Уильям Рис-Могг]], ол ''[[The Sunday Times]]'' арқылы өтіп, [[Рой Томсон, 1-барон Томсон оф Флит|Рой Томсон]] ''[[The Times]]'' газетін сатып алғаннан кейін, 1967 жылы оның редакторы болды. ''FT''-ның Оксбриджден қабылданған басқа қызметкерлерінің қатарында кейін [[Қазынашылық канцлері]] болған [[Найджел Лоусон]] да бар еді. ''FT''-ның Флит-стрит журналистерін іріктеуге арналған ерекше саясаты [[Журналистердің ұлттық одағы]] арасында ешқашан танымал болған жоқ және 1966 жылы Оксфордтан кейіннен ''FT'' редакторы болған [[Ричард Ламберт]] жұмысқа қабылданған соң тоқтатылды. === Pearson сатып алуы және жаһандық газетке айналуы === Осы аралықта [[Pearson]] газетті 1957 жылы сатып алды.<ref>{{cite web|title=History of Pearson plc |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|access-date=2 March 2021|website=FundingUniverse |archive-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504105629/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|url-status=live}}</ref> Кейінгі жылдары газеттің көлемі, оқырмандар саны және қамтитын тақырыптарының ауқымы ұлғайды. Басылым [[әлемдік экономика]]да [[жаһандану]] үдерісінің қайта жандануын көрсете отырып, дүниежүзінің түрлі қалаларында тілшілер желісін құрды. 1970 жылдары трансшекаралық сауда мен капитал ағындары артқан кезде, технологиялардың дамуы және ағылшын тілінің халықаралық бизнес тілі ретінде кеңінен мойындалуы ''FT''-ның халықаралық деңгейде кеңеюіне мүмкіндік берді. 1979 жылғы 1 қаңтарда ''FT''-ның алғашқы шетелдік нұсқасы (құрлықтық Еуропа басылымы) Ұлыбританиядан тыс жерде, Франкфуртта басылып шықты; АҚШ-та басып шығару 1985 жылғы шілдеде басталды.<ref name=npius>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636%2C6548979 |work=Eugene Register-Guard |location=Oregon |agency=Associated Press |title=Financial Times of London now printed in U.S. |date=28 July 1985 |page=3F |access-date=22 April 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422202132/https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636,6548979 |url-status=live }}</ref> Содан бері халықаралық тақырыптарды қамту ауқымының кеңеюімен ''FT'' жаһандық газетке айналды. Ол 22 жерде басылып, Ұлыбританияға, құрлықтық Еуропаға, АҚШ-қа, Азияға және Таяу Шығысқа арналған бес халықаралық нұсқамен шығарылады.<ref>{{cite web |url=http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |title=FT's Media Kit: FT Heritage and Innovation |publisher=Fttoolkit.co.uk |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215215337/http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |archive-date=15 February 2013 }}</ref> Еуропалық нұсқасы құрлықтық Еуропа мен Африка аумағында таратылады. Ол дүйсенбіден сенбіге дейін Еуропадағы бес орталықта басылып, Еуропалық Одаққа, [[еуро]]ға және еуропалық компаниялардың қызметіне қатысты мәселелерді қамтиды.<ref>{{cite web |url=https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |title=FT tour |website=Financial Times|publisher=Financialtimes.net |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513183713/https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |archive-date=13 May 2013 }}</ref> 1994 жылы ''FT'' сән-салтанатты өмір салтына арналған ''How To Spend It'' журналын шығарды. 2009 жылы журналдың жеке веб-сайты іске қосылды.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |title=Financial Times launches How To Spend It online |publisher=Pearson |date=1 October 2009 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160117/http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> === FT.com === [[Сурет:Financial Times building One Southwark Bridge.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің [[Саутуарк-Бридж-Роуд|One Southwark Bridge]] ғимаратындағы бұрынғы Лондон кеңселері|alt=]] 1995 жылғы 13 мамырда ''Financial Times'' тобы FT.com сайтын іске қосып, интернет кеңістігіне алғаш рет қадам басты. Сайтта әлемнің түкпір-түкпіріндегі жаңалықтардың қысқаша шолуы ұсынылды, ал 1996 жылғы ақпанда оған акциялар бағасы туралы мәліметтер қосылды. Сайттың екінші буыны 1996 жылғы көктемде іске қосылды. Сайт жарнама есебінен қаржыландырылып, 1990 жылдардың соңында Ұлыбританиядағы интернет-жарнама нарығының дамуына үлес қосты. 1997–2000 жылдар аралығында FT Group пен Pearson интернеттегі өзгерістерге бейімделуіне байланысты сайт бірнеше рет жаңартылып, оның стратегиясы өзгертілді. 2002 жылы ''FT'' жазылым қызметтерін енгізді.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |title=FT.com to launch improved website with new content and services for users, subscribers and advertisers |publisher=Pearson |date=30 April 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160115/http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> ''FT.com'' — жеке жазылымдар есебінен табысты қаржыландырылатын Ұлыбританиядағы санаулы жаңалық сайттарының бірі. 1997 жылы ''FT'' Нью-Йорк, Чикаго, Лос-Анджелес, Сан-Франциско, Даллас, Атланта, Орландо және Вашингтонда басылатын АҚШ нұсқасын шығарды, дегенмен газет Нью-Йорктен тыс жерде алғаш рет 1985 жылы басылған еді. 1998 жылғы қыркүйекте ''FT'' Ұлыбритания ішінде сатылған даналарынан гөрі халықаралық нарықта көбірек данасы сатылған Ұлыбританияда орналасқан алғашқы газет болды. 2000 жылы ''Financial Times'' Гамбургте орналасқан жаңалықтар және редакциялық тобы бар неміс тіліндегі ''[[Financial Times Deutschland]]'' басылымын шығара бастады. 2003 жылы оның бастапқы таралымы 90 000 дананы құрады. Бастапқыда ол немістің [[Gruner + Jahr]] баспа компаниясымен бірлескен кәсіпорын ретінде құрылды. 2008 жылғы қаңтарда ''FT'' өзінің 50% үлесін неміс серіктесіне сатты.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2008/january/pearson-to-sell-its-ft-deutschland-stake-to-gruner-%2B-jahr.html?article=true |title=Pearson to sell its FT Deutschland stake to Gruner + Jahr |publisher=Pearson |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160113/http://www.pearson.com/news/2008/january/pearson-to-sell-its-ft-deutschland-stake-to-gruner-%2B-jahr.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> ''FT Deutschland'' ешқашан пайдаға шықпады және 12 жыл ішінде оның жинақталған шығыны 250 млн еуроға жеткені айтылады. Басылым 2012 жылғы 7 желтоқсанда жабылды.<ref>{{cite web|last=Wiesmann |first=Gerrit |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0c8df1ae-356b-11e2-bd77-00144feabdc0.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0c8df1ae-356b-11e2-bd77-00144feabdc0.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |title=FT Deutschland closure date confirmed |work=Financial Times |date=23 November 2012 |access-date=15 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/news/business/21567952-curtains-or-see-you-world-wide-web-so-farewell-then-ftd |title=So farewell then, FTD |newspaper=The Economist |date=8 December 2012 |access-date=15 October 2013 |archive-date=20 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020131605/http://www.economist.com/news/business/21567952-curtains-or-see-you-world-wide-web-so-farewell-then-ftd |url-status=live }}</ref> 2002 жылғы 4 ақпанда ''Financial Times'' қорларды басқару саласына арналған жаңа апталық қосымшаны іске қосты. ''FT fund management'' (FTfm) сол кезден бері әр дүйсенбі сайын газетпен бірге таратылады. FTfm — қорларды басқаруға арналған әлемдегі ең көп таралымды басылым.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/january/financial-times-to-expand-fund-management-coverage.html?article=true |title=Financial Times to expand fund management coverage with new weekly supplement |publisher=Pearson |date=28 January 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160028/http://www.pearson.com/news/2002/january/financial-times-to-expand-fund-management-coverage.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> 2005 жылдан бері ''FT'' жыл сайынғы [[Financial Times жылдың бизнес кітабы сыйлығы|''Financial Times'' жылдың бизнес кітабы сыйлығына]] демеушілік етеді.<ref>{{cite web |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/d61420c0-a83d-11d9-87a9-00000e2511c8.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/d61420c0-a83d-11d9-87a9-00000e2511c8.html |archive-date=10 December 2022 |url-status=live |title=Why there is a need for this award |first= Andrew |last=Gowers|author-link= Andrew Gowers |website=Financial Times |date=10 April 2005 |access-date=30 May 2012}}</ref> === «Жаңартылған» ''FT'' === 2007 жылғы 23 сәуірде ''FT'' газеттің «жаңартылған» нұсқасын таныстырып, «We Live in Financial Times» («Біз Financial Times дәуірінде өмір сүреміз») атты жаңа ұранын енгізді.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2007/april/financial-times-unveils-global-refresh.html?article=true |title=Financial Times unveils global refresh |publisher=Pearson |date=23 April 2007 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160110/http://www.pearson.com/news/2007/april/financial-times-unveils-global-refresh.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> 2007 жылы ''FT'' [[төлем қабырғасы]]ның өлшемді моделін алғашқылардың бірі болып енгізді: ол сайтқа кірушілерге ақы төлеу талап етілгенге дейін ай сайын шектеулі мөлшерде мақаланы тегін оқуға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/special-report/2011/07/09/reinventing-the-newspaper |title=Special report: The news industry |newspaper=The Economist |date=7 July 2011 |access-date=15 October 2013 |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612170302/https://www.economist.com/node/18904178 |url-status=live }}</ref> Төрт жылдан кейін ''FT'' [[HTML5]] негізіндегі мобильді интернет-қосымшасын іске қосты. Смартфондар мен планшеттер жазылымдардың 12%-ын және FT.com трафигінің 19%-ын қамтамасыз етті.<ref>{{cite web |url=http://aboutus.ft.com/2012/04/12/ft-web-app-hits-two-million-users/ |title=FT Web App hits two million users |work=Financial Times |date=12 April 2012 |access-date=15 October 2013 |archive-date=13 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170313053459/http://aboutus.ft.com/2012/04/12/ft-web-app-hits-two-million-users/ }}</ref> 2012 жылы цифрлық жазылушылар саны алғаш рет газеттің таралымынан асып түсті, ал ''FT'' кірісінің жартысына жуығын жарнамадан емес, жазылымдардан ала бастады.<ref>{{cite web |last=Barber |first=Lionel |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/6fce6e6e-711c-11e2-9d5c-00144feab49a.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/6fce6e6e-711c-11e2-9d5c-00144feab49a.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title= FT at 125: The world in focus |work=Financial Times |date=12 February 2013 |access-date=15 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://aboutus.ft.com/2013/01/03/gillian-tett-keynote-remarks-at-the-knight-bagehot-37th-anniversary-gala/ |title=Gillian Tett keynote remarks at the Knight-Bagehot 37th Anniversary Gala |work=Financial Times |date=3 January 2013 |access-date=15 October 2013 |archive-date=7 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307121537/http://aboutus.ft.com/2013/01/03/gillian-tett-keynote-remarks-at-the-knight-bagehot-37th-anniversary-gala/ }}</ref> ''FT'' 2010 жылдан бері [[Bloomberg Terminal]] жүйесінде<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2010/december/financial-times-now-available-on-bloomberg-professional.html?article=true |title=Financial Times now available on Bloomberg Professional |publisher=Pearson.com |date=6 December 2010 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160108/http://www.pearson.com/news/2010/december/financial-times-now-available-on-bloomberg-professional.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref>, ал 2013 жылдан бері [[Wiser.org|Wisers]] платформасында қолжетімді.<ref>{{cite web |url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-launches-on-wisers-services/ |title=Financial Times launches on Wisers services |website=Financial Times |date=6 May 2013 |access-date=19 July 2017 |archive-date=18 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018082357/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-launches-on-wisers-services/ |url-status=live }}</ref> 2015 жылдан бастап сайттағы өлшемді төлем қабырғасының орнына келушілерге бір ай бойы шектеусіз тегін қолжетімділік берілді, одан кейін жазылым рәсімдеу қажет болды.<ref name="Guardian20190419"/><ref>{{cite news |title=Financial Times CEO John Ridding explains how to make people pay for media |first=Eric |last=Johnson |url=https://www.vox.com/2018/4/5/17200016/john-ridding-financial-times-ft-online-subscriptions-paywall-nikkei-peter-kafka-recode-media-podcast |newspaper=Recode.net |via=Vox |date=5 April 2018 |access-date=19 April 2020 |archive-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801043704/https://www.vox.com/2018/4/5/17200016/john-ridding-financial-times-ft-online-subscriptions-paywall-nikkei-peter-kafka-recode-media-podcast |url-status=live }}</ref> 2015 жылғы шілдеде Pearson Financial Times Group-ты [[Nikkei, Inc.|Nikkei]] компаниясына [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты.<ref name="BBC20150723"/><ref name="Guardian20150724"/><ref name="Nikkei20151130"/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0wo8qy5ox8g85wleq6bdf80yp7ajsjw 3657692 3657691 2026-09-20T07:46:23Z 1nter pares 146705 /* «Жаңартылған» FT */ 3657692 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, [[оқырман хаттары]], кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) [[газет қағазы]]мен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''[[FT Magazine]]'' журналы, демалыс күнгі ''[[FT Weekend]]'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. ''[[#Редакция ұстанымы|Financial Times редакциясының ұстанымы]]'' [[экономикалық либерализм]]ге, әсіресе [[еркін сауда]] мен [[еркін нарық]]ты қолдауға негізделген. Құрылғаннан бері басылым [[либералдық демократия]]ны қолдап, әртүрлі елдер үкіметтерінің [[классикалық либерализм|классикалық либералдық]] саясаттары мен шараларына оң көзқарас танытып келеді; газеттің жаңалық редакциясы редакциялық алқадан тәуелсіз және ол [[беделді газет]] ретінде қарастырылады. Экономикалық тақырыптарды ұзақ уақыт бойы талдап келе жатқандықтан, ''FT'' [[#Индекстері|түрлі қаржы индекстерін]], ең алдымен [[FTSE All-Share Index]] индексін жариялайды. XX ғасырдың аяғынан бері материалдарының әдетте терең қамтылуы басылымды [[ақ жағалылар]], білімді және қаржылық сауатты оқырмандар аудиториясымен байланыстырып келеді.<ref>{{cite news |last1=Plunkett |first1=John |last2=Martinson |first2=Jane |title=Financial Times sold to Japanese media group Nikkei for £844m |url=https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |newspaper=The Guardian |date=24 July 2015 |access-date=29 May 2020 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523174549/https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Kynaston |first=David |title=A Brief History of the Financial Times |url=https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |publisher=Viking Adult |year=1988 |access-date=20 May 2020 |archive-date=18 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218030317/https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |url-status=live }}</ref> Осыған байланысты ''FT'' дәстүрлі түрде [[центризм|центристік]]<ref>{{cite book |editor-last=Rawlinson |editor-first=Francis |title=How Press Propaganda Paved the Way to Brexit |url=https://books.google.com/books?id=J2vLDwAAQBAJ&dq=%22The+Financial+Times%22+%22Centre%22+How+Press+Propaganda+Paved+the+Way+to+Brexit&pg=PA65 |publisher=[[Springer Nature]] |date=2020 |page=65 |isbn=978-3-030-27765-9}}</ref> пен [[орталық-оңшыл саясат|орталық-оңшыл]]<ref>{{cite book |editor-last=Schaeffner |editor-first=Christina |title=Political Discourse, Media and Translation |url=https://books.google.com/books?id=6BIaBwAAQBAJ&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA35 |quote=With regard to political affiliation ''The Daily Telegraph'' is a right-wing paper, ''The Times'' centre-right, the ''Financial Times'' centre-right and liberal, and ''The Guardian'' centre-left. |date=2009 |page=35 |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |isbn=978-1-4438-1793-6}}</ref> [[либерализм|либералдық]],<ref>{{cite book|editor=Essvale Corporation Limited |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals |url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA46 |quote=The Financial Times is normally seen as centre-right/liberal, although to the left of its principal competitor, The Wall Street Journal. It advocates free markets and is generally in favour of globalisation. |date=2007 |page=46 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4}}</ref> [[неолиберализм|неолибералдық]]<ref>{{cite book |last1=Morgan |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Terry |last3=Murdoch |first3=Jonathan |title=Worlds of Food: Place, Power, and Provenance in the Food Chain |url=https://books.google.com/books?id=LeM9CyPsnvAC&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA41 |quote=The neo-liberal Financial Times was outraged by the Farm Bill's 'grotesque farm subsidies' and it accused Washington of having 'surrendered to protectionism', while the heads of the WTO, World Bank, and the IMF penned a joint protest ... |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=41 |isbn=978-0-19-155662-3}}</ref> және [[консервативтік либерализм|консервативтік-либералдық]]<ref name="cons">{{cite book |editor-last=Kirchhelle |editor-first=Claas |title=Pyrrhic Progress: The History of Antibiotics in Anglo-American Food Production |url=https://books.google.com/books?id=jT6-DwAAQBAJ&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA1927 |quote=Enthusiastic reports subsequently appeared in the left-leaning Observer and the conservative-liberal Financial Times. |date=2020 |page=1927 |publisher=[[Rutgers University Press]] |isbn=978-0-8135-9149-0}}</ref> газет ретінде сипатталып келеді. ''Financial Times'' штаб-пәтері Лондонның қаржы орталығына жақын, [[Friday Street]] көшесіндегі 1-үйде орналасқан [[Bracken House]] ғимаратында орналасқан; мұнда оның [[баспа ісі|баспасы]], корпоративтік орталығы және негізгі редакциясы жұмыс істейді. == Тарихы == [[Сурет:Financial Times 1888 front page.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің 1888 жылғы 13 ақпандағы бірінші беті|247x247px]] === Құрылуы === ''FT'' 1888 жылғы 10 қаңтарда ''London Financial Guide'' атауымен шыға бастады, ал сол жылғы 13 ақпанда атауын ''Financial Times'' деп өзгертті. Өзін «Адал қаржыгердің, шынайы инвестордың, беделді брокердің, нағыз директордың және заңды алыпсатардың досы» деп сипаттаған басылым төрт беттен тұрды. Оның негізгі оқырмандары [[Лондон Ситиі]]нің қаржы қауымдастығы болды, ал жалғыз бәсекелесі батылырақ әрі сәл ертерек (1884 жылы) құрылған ''[[Financial News (1884–1945)|Financial News]]'' газеті еді. 1893 жылғы 2 қаңтарда ''FT'' атауы ұқсас ''Financial News'' басылымынан ерекшелену үшін ашық қызғылт қағазға басыла бастады.<ref name=FTabout>{{cite web|website=Financial Times|title=About the newspaper|url=http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108062240/http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/#axzz3ZDPTGgyZ|archive-date=8 January 2012 |access-date=4 May 2015}}</ref> Қағаздың қызғылт реңкі [[Корнуолл]]дағы [[Сент-Остелл]] маңындағы [[Боделва]] [[карьер]]інен алына бастаған [[каолин]]нің түсінен пайда болған.<ref name="Becquart2020">{{cite news |last1=Becquart |first1=Charlotte |title=The Financial Times newspaper is pink because of Cornwall's China clay |url=https://www.cornwalllive.com/news/cornwall-news/financial-times-newspaper-pink-because-4394084 |access-date=27 May 2025 |work=[[Cornwall Live]] |publisher=[[InYourArea]] |date=8 August 2020}}</ref> Сол кезде қағазды ағартпау арзанырақ болатын (''[[The Sporting Times]]'' сияқты бірқатар басқа жалпы тақырыптағы газеттер де осындай тәсілді қолданған), ал қазіргі кезде қағазды арнайы бояу қажет болғандықтан, бұл керісінше қымбатырақ түседі.<ref name=FTabout/> === Берри ағайындыларының сатып алуы === Берри ағайындылары — [[Уильям Берри, 1-виконт Кэмроуз|лорд Кэмроуз]] және [[Гомер Берри, 1-виконт Кемсли|Гомер Берри]] (кейін лорд Кемсли) — 1919 жылы ''Financial Times'' газетін сатып алды.<ref name=Kynaston1988>{{cite book|author-link= David Kynaston|first=David|last=Kynaston|title=The Financial Times: A Centenary History|publisher= Viking |date=1988|pages=142–144}}</ref> === Брендан Брэкеннің сатып алуы және ''Financial News''-пен бірігуі === 1945 жылы [[Брендан Брэкен]] ''Financial Times'' газетін лорд Кэмроуздан сатып алды<ref name=Kynaston1988 /> және 57 жылға созылған бәсекелестіктен кейін оны ''Financial News'' газетімен біріктіріп, алты беттік біртұтас газет құрды. ''Financial Times'' таралымы жағынан басым болса, ''Financial News'' редакциялық құрамдағы білікті мамандардың едәуір бөлігін қамтамасыз етті. «Lex» бағаны да ''Financial News'' басылымынан ауыстырылды.<ref>{{cite web |url=http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |title=A brief history of the FT by David Kynaston, author of ''The Financial Times: A Centenary History''. |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015044548/http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |archive-date=15 October 2013 }}</ref> Осы сатып алу мен бірігудің арқасында Брэкен «қазіргі ''Financial Times''-тың, Ұлыбританиядағы ең сапалы күнделікті газеттің, іс жүзіндегі негізін қалаушы» деп есептеледі.<ref>{{Cite web |last=Evilly |first=Barry Mac |date=28 September 2016 |title=Churchill & the Irishman |url=https://www.littlemuseum.ie/whats-on/churchill-the-irishman/ |access-date=11 October 2024 |website=Little Museum of Dublin |language=en-US}}</ref> === Гордон Ньютон және «тікелей іріктеу» === Кембридж түлегі [[Гордон Ньютон]] 1949 жылы редактор қызметіне кірісіп, бірден жаңа университет түлектерін, негізінен Оксбриджден, тағылымдамадан өтуші журналист ретінде тікелей жұмысқа қабылдау саясатын енгізді. Ол кезде мұндай тәжірибе [[Флит-стрит]] үшін өте сирек болатын. Олардың көбі кейін журналистикада және Ұлыбританияның қоғамдық өмірінде көрнекті мансап жасап, 1990 жылдарға дейін газеттің редакциялық әлеуетінің негізгі тірегіне айналды. Осындай алғашқы «тікелей қабылданған» қызметкер кейін Ұлыбританияның белгілі экономисі атанған [[Эндрю Шонфилд]] болды; екіншісі — кейін сэр атағын алған [[Уильям Рис-Могг]], ол ''[[The Sunday Times]]'' арқылы өтіп, [[Рой Томсон, 1-барон Томсон оф Флит|Рой Томсон]] ''[[The Times]]'' газетін сатып алғаннан кейін, 1967 жылы оның редакторы болды. ''FT''-ның Оксбриджден қабылданған басқа қызметкерлерінің қатарында кейін [[Қазынашылық канцлері]] болған [[Найджел Лоусон]] да бар еді. ''FT''-ның Флит-стрит журналистерін іріктеуге арналған ерекше саясаты [[Журналистердің ұлттық одағы]] арасында ешқашан танымал болған жоқ және 1966 жылы Оксфордтан кейіннен ''FT'' редакторы болған [[Ричард Ламберт]] жұмысқа қабылданған соң тоқтатылды. === Pearson сатып алуы және жаһандық газетке айналуы === Осы аралықта [[Pearson]] газетті 1957 жылы сатып алды.<ref>{{cite web|title=History of Pearson plc |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|access-date=2 March 2021|website=FundingUniverse |archive-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504105629/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|url-status=live}}</ref> Кейінгі жылдары газеттің көлемі, оқырмандар саны және қамтитын тақырыптарының ауқымы ұлғайды. Басылым [[әлемдік экономика]]да [[жаһандану]] үдерісінің қайта жандануын көрсете отырып, дүниежүзінің түрлі қалаларында тілшілер желісін құрды. 1970 жылдары трансшекаралық сауда мен капитал ағындары артқан кезде, технологиялардың дамуы және ағылшын тілінің халықаралық бизнес тілі ретінде кеңінен мойындалуы ''FT''-ның халықаралық деңгейде кеңеюіне мүмкіндік берді. 1979 жылғы 1 қаңтарда ''FT''-ның алғашқы шетелдік нұсқасы (құрлықтық Еуропа басылымы) Ұлыбританиядан тыс жерде, Франкфуртта басылып шықты; АҚШ-та басып шығару 1985 жылғы шілдеде басталды.<ref name=npius>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636%2C6548979 |work=Eugene Register-Guard |location=Oregon |agency=Associated Press |title=Financial Times of London now printed in U.S. |date=28 July 1985 |page=3F |access-date=22 April 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422202132/https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636,6548979 |url-status=live }}</ref> Содан бері халықаралық тақырыптарды қамту ауқымының кеңеюімен ''FT'' жаһандық газетке айналды. Ол 22 жерде басылып, Ұлыбританияға, құрлықтық Еуропаға, АҚШ-қа, Азияға және Таяу Шығысқа арналған бес халықаралық нұсқамен шығарылады.<ref>{{cite web |url=http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |title=FT's Media Kit: FT Heritage and Innovation |publisher=Fttoolkit.co.uk |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215215337/http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |archive-date=15 February 2013 }}</ref> Еуропалық нұсқасы құрлықтық Еуропа мен Африка аумағында таратылады. Ол дүйсенбіден сенбіге дейін Еуропадағы бес орталықта басылып, Еуропалық Одаққа, [[еуро]]ға және еуропалық компаниялардың қызметіне қатысты мәселелерді қамтиды.<ref>{{cite web |url=https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |title=FT tour |website=Financial Times|publisher=Financialtimes.net |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513183713/https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |archive-date=13 May 2013 }}</ref> 1994 жылы ''FT'' сән-салтанатты өмір салтына арналған ''How To Spend It'' журналын шығарды. 2009 жылы журналдың жеке веб-сайты іске қосылды.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |title=Financial Times launches How To Spend It online |publisher=Pearson |date=1 October 2009 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160117/http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> === FT.com === [[Сурет:Financial Times building One Southwark Bridge.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің [[Саутуарк-Бридж-Роуд|One Southwark Bridge]] ғимаратындағы бұрынғы Лондон кеңселері|alt=]] 1995 жылғы 13 мамырда ''Financial Times'' тобы FT.com сайтын іске қосып, интернет кеңістігіне алғаш рет қадам басты. Сайтта әлемнің түкпір-түкпіріндегі жаңалықтардың қысқаша шолуы ұсынылды, ал 1996 жылғы ақпанда оған акциялар бағасы туралы мәліметтер қосылды. Сайттың екінші буыны 1996 жылғы көктемде іске қосылды. Сайт жарнама есебінен қаржыландырылып, 1990 жылдардың соңында Ұлыбританиядағы интернет-жарнама нарығының дамуына үлес қосты. 1997–2000 жылдар аралығында FT Group пен Pearson интернеттегі өзгерістерге бейімделуіне байланысты сайт бірнеше рет жаңартылып, оның стратегиясы өзгертілді. 2002 жылы ''FT'' жазылым қызметтерін енгізді.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |title=FT.com to launch improved website with new content and services for users, subscribers and advertisers |publisher=Pearson |date=30 April 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160115/http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> ''FT.com'' — жеке жазылымдар есебінен табысты қаржыландырылатын Ұлыбританиядағы санаулы жаңалық сайттарының бірі. 1997 жылы ''FT'' Нью-Йорк, Чикаго, Лос-Анджелес, Сан-Франциско, Даллас, Атланта, Орландо және Вашингтонда басылатын АҚШ нұсқасын шығарды, дегенмен газет Нью-Йорктен тыс жерде алғаш рет 1985 жылы басылған еді. 1998 жылғы қыркүйекте ''FT'' Ұлыбритания ішінде сатылған даналарынан гөрі халықаралық нарықта көбірек данасы сатылған Ұлыбританияда орналасқан алғашқы газет болды. 2000 жылы ''Financial Times'' Гамбургте орналасқан жаңалықтар және редакциялық тобы бар неміс тіліндегі ''[[Financial Times Deutschland]]'' басылымын шығара бастады. 2003 жылы оның бастапқы таралымы 90 000 дананы құрады. Бастапқыда ол немістің [[Gruner + Jahr]] баспа компаниясымен бірлескен кәсіпорын ретінде құрылды. 2008 жылғы қаңтарда ''FT'' өзінің 50% үлесін неміс серіктесіне сатты.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2008/january/pearson-to-sell-its-ft-deutschland-stake-to-gruner-%2B-jahr.html?article=true |title=Pearson to sell its FT Deutschland stake to Gruner + Jahr |publisher=Pearson |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160113/http://www.pearson.com/news/2008/january/pearson-to-sell-its-ft-deutschland-stake-to-gruner-%2B-jahr.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> ''FT Deutschland'' ешқашан пайдаға шықпады және 12 жыл ішінде оның жинақталған шығыны 250 млн еуроға жеткені айтылады. Басылым 2012 жылғы 7 желтоқсанда жабылды.<ref>{{cite web|last=Wiesmann |first=Gerrit |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0c8df1ae-356b-11e2-bd77-00144feabdc0.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0c8df1ae-356b-11e2-bd77-00144feabdc0.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |title=FT Deutschland closure date confirmed |work=Financial Times |date=23 November 2012 |access-date=15 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/news/business/21567952-curtains-or-see-you-world-wide-web-so-farewell-then-ftd |title=So farewell then, FTD |newspaper=The Economist |date=8 December 2012 |access-date=15 October 2013 |archive-date=20 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020131605/http://www.economist.com/news/business/21567952-curtains-or-see-you-world-wide-web-so-farewell-then-ftd |url-status=live }}</ref> 2002 жылғы 4 ақпанда ''Financial Times'' қорларды басқару саласына арналған жаңа апталық қосымшаны іске қосты. ''FT fund management'' (FTfm) сол кезден бері әр дүйсенбі сайын газетпен бірге таратылады. FTfm — қорларды басқаруға арналған әлемдегі ең көп таралымды басылым.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/january/financial-times-to-expand-fund-management-coverage.html?article=true |title=Financial Times to expand fund management coverage with new weekly supplement |publisher=Pearson |date=28 January 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160028/http://www.pearson.com/news/2002/january/financial-times-to-expand-fund-management-coverage.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> 2005 жылдан бері ''FT'' жыл сайынғы [[Financial Times жылдың бизнес кітабы сыйлығы|''Financial Times'' жылдың бизнес кітабы сыйлығына]] демеушілік етеді.<ref>{{cite web |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/d61420c0-a83d-11d9-87a9-00000e2511c8.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/d61420c0-a83d-11d9-87a9-00000e2511c8.html |archive-date=10 December 2022 |url-status=live |title=Why there is a need for this award |first= Andrew |last=Gowers|author-link= Andrew Gowers |website=Financial Times |date=10 April 2005 |access-date=30 May 2012}}</ref> === «Жаңартылған» ''FT'' === 2007 жылғы 23 сәуірде ''FT'' газеттің «жаңартылған» нұсқасын таныстырып, «We Live in Financial Times» («Біз Financial Times дәуірінде өмір сүреміз») атты жаңа ұранын енгізді.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2007/april/financial-times-unveils-global-refresh.html?article=true |title=Financial Times unveils global refresh |publisher=Pearson |date=23 April 2007 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160110/http://www.pearson.com/news/2007/april/financial-times-unveils-global-refresh.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> 2007 жылы ''FT'' [[төлем қабырғасы]]ның өлшемді моделін алғашқылардың бірі болып енгізді: ол сайтқа кірушілерге ақы төлеу талап етілгенге дейін ай сайын шектеулі мөлшерде мақаланы тегін оқуға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/special-report/2011/07/09/reinventing-the-newspaper |title=Special report: The news industry |newspaper=The Economist |date=7 July 2011 |access-date=15 October 2013 |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612170302/https://www.economist.com/node/18904178 |url-status=live }}</ref> Төрт жылдан кейін ''FT'' [[HTML5]] негізіндегі мобильді интернет-қосымшасын іске қосты. Смартфондар мен планшеттер жазылымдардың 12%-ын және FT.com трафигінің 19%-ын қамтамасыз етті.<ref>{{cite web |url=http://aboutus.ft.com/2012/04/12/ft-web-app-hits-two-million-users/ |title=FT Web App hits two million users |work=Financial Times |date=12 April 2012 |access-date=15 October 2013 |archive-date=13 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170313053459/http://aboutus.ft.com/2012/04/12/ft-web-app-hits-two-million-users/ }}</ref> 2012 жылы цифрлық жазылушылар саны алғаш рет газеттің таралымынан асып түсті, ал ''FT'' кірісінің жартысына жуығын жарнамадан емес, жазылымдардан ала бастады.<ref>{{cite web |last=Barber |first=Lionel |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/6fce6e6e-711c-11e2-9d5c-00144feab49a.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/6fce6e6e-711c-11e2-9d5c-00144feab49a.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title= FT at 125: The world in focus |work=Financial Times |date=12 February 2013 |access-date=15 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://aboutus.ft.com/2013/01/03/gillian-tett-keynote-remarks-at-the-knight-bagehot-37th-anniversary-gala/ |title=Gillian Tett keynote remarks at the Knight-Bagehot 37th Anniversary Gala |work=Financial Times |date=3 January 2013 |access-date=15 October 2013 |archive-date=7 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307121537/http://aboutus.ft.com/2013/01/03/gillian-tett-keynote-remarks-at-the-knight-bagehot-37th-anniversary-gala/ }}</ref> ''FT'' 2010 жылдан бері [[Bloomberg Terminal]] жүйесінде<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2010/december/financial-times-now-available-on-bloomberg-professional.html?article=true |title=Financial Times now available on Bloomberg Professional |publisher=Pearson.com |date=6 December 2010 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160108/http://www.pearson.com/news/2010/december/financial-times-now-available-on-bloomberg-professional.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref>, ал 2013 жылдан бері [[Wiser.org|Wisers]] платформасында қолжетімді.<ref>{{cite web |url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-launches-on-wisers-services/ |title=Financial Times launches on Wisers services |website=Financial Times |date=6 May 2013 |access-date=19 July 2017 |archive-date=18 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018082357/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-launches-on-wisers-services/ |url-status=live }}</ref> 2015 жылдан бастап сайттағы өлшемді төлем қабырғасының орнына келушілерге бір ай бойы шектеусіз тегін қолжетімділік берілді, одан кейін жазылым рәсімдеу қажет болды.<ref name="Guardian20190419"/><ref>{{cite news |title=Financial Times CEO John Ridding explains how to make people pay for media |first=Eric |last=Johnson |url=https://www.vox.com/2018/4/5/17200016/john-ridding-financial-times-ft-online-subscriptions-paywall-nikkei-peter-kafka-recode-media-podcast |newspaper=Recode.net |via=Vox |date=5 April 2018 |access-date=19 April 2020 |archive-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801043704/https://www.vox.com/2018/4/5/17200016/john-ridding-financial-times-ft-online-subscriptions-paywall-nikkei-peter-kafka-recode-media-podcast |url-status=live }}</ref> 2015 жылғы шілдеде Pearson Financial Times Group-ты [[Nikkei, Inc.|Nikkei]] компаниясына [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты.<ref name="BBC20150723"/><ref name="Guardian20150724"/><ref name="Nikkei20151130"/> 2016 жылы ''Financial Times'' Лондонда орналасқан, телерадио хабар тарату, бейне, цифрлық платформалар, әлеуметтік желілер мен іс-шараларды қоса алғанда, әртүрлі арналар үшін сапалы брендтік контент әзірлеуге және өндіруге маманданған Alpha Grid медиакомпаниясының бақылау пакетін сатып алды.<ref>{{cite news|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-expands-content-marketing-studio-with-majority-stake-in-alpha-grid/|title=FT expands content marketing studio with majority stake in Alpha Grid|access-date=2 March 2018|archive-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303105637/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-expands-content-marketing-studio-with-majority-stake-in-alpha-grid/|url-status=live}}</ref> 2018 жылы ''Financial Times'' трансұлттық корпоративтік және институционалдық клиенттерге [[сарапшылық көшбасшылық]] пен зерттеу қызметтерін ұсынуға маманданған [[Longitude Research|Longitude]] компаниясының бақылау пакетін сатып алды.<ref>{{cite news|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-acquires-majority-stake-in-research-and-content-specialists-longitude/|title=Financial Times acquires majority stake in research and content specialists Longitude|access-date=2 March 2018|archive-date=2 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302225357/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-acquires-majority-stake-in-research-and-content-specialists-longitude/|url-status=live}}</ref> 2022 жылғы қаңтарда FT Longitude компаниясын толық сатып алуды аяқтап, оның негізін қалаушылар Роб Митчелл, Джеймс Уотсон және Гарет Лофтхаусқа тиесілі қалған акцияларды сатып алды. Бұл инвестиция ''Financial Times''-тың соңғы жылдары бірнеше бизнес бағытында, соның ішінде ''FT Live'' арқылы конференциялар мен іс-шаралар саласында кеңеюін жалғастырып, ''FT''-ның дәстүрлі коммерциялық ұсыныстарын неғұрлым кең ауқымды интеграцияланған қызметтермен толықтырды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 96xy3ipol7m96ereudejarcblx3vblk 3657694 3657692 2026-09-20T07:48:16Z 1nter pares 146705 /* «Жаңартылған» FT */ 3657694 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, [[оқырман хаттары]], кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) [[газет қағазы]]мен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''[[FT Magazine]]'' журналы, демалыс күнгі ''[[FT Weekend]]'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. ''[[#Редакция ұстанымы|Financial Times редакциясының ұстанымы]]'' [[экономикалық либерализм]]ге, әсіресе [[еркін сауда]] мен [[еркін нарық]]ты қолдауға негізделген. Құрылғаннан бері басылым [[либералдық демократия]]ны қолдап, әртүрлі елдер үкіметтерінің [[классикалық либерализм|классикалық либералдық]] саясаттары мен шараларына оң көзқарас танытып келеді; газеттің жаңалық редакциясы редакциялық алқадан тәуелсіз және ол [[беделді газет]] ретінде қарастырылады. Экономикалық тақырыптарды ұзақ уақыт бойы талдап келе жатқандықтан, ''FT'' [[#Индекстері|түрлі қаржы индекстерін]], ең алдымен [[FTSE All-Share Index]] индексін жариялайды. XX ғасырдың аяғынан бері материалдарының әдетте терең қамтылуы басылымды [[ақ жағалылар]], білімді және қаржылық сауатты оқырмандар аудиториясымен байланыстырып келеді.<ref>{{cite news |last1=Plunkett |first1=John |last2=Martinson |first2=Jane |title=Financial Times sold to Japanese media group Nikkei for £844m |url=https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |newspaper=The Guardian |date=24 July 2015 |access-date=29 May 2020 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523174549/https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Kynaston |first=David |title=A Brief History of the Financial Times |url=https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |publisher=Viking Adult |year=1988 |access-date=20 May 2020 |archive-date=18 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218030317/https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |url-status=live }}</ref> Осыған байланысты ''FT'' дәстүрлі түрде [[центризм|центристік]]<ref>{{cite book |editor-last=Rawlinson |editor-first=Francis |title=How Press Propaganda Paved the Way to Brexit |url=https://books.google.com/books?id=J2vLDwAAQBAJ&dq=%22The+Financial+Times%22+%22Centre%22+How+Press+Propaganda+Paved+the+Way+to+Brexit&pg=PA65 |publisher=[[Springer Nature]] |date=2020 |page=65 |isbn=978-3-030-27765-9}}</ref> пен [[орталық-оңшыл саясат|орталық-оңшыл]]<ref>{{cite book |editor-last=Schaeffner |editor-first=Christina |title=Political Discourse, Media and Translation |url=https://books.google.com/books?id=6BIaBwAAQBAJ&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA35 |quote=With regard to political affiliation ''The Daily Telegraph'' is a right-wing paper, ''The Times'' centre-right, the ''Financial Times'' centre-right and liberal, and ''The Guardian'' centre-left. |date=2009 |page=35 |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |isbn=978-1-4438-1793-6}}</ref> [[либерализм|либералдық]],<ref>{{cite book|editor=Essvale Corporation Limited |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals |url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA46 |quote=The Financial Times is normally seen as centre-right/liberal, although to the left of its principal competitor, The Wall Street Journal. It advocates free markets and is generally in favour of globalisation. |date=2007 |page=46 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4}}</ref> [[неолиберализм|неолибералдық]]<ref>{{cite book |last1=Morgan |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Terry |last3=Murdoch |first3=Jonathan |title=Worlds of Food: Place, Power, and Provenance in the Food Chain |url=https://books.google.com/books?id=LeM9CyPsnvAC&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA41 |quote=The neo-liberal Financial Times was outraged by the Farm Bill's 'grotesque farm subsidies' and it accused Washington of having 'surrendered to protectionism', while the heads of the WTO, World Bank, and the IMF penned a joint protest ... |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=41 |isbn=978-0-19-155662-3}}</ref> және [[консервативтік либерализм|консервативтік-либералдық]]<ref name="cons">{{cite book |editor-last=Kirchhelle |editor-first=Claas |title=Pyrrhic Progress: The History of Antibiotics in Anglo-American Food Production |url=https://books.google.com/books?id=jT6-DwAAQBAJ&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA1927 |quote=Enthusiastic reports subsequently appeared in the left-leaning Observer and the conservative-liberal Financial Times. |date=2020 |page=1927 |publisher=[[Rutgers University Press]] |isbn=978-0-8135-9149-0}}</ref> газет ретінде сипатталып келеді. ''Financial Times'' штаб-пәтері Лондонның қаржы орталығына жақын, [[Friday Street]] көшесіндегі 1-үйде орналасқан [[Bracken House]] ғимаратында орналасқан; мұнда оның [[баспа ісі|баспасы]], корпоративтік орталығы және негізгі редакциясы жұмыс істейді. == Тарихы == [[Сурет:Financial Times 1888 front page.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің 1888 жылғы 13 ақпандағы бірінші беті|247x247px]] === Құрылуы === ''FT'' 1888 жылғы 10 қаңтарда ''London Financial Guide'' атауымен шыға бастады, ал сол жылғы 13 ақпанда атауын ''Financial Times'' деп өзгертті. Өзін «Адал қаржыгердің, шынайы инвестордың, беделді брокердің, нағыз директордың және заңды алыпсатардың досы» деп сипаттаған басылым төрт беттен тұрды. Оның негізгі оқырмандары [[Лондон Ситиі]]нің қаржы қауымдастығы болды, ал жалғыз бәсекелесі батылырақ әрі сәл ертерек (1884 жылы) құрылған ''[[Financial News (1884–1945)|Financial News]]'' газеті еді. 1893 жылғы 2 қаңтарда ''FT'' атауы ұқсас ''Financial News'' басылымынан ерекшелену үшін ашық қызғылт қағазға басыла бастады.<ref name=FTabout>{{cite web|website=Financial Times|title=About the newspaper|url=http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108062240/http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/#axzz3ZDPTGgyZ|archive-date=8 January 2012 |access-date=4 May 2015}}</ref> Қағаздың қызғылт реңкі [[Корнуолл]]дағы [[Сент-Остелл]] маңындағы [[Боделва]] [[карьер]]інен алына бастаған [[каолин]]нің түсінен пайда болған.<ref name="Becquart2020">{{cite news |last1=Becquart |first1=Charlotte |title=The Financial Times newspaper is pink because of Cornwall's China clay |url=https://www.cornwalllive.com/news/cornwall-news/financial-times-newspaper-pink-because-4394084 |access-date=27 May 2025 |work=[[Cornwall Live]] |publisher=[[InYourArea]] |date=8 August 2020}}</ref> Сол кезде қағазды ағартпау арзанырақ болатын (''[[The Sporting Times]]'' сияқты бірқатар басқа жалпы тақырыптағы газеттер де осындай тәсілді қолданған), ал қазіргі кезде қағазды арнайы бояу қажет болғандықтан, бұл керісінше қымбатырақ түседі.<ref name=FTabout/> === Берри ағайындыларының сатып алуы === Берри ағайындылары — [[Уильям Берри, 1-виконт Кэмроуз|лорд Кэмроуз]] және [[Гомер Берри, 1-виконт Кемсли|Гомер Берри]] (кейін лорд Кемсли) — 1919 жылы ''Financial Times'' газетін сатып алды.<ref name=Kynaston1988>{{cite book|author-link= David Kynaston|first=David|last=Kynaston|title=The Financial Times: A Centenary History|publisher= Viking |date=1988|pages=142–144}}</ref> === Брендан Брэкеннің сатып алуы және ''Financial News''-пен бірігуі === 1945 жылы [[Брендан Брэкен]] ''Financial Times'' газетін лорд Кэмроуздан сатып алды<ref name=Kynaston1988 /> және 57 жылға созылған бәсекелестіктен кейін оны ''Financial News'' газетімен біріктіріп, алты беттік біртұтас газет құрды. ''Financial Times'' таралымы жағынан басым болса, ''Financial News'' редакциялық құрамдағы білікті мамандардың едәуір бөлігін қамтамасыз етті. «Lex» бағаны да ''Financial News'' басылымынан ауыстырылды.<ref>{{cite web |url=http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |title=A brief history of the FT by David Kynaston, author of ''The Financial Times: A Centenary History''. |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015044548/http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |archive-date=15 October 2013 }}</ref> Осы сатып алу мен бірігудің арқасында Брэкен «қазіргі ''Financial Times''-тың, Ұлыбританиядағы ең сапалы күнделікті газеттің, іс жүзіндегі негізін қалаушы» деп есептеледі.<ref>{{Cite web |last=Evilly |first=Barry Mac |date=28 September 2016 |title=Churchill & the Irishman |url=https://www.littlemuseum.ie/whats-on/churchill-the-irishman/ |access-date=11 October 2024 |website=Little Museum of Dublin |language=en-US}}</ref> === Гордон Ньютон және «тікелей іріктеу» === Кембридж түлегі [[Гордон Ньютон]] 1949 жылы редактор қызметіне кірісіп, бірден жаңа университет түлектерін, негізінен Оксбриджден, тағылымдамадан өтуші журналист ретінде тікелей жұмысқа қабылдау саясатын енгізді. Ол кезде мұндай тәжірибе [[Флит-стрит]] үшін өте сирек болатын. Олардың көбі кейін журналистикада және Ұлыбританияның қоғамдық өмірінде көрнекті мансап жасап, 1990 жылдарға дейін газеттің редакциялық әлеуетінің негізгі тірегіне айналды. Осындай алғашқы «тікелей қабылданған» қызметкер кейін Ұлыбританияның белгілі экономисі атанған [[Эндрю Шонфилд]] болды; екіншісі — кейін сэр атағын алған [[Уильям Рис-Могг]], ол ''[[The Sunday Times]]'' арқылы өтіп, [[Рой Томсон, 1-барон Томсон оф Флит|Рой Томсон]] ''[[The Times]]'' газетін сатып алғаннан кейін, 1967 жылы оның редакторы болды. ''FT''-ның Оксбриджден қабылданған басқа қызметкерлерінің қатарында кейін [[Қазынашылық канцлері]] болған [[Найджел Лоусон]] да бар еді. ''FT''-ның Флит-стрит журналистерін іріктеуге арналған ерекше саясаты [[Журналистердің ұлттық одағы]] арасында ешқашан танымал болған жоқ және 1966 жылы Оксфордтан кейіннен ''FT'' редакторы болған [[Ричард Ламберт]] жұмысқа қабылданған соң тоқтатылды. === Pearson сатып алуы және жаһандық газетке айналуы === Осы аралықта [[Pearson]] газетті 1957 жылы сатып алды.<ref>{{cite web|title=History of Pearson plc |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|access-date=2 March 2021|website=FundingUniverse |archive-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504105629/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|url-status=live}}</ref> Кейінгі жылдары газеттің көлемі, оқырмандар саны және қамтитын тақырыптарының ауқымы ұлғайды. Басылым [[әлемдік экономика]]да [[жаһандану]] үдерісінің қайта жандануын көрсете отырып, дүниежүзінің түрлі қалаларында тілшілер желісін құрды. 1970 жылдары трансшекаралық сауда мен капитал ағындары артқан кезде, технологиялардың дамуы және ағылшын тілінің халықаралық бизнес тілі ретінде кеңінен мойындалуы ''FT''-ның халықаралық деңгейде кеңеюіне мүмкіндік берді. 1979 жылғы 1 қаңтарда ''FT''-ның алғашқы шетелдік нұсқасы (құрлықтық Еуропа басылымы) Ұлыбританиядан тыс жерде, Франкфуртта басылып шықты; АҚШ-та басып шығару 1985 жылғы шілдеде басталды.<ref name=npius>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636%2C6548979 |work=Eugene Register-Guard |location=Oregon |agency=Associated Press |title=Financial Times of London now printed in U.S. |date=28 July 1985 |page=3F |access-date=22 April 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422202132/https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636,6548979 |url-status=live }}</ref> Содан бері халықаралық тақырыптарды қамту ауқымының кеңеюімен ''FT'' жаһандық газетке айналды. Ол 22 жерде басылып, Ұлыбританияға, құрлықтық Еуропаға, АҚШ-қа, Азияға және Таяу Шығысқа арналған бес халықаралық нұсқамен шығарылады.<ref>{{cite web |url=http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |title=FT's Media Kit: FT Heritage and Innovation |publisher=Fttoolkit.co.uk |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215215337/http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |archive-date=15 February 2013 }}</ref> Еуропалық нұсқасы құрлықтық Еуропа мен Африка аумағында таратылады. Ол дүйсенбіден сенбіге дейін Еуропадағы бес орталықта басылып, Еуропалық Одаққа, [[еуро]]ға және еуропалық компаниялардың қызметіне қатысты мәселелерді қамтиды.<ref>{{cite web |url=https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |title=FT tour |website=Financial Times|publisher=Financialtimes.net |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513183713/https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |archive-date=13 May 2013 }}</ref> 1994 жылы ''FT'' сән-салтанатты өмір салтына арналған ''How To Spend It'' журналын шығарды. 2009 жылы журналдың жеке веб-сайты іске қосылды.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |title=Financial Times launches How To Spend It online |publisher=Pearson |date=1 October 2009 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160117/http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> === FT.com === [[Сурет:Financial Times building One Southwark Bridge.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің [[Саутуарк-Бридж-Роуд|One Southwark Bridge]] ғимаратындағы бұрынғы Лондон кеңселері|alt=]] 1995 жылғы 13 мамырда ''Financial Times'' тобы FT.com сайтын іске қосып, интернет кеңістігіне алғаш рет қадам басты. Сайтта әлемнің түкпір-түкпіріндегі жаңалықтардың қысқаша шолуы ұсынылды, ал 1996 жылғы ақпанда оған акциялар бағасы туралы мәліметтер қосылды. Сайттың екінші буыны 1996 жылғы көктемде іске қосылды. Сайт жарнама есебінен қаржыландырылып, 1990 жылдардың соңында Ұлыбританиядағы интернет-жарнама нарығының дамуына үлес қосты. 1997–2000 жылдар аралығында FT Group пен Pearson интернеттегі өзгерістерге бейімделуіне байланысты сайт бірнеше рет жаңартылып, оның стратегиясы өзгертілді. 2002 жылы ''FT'' жазылым қызметтерін енгізді.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |title=FT.com to launch improved website with new content and services for users, subscribers and advertisers |publisher=Pearson |date=30 April 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160115/http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> ''FT.com'' — жеке жазылымдар есебінен табысты қаржыландырылатын Ұлыбританиядағы санаулы жаңалық сайттарының бірі. 1997 жылы ''FT'' Нью-Йорк, Чикаго, Лос-Анджелес, Сан-Франциско, Даллас, Атланта, Орландо және Вашингтонда басылатын АҚШ нұсқасын шығарды, дегенмен газет Нью-Йорктен тыс жерде алғаш рет 1985 жылы басылған еді. 1998 жылғы қыркүйекте ''FT'' Ұлыбритания ішінде сатылған даналарынан гөрі халықаралық нарықта көбірек данасы сатылған Ұлыбританияда орналасқан алғашқы газет болды. 2000 жылы ''Financial Times'' Гамбургте орналасқан жаңалықтар және редакциялық тобы бар неміс тіліндегі ''[[Financial Times Deutschland]]'' басылымын шығара бастады. 2003 жылы оның бастапқы таралымы 90 000 дананы құрады. Бастапқыда ол немістің [[Gruner + Jahr]] баспа компаниясымен бірлескен кәсіпорын ретінде құрылды. 2008 жылғы қаңтарда ''FT'' өзінің 50% үлесін неміс серіктесіне сатты.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2008/january/pearson-to-sell-its-ft-deutschland-stake-to-gruner-%2B-jahr.html?article=true |title=Pearson to sell its FT Deutschland stake to Gruner + Jahr |publisher=Pearson |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160113/http://www.pearson.com/news/2008/january/pearson-to-sell-its-ft-deutschland-stake-to-gruner-%2B-jahr.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> ''FT Deutschland'' ешқашан пайдаға шықпады және 12 жыл ішінде оның жинақталған шығыны 250 млн еуроға жеткені айтылады. Басылым 2012 жылғы 7 желтоқсанда жабылды.<ref>{{cite web|last=Wiesmann |first=Gerrit |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0c8df1ae-356b-11e2-bd77-00144feabdc0.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0c8df1ae-356b-11e2-bd77-00144feabdc0.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |title=FT Deutschland closure date confirmed |work=Financial Times |date=23 November 2012 |access-date=15 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/news/business/21567952-curtains-or-see-you-world-wide-web-so-farewell-then-ftd |title=So farewell then, FTD |newspaper=The Economist |date=8 December 2012 |access-date=15 October 2013 |archive-date=20 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020131605/http://www.economist.com/news/business/21567952-curtains-or-see-you-world-wide-web-so-farewell-then-ftd |url-status=live }}</ref> 2002 жылғы 4 ақпанда ''Financial Times'' қорларды басқару саласына арналған жаңа апталық қосымшаны іске қосты. ''FT fund management'' (FTfm) сол кезден бері әр дүйсенбі сайын газетпен бірге таратылады. FTfm — қорларды басқаруға арналған әлемдегі ең көп таралымды басылым.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/january/financial-times-to-expand-fund-management-coverage.html?article=true |title=Financial Times to expand fund management coverage with new weekly supplement |publisher=Pearson |date=28 January 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160028/http://www.pearson.com/news/2002/january/financial-times-to-expand-fund-management-coverage.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> 2005 жылдан бері ''FT'' жыл сайынғы [[Financial Times жылдың бизнес кітабы сыйлығы|''Financial Times'' жылдың бизнес кітабы сыйлығына]] демеушілік етеді.<ref>{{cite web |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/d61420c0-a83d-11d9-87a9-00000e2511c8.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/d61420c0-a83d-11d9-87a9-00000e2511c8.html |archive-date=10 December 2022 |url-status=live |title=Why there is a need for this award |first= Andrew |last=Gowers|author-link= Andrew Gowers |website=Financial Times |date=10 April 2005 |access-date=30 May 2012}}</ref> === «Жаңартылған» ''FT'' === 2007 жылғы 23 сәуірде ''FT'' газеттің «жаңартылған» нұсқасын таныстырып, «We Live in Financial Times» («Біз Financial Times дәуірінде өмір сүреміз») атты жаңа ұранын енгізді.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2007/april/financial-times-unveils-global-refresh.html?article=true |title=Financial Times unveils global refresh |publisher=Pearson |date=23 April 2007 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160110/http://www.pearson.com/news/2007/april/financial-times-unveils-global-refresh.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> 2007 жылы ''FT'' [[төлем қабырғасы]]ның өлшемді моделін алғашқылардың бірі болып енгізді: ол сайтқа кірушілерге ақы төлеу талап етілгенге дейін ай сайын шектеулі мөлшерде мақаланы тегін оқуға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/special-report/2011/07/09/reinventing-the-newspaper |title=Special report: The news industry |newspaper=The Economist |date=7 July 2011 |access-date=15 October 2013 |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612170302/https://www.economist.com/node/18904178 |url-status=live }}</ref> Төрт жылдан кейін ''FT'' [[HTML5]] негізіндегі мобильді интернет-қосымшасын іске қосты. Смартфондар мен планшеттер жазылымдардың 12%-ын және FT.com трафигінің 19%-ын қамтамасыз етті.<ref>{{cite web |url=http://aboutus.ft.com/2012/04/12/ft-web-app-hits-two-million-users/ |title=FT Web App hits two million users |work=Financial Times |date=12 April 2012 |access-date=15 October 2013 |archive-date=13 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170313053459/http://aboutus.ft.com/2012/04/12/ft-web-app-hits-two-million-users/ }}</ref> 2012 жылы цифрлық жазылушылар саны алғаш рет газеттің таралымынан асып түсті, ал ''FT'' кірісінің жартысына жуығын жарнамадан емес, жазылымдардан ала бастады.<ref>{{cite web |last=Barber |first=Lionel |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/6fce6e6e-711c-11e2-9d5c-00144feab49a.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/6fce6e6e-711c-11e2-9d5c-00144feab49a.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title= FT at 125: The world in focus |work=Financial Times |date=12 February 2013 |access-date=15 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://aboutus.ft.com/2013/01/03/gillian-tett-keynote-remarks-at-the-knight-bagehot-37th-anniversary-gala/ |title=Gillian Tett keynote remarks at the Knight-Bagehot 37th Anniversary Gala |work=Financial Times |date=3 January 2013 |access-date=15 October 2013 |archive-date=7 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307121537/http://aboutus.ft.com/2013/01/03/gillian-tett-keynote-remarks-at-the-knight-bagehot-37th-anniversary-gala/ }}</ref> ''FT'' 2010 жылдан бері [[Bloomberg Terminal]] жүйесінде<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2010/december/financial-times-now-available-on-bloomberg-professional.html?article=true |title=Financial Times now available on Bloomberg Professional |publisher=Pearson.com |date=6 December 2010 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160108/http://www.pearson.com/news/2010/december/financial-times-now-available-on-bloomberg-professional.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref>, ал 2013 жылдан бері [[Wiser.org|Wisers]] платформасында қолжетімді.<ref>{{cite web |url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-launches-on-wisers-services/ |title=Financial Times launches on Wisers services |website=Financial Times |date=6 May 2013 |access-date=19 July 2017 |archive-date=18 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018082357/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-launches-on-wisers-services/ |url-status=live }}</ref> 2015 жылдан бастап сайттағы өлшемді төлем қабырғасының орнына келушілерге бір ай бойы шектеусіз тегін қолжетімділік берілді, одан кейін жазылым рәсімдеу қажет болды.<ref name="Guardian20190419"/><ref>{{cite news |title=Financial Times CEO John Ridding explains how to make people pay for media |first=Eric |last=Johnson |url=https://www.vox.com/2018/4/5/17200016/john-ridding-financial-times-ft-online-subscriptions-paywall-nikkei-peter-kafka-recode-media-podcast |newspaper=Recode.net |via=Vox |date=5 April 2018 |access-date=19 April 2020 |archive-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801043704/https://www.vox.com/2018/4/5/17200016/john-ridding-financial-times-ft-online-subscriptions-paywall-nikkei-peter-kafka-recode-media-podcast |url-status=live }}</ref> 2015 жылғы шілдеде Pearson Financial Times Group-ты [[Nikkei, Inc.|Nikkei]] компаниясына [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты.<ref name="BBC20150723"/><ref name="Guardian20150724"/><ref name="Nikkei20151130"/> 2016 жылы ''Financial Times'' Лондонда орналасқан, телерадио хабар тарату, бейне, цифрлық платформалар, әлеуметтік желілер мен іс-шараларды қоса алғанда, әртүрлі арналар үшін сапалы брендтік контент әзірлеуге және өндіруге маманданған Alpha Grid медиакомпаниясының бақылау пакетін сатып алды.<ref>{{cite news|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-expands-content-marketing-studio-with-majority-stake-in-alpha-grid/|title=FT expands content marketing studio with majority stake in Alpha Grid|access-date=2 March 2018|archive-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303105637/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-expands-content-marketing-studio-with-majority-stake-in-alpha-grid/|url-status=live}}</ref> 2018 жылы ''Financial Times'' трансұлттық корпоративтік және институционалдық клиенттерге [[сарапшылық көшбасшылық]] пен зерттеу қызметтерін ұсынуға маманданған [[Longitude Research|Longitude]] компаниясының бақылау пакетін сатып алды.<ref>{{cite news|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-acquires-majority-stake-in-research-and-content-specialists-longitude/|title=Financial Times acquires majority stake in research and content specialists Longitude|access-date=2 March 2018|archive-date=2 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302225357/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-acquires-majority-stake-in-research-and-content-specialists-longitude/|url-status=live}}</ref> 2022 жылғы қаңтарда FT Longitude компаниясын толық сатып алуды аяқтап, оның негізін қалаушылар Роб Митчелл, Джеймс Уотсон және Гарет Лофтхаусқа тиесілі қалған акцияларды сатып алды. Бұл инвестиция ''Financial Times''-тың соңғы жылдары бірнеше бизнес бағытында, соның ішінде ''FT Live'' арқылы конференциялар мен іс-шаралар саласында кеңеюін жалғастырып, ''FT''-ның дәстүрлі коммерциялық ұсыныстарын неғұрлым кең ауқымды интеграцияланған қызметтермен толықтырды. 2020 жылы ''Financial Times'' тілшісі Марк Ди Стефано ''[[The Independent]]'' және ''[[Evening Standard]]'' сияқты басқа медиҰйымдардың [[Zoom]] арқылы өткізілген қоңырауларына рұқсатсыз қосылғаннан кейін қызметінен кетті.<ref>{{Cite web|title=Ft Reporter Resigns After Eavesdropping on Zoom Conference Calls at Independent and Standard|url=https://pressgazette.co.uk/news/ft-reporter-eavesdropped-on-independent-zoom-call-informing-staff-of-cutbacks/|website=[[Press Gazette]]|date=30 September 2022|access-date=30 January 2026|first=Dominic|last=Ponsford|orig-date=1 May 2020|archive-date=6 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241006203548/https://pressgazette.co.uk/news/ft-reporter-eavesdropped-on-independent-zoom-call-informing-staff-of-cutbacks/|url-status=live}}</ref> Сол жылы ''Financial Times'' тілшісінің пікір мақаласының алынып тасталуы газеттің сыртқы саяси қысымнан редакциялық тәуелсіздігіне қатысты дау туғызды. Дау ''FT''-ның Брюссельдегі тілшісі Мехрин Ханның Франция президенті [[Эмманюэль Макрон]]ның Франциядағы мұсылман азшылықтарына қатысты саясатын сынаған пікір мақаласын газет редакторының алып тастауынан кейін басталды. Мақала жарияланған күні-ақ ''FT'' сайтынан алынып тасталды.<ref>{{cite news |last=Oborne |first=Peter |date=10 November 2020 |title=Freedom of speech in France extends to Macron's critics as well |url=https://www.middleeasteye.net/opinion/freedom-speech-france-extends-macron-critics |work=Middle East Eye |access-date=4 July 2021 |archive-date=9 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184315/https://www.middleeasteye.net/opinion/freedom-speech-france-extends-macron-critics |url-status=live }}</ref> Кейін президент Макрон ''FT'' газетінде бастапқы пікір мақаласындағы дәлелдерге тікелей жауап берген хат жариялады, дегенмен сол кезде бастапқы мақала газет сайтында қолжетімсіз еді.<ref>{{cite news |last=O'Leary |first=Naomi |date=11 November 2020 |title=Europe Letter: EU happy to celebrate or stigmatise Muslim immigrants when it suits agenda |url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/macron-helps-propel-far-right-ideas-to-heart-of-europe-1.4406805 |newspaper=The Irish Times |access-date=4 July 2021 |archive-date=9 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210409201309/https://www.irishtimes.com/news/world/europe/macron-helps-propel-far-right-ideas-to-heart-of-europe-1.4406805 |url-status=live }}</ref> Бастапқы мақаланы алып тастау туралы шешім қабылдаған ''FT'' редакторы [[Рула Халаф]] мақалаға байланысты [[Елисей сарайы]] өкілдері өзімен байланысқанын растады, бірақ шешімін Мехрин Ханның бастапқы мақаласындағы бірнеше фактілік қатемен түсіндірді.<ref>{{cite AV media |people= Roula Khalaf and Amol Rajan |date= 21 April 2021 |title= Roula Khalaf, editor of The Financial Times |medium= audio |url= https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000v8ww |access-date= 4 July 2021 |time= 14:20 minutes in |work= BBC Sounds |archive-date= 28 June 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210628205044/https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000v8ww |url-status= live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4t3f1anp6heldx9fwh8v4uv0ijfzg7q 3657696 3657694 2026-09-20T07:50:32Z 1nter pares 146705 /* «Жаңартылған» FT */ 3657696 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, [[оқырман хаттары]], кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) [[газет қағазы]]мен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''[[FT Magazine]]'' журналы, демалыс күнгі ''[[FT Weekend]]'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. ''[[#Редакция ұстанымы|Financial Times редакциясының ұстанымы]]'' [[экономикалық либерализм]]ге, әсіресе [[еркін сауда]] мен [[еркін нарық]]ты қолдауға негізделген. Құрылғаннан бері басылым [[либералдық демократия]]ны қолдап, әртүрлі елдер үкіметтерінің [[классикалық либерализм|классикалық либералдық]] саясаттары мен шараларына оң көзқарас танытып келеді; газеттің жаңалық редакциясы редакциялық алқадан тәуелсіз және ол [[беделді газет]] ретінде қарастырылады. Экономикалық тақырыптарды ұзақ уақыт бойы талдап келе жатқандықтан, ''FT'' [[#Индекстері|түрлі қаржы индекстерін]], ең алдымен [[FTSE All-Share Index]] индексін жариялайды. XX ғасырдың аяғынан бері материалдарының әдетте терең қамтылуы басылымды [[ақ жағалылар]], білімді және қаржылық сауатты оқырмандар аудиториясымен байланыстырып келеді.<ref>{{cite news |last1=Plunkett |first1=John |last2=Martinson |first2=Jane |title=Financial Times sold to Japanese media group Nikkei for £844m |url=https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |newspaper=The Guardian |date=24 July 2015 |access-date=29 May 2020 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523174549/https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Kynaston |first=David |title=A Brief History of the Financial Times |url=https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |publisher=Viking Adult |year=1988 |access-date=20 May 2020 |archive-date=18 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218030317/https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |url-status=live }}</ref> Осыған байланысты ''FT'' дәстүрлі түрде [[центризм|центристік]]<ref>{{cite book |editor-last=Rawlinson |editor-first=Francis |title=How Press Propaganda Paved the Way to Brexit |url=https://books.google.com/books?id=J2vLDwAAQBAJ&dq=%22The+Financial+Times%22+%22Centre%22+How+Press+Propaganda+Paved+the+Way+to+Brexit&pg=PA65 |publisher=[[Springer Nature]] |date=2020 |page=65 |isbn=978-3-030-27765-9}}</ref> пен [[орталық-оңшыл саясат|орталық-оңшыл]]<ref>{{cite book |editor-last=Schaeffner |editor-first=Christina |title=Political Discourse, Media and Translation |url=https://books.google.com/books?id=6BIaBwAAQBAJ&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA35 |quote=With regard to political affiliation ''The Daily Telegraph'' is a right-wing paper, ''The Times'' centre-right, the ''Financial Times'' centre-right and liberal, and ''The Guardian'' centre-left. |date=2009 |page=35 |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |isbn=978-1-4438-1793-6}}</ref> [[либерализм|либералдық]],<ref>{{cite book|editor=Essvale Corporation Limited |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals |url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA46 |quote=The Financial Times is normally seen as centre-right/liberal, although to the left of its principal competitor, The Wall Street Journal. It advocates free markets and is generally in favour of globalisation. |date=2007 |page=46 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4}}</ref> [[неолиберализм|неолибералдық]]<ref>{{cite book |last1=Morgan |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Terry |last3=Murdoch |first3=Jonathan |title=Worlds of Food: Place, Power, and Provenance in the Food Chain |url=https://books.google.com/books?id=LeM9CyPsnvAC&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA41 |quote=The neo-liberal Financial Times was outraged by the Farm Bill's 'grotesque farm subsidies' and it accused Washington of having 'surrendered to protectionism', while the heads of the WTO, World Bank, and the IMF penned a joint protest ... |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=41 |isbn=978-0-19-155662-3}}</ref> және [[консервативтік либерализм|консервативтік-либералдық]]<ref name="cons">{{cite book |editor-last=Kirchhelle |editor-first=Claas |title=Pyrrhic Progress: The History of Antibiotics in Anglo-American Food Production |url=https://books.google.com/books?id=jT6-DwAAQBAJ&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA1927 |quote=Enthusiastic reports subsequently appeared in the left-leaning Observer and the conservative-liberal Financial Times. |date=2020 |page=1927 |publisher=[[Rutgers University Press]] |isbn=978-0-8135-9149-0}}</ref> газет ретінде сипатталып келеді. ''Financial Times'' штаб-пәтері Лондонның қаржы орталығына жақын, [[Friday Street]] көшесіндегі 1-үйде орналасқан [[Bracken House]] ғимаратында орналасқан; мұнда оның [[баспа ісі|баспасы]], корпоративтік орталығы және негізгі редакциясы жұмыс істейді. == Тарихы == [[Сурет:Financial Times 1888 front page.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің 1888 жылғы 13 ақпандағы бірінші беті|247x247px]] === Құрылуы === ''FT'' 1888 жылғы 10 қаңтарда ''London Financial Guide'' атауымен шыға бастады, ал сол жылғы 13 ақпанда атауын ''Financial Times'' деп өзгертті. Өзін «Адал қаржыгердің, шынайы инвестордың, беделді брокердің, нағыз директордың және заңды алыпсатардың досы» деп сипаттаған басылым төрт беттен тұрды. Оның негізгі оқырмандары [[Лондон Ситиі]]нің қаржы қауымдастығы болды, ал жалғыз бәсекелесі батылырақ әрі сәл ертерек (1884 жылы) құрылған ''[[Financial News (1884–1945)|Financial News]]'' газеті еді. 1893 жылғы 2 қаңтарда ''FT'' атауы ұқсас ''Financial News'' басылымынан ерекшелену үшін ашық қызғылт қағазға басыла бастады.<ref name=FTabout>{{cite web|website=Financial Times|title=About the newspaper|url=http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108062240/http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/#axzz3ZDPTGgyZ|archive-date=8 January 2012 |access-date=4 May 2015}}</ref> Қағаздың қызғылт реңкі [[Корнуолл]]дағы [[Сент-Остелл]] маңындағы [[Боделва]] [[карьер]]інен алына бастаған [[каолин]]нің түсінен пайда болған.<ref name="Becquart2020">{{cite news |last1=Becquart |first1=Charlotte |title=The Financial Times newspaper is pink because of Cornwall's China clay |url=https://www.cornwalllive.com/news/cornwall-news/financial-times-newspaper-pink-because-4394084 |access-date=27 May 2025 |work=[[Cornwall Live]] |publisher=[[InYourArea]] |date=8 August 2020}}</ref> Сол кезде қағазды ағартпау арзанырақ болатын (''[[The Sporting Times]]'' сияқты бірқатар басқа жалпы тақырыптағы газеттер де осындай тәсілді қолданған), ал қазіргі кезде қағазды арнайы бояу қажет болғандықтан, бұл керісінше қымбатырақ түседі.<ref name=FTabout/> === Берри ағайындыларының сатып алуы === Берри ағайындылары — [[Уильям Берри, 1-виконт Кэмроуз|лорд Кэмроуз]] және [[Гомер Берри, 1-виконт Кемсли|Гомер Берри]] (кейін лорд Кемсли) — 1919 жылы ''Financial Times'' газетін сатып алды.<ref name=Kynaston1988>{{cite book|author-link= David Kynaston|first=David|last=Kynaston|title=The Financial Times: A Centenary History|publisher= Viking |date=1988|pages=142–144}}</ref> === Брендан Брэкеннің сатып алуы және ''Financial News''-пен бірігуі === 1945 жылы [[Брендан Брэкен]] ''Financial Times'' газетін лорд Кэмроуздан сатып алды<ref name=Kynaston1988 /> және 57 жылға созылған бәсекелестіктен кейін оны ''Financial News'' газетімен біріктіріп, алты беттік біртұтас газет құрды. ''Financial Times'' таралымы жағынан басым болса, ''Financial News'' редакциялық құрамдағы білікті мамандардың едәуір бөлігін қамтамасыз етті. «Lex» бағаны да ''Financial News'' басылымынан ауыстырылды.<ref>{{cite web |url=http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |title=A brief history of the FT by David Kynaston, author of ''The Financial Times: A Centenary History''. |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015044548/http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |archive-date=15 October 2013 }}</ref> Осы сатып алу мен бірігудің арқасында Брэкен «қазіргі ''Financial Times''-тың, Ұлыбританиядағы ең сапалы күнделікті газеттің, іс жүзіндегі негізін қалаушы» деп есептеледі.<ref>{{Cite web |last=Evilly |first=Barry Mac |date=28 September 2016 |title=Churchill & the Irishman |url=https://www.littlemuseum.ie/whats-on/churchill-the-irishman/ |access-date=11 October 2024 |website=Little Museum of Dublin |language=en-US}}</ref> === Гордон Ньютон және «тікелей іріктеу» === Кембридж түлегі [[Гордон Ньютон]] 1949 жылы редактор қызметіне кірісіп, бірден жаңа университет түлектерін, негізінен Оксбриджден, тағылымдамадан өтуші журналист ретінде тікелей жұмысқа қабылдау саясатын енгізді. Ол кезде мұндай тәжірибе [[Флит-стрит]] үшін өте сирек болатын. Олардың көбі кейін журналистикада және Ұлыбританияның қоғамдық өмірінде көрнекті мансап жасап, 1990 жылдарға дейін газеттің редакциялық әлеуетінің негізгі тірегіне айналды. Осындай алғашқы «тікелей қабылданған» қызметкер кейін Ұлыбританияның белгілі экономисі атанған [[Эндрю Шонфилд]] болды; екіншісі — кейін сэр атағын алған [[Уильям Рис-Могг]], ол ''[[The Sunday Times]]'' арқылы өтіп, [[Рой Томсон, 1-барон Томсон оф Флит|Рой Томсон]] ''[[The Times]]'' газетін сатып алғаннан кейін, 1967 жылы оның редакторы болды. ''FT''-ның Оксбриджден қабылданған басқа қызметкерлерінің қатарында кейін [[Қазынашылық канцлері]] болған [[Найджел Лоусон]] да бар еді. ''FT''-ның Флит-стрит журналистерін іріктеуге арналған ерекше саясаты [[Журналистердің ұлттық одағы]] арасында ешқашан танымал болған жоқ және 1966 жылы Оксфордтан кейіннен ''FT'' редакторы болған [[Ричард Ламберт]] жұмысқа қабылданған соң тоқтатылды. === Pearson сатып алуы және жаһандық газетке айналуы === Осы аралықта [[Pearson]] газетті 1957 жылы сатып алды.<ref>{{cite web|title=History of Pearson plc |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|access-date=2 March 2021|website=FundingUniverse |archive-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504105629/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|url-status=live}}</ref> Кейінгі жылдары газеттің көлемі, оқырмандар саны және қамтитын тақырыптарының ауқымы ұлғайды. Басылым [[әлемдік экономика]]да [[жаһандану]] үдерісінің қайта жандануын көрсете отырып, дүниежүзінің түрлі қалаларында тілшілер желісін құрды. 1970 жылдары трансшекаралық сауда мен капитал ағындары артқан кезде, технологиялардың дамуы және ағылшын тілінің халықаралық бизнес тілі ретінде кеңінен мойындалуы ''FT''-ның халықаралық деңгейде кеңеюіне мүмкіндік берді. 1979 жылғы 1 қаңтарда ''FT''-ның алғашқы шетелдік нұсқасы (құрлықтық Еуропа басылымы) Ұлыбританиядан тыс жерде, Франкфуртта басылып шықты; АҚШ-та басып шығару 1985 жылғы шілдеде басталды.<ref name=npius>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636%2C6548979 |work=Eugene Register-Guard |location=Oregon |agency=Associated Press |title=Financial Times of London now printed in U.S. |date=28 July 1985 |page=3F |access-date=22 April 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422202132/https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636,6548979 |url-status=live }}</ref> Содан бері халықаралық тақырыптарды қамту ауқымының кеңеюімен ''FT'' жаһандық газетке айналды. Ол 22 жерде басылып, Ұлыбританияға, құрлықтық Еуропаға, АҚШ-қа, Азияға және Таяу Шығысқа арналған бес халықаралық нұсқамен шығарылады.<ref>{{cite web |url=http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |title=FT's Media Kit: FT Heritage and Innovation |publisher=Fttoolkit.co.uk |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215215337/http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |archive-date=15 February 2013 }}</ref> Еуропалық нұсқасы құрлықтық Еуропа мен Африка аумағында таратылады. Ол дүйсенбіден сенбіге дейін Еуропадағы бес орталықта басылып, Еуропалық Одаққа, [[еуро]]ға және еуропалық компаниялардың қызметіне қатысты мәселелерді қамтиды.<ref>{{cite web |url=https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |title=FT tour |website=Financial Times|publisher=Financialtimes.net |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513183713/https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |archive-date=13 May 2013 }}</ref> 1994 жылы ''FT'' сән-салтанатты өмір салтына арналған ''How To Spend It'' журналын шығарды. 2009 жылы журналдың жеке веб-сайты іске қосылды.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |title=Financial Times launches How To Spend It online |publisher=Pearson |date=1 October 2009 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160117/http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> === FT.com === [[Сурет:Financial Times building One Southwark Bridge.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің [[Саутуарк-Бридж-Роуд|One Southwark Bridge]] ғимаратындағы бұрынғы Лондон кеңселері|alt=]] 1995 жылғы 13 мамырда ''Financial Times'' тобы FT.com сайтын іске қосып, интернет кеңістігіне алғаш рет қадам басты. Сайтта әлемнің түкпір-түкпіріндегі жаңалықтардың қысқаша шолуы ұсынылды, ал 1996 жылғы ақпанда оған акциялар бағасы туралы мәліметтер қосылды. Сайттың екінші буыны 1996 жылғы көктемде іске қосылды. Сайт жарнама есебінен қаржыландырылып, 1990 жылдардың соңында Ұлыбританиядағы интернет-жарнама нарығының дамуына үлес қосты. 1997–2000 жылдар аралығында FT Group пен Pearson интернеттегі өзгерістерге бейімделуіне байланысты сайт бірнеше рет жаңартылып, оның стратегиясы өзгертілді. 2002 жылы ''FT'' жазылым қызметтерін енгізді.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |title=FT.com to launch improved website with new content and services for users, subscribers and advertisers |publisher=Pearson |date=30 April 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160115/http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> ''FT.com'' — жеке жазылымдар есебінен табысты қаржыландырылатын Ұлыбританиядағы санаулы жаңалық сайттарының бірі. 1997 жылы ''FT'' Нью-Йорк, Чикаго, Лос-Анджелес, Сан-Франциско, Даллас, Атланта, Орландо және Вашингтонда басылатын АҚШ нұсқасын шығарды, дегенмен газет Нью-Йорктен тыс жерде алғаш рет 1985 жылы басылған еді. 1998 жылғы қыркүйекте ''FT'' Ұлыбритания ішінде сатылған даналарынан гөрі халықаралық нарықта көбірек данасы сатылған Ұлыбританияда орналасқан алғашқы газет болды. 2000 жылы ''Financial Times'' Гамбургте орналасқан жаңалықтар және редакциялық тобы бар неміс тіліндегі ''[[Financial Times Deutschland]]'' басылымын шығара бастады. 2003 жылы оның бастапқы таралымы 90 000 дананы құрады. Бастапқыда ол немістің [[Gruner + Jahr]] баспа компаниясымен бірлескен кәсіпорын ретінде құрылды. 2008 жылғы қаңтарда ''FT'' өзінің 50% үлесін неміс серіктесіне сатты.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2008/january/pearson-to-sell-its-ft-deutschland-stake-to-gruner-%2B-jahr.html?article=true |title=Pearson to sell its FT Deutschland stake to Gruner + Jahr |publisher=Pearson |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160113/http://www.pearson.com/news/2008/january/pearson-to-sell-its-ft-deutschland-stake-to-gruner-%2B-jahr.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> ''FT Deutschland'' ешқашан пайдаға шықпады және 12 жыл ішінде оның жинақталған шығыны 250 млн еуроға жеткені айтылады. Басылым 2012 жылғы 7 желтоқсанда жабылды.<ref>{{cite web|last=Wiesmann |first=Gerrit |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0c8df1ae-356b-11e2-bd77-00144feabdc0.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0c8df1ae-356b-11e2-bd77-00144feabdc0.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |title=FT Deutschland closure date confirmed |work=Financial Times |date=23 November 2012 |access-date=15 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/news/business/21567952-curtains-or-see-you-world-wide-web-so-farewell-then-ftd |title=So farewell then, FTD |newspaper=The Economist |date=8 December 2012 |access-date=15 October 2013 |archive-date=20 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020131605/http://www.economist.com/news/business/21567952-curtains-or-see-you-world-wide-web-so-farewell-then-ftd |url-status=live }}</ref> 2002 жылғы 4 ақпанда ''Financial Times'' қорларды басқару саласына арналған жаңа апталық қосымшаны іске қосты. ''FT fund management'' (FTfm) сол кезден бері әр дүйсенбі сайын газетпен бірге таратылады. FTfm — қорларды басқаруға арналған әлемдегі ең көп таралымды басылым.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/january/financial-times-to-expand-fund-management-coverage.html?article=true |title=Financial Times to expand fund management coverage with new weekly supplement |publisher=Pearson |date=28 January 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160028/http://www.pearson.com/news/2002/january/financial-times-to-expand-fund-management-coverage.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> 2005 жылдан бері ''FT'' жыл сайынғы [[Financial Times жылдың бизнес кітабы сыйлығы|''Financial Times'' жылдың бизнес кітабы сыйлығына]] демеушілік етеді.<ref>{{cite web |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/d61420c0-a83d-11d9-87a9-00000e2511c8.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/d61420c0-a83d-11d9-87a9-00000e2511c8.html |archive-date=10 December 2022 |url-status=live |title=Why there is a need for this award |first= Andrew |last=Gowers|author-link= Andrew Gowers |website=Financial Times |date=10 April 2005 |access-date=30 May 2012}}</ref> === «Жаңартылған» ''FT'' === 2007 жылғы 23 сәуірде ''FT'' газеттің «жаңартылған» нұсқасын таныстырып, «We Live in Financial Times» («Біз Financial Times дәуірінде өмір сүреміз») атты жаңа ұранын енгізді.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2007/april/financial-times-unveils-global-refresh.html?article=true |title=Financial Times unveils global refresh |publisher=Pearson |date=23 April 2007 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160110/http://www.pearson.com/news/2007/april/financial-times-unveils-global-refresh.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> 2007 жылы ''FT'' [[төлем қабырғасы]]ның өлшемді моделін алғашқылардың бірі болып енгізді: ол сайтқа кірушілерге ақы төлеу талап етілгенге дейін ай сайын шектеулі мөлшерде мақаланы тегін оқуға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/special-report/2011/07/09/reinventing-the-newspaper |title=Special report: The news industry |newspaper=The Economist |date=7 July 2011 |access-date=15 October 2013 |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612170302/https://www.economist.com/node/18904178 |url-status=live }}</ref> Төрт жылдан кейін ''FT'' [[HTML5]] негізіндегі мобильді интернет-қосымшасын іске қосты. Смартфондар мен планшеттер жазылымдардың 12%-ын және FT.com трафигінің 19%-ын қамтамасыз етті.<ref>{{cite web |url=http://aboutus.ft.com/2012/04/12/ft-web-app-hits-two-million-users/ |title=FT Web App hits two million users |work=Financial Times |date=12 April 2012 |access-date=15 October 2013 |archive-date=13 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170313053459/http://aboutus.ft.com/2012/04/12/ft-web-app-hits-two-million-users/ }}</ref> 2012 жылы цифрлық жазылушылар саны алғаш рет газеттің таралымынан асып түсті, ал ''FT'' кірісінің жартысына жуығын жарнамадан емес, жазылымдардан ала бастады.<ref>{{cite web |last=Barber |first=Lionel |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/6fce6e6e-711c-11e2-9d5c-00144feab49a.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/6fce6e6e-711c-11e2-9d5c-00144feab49a.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title= FT at 125: The world in focus |work=Financial Times |date=12 February 2013 |access-date=15 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://aboutus.ft.com/2013/01/03/gillian-tett-keynote-remarks-at-the-knight-bagehot-37th-anniversary-gala/ |title=Gillian Tett keynote remarks at the Knight-Bagehot 37th Anniversary Gala |work=Financial Times |date=3 January 2013 |access-date=15 October 2013 |archive-date=7 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307121537/http://aboutus.ft.com/2013/01/03/gillian-tett-keynote-remarks-at-the-knight-bagehot-37th-anniversary-gala/ }}</ref> ''FT'' 2010 жылдан бері [[Bloomberg Terminal]] жүйесінде<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2010/december/financial-times-now-available-on-bloomberg-professional.html?article=true |title=Financial Times now available on Bloomberg Professional |publisher=Pearson.com |date=6 December 2010 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160108/http://www.pearson.com/news/2010/december/financial-times-now-available-on-bloomberg-professional.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref>, ал 2013 жылдан бері [[Wiser.org|Wisers]] платформасында қолжетімді.<ref>{{cite web |url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-launches-on-wisers-services/ |title=Financial Times launches on Wisers services |website=Financial Times |date=6 May 2013 |access-date=19 July 2017 |archive-date=18 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018082357/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-launches-on-wisers-services/ |url-status=live }}</ref> 2015 жылдан бастап сайттағы өлшемді төлем қабырғасының орнына келушілерге бір ай бойы шектеусіз тегін қолжетімділік берілді, одан кейін жазылым рәсімдеу қажет болды.<ref name="Guardian20190419"/><ref>{{cite news |title=Financial Times CEO John Ridding explains how to make people pay for media |first=Eric |last=Johnson |url=https://www.vox.com/2018/4/5/17200016/john-ridding-financial-times-ft-online-subscriptions-paywall-nikkei-peter-kafka-recode-media-podcast |newspaper=Recode.net |via=Vox |date=5 April 2018 |access-date=19 April 2020 |archive-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801043704/https://www.vox.com/2018/4/5/17200016/john-ridding-financial-times-ft-online-subscriptions-paywall-nikkei-peter-kafka-recode-media-podcast |url-status=live }}</ref> 2015 жылғы шілдеде Pearson Financial Times Group-ты [[Nikkei, Inc.|Nikkei]] компаниясына [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты.<ref name="BBC20150723"/><ref name="Guardian20150724"/><ref name="Nikkei20151130"/> 2016 жылы ''Financial Times'' Лондонда орналасқан, телерадио хабар тарату, бейне, цифрлық платформалар, әлеуметтік желілер мен іс-шараларды қоса алғанда, әртүрлі арналар үшін сапалы брендтік контент әзірлеуге және өндіруге маманданған Alpha Grid медиакомпаниясының бақылау пакетін сатып алды.<ref>{{cite news|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-expands-content-marketing-studio-with-majority-stake-in-alpha-grid/|title=FT expands content marketing studio with majority stake in Alpha Grid|access-date=2 March 2018|archive-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303105637/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-expands-content-marketing-studio-with-majority-stake-in-alpha-grid/|url-status=live}}</ref> 2018 жылы ''Financial Times'' трансұлттық корпоративтік және институционалдық клиенттерге [[сарапшылық көшбасшылық]] пен зерттеу қызметтерін ұсынуға маманданған [[Longitude Research|Longitude]] компаниясының бақылау пакетін сатып алды.<ref>{{cite news|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-acquires-majority-stake-in-research-and-content-specialists-longitude/|title=Financial Times acquires majority stake in research and content specialists Longitude|access-date=2 March 2018|archive-date=2 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302225357/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-acquires-majority-stake-in-research-and-content-specialists-longitude/|url-status=live}}</ref> 2022 жылғы қаңтарда FT Longitude компаниясын толық сатып алуды аяқтап, оның негізін қалаушылар Роб Митчелл, Джеймс Уотсон және Гарет Лофтхаусқа тиесілі қалған акцияларды сатып алды. Бұл инвестиция ''Financial Times''-тың соңғы жылдары бірнеше бизнес бағытында, соның ішінде ''FT Live'' арқылы конференциялар мен іс-шаралар саласында кеңеюін жалғастырып, ''FT''-ның дәстүрлі коммерциялық ұсыныстарын неғұрлым кең ауқымды интеграцияланған қызметтермен толықтырды. 2020 жылы ''Financial Times'' тілшісі Марк Ди Стефано ''[[The Independent]]'' және ''[[Evening Standard]]'' сияқты басқа медиҰйымдардың [[Zoom]] арқылы өткізілген қоңырауларына рұқсатсыз қосылғаннан кейін қызметінен кетті.<ref>{{Cite web|title=Ft Reporter Resigns After Eavesdropping on Zoom Conference Calls at Independent and Standard|url=https://pressgazette.co.uk/news/ft-reporter-eavesdropped-on-independent-zoom-call-informing-staff-of-cutbacks/|website=[[Press Gazette]]|date=30 September 2022|access-date=30 January 2026|first=Dominic|last=Ponsford|orig-date=1 May 2020|archive-date=6 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241006203548/https://pressgazette.co.uk/news/ft-reporter-eavesdropped-on-independent-zoom-call-informing-staff-of-cutbacks/|url-status=live}}</ref> Сол жылы ''Financial Times'' тілшісінің пікір мақаласының алынып тасталуы газеттің сыртқы саяси қысымнан редакциялық тәуелсіздігіне қатысты дау туғызды. Дау ''FT''-ның Брюссельдегі тілшісі Мехрин Ханның Франция президенті [[Эмманюэль Макрон]]ның Франциядағы мұсылман азшылықтарына қатысты саясатын сынаған пікір мақаласын газет редакторының алып тастауынан кейін басталды. Мақала жарияланған күні-ақ ''FT'' сайтынан алынып тасталды.<ref>{{cite news |last=Oborne |first=Peter |date=10 November 2020 |title=Freedom of speech in France extends to Macron's critics as well |url=https://www.middleeasteye.net/opinion/freedom-speech-france-extends-macron-critics |work=Middle East Eye |access-date=4 July 2021 |archive-date=9 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184315/https://www.middleeasteye.net/opinion/freedom-speech-france-extends-macron-critics |url-status=live }}</ref> Кейін президент Макрон ''FT'' газетінде бастапқы пікір мақаласындағы дәлелдерге тікелей жауап берген хат жариялады, дегенмен сол кезде бастапқы мақала газет сайтында қолжетімсіз еді.<ref>{{cite news |last=O'Leary |first=Naomi |date=11 November 2020 |title=Europe Letter: EU happy to celebrate or stigmatise Muslim immigrants when it suits agenda |url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/macron-helps-propel-far-right-ideas-to-heart-of-europe-1.4406805 |newspaper=The Irish Times |access-date=4 July 2021 |archive-date=9 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210409201309/https://www.irishtimes.com/news/world/europe/macron-helps-propel-far-right-ideas-to-heart-of-europe-1.4406805 |url-status=live }}</ref> Бастапқы мақаланы алып тастау туралы шешім қабылдаған ''FT'' редакторы [[Рула Халаф]] мақалаға байланысты [[Елисей сарайы]] өкілдері өзімен байланысқанын растады, бірақ шешімін Мехрин Ханның бастапқы мақаласындағы бірнеше фактілік қатемен түсіндірді.<ref>{{cite AV media |people= Roula Khalaf and Amol Rajan |date= 21 April 2021 |title= Roula Khalaf, editor of The Financial Times |medium= audio |url= https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000v8ww |access-date= 4 July 2021 |time= 14:20 minutes in |work= BBC Sounds |archive-date= 28 June 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210628205044/https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000v8ww |url-status= live }}</ref> === Wirecard әшкереленуі === 2019 жылғы қаңтарда ''FT'' немістің төлемдер тобы [[Wirecard]] компаниясындағы алаяқтық күдіктерін егжей-тегжейлі сипаттайтын [[журналистік зерттеу|зерттеу мақалаларының]] сериясын жариялай бастады. Wirecard акцияларының бағасы күрт төмендеген кезде, неміс бұқаралық ақпарат құралдары бұл неміс компаниясына қарсы әрекеттің артында [[нарықты манипуляциялау]] болуы мүмкін деп болжап, ''FT'' мақалалар сериясының негізгі авторы [[Дэн Маккрум]]ға назар аударды. Кейін [[Мюнхен]] прокуратурасы тергеу бастады.<ref>{{cite news |url=https://www.faz.net/aktuell/finanzen/wirecard-ermittlungen-gegen-financial-times-journalisten-16047237.html |title=Staatsanwaltschaft ermittelt gegen einen Financial-Times-Journalisten |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |date=18 February 2019 |access-date=21 July 2019 |archive-date=26 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190226152550/https://www.faz.net/aktuell/finanzen/wirecard-ermittlungen-gegen-financial-times-journalisten-16047237.html |url-status=live }}</ref> Инвестордың, Wirecard компаниясының және Германияның [[Федералдық қаржылық қадағалау басқармасы]]ның (BaFin) ресми шағымдарынан кейін жауапты прокурор ''FT''-ның бірнеше журналисіне қатысты тергеу жүргізілетінін жариялады.<ref>{{cite news |url=https://www.handelsblatt.com/finanzen/banken-versicherungen/zahlungsdienstleister-wirecard-erhebt-schwere-anschuldigungen-gegen-die-financial-times/24681644.html |title=Wirecard erhebt schwere Anschuldigungen gegen die 'Financial Times' |work=Handelsblatt |date=21 July 2019 |access-date=21 July 2019 |archive-date=22 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190722155343/https://www.handelsblatt.com/finanzen/banken-versicherungen/zahlungsdienstleister-wirecard-erhebt-schwere-anschuldigungen-gegen-die-financial-times/24681644.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 22 маусымда, 18 айға созылған тергеулер мен сыртқы аудиттен кейін, Wirecard өз есептерінде көрсетілген 1,9 млрд еуро көлеміндегі ақшаның «болмауы мүмкін» екенін мәлімдеді. Кейін компания [[төлем қабілетсіздігі]] туралы өтініш берді.<ref>{{cite news |title=Wirecard investors set for legal battle as accounting questions mount |url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/wirecard-investors-set-for-legal-battle-as-accounting-questions-mount-59114712 |access-date=26 June 2020 |work=S&P Global |date=26 June 2020 |language=en-US |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629120404/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/wirecard-investors-set-for-legal-battle-as-accounting-questions-mount-59114712 |url-status=live }}</ref> Жанжалға қатысты әрекеттеріне байланысты BaFin-нің өзі де [[Еуропалық бағалы қағаздар және нарықтар басқармасы]]ның тергеу нысанына айналды.<ref>{{cite news |last=Davies |first=Pascale |title=EU to investigate German financial watchdog over Wirecard scandal |url=https://www.euronews.com/2020/06/25/wirecard-goes-bust-amid-german-accounting-scandal |access-date=27 June 2020 |publisher=Euronews |date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627061543/https://www.euronews.com/2020/06/25/wirecard-goes-bust-amid-german-accounting-scandal |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} rz6qg0auc2pjb8i23j4ahgwknrc0qbd 3657697 3657696 2026-09-20T07:51:41Z 1nter pares 146705 /* Wirecard әшкереленуі */ 3657697 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, [[оқырман хаттары]], кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) [[газет қағазы]]мен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''[[FT Magazine]]'' журналы, демалыс күнгі ''[[FT Weekend]]'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. ''[[#Редакция ұстанымы|Financial Times редакциясының ұстанымы]]'' [[экономикалық либерализм]]ге, әсіресе [[еркін сауда]] мен [[еркін нарық]]ты қолдауға негізделген. Құрылғаннан бері басылым [[либералдық демократия]]ны қолдап, әртүрлі елдер үкіметтерінің [[классикалық либерализм|классикалық либералдық]] саясаттары мен шараларына оң көзқарас танытып келеді; газеттің жаңалық редакциясы редакциялық алқадан тәуелсіз және ол [[беделді газет]] ретінде қарастырылады. Экономикалық тақырыптарды ұзақ уақыт бойы талдап келе жатқандықтан, ''FT'' [[#Индекстері|түрлі қаржы индекстерін]], ең алдымен [[FTSE All-Share Index]] индексін жариялайды. XX ғасырдың аяғынан бері материалдарының әдетте терең қамтылуы басылымды [[ақ жағалылар]], білімді және қаржылық сауатты оқырмандар аудиториясымен байланыстырып келеді.<ref>{{cite news |last1=Plunkett |first1=John |last2=Martinson |first2=Jane |title=Financial Times sold to Japanese media group Nikkei for £844m |url=https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |newspaper=The Guardian |date=24 July 2015 |access-date=29 May 2020 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523174549/https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Kynaston |first=David |title=A Brief History of the Financial Times |url=https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |publisher=Viking Adult |year=1988 |access-date=20 May 2020 |archive-date=18 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218030317/https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |url-status=live }}</ref> Осыған байланысты ''FT'' дәстүрлі түрде [[центризм|центристік]]<ref>{{cite book |editor-last=Rawlinson |editor-first=Francis |title=How Press Propaganda Paved the Way to Brexit |url=https://books.google.com/books?id=J2vLDwAAQBAJ&dq=%22The+Financial+Times%22+%22Centre%22+How+Press+Propaganda+Paved+the+Way+to+Brexit&pg=PA65 |publisher=[[Springer Nature]] |date=2020 |page=65 |isbn=978-3-030-27765-9}}</ref> пен [[орталық-оңшыл саясат|орталық-оңшыл]]<ref>{{cite book |editor-last=Schaeffner |editor-first=Christina |title=Political Discourse, Media and Translation |url=https://books.google.com/books?id=6BIaBwAAQBAJ&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA35 |quote=With regard to political affiliation ''The Daily Telegraph'' is a right-wing paper, ''The Times'' centre-right, the ''Financial Times'' centre-right and liberal, and ''The Guardian'' centre-left. |date=2009 |page=35 |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |isbn=978-1-4438-1793-6}}</ref> [[либерализм|либералдық]],<ref>{{cite book|editor=Essvale Corporation Limited |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals |url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA46 |quote=The Financial Times is normally seen as centre-right/liberal, although to the left of its principal competitor, The Wall Street Journal. It advocates free markets and is generally in favour of globalisation. |date=2007 |page=46 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4}}</ref> [[неолиберализм|неолибералдық]]<ref>{{cite book |last1=Morgan |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Terry |last3=Murdoch |first3=Jonathan |title=Worlds of Food: Place, Power, and Provenance in the Food Chain |url=https://books.google.com/books?id=LeM9CyPsnvAC&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA41 |quote=The neo-liberal Financial Times was outraged by the Farm Bill's 'grotesque farm subsidies' and it accused Washington of having 'surrendered to protectionism', while the heads of the WTO, World Bank, and the IMF penned a joint protest ... |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=41 |isbn=978-0-19-155662-3}}</ref> және [[консервативтік либерализм|консервативтік-либералдық]]<ref name="cons">{{cite book |editor-last=Kirchhelle |editor-first=Claas |title=Pyrrhic Progress: The History of Antibiotics in Anglo-American Food Production |url=https://books.google.com/books?id=jT6-DwAAQBAJ&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA1927 |quote=Enthusiastic reports subsequently appeared in the left-leaning Observer and the conservative-liberal Financial Times. |date=2020 |page=1927 |publisher=[[Rutgers University Press]] |isbn=978-0-8135-9149-0}}</ref> газет ретінде сипатталып келеді. ''Financial Times'' штаб-пәтері Лондонның қаржы орталығына жақын, [[Friday Street]] көшесіндегі 1-үйде орналасқан [[Bracken House]] ғимаратында орналасқан; мұнда оның [[баспа ісі|баспасы]], корпоративтік орталығы және негізгі редакциясы жұмыс істейді. == Тарихы == [[Сурет:Financial Times 1888 front page.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің 1888 жылғы 13 ақпандағы бірінші беті|247x247px]] === Құрылуы === ''FT'' 1888 жылғы 10 қаңтарда ''London Financial Guide'' атауымен шыға бастады, ал сол жылғы 13 ақпанда атауын ''Financial Times'' деп өзгертті. Өзін «Адал қаржыгердің, шынайы инвестордың, беделді брокердің, нағыз директордың және заңды алыпсатардың досы» деп сипаттаған басылым төрт беттен тұрды. Оның негізгі оқырмандары [[Лондон Ситиі]]нің қаржы қауымдастығы болды, ал жалғыз бәсекелесі батылырақ әрі сәл ертерек (1884 жылы) құрылған ''[[Financial News (1884–1945)|Financial News]]'' газеті еді. 1893 жылғы 2 қаңтарда ''FT'' атауы ұқсас ''Financial News'' басылымынан ерекшелену үшін ашық қызғылт қағазға басыла бастады.<ref name=FTabout>{{cite web|website=Financial Times|title=About the newspaper|url=http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108062240/http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/#axzz3ZDPTGgyZ|archive-date=8 January 2012 |access-date=4 May 2015}}</ref> Қағаздың қызғылт реңкі [[Корнуолл]]дағы [[Сент-Остелл]] маңындағы [[Боделва]] [[карьер]]інен алына бастаған [[каолин]]нің түсінен пайда болған.<ref name="Becquart2020">{{cite news |last1=Becquart |first1=Charlotte |title=The Financial Times newspaper is pink because of Cornwall's China clay |url=https://www.cornwalllive.com/news/cornwall-news/financial-times-newspaper-pink-because-4394084 |access-date=27 May 2025 |work=[[Cornwall Live]] |publisher=[[InYourArea]] |date=8 August 2020}}</ref> Сол кезде қағазды ағартпау арзанырақ болатын (''[[The Sporting Times]]'' сияқты бірқатар басқа жалпы тақырыптағы газеттер де осындай тәсілді қолданған), ал қазіргі кезде қағазды арнайы бояу қажет болғандықтан, бұл керісінше қымбатырақ түседі.<ref name=FTabout/> === Берри ағайындыларының сатып алуы === Берри ағайындылары — [[Уильям Берри, 1-виконт Кэмроуз|лорд Кэмроуз]] және [[Гомер Берри, 1-виконт Кемсли|Гомер Берри]] (кейін лорд Кемсли) — 1919 жылы ''Financial Times'' газетін сатып алды.<ref name=Kynaston1988>{{cite book|author-link= David Kynaston|first=David|last=Kynaston|title=The Financial Times: A Centenary History|publisher= Viking |date=1988|pages=142–144}}</ref> === Брендан Брэкеннің сатып алуы және ''Financial News''-пен бірігуі === 1945 жылы [[Брендан Брэкен]] ''Financial Times'' газетін лорд Кэмроуздан сатып алды<ref name=Kynaston1988 /> және 57 жылға созылған бәсекелестіктен кейін оны ''Financial News'' газетімен біріктіріп, алты беттік біртұтас газет құрды. ''Financial Times'' таралымы жағынан басым болса, ''Financial News'' редакциялық құрамдағы білікті мамандардың едәуір бөлігін қамтамасыз етті. «Lex» бағаны да ''Financial News'' басылымынан ауыстырылды.<ref>{{cite web |url=http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |title=A brief history of the FT by David Kynaston, author of ''The Financial Times: A Centenary History''. |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015044548/http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |archive-date=15 October 2013 }}</ref> Осы сатып алу мен бірігудің арқасында Брэкен «қазіргі ''Financial Times''-тың, Ұлыбританиядағы ең сапалы күнделікті газеттің, іс жүзіндегі негізін қалаушы» деп есептеледі.<ref>{{Cite web |last=Evilly |first=Barry Mac |date=28 September 2016 |title=Churchill & the Irishman |url=https://www.littlemuseum.ie/whats-on/churchill-the-irishman/ |access-date=11 October 2024 |website=Little Museum of Dublin |language=en-US}}</ref> === Гордон Ньютон және «тікелей іріктеу» === Кембридж түлегі [[Гордон Ньютон]] 1949 жылы редактор қызметіне кірісіп, бірден жаңа университет түлектерін, негізінен Оксбриджден, тағылымдамадан өтуші журналист ретінде тікелей жұмысқа қабылдау саясатын енгізді. Ол кезде мұндай тәжірибе [[Флит-стрит]] үшін өте сирек болатын. Олардың көбі кейін журналистикада және Ұлыбританияның қоғамдық өмірінде көрнекті мансап жасап, 1990 жылдарға дейін газеттің редакциялық әлеуетінің негізгі тірегіне айналды. Осындай алғашқы «тікелей қабылданған» қызметкер кейін Ұлыбританияның белгілі экономисі атанған [[Эндрю Шонфилд]] болды; екіншісі — кейін сэр атағын алған [[Уильям Рис-Могг]], ол ''[[The Sunday Times]]'' арқылы өтіп, [[Рой Томсон, 1-барон Томсон оф Флит|Рой Томсон]] ''[[The Times]]'' газетін сатып алғаннан кейін, 1967 жылы оның редакторы болды. ''FT''-ның Оксбриджден қабылданған басқа қызметкерлерінің қатарында кейін [[Қазынашылық канцлері]] болған [[Найджел Лоусон]] да бар еді. ''FT''-ның Флит-стрит журналистерін іріктеуге арналған ерекше саясаты [[Журналистердің ұлттық одағы]] арасында ешқашан танымал болған жоқ және 1966 жылы Оксфордтан кейіннен ''FT'' редакторы болған [[Ричард Ламберт]] жұмысқа қабылданған соң тоқтатылды. === Pearson сатып алуы және жаһандық газетке айналуы === Осы аралықта [[Pearson]] газетті 1957 жылы сатып алды.<ref>{{cite web|title=History of Pearson plc |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|access-date=2 March 2021|website=FundingUniverse |archive-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504105629/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|url-status=live}}</ref> Кейінгі жылдары газеттің көлемі, оқырмандар саны және қамтитын тақырыптарының ауқымы ұлғайды. Басылым [[әлемдік экономика]]да [[жаһандану]] үдерісінің қайта жандануын көрсете отырып, дүниежүзінің түрлі қалаларында тілшілер желісін құрды. 1970 жылдары трансшекаралық сауда мен капитал ағындары артқан кезде, технологиялардың дамуы және ағылшын тілінің халықаралық бизнес тілі ретінде кеңінен мойындалуы ''FT''-ның халықаралық деңгейде кеңеюіне мүмкіндік берді. 1979 жылғы 1 қаңтарда ''FT''-ның алғашқы шетелдік нұсқасы (құрлықтық Еуропа басылымы) Ұлыбританиядан тыс жерде, Франкфуртта басылып шықты; АҚШ-та басып шығару 1985 жылғы шілдеде басталды.<ref name=npius>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636%2C6548979 |work=Eugene Register-Guard |location=Oregon |agency=Associated Press |title=Financial Times of London now printed in U.S. |date=28 July 1985 |page=3F |access-date=22 April 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422202132/https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636,6548979 |url-status=live }}</ref> Содан бері халықаралық тақырыптарды қамту ауқымының кеңеюімен ''FT'' жаһандық газетке айналды. Ол 22 жерде басылып, Ұлыбританияға, құрлықтық Еуропаға, АҚШ-қа, Азияға және Таяу Шығысқа арналған бес халықаралық нұсқамен шығарылады.<ref>{{cite web |url=http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |title=FT's Media Kit: FT Heritage and Innovation |publisher=Fttoolkit.co.uk |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215215337/http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |archive-date=15 February 2013 }}</ref> Еуропалық нұсқасы құрлықтық Еуропа мен Африка аумағында таратылады. Ол дүйсенбіден сенбіге дейін Еуропадағы бес орталықта басылып, Еуропалық Одаққа, [[еуро]]ға және еуропалық компаниялардың қызметіне қатысты мәселелерді қамтиды.<ref>{{cite web |url=https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |title=FT tour |website=Financial Times|publisher=Financialtimes.net |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513183713/https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |archive-date=13 May 2013 }}</ref> 1994 жылы ''FT'' сән-салтанатты өмір салтына арналған ''How To Spend It'' журналын шығарды. 2009 жылы журналдың жеке веб-сайты іске қосылды.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |title=Financial Times launches How To Spend It online |publisher=Pearson |date=1 October 2009 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160117/http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> === FT.com === [[Сурет:Financial Times building One Southwark Bridge.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің [[Саутуарк-Бридж-Роуд|One Southwark Bridge]] ғимаратындағы бұрынғы Лондон кеңселері|alt=]] 1995 жылғы 13 мамырда ''Financial Times'' тобы FT.com сайтын іске қосып, интернет кеңістігіне алғаш рет қадам басты. Сайтта әлемнің түкпір-түкпіріндегі жаңалықтардың қысқаша шолуы ұсынылды, ал 1996 жылғы ақпанда оған акциялар бағасы туралы мәліметтер қосылды. Сайттың екінші буыны 1996 жылғы көктемде іске қосылды. Сайт жарнама есебінен қаржыландырылып, 1990 жылдардың соңында Ұлыбританиядағы интернет-жарнама нарығының дамуына үлес қосты. 1997–2000 жылдар аралығында FT Group пен Pearson интернеттегі өзгерістерге бейімделуіне байланысты сайт бірнеше рет жаңартылып, оның стратегиясы өзгертілді. 2002 жылы ''FT'' жазылым қызметтерін енгізді.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |title=FT.com to launch improved website with new content and services for users, subscribers and advertisers |publisher=Pearson |date=30 April 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160115/http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> ''FT.com'' — жеке жазылымдар есебінен табысты қаржыландырылатын Ұлыбританиядағы санаулы жаңалық сайттарының бірі. 1997 жылы ''FT'' Нью-Йорк, Чикаго, Лос-Анджелес, Сан-Франциско, Даллас, Атланта, Орландо және Вашингтонда басылатын АҚШ нұсқасын шығарды, дегенмен газет Нью-Йорктен тыс жерде алғаш рет 1985 жылы басылған еді. 1998 жылғы қыркүйекте ''FT'' Ұлыбритания ішінде сатылған даналарынан гөрі халықаралық нарықта көбірек данасы сатылған Ұлыбританияда орналасқан алғашқы газет болды. 2000 жылы ''Financial Times'' Гамбургте орналасқан жаңалықтар және редакциялық тобы бар неміс тіліндегі ''[[Financial Times Deutschland]]'' басылымын шығара бастады. 2003 жылы оның бастапқы таралымы 90 000 дананы құрады. Бастапқыда ол немістің [[Gruner + Jahr]] баспа компаниясымен бірлескен кәсіпорын ретінде құрылды. 2008 жылғы қаңтарда ''FT'' өзінің 50% үлесін неміс серіктесіне сатты.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2008/january/pearson-to-sell-its-ft-deutschland-stake-to-gruner-%2B-jahr.html?article=true |title=Pearson to sell its FT Deutschland stake to Gruner + Jahr |publisher=Pearson |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160113/http://www.pearson.com/news/2008/january/pearson-to-sell-its-ft-deutschland-stake-to-gruner-%2B-jahr.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> ''FT Deutschland'' ешқашан пайдаға шықпады және 12 жыл ішінде оның жинақталған шығыны 250 млн еуроға жеткені айтылады. Басылым 2012 жылғы 7 желтоқсанда жабылды.<ref>{{cite web|last=Wiesmann |first=Gerrit |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0c8df1ae-356b-11e2-bd77-00144feabdc0.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0c8df1ae-356b-11e2-bd77-00144feabdc0.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |title=FT Deutschland closure date confirmed |work=Financial Times |date=23 November 2012 |access-date=15 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/news/business/21567952-curtains-or-see-you-world-wide-web-so-farewell-then-ftd |title=So farewell then, FTD |newspaper=The Economist |date=8 December 2012 |access-date=15 October 2013 |archive-date=20 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020131605/http://www.economist.com/news/business/21567952-curtains-or-see-you-world-wide-web-so-farewell-then-ftd |url-status=live }}</ref> 2002 жылғы 4 ақпанда ''Financial Times'' қорларды басқару саласына арналған жаңа апталық қосымшаны іске қосты. ''FT fund management'' (FTfm) сол кезден бері әр дүйсенбі сайын газетпен бірге таратылады. FTfm — қорларды басқаруға арналған әлемдегі ең көп таралымды басылым.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/january/financial-times-to-expand-fund-management-coverage.html?article=true |title=Financial Times to expand fund management coverage with new weekly supplement |publisher=Pearson |date=28 January 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160028/http://www.pearson.com/news/2002/january/financial-times-to-expand-fund-management-coverage.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> 2005 жылдан бері ''FT'' жыл сайынғы [[Financial Times жылдың бизнес кітабы сыйлығы|''Financial Times'' жылдың бизнес кітабы сыйлығына]] демеушілік етеді.<ref>{{cite web |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/d61420c0-a83d-11d9-87a9-00000e2511c8.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/d61420c0-a83d-11d9-87a9-00000e2511c8.html |archive-date=10 December 2022 |url-status=live |title=Why there is a need for this award |first= Andrew |last=Gowers|author-link= Andrew Gowers |website=Financial Times |date=10 April 2005 |access-date=30 May 2012}}</ref> === «Жаңартылған» ''FT'' === 2007 жылғы 23 сәуірде ''FT'' газеттің «жаңартылған» нұсқасын таныстырып, «We Live in Financial Times» («Біз Financial Times дәуірінде өмір сүреміз») атты жаңа ұранын енгізді.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2007/april/financial-times-unveils-global-refresh.html?article=true |title=Financial Times unveils global refresh |publisher=Pearson |date=23 April 2007 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160110/http://www.pearson.com/news/2007/april/financial-times-unveils-global-refresh.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> 2007 жылы ''FT'' [[төлем қабырғасы]]ның өлшемді моделін алғашқылардың бірі болып енгізді: ол сайтқа кірушілерге ақы төлеу талап етілгенге дейін ай сайын шектеулі мөлшерде мақаланы тегін оқуға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/special-report/2011/07/09/reinventing-the-newspaper |title=Special report: The news industry |newspaper=The Economist |date=7 July 2011 |access-date=15 October 2013 |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612170302/https://www.economist.com/node/18904178 |url-status=live }}</ref> Төрт жылдан кейін ''FT'' [[HTML5]] негізіндегі мобильді интернет-қосымшасын іске қосты. Смартфондар мен планшеттер жазылымдардың 12%-ын және FT.com трафигінің 19%-ын қамтамасыз етті.<ref>{{cite web |url=http://aboutus.ft.com/2012/04/12/ft-web-app-hits-two-million-users/ |title=FT Web App hits two million users |work=Financial Times |date=12 April 2012 |access-date=15 October 2013 |archive-date=13 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170313053459/http://aboutus.ft.com/2012/04/12/ft-web-app-hits-two-million-users/ }}</ref> 2012 жылы цифрлық жазылушылар саны алғаш рет газеттің таралымынан асып түсті, ал ''FT'' кірісінің жартысына жуығын жарнамадан емес, жазылымдардан ала бастады.<ref>{{cite web |last=Barber |first=Lionel |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/6fce6e6e-711c-11e2-9d5c-00144feab49a.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/6fce6e6e-711c-11e2-9d5c-00144feab49a.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title= FT at 125: The world in focus |work=Financial Times |date=12 February 2013 |access-date=15 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://aboutus.ft.com/2013/01/03/gillian-tett-keynote-remarks-at-the-knight-bagehot-37th-anniversary-gala/ |title=Gillian Tett keynote remarks at the Knight-Bagehot 37th Anniversary Gala |work=Financial Times |date=3 January 2013 |access-date=15 October 2013 |archive-date=7 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307121537/http://aboutus.ft.com/2013/01/03/gillian-tett-keynote-remarks-at-the-knight-bagehot-37th-anniversary-gala/ }}</ref> ''FT'' 2010 жылдан бері [[Bloomberg Terminal]] жүйесінде<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2010/december/financial-times-now-available-on-bloomberg-professional.html?article=true |title=Financial Times now available on Bloomberg Professional |publisher=Pearson.com |date=6 December 2010 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160108/http://www.pearson.com/news/2010/december/financial-times-now-available-on-bloomberg-professional.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref>, ал 2013 жылдан бері [[Wiser.org|Wisers]] платформасында қолжетімді.<ref>{{cite web |url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-launches-on-wisers-services/ |title=Financial Times launches on Wisers services |website=Financial Times |date=6 May 2013 |access-date=19 July 2017 |archive-date=18 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018082357/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-launches-on-wisers-services/ |url-status=live }}</ref> 2015 жылдан бастап сайттағы өлшемді төлем қабырғасының орнына келушілерге бір ай бойы шектеусіз тегін қолжетімділік берілді, одан кейін жазылым рәсімдеу қажет болды.<ref name="Guardian20190419"/><ref>{{cite news |title=Financial Times CEO John Ridding explains how to make people pay for media |first=Eric |last=Johnson |url=https://www.vox.com/2018/4/5/17200016/john-ridding-financial-times-ft-online-subscriptions-paywall-nikkei-peter-kafka-recode-media-podcast |newspaper=Recode.net |via=Vox |date=5 April 2018 |access-date=19 April 2020 |archive-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801043704/https://www.vox.com/2018/4/5/17200016/john-ridding-financial-times-ft-online-subscriptions-paywall-nikkei-peter-kafka-recode-media-podcast |url-status=live }}</ref> 2015 жылғы шілдеде Pearson Financial Times Group-ты [[Nikkei, Inc.|Nikkei]] компаниясына [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты.<ref name="BBC20150723"/><ref name="Guardian20150724"/><ref name="Nikkei20151130"/> 2016 жылы ''Financial Times'' Лондонда орналасқан, телерадио хабар тарату, бейне, цифрлық платформалар, әлеуметтік желілер мен іс-шараларды қоса алғанда, әртүрлі арналар үшін сапалы брендтік контент әзірлеуге және өндіруге маманданған Alpha Grid медиакомпаниясының бақылау пакетін сатып алды.<ref>{{cite news|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-expands-content-marketing-studio-with-majority-stake-in-alpha-grid/|title=FT expands content marketing studio with majority stake in Alpha Grid|access-date=2 March 2018|archive-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303105637/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-expands-content-marketing-studio-with-majority-stake-in-alpha-grid/|url-status=live}}</ref> 2018 жылы ''Financial Times'' трансұлттық корпоративтік және институционалдық клиенттерге [[сарапшылық көшбасшылық]] пен зерттеу қызметтерін ұсынуға маманданған [[Longitude Research|Longitude]] компаниясының бақылау пакетін сатып алды.<ref>{{cite news|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-acquires-majority-stake-in-research-and-content-specialists-longitude/|title=Financial Times acquires majority stake in research and content specialists Longitude|access-date=2 March 2018|archive-date=2 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302225357/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-acquires-majority-stake-in-research-and-content-specialists-longitude/|url-status=live}}</ref> 2022 жылғы қаңтарда FT Longitude компаниясын толық сатып алуды аяқтап, оның негізін қалаушылар Роб Митчелл, Джеймс Уотсон және Гарет Лофтхаусқа тиесілі қалған акцияларды сатып алды. Бұл инвестиция ''Financial Times''-тың соңғы жылдары бірнеше бизнес бағытында, соның ішінде ''FT Live'' арқылы конференциялар мен іс-шаралар саласында кеңеюін жалғастырып, ''FT''-ның дәстүрлі коммерциялық ұсыныстарын неғұрлым кең ауқымды интеграцияланған қызметтермен толықтырды. 2020 жылы ''Financial Times'' тілшісі Марк Ди Стефано ''[[The Independent]]'' және ''[[Evening Standard]]'' сияқты басқа медиҰйымдардың [[Zoom]] арқылы өткізілген қоңырауларына рұқсатсыз қосылғаннан кейін қызметінен кетті.<ref>{{Cite web|title=Ft Reporter Resigns After Eavesdropping on Zoom Conference Calls at Independent and Standard|url=https://pressgazette.co.uk/news/ft-reporter-eavesdropped-on-independent-zoom-call-informing-staff-of-cutbacks/|website=[[Press Gazette]]|date=30 September 2022|access-date=30 January 2026|first=Dominic|last=Ponsford|orig-date=1 May 2020|archive-date=6 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241006203548/https://pressgazette.co.uk/news/ft-reporter-eavesdropped-on-independent-zoom-call-informing-staff-of-cutbacks/|url-status=live}}</ref> Сол жылы ''Financial Times'' тілшісінің пікір мақаласының алынып тасталуы газеттің сыртқы саяси қысымнан редакциялық тәуелсіздігіне қатысты дау туғызды. Дау ''FT''-ның Брюссельдегі тілшісі Мехрин Ханның Франция президенті [[Эмманюэль Макрон]]ның Франциядағы мұсылман азшылықтарына қатысты саясатын сынаған пікір мақаласын газет редакторының алып тастауынан кейін басталды. Мақала жарияланған күні-ақ ''FT'' сайтынан алынып тасталды.<ref>{{cite news |last=Oborne |first=Peter |date=10 November 2020 |title=Freedom of speech in France extends to Macron's critics as well |url=https://www.middleeasteye.net/opinion/freedom-speech-france-extends-macron-critics |work=Middle East Eye |access-date=4 July 2021 |archive-date=9 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184315/https://www.middleeasteye.net/opinion/freedom-speech-france-extends-macron-critics |url-status=live }}</ref> Кейін президент Макрон ''FT'' газетінде бастапқы пікір мақаласындағы дәлелдерге тікелей жауап берген хат жариялады, дегенмен сол кезде бастапқы мақала газет сайтында қолжетімсіз еді.<ref>{{cite news |last=O'Leary |first=Naomi |date=11 November 2020 |title=Europe Letter: EU happy to celebrate or stigmatise Muslim immigrants when it suits agenda |url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/macron-helps-propel-far-right-ideas-to-heart-of-europe-1.4406805 |newspaper=The Irish Times |access-date=4 July 2021 |archive-date=9 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210409201309/https://www.irishtimes.com/news/world/europe/macron-helps-propel-far-right-ideas-to-heart-of-europe-1.4406805 |url-status=live }}</ref> Бастапқы мақаланы алып тастау туралы шешім қабылдаған ''FT'' редакторы [[Рула Халаф]] мақалаға байланысты [[Елисей сарайы]] өкілдері өзімен байланысқанын растады, бірақ шешімін Мехрин Ханның бастапқы мақаласындағы бірнеше фактілік қатемен түсіндірді.<ref>{{cite AV media |people= Roula Khalaf and Amol Rajan |date= 21 April 2021 |title= Roula Khalaf, editor of The Financial Times |medium= audio |url= https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000v8ww |access-date= 4 July 2021 |time= 14:20 minutes in |work= BBC Sounds |archive-date= 28 June 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210628205044/https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000v8ww |url-status= live }}</ref> === Wirecard әшкереленуі === 2019 жылғы қаңтарда ''FT'' немістің төлемдер тобы [[Wirecard]] компаниясындағы алаяқтық күдіктерін егжей-тегжейлі сипаттайтын [[журналистік зерттеу|зерттеу мақалаларының]] сериясын жариялай бастады. Wirecard акцияларының бағасы күрт төмендеген кезде, неміс бұқаралық ақпарат құралдары бұл неміс компаниясына қарсы әрекеттің артында [[нарықты манипуляциялау]] болуы мүмкін деп болжап, ''FT'' мақалалар сериясының негізгі авторы [[Дэн Маккрум]]ға назар аударды. Кейін [[Мюнхен]] прокуратурасы тергеу бастады.<ref>{{cite news |url=https://www.faz.net/aktuell/finanzen/wirecard-ermittlungen-gegen-financial-times-journalisten-16047237.html |title=Staatsanwaltschaft ermittelt gegen einen Financial-Times-Journalisten |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |date=18 February 2019 |access-date=21 July 2019 |archive-date=26 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190226152550/https://www.faz.net/aktuell/finanzen/wirecard-ermittlungen-gegen-financial-times-journalisten-16047237.html |url-status=live }}</ref> Инвестордың, Wirecard компаниясының және Германияның [[Федералдық қаржылық қадағалау басқармасы]]ның (BaFin) ресми шағымдарынан кейін жауапты прокурор ''FT''-ның бірнеше журналисіне қатысты тергеу жүргізілетінін жариялады.<ref>{{cite news |url=https://www.handelsblatt.com/finanzen/banken-versicherungen/zahlungsdienstleister-wirecard-erhebt-schwere-anschuldigungen-gegen-die-financial-times/24681644.html |title=Wirecard erhebt schwere Anschuldigungen gegen die 'Financial Times' |work=Handelsblatt |date=21 July 2019 |access-date=21 July 2019 |archive-date=22 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190722155343/https://www.handelsblatt.com/finanzen/banken-versicherungen/zahlungsdienstleister-wirecard-erhebt-schwere-anschuldigungen-gegen-die-financial-times/24681644.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 22 маусымда, 18 айға созылған тергеулер мен сыртқы аудиттен кейін, Wirecard өз есептерінде көрсетілген 1,9 млрд еуро көлеміндегі ақшаның «болмауы мүмкін» екенін мәлімдеді. Кейін компания [[төлем қабілетсіздігі]] туралы өтініш берді.<ref>{{cite news |title=Wirecard investors set for legal battle as accounting questions mount |url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/wirecard-investors-set-for-legal-battle-as-accounting-questions-mount-59114712 |access-date=26 June 2020 |work=S&P Global |date=26 June 2020 |language=en-US |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629120404/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/wirecard-investors-set-for-legal-battle-as-accounting-questions-mount-59114712 |url-status=live }}</ref> Жанжалға қатысты әрекеттеріне байланысты BaFin-нің өзі де [[Еуропалық бағалы қағаздар және нарықтар басқармасы]]ның тергеу нысанына айналды.<ref>{{cite news |last=Davies |first=Pascale |title=EU to investigate German financial watchdog over Wirecard scandal |url=https://www.euronews.com/2020/06/25/wirecard-goes-bust-amid-german-accounting-scandal |access-date=27 June 2020 |publisher=Euronews |date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627061543/https://www.euronews.com/2020/06/25/wirecard-goes-bust-amid-german-accounting-scandal |url-status=live }}</ref> === Қазба отын жарнамасы === ''[[The Intercept]]'', ''[[The Nation]]'' және [[DeSmog]] жүргізген зерттеуге сәйкес, ''FT'' [[қазба отын]] өнеркәсібінің жарнамаларын жариялайтын жетекші бұқаралық ақпарат құралдарының бірі болып табылады.<ref name=intercept20231205>{{cite news|date=5 December 2023|first=Amy|last=Westervelt|author2=Matthew Green|url=https://theintercept.com/2023/12/05/fossil-fuel-industry-media-company-advertising/|title=Leading News Outlets Are Doing the Fossil Fuel Industry's Greenwashing|website=The Intercept|access-date=1 September 2024|archive-date=1 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240901051001/https://theintercept.com/2023/12/05/fossil-fuel-industry-media-company-advertising/|url-status=live}}</ref> ''FT'' басылымында [[климаттың өзгеруі]] туралы жазатын журналистер [[мүдделер қақтығысы]]на алаңдаушылық білдірген: олардың пікірінше, [[климаттың өзгеру себептері|климаттың өзгеруіне себеп болған]] және [[климаттың өзгеруін жоққа шығару|оған қарсы іс-қимылға кедергі келтірген]] компаниялар мен салалармен мүдделер қақтығысы климаттың өзгеруі туралы материалдарының сенімділігін төмендетіп, оқырмандардың [[климат дағдарысы]]ның маңызын жете бағаламауына әкелуі мүмкін.<ref name=intercept20231205 /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4z31300jmwairlr10oq4he746tey4sb 3657699 3657697 2026-09-20T07:53:10Z 1nter pares 146705 /* Қазба отын жарнамасы */ 3657699 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, [[оқырман хаттары]], кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) [[газет қағазы]]мен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''[[FT Magazine]]'' журналы, демалыс күнгі ''[[FT Weekend]]'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. ''[[#Редакция ұстанымы|Financial Times редакциясының ұстанымы]]'' [[экономикалық либерализм]]ге, әсіресе [[еркін сауда]] мен [[еркін нарық]]ты қолдауға негізделген. Құрылғаннан бері басылым [[либералдық демократия]]ны қолдап, әртүрлі елдер үкіметтерінің [[классикалық либерализм|классикалық либералдық]] саясаттары мен шараларына оң көзқарас танытып келеді; газеттің жаңалық редакциясы редакциялық алқадан тәуелсіз және ол [[беделді газет]] ретінде қарастырылады. Экономикалық тақырыптарды ұзақ уақыт бойы талдап келе жатқандықтан, ''FT'' [[#Индекстері|түрлі қаржы индекстерін]], ең алдымен [[FTSE All-Share Index]] индексін жариялайды. XX ғасырдың аяғынан бері материалдарының әдетте терең қамтылуы басылымды [[ақ жағалылар]], білімді және қаржылық сауатты оқырмандар аудиториясымен байланыстырып келеді.<ref>{{cite news |last1=Plunkett |first1=John |last2=Martinson |first2=Jane |title=Financial Times sold to Japanese media group Nikkei for £844m |url=https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |newspaper=The Guardian |date=24 July 2015 |access-date=29 May 2020 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523174549/https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Kynaston |first=David |title=A Brief History of the Financial Times |url=https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |publisher=Viking Adult |year=1988 |access-date=20 May 2020 |archive-date=18 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218030317/https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |url-status=live }}</ref> Осыған байланысты ''FT'' дәстүрлі түрде [[центризм|центристік]]<ref>{{cite book |editor-last=Rawlinson |editor-first=Francis |title=How Press Propaganda Paved the Way to Brexit |url=https://books.google.com/books?id=J2vLDwAAQBAJ&dq=%22The+Financial+Times%22+%22Centre%22+How+Press+Propaganda+Paved+the+Way+to+Brexit&pg=PA65 |publisher=[[Springer Nature]] |date=2020 |page=65 |isbn=978-3-030-27765-9}}</ref> пен [[орталық-оңшыл саясат|орталық-оңшыл]]<ref>{{cite book |editor-last=Schaeffner |editor-first=Christina |title=Political Discourse, Media and Translation |url=https://books.google.com/books?id=6BIaBwAAQBAJ&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA35 |quote=With regard to political affiliation ''The Daily Telegraph'' is a right-wing paper, ''The Times'' centre-right, the ''Financial Times'' centre-right and liberal, and ''The Guardian'' centre-left. |date=2009 |page=35 |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |isbn=978-1-4438-1793-6}}</ref> [[либерализм|либералдық]],<ref>{{cite book|editor=Essvale Corporation Limited |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals |url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA46 |quote=The Financial Times is normally seen as centre-right/liberal, although to the left of its principal competitor, The Wall Street Journal. It advocates free markets and is generally in favour of globalisation. |date=2007 |page=46 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4}}</ref> [[неолиберализм|неолибералдық]]<ref>{{cite book |last1=Morgan |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Terry |last3=Murdoch |first3=Jonathan |title=Worlds of Food: Place, Power, and Provenance in the Food Chain |url=https://books.google.com/books?id=LeM9CyPsnvAC&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA41 |quote=The neo-liberal Financial Times was outraged by the Farm Bill's 'grotesque farm subsidies' and it accused Washington of having 'surrendered to protectionism', while the heads of the WTO, World Bank, and the IMF penned a joint protest ... |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=41 |isbn=978-0-19-155662-3}}</ref> және [[консервативтік либерализм|консервативтік-либералдық]]<ref name="cons">{{cite book |editor-last=Kirchhelle |editor-first=Claas |title=Pyrrhic Progress: The History of Antibiotics in Anglo-American Food Production |url=https://books.google.com/books?id=jT6-DwAAQBAJ&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA1927 |quote=Enthusiastic reports subsequently appeared in the left-leaning Observer and the conservative-liberal Financial Times. |date=2020 |page=1927 |publisher=[[Rutgers University Press]] |isbn=978-0-8135-9149-0}}</ref> газет ретінде сипатталып келеді. ''Financial Times'' штаб-пәтері Лондонның қаржы орталығына жақын, [[Friday Street]] көшесіндегі 1-үйде орналасқан [[Bracken House]] ғимаратында орналасқан; мұнда оның [[баспа ісі|баспасы]], корпоративтік орталығы және негізгі редакциясы жұмыс істейді. == Тарихы == [[Сурет:Financial Times 1888 front page.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің 1888 жылғы 13 ақпандағы бірінші беті|247x247px]] === Құрылуы === ''FT'' 1888 жылғы 10 қаңтарда ''London Financial Guide'' атауымен шыға бастады, ал сол жылғы 13 ақпанда атауын ''Financial Times'' деп өзгертті. Өзін «Адал қаржыгердің, шынайы инвестордың, беделді брокердің, нағыз директордың және заңды алыпсатардың досы» деп сипаттаған басылым төрт беттен тұрды. Оның негізгі оқырмандары [[Лондон Ситиі]]нің қаржы қауымдастығы болды, ал жалғыз бәсекелесі батылырақ әрі сәл ертерек (1884 жылы) құрылған ''[[Financial News (1884–1945)|Financial News]]'' газеті еді. 1893 жылғы 2 қаңтарда ''FT'' атауы ұқсас ''Financial News'' басылымынан ерекшелену үшін ашық қызғылт қағазға басыла бастады.<ref name=FTabout>{{cite web|website=Financial Times|title=About the newspaper|url=http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108062240/http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/#axzz3ZDPTGgyZ|archive-date=8 January 2012 |access-date=4 May 2015}}</ref> Қағаздың қызғылт реңкі [[Корнуолл]]дағы [[Сент-Остелл]] маңындағы [[Боделва]] [[карьер]]інен алына бастаған [[каолин]]нің түсінен пайда болған.<ref name="Becquart2020">{{cite news |last1=Becquart |first1=Charlotte |title=The Financial Times newspaper is pink because of Cornwall's China clay |url=https://www.cornwalllive.com/news/cornwall-news/financial-times-newspaper-pink-because-4394084 |access-date=27 May 2025 |work=[[Cornwall Live]] |publisher=[[InYourArea]] |date=8 August 2020}}</ref> Сол кезде қағазды ағартпау арзанырақ болатын (''[[The Sporting Times]]'' сияқты бірқатар басқа жалпы тақырыптағы газеттер де осындай тәсілді қолданған), ал қазіргі кезде қағазды арнайы бояу қажет болғандықтан, бұл керісінше қымбатырақ түседі.<ref name=FTabout/> === Берри ағайындыларының сатып алуы === Берри ағайындылары — [[Уильям Берри, 1-виконт Кэмроуз|лорд Кэмроуз]] және [[Гомер Берри, 1-виконт Кемсли|Гомер Берри]] (кейін лорд Кемсли) — 1919 жылы ''Financial Times'' газетін сатып алды.<ref name=Kynaston1988>{{cite book|author-link= David Kynaston|first=David|last=Kynaston|title=The Financial Times: A Centenary History|publisher= Viking |date=1988|pages=142–144}}</ref> === Брендан Брэкеннің сатып алуы және ''Financial News''-пен бірігуі === 1945 жылы [[Брендан Брэкен]] ''Financial Times'' газетін лорд Кэмроуздан сатып алды<ref name=Kynaston1988 /> және 57 жылға созылған бәсекелестіктен кейін оны ''Financial News'' газетімен біріктіріп, алты беттік біртұтас газет құрды. ''Financial Times'' таралымы жағынан басым болса, ''Financial News'' редакциялық құрамдағы білікті мамандардың едәуір бөлігін қамтамасыз етті. «Lex» бағаны да ''Financial News'' басылымынан ауыстырылды.<ref>{{cite web |url=http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |title=A brief history of the FT by David Kynaston, author of ''The Financial Times: A Centenary History''. |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015044548/http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |archive-date=15 October 2013 }}</ref> Осы сатып алу мен бірігудің арқасында Брэкен «қазіргі ''Financial Times''-тың, Ұлыбританиядағы ең сапалы күнделікті газеттің, іс жүзіндегі негізін қалаушы» деп есептеледі.<ref>{{Cite web |last=Evilly |first=Barry Mac |date=28 September 2016 |title=Churchill & the Irishman |url=https://www.littlemuseum.ie/whats-on/churchill-the-irishman/ |access-date=11 October 2024 |website=Little Museum of Dublin |language=en-US}}</ref> === Гордон Ньютон және «тікелей іріктеу» === Кембридж түлегі [[Гордон Ньютон]] 1949 жылы редактор қызметіне кірісіп, бірден жаңа университет түлектерін, негізінен Оксбриджден, тағылымдамадан өтуші журналист ретінде тікелей жұмысқа қабылдау саясатын енгізді. Ол кезде мұндай тәжірибе [[Флит-стрит]] үшін өте сирек болатын. Олардың көбі кейін журналистикада және Ұлыбританияның қоғамдық өмірінде көрнекті мансап жасап, 1990 жылдарға дейін газеттің редакциялық әлеуетінің негізгі тірегіне айналды. Осындай алғашқы «тікелей қабылданған» қызметкер кейін Ұлыбританияның белгілі экономисі атанған [[Эндрю Шонфилд]] болды; екіншісі — кейін сэр атағын алған [[Уильям Рис-Могг]], ол ''[[The Sunday Times]]'' арқылы өтіп, [[Рой Томсон, 1-барон Томсон оф Флит|Рой Томсон]] ''[[The Times]]'' газетін сатып алғаннан кейін, 1967 жылы оның редакторы болды. ''FT''-ның Оксбриджден қабылданған басқа қызметкерлерінің қатарында кейін [[Қазынашылық канцлері]] болған [[Найджел Лоусон]] да бар еді. ''FT''-ның Флит-стрит журналистерін іріктеуге арналған ерекше саясаты [[Журналистердің ұлттық одағы]] арасында ешқашан танымал болған жоқ және 1966 жылы Оксфордтан кейіннен ''FT'' редакторы болған [[Ричард Ламберт]] жұмысқа қабылданған соң тоқтатылды. === Pearson сатып алуы және жаһандық газетке айналуы === Осы аралықта [[Pearson]] газетті 1957 жылы сатып алды.<ref>{{cite web|title=History of Pearson plc |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|access-date=2 March 2021|website=FundingUniverse |archive-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504105629/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|url-status=live}}</ref> Кейінгі жылдары газеттің көлемі, оқырмандар саны және қамтитын тақырыптарының ауқымы ұлғайды. Басылым [[әлемдік экономика]]да [[жаһандану]] үдерісінің қайта жандануын көрсете отырып, дүниежүзінің түрлі қалаларында тілшілер желісін құрды. 1970 жылдары трансшекаралық сауда мен капитал ағындары артқан кезде, технологиялардың дамуы және ағылшын тілінің халықаралық бизнес тілі ретінде кеңінен мойындалуы ''FT''-ның халықаралық деңгейде кеңеюіне мүмкіндік берді. 1979 жылғы 1 қаңтарда ''FT''-ның алғашқы шетелдік нұсқасы (құрлықтық Еуропа басылымы) Ұлыбританиядан тыс жерде, Франкфуртта басылып шықты; АҚШ-та басып шығару 1985 жылғы шілдеде басталды.<ref name=npius>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636%2C6548979 |work=Eugene Register-Guard |location=Oregon |agency=Associated Press |title=Financial Times of London now printed in U.S. |date=28 July 1985 |page=3F |access-date=22 April 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422202132/https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636,6548979 |url-status=live }}</ref> Содан бері халықаралық тақырыптарды қамту ауқымының кеңеюімен ''FT'' жаһандық газетке айналды. Ол 22 жерде басылып, Ұлыбританияға, құрлықтық Еуропаға, АҚШ-қа, Азияға және Таяу Шығысқа арналған бес халықаралық нұсқамен шығарылады.<ref>{{cite web |url=http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |title=FT's Media Kit: FT Heritage and Innovation |publisher=Fttoolkit.co.uk |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215215337/http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |archive-date=15 February 2013 }}</ref> Еуропалық нұсқасы құрлықтық Еуропа мен Африка аумағында таратылады. Ол дүйсенбіден сенбіге дейін Еуропадағы бес орталықта басылып, Еуропалық Одаққа, [[еуро]]ға және еуропалық компаниялардың қызметіне қатысты мәселелерді қамтиды.<ref>{{cite web |url=https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |title=FT tour |website=Financial Times|publisher=Financialtimes.net |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513183713/https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |archive-date=13 May 2013 }}</ref> 1994 жылы ''FT'' сән-салтанатты өмір салтына арналған ''How To Spend It'' журналын шығарды. 2009 жылы журналдың жеке веб-сайты іске қосылды.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |title=Financial Times launches How To Spend It online |publisher=Pearson |date=1 October 2009 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160117/http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> === FT.com === [[Сурет:Financial Times building One Southwark Bridge.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің [[Саутуарк-Бридж-Роуд|One Southwark Bridge]] ғимаратындағы бұрынғы Лондон кеңселері|alt=]] 1995 жылғы 13 мамырда ''Financial Times'' тобы FT.com сайтын іске қосып, интернет кеңістігіне алғаш рет қадам басты. Сайтта әлемнің түкпір-түкпіріндегі жаңалықтардың қысқаша шолуы ұсынылды, ал 1996 жылғы ақпанда оған акциялар бағасы туралы мәліметтер қосылды. Сайттың екінші буыны 1996 жылғы көктемде іске қосылды. Сайт жарнама есебінен қаржыландырылып, 1990 жылдардың соңында Ұлыбританиядағы интернет-жарнама нарығының дамуына үлес қосты. 1997–2000 жылдар аралығында FT Group пен Pearson интернеттегі өзгерістерге бейімделуіне байланысты сайт бірнеше рет жаңартылып, оның стратегиясы өзгертілді. 2002 жылы ''FT'' жазылым қызметтерін енгізді.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |title=FT.com to launch improved website with new content and services for users, subscribers and advertisers |publisher=Pearson |date=30 April 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160115/http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> ''FT.com'' — жеке жазылымдар есебінен табысты қаржыландырылатын Ұлыбританиядағы санаулы жаңалық сайттарының бірі. 1997 жылы ''FT'' Нью-Йорк, Чикаго, Лос-Анджелес, Сан-Франциско, Даллас, Атланта, Орландо және Вашингтонда басылатын АҚШ нұсқасын шығарды, дегенмен газет Нью-Йорктен тыс жерде алғаш рет 1985 жылы басылған еді. 1998 жылғы қыркүйекте ''FT'' Ұлыбритания ішінде сатылған даналарынан гөрі халықаралық нарықта көбірек данасы сатылған Ұлыбританияда орналасқан алғашқы газет болды. 2000 жылы ''Financial Times'' Гамбургте орналасқан жаңалықтар және редакциялық тобы бар неміс тіліндегі ''[[Financial Times Deutschland]]'' басылымын шығара бастады. 2003 жылы оның бастапқы таралымы 90 000 дананы құрады. Бастапқыда ол немістің [[Gruner + Jahr]] баспа компаниясымен бірлескен кәсіпорын ретінде құрылды. 2008 жылғы қаңтарда ''FT'' өзінің 50% үлесін неміс серіктесіне сатты.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2008/january/pearson-to-sell-its-ft-deutschland-stake-to-gruner-%2B-jahr.html?article=true |title=Pearson to sell its FT Deutschland stake to Gruner + Jahr |publisher=Pearson |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160113/http://www.pearson.com/news/2008/january/pearson-to-sell-its-ft-deutschland-stake-to-gruner-%2B-jahr.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> ''FT Deutschland'' ешқашан пайдаға шықпады және 12 жыл ішінде оның жинақталған шығыны 250 млн еуроға жеткені айтылады. Басылым 2012 жылғы 7 желтоқсанда жабылды.<ref>{{cite web|last=Wiesmann |first=Gerrit |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0c8df1ae-356b-11e2-bd77-00144feabdc0.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0c8df1ae-356b-11e2-bd77-00144feabdc0.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |title=FT Deutschland closure date confirmed |work=Financial Times |date=23 November 2012 |access-date=15 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/news/business/21567952-curtains-or-see-you-world-wide-web-so-farewell-then-ftd |title=So farewell then, FTD |newspaper=The Economist |date=8 December 2012 |access-date=15 October 2013 |archive-date=20 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020131605/http://www.economist.com/news/business/21567952-curtains-or-see-you-world-wide-web-so-farewell-then-ftd |url-status=live }}</ref> 2002 жылғы 4 ақпанда ''Financial Times'' қорларды басқару саласына арналған жаңа апталық қосымшаны іске қосты. ''FT fund management'' (FTfm) сол кезден бері әр дүйсенбі сайын газетпен бірге таратылады. FTfm — қорларды басқаруға арналған әлемдегі ең көп таралымды басылым.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/january/financial-times-to-expand-fund-management-coverage.html?article=true |title=Financial Times to expand fund management coverage with new weekly supplement |publisher=Pearson |date=28 January 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160028/http://www.pearson.com/news/2002/january/financial-times-to-expand-fund-management-coverage.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> 2005 жылдан бері ''FT'' жыл сайынғы [[Financial Times жылдың бизнес кітабы сыйлығы|''Financial Times'' жылдың бизнес кітабы сыйлығына]] демеушілік етеді.<ref>{{cite web |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/d61420c0-a83d-11d9-87a9-00000e2511c8.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/d61420c0-a83d-11d9-87a9-00000e2511c8.html |archive-date=10 December 2022 |url-status=live |title=Why there is a need for this award |first= Andrew |last=Gowers|author-link= Andrew Gowers |website=Financial Times |date=10 April 2005 |access-date=30 May 2012}}</ref> === «Жаңартылған» ''FT'' === 2007 жылғы 23 сәуірде ''FT'' газеттің «жаңартылған» нұсқасын таныстырып, «We Live in Financial Times» («Біз Financial Times дәуірінде өмір сүреміз») атты жаңа ұранын енгізді.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2007/april/financial-times-unveils-global-refresh.html?article=true |title=Financial Times unveils global refresh |publisher=Pearson |date=23 April 2007 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160110/http://www.pearson.com/news/2007/april/financial-times-unveils-global-refresh.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> 2007 жылы ''FT'' [[төлем қабырғасы]]ның өлшемді моделін алғашқылардың бірі болып енгізді: ол сайтқа кірушілерге ақы төлеу талап етілгенге дейін ай сайын шектеулі мөлшерде мақаланы тегін оқуға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/special-report/2011/07/09/reinventing-the-newspaper |title=Special report: The news industry |newspaper=The Economist |date=7 July 2011 |access-date=15 October 2013 |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612170302/https://www.economist.com/node/18904178 |url-status=live }}</ref> Төрт жылдан кейін ''FT'' [[HTML5]] негізіндегі мобильді интернет-қосымшасын іске қосты. Смартфондар мен планшеттер жазылымдардың 12%-ын және FT.com трафигінің 19%-ын қамтамасыз етті.<ref>{{cite web |url=http://aboutus.ft.com/2012/04/12/ft-web-app-hits-two-million-users/ |title=FT Web App hits two million users |work=Financial Times |date=12 April 2012 |access-date=15 October 2013 |archive-date=13 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170313053459/http://aboutus.ft.com/2012/04/12/ft-web-app-hits-two-million-users/ }}</ref> 2012 жылы цифрлық жазылушылар саны алғаш рет газеттің таралымынан асып түсті, ал ''FT'' кірісінің жартысына жуығын жарнамадан емес, жазылымдардан ала бастады.<ref>{{cite web |last=Barber |first=Lionel |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/6fce6e6e-711c-11e2-9d5c-00144feab49a.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/6fce6e6e-711c-11e2-9d5c-00144feab49a.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title= FT at 125: The world in focus |work=Financial Times |date=12 February 2013 |access-date=15 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://aboutus.ft.com/2013/01/03/gillian-tett-keynote-remarks-at-the-knight-bagehot-37th-anniversary-gala/ |title=Gillian Tett keynote remarks at the Knight-Bagehot 37th Anniversary Gala |work=Financial Times |date=3 January 2013 |access-date=15 October 2013 |archive-date=7 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307121537/http://aboutus.ft.com/2013/01/03/gillian-tett-keynote-remarks-at-the-knight-bagehot-37th-anniversary-gala/ }}</ref> ''FT'' 2010 жылдан бері [[Bloomberg Terminal]] жүйесінде<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2010/december/financial-times-now-available-on-bloomberg-professional.html?article=true |title=Financial Times now available on Bloomberg Professional |publisher=Pearson.com |date=6 December 2010 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160108/http://www.pearson.com/news/2010/december/financial-times-now-available-on-bloomberg-professional.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref>, ал 2013 жылдан бері [[Wiser.org|Wisers]] платформасында қолжетімді.<ref>{{cite web |url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-launches-on-wisers-services/ |title=Financial Times launches on Wisers services |website=Financial Times |date=6 May 2013 |access-date=19 July 2017 |archive-date=18 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018082357/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-launches-on-wisers-services/ |url-status=live }}</ref> 2015 жылдан бастап сайттағы өлшемді төлем қабырғасының орнына келушілерге бір ай бойы шектеусіз тегін қолжетімділік берілді, одан кейін жазылым рәсімдеу қажет болды.<ref name="Guardian20190419"/><ref>{{cite news |title=Financial Times CEO John Ridding explains how to make people pay for media |first=Eric |last=Johnson |url=https://www.vox.com/2018/4/5/17200016/john-ridding-financial-times-ft-online-subscriptions-paywall-nikkei-peter-kafka-recode-media-podcast |newspaper=Recode.net |via=Vox |date=5 April 2018 |access-date=19 April 2020 |archive-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801043704/https://www.vox.com/2018/4/5/17200016/john-ridding-financial-times-ft-online-subscriptions-paywall-nikkei-peter-kafka-recode-media-podcast |url-status=live }}</ref> 2015 жылғы шілдеде Pearson Financial Times Group-ты [[Nikkei, Inc.|Nikkei]] компаниясына [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты.<ref name="BBC20150723"/><ref name="Guardian20150724"/><ref name="Nikkei20151130"/> 2016 жылы ''Financial Times'' Лондонда орналасқан, телерадио хабар тарату, бейне, цифрлық платформалар, әлеуметтік желілер мен іс-шараларды қоса алғанда, әртүрлі арналар үшін сапалы брендтік контент әзірлеуге және өндіруге маманданған Alpha Grid медиакомпаниясының бақылау пакетін сатып алды.<ref>{{cite news|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-expands-content-marketing-studio-with-majority-stake-in-alpha-grid/|title=FT expands content marketing studio with majority stake in Alpha Grid|access-date=2 March 2018|archive-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303105637/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-expands-content-marketing-studio-with-majority-stake-in-alpha-grid/|url-status=live}}</ref> 2018 жылы ''Financial Times'' трансұлттық корпоративтік және институционалдық клиенттерге [[сарапшылық көшбасшылық]] пен зерттеу қызметтерін ұсынуға маманданған [[Longitude Research|Longitude]] компаниясының бақылау пакетін сатып алды.<ref>{{cite news|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-acquires-majority-stake-in-research-and-content-specialists-longitude/|title=Financial Times acquires majority stake in research and content specialists Longitude|access-date=2 March 2018|archive-date=2 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302225357/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-acquires-majority-stake-in-research-and-content-specialists-longitude/|url-status=live}}</ref> 2022 жылғы қаңтарда FT Longitude компаниясын толық сатып алуды аяқтап, оның негізін қалаушылар Роб Митчелл, Джеймс Уотсон және Гарет Лофтхаусқа тиесілі қалған акцияларды сатып алды. Бұл инвестиция ''Financial Times''-тың соңғы жылдары бірнеше бизнес бағытында, соның ішінде ''FT Live'' арқылы конференциялар мен іс-шаралар саласында кеңеюін жалғастырып, ''FT''-ның дәстүрлі коммерциялық ұсыныстарын неғұрлым кең ауқымды интеграцияланған қызметтермен толықтырды. 2020 жылы ''Financial Times'' тілшісі Марк Ди Стефано ''[[The Independent]]'' және ''[[Evening Standard]]'' сияқты басқа медиҰйымдардың [[Zoom]] арқылы өткізілген қоңырауларына рұқсатсыз қосылғаннан кейін қызметінен кетті.<ref>{{Cite web|title=Ft Reporter Resigns After Eavesdropping on Zoom Conference Calls at Independent and Standard|url=https://pressgazette.co.uk/news/ft-reporter-eavesdropped-on-independent-zoom-call-informing-staff-of-cutbacks/|website=[[Press Gazette]]|date=30 September 2022|access-date=30 January 2026|first=Dominic|last=Ponsford|orig-date=1 May 2020|archive-date=6 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241006203548/https://pressgazette.co.uk/news/ft-reporter-eavesdropped-on-independent-zoom-call-informing-staff-of-cutbacks/|url-status=live}}</ref> Сол жылы ''Financial Times'' тілшісінің пікір мақаласының алынып тасталуы газеттің сыртқы саяси қысымнан редакциялық тәуелсіздігіне қатысты дау туғызды. Дау ''FT''-ның Брюссельдегі тілшісі Мехрин Ханның Франция президенті [[Эмманюэль Макрон]]ның Франциядағы мұсылман азшылықтарына қатысты саясатын сынаған пікір мақаласын газет редакторының алып тастауынан кейін басталды. Мақала жарияланған күні-ақ ''FT'' сайтынан алынып тасталды.<ref>{{cite news |last=Oborne |first=Peter |date=10 November 2020 |title=Freedom of speech in France extends to Macron's critics as well |url=https://www.middleeasteye.net/opinion/freedom-speech-france-extends-macron-critics |work=Middle East Eye |access-date=4 July 2021 |archive-date=9 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184315/https://www.middleeasteye.net/opinion/freedom-speech-france-extends-macron-critics |url-status=live }}</ref> Кейін президент Макрон ''FT'' газетінде бастапқы пікір мақаласындағы дәлелдерге тікелей жауап берген хат жариялады, дегенмен сол кезде бастапқы мақала газет сайтында қолжетімсіз еді.<ref>{{cite news |last=O'Leary |first=Naomi |date=11 November 2020 |title=Europe Letter: EU happy to celebrate or stigmatise Muslim immigrants when it suits agenda |url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/macron-helps-propel-far-right-ideas-to-heart-of-europe-1.4406805 |newspaper=The Irish Times |access-date=4 July 2021 |archive-date=9 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210409201309/https://www.irishtimes.com/news/world/europe/macron-helps-propel-far-right-ideas-to-heart-of-europe-1.4406805 |url-status=live }}</ref> Бастапқы мақаланы алып тастау туралы шешім қабылдаған ''FT'' редакторы [[Рула Халаф]] мақалаға байланысты [[Елисей сарайы]] өкілдері өзімен байланысқанын растады, бірақ шешімін Мехрин Ханның бастапқы мақаласындағы бірнеше фактілік қатемен түсіндірді.<ref>{{cite AV media |people= Roula Khalaf and Amol Rajan |date= 21 April 2021 |title= Roula Khalaf, editor of The Financial Times |medium= audio |url= https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000v8ww |access-date= 4 July 2021 |time= 14:20 minutes in |work= BBC Sounds |archive-date= 28 June 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210628205044/https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000v8ww |url-status= live }}</ref> === Wirecard әшкереленуі === 2019 жылғы қаңтарда ''FT'' немістің төлемдер тобы [[Wirecard]] компаниясындағы алаяқтық күдіктерін егжей-тегжейлі сипаттайтын [[журналистік зерттеу|зерттеу мақалаларының]] сериясын жариялай бастады. Wirecard акцияларының бағасы күрт төмендеген кезде, неміс бұқаралық ақпарат құралдары бұл неміс компаниясына қарсы әрекеттің артында [[нарықты манипуляциялау]] болуы мүмкін деп болжап, ''FT'' мақалалар сериясының негізгі авторы [[Дэн Маккрум]]ға назар аударды. Кейін [[Мюнхен]] прокуратурасы тергеу бастады.<ref>{{cite news |url=https://www.faz.net/aktuell/finanzen/wirecard-ermittlungen-gegen-financial-times-journalisten-16047237.html |title=Staatsanwaltschaft ermittelt gegen einen Financial-Times-Journalisten |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |date=18 February 2019 |access-date=21 July 2019 |archive-date=26 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190226152550/https://www.faz.net/aktuell/finanzen/wirecard-ermittlungen-gegen-financial-times-journalisten-16047237.html |url-status=live }}</ref> Инвестордың, Wirecard компаниясының және Германияның [[Федералдық қаржылық қадағалау басқармасы]]ның (BaFin) ресми шағымдарынан кейін жауапты прокурор ''FT''-ның бірнеше журналисіне қатысты тергеу жүргізілетінін жариялады.<ref>{{cite news |url=https://www.handelsblatt.com/finanzen/banken-versicherungen/zahlungsdienstleister-wirecard-erhebt-schwere-anschuldigungen-gegen-die-financial-times/24681644.html |title=Wirecard erhebt schwere Anschuldigungen gegen die 'Financial Times' |work=Handelsblatt |date=21 July 2019 |access-date=21 July 2019 |archive-date=22 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190722155343/https://www.handelsblatt.com/finanzen/banken-versicherungen/zahlungsdienstleister-wirecard-erhebt-schwere-anschuldigungen-gegen-die-financial-times/24681644.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 22 маусымда, 18 айға созылған тергеулер мен сыртқы аудиттен кейін, Wirecard өз есептерінде көрсетілген 1,9 млрд еуро көлеміндегі ақшаның «болмауы мүмкін» екенін мәлімдеді. Кейін компания [[төлем қабілетсіздігі]] туралы өтініш берді.<ref>{{cite news |title=Wirecard investors set for legal battle as accounting questions mount |url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/wirecard-investors-set-for-legal-battle-as-accounting-questions-mount-59114712 |access-date=26 June 2020 |work=S&P Global |date=26 June 2020 |language=en-US |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629120404/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/wirecard-investors-set-for-legal-battle-as-accounting-questions-mount-59114712 |url-status=live }}</ref> Жанжалға қатысты әрекеттеріне байланысты BaFin-нің өзі де [[Еуропалық бағалы қағаздар және нарықтар басқармасы]]ның тергеу нысанына айналды.<ref>{{cite news |last=Davies |first=Pascale |title=EU to investigate German financial watchdog over Wirecard scandal |url=https://www.euronews.com/2020/06/25/wirecard-goes-bust-amid-german-accounting-scandal |access-date=27 June 2020 |publisher=Euronews |date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627061543/https://www.euronews.com/2020/06/25/wirecard-goes-bust-amid-german-accounting-scandal |url-status=live }}</ref> === Қазба отын жарнамасы === ''[[The Intercept]]'', ''[[The Nation]]'' және [[DeSmog]] жүргізген зерттеуге сәйкес, ''FT'' [[қазба отын]] өнеркәсібінің жарнамаларын жариялайтын жетекші бұқаралық ақпарат құралдарының бірі болып табылады.<ref name=intercept20231205>{{cite news|date=5 December 2023|first=Amy|last=Westervelt|author2=Matthew Green|url=https://theintercept.com/2023/12/05/fossil-fuel-industry-media-company-advertising/|title=Leading News Outlets Are Doing the Fossil Fuel Industry's Greenwashing|website=The Intercept|access-date=1 September 2024|archive-date=1 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240901051001/https://theintercept.com/2023/12/05/fossil-fuel-industry-media-company-advertising/|url-status=live}}</ref> ''FT'' басылымында [[климаттың өзгеруі]] туралы жазатын журналистер [[мүдделер қақтығысы]]на алаңдаушылық білдірген: олардың пікірінше, [[климаттың өзгеру себептері|климаттың өзгеруіне себеп болған]] және [[климаттың өзгеруін жоққа шығару|оған қарсы іс-қимылға кедергі келтірген]] компаниялар мен салалармен мүдделер қақтығысы климаттың өзгеруі туралы материалдарының сенімділігін төмендетіп, оқырмандардың [[климат дағдарысы]]ның маңызын жете бағаламауына әкелуі мүмкін.<ref name=intercept20231205 /> == Аудиториясы == Әлемдегі ең ірі қаржы институттарындағы жоғары лауазымды қаржылық шешім қабылдаушылардың оқу әдеттерін зерттейтін Global Capital Markets Survey сауалнамасына сәйкес, ''Financial Times'' ең маңызды іскерлік басылым болып саналады: оны сауалнамаға қатысушылардың 36%-ы оқиды, бұл оның негізгі бәсекелесі ''[[The Wall Street Journal]]'' (''WSJ'') көрсеткішінен 11 пайыздық тармаққа жоғары. Кезінде ''FT'' 50% үлесіне иелік еткен ''[[The Economist]]'' сауалнамаға қатысушылардың 32%-ын қамтиды. ''FT''-ға тиесілі ''[[The Banker]]'' басылымының да маңызы жоғары болып, оны қатысушылардың 24%-ы оқыған.<ref>{{cite web |url=http://www.gcmsurvey.com/Media.html |title=Global Capital Markets Survey 2011 |publisher=Gcmsurvey.com |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015044909/http://www.gcmsurvey.com/Media.html |archive-date=15 October 2013 }}</ref> Сонымен қатар 2010 жылы Worldwide Professional Investment Community аудиториясы арасында ''FT'' қаржы және экономика мәселелерін жариялауда ең сенімді басылым деп танылды. Ең ықпалды кәсіби инвесторлар ''The Economist'' басылымын сенімділігі бойынша үшінші, ал ''WSJ''-ді екінші орынға қойған.<ref>{{cite web |url=http://www.fttoolkit.co.uk/admediakit/pdfs/PIC_2010_May.ppt |title=Worldwide Professional Investment Community Study 2010. |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524155213/http://fttoolkit.co.uk/admediakit/pdfs/PIC_2010_May.ppt |archive-date=24 May 2012 }}</ref> 2022 жылы ''FT'' жас аудиторияны тартуға бағытталған бағасы төмен FT Edit қосымшасын іске қосты.<ref>{{Cite web |last=Maher |first=Bron |date=26 May 2023 |title=Podcast 48: How the FT found a new paying audience with FT Edit |url=https://pressgazette.co.uk/podcast-future-of-media-explained/ft-edit-revisited/ |access-date=15 September 2024 |website=Press Gazette |language=en-US |archive-date=15 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915112904/https://pressgazette.co.uk/podcast-future-of-media-explained/ft-edit-revisited/ |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} tn42d0doxoq3d68et28bfsew5apjqt0 3657742 3657699 2026-09-20T09:45:27Z 1nter pares 146705 3657742 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = Financial Times |шынайы атауы = |логотипі = Financial Times masthead.svg |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = |мерзімділік = күнделікті |тілі = ағылшын |редакция мекен-жайы = [[Bracken House, London|Bracken House]], Лондон, Англия |бас редактор = [[Рула Халаф]] |құрылтайшылары = Джеймс Шеридан |ел = Ұлыбритания |орны = Лондон |баспашы = |тарихы = |құрылғаны = [[9 қаңтар]] [[1888 жыл|1888]] |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = 104 971 (2025 жылғы қыркүйек)<ref>{{cite web |title=Financial Times |url=https://www.abc.org.uk/product/2301 |publisher=[[Audit Bureau of Circulations (UK)|Audit Bureau of Circulations]] |date=11 March 2025 |access-date=30 March 2025 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919094509/https://www.abc.org.uk/product/2301 |url-status=live }}</ref> |ISSN = 0307-1766 |eISSN = |марапаттары = |сайты = https://www.ft.com/ |ортаққор = }} '''''Financial Times''''' ('''''FT''''') — бизнес пен экономика саласындағы ағымдағы оқиғаларға маманданған британдық күнделікті [[газет]]. Газет бродшит форматында басылып, сондай-ақ цифрлық түрде жарияланады. Штаб-пәтері Лондонда орналасқан басылым жапондық ''Nikkei'' холдингіне тиесілі; оның негізгі редакциялық кеңселері Ұлыбританияда, АҚШ-та және құрлықтық Еуропада орналасқан. 2015 жылғы шілдеде ''Pearson'' басылымды 1957 жылдан бері иеленгеннен кейін оны ''Nikkei''-ге [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты. 2019 жылы басылым ақылы жазылымдар саны 1 млн-ға жеткенін хабарлады, олардың төрттен үші цифрлық жазылымдар болды.<ref>{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian20190419">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}</ref> 2023 жылы оның 1,3 млн жазылушысы болғаны, соның 1,2 миллионы цифрлық жазылымды пайдаланғаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}</ref> Басылым жалпы жаңалықтарды қамтудан гөрі қаржылық журналистика мен экономикалық талдауға басымдық береді. Газет жыл сайын бизнес туралы үздік кітап сыйлығына демеушілік етеді және «Жыл адамы» айдарын жариялайды.<!--Article uses British English, e.g. "-ise" over "-ize". See: WP:ISE.--> Газет 1888 жылғы қаңтарда '''''London Financial Guide''''' атауымен құрылып, бір айдан кейін ''Financial Times'' деп қайта аталды. Алғашында газет [[Джеймс Шеридан]]ның бастамасымен Лондон агломерациясында таратылды. Ол ағасы және [[Хорацио Боттомли]]мен бірге қаладағы іскерлік жаңалықтарды ''Financial News'' газетіне бәсекелес ретінде жариялауды көздеді. Екі басылым арасындағы кейінгі жарты ғасырға созылған бәсеке ақырында 1945 жылы [[Брендан Брэкен]]нің басшылығымен олардың бірігуімен аяқталды. Соның нәтижесінде ''Financial Times'' әлемдегі ең ірі іскерлік газеттердің біріне айналды. XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейінгі жаһандану үдерісі ''FT'' редакциялық мазмұнының кеңеюіне ықпал етті: газетте пікір бағандары, арнайы баяндамалар, [[саяси карикатура]]лар, [[оқырман хаттары]], кітаптарға шолулар, технология туралы мақалалар және әлемдік саясатқа арналған материалдар жариялана бастады. Газет көбіне ашық қызғылт сары (албырт түстес) [[газет қағазы]]мен ерекшеленеді. Басылымды өмір салтына арналған ''[[FT Magazine]]'' журналы, демалыс күнгі ''[[FT Weekend]]'' шығарылымы және бірқатар салалық басылымдар толықтырады. ''[[#Редакция ұстанымы|Financial Times редакциясының ұстанымы]]'' [[экономикалық либерализм]]ге, әсіресе [[еркін сауда]] мен [[еркін нарық]]ты қолдауға негізделген. Құрылғаннан бері басылым [[либералдық демократия]]ны қолдап, әртүрлі елдер үкіметтерінің [[классикалық либерализм|классикалық либералдық]] саясаттары мен шараларына оң көзқарас танытып келеді; газеттің жаңалық редакциясы редакциялық алқадан тәуелсіз және ол [[беделді газет]] ретінде қарастырылады. Экономикалық тақырыптарды ұзақ уақыт бойы талдап келе жатқандықтан, ''FT'' [[#Индекстері|түрлі қаржы индекстерін]], ең алдымен [[FTSE All-Share Index]] индексін жариялайды. XX ғасырдың аяғынан бері материалдарының әдетте терең қамтылуы басылымды [[ақ жағалылар]], білімді және қаржылық сауатты оқырмандар аудиториясымен байланыстырып келеді.<ref>{{cite news |last1=Plunkett |first1=John |last2=Martinson |first2=Jane |title=Financial Times sold to Japanese media group Nikkei for £844m |url=https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |newspaper=The Guardian |date=24 July 2015 |access-date=29 May 2020 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523174549/https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Kynaston |first=David |title=A Brief History of the Financial Times |url=https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |publisher=Viking Adult |year=1988 |access-date=20 May 2020 |archive-date=18 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218030317/https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |url-status=live }}</ref> Осыған байланысты ''FT'' дәстүрлі түрде [[центризм|центристік]]<ref>{{cite book |editor-last=Rawlinson |editor-first=Francis |title=How Press Propaganda Paved the Way to Brexit |url=https://books.google.com/books?id=J2vLDwAAQBAJ&dq=%22The+Financial+Times%22+%22Centre%22+How+Press+Propaganda+Paved+the+Way+to+Brexit&pg=PA65 |publisher=[[Springer Nature]] |date=2020 |page=65 |isbn=978-3-030-27765-9}}</ref> пен [[орталық-оңшыл саясат|орталық-оңшыл]]<ref>{{cite book |editor-last=Schaeffner |editor-first=Christina |title=Political Discourse, Media and Translation |url=https://books.google.com/books?id=6BIaBwAAQBAJ&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA35 |quote=With regard to political affiliation ''The Daily Telegraph'' is a right-wing paper, ''The Times'' centre-right, the ''Financial Times'' centre-right and liberal, and ''The Guardian'' centre-left. |date=2009 |page=35 |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |isbn=978-1-4438-1793-6}}</ref> [[либерализм|либералдық]],<ref>{{cite book|editor=Essvale Corporation Limited |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals |url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&dq=centre-right+liberal+FT&pg=PA46 |quote=The Financial Times is normally seen as centre-right/liberal, although to the left of its principal competitor, The Wall Street Journal. It advocates free markets and is generally in favour of globalisation. |date=2007 |page=46 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4}}</ref> [[неолиберализм|неолибералдық]]<ref>{{cite book |last1=Morgan |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Terry |last3=Murdoch |first3=Jonathan |title=Worlds of Food: Place, Power, and Provenance in the Food Chain |url=https://books.google.com/books?id=LeM9CyPsnvAC&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA41 |quote=The neo-liberal Financial Times was outraged by the Farm Bill's 'grotesque farm subsidies' and it accused Washington of having 'surrendered to protectionism', while the heads of the WTO, World Bank, and the IMF penned a joint protest ... |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=41 |isbn=978-0-19-155662-3}}</ref> және [[консервативтік либерализм|консервативтік-либералдық]]<ref name="cons">{{cite book |editor-last=Kirchhelle |editor-first=Claas |title=Pyrrhic Progress: The History of Antibiotics in Anglo-American Food Production |url=https://books.google.com/books?id=jT6-DwAAQBAJ&dq=%22liberal+Financial+Times%22&pg=PA1927 |quote=Enthusiastic reports subsequently appeared in the left-leaning Observer and the conservative-liberal Financial Times. |date=2020 |page=1927 |publisher=[[Rutgers University Press]] |isbn=978-0-8135-9149-0}}</ref> газет ретінде сипатталып келеді. ''Financial Times'' штаб-пәтері Лондонның қаржы орталығына жақын, [[Friday Street]] көшесіндегі 1-үйде орналасқан [[Bracken House]] ғимаратында орналасқан; мұнда оның [[баспа ісі|баспасы]], корпоративтік орталығы және негізгі редакциясы жұмыс істейді. == Тарихы == [[Сурет:Financial Times 1888 front page.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің 1888 жылғы 13 ақпандағы бірінші беті|247x247px]] === Құрылуы === ''FT'' 1888 жылғы 10 қаңтарда ''London Financial Guide'' атауымен шыға бастады, ал сол жылғы 13 ақпанда атауын ''Financial Times'' деп өзгертті. Өзін «Адал қаржыгердің, шынайы инвестордың, беделді брокердің, нағыз директордың және заңды алыпсатардың досы» деп сипаттаған басылым төрт беттен тұрды. Оның негізгі оқырмандары [[Лондон Ситиі]]нің қаржы қауымдастығы болды, ал жалғыз бәсекелесі батылырақ әрі сәл ертерек (1884 жылы) құрылған ''[[Financial News (1884–1945)|Financial News]]'' газеті еді. 1893 жылғы 2 қаңтарда ''FT'' атауы ұқсас ''Financial News'' басылымынан ерекшелену үшін ашық қызғылт қағазға басыла бастады.<ref name=FTabout>{{cite web|website=Financial Times|title=About the newspaper|url=http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108062240/http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/#axzz3ZDPTGgyZ|archive-date=8 January 2012 |access-date=4 May 2015}}</ref> Қағаздың қызғылт реңкі [[Корнуолл]]дағы [[Сент-Остелл]] маңындағы [[Боделва]] [[карьер]]інен алына бастаған [[каолин]]нің түсінен пайда болған.<ref name="Becquart2020">{{cite news |last1=Becquart |first1=Charlotte |title=The Financial Times newspaper is pink because of Cornwall's China clay |url=https://www.cornwalllive.com/news/cornwall-news/financial-times-newspaper-pink-because-4394084 |access-date=27 May 2025 |work=[[Cornwall Live]] |publisher=[[InYourArea]] |date=8 August 2020}}</ref> Сол кезде қағазды ағартпау арзанырақ болатын (''[[The Sporting Times]]'' сияқты бірқатар басқа жалпы тақырыптағы газеттер де осындай тәсілді қолданған), ал қазіргі кезде қағазды арнайы бояу қажет болғандықтан, бұл керісінше қымбатырақ түседі.<ref name=FTabout/> === Берри ағайындыларының сатып алуы === Берри ағайындылары — [[Уильям Берри, 1-виконт Кэмроуз|лорд Кэмроуз]] және [[Гомер Берри, 1-виконт Кемсли|Гомер Берри]] (кейін лорд Кемсли) — 1919 жылы ''Financial Times'' газетін сатып алды.<ref name=Kynaston1988>{{cite book|author-link= David Kynaston|first=David|last=Kynaston|title=The Financial Times: A Centenary History|publisher= Viking |date=1988|pages=142–144}}</ref> === Брендан Брэкеннің сатып алуы және ''Financial News''-пен бірігуі === 1945 жылы [[Брендан Брэкен]] ''Financial Times'' газетін лорд Кэмроуздан сатып алды<ref name=Kynaston1988 /> және 57 жылға созылған бәсекелестіктен кейін оны ''Financial News'' газетімен біріктіріп, алты беттік біртұтас газет құрды. ''Financial Times'' таралымы жағынан басым болса, ''Financial News'' редакциялық құрамдағы білікті мамандардың едәуір бөлігін қамтамасыз етті. «Lex» бағаны да ''Financial News'' басылымынан ауыстырылды.<ref>{{cite web |url=http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |title=A brief history of the FT by David Kynaston, author of ''The Financial Times: A Centenary History''. |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015044548/http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |archive-date=15 October 2013 }}</ref> Осы сатып алу мен бірігудің арқасында Брэкен «қазіргі ''Financial Times''-тың, Ұлыбританиядағы ең сапалы күнделікті газеттің, іс жүзіндегі негізін қалаушы» деп есептеледі.<ref>{{Cite web |last=Evilly |first=Barry Mac |date=28 September 2016 |title=Churchill & the Irishman |url=https://www.littlemuseum.ie/whats-on/churchill-the-irishman/ |access-date=11 October 2024 |website=Little Museum of Dublin |language=en-US}}</ref> === Гордон Ньютон және «тікелей іріктеу» === Кембридж түлегі [[Гордон Ньютон]] 1949 жылы редактор қызметіне кірісіп, бірден жаңа университет түлектерін, негізінен Оксбриджден, тағылымдамадан өтуші журналист ретінде тікелей жұмысқа қабылдау саясатын енгізді. Ол кезде мұндай тәжірибе [[Флит-стрит]] үшін өте сирек болатын. Олардың көбі кейін журналистикада және Ұлыбританияның қоғамдық өмірінде көрнекті мансап жасап, 1990 жылдарға дейін газеттің редакциялық әлеуетінің негізгі тірегіне айналды. Осындай алғашқы «тікелей қабылданған» қызметкер кейін Ұлыбританияның белгілі экономисі атанған [[Эндрю Шонфилд]] болды; екіншісі — кейін сэр атағын алған [[Уильям Рис-Могг]], ол ''[[The Sunday Times]]'' арқылы өтіп, [[Рой Томсон, 1-барон Томсон оф Флит|Рой Томсон]] ''[[The Times]]'' газетін сатып алғаннан кейін, 1967 жылы оның редакторы болды. ''FT''-ның Оксбриджден қабылданған басқа қызметкерлерінің қатарында кейін [[Қазынашылық канцлері]] болған [[Найджел Лоусон]] да бар еді. ''FT''-ның Флит-стрит журналистерін іріктеуге арналған ерекше саясаты [[Журналистердің ұлттық одағы]] арасында ешқашан танымал болған жоқ және 1966 жылы Оксфордтан кейіннен ''FT'' редакторы болған [[Ричард Ламберт]] жұмысқа қабылданған соң тоқтатылды. === Pearson сатып алуы және жаһандық газетке айналуы === Осы аралықта [[Pearson]] газетті 1957 жылы сатып алды.<ref>{{cite web|title=History of Pearson plc |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|access-date=2 March 2021|website=FundingUniverse |archive-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504105629/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|url-status=live}}</ref> Кейінгі жылдары газеттің көлемі, оқырмандар саны және қамтитын тақырыптарының ауқымы ұлғайды. Басылым [[әлемдік экономика]]да [[жаһандану]] үдерісінің қайта жандануын көрсете отырып, дүниежүзінің түрлі қалаларында тілшілер желісін құрды. 1970 жылдары трансшекаралық сауда мен капитал ағындары артқан кезде, технологиялардың дамуы және ағылшын тілінің халықаралық бизнес тілі ретінде кеңінен мойындалуы ''FT''-ның халықаралық деңгейде кеңеюіне мүмкіндік берді. 1979 жылғы 1 қаңтарда ''FT''-ның алғашқы шетелдік нұсқасы (құрлықтық Еуропа басылымы) Ұлыбританиядан тыс жерде, Франкфуртта басылып шықты; АҚШ-та басып шығару 1985 жылғы шілдеде басталды.<ref name=npius>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636%2C6548979 |work=Eugene Register-Guard |location=Oregon |agency=Associated Press |title=Financial Times of London now printed in U.S. |date=28 July 1985 |page=3F |access-date=22 April 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422202132/https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&sjid=g-EDAAAAIBAJ&pg=6636,6548979 |url-status=live }}</ref> Содан бері халықаралық тақырыптарды қамту ауқымының кеңеюімен ''FT'' жаһандық газетке айналды. Ол 22 жерде басылып, Ұлыбританияға, құрлықтық Еуропаға, АҚШ-қа, Азияға және Таяу Шығысқа арналған бес халықаралық нұсқамен шығарылады.<ref>{{cite web |url=http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |title=FT's Media Kit: FT Heritage and Innovation |publisher=Fttoolkit.co.uk |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215215337/http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |archive-date=15 February 2013 }}</ref> Еуропалық нұсқасы құрлықтық Еуропа мен Африка аумағында таратылады. Ол дүйсенбіден сенбіге дейін Еуропадағы бес орталықта басылып, Еуропалық Одаққа, [[еуро]]ға және еуропалық компаниялардың қызметіне қатысты мәселелерді қамтиды.<ref>{{cite web |url=https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |title=FT tour |website=Financial Times|publisher=Financialtimes.net |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513183713/https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |archive-date=13 May 2013 }}</ref> 1994 жылы ''FT'' сән-салтанатты өмір салтына арналған ''How To Spend It'' журналын шығарды. 2009 жылы журналдың жеке веб-сайты іске қосылды.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |title=Financial Times launches How To Spend It online |publisher=Pearson |date=1 October 2009 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160117/http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> === FT.com === [[Сурет:Financial Times building One Southwark Bridge.jpg|thumb|''Financial Times'' газетінің [[Саутуарк-Бридж-Роуд|One Southwark Bridge]] ғимаратындағы бұрынғы Лондон кеңселері|alt=]] 1995 жылғы 13 мамырда ''Financial Times'' тобы FT.com сайтын іске қосып, интернет кеңістігіне алғаш рет қадам басты. Сайтта әлемнің түкпір-түкпіріндегі жаңалықтардың қысқаша шолуы ұсынылды, ал 1996 жылғы ақпанда оған акциялар бағасы туралы мәліметтер қосылды. Сайттың екінші буыны 1996 жылғы көктемде іске қосылды. Сайт жарнама есебінен қаржыландырылып, 1990 жылдардың соңында Ұлыбританиядағы интернет-жарнама нарығының дамуына үлес қосты. 1997–2000 жылдар аралығында FT Group пен Pearson интернеттегі өзгерістерге бейімделуіне байланысты сайт бірнеше рет жаңартылып, оның стратегиясы өзгертілді. 2002 жылы ''FT'' жазылым қызметтерін енгізді.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |title=FT.com to launch improved website with new content and services for users, subscribers and advertisers |publisher=Pearson |date=30 April 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160115/http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> ''FT.com'' — жеке жазылымдар есебінен табысты қаржыландырылатын Ұлыбританиядағы санаулы жаңалық сайттарының бірі. 1997 жылы ''FT'' Нью-Йорк, Чикаго, Лос-Анджелес, Сан-Франциско, Даллас, Атланта, Орландо және Вашингтонда басылатын АҚШ нұсқасын шығарды, дегенмен газет Нью-Йорктен тыс жерде алғаш рет 1985 жылы басылған еді. 1998 жылғы қыркүйекте ''FT'' Ұлыбритания ішінде сатылған даналарынан гөрі халықаралық нарықта көбірек данасы сатылған Ұлыбританияда орналасқан алғашқы газет болды. 2000 жылы ''Financial Times'' Гамбургте орналасқан жаңалықтар және редакциялық тобы бар неміс тіліндегі ''[[Financial Times Deutschland]]'' басылымын шығара бастады. 2003 жылы оның бастапқы таралымы 90 000 дананы құрады. Бастапқыда ол немістің [[Gruner + Jahr]] баспа компаниясымен бірлескен кәсіпорын ретінде құрылды. 2008 жылғы қаңтарда ''FT'' өзінің 50% үлесін неміс серіктесіне сатты.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2008/january/pearson-to-sell-its-ft-deutschland-stake-to-gruner-%2B-jahr.html?article=true |title=Pearson to sell its FT Deutschland stake to Gruner + Jahr |publisher=Pearson |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160113/http://www.pearson.com/news/2008/january/pearson-to-sell-its-ft-deutschland-stake-to-gruner-%2B-jahr.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> ''FT Deutschland'' ешқашан пайдаға шықпады және 12 жыл ішінде оның жинақталған шығыны 250 млн еуроға жеткені айтылады. Басылым 2012 жылғы 7 желтоқсанда жабылды.<ref>{{cite web|last=Wiesmann |first=Gerrit |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0c8df1ae-356b-11e2-bd77-00144feabdc0.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0c8df1ae-356b-11e2-bd77-00144feabdc0.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |title=FT Deutschland closure date confirmed |work=Financial Times |date=23 November 2012 |access-date=15 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/news/business/21567952-curtains-or-see-you-world-wide-web-so-farewell-then-ftd |title=So farewell then, FTD |newspaper=The Economist |date=8 December 2012 |access-date=15 October 2013 |archive-date=20 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020131605/http://www.economist.com/news/business/21567952-curtains-or-see-you-world-wide-web-so-farewell-then-ftd |url-status=live }}</ref> 2002 жылғы 4 ақпанда ''Financial Times'' қорларды басқару саласына арналған жаңа апталық қосымшаны іске қосты. ''FT fund management'' (FTfm) сол кезден бері әр дүйсенбі сайын газетпен бірге таратылады. FTfm — қорларды басқаруға арналған әлемдегі ең көп таралымды басылым.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/january/financial-times-to-expand-fund-management-coverage.html?article=true |title=Financial Times to expand fund management coverage with new weekly supplement |publisher=Pearson |date=28 January 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160028/http://www.pearson.com/news/2002/january/financial-times-to-expand-fund-management-coverage.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> 2005 жылдан бері ''FT'' жыл сайынғы [[Financial Times жылдың бизнес кітабы сыйлығы|''Financial Times'' жылдың бизнес кітабы сыйлығына]] демеушілік етеді.<ref>{{cite web |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/d61420c0-a83d-11d9-87a9-00000e2511c8.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/d61420c0-a83d-11d9-87a9-00000e2511c8.html |archive-date=10 December 2022 |url-status=live |title=Why there is a need for this award |first= Andrew |last=Gowers|author-link= Andrew Gowers |website=Financial Times |date=10 April 2005 |access-date=30 May 2012}}</ref> === «Жаңартылған» ''FT'' === 2007 жылғы 23 сәуірде ''FT'' газеттің «жаңартылған» нұсқасын таныстырып, «We Live in Financial Times» («Біз Financial Times дәуірінде өмір сүреміз») атты жаңа ұранын енгізді.<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2007/april/financial-times-unveils-global-refresh.html?article=true |title=Financial Times unveils global refresh |publisher=Pearson |date=23 April 2007 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160110/http://www.pearson.com/news/2007/april/financial-times-unveils-global-refresh.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref> 2007 жылы ''FT'' [[төлем қабырғасы]]ның өлшемді моделін алғашқылардың бірі болып енгізді: ол сайтқа кірушілерге ақы төлеу талап етілгенге дейін ай сайын шектеулі мөлшерде мақаланы тегін оқуға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/special-report/2011/07/09/reinventing-the-newspaper |title=Special report: The news industry |newspaper=The Economist |date=7 July 2011 |access-date=15 October 2013 |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612170302/https://www.economist.com/node/18904178 |url-status=live }}</ref> Төрт жылдан кейін ''FT'' [[HTML5]] негізіндегі мобильді интернет-қосымшасын іске қосты. Смартфондар мен планшеттер жазылымдардың 12%-ын және FT.com трафигінің 19%-ын қамтамасыз етті.<ref>{{cite web |url=http://aboutus.ft.com/2012/04/12/ft-web-app-hits-two-million-users/ |title=FT Web App hits two million users |work=Financial Times |date=12 April 2012 |access-date=15 October 2013 |archive-date=13 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170313053459/http://aboutus.ft.com/2012/04/12/ft-web-app-hits-two-million-users/ }}</ref> 2012 жылы цифрлық жазылушылар саны алғаш рет газеттің таралымынан асып түсті, ал ''FT'' кірісінің жартысына жуығын жарнамадан емес, жазылымдардан ала бастады.<ref>{{cite web |last=Barber |first=Lionel |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/6fce6e6e-711c-11e2-9d5c-00144feab49a.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/6fce6e6e-711c-11e2-9d5c-00144feab49a.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title= FT at 125: The world in focus |work=Financial Times |date=12 February 2013 |access-date=15 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://aboutus.ft.com/2013/01/03/gillian-tett-keynote-remarks-at-the-knight-bagehot-37th-anniversary-gala/ |title=Gillian Tett keynote remarks at the Knight-Bagehot 37th Anniversary Gala |work=Financial Times |date=3 January 2013 |access-date=15 October 2013 |archive-date=7 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307121537/http://aboutus.ft.com/2013/01/03/gillian-tett-keynote-remarks-at-the-knight-bagehot-37th-anniversary-gala/ }}</ref> ''FT'' 2010 жылдан бері [[Bloomberg Terminal]] жүйесінде<ref>{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2010/december/financial-times-now-available-on-bloomberg-professional.html?article=true |title=Financial Times now available on Bloomberg Professional |publisher=Pearson.com |date=6 December 2010 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160108/http://www.pearson.com/news/2010/december/financial-times-now-available-on-bloomberg-professional.html?article=true |archive-date=15 October 2013 }}</ref>, ал 2013 жылдан бері [[Wiser.org|Wisers]] платформасында қолжетімді.<ref>{{cite web |url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-launches-on-wisers-services/ |title=Financial Times launches on Wisers services |website=Financial Times |date=6 May 2013 |access-date=19 July 2017 |archive-date=18 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018082357/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-launches-on-wisers-services/ |url-status=live }}</ref> 2015 жылдан бастап сайттағы өлшемді төлем қабырғасының орнына келушілерге бір ай бойы шектеусіз тегін қолжетімділік берілді, одан кейін жазылым рәсімдеу қажет болды.<ref name="Guardian20190419"/><ref>{{cite news |title=Financial Times CEO John Ridding explains how to make people pay for media |first=Eric |last=Johnson |url=https://www.vox.com/2018/4/5/17200016/john-ridding-financial-times-ft-online-subscriptions-paywall-nikkei-peter-kafka-recode-media-podcast |newspaper=Recode.net |via=Vox |date=5 April 2018 |access-date=19 April 2020 |archive-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801043704/https://www.vox.com/2018/4/5/17200016/john-ridding-financial-times-ft-online-subscriptions-paywall-nikkei-peter-kafka-recode-media-podcast |url-status=live }}</ref> 2015 жылғы шілдеде Pearson Financial Times Group-ты [[Nikkei, Inc.|Nikkei]] компаниясына [[Фунт стерлинг|844 млн фунт стерлингке]] (1,32 млрд АҚШ доллары) сатты.<ref name="BBC20150723"/><ref name="Guardian20150724"/><ref name="Nikkei20151130"/> 2016 жылы ''Financial Times'' Лондонда орналасқан, телерадио хабар тарату, бейне, цифрлық платформалар, әлеуметтік желілер мен іс-шараларды қоса алғанда, әртүрлі арналар үшін сапалы брендтік контент әзірлеуге және өндіруге маманданған Alpha Grid медиакомпаниясының бақылау пакетін сатып алды.<ref>{{cite news|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-expands-content-marketing-studio-with-majority-stake-in-alpha-grid/|title=FT expands content marketing studio with majority stake in Alpha Grid|access-date=2 March 2018|archive-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303105637/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-expands-content-marketing-studio-with-majority-stake-in-alpha-grid/|url-status=live}}</ref> 2018 жылы ''Financial Times'' трансұлттық корпоративтік және институционалдық клиенттерге [[сарапшылық көшбасшылық]] пен зерттеу қызметтерін ұсынуға маманданған [[Longitude Research|Longitude]] компаниясының бақылау пакетін сатып алды.<ref>{{cite news|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-acquires-majority-stake-in-research-and-content-specialists-longitude/|title=Financial Times acquires majority stake in research and content specialists Longitude|access-date=2 March 2018|archive-date=2 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302225357/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-acquires-majority-stake-in-research-and-content-specialists-longitude/|url-status=live}}</ref> 2022 жылғы қаңтарда FT Longitude компаниясын толық сатып алуды аяқтап, оның негізін қалаушылар Роб Митчелл, Джеймс Уотсон және Гарет Лофтхаусқа тиесілі қалған акцияларды сатып алды. Бұл инвестиция ''Financial Times''-тың соңғы жылдары бірнеше бизнес бағытында, соның ішінде ''FT Live'' арқылы конференциялар мен іс-шаралар саласында кеңеюін жалғастырып, ''FT''-ның дәстүрлі коммерциялық ұсыныстарын неғұрлым кең ауқымды интеграцияланған қызметтермен толықтырды. 2020 жылы ''Financial Times'' тілшісі Марк Ди Стефано ''[[The Independent]]'' және ''[[Evening Standard]]'' сияқты басқа медиҰйымдардың [[Zoom]] арқылы өткізілген қоңырауларына рұқсатсыз қосылғаннан кейін қызметінен кетті.<ref>{{Cite web|title=Ft Reporter Resigns After Eavesdropping on Zoom Conference Calls at Independent and Standard|url=https://pressgazette.co.uk/news/ft-reporter-eavesdropped-on-independent-zoom-call-informing-staff-of-cutbacks/|website=[[Press Gazette]]|date=30 September 2022|access-date=30 January 2026|first=Dominic|last=Ponsford|orig-date=1 May 2020|archive-date=6 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241006203548/https://pressgazette.co.uk/news/ft-reporter-eavesdropped-on-independent-zoom-call-informing-staff-of-cutbacks/|url-status=live}}</ref> Сол жылы ''Financial Times'' тілшісінің пікір мақаласының алынып тасталуы газеттің сыртқы саяси қысымнан редакциялық тәуелсіздігіне қатысты дау туғызды. Дау ''FT''-ның Брюссельдегі тілшісі Мехрин Ханның Франция президенті [[Эмманюэль Макрон]]ның Франциядағы мұсылман азшылықтарына қатысты саясатын сынаған пікір мақаласын газет редакторының алып тастауынан кейін басталды. Мақала жарияланған күні-ақ ''FT'' сайтынан алынып тасталды.<ref>{{cite news |last=Oborne |first=Peter |date=10 November 2020 |title=Freedom of speech in France extends to Macron's critics as well |url=https://www.middleeasteye.net/opinion/freedom-speech-france-extends-macron-critics |work=Middle East Eye |access-date=4 July 2021 |archive-date=9 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184315/https://www.middleeasteye.net/opinion/freedom-speech-france-extends-macron-critics |url-status=live }}</ref> Кейін президент Макрон ''FT'' газетінде бастапқы пікір мақаласындағы дәлелдерге тікелей жауап берген хат жариялады, дегенмен сол кезде бастапқы мақала газет сайтында қолжетімсіз еді.<ref>{{cite news |last=O'Leary |first=Naomi |date=11 November 2020 |title=Europe Letter: EU happy to celebrate or stigmatise Muslim immigrants when it suits agenda |url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/macron-helps-propel-far-right-ideas-to-heart-of-europe-1.4406805 |newspaper=The Irish Times |access-date=4 July 2021 |archive-date=9 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210409201309/https://www.irishtimes.com/news/world/europe/macron-helps-propel-far-right-ideas-to-heart-of-europe-1.4406805 |url-status=live }}</ref> Бастапқы мақаланы алып тастау туралы шешім қабылдаған ''FT'' редакторы [[Рула Халаф]] мақалаға байланысты [[Елисей сарайы]] өкілдері өзімен байланысқанын растады, бірақ шешімін Мехрин Ханның бастапқы мақаласындағы бірнеше фактілік қатемен түсіндірді.<ref>{{cite AV media |people= Roula Khalaf and Amol Rajan |date= 21 April 2021 |title= Roula Khalaf, editor of The Financial Times |medium= audio |url= https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000v8ww |access-date= 4 July 2021 |time= 14:20 minutes in |work= BBC Sounds |archive-date= 28 June 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210628205044/https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000v8ww |url-status= live }}</ref> === Wirecard әшкереленуі === 2019 жылғы қаңтарда ''FT'' немістің төлемдер тобы [[Wirecard]] компаниясындағы алаяқтық күдіктерін егжей-тегжейлі сипаттайтын [[журналистік зерттеу|зерттеу мақалаларының]] сериясын жариялай бастады. Wirecard акцияларының бағасы күрт төмендеген кезде, неміс бұқаралық ақпарат құралдары бұл неміс компаниясына қарсы әрекеттің артында [[нарықты манипуляциялау]] болуы мүмкін деп болжап, ''FT'' мақалалар сериясының негізгі авторы [[Дэн Маккрум]]ға назар аударды. Кейін [[Мюнхен]] прокуратурасы тергеу бастады.<ref>{{cite news |url=https://www.faz.net/aktuell/finanzen/wirecard-ermittlungen-gegen-financial-times-journalisten-16047237.html |title=Staatsanwaltschaft ermittelt gegen einen Financial-Times-Journalisten |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |date=18 February 2019 |access-date=21 July 2019 |archive-date=26 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190226152550/https://www.faz.net/aktuell/finanzen/wirecard-ermittlungen-gegen-financial-times-journalisten-16047237.html |url-status=live }}</ref> Инвестордың, Wirecard компаниясының және Германияның [[Федералдық қаржылық қадағалау басқармасы]]ның (BaFin) ресми шағымдарынан кейін жауапты прокурор ''FT''-ның бірнеше журналисіне қатысты тергеу жүргізілетінін жариялады.<ref>{{cite news |url=https://www.handelsblatt.com/finanzen/banken-versicherungen/zahlungsdienstleister-wirecard-erhebt-schwere-anschuldigungen-gegen-die-financial-times/24681644.html |title=Wirecard erhebt schwere Anschuldigungen gegen die 'Financial Times' |work=Handelsblatt |date=21 July 2019 |access-date=21 July 2019 |archive-date=22 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190722155343/https://www.handelsblatt.com/finanzen/banken-versicherungen/zahlungsdienstleister-wirecard-erhebt-schwere-anschuldigungen-gegen-die-financial-times/24681644.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 22 маусымда, 18 айға созылған тергеулер мен сыртқы аудиттен кейін, Wirecard өз есептерінде көрсетілген 1,9 млрд еуро көлеміндегі ақшаның «болмауы мүмкін» екенін мәлімдеді. Кейін компания [[төлем қабілетсіздігі]] туралы өтініш берді.<ref>{{cite news |title=Wirecard investors set for legal battle as accounting questions mount |url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/wirecard-investors-set-for-legal-battle-as-accounting-questions-mount-59114712 |access-date=26 June 2020 |work=S&P Global |date=26 June 2020 |language=en-US |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629120404/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/wirecard-investors-set-for-legal-battle-as-accounting-questions-mount-59114712 |url-status=live }}</ref> Жанжалға қатысты әрекеттеріне байланысты BaFin-нің өзі де [[Еуропалық бағалы қағаздар және нарықтар басқармасы]]ның тергеу нысанына айналды.<ref>{{cite news |last=Davies |first=Pascale |title=EU to investigate German financial watchdog over Wirecard scandal |url=https://www.euronews.com/2020/06/25/wirecard-goes-bust-amid-german-accounting-scandal |access-date=27 June 2020 |publisher=Euronews |date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627061543/https://www.euronews.com/2020/06/25/wirecard-goes-bust-amid-german-accounting-scandal |url-status=live }}</ref> === Қазба отын жарнамасы === ''[[The Intercept]]'', ''[[The Nation]]'' және [[DeSmog]] жүргізген зерттеуге сәйкес, ''FT'' [[қазба отын]] өнеркәсібінің жарнамаларын жариялайтын жетекші бұқаралық ақпарат құралдарының бірі болып табылады.<ref name=intercept20231205>{{cite news|date=5 December 2023|first=Amy|last=Westervelt|author2=Matthew Green|url=https://theintercept.com/2023/12/05/fossil-fuel-industry-media-company-advertising/|title=Leading News Outlets Are Doing the Fossil Fuel Industry's Greenwashing|website=The Intercept|access-date=1 September 2024|archive-date=1 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240901051001/https://theintercept.com/2023/12/05/fossil-fuel-industry-media-company-advertising/|url-status=live}}</ref> ''FT'' басылымында [[климаттың өзгеруі]] туралы жазатын журналистер [[мүдделер қақтығысы]]на алаңдаушылық білдірген: олардың пікірінше, [[климаттың өзгеру себептері|климаттың өзгеруіне себеп болған]] және [[климаттың өзгеруін жоққа шығару|оған қарсы іс-қимылға кедергі келтірген]] компаниялар мен салалармен мүдделер қақтығысы климаттың өзгеруі туралы материалдарының сенімділігін төмендетіп, оқырмандардың [[климат дағдарысы]]ның маңызын жете бағаламауына әкелуі мүмкін.<ref name=intercept20231205 /> == Аудиториясы == Әлемдегі ең ірі қаржы институттарындағы жоғары лауазымды қаржылық шешім қабылдаушылардың оқу әдеттерін зерттейтін Global Capital Markets Survey сауалнамасына сәйкес, ''Financial Times'' ең маңызды іскерлік басылым болып саналады: оны сауалнамаға қатысушылардың 36%-ы оқиды, бұл оның негізгі бәсекелесі ''[[The Wall Street Journal]]'' (''WSJ'') көрсеткішінен 11 пайыздық тармаққа жоғары. Кезінде ''FT'' 50% үлесіне иелік еткен ''[[The Economist]]'' сауалнамаға қатысушылардың 32%-ын қамтиды. ''FT''-ға тиесілі ''[[The Banker]]'' басылымының да маңызы жоғары болып, оны қатысушылардың 24%-ы оқыған.<ref>{{cite web |url=http://www.gcmsurvey.com/Media.html |title=Global Capital Markets Survey 2011 |publisher=Gcmsurvey.com |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015044909/http://www.gcmsurvey.com/Media.html |archive-date=15 October 2013 }}</ref> Сонымен қатар 2010 жылы Worldwide Professional Investment Community аудиториясы арасында ''FT'' қаржы және экономика мәселелерін жариялауда ең сенімді басылым деп танылды. Ең ықпалды кәсіби инвесторлар ''The Economist'' басылымын сенімділігі бойынша үшінші, ал ''WSJ''-ді екінші орынға қойған.<ref>{{cite web |url=http://www.fttoolkit.co.uk/admediakit/pdfs/PIC_2010_May.ppt |title=Worldwide Professional Investment Community Study 2010. |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524155213/http://fttoolkit.co.uk/admediakit/pdfs/PIC_2010_May.ppt |archive-date=24 May 2012 }}</ref> 2022 жылы ''FT'' жас аудиторияны тартуға бағытталған бағасы төмен FT Edit қосымшасын іске қосты.<ref>{{Cite web |last=Maher |first=Bron |date=26 May 2023 |title=Podcast 48: How the FT found a new paying audience with FT Edit |url=https://pressgazette.co.uk/podcast-future-of-media-explained/ft-edit-revisited/ |access-date=15 September 2024 |website=Press Gazette |language=en-US |archive-date=15 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915112904/https://pressgazette.co.uk/podcast-future-of-media-explained/ft-edit-revisited/ |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Financial Times]] [[Санат:1888 жылы Англияда құрылғандар]] [[Санат:1957 жылғы қосылу және жұтылу]] [[Санат:2015 жылғы қосылу және жұтылу]] [[Санат:Ұлыбритания подкастинг компаниялары]] [[Санат:Іскерлік газеттер]] [[Санат:Ұлыбританияда шығатын іскерлік газеттер]] [[Санат:Орталық-оңшыл газеттер]] [[Санат:Ұлыбританиядағы центризм]] [[Санат:Центристік газеттер]] [[Санат:Консервативтік либерализм]] [[Санат:Ұлыбританияда шығатын күнделікті газеттер]] [[Санат:Ұлыбритания экономикасы]] [[Санат:1888 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Халықаралық газеттер]] [[Санат:Ұлыбританиядағы либералды бұқаралық ақпарат құралдары]] [[Санат:Ұлыбританияда шығатын ұлттық газеттер]] [[Санат:Неолиберализм]] [[Санат:1888 жылы құрылған газеттер]] [[Санат:Nikkei, Inc.]] [[Санат:Pearson plc]] h3omii91ppu9i0ph58xv6qoxydpg68q 14 786830 3657678 2026-09-20T07:11:41Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: [[Санат:Германия жоғарғы оқу орындары]] [[Санат:Елдер бойынша университеттер]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша университеттер]] 3657678 wikitext text/x-wiki [[Санат:Германия жоғарғы оқу орындары]] [[Санат:Елдер бойынша университеттер]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша университеттер]] 1nbu2einipv3u781iuepshmz1z8addk 0 786831 3657679 2026-09-20T07:15:03Z MuratbekErkebulan 162992 Жаңа бетте: '''Хрущевка''' — Бұл кеңестік стандартты және өнеркәсіптік тұрғын үй құрылысының бірінші буынының танымал атауы. Хрущевка ғимараттары [[КСРО]]-да КОКП Орталық Комитетінің бұрынғы бірінші хатшысы [[Никита Хрущев]]тің тұсында пайда болды. Бұл ғимараттар сол дәуі... 3657679 wikitext text/x-wiki '''Хрущевка''' — Бұл кеңестік стандартты және өнеркәсіптік тұрғын үй құрылысының бірінші буынының танымал атауы. Хрущевка ғимараттары [[КСРО]]-да КОКП Орталық Комитетінің бұрынғы бірінші хатшысы [[Никита Хрущев]]тің тұсында пайда болды. Бұл ғимараттар сол дәуірдің символы және кеңестік сәулет өнерінің ең танымал бейнелерінің бірі болды. Бұл панелді үйлердің құрылуының себебі үй тапшылығы болды. Бұндай ғимараттар [[КСРО]]-ның барлық республикаларында таралып. 1950-70 жылдары көптеп салынған[[Сурет:Tastak.jpg|нобай|оңға|298|Алматыдағы Тастақ ықшамауданы. Аумақта 5-қабатты Хрущевкалар тізіліп тұр. 2008 жыл]]. == Тарихы == Хрущев дәуіріндегі ғимараттар Екінші дүниежүзілік соғыстан аман қалып, бейбіт өмірге оралған көптеген адамдарды тез арада тұрғын үймен қамтамасыз ету қажеттілігіне жауап болды. 1950-1970 жылдар аралығында шамамен 290 миллион шаршы метр тұрғын үй салынды, бұл көптеген кеңес азаматтарының тұрғын үй мәселесін шешті. Бұл үйлер көбіне 1 ден 5 қабатқа дейін (5 тен 9 қабатқа дейін сирек) аралықта болды. [[Сурет:Панорама центра Атбасара.jpg|нобай|оңға|298|Атбасар қаласындағы 5-қабатты Хрущевкалар]]. Хрущев дәуіріндегі ғимараттардың басты артықшылығы олардың құрылыс құнының төмендігі және құрылыстың жылдам жүруі болды. <ref>[https://media.halvacard.ru/construction-and-repair/chto-takoe-khrushevka-istoriya-i-vidy Хрущевка деген не, оның артықшылықтары мен кемшіліктері]</ref> 20 жылдай уақытта КСРО аумағында шамамен Хрущевканың 115 мыңнан астам қаңқасы тұрғызылған. Ондай ғимараттарды қазіргі Қазақстанның барлық қалаларында, [[Жезқазған]], [[Қарағанды]], [[Алматы]], [[Семей]], [[Көкшетау]], [[Шымкент]], [[Арқалық]], [[Өскемен]], [[Ақтау]], [[Атырау]], [[Аягөз]], [[Тараз]], [[Балқаш]] т.б қалалардан кездестіруге болады. == Сипаттамасы == [[1954 жыл]]ға дейін тұрғын үй құрылысы баяу және қымбат болды - әрбір үйді сәулетші жобалады, жоспарлар мен стандарттар бекітілді, содан кейін ғана мердігерлер құрылысты бастады. Бұл ғимараттар сенімді және әдемі болғанымен, ел халқының басым бөлігі коммуналдық пәтерлерде тұрды. Тұрғын үй мәселесін тез және қолжетімді түрде шешу қажет болды. [[1955 жыл]]ы ел басшылығы «сәулет өнерінен артық заттарды алып тастау» саясатын қабылдады, ал тұрғын үй дизайны кең таралып, стандарттала бастады. Ақша үнемдеу үшін бөлмелердің көлемі азайтылды: Ас үйлер — 5-6 шаршы метрге дейін; Жуынатын бөлмелер — 2-2,5 шаршы метрге дейін. Бұл ғимараттардың жобасынан лифттер де алынып тасталды, сондықтан «Хрущев дәуіріндегі» ғимараттар бес қабаттан аспайтын етіп салынды. Нәтижесінде, өндірістік шығындары «сталин дәуіріндегі» ғимараттарға қарағанда 30%-ға төмен ғимараттар салу мүмкін болды. Негізгі мақсатқа да қол жеткізілді: қысқа мерзім ішінде жүздеген мың кеңес тұрғындары өздерінің шаршы метрлерін алды. Алғашқы стандартты панельді ғимараттар 1956 жылы Мәскеудің Черемушки ауданында пайда болды. 1964 жылға қарай [[КСРО]]-ның тұрғын үй қоры тұрғын үй бағдарламасы басталғанға дейінгі кезеңмен салыстырғанда екі есеге өсті. 1,2 миллиард шаршы метр салынды, бұл [[Кеңес Одағы]]ның алғашқы 40 жылындағыдан көп.<ref>[https://realty.yandex.ru/journal/post/chtotakoe-hrushchyovka-istoriya-rasprostranyonnye-serii-plyusyiminusy/ Хрущевка - тарихы, қалай құрылды т.б]</ref> Хрущев дәуіріндегі пәтерлердің басты кемшілігі - ауа өткізбейтіндігінің нашарлығы және плиталар арасындағы саңылаулардың болуы. Бұл оларды қыста суық етеді. Ұзақ қызмет ету мерзіміне байланысты бұл ғимараттардағы коммуникациялар қатты тозған. Ыңғайсыз жуынатын бөлмелер, тар дәліздер, төбесі төмен кішкентай бөлмелер және нашар дыбыс оқшаулауы жиі кездеседі. Бөлмелер өте тар, дыбыс оқшаулануы нашар болған, сол себепті көршілес пәтердегі дыбыстарды оңай естуге болатын. == Хрущевка жиындары == === 1-510 === [[Сурет:Дом серии 1-510 на Олеко Дундича, 29.jpg|thumb|right|200px|1-510 — Хрущевкалар арасындағы ең алғашқы жобаланған серия]] I-510 (1-510) сериясы 1950-1960 жылдары салынған Мәскеу аудандарының басым көпшілігінде кездеседі. Бұл 1-515/5 және 1-511/5 серияларымен қатар, Хрущев дәуіріндегі ең көп таралған бес қабатты үш ғимараттың бірі. I-510 (1-510) сериялы блокты ғимараттар жатақхана немесе қонақ үй ретінде пайдаланылмайды. I-510 (1-510) сериялы бес қабатты блокты ғимараттарды ұштарында екі қатар балкондары бар блок тәрізді сыртқы қабырғаларынан тануға болады (басқа блокты сериялы ғимараттар - 1-439 және II-17 - Мәскеуде аз мөлшерде салынған және тек Измайлово, Нагатино және Филиде шоғырланған). 1-510 (I-510) сериялы блокты ғимараттардың прототиптік ғимараты: Шверника көшесі, 2, 2-ғимарат (Новые Черемушки, эксперименттік блок №9). Бұл ғимарат төрт қабатты, бірақ серия бес қабатты ғимараттарға дейін кеңейтілді. Серияның алғашқы нұсқаларында кең кіреберіс терезелері, биік төбелері және шатырлары болды. Алты қабатты модификация, 1-510 сериясы да жасалды.<ref>[http://tipdoma.ru/series_1-510.html 1-510]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 0qzuhr8wlmqfrtlm6sxtkv497r2jvcg 3657781 3657679 2026-09-20T11:44:57Z MuratbekErkebulan 162992 3657781 wikitext text/x-wiki '''Хрущевка''' — Бұл кеңестік стандартты және өнеркәсіптік тұрғын үй құрылысының бірінші буынының танымал атауы. Хрущевка ғимараттары [[КСРО]]-да КОКП Орталық Комитетінің бұрынғы бірінші хатшысы [[Никита Хрущев]]тің тұсында пайда болды. Бұл ғимараттар сол дәуірдің символы және кеңестік сәулет өнерінің ең танымал бейнелерінің бірі болды. Бұл панелді үйлердің құрылуының себебі үй тапшылығы болды. Бұндай ғимараттар [[КСРО]]-ның барлық республикаларында таралып. 1950-70 жылдары көптеп салынған[[Сурет:Tastak.jpg|нобай|оңға|298|Алматыдағы Тастақ ықшамауданы. Аумақта 5-қабатты Хрущевкалар тізіліп тұр. 2008 жыл]]. == Тарихы == Хрущев дәуіріндегі ғимараттар Екінші дүниежүзілік соғыстан аман қалып, бейбіт өмірге оралған көптеген адамдарды тез арада тұрғын үймен қамтамасыз ету қажеттілігіне жауап болды. 1950-1970 жылдар аралығында шамамен 290 миллион шаршы метр тұрғын үй салынды, бұл көптеген кеңес азаматтарының тұрғын үй мәселесін шешті. Бұл үйлер көбіне 1 ден 5 қабатқа дейін (5 тен 9 қабатқа дейін сирек) аралықта болды. [[Сурет:Панорама центра Атбасара.jpg|нобай|оңға|298|Атбасар қаласындағы 5-қабатты Хрущевкалар]]. Хрущев дәуіріндегі ғимараттардың басты артықшылығы олардың құрылыс құнының төмендігі және құрылыстың жылдам жүруі болды. <ref>[https://media.halvacard.ru/construction-and-repair/chto-takoe-khrushevka-istoriya-i-vidy Хрущевка деген не, оның артықшылықтары мен кемшіліктері]</ref> 20 жылдай уақытта КСРО аумағында шамамен Хрущевканың 115 мыңнан астам қаңқасы тұрғызылған. Ондай ғимараттарды қазіргі Қазақстанның барлық қалаларында, [[Жезқазған]], [[Қарағанды]], [[Алматы]], [[Семей]], [[Көкшетау]], [[Шымкент]], [[Арқалық]], [[Өскемен]], [[Ақтау]], [[Атырау]], [[Аягөз]], [[Тараз]], [[Балқаш]] т.б қалалардан кездестіруге болады. == Сипаттамасы == [[1954 жыл]]ға дейін тұрғын үй құрылысы баяу және қымбат болды - әрбір үйді сәулетші жобалады, жоспарлар мен стандарттар бекітілді, содан кейін ғана мердігерлер құрылысты бастады. Бұл ғимараттар сенімді және әдемі болғанымен, ел халқының басым бөлігі коммуналдық пәтерлерде тұрды. Тұрғын үй мәселесін тез және қолжетімді түрде шешу қажет болды. [[1955 жыл]]ы ел басшылығы «сәулет өнерінен артық заттарды алып тастау» саясатын қабылдады, ал тұрғын үй дизайны кең таралып, стандарттала бастады. Ақша үнемдеу үшін бөлмелердің көлемі азайтылды: Ас үйлер — 5-6 шаршы метрге дейін; Жуынатын бөлмелер — 2-2,5 шаршы метрге дейін. Бұл ғимараттардың жобасынан лифттер де алынып тасталды, сондықтан «Хрущев дәуіріндегі» ғимараттар бес қабаттан аспайтын етіп салынды. Нәтижесінде, өндірістік шығындары «сталин дәуіріндегі» ғимараттарға қарағанда 30%-ға төмен ғимараттар салу мүмкін болды. Негізгі мақсатқа да қол жеткізілді: қысқа мерзім ішінде жүздеген мың кеңес тұрғындары өздерінің шаршы метрлерін алды. Алғашқы стандартты панельді ғимараттар 1956 жылы Мәскеудің Черемушки ауданында пайда болды. 1964 жылға қарай [[КСРО]]-ның тұрғын үй қоры тұрғын үй бағдарламасы басталғанға дейінгі кезеңмен салыстырғанда екі есеге өсті. 1,2 миллиард шаршы метр салынды, бұл [[Кеңес Одағы]]ның алғашқы 40 жылындағыдан көп.<ref>[https://realty.yandex.ru/journal/post/chtotakoe-hrushchyovka-istoriya-rasprostranyonnye-serii-plyusyiminusy/ Хрущевка - тарихы, қалай құрылды т.б]</ref> Хрущев дәуіріндегі пәтерлердің басты кемшілігі - ауа өткізбейтіндігінің нашарлығы және плиталар арасындағы саңылаулардың болуы. Бұл оларды қыста суық етеді. Ұзақ қызмет ету мерзіміне байланысты бұл ғимараттардағы коммуникациялар қатты тозған. Ыңғайсыз жуынатын бөлмелер, тар дәліздер, төбесі төмен кішкентай бөлмелер және нашар дыбыс оқшаулауы жиі кездеседі. Бөлмелер өте тар, дыбыс оқшаулануы нашар болған, сол себепті көршілес пәтердегі дыбыстарды оңай естуге болатын. == Хрущевка жиындары == === 1-510 === [[Сурет:Дом серии 1-510 на Олеко Дундича, 29.jpg|thumb|right|200px|1-510 — Хрущевкалар арасындағы ең алғашқы жобаланған серия]] I-510 (1-510) сериясы 1950-1960 жылдары салынған Мәскеу аудандарының басым көпшілігінде кездеседі. Бұл 1-515/5 және 1-511/5 серияларымен қатар, Хрущев дәуіріндегі ең көп таралған бес қабатты үш ғимараттың бірі. I-510 (1-510) сериялы блокты ғимараттар жатақхана немесе қонақ үй ретінде пайдаланылмайды. I-510 (1-510) сериялы бес қабатты блокты ғимараттарды ұштарында екі қатар балкондары бар блок тәрізді сыртқы қабырғаларынан тануға болады (басқа блокты сериялы ғимараттар - 1-439 және II-17 - Мәскеуде аз мөлшерде салынған және тек Измайлово, Нагатино және Филиде шоғырланған). 1-510 (I-510) сериялы блокты ғимараттардың прототиптік ғимараты: Шверника көшесі, 2, 2-ғимарат (Новые Черемушки, эксперименттік блок №9). Бұл ғимарат төрт қабатты, бірақ серия бес қабатты ғимараттарға дейін кеңейтілді. Серияның алғашқы нұсқаларында кең кіреберіс терезелері, биік төбелері және шатырлары болды. Алты қабатты модификация, 1-510 сериясы да жасалды.<ref>[http://tipdoma.ru/series_1-510.html 1-510]</ref> === 1-335 === I-335 сериясы (1-335) Бұрынғы [[КСРО]] бойынша ең көп таралған 5 қабатты панельді тұрғын үйлер сериясы. Бұл панелді үй [[ТМД]]-да кең таралған. Жеке инклюзиялар түрінде олар тіпті [[Мәскеу]]де де кездеседі. Бұл серияның алғашқы үйі Череповецте салынды. Бұл серияның ең көп үйлері [[Санкт-Петербург]]те салынды, оларды Полиустровский ДСК өндірді. Қазіргі уақытта [[Ресей]]де жұмыс істеп тұрған үйлердің үлесі Омскіде ең үлкені – I-335PK сериясының 170 үйі аяқталмаған жақтаумен (бұл серияның елдегі жалпы көлемінің 2%-дан астамы). [[Сурет:Балхаш, микрорайон Мухаммеджанова 7 (2).jpg|thumb|right|200px|Қазақстанның [[Балқаш]] қаласындағы 1-335 сериялы 5-қабатты тұрғын үй. [[2024 жыл]].]] Бұл сериядағы үйлерге сыртқы қабырғалары минералды жүнмен оқшауланған «жеңіл» бесқабатты ғимараттар кіреді. Осы сериядағы үйлердің фасадтары кішігірім керамикалық плиткалармен (негізінен көк-көк түстерде) безендірілген. Бұл оларды сыртқы жағынан әлдеқайда тартымды етеді, бірақ ішінде кез келген Хрущевтің пәтерлеріндегі минимализм бар – пәтерлердің орналасуы I-507 сериясына ұқсас. Сонымен қатар балкондар мен үлкен қоймалар бар, бірақ осы серияда барлық пәтерлердегі ванна бөлмелері бір-біріне жақын орналасқан. [[Мәскеу]] мен [[Санкт-Петербург]]тің климаттық жағдайларына «үш жүз отыз бесінші» жеңіл сериялы үйлер жарамсыз екені тез анықталды, сондықтан [[1959 жыл]]ы басталған өндіріс [[1966 жыл]]ы тоқтатылды. Бұл серия Хрущёв кезінде салынған тұрғын үйлер сериясының ішіндегі ең сәтсізі деп танылды. Сол уақытта, қызық көрінгенімен, олар Мәскеуде бұзылатын үйлер тізіміне кірмеген. Осы сериядағы үйлер [[1958 жыл]]дан [[1966 жыл]]ға дейін салынды, содан кейін жаңартылған I-335K, I-335A, I-335AK және I-335D серияларын салуға көшті, олар [[1980 жыл]]дардың соңына дейін өндірілді.<ref>[https://build-together.ru/seriya-doma-1-335-chertezh-tipovye-serii-hrushchevok-foto-planirovok/ 1-335]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} s82afzp1nql5bzvrnsq4un6gwetr1zi 3 786832 3657681 2026-09-20T07:17:19Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3657681 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=AnryDeFerro}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 12:17, 2026 ж. қыркүйектің 20 (+05) 9dxq01ndq1ungzugjm88biyonrqknlq 14 786833 3657682 2026-09-20T07:19:43Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Commons category|Newspapers of the United States}} [[Санат:Елдер бойынша газеттер]] [[Санат:АҚШ бұқаралық ақпарат құралдары]] 3657682 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Newspapers of the United States}} [[Санат:Елдер бойынша газеттер]] [[Санат:АҚШ бұқаралық ақпарат құралдары]] t3aqg3c18gojnudh9fybxvy4tg1et47 10 786834 3657705 2026-09-20T08:33:22Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Навигациялық кесте | аты = Музыкалық туындыларды сертификаттау | state = {{{state|autocollapse}}} | тақырып = [[Музыкалық туындыларды сертификаттау]] қауымдастықтары | bodyclass = hlist | above = [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]] (IFPI) | бөлім1 = Африка | тізім1 = * Recording Ind... 3657705 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте | аты = Музыкалық туындыларды сертификаттау | state = {{{state|autocollapse}}} | тақырып = [[Музыкалық туындыларды сертификаттау]] қауымдастықтары | bodyclass = hlist | above = [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]] (IFPI) | бөлім1 = Африка | тізім1 = * [[Recording Industry of South Africa|RISA]] (Оңтүстік Африка) * [[TurnTable Certification System of Nigeria|TCSN]] (Нигерия) | бөлім2 = Америка | тізім2 = * [[Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas|AMPROFON]] (Мексика) * [[Asociación Venezolana de Intérpretes y Productores de Fonogramas|AVINPRO]] (Венесуэла) * [[Argentine Chamber of Phonograms and Videograms Producers|CAPIF]] (Аргентина) * [[Certificación Fonográfica Centroamericana|CFC]] (Орталық Америка) * [[Cámara Uruguaya de Productores de Fonogramas y Videogramas|CUD]] (Уругвай) * [[Music Canada]] (Канада) * [[Pro-Música Brasil|PMB]] (Бразилия) * [[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|RIAA]] (АҚШ) * [[Sociedad de Gestión de Productores Fonográficos del Paraguay|SGP]] (Парагвай) * [[Unión Peruana de Productores Fonográficos|UNIMPRO]] (Перу) | бөлім3 = Азия | тізім3 = * [[Aliansi Industri Rekaman Musik Indonesia Bersatu|ASIRI]] (Индонезия) * [[Indian Music Industry|IMI]] (Үндістан) * [[Korea Music Content Association|KMCA]] (Оңтүстік Корея) * [[Philippine Association of the Record Industry|PARI]] (Филиппин) * [[Recording Industry Association of Japan|RIAJ]] (Жапония) * [[Recording Industry Association Singapore|RIAS]] (Сингапур) * [[Recording Industry Association of Malaysia|RIM]] (Малайзия) * [[Recording Industry Foundation in Taiwan|RIT]] (Тайвань) * [[Thai Entertainment Content Trade Association|TECA]] (Тайланд) | бөлім4 = Еуропа | тізім4 = * [[Associação Fonográfica Portuguesa|AFP]] (Португалия) * [[Bulgarian Association of Music Producers|BAMP]] (Болгария) * [[Британдық фонограмма өндірушілер қауымдастығы|BPI]] (Ұлыбритания) * [[Belgian Recorded Music Association|BRMA]] (Бельгия) * [[Bundesverband Musikindustrie|BVMI]] (Германия) * [[Félag hljómplötuframleiðenda|FHF]] (Исландия) * [[Federazione Industria Musicale Italiana|FIMI]] (Италия) * [[IFPI Danmark]] (Дания) * [[IFPI Greece]] (Грекия) * [[IFPI Sverige]] (Швеция) * [[Ирландия дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|IRMA]] (Ирландия) * [[Latvian Music Producers Association|LaIPA]] (Латвия) * [[Mahasz|MAHASZ]] (Венгрия) * [[Musiikkituottajat]] (Финляндия) * [[Mü-Yap]] (Түркия) * [[NVPI]] (Нидерланд) * [[Productores de Música de España|Promusicae]] (Испания) * [[Syndicat National de l’Édition Phonographique|SNEP]] (Франция) * [[Union des Producteurs Phonographiques Français Indépendants|UPFI]] (Франция) * [[Uniunea Producătorilor de Fonograme din România|UPFR]] (Румыния) * [[Związek Producentów Audio-Video|ZPAV]] (Польша) | бөлім5 = Океания | тізім5 = * [[Australian Recording Industry Association|ARIA]] (Аустралия) * [[Recorded Music NZ|RMNZ]] (Жаңа Зеландия) }}<noinclude> [[Санат:Үлгілер:Музыка]] </noinclude> f6rgznkcwlaez0u6jlegc2fed4d1idy 3657722 3657705 2026-09-20T08:47:19Z Marksscheider 183882 3657722 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте | аты = Музыкалық туындыларды сертификаттау | state = {{{state|autocollapse}}} | тақырып = [[Музыкалық туындыларды сертификаттау]] қауымдастықтары | bodyclass = hlist | above = [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]] (IFPI) | бөлім1 = Африка | тізім1 = * [[Recording Industry of South Africa|RISA]] (Оңтүстік Африка) * [[TurnTable Certification System of Nigeria|TCSN]] (Нигерия) | бөлім2 = Америка | тізім2 = * [[Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas|AMPROFON]] (Мексика) * [[Asociación Venezolana de Intérpretes y Productores de Fonogramas|AVINPRO]] (Венесуэла) * [[Argentine Chamber of Phonograms and Videograms Producers|CAPIF]] (Аргентина) * [[Certificación Fonográfica Centroamericana|CFC]] (Орталық Америка) * [[Cámara Uruguaya de Productores de Fonogramas y Videogramas|CUD]] (Уругвай) * [[Music Canada]] (Канада) * [[Pro-Música Brasil|PMB]] (Бразилия) * [[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|RIAA]] (АҚШ) * [[Sociedad de Gestión de Productores Fonográficos del Paraguay|SGP]] (Парагвай) * [[Unión Peruana de Productores Fonográficos|UNIMPRO]] (Перу) | бөлім3 = Азия | тізім3 = * [[Aliansi Industri Rekaman Musik Indonesia Bersatu|ASIRI]] (Индонезия) * [[Indian Music Industry|IMI]] (Үндістан) * [[Korea Music Content Association|KMCA]] (Оңтүстік Корея) * [[Philippine Association of the Record Industry|PARI]] (Филиппин) * [[Recording Industry Association of Japan|RIAJ]] (Жапония) * [[Recording Industry Association Singapore|RIAS]] (Сингапур) * [[Recording Industry Association of Malaysia|RIM]] (Малайзия) * [[Recording Industry Foundation in Taiwan|RIT]] (Тайвань) * [[Thai Entertainment Content Trade Association|TECA]] (Тайланд) | бөлім4 = Еуропа | тізім4 = * [[Португалдық фонограмма өндірушілер қауымдастығы|AFP]] (Португалия) * [[Bulgarian Association of Music Producers|BAMP]] (Болгария) * [[Британдық фонограмма өндірушілер қауымдастығы|BPI]] (Ұлыбритания) * [[Belgian Recorded Music Association|BRMA]] (Бельгия) * [[Bundesverband Musikindustrie|BVMI]] (Германия) * [[Félag hljómplötuframleiðenda|FHF]] (Исландия) * [[Federazione Industria Musicale Italiana|FIMI]] (Италия) * [[IFPI Danmark]] (Дания) * [[IFPI Greece]] (Грекия) * [[IFPI Sverige]] (Швеция) * [[Ирландия дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|IRMA]] (Ирландия) * [[Latvian Music Producers Association|LaIPA]] (Латвия) * [[Mahasz|MAHASZ]] (Венгрия) * [[Musiikkituottajat]] (Финляндия) * [[Mü-Yap]] (Түркия) * [[NVPI]] (Нидерланд) * [[Productores de Música de España|Promusicae]] (Испания) * [[Syndicat National de l’Édition Phonographique|SNEP]] (Франция) * [[Union des Producteurs Phonographiques Français Indépendants|UPFI]] (Франция) * [[Uniunea Producătorilor de Fonograme din România|UPFR]] (Румыния) * [[Związek Producentów Audio-Video|ZPAV]] (Польша) | бөлім5 = Океания | тізім5 = * [[Аустралия дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|ARIA]] (Аустралия) * [[Recorded Music NZ|RMNZ]] (Жаңа Зеландия) }}<noinclude> [[Санат:Үлгілер:Музыка]] </noinclude> 5v97lf7gm8ywmx36maryvma1sg6koof 3 786835 3657732 2026-09-20T09:09:53Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3657732 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Hamiltonwwow}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 14:09, 2026 ж. қыркүйектің 20 (+05) cirxynxbh82pl8qoegubl6e7qspx9ht 3 786836 3657738 2026-09-20T09:33:54Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3657738 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Кайсак 67}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 14:33, 2026 ж. қыркүйектің 20 (+05) mxl3gmrlkcyjvhhgcmemxcnxmj11gjy 10 786837 3657739 2026-09-20T09:36:47Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Навигациялық кесте | аты = Record Charts | тақырып = [[Record chart]]s {{small|([[List of record charts|List of]])}} | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | бөлім1 = Африка | тізім1 = * [[The Official MENA Chart|Мысыр]] * [[TurnTable Top 100 Songs|Нигерия]] * [[The Official MENA Chart|Солтүстік Африка]] * Entertainment Monitoring Africa|Оңтүстік Африка... 3657739 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте | аты = Record Charts | тақырып = [[Record chart]]s {{small|([[List of record charts|List of]])}} | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | бөлім1 = Африка | тізім1 = * [[The Official MENA Chart|Мысыр]] * [[TurnTable Top 100 Songs|Нигерия]] * [[The Official MENA Chart|Солтүстік Африка]] * [[Entertainment Monitoring Africa|Оңтүстік Африка]] | бөлім2 = Азия | тізім2 = * Қытай **[[Sino Chart]] **[[TME Physical Album Sales Chart]] * Үндістан ** [[India Songs|''Billboard'']] ** [[Indian Music Industry|IMI]] * Индонезия ** [[Billboard Indonesia Top 100|''Billboard'']] ** [[Asosiasi Industri Rekaman Indonesia|ASIRI]] * [[Hong Kong Songs|Гонконг]] * [[Israeli Annual Hebrew Song Chart|Израиль]] ** [[Media Forest]] ** [[Mako Hitlist|''Hitlist'']] * Жапония ** [[Billboard Japan Hot 100|''Billboard Japan'']] ** [[Oricon]] * [[The Official Lebanese Top 20|Ливан]] * Малайзия ** [[Malaysia Songs|''Billboard'']] ** [[Recording Industry Association of Malaysia|RIM]] * [[Patari|Пәкістан]] * Филиппин ** [[Philippines Hot 100|Hot 100]] ** [[Philippines Songs|Songs]] ** [[Official Philippines Chart|IFPI]] * [[The Official MENA Chart|Сауд Арабиясы]] * Оңтүстік Корея ** [[Circle Chart|Circle]] ** [[K-pop Hot 100|K-pop Hot 100]] ** [[South Korea Songs|Songs]] ** [[Billboard Korea Hot 100|Korea Hot 100]] * [[Official Southeast Asia Charts|Оңтүстік-Шығыс Азия]] * [[G-Music|Тайвань]] * [[Recording Industry Association Singapore|Сингапур]] * [[Official Thailand Chart|Таиланд]] * [[The Official MENA Chart|Біріккен Араб Әмірліктері]] * Вьетнам ** [[Billboard Vietnam Hot 100|''Billboard'']] ** [[Official Vietnam Chart|IFPI]] | бөлім3 = Еуропа | тізім3 = * [[Ö3 Austria Top 40|Аустрия]] * [[Ultratop|Бельгия]] ** [[Ultratop 50 Singles|Фландрия]] ** [[Ultratop 50 Singles|Валлония]] * Хорватия ** [[Croatia Songs|''Billboard'']] ** [[Top lista|HDU]] * [[Cypriot Albums Chart|Кипр]] * [[Rádio – Top 100 (Чехия)|Чехия]] * [[Eesti Tipp-40|Эстония]] * [[Hitlisten|Дания]] * [[Official Finnish Charts|Финляндия]] * [[SNEP|Франция]] * [[GfK Entertainment charts|Германия]] * [[IFPI Greece|Грекия]] * [[Association of Hungarian Record Companies|Венгрия]] * [[Tónlistinn|Исландия]] * [[Irish Recorded Music Association|Ирландия]] * [[Federazione Industria Musicale Italiana|Италия]] * [[Latvian Music Producers Association|Латвия]] * [[AGATA|Литва]] * Нидерланд ** [[Dutch Top 40]] ** [[Dutch Charts]] * [[VG-lista|Норвегия]] * [[Polish music charts|Польша]] * [[Associação Fonográfica Portuguesa|Португалия]] * [[Romanian record charts|Румыния]] * [[TopHit|Ресей]] * [[Rádio – Top 100 (Словакия)|Словакия]] * [[SloTop50|Словения]] * [[Productores de Música de España|Испания]] * [[Sverigetopplistan|Швеция]] * [[Swiss Hitparade|Швейцария]] * [[Turkish music charts|Түркия]] * Украина ** [[FDR Media|FDR]] ** [[TopHit]] * [[Official Charts|Ұлыбритания]] | бөлім4 = Солтүстік Америка | тізім4 = * [[Canadian music charts|Канада]] * Мексика ** [[List of Billboard Mexico Airplay number ones|Airplay]] ** [[Mexico Songs|Songs]] ** [[Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas|Top 100]] ** [[Monitor Latino]] * [[Billboard чарттары|Америка Құрама Штаттары]] | бөлім5 = Океания | тізім5 = * [[ARIA Charts|Аустралия]] * [[Official Aotearoa Music Charts|Жаңа Зеландия]] | бөлім6 = Оңтүстік Америка | тізім6 = * [[Argentina Hot 100|Аргентина]] * [[Brasil Hot 100|Бразилия]] * [[National-Report|Колумбия]] * [[Sociedad de Gestión de Productores Fonográficos del Paraguay|Парагвай]] * [[Unión Peruana de Productores Fonográficos|Перу]] * [[Nationale Top 40 Suriname|Суринам]] * [[Cámara Uruguaya de Productores de Fonogramas y Videogramas|Уругвай]] * [[Record Report|Венесуэла]] | бөлім7 = Орталық Америка | тізім7 = * [[Monitor Latino|Орталық Америка]] * [[Asociación Costarricense de la Industria Fonográfica y Afines|Коста-Рика]] * [[Asociación Salvadoreña de Productores de Fonogramas y Afines|Сальвадор]] * [[El Tiempo (Гондурас)|Гондурас]] | бөлім8 = Басқалар | тізім8 = * [[The Official MENA Chart|Таяу Шығыс пен Солтүстік Африка]] }}<noinclude> [[Category:Record chart navigational boxes‎| ]] </noinclude> 7fqe13rn88y87x973wgqaz5cs5jzsxx 3657746 3657739 2026-09-20T09:54:31Z Marksscheider 183882 3657746 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте | аты = Музыкалық чарттар | тақырып = [[Музыкалық чарттар]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | бөлім1 = Африка | тізім1 = * [[The Official MENA Chart|Мысыр]] * [[TurnTable Top 100 Songs|Нигерия]] * [[The Official MENA Chart|Солтүстік Африка]] * [[Entertainment Monitoring Africa|Оңтүстік Африка]] | бөлім2 = Азия | тізім2 = * Қытай **[[Sino Chart]] **[[TME Physical Album Sales Chart]] * Үндістан ** [[India Songs|''Billboard'']] ** [[Indian Music Industry|IMI]] * Индонезия ** [[Billboard Indonesia Top 100|''Billboard'']] ** [[Asosiasi Industri Rekaman Indonesia|ASIRI]] * [[Hong Kong Songs|Гонконг]] * [[Israeli Annual Hebrew Song Chart|Израиль]] ** [[Media Forest]] ** [[Mako Hitlist|''Hitlist'']] * Жапония ** [[Billboard Japan Hot 100|''Billboard Japan'']] ** [[Oricon]] * [[The Official Lebanese Top 20|Ливан]] * Малайзия ** [[Malaysia Songs|''Billboard'']] ** [[Recording Industry Association of Malaysia|RIM]] * [[Patari|Пәкістан]] * Филиппин ** [[Philippines Hot 100|Hot 100]] ** [[Philippines Songs|Songs]] ** [[Official Philippines Chart|IFPI]] * [[The Official MENA Chart|Сауд Арабиясы]] * Оңтүстік Корея ** [[Circle Chart|Circle]] ** [[K-pop Hot 100|K-pop Hot 100]] ** [[South Korea Songs|Songs]] ** [[Billboard Korea Hot 100|Korea Hot 100]] * [[Official Southeast Asia Charts|Оңтүстік-Шығыс Азия]] * [[G-Music|Тайвань]] * [[Recording Industry Association Singapore|Сингапур]] * [[Official Thailand Chart|Таиланд]] * [[The Official MENA Chart|Біріккен Араб Әмірліктері]] * Вьетнам ** [[Billboard Vietnam Hot 100|''Billboard'']] ** [[Official Vietnam Chart|IFPI]] | бөлім3 = Еуропа | тізім3 = * [[Ö3 Austria Top 40|Аустрия]] * [[Ultratop|Бельгия]] ** [[Ultratop 50 Singles|Фландрия]] ** [[Ultratop 50 Singles|Валлония]] * [[Top lista|Хорватия]] * [[Rádio – Top 100 (Чехия)|Чехия]] * [[Eesti Tipp-40|Эстония]] * [[Hitlisten|Дания]] * [[Official Finnish Charts|Финляндия]] * [[Syndicat National de l’Édition Phonographique|Франция]] * [[GfK Entertainment charts|Германия]] * [[IFPI Greece|Грекия]] * [[Mahasz|Мажарстан]] * [[Tónlistinn|Исландия]] * [[Ирландия дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Ирландия]] * [[Federazione Industria Musicale Italiana|Италия]] * [[Latvian Music Producers Association|Латвия]] * [[AGATA|Литва]] * [[MegaCharts|Нидерланд]] * [[VG-lista|Норвегия]] * [[Związek Producentów Audio-Video|Польша]] * [[Associação Fonográfica Portuguesa|Португалия]] * [[Romanian Top 100|Румыния]] * [[TopHit|Ресей]] * [[Rádio – Top 100 (Словакия)|Словакия]] * [[SloTop50|Словения]] * [[Productores de Música de España|Испания]] * [[Sverigetopplistan|Швеция]] * [[Swiss Hitparade|Швейцария]] * [[Turkish music charts|Түркия]] * Украина ** [[FDR Media|FDR]] ** [[TopHit]] * [[Official Charts|Ұлыбритания]] | бөлім4 = Солтүстік Америка | тізім4 = * [[Canadian music charts|Канада]] * [[Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas|Мексика]] ** [[Monitor Latino]] * [[Billboard чарттары|Америка Құрама Штаттары]] | бөлім5 = Океания | тізім5 = * [[ARIA Charts|Аустралия]] * [[Official Aotearoa Music Charts|Жаңа Зеландия]] | бөлім6 = Оңтүстік Америка | тізім6 = * [[Argentina Hot 100|Аргентина]] * [[Brasil Hot 100|Бразилия]] * [[National-Report|Колумбия]] * [[Sociedad de Gestión de Productores Fonográficos del Paraguay|Парагвай]] * [[Unión Peruana de Productores Fonográficos|Перу]] * [[Nationale Top 40 Suriname|Суринам]] * [[Cámara Uruguaya de Productores de Fonogramas y Videogramas|Уругвай]] * [[Record Report|Венесуэла]] | бөлім7 = Орталық Америка | тізім7 = * [[Monitor Latino|Орталық Америка]] * [[Asociación Costarricense de la Industria Fonográfica y Afines|Коста-Рика]] * [[Asociación Salvadoreña de Productores de Fonogramas y Afines|Сальвадор]] * [[El Tiempo (Гондурас)|Гондурас]] | бөлім8 = Басқалар | тізім8 = * [[The Official MENA Chart|Таяу Шығыс пен Солтүстік Африка]] }}<noinclude> [[Санат:Үлгілер:Музыкалық чарттар]] </noinclude> mtkzgke1jvafb3e9tvjkg0fjvc1vrcs 3657770 3657746 2026-09-20T10:06:50Z Marksscheider 183882 3657770 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте | аты = Музыкалық чарттар | тақырып = [[Музыкалық чарт]]тар | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | бөлім1 = Африка | тізім1 = * [[The Official MENA Chart|Мысыр]] * [[TurnTable Top 100 Songs|Нигерия]] * [[The Official MENA Chart|Солтүстік Африка]] * [[Entertainment Monitoring Africa|Оңтүстік Африка]] | бөлім2 = Азия | тізім2 = * Қытай **[[Sino Chart]] **[[TME Physical Album Sales Chart]] * Үндістан ** [[India Songs|''Billboard'']] ** [[Indian Music Industry|IMI]] * Индонезия ** [[Billboard Indonesia Top 100|''Billboard'']] ** [[Asosiasi Industri Rekaman Indonesia|ASIRI]] * [[Hong Kong Songs|Гонконг]] * [[Israeli Annual Hebrew Song Chart|Израиль]] ** [[Media Forest]] ** [[Mako Hitlist|''Hitlist'']] * Жапония ** [[Billboard Japan Hot 100|''Billboard Japan'']] ** [[Oricon]] * [[The Official Lebanese Top 20|Ливан]] * Малайзия ** [[Malaysia Songs|''Billboard'']] ** [[Recording Industry Association of Malaysia|RIM]] * [[Patari|Пәкістан]] * Филиппин ** [[Philippines Hot 100|Hot 100]] ** [[Philippines Songs|Songs]] ** [[Official Philippines Chart|IFPI]] * [[The Official MENA Chart|Сауд Арабиясы]] * Оңтүстік Корея ** [[Circle Chart|Circle]] ** [[K-pop Hot 100|K-pop Hot 100]] ** [[South Korea Songs|Songs]] ** [[Billboard Korea Hot 100|Korea Hot 100]] * [[Official Southeast Asia Charts|Оңтүстік-Шығыс Азия]] * [[G-Music|Тайвань]] * [[Recording Industry Association Singapore|Сингапур]] * [[Official Thailand Chart|Таиланд]] * [[The Official MENA Chart|Біріккен Араб Әмірліктері]] * Вьетнам ** [[Billboard Vietnam Hot 100|''Billboard'']] ** [[Official Vietnam Chart|IFPI]] | бөлім3 = Еуропа | тізім3 = * [[Ö3 Austria Top 40|Аустрия]] * [[Ultratop|Бельгия]] ** [[Ultratop 50 Singles|Фландрия]] ** [[Ultratop 50 Singles|Валлония]] * [[Top lista|Хорватия]] * [[Rádio – Top 100 (Чехия)|Чехия]] * [[Eesti Tipp-40|Эстония]] * [[Hitlisten|Дания]] * [[Official Finnish Charts|Финляндия]] * [[Syndicat National de l’Édition Phonographique|Франция]] * [[GfK Entertainment charts|Германия]] * [[IFPI Greece|Грекия]] * [[Mahasz|Мажарстан]] * [[Tónlistinn|Исландия]] * [[Ирландия дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Ирландия]] * [[Federazione Industria Musicale Italiana|Италия]] * [[Latvian Music Producers Association|Латвия]] * [[AGATA|Литва]] * [[MegaCharts|Нидерланд]] * [[VG-lista|Норвегия]] * [[Związek Producentów Audio-Video|Польша]] * [[Associação Fonográfica Portuguesa|Португалия]] * [[Romanian Top 100|Румыния]] * [[TopHit|Ресей]] * [[Rádio – Top 100 (Словакия)|Словакия]] * [[SloTop50|Словения]] * [[Productores de Música de España|Испания]] * [[Sverigetopplistan|Швеция]] * [[Swiss Hitparade|Швейцария]] * [[Turkish music charts|Түркия]] * Украина ** [[FDR Media|FDR]] ** [[TopHit]] * [[Official Charts|Ұлыбритания]] | бөлім4 = Солтүстік Америка | тізім4 = * [[Canadian music charts|Канада]] * [[Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas|Мексика]] ** [[Monitor Latino]] * [[Billboard чарттары|Америка Құрама Штаттары]] | бөлім5 = Океания | тізім5 = * [[ARIA Charts|Аустралия]] * [[Official Aotearoa Music Charts|Жаңа Зеландия]] | бөлім6 = Оңтүстік Америка | тізім6 = * [[Argentina Hot 100|Аргентина]] * [[Brasil Hot 100|Бразилия]] * [[National-Report|Колумбия]] * [[Sociedad de Gestión de Productores Fonográficos del Paraguay|Парагвай]] * [[Unión Peruana de Productores Fonográficos|Перу]] * [[Nationale Top 40 Suriname|Суринам]] * [[Cámara Uruguaya de Productores de Fonogramas y Videogramas|Уругвай]] * [[Record Report|Венесуэла]] | бөлім7 = Орталық Америка | тізім7 = * [[Monitor Latino|Орталық Америка]] * [[Asociación Costarricense de la Industria Fonográfica y Afines|Коста-Рика]] * [[Asociación Salvadoreña de Productores de Fonogramas y Afines|Сальвадор]] * [[El Tiempo (Гондурас)|Гондурас]] | бөлім8 = Басқалар | тізім8 = * [[The Official MENA Chart|Таяу Шығыс пен Солтүстік Африка]] }}<noinclude> [[Санат:Үлгілер:Музыкалық чарттар]] </noinclude> aybo72vuby7cx3dpu2xt5xrp04x9l81 3657785 3657770 2026-09-20T11:55:43Z Marksscheider 183882 3657785 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте | аты = Музыкалық чарттар | тақырып = [[Музыкалық чарт]]тар | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | бөлім1 = Африка | тізім1 = * [[The Official MENA Chart|Мысыр]] * [[TurnTable Top 100 Songs|Нигерия]] * [[The Official MENA Chart|Солтүстік Африка]] * [[Entertainment Monitoring Africa|Оңтүстік Африка]] | бөлім2 = Азия | тізім2 = * [[Sino Chart|Қытай]] * [[Indian Music Industry|Үндістан]] * [[Asosiasi Industri Rekaman Indonesia|Индонезия]] * [[Hong Kong Songs|Гонконг]] * [[Media Forest|Израиль]] * [[Oricon|Жапония]] * [[The Official Lebanese Top 20|Ливан]] * [[Recording Industry Association of Malaysia|Малайзия]] * [[Patari|Пәкістан]] * [[Official Philippines Chart|Филиппин]] * [[The Official MENA Chart|Сауд Арабиясы]] * [[Circle Chart|Оңтүстік Корея]] * [[G-Music|Тайвань]] * [[Recording Industry Association Singapore|Сингапур]] * [[Official Thailand Chart|Таиланд]] * [[The Official MENA Chart|Біріккен Араб Әмірліктері]] * [[Official Vietnam Chart|Вьетнам]] | бөлім3 = Еуропа | тізім3 = * [[Ö3 Austria Top 40|Аустрия]] * [[Ultratop|Бельгия]] * [[Top lista|Хорватия]] * [[Rádio – Top 100 (Чехия)|Чехия]] * [[Eesti Tipp-40|Эстония]] * [[Hitlisten|Дания]] * [[Official Finnish Charts|Финляндия]] * [[Syndicat National de l’Édition Phonographique|Франция]] * [[GfK Entertainment charts|Германия]] * [[IFPI Greece|Грекия]] * [[Mahasz|Мажарстан]] * [[Tónlistinn|Исландия]] * [[Ирландия дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Ирландия]] * [[Federazione Industria Musicale Italiana|Италия]] * [[Latvian Music Producers Association|Латвия]] * [[AGATA|Литва]] * [[MegaCharts|Нидерланд]] * [[VG-lista|Норвегия]] * [[Związek Producentów Audio-Video|Польша]] * [[Associação Fonográfica Portuguesa|Португалия]] * [[Romanian Top 100|Румыния]] * [[TopHit|Ресей]] * [[Rádio – Top 100 (Словакия)|Словакия]] * [[SloTop50|Словения]] * [[Productores de Música de España|Испания]] * [[Sverigetopplistan|Швеция]] * [[Schweizer Hitparade|Швейцария]] * [[Turkish music charts|Түркия]] * [[TopHit|Украина]] * [[Official Charts|Ұлыбритания]] | бөлім4 = Солтүстік Америка | тізім4 = * [[Music Canada|Канада]] * [[Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas|Мексика]] * [[Billboard чарттары|Америка Құрама Штаттары]] | бөлім5 = Океания | тізім5 = * [[ARIA Charts|Аустралия]] * [[Official Aotearoa Music Charts|Жаңа Зеландия]] | бөлім6 = Оңтүстік Америка | тізім6 = * [[Argentina Hot 100|Аргентина]] * [[Brasil Hot 100|Бразилия]] * [[National-Report|Колумбия]] * [[Sociedad de Gestión de Productores Fonográficos del Paraguay|Парагвай]] * [[Unión Peruana de Productores Fonográficos|Перу]] * [[Nationale Top 40 Suriname|Суринам]] * [[Cámara Uruguaya de Productores de Fonogramas y Videogramas|Уругвай]] * [[Record Report|Венесуэла]] | бөлім7 = Орталық Америка | тізім7 = * [[Monitor Latino|Орталық Америка]] * [[Asociación Costarricense de la Industria Fonográfica y Afines|Коста-Рика]] * [[Asociación Salvadoreña de Productores de Fonogramas y Afines|Сальвадор]] * [[El Tiempo (Гондурас)|Гондурас]] | бөлім8 = Басқалар | тізім8 = * [[The Official MENA Chart|Таяу Шығыс пен Солтүстік Африка]] }}<noinclude> [[Санат:Үлгілер:Музыкалық чарттар]] </noinclude> 9fzf9q62zmg1m2kc4jsh61gk8aakdq4 3657786 3657785 2026-09-20T11:57:01Z Marksscheider 183882 3657786 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте | аты = Музыкалық чарттар | тақырып = [[Музыкалық чарт]]тар | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | бөлім1 = Африка | тізім1 = * [[The Official MENA Chart|Мысыр]] * [[TurnTable Top 100 Songs|Нигерия]] * [[The Official MENA Chart|Солтүстік Африка]] * [[Entertainment Monitoring Africa|Оңтүстік Африка]] | бөлім2 = Азия | тізім2 = * [[Sino Chart|Қытай]] * [[Indian Music Industry|Үндістан]] * [[Asosiasi Industri Rekaman Indonesia|Индонезия]] * [[Hong Kong Songs|Гонконг]] * [[Media Forest|Израиль]] * [[Oricon|Жапония]] * [[The Official Lebanese Top 20|Ливан]] * [[Recording Industry Association of Malaysia|Малайзия]] * [[Patari|Пәкістан]] * [[Official Philippines Chart|Филиппин]] * [[The Official MENA Chart|Сауд Арабиясы]] * [[Circle Chart|Оңтүстік Корея]] * [[G-Music|Тайвань]] * [[Recording Industry Association Singapore|Сингапур]] * [[Official Thailand Chart|Таиланд]] * [[The Official MENA Chart|Біріккен Араб Әмірліктері]] * [[Official Vietnam Chart|Вьетнам]] | бөлім3 = Еуропа | тізім3 = * [[Ö3 Austria Top 40|Аустрия]] * [[Ultratop|Бельгия]] * [[Top lista|Хорватия]] * [[Rádio – Top 100 (Чехия)|Чехия]] * [[Eesti Tipp-40|Эстония]] * [[Hitlisten|Дания]] * [[Suomen virallinen lista|Финляндия]] * [[Syndicat National de l’Édition Phonographique|Франция]] * [[GfK Entertainment charts|Германия]] * [[IFPI Greece|Грекия]] * [[Mahasz|Мажарстан]] * [[Tónlistinn|Исландия]] * [[Ирландия дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Ирландия]] * [[Federazione Industria Musicale Italiana|Италия]] * [[Latvian Music Producers Association|Латвия]] * [[AGATA|Литва]] * [[MegaCharts|Нидерланд]] * [[VG-lista|Норвегия]] * [[Związek Producentów Audio-Video|Польша]] * [[Португалдық фонограмма өндірушілер қауымдастығы|Португалия]] * [[Romanian Top 100|Румыния]] * [[TopHit|Ресей]] * [[Rádio – Top 100 (Словакия)|Словакия]] * [[SloTop50|Словения]] * [[Productores de Música de España|Испания]] * [[Sverigetopplistan|Швеция]] * [[Schweizer Hitparade|Швейцария]] * [[Turkish music charts|Түркия]] * [[TopHit|Украина]] * [[Official Charts|Ұлыбритания]] | бөлім4 = Солтүстік Америка | тізім4 = * [[Music Canada|Канада]] * [[Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas|Мексика]] * [[Billboard чарттары|Америка Құрама Штаттары]] | бөлім5 = Океания | тізім5 = * [[ARIA Charts|Аустралия]] * [[Official Aotearoa Music Charts|Жаңа Зеландия]] | бөлім6 = Оңтүстік Америка | тізім6 = * [[Argentina Hot 100|Аргентина]] * [[Brasil Hot 100|Бразилия]] * [[National-Report|Колумбия]] * [[Sociedad de Gestión de Productores Fonográficos del Paraguay|Парагвай]] * [[Unión Peruana de Productores Fonográficos|Перу]] * [[Nationale Top 40 Suriname|Суринам]] * [[Cámara Uruguaya de Productores de Fonogramas y Videogramas|Уругвай]] * [[Record Report|Венесуэла]] | бөлім7 = Орталық Америка | тізім7 = * [[Monitor Latino|Орталық Америка]] * [[Asociación Costarricense de la Industria Fonográfica y Afines|Коста-Рика]] * [[Asociación Salvadoreña de Productores de Fonogramas y Afines|Сальвадор]] * [[El Tiempo (Гондурас)|Гондурас]] | бөлім8 = Басқалар | тізім8 = * [[The Official MENA Chart|Таяу Шығыс пен Солтүстік Африка]] }}<noinclude> [[Санат:Үлгілер:Музыкалық чарттар]] </noinclude> 07lgbvk68uit3mvkqiylplwkmszdt1p 3 786839 3657741 2026-09-20T09:39:55Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3657741 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Zhanpito}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:39, 2026 ж. қыркүйектің 20 (+05) qcftqu8gpb45mla0w0ziu76vyhgf4fr 14 786840 3657744 2026-09-20T09:46:26Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Nikkei, Inc.]] [[Санат:Ұлыбританияда шығатын іскерлік газеттер]] 3657744 wikitext text/x-wiki [[Санат:Nikkei, Inc.]] [[Санат:Ұлыбританияда шығатын іскерлік газеттер]] 1wibvgjknyy3tmahi53p1hmj5qv5u0e 14 786841 3657745 2026-09-20T09:48:22Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Іскерлік журналистика]] [[Санат:Мазмұны бойынша газеттер]] [[Санат:Іскерлік бұқаралық ақпарат құралдары]] 3657745 wikitext text/x-wiki [[Санат:Іскерлік журналистика]] [[Санат:Мазмұны бойынша газеттер]] [[Санат:Іскерлік бұқаралық ақпарат құралдары]] ayjm901ts53lg99dpcixrsxpn7nkyxk 0 786842 3657774 2026-09-20T10:32:55Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Сайт |атауы = The Official MENA Chart |логотипі = The Official MENA Chart.png |ені = |URL = {{URL|1=https://www.theofficialmenachart.com/}} |скриншоты = |скриншот ені = |тақырыбы = [[музыка]] |коммерциялық = Жоқ (Тегін) |түрі = Музыкалық чарт, хит-парад |ұраны = |тіркелу... 3657774 wikitext text/x-wiki {{Сайт |атауы = The Official MENA Chart |логотипі = The Official MENA Chart.png |ені = |URL = {{URL|1=https://www.theofficialmenachart.com/}} |скриншоты = |скриншот ені = |тақырыбы = [[музыка]] |коммерциялық = Жоқ (Тегін) |түрі = Музыкалық чарт, хит-парад |ұраны = |тіркелу = Міндетті емес |тілдері = [[Араб тілі|араб]], [[ағылшын тілі|ағылшын]], [[француз тілі|француз]] |кірішулер саны = |орналасқан жері = |иесі = [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]] (IFPI) |авторы = |ашылды = 2022 жыл 29 қараша |жабылды = |қазіргі статусы = Белсенді |айналымы = |таза табысы = |телефоны = }} '''The Official MENA Chart''' ({{lang-ar| قائمة أفضل أغاني مينا الرسمية}}) — [[Таяу Шығыс пен Солтүстік Африка]] (MENA) елдерін қамтитын, [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]]ның (IFPI) ресми қолдауына ие музыкалық чарт. Чартты [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]] (IFPI) 2022 жылдың 29 қарашасында жариялады. Оған 13 елдің деректері кіреді: [[Алжир]], [[Бахрейн]], [[Мысыр]], Ирак, [[Иордания]], [[Кувейт]], [[Ливан]], [[Марокко]], [[Оман]], [[Қатар]], [[Сауд Арабиясы]], [[Тунис]] және [[Біріккен Араб Әмірліктері]]. Деректерді испандық BMAT Music Company жинайды және чарт әр сейсенбі сайын жарияланып тұрады.<ref>{{cite web|url=https://www.ifpi.org/the-official-mena-chart-launches-calm-down-by-rema-regions-first-ever-1/|title=The Official MENA Chart launches – Calm Down by Rema region’s first-ever #1|work=IFPI|date=November 29, 2022|access-date=September 23, 2023}}</ref> 2023 жылдың қазан айында Сауд Арабиясы, Біріккен Араб Әмірліктері және Мысырдағы ұлттық әндердің көрсеткіштерін бақылайтын тағы төрт чарт іске қосылды. Сондай-ақ [[Солтүстік Африка]]ға арналған екінші өңірлік чарт енгізілді.<ref>{{cite web|url=https://www.theofficialmenachart.com/news/1|title=IFPI launches four new music charts in Egypt|work=IFPI|date=October 2023|access-date=March 13, 2024}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:2022 жылы пайда болған сайттар]] [[Санат:Музыкалық чарттар]] oj91wv0jy1griibntl4b1o7lndd36dd 0 786843 3657776 2026-09-20T10:59:19Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: '''Музыкалық чарт''' (немесе '''хит-парад''') — [[музыка индустриясы]]ндағы белгілі бір кезеңдегі жазылған музыкалық туындылардың белгілі бір өлшемдер бойынша жасалған рейтингі. Дүниежүзілік чарттарда әртүрлі критерийлер қолданылады, олар жиі бір-бірімен ұштасы... 3657776 wikitext text/x-wiki '''Музыкалық чарт''' (немесе '''хит-парад''') — [[музыка индустриясы]]ндағы белгілі бір кезеңдегі жазылған музыкалық туындылардың белгілі бір өлшемдер бойынша жасалған рейтингі. Дүниежүзілік чарттарда әртүрлі критерийлер қолданылады, олар жиі бір-бірімен ұштасып жатады. Бұған дыбысжазба сатылымы, радиоэфирде орындалу жиілігі, жүктеп алу саны және стриминг (онлайн тыңдалым) көрсеткіштері кіреді. Кейбір чарттар нақты бір [[музыкалық жанр]]ға арналса, көбісі белгілі бір географиялық аймақты қамтиды. Чарттар ең жиі бір апталық кезеңге есептеліп, бұл мерзім соңында басылып шығады немесе эфирге таратылады. Жылдық және онжылдық қорытынды чарттар осы құрамдас апталық чарттар негізінде есептеледі. Құрамдас чарттар жекелеген әндердің коммерциялық жетістігін өлшеудің маңызды құралына айналды. Радио және телевизиялық бағдарламалардың кең таралған форматы — музыкалық чартты басынан аяғына дейін тізбелеп көрсету. == Тарихы == Алғашқы музыкалық чартты 1952 жылы сол кезде [[New Musical Express]] басылымында жұмыс істеген Перси Дикинс құрды. Дикинс Ұлыбританиядағы шамамен жиырма дыбысжазба дүкеніне телефон шалып, сол аптадағы ең көп сатылған әндерді сұрайтын.<ref>{{Cite news |last=Williams |first=Mark |date=2002-02-19 |title=Percy Dickins |url=https://www.theguardian.com/news/2002/feb/19/guardianobituaries1 |access-date=2024-09-13 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NME чартының сәтті шығуынан кейін артынша [[Melody Maker]] және [[Record Retailer]] сияқты бірнеше ұқсас чарттар пайда болды.<ref>{{Cite web |last=Smith |first=Alan |date=2011-09-03 |title=Dave McAleer - 50s & 60s Charts - A History |url=http://www.davemcaleer.com/page21.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903033717/http://www.davemcaleer.com/page21.htm |archive-date=2011-09-03 |access-date=2024-09-13}}</ref> АҚШ-та [[Billboard]] журналы 1958 жылдың 4 тамызында сатылым мен эфир көрсеткіштерін толықтай біріктірген алғашқы чарт ретінде [[Billboard Hot 100|Hot 100]] тізімін іске қосты.<ref name="whitburn">{{cite book |last=Whitburn |first=Joel |url=https://archive.org/details/joelwhitburnstop00whitbur/page/ |title=Top Pop Singles 1955-2002 |publisher=Record Research Inc. |year=2003 |isbn=0-89820-155-1}}</ref> Оған дейін Billboard «Дүкендердегі үздік сатылымдар», «Диджейлер ең көп қоятын әндер» (кейін [[Billboard Hot 100 Airplay|Hot 100 Airplay]] болып қайта жанданды) және «Музыкалық автоматтарда (jukebox) ең көп ойналатындар» сияқты жеке рейтингтерді жариялап келді. 1958–1991 жылдар аралығында Hot 100 радио плейлистері мен бөлшек сауда сауалнамаларына негізделді. 1991 жылдың 30 қарашасында Billboard Hot 100 көрсеткішін анықтаудың жаңа әдісін енгізді: ол — [[Nielsen Broadcast Data Systems]] (BDS) арқылы электронды түрде қадағаланатын нақты радиоэфир деректері, шағын нарықтағы станциялардың қосымша плейлистері және [[Luminate|Nielsen SoundScan]] ұсынған сатылым орнындағы нақты ақпараттың жиынтығы болды.<ref name="whitburn" /> 1998 жылға дейін чартқа тек физикалық түрде шығарылған синглдер ғана кіре алатын. Соңғы онжылдықта АҚШ-та әсіресе жеке әншілер мен электронды музыка басымдыққа ие болғандықтан, дәстүрлі рок/топтық музыка чарттардағы орнын біртіндеп жоғалта бастады.<ref name="whitburn" /> In recent decades, traditional band-oriented music has declined on the charts, particularly in the US, as solo artists and electronic-based productions gained dominance.<ref>{{Cite web |last=Posada |first=Susana |date=2025-01-20 |title=The decline of bands: In the age of on-demand streaming, have solo stars killed off bands for good? |url=https://www.skoove.com/blog/decline-of-bands-usa/ |access-date=2025-02-12}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:Музыкалық чарттар]] [[Санат:Музыкалық индустрия]] [[Санат:Танымал музыка]] n5zqiyezicv3569rr1w5wxd9nasd873 3657779 3657776 2026-09-20T11:06:47Z Marksscheider 183882 3657779 wikitext text/x-wiki '''Музыкалық чарт''' (немесе '''хит-парад''') — [[музыка индустриясы]]ндағы белгілі бір кезеңдегі жазылған музыкалық туындылардың белгілі бір өлшемдер бойынша жасалған рейтингі. Дүниежүзілік чарттарда әртүрлі критерийлер қолданылады, олар жиі бір-бірімен ұштасып жатады. Бұған дыбысжазба сатылымы, радиоэфирде орындалу жиілігі, жүктеп алу саны және стриминг (онлайн тыңдалым) көрсеткіштері кіреді. Кейбір чарттар нақты бір [[музыкалық жанр]]ға арналса, көбісі белгілі бір географиялық аймақты қамтиды. Чарттар ең жиі бір апталық кезеңге есептеліп, бұл мерзім соңында басылып шығады немесе эфирге таратылады. Жылдық және онжылдық қорытынды чарттар осы құрамдас апталық чарттар негізінде есептеледі. Құрамдас чарттар жекелеген әндердің коммерциялық жетістігін өлшеудің маңызды құралына айналды. Радио және телевизиялық бағдарламалардың кең таралған форматы — музыкалық чартты басынан аяғына дейін тізбелеп көрсету. == Тарихы == Алғашқы музыкалық чартты 1952 жылы сол кезде [[New Musical Express]] басылымында жұмыс істеген Перси Дикинс құрды. Дикинс Ұлыбританиядағы шамамен жиырма дыбысжазба дүкеніне телефон шалып, сол аптадағы ең көп сатылған әндерді сұрайтын.<ref>{{Cite news |last=Williams |first=Mark |date=2002-02-19 |title=Percy Dickins |url=https://www.theguardian.com/news/2002/feb/19/guardianobituaries1 |access-date=2024-09-13 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NME чартының сәтті шығуынан кейін артынша [[Melody Maker]] және [[Record Retailer]] сияқты бірнеше ұқсас чарттар пайда болды.<ref>{{Cite web |last=Smith |first=Alan |date=2011-09-03 |title=Dave McAleer - 50s & 60s Charts - A History |url=http://www.davemcaleer.com/page21.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903033717/http://www.davemcaleer.com/page21.htm |archive-date=2011-09-03 |access-date=2024-09-13}}</ref> АҚШ-та [[Billboard]] журналы 1958 жылдың 4 тамызында сатылым мен эфир көрсеткіштерін толықтай біріктірген алғашқы чарт ретінде [[Billboard Hot 100|Hot 100]] тізімін іске қосты.<ref name="whitburn">{{cite book |last=Whitburn |first=Joel |url=https://archive.org/details/joelwhitburnstop00whitbur/page/ |title=Top Pop Singles 1955-2002 |publisher=Record Research Inc. |year=2003 |isbn=0-89820-155-1}}</ref> Оған дейін Billboard «Дүкендердегі үздік сатылымдар», «Диджейлер ең көп қоятын әндер» (кейін [[Billboard Hot 100 Airplay|Hot 100 Airplay]] болып қайта жанданды) және «Музыкалық автоматтарда (jukebox) ең көп ойналатындар» сияқты жеке рейтингтерді жариялап келді. 1958–1991 жылдар аралығында Hot 100 радио плейлистері мен бөлшек сауда сауалнамаларына негізделді. 1991 жылдың 30 қарашасында Billboard Hot 100 көрсеткішін анықтаудың жаңа әдісін енгізді: ол — [[Nielsen Broadcast Data Systems]] (BDS) арқылы электронды түрде қадағаланатын нақты радиоэфир деректері, шағын нарықтағы станциялардың қосымша плейлистері және [[Luminate|Nielsen SoundScan]] ұсынған сатылым орнындағы нақты ақпараттың жиынтығы болды.<ref name="whitburn" /> 1998 жылға дейін чартқа тек физикалық түрде шығарылған синглдер ғана кіре алатын. Соңғы онжылдықта АҚШ-та әсіресе жеке әншілер мен электронды музыка басымдыққа ие болғандықтан, дәстүрлі рок/топтық музыка чарттардағы орнын біртіндеп жоғалта бастады.<ref name="whitburn" /> In recent decades, traditional band-oriented music has declined on the charts, particularly in the US, as solo artists and electronic-based productions gained dominance.<ref>{{Cite web |last=Posada |first=Susana |date=2025-01-20 |title=The decline of bands: In the age of on-demand streaming, have solo stars killed off bands for good? |url=https://www.skoove.com/blog/decline-of-bands-usa/ |access-date=2025-02-12}}</ref> == Чарт хит == Чарт хит (chart hit) — танымал шығарылымдарды сатылым немесе басқа да өлшемдер бойынша саралайтын чартқа енген және сол кезеңдегі басқа әндермен салыстырғанда танымалдылығы жағынан жоғары орын алған дыбысжазба. «Чарт көшбасшысы» (chart-topper) және оған қатысты ұғымдар (number one, No. 1 hit, top of the charts ж.б.) күнделікті тілде де, маркетингте де кеңінен қолданылады және олардың нақты шектелген тұжырымдамасы жоқ. Әртістер мен жаңа туындыларды жарнамалауда, сондай-ақ оларды радио, теледидар және басқа да медиа арқылы насихаттауда чарттағы орынның маңызы зор болғандықтан, чарттардағы көрсеткіштер бұрыннан бері талқылаулар мен даулардың нысанына айналып келеді. Чарттарды құру әдістемесі мен дереккөздері әртүрлі болып келеді: сарапшылардың пікіріне негізделген «ұшқынды чарттардан» (buzz charts) бастап, бөлшек сауда сатылымы сияқты нақты эмпирикалық деректерді көрсететін чарттарға дейін кездеседі. Сондықтан чарт көшбасшысы «сарапшылардың таңдауынан» бастап ерекше көп сатылған хитке дейін кез келген дүние болуы мүмкін. Негізгі ағымдағы танымалдылықты анықтауға арналған чарттардың көбісі өлшенетін нақты деректерге сүйенеді. Хит-парадтардағы көрсеткіштер өз табиғаты бойынша салыстырмалы болып келеді, өйткені олар абсолютті санмен өлшенетін дыбысжазба сатылымын [[Музыкалық туындыларды сертификаттау|сертификаттау]] әдістерінен айырмашылығы — әндерді, альбомдарды бір уақытта өзара салыстыра отырып рейтинг түзеді. Осылайша, әндердің әртүрлі кезеңдердегі чарт орындарын салыстыру арқылы оның жалпы әсерін дәл бағалау мүмкін емес. Көптеген чарттардың, әсіресе апта сайынғы чарттардың сипаты қысқа уақыт ішінде өте көп сатылатын әндерге көбірек мүмкіндік береді; нәтижесінде, тек қысқа мерзімге ғана танымал болған ән ұзақ мерзім ішінде бірақ баяуырақ сатылған әнге қарағанда чартта жоғарырақ тұруы мүмкін. Салдарынан, топтың ең үлкен хит синглі оның ең көп сатылған синглі болмауы да ғажап емес. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Музыкалық чарттар}} [[Санат:Музыкалық чарттар]] [[Санат:Музыкалық индустрия]] [[Санат:Танымал музыка]] rfstvpwef3nv9lypb73kxas5mvcll5z 0 786844 3657778 2026-09-20T11:01:01Z Marksscheider 183882 «[[Музыкалық чарт]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3657778 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Музыкалық чарт]] eqm1fjkqduazmel6139y4tf1mmmm909